ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ
0
290
191539
175937
2026-05-08T02:45:54Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191539
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mimosapudica.png|thumb|ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ]]
'''ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'Touch Me Not' ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱤᱢᱚᱥᱟ ᱯᱩᱰᱤᱠᱟ (Mimosa pudica) <ref>http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24405</ref>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱢᱚᱥᱮᱥᱤ (Mimosaceae) ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱜᱟᱸᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱨᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱴᱨᱚᱡᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱠᱩᱲᱪᱩᱝ ᱢᱤᱫᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱴᱤᱠ ᱢᱩᱵᱽᱢᱮᱱᱴ (Nastic movement) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱩᱯᱨᱩᱢ==
[[File:Mimosa Pudica.gif|thumb|''Mimosa pudica'' folding leaflets inward.]]
[[File:Mimosa pudica MHNT.BOT.2004.0.0.495.jpg|thumb|''Mimosa pudica'' seeds]]
ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱢᱩᱜᱟᱹᱱ ᱜᱩᱱ ᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱯᱟᱹᱠᱣᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱬᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱣᱟᱜ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱒ ᱯᱷᱩᱴ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱒.᱕ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱠᱷᱚᱱ ᱕.᱐ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱦᱟ]] ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑.᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱕ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱩᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱽ ᱡᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱᱮ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱜᱚᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ==
[[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱡᱽᱣᱟᱲᱩ, ᱚᱧᱡᱚᱞᱤᱠᱟ, ᱠᱚᱱᱫᱤᱨᱤ, ᱨᱚᱠᱛᱚᱯᱟᱫᱤ, ᱥᱚᱢᱤᱯᱚᱛᱨᱟ, ᱠᱷᱫᱤᱨᱚᱯᱚᱛᱨᱤᱠᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱪᱤᱱᱤ, ᱠᱷᱚᱫᱤᱨᱤ, ᱱᱚᱢᱚᱥᱠᱟᱨᱤ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱨᱚᱬᱤ, ᱜᱚᱱᱰᱚᱢᱟᱬᱤᱠᱟ, ᱞᱚᱡᱽᱣᱟᱵᱚᱛᱤ <ref>http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.36:733.praharaj{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱡᱽᱣᱚᱱᱛᱤ, ᱪᱷᱩᱭᱢᱩᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱜᱩᱱ==
ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱛᱚᱜᱚᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱺᱦᱩ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱷᱚ ᱟᱨ ᱯᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
==ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱡᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱠᱢᱩᱪᱷᱮᱣ, ᱴᱟᱴᱠᱟᱪᱷᱮᱣ, ᱞᱮᱲᱵᱷᱟᱵᱽ, ᱵᱚᱥᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ, ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱩᱸᱡᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱡᱷᱟᱲᱟ, ᱠᱷᱩᱜ, ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱜ-ᱵᱮᱥ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20041110030953/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=625 A list of notable chemical compounds found in ''Mimosa pudica'']
* [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Mimosa_pudica View occurrences of ''Mimosa pudica'' in the Biodiversity Heritage Library]
* [http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/POW/sensitive_plant.htm "Sensitive Plant" page by Dr. T. Ombrello]
* [https://web.archive.org/web/20110607191144/http://www-saps.plantsci.cam.ac.uk/records/rec117.htm Page about nyctinasty and leaf movement of ''Mimosa pudica''] by John Hewitson
* [http://www.youtube.com/watch?v=jiVkpZiV6gY Youtube video: ''Mimosa Pudica'']
* Indiana.edu "Plants in motion" videos of ''Mimosa pudica'': [http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/mimosa.html 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210032044/http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/mimosa.html |date=2008-12-10 }} and *[http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/strongmimosa.html 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210032424/http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/strongmimosa.html |date=2008-12-10 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[Category:!Main category]]
f4wovjb0r4m2ggzuxs1dyaa743oy4jy
191566
191539
2026-05-08T11:04:06Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:!Main category]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
191566
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mimosapudica.png|thumb|ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ]]
'''ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'Touch Me Not' ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱤᱢᱚᱥᱟ ᱯᱩᱰᱤᱠᱟ (Mimosa pudica) <ref>http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24405</ref>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱢᱚᱥᱮᱥᱤ (Mimosaceae) ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱜᱟᱸᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱨᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱴᱨᱚᱡᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱠᱩᱲᱪᱩᱝ ᱢᱤᱫᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱴᱤᱠ ᱢᱩᱵᱽᱢᱮᱱᱴ (Nastic movement) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱩᱯᱨᱩᱢ==
[[File:Mimosa Pudica.gif|thumb|''Mimosa pudica'' folding leaflets inward.]]
[[File:Mimosa pudica MHNT.BOT.2004.0.0.495.jpg|thumb|''Mimosa pudica'' seeds]]
ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱢᱩᱜᱟᱹᱱ ᱜᱩᱱ ᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱯᱟᱹᱠᱣᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱬᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱣᱟᱜ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱒ ᱯᱷᱩᱴ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱒.᱕ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱠᱷᱚᱱ ᱕.᱐ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱦᱟ]] ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑.᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱕ ᱥᱮ.ᱢᱤ. ᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱩᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱽ ᱡᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱᱮ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱜᱚᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ==
[[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱡᱽᱣᱟᱲᱩ, ᱚᱧᱡᱚᱞᱤᱠᱟ, ᱠᱚᱱᱫᱤᱨᱤ, ᱨᱚᱠᱛᱚᱯᱟᱫᱤ, ᱥᱚᱢᱤᱯᱚᱛᱨᱟ, ᱠᱷᱫᱤᱨᱚᱯᱚᱛᱨᱤᱠᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱪᱤᱱᱤ, ᱠᱷᱚᱫᱤᱨᱤ, ᱱᱚᱢᱚᱥᱠᱟᱨᱤ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱨᱚᱬᱤ, ᱜᱚᱱᱰᱚᱢᱟᱬᱤᱠᱟ, ᱞᱚᱡᱽᱣᱟᱵᱚᱛᱤ <ref>http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.36:733.praharaj{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱡᱽᱣᱚᱱᱛᱤ, ᱪᱷᱩᱭᱢᱩᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱜᱩᱱ==
ᱡᱟᱹᱱᱟᱹᱯᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱛᱚᱜᱚᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱺᱦᱩ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱷᱚ ᱟᱨ ᱯᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
==ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱡᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱠᱢᱩᱪᱷᱮᱣ, ᱴᱟᱴᱠᱟᱪᱷᱮᱣ, ᱞᱮᱲᱵᱷᱟᱵᱽ, ᱵᱚᱥᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ, ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱩᱸᱡᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱡᱷᱟᱲᱟ, ᱠᱷᱩᱜ, ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱜ-ᱵᱮᱥ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20041110030953/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/plantdisp.xsql?taxon=625 A list of notable chemical compounds found in ''Mimosa pudica'']
* [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Mimosa_pudica View occurrences of ''Mimosa pudica'' in the Biodiversity Heritage Library]
* [http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/POW/sensitive_plant.htm "Sensitive Plant" page by Dr. T. Ombrello]
* [https://web.archive.org/web/20110607191144/http://www-saps.plantsci.cam.ac.uk/records/rec117.htm Page about nyctinasty and leaf movement of ''Mimosa pudica''] by John Hewitson
* [http://www.youtube.com/watch?v=jiVkpZiV6gY Youtube video: ''Mimosa Pudica'']
* Indiana.edu "Plants in motion" videos of ''Mimosa pudica'': [http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/mimosa.html 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210032044/http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/mimosa.html |date=2008-12-10 }} and *[http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/strongmimosa.html 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210032424/http://plantsinmotion.bio.indiana.edu/plantmotion/movements/nastic/mimosa/strongmimosa.html |date=2008-12-10 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
melqkrtjppqr45h7idu7xxjqtaguhvq
ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ
0
2392
191537
178210
2026-05-08T00:13:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191537
wikitext
text/x-wiki
[[File:Portrait of Ahmad Shah Durrani.jpg|thumb]]
'''ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱗᱔᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱱᱟᱫᱤᱨᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱗᱔᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱗᱕᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ
ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱗᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱯᱩᱥ (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱥᱟᱦ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱵᱩᱠᱲᱩ ᱟᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱰᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="LoC">[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0010) Ahmad Shah and the Durrani Empire], Library of Congress Country Studies on Afghanistan, 1997, Accessed 2010-08-25</ref>
==ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
'''ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ :-''' ᱑᱗᱔᱗-᱑᱗᱗᱒ (᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱟᱞ)
'''ᱨᱟᱡᱽᱴᱤᱠᱞᱤ :-''' ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱗᱔᱗ ᱾
'''ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟ.:-''' ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱦᱳᱛᱟᱠ ᱾
'''ᱟᱜᱟᱢ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ:-''' ᱴᱟᱭᱢᱚᱨ ᱥᱟᱦ ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱾
'''ᱡᱟᱱᱟᱢ :-''' ᱥᱤᱼ ᱑᱗᱒᱒, ᱦᱮᱨᱟᱛ, ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱾
'''ᱜᱩᱨ :-''' ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱗᱗᱒, ᱢᱟᱨᱩᱯᱷ, ᱠᱟᱸᱫᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱾
'''ᱛᱚᱯᱟ:-''' ᱠᱟᱸᱫᱟᱦᱟᱨ, ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱾
'''ᱮᱨᱟ :-''' ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱵᱮᱜᱩᱢ
ᱤᱯᱷᱟᱛ-ᱩᱥ-ᱱᱤᱥᱟ ᱵᱮᱜᱩᱢ ᱾
'''ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ :-''' ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱫᱩᱨ-ᱮ-ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱾
'''ᱵᱚᱝᱥᱚ :-''' ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱾
'''ᱟᱯᱟᱛ :-''' ᱢᱚᱦᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱢᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱾
'''ᱮᱸᱜᱟᱛ :-''' ᱡᱟᱜᱷᱩᱱᱟ ᱟᱞᱟᱠᱚᱡᱟᱭᱤ ᱾
'''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ :-''' [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱾
==ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱠᱟᱛ==
ᱫᱤᱞᱞᱤᱭ ᱰᱟᱠᱟᱛ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱞᱟᱞᱚᱪ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱳᱴᱤ ᱡᱟᱴ ᱟᱜ ᱨᱤᱭᱟᱥᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱴ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱞᱟᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟᱭ ᱩᱴᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱥᱟᱦ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱯᱟᱴᱷᱟᱬ ᱠᱚᱣᱤᱡ ᱥᱮᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱡᱟᱴ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱢᱚᱞ ᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱩᱠᱰᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱜ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱠᱟᱛ==
ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱵᱽᱜᱚᱰ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱠᱚ ᱰᱟᱠᱟᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱯᱟᱴᱷᱟᱬ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟ==
ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱚᱦᱰᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱞᱮ ᱘ ᱢᱤᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱚᱣᱢᱩᱦᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ
ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱴ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱛᱞᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱩᱱᱫᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱠᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱜ ᱢᱟᱯᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ
ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱜᱳᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱠᱩᱞ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱠᱟᱛ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱳᱠᱩᱞ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱢᱚᱦᱰᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱮᱥ ᱴᱷᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱦᱟᱹᱭᱡᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱜᱩᱨ ᱵᱷᱤᱸᱫᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱜ ᱚᱭ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱵᱷᱟᱱᱴᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱠᱩᱞ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱩᱡᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱠᱟᱛ==
ᱚᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ-ᱯᱚᱥᱟᱜ, ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱩᱡᱟᱹᱲ ᱟᱛᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱩᱴ-ᱯᱟᱴ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱦᱟᱹᱭᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
===ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ===
*[https://en.m.wikipedia.org/wiki/List_of_monarchs_of_Afghanistan ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱟᱠ]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
http://www.britannica.com/EBchecked/topic/10162/Ahmad-Shah-Durrani
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Library_of_Congress_Country_Studies
http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm
http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21396/The-Durrani-dynasty?anchor=ref306642
https://books.google.com/books?id=4XMSl-aFk1YC&lpg=PP1&pg=PA99#v=onepage&q&f=false
https://books.google.com/?id=F_A8AAAAMAAJ
https://web.archive.org/web/20100812115521/http://www.afghan-web.com/bios/yest/abdali.html
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.4dw.net/royalark/Afghanistan/durrani1.htm
http://www.khyber.org/pashtotribes/a/abdali.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305075437/http://www.khyber.org/pashtotribes/a/abdali.shtml |date=2012-03-05 }}
http://www.barmazid.com/2014/08/battle-of-panipat-1761_12.html
http://famousdiamonds.tripod.com/koh-i-noordiamond.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106160051/http://famousdiamonds.tripod.com/koh-i-noordiamond.html |date=2008-11-06 }}
https://web.archive.org/web/20070813210837/http://www.afghan-network.net/Culture/ahmadshah.html
http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A730801
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]]
32my7y957sxkfdyo4cbyt9wi3fglpbf
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
191561
191434
2026-05-08T07:21:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191561
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
si6hq4fc5c1w694mkb0mjwbcprlibzi
ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ
0
3282
191558
161666
2026-05-08T06:00:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191558
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox astronaut
| name = ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ
| image = [[File:Kalpana Chawla, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb]]
| caption = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ
| birth_date = ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗, ᱑᱙᱖᱒
| death_date = {{death date and age|2003|2|1|1962|3|17}}
| birth_place = [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱞ]], [[East Punjab|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]<br><small>(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]</small>)
| death_place = Aboard [[Space Shuttle Columbia]] over [[Texas]], U.S.
| alma_mater = [[Punjab Engineering College]] <br> [[University of Texas at Arlington]] <br> [[University of Colorado at Boulder]]
| selection = [[List of astronauts by selection#1994|1994 NASA Group]]
| time = ᱓᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱔ ᱴᱟᱬᱟᱝ, ᱕᱔ ᱴᱤᱲᱤᱡ<ref>{{cite web|title=Life facts|url=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/chawla.html|publisher=NASA|accessdate=February 27, 2014|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203108/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/chawla.html|url-status=dead}}</ref>
| mission = [[STS-87]], [[STS-107]]
| insignia = [[File:Sts-87-patch.svg|40px]] [[File:STS-107 Flight Insignia.svg|40px]]
| awards = {{CS Medal of Honor}}
}}
'''ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ''' (ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗, ᱑᱙᱖᱒<ref name="Rediff.com">{{cite news|last1=Salwi|first1=Dilip M|title=Did you know Kalpana was called Monto?|url=http://www.rediff.com/news/2004/feb/20spec.htm|accessdate=19 March 2016|work=[[Rediff.com]]|date=20 February 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040507215916/http://www.rediff.com/news/2004/feb/20spec.htm|archivedate=7 May 2004}}</ref><ref name=bioreview>{{cite magazine|title=Book Review: Biography of Kalpana Chawla |author=Basu, Biman |url=http://www.niscair.res.in/jinfo/sr/2012/SR%2049%285%29%20%28Book%20Review%29.pdf |magazine=[[Science Reporter (magazine)|Science Reporter]] |pages=40–41 |date=May 2012 |access-date=2013-07-06 |quote=Born on 17 March 1962 in Karnal, Haryana}}</ref> – ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑, ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥᱪᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=bioreview/> ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥᱡᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱩᱱᱤ mission specialist ᱟᱨ primary [[robotic arm]] operator ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱵᱮᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ([[Space Shuttle Columbia disaster]])<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/28436243/ns/technology_and_science-space/t/nasa-reports-new-details-columbia-deaths/|title= Kalpana Chawla|accessdate=2012-05-24}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱣᱧᱡᱟᱵᱽ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱨᱚᱱᱚᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱨᱚᱥᱯᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱥᱤᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱨᱟᱰᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱹᱮᱪᱹᱰᱤᱹ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱹᱥᱤᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite news |title=Indo-US astronaut follows Kalpana's footsteps |author=Salim Rizvi |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6169111.stm |publisher=BBC |date=December 11, 2006 |location=New York |access-date=November 20, 2012 |quote=Almost four years after the death of the first Indian-American astronaut Kalpana Chawla in the Columbia space shuttle disaster, Nasa has sent another woman of Indian origin into space.}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤ ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥᱪᱟᱨᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱠᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Citation| last = Chawla| first = Kalpana| title = MS Thesis Optimization of cross flow fan housing for airplane wing installation.| publisher = University of Texas at Arlington|page=97| date = 1984}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱦᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱚᱠᱛᱮ ᱢᱮᱱᱢᱟ ᱵᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱪᱟᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱵᱮᱜᱷᱚᱴᱚ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱫ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.preservearticles.com/201103034359/biography-of-indian-astronaut-kalpana-chawla.html |title=Archive copy |access-date=2019-03-23 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626081204/http://www.preservearticles.com/201103034359/biography-of-indian-astronaut-kalpana-chawla.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱵᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱩᱯᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ -᱑ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ı<ref>http://kalpanachawla.tripod.com/id16.html{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="Rediff.com"/> ᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥᱤ ᱞᱟᱞ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱧᱡᱚᱛᱤ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱡᱷᱚᱜ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱦᱟᱜᱟ ᱦᱚᱦᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱴᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱯᱟᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱛᱨᱟ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡ ''[[India Today]]'' ᱯᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱯᱩᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱠᱩᱴᱷᱤᱱ ᱢᱮᱦᱱᱚᱛ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱥᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱠᱞᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ==
==ᱵᱨᱩᱛᱤ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱛᱨᱟ===
===ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱛᱨᱟ===
[[File:STS-107 Mission Specialist Kalpana Chawla.jpg|thumb|STS-107 Mission Specialist Kalpana Chawla]]
==ᱜᱩᱨ==
==ᱢᱟᱹᱱ==
* [[Asteroid 51826 Kalpanachawla]], [[କଲମ୍ବିଆ]]ରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ମହାକାଶଚାରୀ ଦଳରେ କଳ୍ପନାଙ୍କ ନାମ ।<ref>{{cite web|title=Tribute to the Crew of Columbia|url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2003/columbia-tribute.cfm|publisher=[[NASA]] [[JPL]]|accessdate=2007-06-10|archive-date=2008-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208162807/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2003/columbia-tribute.cfm|url-status=dead}}</ref>
* ୨୦୦୩ ମସିହା ଫେବୃୟାରୀ ମାସ ୫ ତାରିଖରେ [[ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ]] ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ପାଣିପାଗ ସୂଚନା ଦେଉଥିବା କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଶୃଙ୍ଖଳା MetSatର ପୁନଃ ନାମକରଣ କରାଯାଇ ଏହାର ନାମ "କଳ୍ପନା" ("Kalpana") ରଖାଯିବ । ଭାରତଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାର ପ୍ରଥମ ଉପଗ୍ରହ "MetSat-1"କୁ ୨୦୦୨ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ୧୨ ତାରିଖରେ "କଳ୍ପନା-୧" ("Kalpana-1") ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା ।<ref>{{cite web|title=ISRO METSAT Satellite Series Named After Columbia Astronaut Kalpana Chawla|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=732|publisher=Spaceref.com|accessdate=2007-06-10}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* ନିୟୁ ୟର୍କ ସହରର କୁଇନ୍ସ୍ଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜ୍ୟାକ୍ସନ୍ ହାଇଟ୍ସ୍ର ୭୪ତମ ରାସ୍ତାକୁ କଳ୍ପନାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ Kalpana Chawla Way ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।[15]
* ଯୁବ ମହିଳା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ପୁରସ୍କୃତ କରିବା ପାଇଁ ୨୦୦୪ ମସିହାରୁ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ସରକାର Kalpana Chawla Award ନାମକ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି ।[16]
* ନାସା ଏକ ସୁପର୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର୍ ଚାୱଲାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛି ।[17]
* Florida Institute of Technologyର Columbia Village Suites ନାମକ ଛାତ୍ର-ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ଏକ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଲ୍କୁ ଜଣେ ଜଣେ ମହାକାଶଚାରୀଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ହଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଚାୱଲାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହଲ୍ଟିଏ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
* The NASA Mars Exploration Rover mission has named seven peaks in a chain of hills, named the Columbia Hills, after each of the seven astronauts lost in the Columbia shuttle disaster. One of them is Chawla Hill, named after Chawla.
* Steve Morse from the band Deep Purple created the song "Contact Lost" in memory of the Columbia tragedy along with her interest in the band. The song can be found on the album Bananas.[18]
* Novelist Peter David named a shuttlecraft, the Chawla, after the astronaut in his 2007 Star Trek novel, Star Trek: The Next Generation: Before Dishonor.[19]
* The Kalpana Chawla ISU Scholarship fund was founded by alumni of the International Space University (ISU) in 2010 to support Indian student participation in international space education programs.[20]
* The Kalpana Chawla Memorial Scholarship program was instituted by the Indian Students Association (ISA) at the University of Texas at El Paso (UTEP) in 2005 for meritorious graduate students.[21]
* The Kalpana Chawla Outstanding Recent Alumni Award at the University of Colorado, given since 1983, was renamed after Chawla.[22]
* The University of Texas at Arlington, where Chawla obtained a Master of Science degree in aerospace engineering in 1984, opened a dormitory named Kalpana Chawla Hall in 2004.[23] In addition, the university dedicated the Kalpana Chawla Memorial on May 3, 2010, in Nedderman Hall, one of the primary buildings in the College of Engineering.[24]
* The girls' hostel at Punjab Engineering College is named after Chawla. In addition, an award of INR twenty-five thousand, a medal, and a certificate is instituted for the best student in the Aeronautical Engineering department.[25]
* The Government of Haryana established the Kalpana Chawla Planetarium in Jyotisar, Kurukshetra.[26]
* The Indian Institute of Technology, Kharagpur, named the Kalpana Chawla Space Technology Cell in her honor.[27][28]
* Delhi Technological University named a girls' hostel block after Chawla.[29]
* A military housing development at Naval Air Station Patuxent River, Maryland, has been named Columbia Colony, and includes a street named Chawla Way.
* Hostel blocks in Maulana Azad National Institute of Technology, Sagar Institute of Research & Technology, VIT University and Pondicherry University have been named after Chawla.[30][31]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons|Kalpana Chawla}}
* [http://www.montsu.org Kalpana Chawla Family Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302231042/http://www.montsu.org/ |date=2013-03-02 }}
* [http://www.peopleforever.org/NFHomepage.aspx?NFID=66 Celebrating Life of Kalpana Chawla]
* [http://pecoba.in/kalpana-chawla-excellence-awards-2012-presented-on-6th-may-2012/ Kalpana Chawla Excellence Awards 2012]
* [http://www.fishridingabike.com/kc.html Kalpana Chawla profile in India Currents 1998]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
tr4akjrkcp79ye21rs1pv9mor0y7f20
ᱚᱢᱩᱞ
0
7502
191535
178024
2026-05-07T23:57:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191535
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| logo = Amul official logo.svg
| type = Cooperative society
| industry = Dairy/fast-moving consumer good (FMCG)
| foundation = {{Start date and age|1946|mf=y}}
| founder = [[Tribhuvandas Patel]]
| location = [[Anand district|Anand]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| area_served = Worldwide
| key_people = Rupinder Singh Sodhi <small>(Managing Director)</small><ref>{{cite news |title=Shri Amit Vyas - NDDB Foundation for Nutrition |url=https://www.nfn.org.in/shri-rs-sodhi |accessdate=30 March 2019 |work=www.nfn.org.in |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070509/https://www.nfn.org.in/shri-rs-sodhi |url-status=dead }}</ref>
| revenue = {{INRConvert|38000|c}}
| revenue_year = 2018-19 <ref name="amul.com">{{cite web|url=https://amul.com/m/organisation|title=Amul/Organisation|work=Amul.com}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
| num_employees = 752 ({{small|Marketing Arm}}) <br> 3.6 million ({{small|Milk producing members}})<ref name="amul.com"/>
}}
[[File:Amul Plant at Anand.jpg|thumb|The Amul plant at Anand, Gujarat showing the milk silos|alt=]]
'''ᱚᱢᱩᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Alexander Fraser Laidlaw. ''Cooperatives and the Poor''. A development study prepared for the International Cooperative Alliance and the Canadian International Development Agency, 1977. The co-operative was initially referred to as ''Anand Milk Federation Union Limited'', hence the name AMUL.</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱯᱨᱮᱴᱤᱣ ᱵᱚᱰᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱩᱯᱨᱮᱴᱤᱣ ᱵᱽᱨᱟᱱᱰ ᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱮᱫᱟ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱯᱷᱮᱰᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞ ᱴᱤ ᱰᱤ (GCMMF), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱛᱮ ᱓.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱞᱠ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://www.etgmr.com/GMRjan-mar04/art7.html The Amul Story – General Management Review] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20051204084731/http://www.etgmr.com/GMRjan-mar04/art7.html |date=4 December 2005 }}</ref>
ᱚᱢᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱨᱟᱸᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱠ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱞᱠ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.indiadairy.com/ind_world_number_one_milk_producer.html indiadairy.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516142829/http://www.indiadairy.com/ind_world_number_one_milk_producer.html |date=2010-05-16 }}. indiadairy.com. Retrieved on 2015-11-29.</ref>
ᱚᱢᱩᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱵᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱠᱮᱭᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱱᱫᱟᱥ]] ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱫᱷᱭᱚᱪᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱰᱟᱠᱛᱟᱨ ᱣᱚᱨᱜᱤᱥ ᱠᱩᱨᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱠᱩᱨᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱟᱥᱮᱚᱥᱛ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱣ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮᱠᱥᱯᱞᱚᱭᱤᱴᱮᱥᱟᱱ ᱴᱨᱮᱰᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱟᱡᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱞᱠ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱚᱞᱥᱚᱱ ᱰᱮᱭᱨᱤ, ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱣᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱥᱚᱱ᱾ [[ᱛᱚᱣᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱵᱤᱴᱟᱨᱞᱤ ᱰᱮᱴᱮᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱚᱯᱞᱤ ᱨᱟᱛᱤᱴᱥ ᱛᱳᱣᱟ ᱡᱟᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱠᱤᱭᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱯᱞᱭᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ==
ᱚᱢᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱮᱵᱽᱞᱤᱥᱢᱮᱸᱴ ᱫᱚ ᱣᱟᱭᱤᱡ ᱨᱤᱣᱚᱞᱭᱩᱥᱟᱱ (ᱥᱣᱮᱛ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱣᱟᱭᱤᱡ ᱨᱤᱣᱚᱞᱭᱩᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱼᱢᱮᱠᱟᱨ ᱥᱭᱟᱢ ᱵᱮᱸᱝᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱭᱛᱷᱟᱱ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾
==ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ==
[[ᱚᱱᱤᱠᱥᱯᱨᱮᱭ]], ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱮᱴᱤᱴᱤᱣ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚ [[ᱞᱤᱯᱴᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱮᱪ ᱮᱞ ᱮᱞ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]]
ib9ompcjmmul0icuv76f4h6vns8aiy9
ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵ
0
7642
191538
191311
2026-05-08T01:01:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191538
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱖) ᱫᱚ ᱡᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ [[ᱪᱮᱥ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ(ᱤ.ᱢ.) ᱟᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ(ᱣ.ᱜ.ᱢ.) ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ]] ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱬᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ, ᱚᱱᱡᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱝᱴᱫᱚᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱟᱛ ᱾ ᱜᱤᱫᱨᱟ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠ.ᱪ. ᱡᱳᱥᱤ ᱠᱳᱪ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="chessdom1">{{cite web|url=http://www.chessdom.com/tania-sachdev-joins-the-chessdom-commentators-team/ |title=Tania Sachdev joins the Chessdom commentators team |publisher=Chessdom |date=2013-11-06 |accessdate=2013-11-20}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Young champions are back|url=http://www.thehindu.com/2000/04/04/stories/0704020b.htm|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=28 January 2016|date=2000-04-04}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[World Youth Chess Championship|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://old.chess.gr/tourn/1998/wrld_u18/index.html World Championship in U18 categories. 25/10-7/11/1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044010/http://old.chess.gr/tourn/1998/wrld_u18/index.html |date=2016-03-04 }}. ''chess.gr''. Retrieved 28 January 2016.</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱣᱤᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾.<ref>{{cite web|title=25th Asian Juniors 2002, Sri Lanka|url=http://asianjuniors02.tripod.com/main/id3.html|publisher=Tripod|accessdate=7 November 2015|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225062400/http://asianjuniors02.tripod.com/main/id3.html|url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱚ==
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[Indian Chess Championship|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱨᱟᱭᱢᱚᱨ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱙ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱨᱟᱩᱱᱰ ᱨᱮ 6½ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://chess-results.com/tnr7855.aspx?lan=1&art=1&flag=30&wi=821 12th Asian Women Indevidual (sic) Chess Championship] Chess-Results</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱮᱭᱠᱡᱟᱵᱷᱤᱠ ᱳᱯᱮᱱ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://en.chessbase.com/post/indian-success-in-iceland|title=Indian success in Iceland|last=Ramirez|first=Alejandro|authorlink=Alejandro Ramírez (chess player)|date=2016-03-20|publisher=[[ChessBase]]|language=en|access-date=2016-08-31}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/chess/Abhijeet-wins-Reykjavik-Open-Tania-makes-Grandmaster-norm/articleshow/51441690.cms|title=Abhijeet wins Reykjavik Open; Tania makes Grandmaster norm|date=2016-03-17|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2016-08-31}}</ref> ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱩᱛᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ [[Commonwealth of Nations|ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱴᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/?q=2016/08/19/sports/90797|title=Gupta and Sachdev overall champions of Commonwealth Open Chess|date=2016-08-19|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|access-date=2016-08-31}}</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ [[ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐᱙,᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱤᱢ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]],᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]],[[᱒᱐᱐᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]],[[Chess at the 2009 Asian Indoor Games|᱒᱐᱐᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱠᱚᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱟᱶᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[40th Chess Olympiad|᱒᱐᱑᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ(᱒᱐᱐᱘,᱒᱐᱐᱙,᱒᱐᱑᱒,᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱨᱮ) ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱩᱯᱟ. ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://www.olimpbase.org/playersw/bltbfbze.html Sachdev Tania] team chess record at Olimpbase.org</ref>
ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱤᱫ DVD [[ᱪᱮᱥ ᱵᱮᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱬᱴᱱ [[World Chess Championship 2013|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱢᱮᱪ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱜᱱᱚᱤ ᱠᱟᱨᱞᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ and [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱱᱚᱱᱫ]] ᱥᱟᱝ ᱠᱟᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://en.chessbase.com/post/improve-your-chess-with-tania-sachdev|title=Improve Your Chess With Tania Sachdev|last=Shah|first=Sagar|date=2014-07-04|publisher=Chessbase Chess News|accessdate=5 September 2016}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.365chess.com/players/Sachdev_Tania Tania Sachdev] chess games at 365Chess.com
*[http://interviews.chessdom.com/tania-sachdev Interview with Tania Sachdev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190211164702/http://interviews.chessdom.com/tania-sachdev |date=2019-02-11 }} by Chessdom
*[http://www.alinalami.com/2011/01/interview-with_29.html Interview with Tania Sachdev (2011)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by [[Alina l'Ami]]
*[http://southasianoutlook.com/issues/2007/may/faces_tania.html Interview with Tania Sachdev (2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404130752/http://southasianoutlook.com/issues/2007/may/faces_tania.html |date=2016-04-04 }} by South Asian Outlook
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Sachdev, Tania}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]]
tgfbn9x6yzt8dql8ez90fhg85p1756u
ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱤᱯᱤ)
0
7985
191533
182630
2026-05-07T23:43:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191533
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writing system
| name = ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ / ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱪᱤᱠᱤ
| languages = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| type = [[:en:Alphabet|Alphabet]]
| unicode = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1C50.pdf U+1C50–U+1C7F]
| iso15924 = Olck/Sat
| sample = Ol Chiki.svg
| imagesize = 180px
}}
[[ᱨᱮᱫ:Ol Chiki script (alphabet) 2014-05-06 02-05.jpg|thumb|ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱞ]]
'''ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱪᱤᱠᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤᱢᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ|ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱨᱯᱟᱫᱟ ᱨᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱫᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ- ᱢᱤᱫ ᱫᱚ "ᱪᱷᱟᱯᱟ" ᱵᱟᱨ ᱫᱚ "ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ" ᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱠᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱟᱹ [[ᱱᱮᱯᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱺᱦᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱝ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱕ ᱨᱮ ᱟᱵᱚᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ |ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱛᱞᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱪᱤᱠᱤ ᱚᱞ ᱯᱨᱚᱠᱟᱨ ==
ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ ᱺ
# ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱞ
# ᱩᱥᱟᱹᱨᱟᱹ ᱚᱞ
[[ᱨᱮᱫ:Ol chiki cursive.png|thumb|none|ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
== ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱪᱤᱠᱤ==
" 'ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱪᱤᱠᱤ' ᱫᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱛᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱝᱹᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱪᱤᱠᱤ ᱚᱲᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾" - ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ
ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱪᱷᱤᱢᱵᱽᱲᱤ ᱵᱤᱥᱲᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱟᱹᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱯᱮᱧ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱵᱚᱠᱚᱭ ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱟᱫ ᱵᱚᱱᱟ ᱾ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱰᱟᱠ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟᱭ ᱪᱮᱯᱮᱡ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫ ᱨᱚᱲ ᱠᱚᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱮ ᱟᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾
== ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
{|class="wikitable floatright" style="width: 100px"
! colspan="7" style="background: #00FA1A;" |ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|-
!ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ !! ᱚ !! ᱟ !! ᱤ !! ᱩ !! ᱮ !! ᱳ
|-
!ᱯᱟᱨᱦᱟᱲ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ !! ᱛ !! ᱠ !! ᱥ !! ᱪ !!ᱯ !!ᱴ
|-
!ᱛᱟᱹᱯᱩᱜ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ !! ᱜ !! ᱡ !! ᱦ !! ᱫ !! ᱰ !! ᱵ
|-
! ᱨᱟᱲᱟᱝ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ !!ᱝ !! ᱢ !! ᱧ !!ᱱ!! ᱬ !! ᱶ
|-
! ᱡᱮᱛᱞᱮᱫ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ !! ᱞ !! ᱣ !! ᱨ!!ᱭ !!ᱲ!!ᱷ
|}
{|class="wikitable" style="width: 100px"
|-
! colspan="13" style="background: #00FA1A;" | ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ
|-
! ᱟᱲᱟᱝ !! ᱚᱲᱚᱝ !!ᱟᱲᱟᱝ !! ᱚᱲᱚᱝ !!ᱟᱲᱟᱝ !! ᱚᱲᱚᱝ !!ᱟᱲᱟᱝ !! ᱚᱲᱚᱝ !!ᱟᱲᱟᱝ !! ᱚᱲᱚᱝ
|-
! ᱚ !! ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱚ !! ᱛ !! ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱚᱛ!! ᱜ !! ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱚᱜ, ᱩᱞᱟᱹ ᱚᱜ (ᱢᱚᱪᱟ ᱚᱲᱚᱝ)!! ᱝ !! ᱚᱝ (ᱢᱚᱪᱟ ᱚᱲᱚᱝ)!! ᱞ !! ᱱᱚᱱᱚᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ
|-
! ᱟ !! ᱞᱟ!! ᱠ !! ᱜᱮᱰᱮ ᱨᱟᱜ!! ᱡ !! ᱟᱡ ᱦᱚᱦᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱫ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ!!ᱢ !! ᱟᱢ ᱦᱚᱦᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱫ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ!! ᱣ !! ᱪᱚᱢᱠᱟᱣ, ᱟᱪᱠᱟ (ᱢᱚᱪᱟ ᱚᱲᱚᱝ)
|-
!ᱤ!! ᱞᱤᱰᱩᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱰᱟᱹᱨ!! ᱥ !! ᱥᱤ ᱱᱟᱦᱮᱞ!! ᱦ !!ᱛᱤ ᱛᱩᱞ ᱟᱪᱠᱟ ᱟᱛᱮ!! ᱧ!! ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ ᱛᱤ !! ᱨ!!ᱫᱟᱛᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱳᱲᱳ ᱤᱨ
|-
! ᱩ!! ᱵᱚᱠᱟᱜ ᱛᱮ ᱞᱩ !! ᱪ !!ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱛᱮᱫ, ᱥᱚᱸᱰᱷᱚ ᱩᱪᱩᱫ!! ᱫ !! ᱩᱫ !! ᱬ !! ᱪᱮᱬᱮ ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱰᱮ!!ᱭ!! ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱛᱤᱨᱩᱵ
|-
! ᱮ !!ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱞᱮ!! ᱯ !!ᱵᱟᱨ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱮᱯᱮᱢ!! ᱰ !!ᱮᱰᱷᱮ ᱟᱛᱮᱫ ᱫᱩᱲᱩᱵ !!ᱱ !!ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱮᱞᱮ ᱵᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱛᱮ ᱮᱱ!! ᱲ !!ᱦᱚᱨ ᱮᱨᱮᱲ
|-
! ᱳ !! ᱳ ᱟᱛᱮᱫ ᱜᱚᱝ !! ᱴ !! ᱩᱸᱴ!! ᱵ !! ᱯᱤᱴᱤ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱩᱵ!! ᱶ !! ᱨᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ!! ᱷ !! ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱫ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱱ ᱚᱷ
|-
|}{|
! colspan="13" style="background: #00FA15A;" | ᱷ - ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱭ ᱮᱫᱽᱨᱮ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ
|}
{|class="wikitable" style="width: 100px"
|-
! colspan="15" style="background: #00FA1A;" | ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱚ
|-
! ᱸ !! ᱢᱩᱸ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ !! ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱸ ᱛᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ
! ᱹ !! ᱜᱟᱹᱦᱞᱟᱹ !! oijinnjok
! !! ᱨᱮᱞᱟ !! ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱞᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ
! ᱼ !! ᱯᱷᱟᱨᱠᱟ !! ᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱮ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ
! ᱽ !! ᱚᱦᱚᱫ !! ᱛᱟᱹᱯᱩᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱮ ᱯᱟᱨᱦᱟᱲ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ
|}
{|class="wikitable " style="width: 100px"
|-
! colspan="10" style="background: #00FA1A;" | ᱮᱞ
|-
!᱑ !! ᱒ !!᱓ !! ᱔ !! ᱕ !! ᱖ !!᱗!! ᱘ !!᱙ !! ᱑᱐
|-
!ᱢᱤᱫ!!ᱵᱟᱨ !! ᱯᱮ!! ᱯᱩᱱ !! ᱢᱚᱬᱮ!! ᱛᱩᱨᱩᱭ !! ᱮᱭᱟᱭ !! ᱤᱨᱟᱹᱞ !!ᱟᱨᱮ!!ᱜᱮᱞ
|}
==ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ==
{{Main|ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ}}
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ 5.1 version ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱟ[[ᱶ]] ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱚᱸ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ U+1C50–U+1C7F:
{{Unicode chart Ol Chiki}}
== ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱡᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱟ ==
*[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Ol_Chiki_script Ol Chiki script]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*[https://www.omniglot.com/writing/santali.htm Omniglot]
*[http://wesanthals.tripod.com/id45.html Wesanthals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808214416/http://wesanthals.tripod.com/id45.html |date=2018-08-08 }}
*[http://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Olck Scriptsource]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1925 ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱠᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲᱤ ᱪᱤᱠᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱠᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ]]
njwqsl5j9nwn9qhevsxj3go4cgj2vou
ᱠᱮᱠᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
0
12628
191563
129012
2026-05-08T07:37:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191563
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱠᱮᱠᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| honorific_suffix. =
| native_name =
| native_name_lang = [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| image = Keki Adhikari at promotional event of Rajja Rani.jpg
| image_size = 300px
| alt = ᱠᱮᱠᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1989|12|17}}
| baptism_date =
| birth_place = ᱡᱳᱨᱯᱟᱴᱤ, [[ᱠᱟᱴᱷᱚᱢᱟᱰᱳᱣ]],{{ᱡᱷᱚᱱᱰᱟ|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}
| disappeared_date =
| disappeared_place =
| disappeared_status =
| death_date =
| death_place =
| death_cause =
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates =
| monuments =
| residence =
| nationality = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
| other_names = ᱠᱮᱠᱩ
| ethnicity =
| citizenship =
| education = ᱵᱟᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱴᱷᱚᱢᱟᱰᱳᱣ (ᱟᱥᱲᱟ.)<br />ᱦᱣᱟᱤᱴᱚ ᱦᱟᱩᱥᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (+᱒)<br />ᱵᱤ ᱟᱤ ᱮᱢ ᱯᱨᱟᱤᱢᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<br />ᱮᱢ ᱵᱤ ᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| alma_mater =
| occupation = [[ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ]], [[मोडल (मानिस)|ᱢᱳᱰᱮᱞ]]
| years_active =
| employer =
| organization =
| agent =
| known_for =
| notable_works =
| style =
| home_town =
| salary =
| net_worth =
| television =
| title =
| term =
| predecessor =
| successor =
| party =
| movement =
| opponents =
| boards =
| religion =
| denomination =
| criminal_charge =
| criminal_penalty =
| criminal_status =
| spouse =
| partner =
| children =
| parents = ᱵᱚᱫᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ (ᱵᱟᱵᱟ)<br />ᱞᱚᱪᱷᱚᱢᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ (ᱟᱭᱩ)
| relatives =
| callsign =
| awards =
| signature =
| signature_alt =
| signature_size =
| module =
| module2 =
| module3 =
| module4 =
| module5 =
| module6 =
| website = {{URL|http://keki.info}}
| footnotes =
| box_width =
}}
'''ᱠᱮᱠᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ [[ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ]] ᱟᱨ <ref>{{cite web|url=http://nepaliactress.com/tag/keki-adhikari/ |publisher=Nepaliactress.com|accessdate=2014-06-04|title=केकि अधिकारी - Nepaliactress.com}}</ref> ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱠᱤᱱ । ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱵᱤᱜᱭᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱠᱤᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ''ᱥᱣᱚᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ ᱪᱷᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱠᱚ ''ᱟᱤ ᱮᱢ ᱥᱚᱨᱤ'', ''ᱢᱚᱥᱟᱱ'', ''ᱢᱟᱭᱟᱠᱳ ᱵᱟᱨᱤᱢᱟ'', ''ᱢᱚᱦᱚᱥᱩᱥ'', ''ᱵᱤᱛᱮᱠᱟ ᱯᱚᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱳᱦᱚᱞᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱢᱚᱪ ᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=A+new+taste&NewsID=308040|title=Masan Film (short information)|publisher=TheHimalayanTimes.com|accessdate=2014-06-04|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215708/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=A+new+taste&NewsID=308040|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=-S3CoveVeMM&feature=kp|title=Biteka Pal - Music Video|accessdate=2014-06-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://keki.info/tag/mero-best-friend/|title=Music Video - Mero Best Friend|publisher=Keki.info|accessdate=2014-06-04|archive-date=2016-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020115225/http://keki.info/tag/mero-best-friend/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱤᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱡᱽᱵᱩᱛ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱳᱦᱚᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱪᱟᱨᱩᱢᱚᱛᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref>{{cite web|url=http://xnepali.net/movies/keki-adhikari-to-be-featured-as-charumati-in-her-debut-play/|title=Charumati|publisher=Xnepali.net|accessdate=2014-06-04|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107045843/https://xnepali.net/keki-adhikari-to-be-featured-as-charumati-in-her-debut-play/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱠᱮᱠᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱥᱚᱸᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱵᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱵᱤᱡᱤᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[:ne:मानब संसाधन ब्यबस्थापनमा केअफए बिजनेस स्कुल]] ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱤᱜᱨᱤ [[:ne:डिग्री]] ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ । <ref>{{cite web|url=http://xnepali.net/movies/keki-adhikari-graduates-with-a-mba-degree/|title=Keki Adhikari graduates with a MBA degree|publisher=xnepali.net|accessdate=2016-08-07|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107045832/https://xnepali.net/keki-adhikari-graduates-with-a-mba-degree/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱤᱥᱱᱟᱛᱚᱠ ᱛᱚᱦᱚ [[:ne:स्नातक तह]] ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ [[:ne:त्रिभुवन युनिभर्सिटी]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟᱠᱤᱱ। ᱠᱮᱠᱤ ᱵᱟᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ [[:ne:बाल सिरिजनालय स्कुल]], ᱠᱟᱴᱷᱚᱢᱟᱰᱳᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱥᱤ (एसएलसी) ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱠᱤᱱ। ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬᱯᱚᱛᱨᱚ ᱛᱚᱦᱚ ᱦᱣᱟᱤᱴᱚᱦᱟᱩᱥᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[:ne:प्रमाणपत्र तह ह्वाइटहाउस कलेज]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ।<ref>{{cite web|url=http://keki.info/2013/01/09/keki-graduated-graduation-photos/|title=Keki Adhikari graduation photos|publisher=keki.info|accessdate=2016-08-07|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818161213/http://keki.info/2013/01/09/keki-graduated-graduation-photos/|url-status=dead}}</ref>
==ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱨᱮ==
ᱠᱮᱠᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱟ.ᱦᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱣᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱩᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤ ᱠᱮᱠᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱪᱷᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ।
<br />
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ==
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ==
{| class="wikitable"
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
! colspan="4" style="background: apple;" | ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
! style="background: #apple;" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! style="background: #apple;" | ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ
! style="background: #apple;" | role
|-
|᱒᱐᱑᱐
| ''ᱥᱭᱳᱨ''
|
|-
|᱒᱐᱑᱑
| ''ᱢᱚᱥᱟᱱ''
| ᱦᱮᱞᱮᱱ
|-
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱟᱤ ᱮᱢ ᱥᱚᱨᱤ]]
| ᱥᱨᱩᱛᱤ
|-
| ᱒᱐᱑᱓
| ''ᱢᱚᱦᱚᱥᱩᱥ''
|
|-
| ᱒᱐᱑᱓
| ''ᱵᱤᱛᱮᱠᱟ ᱯᱚᱞ''
| ᱱᱤᱡᱟ/ᱱᱩᱢᱟ
|-
| ᱒᱐᱑᱔
| ''ᱢᱮᱨᱳ ᱵᱮᱥᱴᱚ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱚ''
|
|-
| ᱒᱐᱑᱔
| ''ᱥᱨᱤ ᱯᱟᱪ ᱚᱢᱵᱚᱨᱮ''
|
|-
| ᱒᱐᱑᱔
| ''ᱢᱤᱩᱴᱚ-ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱴᱚ ᱵᱤᱞᱳᱸᱜ ᱴᱩ ᱭᱩ''
|
|-
| ᱒᱐᱑᱕
| ''ᱯᱷᱱᱠᱳ''
| ᱢᱤᱴᱷᱩ
|-
| ᱒᱐᱑᱕
| ''ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ''
|
|-
| ᱒᱐᱑᱕
| ''ᱯᱩᱱᱚᱨᱡᱚᱱᱢᱚ''
|
|-
| ᱒᱐᱑᱖
| ''ᱵᱷᱟᱜ ᱥᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱜ''
| ᱥᱟᱱᱤ
|-
| ᱒᱐᱑᱖
| ''ᱦᱟᱩ ᱯᱷᱚᱱᱱᱤ''
| ᱯᱩᱥᱯᱟ
|-
|᱒᱐᱑᱖
|''ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ''
|ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ
|-
|᱒᱐᱑᱗
|"ᱜᱷᱟᱢᱯᱟᱱᱤ"
|
|-
|᱒᱐᱑᱗
|"ᱞᱟᱞᱴᱤᱱ"
|
|-
|᱒᱐᱑᱗
|"ᱮᱥᱣᱚᱨᱭᱚ"
|
|-
|᱒᱐᱑᱗
|"ᱞᱚᱵᱷ ᱥᱚᱥᱟ"
|ᱥᱚᱥᱟ
|-
|᱒᱐᱑᱘
|"ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱱᱤ"
|ᱨᱟᱱᱤ
|-
|᱒᱐᱑᱘
|"ᱜᱟᱣᱠᱩ ᱪᱷᱳᱨᱤ"
|
|-
|᱒᱐᱑᱘
|"ᱱᱟᱤ ᱱᱚ ᱵᱷᱚᱱᱱᱩ ᱞᱚ ᱕"
|
|-
|᱒᱐᱑᱘
|"ᱠᱳᱦᱚᱞᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ"
|
|-
|᱒᱐᱑᱙
|"ᱪᱷᱚ ᱢᱟᱭᱟ ᱪᱷᱚᱯᱚᱠᱚᱤ"
|ᱡᱚᱞ
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
pehove2spa3csm0rejuhy6zoruzunyh
ᱟᱥᱤᱨᱢᱟᱱ ᱰᱤᱮᱥ ᱡᱚᱥᱤ
0
13384
191552
160118
2026-05-08T04:35:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191552
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱥᱤᱨᱢᱟᱱ ᱰᱤᱮᱥ ᱡᱚᱥᱤ
| image =
| caption =
| native_name = आशिर मान जोशी
| birth_name = Aashir Man Joshi <small>(Legal name)</small>
| alias = {{flatlist|
* Aashirman Desraj Shrestha Joshi
* Aashir Man Joshi
}}
| nationality = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ |Nepalese]]
| birth_date = {{birth date and age|1998|08|31}}
| birth_place = [[Kathmandu]], [[Nepal]]
| height = 6 ft 3.5 in
| alma_mater = Modern Indian School
| occupation = {{flatlist|
* [[Actor]]
* [[Model (person)|Model]]
}}
| years_active = 2017–present
| parents = Bhavendra Man Joshi <small>(Father)</small> and [[Raveena Desraj Shrestha]] <small>(Mother)</small>
| relatives = [[Ayushman Joshi]] <small>(Brother)</small>
}}
'''ᱟᱥᱤᱨᱢᱟᱱ ᱰᱤᱮᱥ ᱡᱚᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱚᱰᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱟᱜᱟᱥᱴ ᱑᱙᱙᱘᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ (᱒᱐᱑᱗) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱢᱟᱱᱴᱤᱪ ᱛᱷᱤᱨᱞᱟᱨ ᱜᱮᱸᱜᱽᱥᱴᱟᱨ ᱵᱞᱩᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱳ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱸᱜᱽᱥᱴᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱹᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱫᱟ ᱵᱨᱮᱠ ᱟᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱥᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭ ᱟᱪᱠᱟ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/shatru-gate-bags-best-nfdc-film-award|title=National Film Awards|publisher=MyRepublica.NagarikNetwork|access-date=2020-11-13|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201013054/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/shatru-gate-bags-best-nfdc-film-award|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gadgetngizmoguru.blogspot.com/2018/12/lux-kamana-film-awards-2075.html|title=Winner List of LUX KAMANA FILM AWARDS 2075|publisher=Gadgetngizmoguru}}</ref>
ᱡᱚᱥᱤ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱱᱚᱴᱮᱵᱟᱞ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱᱥ, ᱱᱭᱩᱡᱽᱯᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱪᱦᱟᱯᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱ (ᱴᱤᱮᱱᱮᱥ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ), ᱣᱮᱵᱽ (ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ) ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ᱾<ref>{{cite web|url=https://honeydoze.com/social/read/breakup-movie-featuring-aashirman-ds-joshi-and-shilpa-maskey-will-be-out-for-movies-on-jan-11-dont-missout-to-watch/|title=Breakup Movie Featuring Aashirman Ds Joshi|publisher=Honey Doze|access-date=2020-11-13|archive-date=2019-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413093029/https://honeydoze.com/social/read/breakup-movie-featuring-aashirman-ds-joshi-and-shilpa-maskey-will-be-out-for-movies-on-jan-11-dont-missout-to-watch/|url-status=dead}}</ref>
==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱚᱩᱱᱰ==
ᱡᱚᱥᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱮᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱟᱶ ᱚᱠᱛᱮ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱓᱑ ᱟᱜᱟᱥᱴ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ᱾ᱵᱷᱟᱣᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱢᱮᱱ ᱡᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱤᱱᱟ ᱫᱮᱥᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ (ᱰᱤᱥᱤᱤᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱜᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ)᱾ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱥᱴ ᱢᱚᱰᱚᱞ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱠᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱚᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ (ᱥᱤᱵᱤᱮᱥᱤ) ᱱᱮᱯᱟᱞ᱾ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱴᱚᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱯ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ᱾᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱮ ᱡᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱭ ᱞᱟᱜᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱱ ᱟᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱨ ᱥᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱤᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱜᱮ ᱜᱮᱸᱜᱽᱥᱴᱟᱨ ᱵᱽᱞᱩᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱛᱟᱪᱷᱟᱨ (ᱥᱟᱭᱤᱱ) ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱟᱥᱤᱨᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱚᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱛᱚᱥᱩᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱥᱤ ᱥᱟᱭᱭᱟᱫ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.977mag.net/aashirman-desraj-salin-man-signaling-the-birth-of-new-stars/|title=Aashirman Signaling The Birth Of New Star|publisher=977mag|access-date=2020-11-13|archive-date=2019-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413091956/http://www.977mag.net/aashirman-desraj-salin-man-signaling-the-birth-of-new-stars/|url-status=dead}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱤᱠᱱᱟᱹᱛ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱪᱴ ᱛᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱠᱚᱢᱤᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱢᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱸᱜᱽᱥᱴᱟᱨ ᱵᱽᱞᱩᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱛᱟᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱰᱤᱞ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/gangster-blues-an-action-packed-love-story-hem-raj-b-c|title=Gangster Blues, an Action- Packed Love Story|publisher=myrepublica.nagariknetwork|access-date=2020-11-13|archive-date=2019-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524065011/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/gangster-blues-an-action-packed-love-story-hem-raj-b-c|url-status=dead}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
{| class="wikitable"
|+Key
| style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| Denotes films that are in production
|}
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
|- style="text-align:center;"
! scope="col"|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col"|ᱯᱷᱤᱞᱢ
! scope="col"|ᱨᱚᱞ
! class="unsortable" scope="col"|ᱫᱤᱥᱟ.ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟ
! class="unsortable" scope="col"|Notes
! class="unsortable" scope="col"|{{Abbr|Ref.|References}}
|-
|᱒᱐᱑᱗
|''[[ᱜᱮᱸᱜᱽᱥᱴᱟᱨ ᱵᱞᱩᱡᱽ]]''
| ᱟᱠᱟᱥ
| ᱦᱮᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤ.ᱥᱤ.
|
|<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7254868/|title=Gangster Blues IMDB|publisher=IMDb}}</ref>
|-
|᱒᱐᱑᱙
|''[[ᱫᱟ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱟᱯ (᱒0᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱟ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱟᱯ]]''
| ᱟᱣᱤᱥᱠᱟᱨ
| ᱦᱮᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤ.ᱥᱤ.
|
|<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt9247166/|title=The Break Up IMDB|publisher=IMDb}}</ref>
|-
|}
==ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱤᱰᱭᱚ==
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
|- style="text-align:center;"
! scope="col"|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col"|ᱴᱟᱭᱤᱴᱟᱞ
! scope="col"|ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ
! scope="col"|ᱫᱤᱥᱟ.ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟ
|-
|᱒᱐᱑᱙
|''ᱜᱟᱞᱛᱤ''
| ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱵᱟᱨᱟᱞ
| ᱱᱤᱠᱮᱥ ᱠᱷᱲᱠᱟ
|-
|}
==ᱥᱟᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ==
{| class="wikitable"
|-
! Year !! Film !! Award !! Category !! Result !! {{Abbr|Ref.|References}}
|-
| rowspan="10" | 2018 || rowspan="10" | ''[[Gangster Blues]]'' || [[National Film Awards (Nepal)|NFDC National Film Awards]] || Best Debut Actor || {{won}} || <ref>{{cite web|url=https://xnepali.net/shatru-gate-wins-best-film-nfdc-national-film-award-2018-winners-are/|title=NFDC National Film Award 2018 winners are..|publisher=Xnepali|access-date=2020-11-13|archive-date=2023-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119211538/https://xnepali.net/shatru-gate-wins-best-film-nfdc-national-film-award-2018-winners-are/|url-status=dead}}</ref>
|-
| Lux Kamana Film Awards || Best Debut Actor || {{won}} || <ref>{{cite web|url=https://www.lensnepal.com/awards/kamana-film-award/2075.html|title=Kamana Film Award - 2075|publisher=Lensnepal}}</ref>
|-
| D-Cine Award || Best Debut Actor || {{nom}} ||
|}
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.imdb.com/name/nm9203010/ Aashirman DS Joshi] on [[IMDb]]
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Joshi, Aashirman DS}}
[[Category:Living people]]
[[Category:People from Kathmandu]]
[[Category:Nepalese male actors]]
[[Category:Nepalese male film actors]]
[[Category:Nepalese male models]]
[[Category:1998 births]]
[[Category:21st-century Nepalese male actors]]
fgfj5finqsv2rod0snmz1ly5nute8ce
ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13632
191567
143411
2026-05-08T11:40:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191567
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|ᱟᱞᱮᱠᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{Use dmy dates|date=February 2016}}
{{Infobox language
| name = ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ
| altname = Ilokano
| nativename = ''ᱤᱞᱳᱠᱳ, ᱤᱞᱩᱠᱳ, ᱯᱟᱜᱽᱥᱟᱥᱟᱣ ᱱᱜᱟ ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ''
| states = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]]
| region = [[ᱞᱩᱡᱳᱱ|ᱮᱛᱚᱢ ᱞᱩᱡᱳᱱ]], [[ᱞᱩᱡᱳᱱ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱮᱛᱚᱢ [[ᱛᱟᱨᱞᱟᱠ]], [[:en:Zambales|ᱡᱟᱢᱵᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[:en:Aurora (province)|ᱟᱣᱨᱳᱨᱟ]], ᱟᱨ [[:en:Nueva Ecija|ᱱᱩᱭᱮᱵᱷᱟ ᱮᱥᱤᱡᱟ]]), ᱟᱨ [[:en:Soccsksargen|ᱥᱚᱠᱥᱟᱨᱜᱮᱱ]]
| ethnicity = [[ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ ᱦᱚᱲ|ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ]]
| speakers = ᱙.᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱕)
| date =
| ref = ne2007
| speakers2 = ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ]] (᱒᱐᱐᱐)<br> ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="speakers">Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000</ref>
| familycolor = [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]]
| fam3 = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]]
| fam4 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱞᱩᱡᱳᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱞᱩᱡᱳᱱ]]
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] (ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ ᱪᱤᱠᱤ),<br />[[ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]]<br />''ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱨᱼᱤᱴᱟᱱ''
| nation = [[ᱞᱟ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]]<ref name="launionofficiallanguage">{{Cite news |last=Elias, Jun |date=19 September 2012 |title=Iloko La Union's official language |work=[[Philippine Star]] |url=http://www.philstar.com/nation/2012/09/19/850488/iloko-la-unions-official-language |access-date=24 September 2012}}</ref>
| minority = [[File:Flag of Philippine.svg|22x20px]] [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]]
| agency = [[:en:Komisyon sa Wikang Filipino|Komisyon sa Wikang Filipino]]
| iso2 = ilo
| iso3 = ilo
| glotto = ilok1237
| glottorefname = Iloko
| lingua = [http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=31-CBA-a 31-CBA-a]
| notice = IPA
| map = Ilokano language map.png
| mapcaption = ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱚᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ<ref>{{Cite web |title=Language Map of Northern Philippines |url=http://www.ethnologue.com/map/PH_n |last=Ethnologue |website=ethnologue.com |publisher=Ethnologue |access-date=7 December 2015}}</ref><br />Striped areas are [[Itneg language|Itneg]]-Ilokano bilingual communities in [[Abra province]]
}}
[[File:WIKITONGUES- June speaking Ilocano.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ, [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]]
'''ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ''' (ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ: Pagsasao nga Ilokano) ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱩᱡᱳᱱ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
*[[ᱢᱤᱱᱟᱝᱠᱟᱵᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
*[[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
*[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=ilo}}
{{Wikivoyage|Ilocano phrasebook}}
* [https://www.toidp.com/ The Online Ilokano Dictionary Project (TOIDP)] – A free Ilokano dictionary application for people to utilize so that they may overcome the language barriers existing between the English and Ilokano languages.
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.toidp.ilokano.search.free Android Mobile Application - Ilokano Search] – A free Android application that allows users to search our database of entries for Ilokano/English translations.
* [https://geo.itunes.apple.com/us/app/ilokano-search-free/id1110530308?mt=8 iOS Mobile Application - Ilokano Search] – A free iOS application that allows users to search our database of entries for Ilokano/English translations
* [https://docs.google.com/file/d/0ByVFvKzo7XnoUm9lMnFVYmVuczA/edit?pli=1 Tarabay iti Ortograpia ti Pagsasao nga Ilokano] – A free ebook version of the Guide on the Orthography of the Ilokano Language developed by the Komisyon ng Wikang Filipino (KWF) in consultation with various stakeholders in Ilokano language and culture. Developed back in 2012 as a resource material for the implementation of the Department of Education's K-12 curriculum with the integration of MTB-MLE or Mother Tongue-Based Multilingual Education.
* [http://www.bansa.org?q=dictionaries/cmd&dict_lang=Ilokano Bansa.org Ilokano Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414090221/http://www.bansa.org/?q=dictionaries%2Fcmd&dict_lang=Ilokano |date=14 April 2020 }}
* [http://catalog.paradisec.org.au/collections/search?language_code=ilo Materials in Ilocano] from [[Paradisec]]
* [http://www.ilocano.org/ Ilocano.org] A project for building an online Ilokano dictionary. Also features Ilokano songs, and a community forum.
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists_for_Austronesian_languages Ilokano Swadesh vocabulary list]
* [http://iloko.tripod.com/Ilocano.html Ilocano: Ti pagsasao ti amianan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010302185140/http://iloko.tripod.com/Ilocano.html |date=2 March 2001 }} – Webpage by linguist Dr. Carl R. Galvez Rubino, author of dictionaries on Iloko and [[Tagalog language|Tagalog]].
* [https://web.archive.org/web/20190512110616/http://www.iluko.com/ Iluko.com] popular Ilokano web portal featuring Ilokano songs, Iloko fiction and poetry, Ilokano riddles, and a lively Ilokano forum (Dap-ayan).
* [http://mannurat.blogspot.com/ mannurat.com] blog of an Ilokano fictionist and poet written in Iloko and featuring original and Iloko fiction and poetry, literary analysis and criticism focused on [[Ilokano literature|Ilokano Literature]], and literary news about Iloko writing and writers and organization like the [[GUMIL Filipinas|GUMIL]] (Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano).
* [http://samtoy.blogspot.com/ samtoy.blogspot.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801183720/http://samtoy.blogspot.com/ |date=1 August 2020 }} Yloco Blog maintained by Ilokano writers Raymundo Pascua Addun and Joel Manuel
* [https://web.archive.org/web/20170503020518/http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/ Austronesian Basic Vocabulary Database]
* [https://web.archive.org/web/20070216050920/http://www.dadapilan.com/ruangan/ dadapilan.com] – an Iloko literature portal featuring Iloko works by Ilokano writers and forum for Iloko literary study, criticism and online workshop.
* [https://books.google.com/books?id=ORteJGb68g4C&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false Vocabularios de la Lengua Ilocana] by N.P.S. Agustin, published in 1849.
* [http://tuggot.blogspot.com/ Tugot] A blog maintained by Ilokano writer Jake Ilac.
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
81du4dfhd5sgfafpr2wua6b5amowdje
ᱟᱨᱯᱟᱱ ᱛᱷᱟᱯᱟ
0
16841
191555
128766
2026-05-08T04:48:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191555
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Nepali actor, director, and scriptwriter}}
{{Use dmy dates|date=November 2015}}
{{Infobox person
| image = Bir Bikram (ARPAN THAPA).jpg
| caption = Arpan Thapa
| native_name_lang = ne
| birth_name = <!-- only use if different from name above -->
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1978|11|15}}
| birth_place = [[Kathmandu]], Nepal<ref>{{cite web |url=http://radiokantipur.ekantipur.com/red-carpet/69/Arpan-Thapa/ |title=Radio Kantipur- 96.1, 101.8 MHz: Nepal’s most listened Radio Station |website=Radiokantipur.ekantipur.com |accessdate=2016-06-02 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094310/http://radiokantipur.ekantipur.com/red-carpet/69/Arpan-Thapa/ |url-status=dead }}</ref>
| nationality = [[Nepalis|Nepali]]
| occupation = Actor, director, writer
| years_active = 2007–present
| notable_works =
| height = {{height|m=1.80}}
| weight = <!-- {{convert|X|kg|lb|0|abbr=on}} or {{convert|X|lb|kg|0|abbr=on}} -->
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
}}
'''ᱟᱨᱯᱟᱱ ᱛᱷᱟᱯᱟ (ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ)''' ({{lang-ne|ᱟᱨᱯᱟᱱ ᱛᱷᱟᱯᱟ}}) (ᱡᱟᱱᱟ ᱑᱕ ᱱᱚᱣᱟᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘) <ref name="reelnepal">{{cite web | url = http://reelnepal.com/name/33537/arpan-thapa/biography | title = Arpan Thapa (अर्पन थापा) >>Biography | publisher = reelnepal.com | accessdate = 24 December 2015 | archive-date = 18 November 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151118013829/http://reelnepal.com/name/33537/arpan-thapa/biography }}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱠᱳᱯᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱨᱳᱞ
!ᱥᱳᱨᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱑ ||''Sick City'' || Krishna ||<ref>{{cite web|last1=Thapa|first1=Rabi|title=Signs of life|url=http://nepalitimes.com/news.php?id=18056#.VksPv9KrS70|publisher=Nepali Times|accessdate=17 November 2015}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱑ ||''Batch No: 16'' || Guru ||<ref>{{cite web |last=Devi |first=Mia |url=http://filmsofnepal.com/nepali-film-batch-no-16-2011/ |title=Nepali Film – Batch No. 16 (2011) |publisher=Films of Nepal |date=2013-10-24 |accessdate=2016-06-02 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱒ ||''Dhanda''|| Arjun ||<ref>{{cite web |url=http://reelnepal.com/movies/21190/dhanda/cast |title=Dhanda(2012) - Nepali Movie - Full Cast |website=Reelnepal.com |accessdate=2016-06-02 |archive-date=9 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309045042/http://reelnepal.com/movies/21190/dhanda/cast }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱓ ||''Chhadke'' || Bhokse ||<ref>{{cite web |last=Devi |first=Mia |url=http://filmsofnepal.com/nepali-film-chadke-2013/ |title=Nepali Film – Chadke (2013) |publisher=Films of Nepal |date=2013-02-24 |accessdate=2016-06-02 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱓ ||''Badhshala'' || Captain Thapa ||<ref>{{cite web |last=Devi |first=Mia |url=http://filmsofnepal.com/nepali-film-badhashala-2013/ |title=Nepali Film – Badhashala (2013) |publisher=Films of Nepal |date=2013-11-08 |accessdate=2016-06-02 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱓ || ''Maun'' || Aman ||<ref>{{cite web |last=Devi |first=Mia |url=http://filmsofnepal.com/nepali-film-maun-2013/ |title=Nepali Film – Maun (2013) |publisher=Films of Nepal |date=2013-09-28 |accessdate=2016-06-02 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱔ || ''[[Mukhauta]]'' || Pandit ||
|-
| ᱒᱐᱑᱔ || ''Suntali'' || Tailor ||<ref>{{cite web |url=http://www.ekantipur.com/nefta2015/index.php/index/nominee/26 |title=NEFTA Film Award 2015 Qatar : An event by Nepal Film Technical Association |website=Ekantipur.com |date=1979-11-17 |accessdate=2016-06-02 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062349/http://www.ekantipur.com/nefta2015/index.php/index/nominee/26 }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱕ || ''[[Dying Candle]]'' || Mukunda ||<ref>{{Cite web|url=https://english.onlinekhabar.com/dying-candle-movie-review-beautifully-crafted-movie.html|title=‘Dying Candle’ review: A beautifully crafted movie|date=15 February 2017|website=OnlineKhabar|language=en-GB|access-date=17 February 2020}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''Bir Bikram'' || Aaitey ||<ref>{{cite web|url=http://xnepali.net/movies/bir-bikram-a-movie-by-milan-chams-to-feature-diya/|title=Bir Bikram, a movie by Milan Chams to feature Diya|website=Xnepali.net|accessdate=2016-06-02}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''Bato Muni ko Phool 2'' || Abhay ||<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/batomunikophool2/info?tab=page_info |title=Bato Muniko Phool 2 - बाटो मुनिको फूल २ |publisher=Facebook |date=2016-04-22 |accessdate=2016-06-02}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''Hamlet'' || Hamlet ||<ref>{{cite news|url=http://thehimalayantimes.com/art-culture/drama/hamlet-to-exact-revenge-in-capital/ |title=Hamlet to exact revenge in Capital |newspaper=[[The Himalayan Times]] |accessdate=2016-06-02}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''[[Anaagat]]'' ||Suresh||<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2016/05/28/changing-winds-in-kollywood|title=Changing winds in Kollywood|last=Caprara|first=David|date=28 May 2016|website=kathmandupost.com|language=en|access-date=2020-02-17}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱗ || ''America boys'' ||
|<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/06/06/hari-america-boys-bring-new-tales-to-cinemas|title=Hari, America Boys bring new tales to cinemas|website=kathmandupost.com|language=en|access-date=2020-02-17}}</ref>
|-
|᱒᱐᱑᱗
|''Lappan Chhappan''
|Chamero Don
|<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/movie-review/twists-turns-keep-audience-hooked-lappan-chhappan-mukunda-bhatta/|title=Twists and turns keep audience hooked on Lappan Chhappan|date=2017-03-26|website=The Himalayan Times|language=en-US|access-date=2020-02-17|archive-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015132200/https://thehimalayantimes.com/entertainment/movie-review/twists-turns-keep-audience-hooked-lappan-chhappan-mukunda-bhatta/}}</ref>
|-
|᱒᱐᱑᱘
|''Changa Chet''
|
|<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/11/02/three-new-films-to-hit-kathmandu-screens-today|title=Three new films to hit Kathmandu screens today|website=kathmandupost.com|language=en|access-date=2020-02-17}}</ref>
|-
|᱒᱐᱑᱘
|''[[Firke]]''
|
|Released on 12 Jan 2018<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-12-03/butterfly-drops-its-trailer.html|title=Butterfly drops its trailer|date=3 December 2017|work=Kathmandu Post|access-date=2018-07-01|language=en}}</ref>
|-
|᱒᱐᱑᱙
|''Ghar''
|
|<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/movie-review/2019/07/27/arpan-thapa-s-ghar-is-a-horrific-clich|title=Arpan Thapa’s Ghar is a horrific cliché|last=Dixit|first=Abhimanyu|date=5 June 2019|website=kathmandupost.com|language=en|access-date=2020-02-17}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱐
|''ᱴᱤᱱ ᱡᱟᱱᱛᱩ''
|Maila
|To be released late ᱒᱐᱒᱐
|}
==ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹ==
ᱟᱹᱰᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹᱩᱫᱩᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟᱭ ''[[Mukhauta]]'' in 2014<ref>{{Cite web|url=http://moviesnepal.com/new-nepali-movie-mukhauta-press-meet/|title=New Nepali Movie Mukhauta – press meet.|date=15 April 2015|website=Nepali Movies|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102717/http://moviesnepal.com/new-nepali-movie-mukhauta-press-meet/|archive-date=2 April 2015|access-date=18 February 2020}}</ref>a drama ''Aadha Love'' in 2017,<ref name=":0" /> ''Sunkesari'',<ref>{{Cite web|url=http://www.southasiatimes.com.au/news/?tag=arpan-thapa|title=Arpan Thapa|last=Nanda|first=Nareej|date=23 March 2018|website=South Asia Times|language=en-US|access-date=2020-02-17}}</ref> ''Ghar'' in 2019 and the upcoming Teen Jantu in 2020
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Arpan Thapa}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Thapa, Arpan}}
[[Category:1979 births]]
[[Category:21st-century Nepalese male actors]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Nepalese male actors]]
[[Category:Actors from Kathmandu]]
{{Nepal-stub}}
e0aw74izsk8fe1ay079oxgt3y7cj1x1
ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱮᱱ
0
17995
191541
158617
2026-05-08T02:56:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191541
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox
writer/doc]] -->
| name = ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| image =Gamosta Prasad Soren.jpg
| caption = ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| pseudonym =
| birth_date = ᱑᱙᱔᱓
| birth_place = ᱩᱫᱟᱞᱵᱳᱱᱤ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date =
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br/>ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| notableworks =
| subject = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
}}
'''ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱓ – ᱘ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Gomasta Prasad Soren|url=https://wesanthals.tripod.com/id39.html|access-date=22 September 2021}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ">{{cite web|title=Biography of Gomasta Prasad Soren|url=https://www.youthkiawaaz.com/2020/10/social-reformer-gomasta-prasad-soren/|access-date=22 September 2021}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱴᱷᱟᱶ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱠᱟᱹᱦᱤᱥ ᱟᱲᱟᱝ'', ''ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱵᱚᱱ ᱦᱚᱲ'', ''ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱮᱛᱟᱵᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱟᱞᱵᱳᱱᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱩᱵᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱾ ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱠᱚᱧ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱠᱚᱧ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱲᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱤᱶᱦᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/> ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱨ. ᱚᱢᱚᱨᱱᱟᱛᱷ ᱡᱷᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/> [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱣᱫᱚᱦᱚ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱛᱟᱹᱞᱤᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱩᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱤᱥᱜᱳᱰᱟ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
===ᱥᱟᱥᱟᱯᱨᱟᱣᱤᱡ===
ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱯᱩᱸᱰᱜᱳᱰᱟ'' ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱟᱯᱨᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱤᱥᱠᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱸᱜᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/> ᱩᱱᱤᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜᱼᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱷᱟᱹᱞᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱚᱰᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱮᱠᱟ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ==
ᱜᱳᱢᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱼᱯᱩᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱫᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱫᱤᱠᱩ ᱯᱩᱥᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤ'' ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱟᱠᱚᱢ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱨᱮᱡ'' ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
ᱩᱱᱤᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱤᱱᱛᱤ'', ''ᱫᱟᱲᱮᱜᱮ ᱫᱷᱚᱱ'', ''ᱛᱚᱡᱽᱵᱤᱡᱽ'', ''ᱟᱫᱤ ᱛᱷᱟᱱ'', ''ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱵᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱝᱠᱟᱜᱮ ᱛᱟᱵᱚᱱᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ'' ᱟᱨ ''ᱥᱟᱨᱵᱷᱳᱶᱛᱤᱠ'' ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱞᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ]], [[ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱨᱟᱢᱫᱟᱥ ᱴᱩᱰᱩ]], [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ]], [[ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱤᱥᱠᱩ]], [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ᱟᱨ [[ᱰᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱹᱦᱩ]] ᱛᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Election tak |url=https://www.electiontak.in/lok-sabha-2014/west-bengal/gomasta-prasad-soren-jhargram-results-382713 |accessdate=12 October 2021}}</ref>
==ᱢᱟᱹᱱ==
[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
* ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱜ ᱑᱗ ᱟᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
* ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱮᱼᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱜᱤᱱᱤᱡᱚᱱ ᱥᱚᱢᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱᱟ'' ᱢᱟᱹᱱ᱾<ref name=" ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ "/>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
p63rbnsish08nql23qrc0lcoy8htn8p
ᱞᱟᱜᱚᱥ
0
18296
191548
156906
2026-05-08T03:16:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191548
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱟᱜᱚᱥ
| official_name = ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ({{native name|yo|Ìlú Èkó}})
| native_name = Èkó
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 280
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/1/2
| image1 =
| image2 = 2014 Tinubu Square Lagos Nigeria 14640600637.jpg
| image3 = An array of iconic buildings in Lagos Nigeria starting with United Bank of Africa.jpg
| image4 = Lekki-Epe Expressway Sandfill Bustop.jpg
| image5 = National Theater in Lagos State-Nigeria.jpg
| image6 = Third Main-Land Bridge.jpg
}}
| image_caption = '''From top, left to right:''' [[Victoria Island, Lagos|Victoria Island]] skyline, [[Tinubu Square]], array of skyscrapers, [[Lekki–Epe Expressway|Lekki-Epe Expressway]], [[National Arts Theatre]]. [[Third Mainland Bridge]]
| image_flag = Lagos State Flag (1967-1970).svg
| image_seal =
| nickname = ''Eko akete'', ''Lasgidi''<ref>{{cite news |url=http://premiumtimesng.com/sports/5817-18th-national-sports-festival-lagos-unveils-logo-mascot-and-website.html |title=18th National Sports Festival: Lagos unveils Logo, mascot and website |date=18 June 2012 |work=[[Premium Times]] |access-date=2 October 2012 |location=Abuja, Nigeria}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/ |title=Eko 2012: Building Branding through Sports, Articles |date=22 August 2012 |work=[[ThisDay]] |access-date=2 October 2012 |location=Lagos, Nigeria |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224112111/http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/ |archive-date=24 December 2013 |df=dmy-all}}</ref>
| motto = ''Èkó ò ní bàjé o!''
| image_map = Location of Lagos.png
| map_caption = Lagos shown within the [[Lagos State|State of Lagos]]
| pushpin_map = Nigeria Lagos#Nigeria#Africa#North Atlantic#World
| pushpin_relief = 1
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption = ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|6.455027|3.384082|region:NG-LA|display=it}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[Local Government Areas of Nigeria|LGA(s)]]{{refn|name=LGA|group=note|Metropolitan Lagos consists of 16 of Lagos State's 20 LGAs, which excludes [[Badagry]], [[Epe, Lagos State|Epe]], [[Ibeju-Lekki]] and [[Ikorodu]].<ref name="metrolagospop">{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/php/nigeria-metrolagos.php |title=Metro Lagos (Nigeria): Local Government Areas |publisher=City Population |date=21 March 2015 |access-date=26 October 2015}}</ref><ref name="metropolitan Lagos">{{cite web |url=https://ng.boell.org/2015/07/02/lagos-and-its-potentials-economic-growth |title=Lagos and Its Potentials for Economic Growth |date=2 July 2015 |access-date=26 October 2015}}</ref>}}
| subdivision_name1 = [[ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱜᱚᱥ]]
| subdivision_name2 = {{collapsible list |title=List of LGAs
|'''ᱤᱥᱞᱮᱸᱰ''' |[[Apapa]] |[[Eti-Osa]]{{refn|group=lower-alpha|Only Ikoyi-Obalande and Iru-Victoria Island LCDAs}} |[[Lagos Island]]
|'''Mainland'''|[[Ajeromi-Ifelodun]]|[[Lagos Mainland]]|[[Surulere]]
|'''Suburban''' |[[Agege]] | [[Alimosho]] |[[Ifako-Ijaiye]] | [[Ikeja]] |[[Kosofe]] |[[Mushin, Lagos|Mushin]] |[[Ojo, Lagos State|Ojo]] |[[Oshodi-Isolo]] |[[Shomolu]] |[[Amuwo-Odofin]] }}
| established_title = Settled
| established_date = ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ
| founder = [[Awori tribe|Awori]] subgroup of the [[Yoruba People|Yoruba]]
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| leader_title1 = [[ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱟ|ᱚᱵᱟ]]
| leader_name1 = [[Rilwan Akiolu]] I
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 1171.28
| area_land_km2 = 999.6
| area_water_km2 = 171.68
| area_urban_km2 = 907
| area_metro_km2 = 2706.7
| elevation_m =
| elevation_ft = 135
| population_total = 8,048,430
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱖ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ
| population_footnotes = {{refn|name=LGA|group=note}}
| population_density_km2 = 6,871
| population_est = 23,437,435
| pop_est_as_of = 2018 by [[Lagos State Government|LASG]]<ref name="Lagos State Government">{{cite web |url=http://mepb.lagosstate.gov.ng/storage/sites/29/2020/08/Abstract-of-Local-Government-Statistics-Y2019.pdf |title=2019 Abstract of Local Government Statistics |author=Lagos Bureau of Statistics |access-date=January 1, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816041718/http://mepb.lagosstate.gov.ng/storage/sites/29/2020/08/Abstract-of-Local-Government-Statistics-Y2019.pdf |url-status=dead }}</ref>
| population_urban = 14,862,000<ref name=Demographia>{{cite book |author1=Demographia |title=Demographia World Urban Areas |date=January 2015 |edition=11th |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |access-date=2 March 2015}}</ref>
| population_density_urban_km2 = 14,469
| population_metro = 21,320,000 (estimate)
| population_density_metro_km2 = 7,759
| population_rank = [[List of Nigerian cities by population|᱑ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_demonym = ᱞᱟᱜᱚᱟᱤᱭᱟᱱ
| area_code = [[Telephone numbers in Nigeria|010]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fwuQ71ZbaOcC&pg=PA87 |title=Bradt Travel Guides |edition=3rd |publisher=Paperback |isbn=978-1-8416-2397-9 |first=Lizzie |last=Williams |year=2008 |page=87 |access-date=26 July 2014}}</ref>
| website =
| footnotes = {{reflist|group=lower-alpha}}
| type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 =
| demographics1_info2 =
| demographics1_title3 =
| demographics1_info3 =
| gini = $᱕,᱓᱖᱐
| gini_year =
| gini_category = Newly Emerging Economy
| timezone = [[West Africa Time|WAT]] (UTC+1)
| utc_offset = +1
| blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info = [[Tropical savanna climate|Aw]]
| native_name_lang = ᱭᱚᱨᱩᱵᱟ
| leader_party =
| leader_title =
| timezone1 =
| pushpin_image =
}}
'''ᱞᱟᱜᱚᱥ''' ᱫᱚ [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ|ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱑᱔.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/01/08/opinion/what-makes-lagos-a-model-city.html?_r=0 |title=What Makes Lagos a Model City |newspaper=New York Times |date=7 January 2014 |access-date=16 March 2015}}</ref><ref name="John Campbell">{{cite news |url= https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/07/this-is-africas-new-biggest-city-lagos-nigeria-population-25-million/259611/ |title= This Is Africa's New Biggest City: Lagos, Nigeria, Population 21 Million |author=John Campbell |date=10 July 2012 |work=The Atlantic |location= Washington DC |access-date= 23 September 2012}}</ref> ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{refn|Sources: <ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=tk5TP7bsXnkC&pg=PA202 |title=African Cities Driving the NEPAD Initiative |agency= UN-HABITAT |year=2006 |isbn= 978-9-211318159 |page=202}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=sMnj88kYVmcC&pg=PT60 |title=Key Concepts in Creative Industries |page=47 |author1= John Hartley |author2=Jason Potts |author3=Terry Flew|author4= Stuart Cunningham |author5= Michael Keane|author6= John Banks |publisher= SAGE |year=2012 |isbn=978-1-446-2028-90}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=wQJb1QpZz_4C&pg=PA118 |title=Cultures and Globalization: Cities, Cultural Policy and Governance |page=118 |author1=Helmut K Anheier |author2=Yudhishthir Raj Isar |publisher= SAGE |year=2012 |isbn=978-1-446-2585-07}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=oy-de29AtvYC&pg=PA163 |title=Hidden Innovation: Policy, Industry and the Creative Sector (Creative Economy and Innovation Culture Se Series) |author=Stuart Cunningham |publisher= Univ. of Queensland Press |page=163 |year=2013 |isbn= 978-0-702-2509-89}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=rQ_ZLuqZT54C&pg=PA71 |title=Cities and Nature |page=7 |publisher=Routledge Critical Introductions to Urbanism and the City |author1= Lisa Benton-Short|author-link2=John Rennie Short |author2=John Rennie Short |year=2013 |isbn=978-1-134252749}}</ref><ref name=afropolis>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=9lcn62brtGQC&pg=PA18|title=Afropolis: City Media Art |author1=Kerstin Pinther |author2=Larissa Förster |author3=Christian Hanussek |publisher=Jacana Media |year=2012 |page=18 |isbn=978-1-431-4032-57}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=8JPIAwAAQBAJ&pg=PA66 |title=The Land/Ocean Interactions in the Coastal Zone of West and Central Africa Estuaries of the World |author1=Salif Diop |author2=Jean-Paul Barusseau |page=66 |author3=Cyr Descamps |publisher=Springer |year=2014 |isbn=978-3-319-0638-81}}</ref>}}<ref>{{Cite web|title=The Most Populated Cities of the World. World Megacities - Nations Online Project|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/bigcities.htm|access-date=2021-09-23|website=www.nationsonline.org}}</ref> ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱨᱤᱥ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱴ (GDP) ᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|url=https://bigthink.com/strange-maps/richest-cities-in-africa|title=These cities are the hubs of Africa's economic boom|date=2018-10-04|website=Big Think |access-date=2019-04-23}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= http://businesstech.co.za/news/general/81995/africas-biggest-shipping-ports/ |title= Africa's biggest shipping ports |publisher= Businesstech |date=8 March 2015 |access-date= 26 October 2015}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=E-VwMKQlGjIC |title=Africa, Volume 1 of Cities of the World: a compilation of current information on cultural, geographical, and political conditions in the countries and cities of six continents, based on the Department of State's "post reports" |author1=Brian Rajewski |publisher=Gale Research International, Limited |year=1998 |isbn= 978-0-810-3769-22}}</ref><ref name=global>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=Lzt7BgAAQBAJ&pg=PA315 |page=315 |title= Global Gentrifications: Uneven Development and Displacement |author1=Loretta Lees |author2= Hyun Bang Shin |author3= Ernesto López Morales |publisher=Policy Press |year=2015 |isbn=978-1-447-3134-89}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ==
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Sister project links | commons=Lagos, Nigeria | voy=ᱞᱟᱜᱚᱥ}}
* {{Official website|http://www.lagosstate.gov.ng/}}
* [http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ State Judicial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050124234551/http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ |date=2005-01-24 }}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱜᱚᱥ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
2zzvy8joxjipowuebut48ooxcd4mg7r
ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ
0
21969
191534
177219
2026-05-07T23:43:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191534
wikitext
text/x-wiki
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ :
{| class="wikitable"
|+ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱤᱠᱟ
|-
! ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
|-
|ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ
|ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ
|-
|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱟᱛᱮ
|ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷ ᱵᱮᱥᱨᱟ
|-
| ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ) || ᱥᱨᱤᱯᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ
|-
| ᱨᱚᱱᱚᱲ || rowspan="2" | [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
|ᱚᱞ ᱪᱮᱢᱮᱫ
|}
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ (ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱤᱥᱤ ᱪᱤᱠᱤ)<ref name=":0">{{Cite web |title=Books & Magazines |url=https://wesanthals.tripod.com/id39.html |access-date=2023-02-14 |website=wesanthals.tripod.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>:
{| class="wikitable"
|-
! ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
|-
| Jaher Ayo English spoken course || ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱢᱩᱱᱟ ᱵᱟᱥᱠᱮ
|-
| ସହଜ ସାନ୍ତାଳୀ ଶିକ୍ଷା || [[ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ]]
|-
|ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱢᱮᱫ
|ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱢᱩᱱᱟ ᱵᱟᱥᱠᱮ
|-
|ᱱᱟᱝ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱸᱡᱟ
|ᱢᱚᱪᱤᱨᱟᱢ ᱵᱟᱥᱠᱮ
|}
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ
{| class="wikitable"
|-
! ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ
|-
| ᱫᱟ ᱥᱚᱱᱫᱷᱭᱟᱱᱤ || RNI No.: ORI-SAI-2004/15880
Postal Regd. No.: OR/BN-DN-127/08-10
Editor: Shri Narendra Hembram
|-
| ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱢᱚ || RNI No.: TNSAI/2004/13987
Editor: L. Subramanian
|-
|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ
|Title approved by RNI vide letter no.
ORISAI00008/18/1/2008-TC dated 26-11-2008.
Editor: Mrs. Dikumuni Soren
|-
|ᱥᱮᱛᱟᱜ
|Title approved by RNI vide letter no.
JHASAI00006/34/1/2008-TC
Editor: Shyam Charan Tudu
|-
|ᱯᱟᱹᱱᱡᱟ
|Title approved by RNI vide letter no.
JHASAI00007/34/1/2008-TC
Editor: Shyam Charan Tudu
|-
|ᱛᱚᱯᱚᱞ
|Title approved by RNI vide letter no.
JHASAI00007/34/1/2008-TC
Editor: Shyam Charan Tudu
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱛᱚᱵ]]
phx6unlb41jgqulw39hh5nxp45r0nny
ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ
0
26146
191564
139522
2026-05-08T07:55:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191564
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=River Kopai - Ballavpur - Birbhum 2014-06-29 5629-5634 Compress.JPG|image_size=|image_caption=ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=ᱫᱤᱥᱚᱢ|subdivision_name1=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]|subdivision_type2=ᱯᱚᱱᱚᱛ|subdivision_name2=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|subdivision_name5=[[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ (ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ), ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length=|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=[[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=|source1_location=|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=|mouth_location=|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=[[ᱵᱚᱠᱞᱮ ᱜᱟᱰᱟ]]|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱞ ᱱᱟᱹᱭ''' ᱥᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ '''ᱵᱚᱨᱞᱚᱝ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱚᱠᱞᱮ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=River System |url=http://birbhum.gov.in/geog1.htm |access-date=2009-02-14 |publisher=Birbhum district administration}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rivers |url=http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/magnificantgreeneries_westbengal.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109225114/http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/magnificantgreeneries_westbengal.html |archive-date=November 9, 2009 |access-date=2009-02-14 |publisher=West Bengal Tourism}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]],[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ]], [[ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Kopai River |url=http://www.india9.com/i9show/Kopai-River-50429.htm |access-date=2009-02-14 |publisher=india9.com}}</ref> <ref name="Telegraph">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1080704/jsp/guwahati/story_9161085.jsp|title=Next weekend you can be at ...Santiniketan|last=Halder|first=Ritam|date=2008-07-04|access-date=2009-02-14|archive-url=https://archive.today/20130204113345/http://www.telegraphindia.com/1080704/jsp/guwahati/story_9161085.jsp|archive-date=4 February 2013|publisher=The Telegraph, 4 July 2008|location=Calcutta, India}}</ref> ᱠᱷᱚᱨᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱮᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ==
ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱦᱟᱸᱥᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱸᱥᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱣᱟᱭ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ <ref name="Telegraph"/> [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ -
: ''ᱟᱢᱟᱫᱮᱨ ᱪᱷᱳᱴᱳ ᱱᱚᱫᱤ ᱪᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝᱠᱮ ᱵᱟᱝᱠᱮ'' ''ᱵᱳᱭᱥᱟᱠᱷ ᱢᱟᱥᱮ ᱛᱟᱨ ᱦᱟᱱᱴᱩ ᱡᱚᱞ ᱛᱷᱟᱠᱮ'' <ref>''Sahaj Path'' by Rabindranath Tagore</ref><br />
:: ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱵᱤᱦᱩᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠᱷ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱱᱴᱷᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ<br />
ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱛᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ, ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱚᱱᱫᱷᱭᱳᱯᱟᱫᱽᱫᱷᱟᱭ ᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''[[ᱦᱟᱹᱥᱩᱞᱤ ᱵᱟᱸᱠᱮᱨ ᱩᱯᱚᱠᱚᱛᱷᱟ]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Mukhopadhyay Manabendra, ''Tarashankarer Birbhum'', ''Paschim Banga'', Birbhum Special issue, pp. 259–268, February 2005, Information and Culture Dept., Govt. of West Bengal.</ref>
== ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱠᱚ ==
[[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱭᱚᱭ]]-[[ᱠᱩᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱩᱱᱩᱨ]]-ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮ <ref>{{Cite web |title=Ancient Bengal in Ancient India |url=http://tanmoy.tripod.com/bengal/archaeology.html |access-date=2009-02-14 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒᱕᱐-᱑0᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱟᱨᱰ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱠᱨᱚᱞᱤᱛᱷ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ}}
* [https://web.archive.org/web/20090308081323/http://www.calcuttaweb.com/maps/birbhum.shtml ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]
{{Coord|23.86135|N|88.028641|E|source:googlemap_region:IN|format=dms|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
8o7o13l1han83zfmwrudhzl4833qh0u
ᱟᱵᱩᱡᱟ
0
26185
191557
189422
2026-05-08T05:25:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191557
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱵᱩᱡᱟ<!-- As shown for all cities, this is inherently and automatically viewed as the official name. No need for another field for "Official name". If you think "Abuja" is not the official name, then change appropriately, otherwise don't add anything to it. -->
| native_name = <!-- If there is evidence of Abuja having a native name such as "Èkó" for "Lagos", then add it here -->
| settlement_type = [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] and [[local government areas of Nigeria|local government area]]
| image_skyline = Abuja Collage.jpg
| imagesize = 300
| image_caption = '''From top (L–R):''' View of a street in Maitama, [[Abuja National Mosque]], [[Zuma Rock]], fountain in [[Millennium Park (Abuja)|Millennium Park]], [[Central Bank of Nigeria|Central Bank headquarters]], and nighttime skyline of the Central Business District
| nickname = ABJ
| image_map =
| map_caption = ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_map = Nigeria#Africa
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{Coord|9|4|N|7|29|E|region:NG_type:city(778567)|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ)|ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ l]]
| established_title = Settled
| established_date = 1828
| established_title1 = [[Municipal corporation|Incorporated]]
| established_date1 = 1 October 1984
| established_title2 = Declared capital
| established_date2 = 12 December 1991
| leader_title = [[Minister of the Federal Capital Territory]]
| leader_name = [[Nyesom Wike]]
| area_footnotes = <ref name="City Population">{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/php/nigeria-admin.php?adm1id=NGA015 | title=Federal Capital Territory (Nigeria) | publisher=City Population | access-date=29 October 2022}}</ref>
| area_total_km2 = 1,476
| area_water_km2 =
| area_land_km2 =
| elevation_m = 360
| area_urban_km2 = 927
| population_total = 1,693,400
| population_as_of = 2022 estimate
| population_footnotes = <ref name="City Population" />
| population_density_km2 = auto
| population_density_urban_km2 = 4066
| population_rank = [[List of Nigerian cities by population|7th]]
| population_urban = 3,770,000<ref name="Demographia" />
| population_metro = 6,000,000 (estimated)<ref name="Jaiyeola" />
| population_note =
| postal_code_type = Postal codes
| postal_code = 900211–900288
| website = {{url|fcta.gov.ng}}
| image_flag = Flag of Abuja.svg
| flag_alt = ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱨ
| image_seal = Emblem of of Abuja Federal Capital Territory.png
| seal_size =
| seal_alt = ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| government_type = [[City manager|City management]]
| governing_body = Abuja Metropolitan Management Council
}}
<ref>{{Cite web |title=Abuja {{!}} Geography, Development, & Population |url=https://www.britannica.com/place/Abuja-national-capital-Nigeria |access-date=2022-03-12 |website=Britannica |language=en}}</ref>'''ᱟᱵᱩᱡᱟ''' (/əˈbuːdɪdə/′ <ref name=":4">{{Cite web |title=Define Abuja |url=http://dictionary.reference.com/browse/abuja's |access-date=14 April 2015 |website=Dictionary.com |publisher=Random House, Inc.}}</ref> ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱞ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞ ᱴᱨᱮᱴᱨᱤ ᱾(ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.ᱴᱤ) ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱯᱞᱮᱱᱤᱝ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ (ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮ) <ref>{{Cite web |last=Ogbuenyi |first=Nosike |date=2022-02-03 |title=Abuja at 46: The Dreams, Strides, Challenges |url=https://www.premiumtimesng.com/features-and-interviews/509441-abuja-at-46-the-dreams-strides-challenges.html |access-date=2022-11-07 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> <ref name="amlsnconference">{{Cite web |title=The Nigeria Capital City |url=https://amlsnconference.org/the-nigeria-capital-city/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226000031/https://amlsnconference.org/the-nigeria-capital-city/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=2022-11-07 |website=AMLSN National Conference |language=en-GB}}</ref> ᱳᱭᱟᱞᱮᱥ, ᱨᱚᱯᱟᱨᱴᱥ, ᱢᱮᱠᱦᱟᱨᱜ ᱟᱨ ᱴᱳᱰ (ᱰᱞᱤᱭᱩᱭ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱴᱤᱼ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱨᱪᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ (ᱦᱟᱣᱟᱨᱰ ᱦᱩᱭᱡᱽ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱤᱝ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱟᱹᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱳᱴ᱾
ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱮᱱᱡᱳ ᱴᱟᱝᱜᱮ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ <ref name="Tange">{{Cite web |title=Central area of New Federal Capital City of Nigeria |url=https://en.tangeweb.com/works/works_no-66/ |access-date=2022-02-19 |website=Tange Associates |language=en-GB |archive-date=2022-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219233941/https://en.tangeweb.com/works/works_no-66/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="bbc">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6355269.stm|title=Life of poverty in Abuja's wealth|date=13 February 2007|work=news.bbc.co.uk|access-date=2007-08-10|publisher=BBC News, Tuesday, 13 February 2007}}</ref> <ref>{{Cite web |last=titel |title=Build a house in Japan {{!}} Connect with Japanese Architects {{!}} titel |url=https://titel.jp/en |access-date=2022-03-12 |website=titel (タイテル) |language=en}}</ref> <ref>Roman Adrian Cybriwsky, ''Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture'', ABC-CLIO, USA, 2013, p. 2</ref> ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱜᱳᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱗,᱗᱖,᱒᱙᱘ <ref name="plac">{{Cite web |title=Legal Notice on Publication of 2006 Census Final Results |url=http://placng.org/Legal%20Notice%20on%20Publication%20of%202006%20Census%20Final%20Results.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319130952/http://placng.org/Legal%20Notice%20on%20Publication%20of%202006%20Census%20Final%20Results.pdf |archive-date=19 March 2013 |access-date=10 June 2012 |publisher=Policy and Legal Advocacy Centre}}</ref> ᱟᱨ ᱑,᱗᱙,᱖᱗᱔ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ <ref>{{Cite journal|last=Ogwueleka|first=Toochukwu Chibueze|date=2013-08-01|title=Survey of household waste composition and quantities in Abuja, Nigeria|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0921344913001304|journal=Resources, Conservation and Recycling|language=en|volume=77|pages=52–60|doi=10.1016/j.resconrec.2013.05.011|issn=0921-3449}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ <ref name="euromonitor2010">{{Cite web |date=2 March 2010 |title=World's Fastest Growing Cities are in Asia and Africa |url=http://blog.euromonitor.com/2010/03/special-report-worlds-fastest-growing-cities-are-in-asia-and-africa.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022953/http://blog.euromonitor.com/2010/03/special-report-worlds-fastest-growing-cities-are-in-asia-and-africa.html |archive-date=2015-11-17 |access-date=26 October 2015 |publisher=Euromonitor}}</ref> [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱚᱵᱩᱡᱟ ᱑᱓᱙.᱑% ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref name="abujafacts5">{{Cite web |date=22 April 2015 |title=Top 5 Cities To Do Business in Nigeria. ABUJA Is 2nd |url=http://www.abujafacts.ng/top-5-cities-to-do-business-in-nigeria-abuja-is-2nd/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204113031/http://www.abujafacts.ng/top-5-cities-to-do-business-in-nigeria-abuja-is-2nd/ |archive-date=4 February 2016 |access-date=26 October 2015 |publisher=Abuja Facts}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱓᱕% ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚᱱᱼᱵᱟᱹᱲᱚᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ <ref>{{Cite web |last=Adam |first=Voiland |title=Building Abuja |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149937/building-abuja}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abuja Nigeria |url=https://ftan.org.ng/index.php/nigeria-tourism-facts/258-abuja-nigeria |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808194642/https://ftan.org.ng/index.php/nigeria-tourism-facts/258-abuja-nigeria |archive-date=8 August 2021 |access-date=2020-05-30 |website=ftan.org.ng}}</ref><ref name="Jaiyeola">{{Cite web |last=Jaiyeola |first=Andrews |title=FCT Minister Harps on Development of Satellite Towns |url=http://www.thisdaylive.com/index.php/2016/03/29/fct-minister-harps-on-development-of-satellite-towns/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806020432/http://www.thisdaylive.com/index.php/2016/03/29/fct-minister-harps-on-development-of-satellite-towns/ |archive-date=6 August 2017 |access-date=22 November 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱖᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲᱜᱟᱹᱱ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱞᱟᱜᱚᱥ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟ. <ref name="amlsnconference"/> ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱛᱱᱚᱼᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |date=December 2003 |title=Aso Rock Declaration on Development and Democracy: Partnership for Peace and Prosperity |url=https://thecommonwealth.org/aso-rock-declaration-development-and-democracy-partnership-peace-and-prosperity |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126171843/https://thecommonwealth.org/aso-rock-declaration-development-and-democracy-partnership-peace-and-prosperity |archive-date=26 January 2022 |access-date=2020-05-30 |website=The Commonwealth}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ <ref name="amlsnconference" /> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱳᱭᱮᱞᱛᱷ ᱦᱮᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱚᱨᱟᱢ (ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱲᱵᱩᱡᱟ [[ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ|ᱤᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ]] ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱨᱱᱤᱝ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:National_Assembly_Building_with_Mace,_Abuja,_Nigeria.jpg|thumb|ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ᱾]]
[[File:Abuja Millennium Park 2019 01.jpg|thumb|ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱯᱟᱨᱠ]]
<ref name="fcda-about">{{Cite web |date=2018 |title=The New Federal Capital |url=http://fcda.gov.ng/index.php/about-fcda/the-new-federal-capital |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519161443/https://fcda.gov.ng/index.php/about-fcda/the-new-federal-capital |archive-date=19 May 2020 |access-date=20 May 2018 |website=Federal Capital Development Authority |language=en-gb}}</ref> ᱒᱐ ᱟᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱟᱵᱩᱡᱟ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱥᱩᱞᱮᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ᱾
ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱳᱣᱟᱱᱫᱨᱟ,[[ᱜᱳᱵᱟᱜᱤᱭ]] (ᱜᱳᱭᱟᱨᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱟᱥᱥᱟ,[[ᱜᱟᱫᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱚᱫᱮ]],ᱰᱤᱵᱳ, ᱮᱜᱽᱵᱩᱨᱩᱨᱟ, ᱱᱩᱯᱮ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱳ ᱮᱢᱟᱱ᱾
<ref name="naij-why">{{Cite web |last=Yusuf |first=Omotayo |date=1 October 2015 |title=Why The Capital Was Moved From Lagos To Abuja |url=https://www.naija.ng/574434-nigeriaat55-top-5-reasons-nigerias-capital-moved-lagos-abuja-photos.html#574434 |website=Naija.ng – Nigeria news.}}</ref><ref name="The Political History of Nigeria's">{{Cite journal|last=Moore|first=Jonathan|date=March 1984|title=The Political History of Nigeria's New Capital|url=https://www.jstor.org/stable/160334|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=22|issue=1|pages=167–175|doi=10.1017/S0022278X00056846|jstor=160334|access-date=23 September 2020}}</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱖ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱠᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱞ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱ [[ᱢᱩᱨᱛᱚᱞᱟ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫ]] ᱟᱨ ᱳᱞᱩᱥᱮᱜᱩᱱ ᱳᱵᱟᱥᱟᱱᱡᱳ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref name="The Political History of Nigeria's" />ᱛᱚᱵᱮ, ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱦᱩ ᱥᱟᱜᱟᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ==
ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.ᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ (ᱮᱯ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱮ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱞ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.ᱰᱤ.ᱮ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite web |last=Ogbuenyi |first=Nosike |date=2023-08-21 |title=The significance of Wike's appointment as FCT minister, By Nosike Ogbuenyi |url=https://www.premiumtimesng.com/opinion/617065-the-significance-of-wikes-appointment-as-fct-minister-by-nosike-ogbuenyi.html |access-date=2023-08-26 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱱᱟᱭᱮᱥᱚᱢ ᱩᱭᱤᱠ ᱱᱤᱛ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.ᱴᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾
ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.ᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱟᱵᱟᱡᱤ
* ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱯᱮᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ
* ᱵᱣᱟᱨᱤ
* ᱜᱳᱣᱟᱜᱳᱣᱟᱞᱫᱟ
* ᱠᱩᱡᱮ
* ᱠᱟᱣᱞᱤ
== ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ==
[[File:Abuja_Stadium_4.jpg|thumb|ᱚᱵᱩᱡᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱾]]
ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱥᱠᱟᱭᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱜᱮ ᱛᱟᱞᱟᱼᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ 170 ᱢᱤᱴᱟᱨ (560 ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱵᱟᱜᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ===
[[File:Jabi_lake.jpg|thumb|ᱡᱟᱵᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ]]
ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱜᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱾
[[File:National_Children's_Park,_Abuja_4.jpg|left|thumb|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱚᱲᱟᱜ]]
==== ᱵᱩᱥ ᱵᱟᱨ ====
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱼᱵᱟᱹᱨᱥᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ<ref>{{Cite web |last=says |first=George Kato |date=13 June 2021 |title=2021 Update List Of Private Universities in Abuja Accredited By NUC |url=https://alluniversity.com.ng/private-universities-in-abuja/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185325/https://alluniversity.com.ng/private-universities-in-abuja/ |archive-date=9 July 2021 |access-date=2021-07-06 |website=Latest JAMB News {{!}} All Nigerian Universities News |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲᱠᱚ ===
* [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{Cite web |title=Welcome to AUST |url=https://aust.edu.ng/ |access-date=2021-06-29 |website=aust.edu.ng |archive-date=2023-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918200310/https://aust.edu.ng/ |url-status=dead }}</ref>
* ᱵᱟᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<ref>{{Cite web |title=Baze University |url=https://bazeuniversity.edu.ng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123162331/http://www.bazeuniversity.edu.ng:80/ |archive-date=23 November 2011 |access-date=2021-07-12 |website=bazeuniversity.edu.ng }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://bazeuniversity.edu.ng/ "Baze University"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123162331/http://www.bazeuniversity.edu.ng/ |date=2011-11-23 }}. </cite></ref>
* ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} National Open University of Nigeria |url=https://nou.edu.ng/ |access-date=2021-06-29 |website=nou.edu.ng}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://nou.edu.ng/ "Home | National Open University of Nigeria"]. </cite></ref>
* ᱱᱟᱭᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱟ<ref>{{Cite web |date=18 June 2021 |title=Buhari's Minister, Keyamo At University Lecture Says Nigerians Will Beg For Return Of Disbanded SARS, Students Mock Him |url=http://saharareporters.com/2021/06/18/buhari%E2%80%99s-minister-keyamo-university-lecture-says-nigerians-will-beg-return-disbanded-sars |access-date=2021-06-29 |website=Sahara Reporters |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629082258/http://saharareporters.com/2021/06/18/buhari%E2%80%99s-minister-keyamo-university-lecture-says-nigerians-will-beg-return-disbanded-sars |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://saharareporters.com/2021/06/18/buhari%E2%80%99s-minister-keyamo-university-lecture-says-nigerians-will-beg-return-disbanded-sars "Buhari's Minister, Keyamo At University Lecture Says Nigerians Will Beg For Return Of Disbanded SARS, Students Mock Him"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230901164936/https://saharareporters.com/2021/06/18/buhari%E2%80%99s-minister-keyamo-university-lecture-says-nigerians-will-beg-return-disbanded-sars |date=2023-09-01 }}. </cite></ref><ref>{{Cite web |date=10 May 2020 |title=Covid 19: Lockdown Has not Disrupted Our Academic Activities, Says Nike Varsity |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/05/10/covid-19-lockdown-has-not-disrupted-our-academic-activities-says-nike-varsity/ |access-date=2021-06-29 |website=thisdaylive.com |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thisdaylive.com/index.php/2020/05/10/covid-19-lockdown-has-not-disrupted-our-academic-activities-says-nike-varsity/ "Covid 19: Lockdown Has not Disrupted Our Academic Activities, Says Nike Varsity"]. </cite></ref><ref>{{Cite web |date=24 May 2018 |title=NUC releases names of universities approved for post-graduate programmes (full list) |url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/269568-nuc-releases-names-of-universities-approved-for-post-graduate-programmes-full-list.html |access-date=2021-06-29 |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/269568-nuc-releases-names-of-universities-approved-for-post-graduate-programmes-full-list.html "NUC releases names of universities approved for post-graduate programmes (full list)"]. </cite></ref>
* [[ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{Cite web |date=15 June 2021 |title=UniAbuja Calls for Good Governance, Holds Maiden Leadership Retreat |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/06/16/uniabuja-calls-for-good-governance-holds-maiden-leadership-retreat/ |access-date=2021-06-29 |website=thisdaylive.com |language=en-US}}</ref>
* ᱵᱷᱮᱨᱤᱛᱚᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<ref>{{Cite web |title=Veritas University Abuja |url=https://www.veritas.edu.ng/ |access-date=2021-06-29 |website=www.veritas.edu.ng |archive-date=2023-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230909083525/https://veritas.edu.ng/ |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.veritas.edu.ng/ "Veritas University Abuja"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230909083525/https://veritas.edu.ng/ |date=2023-09-09 }}. </cite></ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2021 |title=Police asked us to have minimal activities on campus — Veritas varsity VC |url=https://www.vanguardngr.com/2021/05/police-asked-us-to-have-minimal-activities-on-campus-veritas-varsity-vc/ |access-date=2021-06-29 |website=Vanguard News |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.vanguardngr.com/2021/05/police-asked-us-to-have-minimal-activities-on-campus-veritas-varsity-vc/ "Police asked us to have minimal activities on campus — Veritas varsity VC"]. </cite></ref>
* ᱯᱷᱤᱞᱳᱢᱟᱛᱷ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<ref>{{Cite web |date=27 September 2022 |title=Philomath University |url=https://philomath.edu.ng/ |access-date=2022-10-08 |website=Philomath.edu.ng}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://philomath.edu.ng/ "Philomath University"]. </cite></ref>
=== ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ===
* [[ᱟᱢᱤᱨᱮᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱥᱠᱳᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱵᱩᱡᱟ]]<ref>{{Cite web |date=19 March 2021 |title=2021 Top Secondary Schools in Nigeria with Amazing Tech Programs |url=https://www.techcityng.com/2021-top-secondary-schools-in-nigeria-with-amazing-tech-programs/ |access-date=2021-06-29 |website=TechCity |language=en-US}}</ref>
* ᱳᱣᱟᱭᱴᱮᱯᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱡᱟᱵᱤ <ref>{{Cite web |date=13 July 2016 |title=Whiteplains British School Holds Biggest Summer Event |url=https://buzznigeria.com/whiteplains-british-school-holds-biggest-summer-event/ |access-date=2021-06-29 |website=BuzzNigeria – Famous People, Celebrity Bios, Updates and Trendy News |language=en-US |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916204840/https://buzznigeria.com/whiteplains-british-school-holds-biggest-summer-event/ |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://buzznigeria.com/whiteplains-british-school-holds-biggest-summer-event/ "Whiteplains British School Holds Biggest Summer Event"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916204840/https://buzznigeria.com/whiteplains-british-school-holds-biggest-summer-event/ |date=2021-09-16 }}. </cite></ref> <ref>{{Cite web |date=10 November 2015 |title=Top 10 Most Expensive Secondary Schools In Nigeria |url=https://www.pulse.ng/communities/student/expensive-education-top-10-most-expensive-secondary-schools-in-nigeria/czvf2vq |access-date=2021-06-29 |website=Pulse Nigeria |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.pulse.ng/communities/student/expensive-education-top-10-most-expensive-secondary-schools-in-nigeria/czvf2vq "Top 10 Most Expensive Secondary Schools In Nigeria"]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. </cite></ref>
* [[École Française Marcel Pagnol|ᱮᱠᱳᱞ ᱯᱷᱨᱚᱥᱚᱱ ᱢᱮᱥᱮᱞ ᱯᱮᱜᱚᱱᱳᱞ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
g5zxowix2unui4ma39gd8fgsr229hu8
ᱠᱩᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
0
26215
191562
139666
2026-05-08T07:30:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191562
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=ᱠᱩᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=|image_size=|image_caption=|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=ᱫᱤᱥᱚᱢ|subdivision_name1=[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]|subdivision_type2=ᱯᱚᱱᱚᱛ|subdivision_name2=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ᱥᱚᱦᱚᱨ|subdivision_name5=[[ᱜᱩᱥᱠᱟᱨᱟ]]
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length={{convert|112|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=[[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]]|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=|source1_location=ᱛᱤᱞᱟᱵᱳᱱᱤ, [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱨᱤᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]]|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=|mouth_location=|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
{{Convert|112|km}} ᱡᱮᱞᱮᱧ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ '''ᱠᱩᱱᱩᱨ ᱱᱟᱹᱭ''' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱟᱢᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱩᱥᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱠᱳᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱠᱳᱴ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱮᱥᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱡᱟᱱᱤ ᱟᱛᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱡᱚᱭ ᱱᱟᱹᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ==
[[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]]-ᱠᱩᱱᱩᱨ-[[ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱳᱯᱟᱭ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ <ref>{{Cite web |title=Ancient Bengal in Ancient India |url=http://tanmoy.tripod.com/bengal/archaeology.html |access-date=2009-02-14 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱒᱕᱐-᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱤᱥᱴᱚᱯᱩᱨᱵᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱟᱨᱰ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱠᱨᱚᱞᱤᱛᱷ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
tndfzzvdthf7eif2oww12wezvi6xoq9
ᱚᱥᱤᱥᱢᱟ ᱱᱟᱠᱟᱨᱢᱤ
0
26377
191536
178161
2026-05-08T00:11:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191536
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱚᱥᱤᱥᱢᱟ ᱱᱟᱠᱟᱨᱢᱤ
| image =
| caption =
| birth_date = 25 February 1989 (age 34),
| birth_place = ᱱᱮᱯᱟᱞ<ref>{{cite web|title=Ashishma Nakarmi|url=http://www.filmykhabar.com/celebrities/ashishma_nakarmi/|publisher=Filmy Khabar|access-date=12 November 2014}}</ref>
| nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ
| other_names =
| occupation = ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2013–ᱱᱤᱛ
| known_for =
| height = 1.64 m
}}
'''ᱚᱥᱤᱥᱢᱟ ᱱᱟᱠᱟᱨᱢᱤ''' ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱥ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ 2012 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱡᱚᱥᱟᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ashishma Biography |url=http://reelnepal.com/name/43703/ashishma-nakarmi/biography |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310232215/http://reelnepal.com/name/43703/ashishma-nakarmi/biography |archive-date=10 March 2016 |access-date=18 October 2014 |publisher=Reel Nepal}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱭᱞᱞᱟ ᱵᱭᱟ<nowiki/>' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱟᱯᱟ ᱵᱟᱥᱱᱮᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱚᱱᱛᱟᱨᱟᱞ' ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱱᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱢᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱢᱵᱷᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱱᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱚᱵᱚᱞᱟ ᱵᱟᱫᱚᱠ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱪᱤᱢᱩᱱᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱥᱤᱯᱮᱴᱤᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱥᱟᱨ ᱰᱜᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱞᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ashishma Nakarmi |url=http://www.filmykhabar.com/celebrities/ashishma_nakarmi/ |access-date=12 November 2014 |publisher=Filmy Khabar}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ 13 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱟᱨ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱚᱥᱤᱥᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱚᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱞᱳᱢᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱨᱩᱴᱮᱱᱥᱤᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱥᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪ ᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ <ref>{{Cite web |title=Ashishma Nakarmi |url=http://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/ashishma-nakarmi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101002807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ashishma-nakarmi/ |archive-date=1 January 2019 |access-date=9 October 2017 |publisher=myrepublica}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱞᱵᱟᱢ 'ᱱᱟᱱᱩ' ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱥᱤᱥᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱡᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱮᱠᱳᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱱᱟᱭᱞᱞᱟ ᱵᱭᱟ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱴᱤᱢᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱯᱩ ᱢᱩᱫᱩ ᱢᱟ ᱡᱟᱝᱜᱟ", "ᱛᱚᱨᱮᱢᱟᱢ" ᱟᱨ ᱢᱟᱴᱤᱱᱟ ᱞᱟ ᱚᱱᱟ ᱦᱮ ᱰᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ <ref>{{Cite web |title=Nepali film – Antaral (2013) |url=http://filmsofnepal.com/nepali-film-antaral-2013/ |access-date=26 May 2015 |website=Films of Nepal }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱚᱱᱛᱟᱨᱟᱞ'' ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=master's degree |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ashishma-nakarmi/ |access-date=9 October 2017 |website=myrepublica}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱱᱮᱣᱟᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱥᱤᱥᱢᱟ ᱱᱟᱠᱟᱨᱢᱤ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱚᱱᱛᱟᱨᱟᱞ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱚᱥᱤᱥᱢᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱛᱳ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱨᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ==
{| class="wikitable"
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱚ
|-
|ᱴᱤᱢᱤ ᱵᱤᱱ ᱮᱠᱞᱟᱭ
|
| rowspan="14" |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ
| rowspan="3" |2013
|ᱦᱩᱰᱤᱧ
|-
|''ᱚᱱᱛᱟᱨᱟᱞ''
|
|<ref>{{Cite web |title=Antaraal 2013 |url=http://reelnepal.com/movies/21118/antaraal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027164057/http://reelnepal.com/movies/21118/antaraal |archive-date=27 October 2016 |access-date=18 October 2015 |website=Reel Nepal}}</ref>
|-
|ᱛᱤᱢᱨᱳ ᱢᱮᱭᱟᱢᱟ
|
|ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ
|-
|''ᱨᱟᱜᱽᱵᱷ''
|
| rowspan="5" |2014
|<ref>{{Cite web |title=Raghav 2014 |url=http://reelnepal.com/movies/71685/raghav |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926081500/http://reelnepal.com/movies/71685/raghav |archive-date=26 September 2016 |access-date=18 October 2015 |website=Reel Nepal}}</ref>
|-
|ᱠᱤᱱᱟ ᱠᱤᱱᱟ
|
|ᱦᱩᱰᱤᱧ
|-
|''ᱴᱳᱨᱤ ᱞᱟᱦᱩᱨᱮ''
|
|<ref>{{Cite web |title=Tori Lahure 2014 |url=http://reelnepal.com/movies/71713/tori-lahure |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517184238/http://reelnepal.com/movies/71713/tori-lahure |archive-date=17 May 2017 |access-date=18 October 2015 |website=Reel Nepal}}</ref>
|-
|''ᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ''
|
|<ref>{{Cite web |title=Nabhya 2014 |url=http://reelnepal.com/movies/71799/nabhya |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926081658/http://reelnepal.com/movies/71799/nabhya |archive-date=26 September 2016 |access-date=18 October 2015 |website=Reel Nepal}}</ref>
|-
|''ᱟᱢ ᱤᱧᱧᱟᱢ ᱵᱟᱵᱟ''
|
|<ref>{{Cite web |title=Love You Baba 2014 |url=http://reelnepal.com/movies/81813/love-you-baba |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104174437/http://reelnepal.com/movies/81813/love-you-baba |archive-date=4 November 2016 |access-date=18 October 2015 |website=Reel Nepal}}</ref>
|-
|''ᱟᱫᱷᱟᱠᱟᱴᱤ''
|
|2015
|<ref>{{Cite web |title=Adhakatti 2015 |url=http://reelnepal.com/movies/71774/adhakatti |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926042053/http://reelnepal.com/movies/71774/adhakatti |archive-date=26 September 2016 |access-date=18 October 2015 |website=Reel Nepal}}</ref>
|-
|''ᱵᱟᱴᱳ ᱢᱩᱱᱤᱠᱳ ᱯᱷᱩᱞ 2''
|
| rowspan="2" |2016
|
|-
|''ᱯᱮᱯᱩ ᱢᱩᱫᱩᱢᱦᱟ ᱜᱷᱚᱝᱜᱟ''
|
|
|-
|ᱨᱚᱫᱮ
|
| rowspan="2" |2017
|
|-
|ᱤᱭᱳ ᱢᱩᱛᱩᱠᱳ
|
|ᱦᱩᱰᱤᱧ
|-
|ᱠᱚᱨᱢᱟ
|
|2022
|
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
{| class="wikitable mw-collapsible" style="width:50%;"
|+ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱟᱠᱷᱲᱟ
!ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ
!ᱠᱟᱹᱢᱤ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|2016
|8 ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ 2016
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|ᱟᱫᱷᱟᱠᱟᱴᱤ
|-
|2016
|2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱹ ᱮᱯᱷ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|ᱟᱫᱷᱟᱠᱟᱴᱤ
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
nw4z8yg3nghul6v2v7sn8shdunt0qwu
ᱠᱟᱥᱩᱨ
0
29331
191560
174616
2026-05-08T06:25:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191560
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱥᱩᱨ
| other_name = ᱠᱟᱥᱟᱨ
| native_name = {{Nastaliq|قصور}}
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Kasur cityscape.jpg
| imagesize = 250px
| image_caption = ᱞᱟᱦᱚᱨ-ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ
| image_map =
| image_blank_emblem = Kasur Muncipal Committee Emblem.svg
| blank_emblem_type = ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
| blank_emblem_alt = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱟᱥᱩᱨ
| mapsize = 100px
| map_caption =
| coordinates = {{Coord|31|7|0|N|74|27|0|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| pushpin_map = Pakistan
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{PAK}}
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| subdivision_name2 = [[ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱞᱟᱦᱚᱨ]]
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱩᱨ]]
| leader_title1 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ
| leader_name1 = None (Vacant)<ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1666869|title=Administrators appointed: Dissolution of local govts notified|date=1 January 2022|access-date=8 January 2022|work=Dawn (newspaper)}}</ref>
| leader_title2 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_name2 = ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱵᱷᱟᱛᱛᱤ<ref>{{cite news|url=https://pakobserver.net/punjab-cm-appoints-juniors-as-dcs-in-22-districts/|title=Punjab CM appoints juniors as DCs in 22 districts|date=6 January 2022|access-date=8 January 2022|work=Pakistan Observer (newspaper)}}</ref>
<!--
| leader_title3 = ᱮᱥᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱟᱥᱩᱨ
| leader_name3 = ᱚᱣᱨᱟᱝᱡᱮᱵᱽ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ
| leader_title4 = ᱮᱥᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱯᱟᱴᱴᱳᱠᱤ
| leader_name4 = ᱳᱥᱟᱢᱟ ᱥᱟᱨᱩᱱ ᱱᱤᱭᱟᱡᱤ
| leader_title5 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱪᱩᱱᱤᱭᱟᱱ
| leader_name5 = ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱵᱟᱫᱟᱨ
| leader_title6 = ᱮᱥᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱮ.ᱟᱨ.ᱠᱮ
| leader_name6 = ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱥᱤᱢ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ
-->| elevation_m = 218
| population_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.macrotrends.net/cities/22045/kasur/population#:~:text=The%20current%20metro%20area%20population,a%201.94%25%20increase%20from%202017.|title=Kasur, Pakistan Metro Area Population 1950-2020|website=www.macrotrends.net}}</ref>
| population_total = ᱕᱑᱐,᱘᱗᱕
| total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| population_rank = ᱒᱒ ᱟᱱᱟᱜ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱓
| pop_est_as_of =
| population_density_km2 =
| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱐᱐
| area_code_type = ᱠᱚᱞᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱙
| blank_name_sec2 = ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱑᱒
| website = {{URL|https://kasur.punjab.gov.pk}}
| named_for =
| founder = [[ᱠᱷᱮᱥᱜᱤ|ᱠᱷᱮᱥᱜᱤ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
| official_name =
| population_demonym = ᱠᱟᱥᱩᱨᱤ
| native_name_lang = ar
| pushpin_overlay = Pakistan Punjab relief map(pre-2022).svg
| pushpin_relief = y
}}
'''ᱠᱟᱥᱩᱨ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] / [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: {{Nastaliq|قصور}}; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱥᱩᱨ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ; ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨᱵᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱥᱟᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱚᱦᱚᱞ" ᱥᱮ "ᱠᱤᱞᱟ"<ref>{{Cite web|title=Kasur {{!}} Punjab Portal|url=https://punjab.gov.pk/kasur|access-date=2020-08-24|website=punjab.gov.pk|archive-date=2020-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125154749/https://punjab.gov.pk/kasur/|url-status=dead}}</ref>) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title=Pakistan: Provinces and Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱷᱤ-ᱠᱟᱵᱤ ᱵᱩᱞᱞᱮ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱦᱚᱨ]], [[ᱥᱮᱠᱷᱩᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱮᱠᱷᱩᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Chopra 1940">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Garg |first1=Sanjay |title=Studies in Indo-Muslim History by S.H. Hodivala Volume II: A Critical Commentary on Elliot and Dowson's History of India as Told by Its Own Historians (Vols. V-VIII) & Yule and Burnell's Hobson-Jobson |date=30 August 2018 |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-75777-8 |url=https://books.google.com/books?id=JM5wDwAAQBAJ&q=Kasur+kheshgi&pg=PA500 |language=en |quote=... Kheshgi, which was the name of the Afghān tribe to which Naz̤r Bahādur Khān belonged (M.U. III. 777, l. 14). The Kheshgis were famous for their piety and integrity and were settled round about Lāhor and Kāsūr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Low |first1=D. A. |title=Political Inheritance of Pakistan |date=18 June 1991 |publisher=Springer |isbn=978-1-349-11556-3 |url=https://books.google.com/books?id=VaeuCwAAQBAJ&q=Kasur+kheshgi&pg=PA39 |language=en |quote=The third family, the Kheshgi Afghans of Kasur, had held distinguished posts under the Mughals since ...}}</ref>
==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ==
ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱥᱩᱨ'' (قصور) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=Maya|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last2=Clark|first2=Henry Martyn|date=1895|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|language=en|quote=Kasur.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chopra|first=Gulshan Lall|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=Kasar|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱚᱦᱚᱞ," ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱠᱤᱞᱟ" ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ'' ᱭᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟ,<ref>{{cite book|last=Nadiem|first=Ihsan N|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=Kasur+Kusha|title=Punjab: land, history, people|publisher=Al-Faisal Nashran|year=2005|isbn=9789695034347|page=111|access-date=2009-05-29}}</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱣᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱕᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|last=Nadiem|first=Ihsan H.|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chopra|first=Gulshan Lall|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-28 |title=History of Lahore and Kasur تاریخ لاہور، قصور |url=https://salaamone.com/kasur/ |access-date=2022-06-20 |website=Salaam One سلام |language=en-US}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Mazar Shah Kamal Chisti - Kasur.JPG|thumb|ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱦ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱪᱤᱥᱴᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
===ᱞᱚᱜᱚᱱ===
ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱭᱟ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱤᱱᱰᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱩᱱ, ᱠᱩᱥᱟᱱᱳ-ᱦᱮᱯᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱩᱞ ᱥᱟᱦᱤ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱯᱟᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱓᱓ ᱮᱰᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱛᱟᱲᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱱᱡᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱟᱥ (ᱥᱚᱛᱞᱚᱡᱽ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Cunningham|first=Sir Alexander|url=https://books.google.com/books?id=yH9Xef_vm1EC&pg=PA199|title=The Ancient Geography of India: I. The Buddhist Period, Including the Campaigns of Alexander, and the Travels of Hwen-Thsang|date=1871|publisher=Trübner and Company|language=en}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱥᱟᱶ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱳᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱳᱠᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱸᱰᱟ ᱥᱤᱝ ᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ===
{{Weather box
|width=auto
|location = ᱠᱟᱥᱩᱨ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 27.0
|Feb record high C = 31.0
|Mar record high C = 37.0
|Apr record high C = 43.0
|May record high C = 47.0
|Jun record high C = 48.0
|Jul record high C = 42.0
|Aug record high C = 39.0
|Sep record high C = 39.0
|Oct record high C = 37.0
|Nov record high C = 38.0
|Dec record high C = 29.0
|Jan high C = 21.0
|Feb high C = 22.0
|Mar high C = 28.0
|Apr high C = 35.0
|May high C = 39.0
|Jun high C = 39.0
|Jul high C = 36.0
|Aug high C = 35.0
|Sep high C = 35.0
|Oct high C = 32.0
|Nov high C = 27.0
|Dec high C = 22.0
|Jan mean C=14
|Feb mean C=19
|Mar mean C=19
|Apr mean C=24
|May mean C=27
|Jun mean C=24
|Jul mean C=21
|Aug mean C=25
|Sep mean C=30
|Oct mean C=27
|Nov mean C=20
|Dec mean C=18
|Jan low C = 6.0
|Feb low C = 10.0
|Mar low C = 14.0
|Apr low C = 20.0
|May low C = 24.0
|Jun low C = 27.0
|Jul low C = 27.0
|Aug low C = 26.6
|Sep low C = 24.0
|Oct low C = 18.3
|Nov low C = 12.0
|Dec low C = 6.6
|Jan record low C = -2.0
|Feb record low C = 2.0
|Mar record low C = 6.0
|Apr record low C = 9.0
|May record low C = 13.0
|Jun record low C = 13.0
|Jul record low C = 13.0
|Aug record low C = 13.0
|Sep record low C = 10.0
|Oct record low C = 6.0
|Nov record low C = 3.0
|Dec record low C = -1.0
|precipitation colour=green
|Jan precipitation mm = 20
|Feb precipitation mm = 13
|Mar precipitation mm = 21
|Apr precipitation mm = 43
|May precipitation mm = 99
|Jun precipitation mm = 177
|Jul precipitation mm = 149
|Aug precipitation mm = 86
|Sep precipitation mm = 41
|Oct precipitation mm = 11
|Nov precipitation mm = 9
|Dec precipitation mm = 10
|Jan snow inch =
|Feb snow inch =
|Mar snow inch =
|Apr snow inch =
|May snow inch =
|Jun snow inch =
|Jul snow inch =
|Aug snow inch =
|Sep snow inch =
|Oct snow inch =
|Nov snow inch =
|Dec snow inch =
|Jan sun = 279
|Feb sun = 252
|Mar sun = 341
|Apr sun = 360
|May sun = 403
|Jun sun = 390
|Jul sun = 341
|Aug sun = 310
|Sep sun = 330
|Oct sun = 341
|Nov sun = 300
|Dec sun = 310
|source 1 = ''MyWeather2''<ref name="MyWeather2">{{Cite web |url=https://www.myweather2.com/City-Town/Pakistan/Kasur/climate-profile.aspx |publisher=Weather2 |title=Kasur Climate History |access-date=2019-12-03 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|source 2 = ''Weather Spark''<ref name="WeatherSpark">{{Cite web |url=https://weatherspark.com/y/108025/Average-Weather-in-Kas%C5%ABr-Pakistan-Year-Round |publisher= WeatherSpark|title=Climate and Average Weather Year Round in Kasūr |access-date=2019-12-03 }}</ref>
}}
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱫᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ, ᱡᱟᱴ, ᱟᱨᱟᱭᱱ, ᱰᱳᱜᱟᱨ, ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱥᱮᱠᱷ, ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱥᱟᱭ, ᱞᱳᱦᱟᱨ, ᱛᱟᱨᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱴᱴᱤ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ, ᱱᱟᱭᱤ, ᱵᱩᱱᱠᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
<ref>{{Cite web|title=Our History {{!}} Kasur|url=https://kasur.punjab.gov.pk/our_history|access-date=2021-12-14|website=kasur.punjab.gov.pk}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
{| class="wikitable"
!ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ<ref>{{Cite web |title=Kasūr (Kasur, Punjab, Pakistan) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/punjab/kasur/7130103__kas%C5%ABr/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref>
|-
|᱑᱙᱗᱒
| style="text-align:right" |᱑᱕᱕,᱕᱒᱓
|-
|᱑᱙᱘᱑
| style="text-align:right" |᱑᱕᱕,᱕᱒᱓
|-
|᱑᱙᱙᱘
| style="text-align:right" |᱒᱔᱕,᱓᱒᱑
|-
|᱒᱐᱑᱗
| style="text-align:right" |᱓᱕᱘,᱒᱙᱖
|-
|᱒᱐᱒᱓
| style="text-align:right" |᱕᱑᱐,᱘᱗᱕
|}
===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱙᱖% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱐.᱐᱔% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ ᱐.᱐᱓᱔% ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7452/1/1422_1951_POP.pdf|title=CENSUS OF RAKISTAN, 1951}}</ref>
{| class="wikitable collapsible sortable"
|+ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ(᱑᱘᱘᱑−᱒᱐᱑᱗){{efn|1881-1941: Data for the entirety of the town of Kasur, which included Kasur Municipality.<ref name="Census1941"/>{{rp|32}}|name="KasurCity1881to1941"}}
! rowspan="2" |ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ<br>ᱜᱩᱴ
! colspan="2" |᱑᱘᱘᱑<ref name="Census1881">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |jstor=saoa.crl.25057656 |access-date=14 January 2024 |title=Census of India, 1881 Report on the Census of the Panjáb Taken on the 17th of February 1881, vol. I. |year=1881 }}</ref><ref name="Census1881B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |jstor=saoa.crl.25057657 |access-date=14 January 2024 |title=Census of India, 1881 Report on the Census of the Panjáb Taken on the 17th of February 1881, vol. II. |year=1881 }}</ref>{{rp|520}}
! colspan="2" |᱑᱘᱙᱑<ref name="Census1891">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318666 |jstor=saoa.crl.25318666 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India, 1891. General tables for British provinces and feudatory states. |year=1891 }}</ref>{{rp|68}}<ref name="Census1891B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |jstor=saoa.crl.25318669 |access-date=9 January 2024 |title=The Punjab and its feudatories, part II--Imperial Tables and Supplementary Returns for the British Territory |year=1891 }}</ref>
! colspan="2" |᱑᱙᱐᱑<ref name="Census1901">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25352838 |jstor=saoa.crl.25352838 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1901. Vol. 1A, India. Pt. 2, Tables. |year=1901}}</ref>{{rp|44}}<ref name="Census1901B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |jstor=saoa.crl.25363739 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1901. [Vol. 17A]. Imperial tables, I-VIII, X-XV, XVII and XVIII for the Punjab, with the native states under the political control of the Punjab Government, and for the North-west Frontier Province. |year=1901}}</ref>{{rp|26}}
! colspan="2" |᱑᱙᱑᱑<ref name="Census1911">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393779 |jstor=saoa.crl.25393779 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India, 1911. Vol. 1., Pt. 2, Tables. |year=1911}}</ref>{{rp|23}}<ref name="Census1911B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |jstor=saoa.crl.25393788 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1911. Vol. 14, Punjab. Pt. 2, Tables. |year=1911}}</ref>{{rp|19}}
! colspan="2" |᱑᱙᱒᱑<ref name="Census1921">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25394121 |jstor=saoa.crl.25394121 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1921. Vol. 1, India. Pt. 2, Tables. |year=1921}}</ref>{{rp|25}}<ref name="Census1921B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |jstor=saoa.crl.25430165 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1921. Vol. 15, Punjab and Delhi. Pt. 2, Tables. |year=1921}}</ref>{{rp|21}}
! colspan="2" |᱑᱙᱓᱑<ref name="Census1931">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/SAOA/SouthAsiaOpenArchivesSAOA/CensusReports-1931-26575928/|title=CENSUS OF INDIA, 1931 VOLUME XVII PUNJAB PART II TABLES|access-date=9 January 2024}}</ref>{{rp|26}}
! colspan="2" |᱑᱙᱔᱑<ref name="Census1941">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/south-asia-open-archives/saoa/censusofindia1941-28216851/|title=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME VI PUNJAB|access-date=9 January 2024}}</ref>{{rp|32}}
! colspan="2" |᱒᱐᱑᱗<ref name="Census2017B">{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/content/final-results-census-2017|title=Final Results (Census-2017)|access-date=27 January 2024}}</ref>
|-
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!{{Abbr|%|percentage}}
|-
| [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]
| ᱑᱓,᱘᱕᱒
| {{Percentage | 13852 | 17336 | 2 }}
| ᱑᱕,᱔᱐᱖
| {{Percentage | 15406 | 20290 | 2 }}
| ᱑᱖,᱒᱕᱗
| {{Percentage | 16257 | 22022 | 2 }}
| ᱑᱘,᱕᱘᱘
| {{Percentage | 18588 | 24783 | 2 }}
| ᱒᱒,᱒᱙᱐
| {{Percentage | 22290 | 31018 | 2 }}
| ᱓᱖,᱖᱕᱘
| {{Percentage | 36658 | 46815 | 2 }}
| ᱓᱙,᱒᱙᱕
| {{Percentage | 39295 | 53101 | 2 }}
| ᱔᱖᱙,᱖᱓᱕
| {{Percentage | 469635 | 488579 | 2 }}
|-
| [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[File:Om.svg|15px]]
| ᱓,᱐᱗᱔
| {{Percentage | 3074 | 17336 | 2 }}
| ᱔,᱔᱑᱓
| {{Percentage | 4413 | 20290 | 2 }}
| ᱕,᱓᱒᱗
| {{Percentage | 5327 | 22022 | 2 }}
| ᱕,᱒᱙᱑
| {{Percentage | 5291 | 24783 | 2 }}
| ᱗,᱓᱓᱓
| {{Percentage | 7333 | 31018 | 2 }}
| ᱘,᱒᱕᱑{{efn|name=ad-dharmi|1931-1941: Including [[Ad-Dharmi]]s}}
| {{Percentage | 8251 | 46815 | 2 }}
| ᱑᱐,᱗᱕᱒{{efn|name=ad-dharmi}}
| {{Percentage | 10752 | 53101 | 2 }}
| ᱑᱓
| {{Percentage | 13 | 488579 | 2 }}
|-
| [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] [[File:Khanda.svg|15px]]
| ᱒᱔᱒
| {{Percentage | 242 | 17336 | 2 }}
| ᱓᱘᱒
| {{Percentage | 382 | 20290 | 2 }}
| ᱒᱙᱕
| {{Percentage | 295 | 22022 | 2 }}
| ᱖᱓᱑
| {{Percentage | 631 | 24783 | 2 }}
| ᱙᱘᱗
| {{Percentage | 987 | 31018 | 2 }}
| ᱑,᱕᱒᱙
| {{Percentage | 1529 | 46815 | 2 }}
| ᱒,᱐᱓᱔
| {{Percentage | 2034 | 53101 | 2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]
| ᱑᱖᱘
| {{Percentage | 168 | 17336 | 2 }}
| ᱘᱙
| {{Percentage | 89 | 20290 | 2 }}
| ᱙᱗
| {{Percentage | 97 | 22022 | 2 }}
| ᱑᱖᱙
| {{Percentage | 169 | 24783 | 2 }}
| ᱒᱖᱕
| {{Percentage | 265 | 31018 | 2 }}
| ᱑᱔᱔
| {{Percentage | 144 | 46815 | 2 }}
| ᱔᱕᱒
| {{Percentage | 452 | 53101 | 2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] [[File:Christian cross.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 0
| {{Percentage | 0 | 20290 | 2 }}
| ᱔᱓
| {{Percentage | 43 | 22022 | 2 }}
| ᱑᱐᱑
| {{Percentage | 101 | 24783 | 2 }}
| ᱑᱔᱑
| {{Percentage | 141 | 31018 | 2 }}
| ᱒᱒᱗
| {{Percentage | 227 | 46815 | 2 }}
| ᱕᱖᱒
| {{Percentage | 562 | 53101 | 2 }}
| ᱑᱘,᱗᱑᱙
| {{Percentage | 18719 | 488579 | 2 }}
|-
| [[ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱨᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱽ]] [[File:Faravahar.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 20290 | 2 }}
| ᱓
| {{Percentage | 3 | 22022 | 2 }}
| ᱓
| {{Percentage | 3 | 24783 | 2 }}
| ᱒
| {{Percentage | 2 | 31018 | 2 }}
| ᱖
| {{Percentage | 6 | 46815 | 2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱭᱟ]] [[File:Liwa-e-Ahmadiyya_1-2.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| ᱒᱑᱒
| {{Percentage | 212 | 488579 | 2 }}
|-
| ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 17336 | 2 }}
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 20290 | 2 }}
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 22022 | 2 }}
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 24783 | 2 }}
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 31018 | 2 }}
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 46815 | 2 }}
| ᱖
| {{Percentage | 6 | 53101 | 2 }}
| ᱐
| {{Percentage | 0 | 488579 | 2 }}
|-
! ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
! ᱑᱗,᱓᱓᱖
! {{Percentage | 17336 | 17336 | 2 }}
! ᱒᱐,᱒᱙᱐
! {{Percentage | 20290 | 20290 | 2 }}
! ᱒᱒,᱐᱒᱒
! {{Percentage | 22022 | 22022 | 2 }}
! ᱒᱔,᱗᱘᱓
! {{Percentage | 24783 | 24783 | 2 }}
! ᱓᱑,᱐᱑᱘
! {{Percentage | 31018 | 31018 | 2 }}
! ᱔᱖,᱘᱑᱕
! {{Percentage | 46815 | 46815 | 2 }}
! ᱕᱓,᱑᱐᱑
! {{Percentage | 53101 | 53101 | 2 }}
! ᱔᱘᱘,᱕᱗᱙
! {{Percentage | 488579 | 488579 | 2 }}
|}
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category-inline}}
* Hasan Saeed [https://propakistani.pk/2019/04/16/kasur-safe-city-project-almost-completed/ Kasur Safe City Project]
* [https://www.thenews.com.pk/print/504417-buzdar-opens-safe-city-other-projects-in-kasur Minister inspects progress on Kasur Safe City Project] July 27, 2019
* [https://fp.brecorder.com/2019/04/20190416464913/ Kasur Safe City Project: PSCA connects CCTV cameras with IC3 Lahore] June 26, 2019 [https://www.brecorder.com/2019/07/26/513144/cm-inaugurates-three-mega-projects-in-kasur/ CM inaugurates three mega projects in Kasur] July 26, 2019
* Failsal Saeed [https://www.techjuice.pk/punjab-govt-all-set-to-launch-safe-city-project-in-yet-another-district/ Punjab govt all set to launch safe city project in yet another district] April 16, 2019
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
hzuv4tqigc9saw4g2rukrfuc8oxmokv
ᱠᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱥᱣᱟᱱᱤ
0
31528
191559
180875
2026-05-08T06:15:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191559
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱥᱣᱟᱱᱤ''' (᱒᱗ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱔ - ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱠᱟᱢᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ, ᱥᱤᱱᱫᱷ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽ ᱨᱟᱢ ᱢᱟᱫᱽᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=ڪملا ڪيسواڻي : راڳ کي عروج بخشيندڙ گلوڪاره |url=https://sindhsalamat.com/threads/31318/ |access-date=2022-05-11 |website=SindhSalamat |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514085956/https://sindhsalamat.com/threads/31318/ |url-status=dead }}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱡᱳᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾
==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱮᱨᱟ ᱥᱮ ᱞᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Malhi |first=Gobind |url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Personalties/Book15/Book_page4.html |title=ادب ۽ اديب (Literature and Literary Person) |publisher=Sindhi Times Publication |date=October 1991 |location=Ulhasnagar, India. |pages=4 |language=Sindhi}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Ramchandani |first=Deepak |url=https://libraff.com/b/w/23659253125b709f99bc002a60e16b811348708e/sindhis-in-film-industry.pdf |title=Sindhis in Film Industry |year=2013 |pages=12 |language=English |access-date=2025-03-23 |archive-date=2023-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217101818/https://libraff.com/b/w/23659253125b709f99bc002a60e16b811348708e/sindhis-in-film-industry.pdf |url-status=dead }}</ref>
ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤ. ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ:<ref>{{Cite web |title=Kamla Keswani - Encyclopedia of Sindhi |url=https://sindhiwiki.org/index.php/Kamla_Keswani |access-date=2022-05-11 |website=sindhiwiki.org}}</ref>
* ᱦᱳ ᱡᱟᱢᱟᱞᱳ
* ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱤᱭᱟᱨ ᱱᱟ ᱡᱟᱢᱟᱱ
* ᱞᱟᱰᱞᱤ
==ᱜᱩᱨ==
ᱠᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱥᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
8yt77hvrzx2ec0r3nl305k1fy1cco6r
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ
0
35230
191550
189558
2026-05-08T04:15:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191550
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}{{Infobox ethnic group||group=ᱟᱠᱷᱟ|image=Akha tribe depiction, 1900s.jpg|caption=᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|pop=᱖᱘᱐,᱐᱐᱐|region1=[[ᱪᱤᱱ]]|pop1=᱒᱔᱐,᱐᱐᱐|ref1=<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/ahk/|title=Akha|work=Ethnologue (Free All) |publisher=Ethnologue|access-date=December 26, 2023}}</ref>|region2=[[ᱞᱟᱣᱚᱥ]]|pop2=᱑᱑᱒,᱙᱗᱙|ref2=<ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015 |publisher=Lao Statistics Bureau |access-date=1 May 2020}}</ref>|region3=[[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ|ᱛᱷᱟᱭᱞᱟᱱᱰ]]|pop3=᱘᱐,᱐᱐᱐|ref3=<ref>{{cite web | url=https://thelandofwanderlust.com/hill-tribe-chinese-roots-akha-tribe-chiang-rai/ | title=The hill tribe with Chinese roots: Akha tribe, Chiang Rai | date=3 January 2018 }}</ref>|popplace=[[ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱭᱩᱱᱱᱟᱱ]] ([[ᱪᱤᱱ]])|rels=ᱟᱠᱷᱟᱡᱟ ([[ᱡᱤᱣᱤᱣᱟᱫᱽ]]),<ref>[http://www.akha.org/content/aboutakhalife/akhaoverview.html The Akha Heritage Foundation]</ref> [[Buddhism|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[Christianity|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]<ref>[https://web.archive.org/web/20030831012827/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/EH29Ae01.html "Christian conversion threatens hill tribe culture"], ''Asia Times''</ref>|langs=[[ᱟᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱛᱷᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]|related=[[ᱦᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]], [[ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]]|native_name=|native_name_lang=}}
'''ᱟᱠᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱱᱱᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱪᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱭᱟᱝ ᱢᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱤᱭᱟᱝ ᱨᱟᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Chiang Mai's Hill Peoples in: Forbes, Andrew, and Henley, David, ''Ancient Chiang Mai'' Volume 3. Chiang Mai, Cognoscenti Books, 2012.</ref>
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤᱼᱵᱚᱨᱢᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱞᱳᱭᱤᱥ (ᱭᱤ)ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱥᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱑᱖᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱝ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱱᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱣᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱮᱝᱪᱳᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Flag_of_the_Akha_People_(Thailand).svg|thumb|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱨ]]
ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱠᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱱᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kammerer">{{cite journal|last=Kammerer|first=Cornelia Ann|journal=Gle Rubin Virtual Reference Library|year=1996|volume=5|series=East and South East Asia|pages=11–13|access-date=30 April 2012|title=GALE search}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ==
[[ᱨᱮᱫ:Akha_laos_11_03d.jpg|thumb|ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱩᱲᱤ]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱪᱤᱱ, ᱯᱟᱪᱮ ᱞᱟᱣᱚᱥ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ (ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ, ᱤᱱᱯᱷᱳᱵᱚᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖᱘᱐,᱐᱐᱐) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱦᱟᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Hilltribe">{{cite web|url=http://www.hilltribe.org/akha/|title=The Akha|publisher=HillTribe.org|access-date=3 May 2012}}</ref> ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱣᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱩ "ᱜᱳ" ᱥᱮ "ᱮᱠᱟᱣ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱩ "ᱠᱷᱳ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ "ᱠᱷᱟ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱚᱱᱼᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ) ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
[[ᱨᱮᱫ:Akha_women.jpg|thumb|ᱟᱠᱷᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ, ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ "ᱟᱵᱷᱠᱟᱵᱽᱫᱟᱣ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱳᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱞᱳ/ᱭᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱳᱱᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱠᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ 'ᱡᱤᱣ ᱜᱚ' ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱤᱱ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="Kammerer" /> ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Hilltribe" />
== ᱟᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
[[ᱨᱮᱫ:ผาฮี้_Pha_Hee_Akha_Village,_Chiangrai_02.jpg|thumb|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱭᱟᱝ ᱨᱟᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ 'ᱯᱷᱟ ᱦᱤ' ]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱜᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
ᱟᱠᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬᱼᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱥᱮ ᱩᱥᱩᱞᱼᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Akha">{{cite web|title=An Overview of the Akha|url=http://www.akha.org/content/aboutakhalife/akhaoverview.html|access-date=29 April 2012}}</ref>
ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱴ, ᱢᱟᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱲᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ: "ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ "ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱳᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ (ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ) ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ (ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
ᱟᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<gallery>
ᱨᱮᱫ:Akha_People_Ghost_Gate_in_Pha_Hi_ประตูผี_ชาวอาข่า_ผาฮี้_01.jpg|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ"
ᱨᱮᱫ:Akha_Hut.JPG|ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱤ
ᱨᱮᱫ:Akha_fishing.JPG|ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱜᱚᱡ
ᱨᱮᱫ:Akha_hilltribe,_Chiang_Rai_Province_P1110690.JPG|ᱟᱠᱷᱟ, ᱪᱤᱭᱟᱝ ᱨᱟᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ
ᱨᱮᱫ:Akha_village.jpg|ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ
ᱨᱮᱫ:Akha_Funeral1.JPG|ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ
</gallery>
=== ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ===
[[ᱨᱮᱫ:Akha_man_with_opium_pipe.jpg|thumb|300x300px|ᱟᱯᱷᱤᱢ ᱧᱩᱭᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱲᱟ (᱑᱙᱗᱙)]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱭᱟᱵᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱟ ᱾ ᱦᱳᱲᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱤᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Goodman-1996">{{cite book|last=Goodman|first=Jim|title=Meet the Akha|year=1996|publisher=White Lotus Co Ltd|isbn=9748496562|pages=113}}</ref>
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱩᱢ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱡᱮᱨᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ, ᱥᱤᱢ, ᱜᱮᱰᱮ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱜᱼᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱫᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Thailine>{{cite web|url=http://www.thailine.com/thailand/english/hill-e/akha-e.htm|title=Akha|work=The Hilltribes of Thailand|publisher=Thailand Online|access-date=3 May 2012}}</ref>
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ==
[[ᱨᱮᱫ:Woman_with_child_in_Thailand..jpg|thumb|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱨᱮᱫ:Akha_couple.JPG|thumb|ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱲᱟ]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ''ᱡᱟᱵᱷ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱣᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱾<ref name="Tooker">{{cite journal|last=Tooker|first=Deborah|title=Identity Systems of Highland Burma: 'Belief', Akha Zan, and a Critique of Interiorized Notions of Ethno-Religious Identity|journal=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|year=1992|volume=27|issue=4|pages=799–819}}</ref>
ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱙ ᱥᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱠᱷᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ "ᱛᱷᱩᱢ" ᱠᱚ ᱠᱚᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ, ᱦᱳᱲᱳ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱷᱮᱨ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kammerer" /><ref name="Belief">{{cite web|title=The Akha Belief and Life System|url=http://www.akha.org/content/aboutakhalife/akhabelieflife.html|access-date=4 May 2012}}</ref> ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱷᱚᱜᱽᱲᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱨᱤᱛᱩ (ᱨᱚᱦᱚᱲ) ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱤᱛᱩ (ᱞᱚᱦᱚᱫ) ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱦᱳᱲᱳ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ "ᱡᱤᱣᱤ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱣᱤ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Belief" />
ᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:Akha_Swing_at_Pha_Hee_Village_บ้านผาฮี้_ชิงช้า_ชาวอาข่า.jpg|thumb|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟ ᱦᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ"᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒᱐ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱭᱮᱦᱠᱩᱡᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱦᱟᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱡᱚᱢ" ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱤᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱜᱚᱦᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡᱼᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ "ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Goodman|first=Jim|url=http://www.chiangmainews.com/ecmn/viewfa.php?id=497|access-date=3 May 2012|newspaper=Chiang Mai City Life|title=The Akha Swing Festival|date=September 2003}}</ref>
=== ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱟᱱᱫᱮ ===
[[ᱨᱮᱫ:MuangSing_ThatXiengTung4_tango7174.jpg|thumb|ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱣᱟᱝ ᱥᱤᱝ ᱨᱮ 'ᱛᱷᱟᱛ ᱥᱤᱭᱮᱝ ᱛᱩᱝ' ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱟᱱᱫᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱠᱚ ᱩᱬᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱛᱮᱧ ᱡᱚᱱᱛᱨᱚ ᱛᱮ ᱞᱩᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱩᱜᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱞ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱞᱮᱜᱤᱝᱥ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱩᱨᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱳᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱥᱮ ᱜᱚᱦᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱟᱱᱫᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱥᱤᱠᱠᱟᱹ, ᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮ ᱥᱤᱢ ᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱠᱷᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ:<blockquote>"ᱩᱞᱳ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱢ ᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱹᱞᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱢᱤ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱥᱤᱠᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱤᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱞᱳᱢᱤ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱵᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱳᱞ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾"<ref>{{cite web|url=http://tudtu.tripod.com/hillsty1.htm|title=High Fashion, Hill Style|access-date=3 May 2012|archive-date=29 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629081338/http://tudtu.tripod.com/hillsty1.htm|url-status=dead}}</ref></blockquote><gallery>
ᱨᱮᱫ:Akha_woman,_Myanmar.jpg|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ
ᱨᱮᱫ:Akha_Laos_4-11-06.jpg|ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮ
ᱨᱮᱫ:Akha_laos_11_03a.jpg|ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮ
ᱨᱮᱫ:Akha_Laos_11_03b.jpg|ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮ
ᱨᱮᱫ:Akha_Dress.JPG|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ
ᱨᱮᱫ:Akha_Woman.jpg|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ
ᱨᱮᱫ:Akha_Man_in_Thailand.jpg|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚᱲᱟ
</gallery>
=== ᱡᱚᱢᱟᱜ ===
ᱟᱠᱷᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱲᱳ,ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ, ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱢ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱳᱲᱳ, ᱡᱚᱱᱚᱲ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.akha.org/content/aboutakhalife/akhaoverview.html|title=An Overview of the Akha|website=The Akha Heritage Foundation}}</ref><gallery>
ᱨᱮᱫ:Akha_cuisine_Nue-phueng_tzue-ze.JPG|''ᱱᱩᱭ ᱯᱷᱩᱭᱮᱝ ᱛᱡᱩᱭᱮᱼᱡᱮ'': ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱨᱮᱫ:Akha_cuisine_Sapi_thong-uh.JPG|''ᱥᱟᱯᱤ ᱛᱷᱚᱝᱼᱩᱭᱮ'': ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱯᱮᱭᱟᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ ᱾
ᱨᱮᱫ:Akha_cuisine_Manoh_lu-uh.JPG|''ᱢᱟᱱᱳ ᱞᱩᱭᱮᱼᱩᱭᱮ'': ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱾
ᱨᱮᱫ:Akha_cuisine_Hoh-pa_cha-uh.JPG|''ᱦᱳᱼᱯᱟ ᱪᱟᱼᱩᱭᱮ'': ᱠᱟᱭᱼᱞᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨᱩᱣᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
ᱨᱮᱫ:Akha_cuisine_Hoh-pa_chae_lu-uh.JPG|''ᱦᱳᱼᱯᱟ ᱪᱮ ᱞᱩᱭᱮᱼᱩᱭᱮ'': ᱛᱮᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱭ ᱟᱲᱟᱜ ᱾
ᱨᱮᱫ:Akha_cuisine_Guchi_chae.JPG|''ᱜᱩᱪᱤ ᱪᱮ'': ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱾
ᱨᱮᱫ:Akha_cuisine_Mochue_cha-uh.JPG|''ᱢᱳᱪᱩᱭᱮ ᱪᱟᱼᱞᱩ'': ᱟᱹᱞᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱣ᱾
</gallery>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ==
[[ᱨᱮᱫ:Maejantai_Chiang_Rai_province_08.JPG|thumb|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱯᱮᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ]]
ᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱥᱚᱭᱟᱵᱤᱱ, ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱽᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱥᱩᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾<ref name="Kammerer" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
gfz2n9opijlqr07yv60zb6kj7is0fr1
ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ
0
35751
191565
191303
2026-05-08T09:16:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191565
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ}}
[[File:Observance of International Workers' Day RGBY.svg|alt=|thumb|upright=2|ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮ ᱰᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ:
{{legend|#dd3333|ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ}}
{{legend|#ffcc33|᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ}}
{{legend|#00af89|᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ}}
{{legend|#cccccc|᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ}}]]
'''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦޭᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite magazine |url=https://time.com/3836834/may-day-labor-history/ |title=The Bloody Story of How May Day Became a Holiday for Workers |last=Rothman |first=Lily |date=1 May 2017 |magazine=Time |language=en |access-date=2 April 2025 |archive-date=28 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628180755/https://time.com/3836834/may-day-labor-history/ |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ / ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
== ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ==
ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱘᱘᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦޭᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2" />
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
== ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ==
=== ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ===
[[File:Queensland State Archives 4773 May Day Procession May 1953.png|thumb|ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱤ, ᱑᱙᱕᱓]]
ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ "ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱢᱟᱨᱪ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ, ᱱᱤᱣ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱣᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ (ᱛᱟᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref>{{cite web |url=https://content.legislation.vic.gov.au/sites/default/files/2020-04/93-119aa027%20authorised.pdf |title=Public Holidays Act 1993 |publisher=vic.gov.au |access-date=8 October 2024 |archive-date=19 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919000527/https://content.legislation.vic.gov.au/sites/default/files/2020-04/93-119aa027%20authorised.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.legislation.tas.gov.au/view/html/inforce/current/act-2000-096 |title=Tasmanian Legislation Online: Statutory Holidays Act 2000 |publisher=tas.gov.au |access-date=8 October 2024 |archive-date=3 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003230751/https://www.legislation.tas.gov.au/view/whole/html/inforce/current/act-2000-096 |url-status=live}}</ref> ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/prod/filestore.nsf/FileURL/mrdoc_44571.pdf/$FILE/Public%20and%20Bank%20Holidays%20Act%201972%20-%20[02-g0-00].pdf |title=Public and Bank Holidays Act 1972 |publisher=wa.gov.au |access-date=8 October 2024 |archive-date=17 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617020359/https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/prod/filestore.nsf/FileURL/mrdoc_44571.pdf/$FILE/Public%20and%20Bank%20Holidays%20Act%201972%20-%20[02-g0-00].pdf |url-status=live}}</ref> ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱫᱚᱱ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱫᱚ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ (ᱱᱚᱨᱫᱚᱱ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱰᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.australia.gov.au/about-australia/special-dates-and-events/public-holidays |title=Australian Government: National Public Holidays |publisher=australia.gov.au |access-date=7 March 2016 |archive-date=14 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414132759/https://www.australia.gov.au/about-australia/special-dates-and-events/public-holidays |url-status=live}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
==== ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ====
ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱤ ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱕᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://alldownunder.com/australian-dates/holiday-labour-day.htm |title=Australian Public Holidays: Labour Day |work=alldownunder.com |date=1998 |access-date=7 March 2016 |archive-date=19 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619093412/http://alldownunder.com/australian-dates/holiday-labour-day.htm |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱮᱞᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱚᱞᱚᱯ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LewisBalderstone2006">{{cite book |first1=Wendy |last1=Lewis |first2=Simon |last2=Balderstone |first3=John |last3=Bowman |title=Events that Shaped Australia |url=https://books.google.com/books?id=_6TVAAAACAAJ |access-date=7 March 2016 |year=2006 |publisher=[[New Holland Publishers]] |isbn=978-1-74110-492-9 |page=57}}</ref>
==== ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ====
ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱑᱘᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ "ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ (ᱥᱮᱱᱴ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱰᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱦᱮᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>Radical Brisbane (2004), ISBN 0958079455, pp 231–4.</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱟ ᱯᱞᱟᱡᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱨᱚᱠᱷᱤᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name = "dwelle2404">{{Cite web |title=Thousands mourn collapse victims of Rana Plaza garment factory one year on |publisher=[[Deutsche Welle]] |access-date=20 July 2014 |date=24 April 2014 |url=http://www.dw.de/thousands-mourn-collapse-victims-of-rana-plaza-garment-factory-one-year-on/a-17589288 |archive-date=20 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140720044730/http://www.dw.de/thousands-mourn-collapse-victims-of-rana-plaza-garment-factory-one-year-on/a-17589288 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://bangladesh.officialpublicholidays.com/national-holiday |publisher=Official Public Holidays |title=Bangladesh Official Public Holidays |access-date=27 December 2015 |archive-date=30 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330010026/http://bangladesh.officialpublicholidays.com/national-holiday |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱮ ᱰᱮ (May Day) ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
=== ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ ===
ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.timeanddate.com/holidays/bahamas |publisher=timeanddate.com |title=Holidays in The Bahamas in 2015 |access-date=27 December 2015 |archive-date=21 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121015052/http://www.timeanddate.com/holidays/bahamas/ |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱗ ᱡᱩᱱ, ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱥᱟᱣ ᱨᱮ, ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱚᱝᱼᱵᱤᱨᱚᱝ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱰ ᱫᱚᱞ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱩᱱᱠᱟᱱᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱣᱛᱷᱚᱨᱱ ᱨᱤᱠᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Oswald |title=History of Randol Fawkes Labour Day |url=https://bahamaschronicle.com/history-of-randol-fawkes-labour-day/ |website=Bahamas Chronicle |access-date=18 January 2025 |date=2 June 2023}}</ref>
=== ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ===
[[File:1900s Toronto LabourDay Parade.jpg|thumb|᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ, ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱞᱤ]]
ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ({{langx|fr|Fête du Travail}}) ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="CanPedia">{{Cite web |last=Gagnon |first=Marc-André |title=Labour Day in Canada |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/labour-day/ |access-date=7 September 2020 |website=[[The Canadian Encyclopedia]] |archive-date=10 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910101347/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/labour-day |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ (ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱮᱠᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=1872: The fight for a shorter work-week |url=https://canadianlabour.ca/who-we-are/history/1872-the-fight-for-a-shorter-work-week/ |website=Canadian Labour Congress |access-date=18 January 2025}}</ref> ᱒᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱘᱒ ᱨᱮ, ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[Peter J. McGuire]] ᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱤ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ [[Knights of Labor]] ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯ ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱮᱢᱤᱞᱴᱚᱱ, ᱳᱥᱟᱣᱟ, ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱮᱞ, ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱮᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱥ, ᱦᱮᱞᱤᱯᱷᱮᱠᱥ, ᱳᱴᱟᱣᱟ, ᱵᱷᱮᱱᱠᱩᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱳᱵᱷᱟ ᱥᱠᱳᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ (Provincial Workmen's Association, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱙ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ [[James Sherrard Armstrong]] (᱑᱘᱘᱖–᱘᱘) ᱟᱨ Augustus Toplady Freed (᱑᱘᱘᱘–᱘᱙) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Report of the Royal Commission on the Relations of Labor and Capital in Canada |date=1889 |publisher=Privy Council Office |location=Ottawa |page=12 |url=https://publications.gc.ca/site/eng/472984/publication.html |access-date=18 January 2025}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ, ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="CanPedia"/> ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱛᱷᱚᱢᱯᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱠᱤᱨᱤᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last1=Heron |first1=Craig |title=The Workers' Festival: A History of Labour Day in Canada |last2=Penfold |first2=Steve |publisher=University of Toronto Press |year=2005 |isbn=0-8020-4886-2 |location=Toronto |pages=31–38}}</ref>
=== ᱪᱤᱱ ===
ᱜᱚᱱᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱤ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=China scraps one of three Golden Week holidays |url=https://www.reuters.com/article/life-china-holidays-dc-idUKPEK14649920071216 |access-date=13 April 2022 |work=[[Reuters]] |date=16 December 2007 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413053106/https://www.reuters.com/article/life-china-holidays-dc-idUKPEK14649920071216 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=国务院关于修改《全国年节及纪念日放假办法》の决定 |url=https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202411/content_6986381.htm |date=10 November 2024 |access-date=1 May 2026 |language=Chinese |publisher=State Council of the People's Republic of China}}</ref>
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱯᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱪᱷᱩᱴᱤ" ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=调与休:黄金周长假的变迁 |trans-title=Reconcile and rest: the change of Golden Week vacation |url=http://politics.people.com.cn/n/2013/1127/c70731-23676181.html |date=27 November 2013 |access-date=13 April 2022 |language=Chinese |work=[[People's Daily]] |agency=[[Xinhua News Agency]] |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413052529/http://politics.people.com.cn/n/2013/1127/c70731-23676181.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=国务院办公厅关于2025年部分节假日安排の通知 |url=https://www.news.cn/politics/20241112/46dcf0de740844dd824ff54b5be5af2e/c.html |date=12 November 2024 |access-date=1 May 2026 |language=Chinese |work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱢᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=国务院办公厅关于2025年部分节假日安排の通知 |url=https://www.news.cn/politics/20241112/46dcf0de740844dd824ff54b5be5af2e/c.html |date=12 November 2024 |access-date=1 May 2026 |language=Chinese |work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref>
=== ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ S.A.R. ===
᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=1 July 2012 |title=新闻背景:香港回归15年大事记 |trans-title=News Background: Events in the 15 years since Hong Kong's return to China |url=https://www.chinanews.com/ga/2012/07-01/3998742.shtml |language=Chinese |publisher=[[China News Service]] |access-date=1 May 2024 |archive-date=2 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702000613/http://www.chinanews.com/ga/2012/07-01/3998742.shtml |url-status=live}}</ref>
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ===
[[File:Chennai LabourStatue Closeup.jpg|thumb|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱱᱟ ᱵᱤᱪ ᱨᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ" ᱢᱩᱨᱛᱤ]]
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ (ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ) ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 May 2024 |title=What is the significance of Labour Day or May Day? {{!}} Explained |url=https://www.thehindu.com/news/national/labour-day-may-day-explainer-significance-history-celebration/article68127947.ece/ |access-date=16 October 2024 |website=thehindu.com |publisher=[[The Hindu]]}}</ref>
=== ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ===
ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥᱵᱟᱫᱽ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ, ᱒᱔ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ ᱰᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱩᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ ᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{cite web | url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/labourDay2008/history.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090910163817/http://www.jis.gov.jm/special_sections/labourDay2008/history.htm | archive-date=10 September 2009 | title=Labour Day 2008 }}</ref>
ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱱᱳᱨᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ ᱰᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱛᱚᱞᱚᱯ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱔᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱔᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱮᱦᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱤᱠᱤᱨᱤᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
᱑᱙᱖᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ — ᱵᱟᱥᱴᱟᱢᱟᱱᱴᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ (JLP) ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱣᱚᱨᱠᱟᱨᱥ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ (PNP) — ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱷᱤᱲ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱜᱮᱥ (tear gas) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱱᱮᱭᱟᱣᱼᱪᱟᱯᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱜᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱢᱮ" ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱥᱟᱰᱳᱥ ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱖᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱥᱤᱭᱟᱜᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱡᱤᱢᱮᱵᱟᱨᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
=== ᱡᱟᱯᱟᱱ ===
ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱷᱮᱝᱠᱥᱜᱤᱵᱷᱤᱝ (ᱜᱩᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.axiommagazine.jp/2011/11/22/labor-thanksgiving-day-%E5%8B%A4%E5%8A%B4%E6%84%9F%E8%AC%9D%E3%81%AE%E6%97%A5/ |title=Labor Thanksgiving Day – 勤労感謝の日 |last=Miller |first=Adam |date=22 November 2011 |work=Axiom Magazine |access-date=22 November 2011 |archive-date=29 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529122025/http://www.axiommagazine.jp/2011/11/22/labor-thanksgiving-day-%E5%8B%A4%E5%8A%B4%E6%84%9F%E8%AC%9D%E3%81%AE%E6%97%A5/ |url-status=live}}</ref>
=== ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ===
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[Nursultan Nazarbayev]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱞᱚᱪ, ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱮᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://anydayguide.com/calendar/218 |title=Labor Day in Kazakhstan / September 24, 2017 |work=AnydayGuide |access-date=24 September 2017 |archive-date=25 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170925083259/https://anydayguide.com/calendar/218 |url-status=live}}</ref>
=== ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ ===
ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱᱥ (COTU) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ [[Francis Atwoli]] ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱠᱟᱣ S.A.R. ===
[[ᱢᱟᱠᱟᱣ]] ᱨᱮ, ᱑ ᱢᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{lang|pt|Dia do Trabalhador}} (ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ') ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=2023 |url=https://www.gov.mo/pt/public-holidays/year-2023/ |access-date=1 May 2023 |website=Portal do Governo da RAE de Macau |language=pt-PT |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501123231/https://www.gov.mo/pt/public-holidays/year-2023/ |url-status=live }}</ref>
=== ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ===
᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱼᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾
ᱢᱮ ᱰᱮ (May Day) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Hector |first=Charles |date=December 2017 |title=The Labor Movement in Malaysia |url=https://www.hurights.or.jp/archives/focus/section3/2017/12/the-labor-movement-in-malaysia.html |access-date=16 October 2024 |website=hurights.or.jp |publisher=Asia-Pacific Human Rights Information Center}}</ref>
=== ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ===
ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite web |title=First Labour Day celebrations |url=https://nzhistory.govt.nz/first-labour-day-celebrations |website=NZHistory |access-date=6 September 2021 |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906154732/https://nzhistory.govt.nz/first-labour-day-celebrations |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ [[ᱣᱮᱞᱤᱝᱴᱚᱱ]] ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱦᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ [[Samuel Duncan Parnell]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱯᱟᱨᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱤᱡ ᱮ ᱢᱮᱛᱟ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ: "ᱟᱵᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ (᱒᱔) ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name=":0" />
ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ 'ᱢᱮᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱢ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Labour Day NZ">{{cite web |title=Labour Day |url=https://nzhistory.govt.nz/politics/labour-day |website=[[Ministry for Culture and Heritage#History and heritage|NZ History online]] |access-date=6 September 2021 |archive-date=17 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917002822/https://www.nzhistory.govt.nz/politics/labour-day |url-status=live }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Labour Day celebrates 8-hour working day – New Zealand Parliament |url=https://www.parliament.nz/en/get-involved/features/labour-day-celebrates-8-hour-working-day/ |access-date=21 October 2021 |website=www.parliament.nz |archive-date=21 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021115840/https://www.parliament.nz/en/get-involved/features/labour-day-celebrates-8-hour-working-day/ |url-status=live}}</ref>
᱑᱘᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ 'ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱰᱮ ᱮᱠᱴ ᱑᱘᱙᱙' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Labour Day NZ" />
=== ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ===
ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱮ ''ᱭᱚᱢ-ᱮ-ᱢᱟᱡᱽᱫᱩᱨ,'' ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱩᱞᱯᱷᱤᱠᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱞᱤ, ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱴᱷᱤᱠ ᱛᱚᱞᱚᱯ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ===
ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱒ ᱢᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱓ ᱢᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ [[The Most Holy Virgin Mary, Queen of Poland|Queen of Poland]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱡᱳᱣᱠᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱼᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱥᱚᱲᱮ, ᱵᱟᱨᱵᱤᱠᱭᱩ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱫᱟᱬᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Labour Day |url=https://its-poland.com/travel-tips/polish-bank-holidays |access-date=25 November 2024 |website=its-poland}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Poland's day of the flag |url=https://poland.pl/experience-poland/traditions-and-holidays/day-flag-republic-poland/ |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=poland.pl}}</ref>
=== ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ ===
[[File:Labor Day May 1 2019 Protest Manila 3.jpg|thumb|᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ]]
[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ]] ᱨᱮ [[Unión Obrera Democrática Filipina]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest-appendix/ |title=APPENDIX: A History of the Philippine Political Protest |publisher=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]] |access-date=1 May 2024}}</ref> ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1112299/did-you-know-ph-first-observed-labor-day-in-1903 |title=DID YOU KNOW: PH first observed Labor Day in 1903 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=1 May 2019 |access-date=1 May 2024 |first=Marielle |last=Medina}}</ref>
=== ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ===
ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ, ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱭᱤᱥ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ (Swiss cantons) ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kantonalrechtliche Feiertage |language=de,fr,it |url=https://www.bj.admin.ch/dam/bj/de/data/publiservice/service/zivilprozessrecht/kant-feiertage.pdf}}</ref> ᱯᱷᱨᱤᱵᱟᱨᱜᱽ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Historique du 1er mai |language=fr |url=https://res.friportail.ch/chantonsmai/fr/historique-du-1er-mai}}</ref>
=== ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ ===
[[ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=台灣國定假日與節日 – 2019年年曆 |url=https://holidays-calendar.net/calendar_zh_tw/taiwan_zh_tw.html |website=holidays-calendar.net |language=zh |access-date=6 September 2022 |archive-date=1 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501163806/https://holidays-calendar.net/calendar_zh_tw/taiwan_zh_tw.html |url-status=live }}</ref>
=== ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ===
[[ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ|ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱟᱴᱼᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.advantour.com/tajikistan/holidays.htm#:~:text=Festive%20performances%20and%20concerts%20are,9%20is%20a%20sacred%20date |title=Public Holidays in Tajikistan in 2024–2025 |date=31 December 2020 }}</ref>
=== ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ ===
ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ ᱨᱮ, ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[Tubal Uriah Butler]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱔ᱼ᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://library2.nalis.gov.tt/Default.aspx?tabid=268 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080807210105/http://library2.nalis.gov.tt/Default.aspx?tabid=268 |title=Trinidad and Tobago Labour Day |archive-date=7 August 2008}}</ref>
=== ᱛᱩᱨᱠᱤ ===
[[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱨᱮ, "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱡᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Recep Tayyip Erdoğan]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=May 1 Labor and Solidarity Day marked throughout Turkey with rallies, meetings |url=https://www.dailysabah.com/turkey/2019/05/01/may-1-labor-and-solidarity-day-marked-throughout-turkey-with-rallies-meetings |access-date=30 April 2025 |work=Daily Sabah |date=1 May 2019}}</ref> ᱛᱟᱠᱥᱤᱢ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱠᱥᱤᱢ ᱥᱠᱩᱣᱟᱭᱟᱨ ᱜᱚᱯᱚᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 April 2024 |title=1 Mayıs'ın Taksim'de kutlanması tartışmaları sürüyor: Meydan neden önemli? |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cgrjmz35j7mo |access-date=30 April 2024 |website=[[BBC World Service|BBC News Türkçe]] |language=tr}}</ref>
=== ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ===
[[File:First United States Labor Day Parade, September 5, 1882 in New York City.jpg|thumb|᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱘᱒ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ]]
ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Yelena. |url=http://www.celebrations.com/article/Labor-Day-End-of-Summer-White-Party |title=Labor Day End of Summer White Party |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018022008/http://www.celebrations.com/article/Labor-Day-End-of-Summer-White-Party |archive-date=18 October 2009 |website=Celebrations.com |access-date=5 October 2009}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Helderman |first1=Rosalind S. |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/05/AR2009090502666.html |title=Issues That Matter to You: School Start After Labor Day |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906183328/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/05/AR2009090502666.html |archive-date=6 September 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=6 September 2009}}</ref> [https://archives.nupge.ca/content/celebrating-labour-day-holiday-canada-gave-world ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ
* ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱠ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ)
* ᱢᱮ ᱰᱮ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
* [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/dls06p/alma99183587719602061 ToadShow ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ], [[State Library of Queensland]] ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ, ᱤᱯᱥᱣᱤᱪ, ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱠᱟᱞᱰᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱾
{{Australia Holidays}}
{{Public holidays in Cambodia}}
{{Hong Kong Holidays}}
{{Public holidays in Indonesia}}
{{Public holidays in Malaysia}}
{{Mexico Holidays}}
{{Public holidays in Myanmar}}
{{Public holidays in New Zealand}}
{{Public holidays in Pakistan}}
{{Public holidays in the Philippines}}
{{Public holidays in Singapore}}
{{Public holidays in Spain}}
{{Public holidays in Tajikistan}}
{{Public holidays in Thailand}}
{{Public holidays in Turkey}}
{{Holidays in Maldives}}
[[Category:ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱢᱟᱨᱪ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱢᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱡᱩᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ (ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱹᱢᱵᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ)]]
[[Category:ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ| ]]
[[Category:ᱟᱞᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]]
19uuoy5dsglznbmysqdarimmamteplj
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ
0
35808
191543
191495
2026-05-08T03:02:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
191543
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ}}
{{Use British English|date=April 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2022}}{{Infobox newspaper
| image = Gorkhapatra 1st Issue.jpg
| caption = ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱷᱟᱯᱟ
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ
| logo = Gorkhapatra.svg
| type = [[ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]]
| format = [[ᱵᱨᱚᱰᱥᱤᱴ]]
| owners = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| founder = [[ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ|ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ]]
| publisher = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]
| editor = ᱱᱟᱨᱚᱫᱽ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ
| language = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
| founded = {{Start date and age|1901|05|6|df=y|p=yes|br=yes}}
| political_position =
| headquarters = ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱯᱚᱛᱷ, [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]]
| publishing_country = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| oclc =
| sister_newspapers = ''[[ᱫᱤ ᱨᱟᱭᱡᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ]]''
| ISSN =
| website = {{URL|http://www.gorkhapatraonline.com|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ}}
}}
'''''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ''''' ({{Langx|ne|गोरखापत्र}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=पत्रकारिताको जिउँदो इतिहास गोरखापत्र |url=http://www.gorkhapatraonline.com/%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%AE%E0%A4%BE.html |work=Gorkhapatra |format=online |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625111421/http://www.gorkhapatraonline.com/%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%AE%E0%A4%BE.html |archive-date=25 June 2014|language=Nepali}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|author=Kharel, P |title=Distorted Draft Of History |url=http://www.gorkhapatra.org.np/rising.detail.php?article_id=58654&cat_id=7 |work=Gorkhapatra |format=online |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727215400/http://www.gorkhapatra.org.np/rising.detail.php?article_id=58654&cat_id=7 |archive-date=27 July 2014 |accessdate=20 July 2014}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Rajbhandari |first=Kritish |date= |title=GORKHAPATRA: A LIVING RELIC |url=http://ecs.com.np/features/gorkhapatra-a-living-relic }}</ref> ''[[ᱫᱤ ᱨᱟᱭᱡᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ]]'' ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮᱱ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Thapa |first=Nirvik |date=2020-09-03 |title=A peek into the 120-year-old history of Gorkhapatra |url=https://theannapurnaexpress.com/news/a-peek-into-the-120-year-old-history-of-gorkhapatra-3580 |website=Annapurna Express}}</ref> ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱤᱵᱚᱱ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱛᱤᱨᱟᱢ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱖ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱱᱚᱥᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ''ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ'' ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾<ref>{{Cite web |last=@therecord |title=A history of magazines in Nepal - The Record |url=https://www.recordnepal.com/a-history-of-magazines-in-nepal |access-date=2022-04-10 |website=www.recordnepal.com |language=English}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱱ ==
[[File:Gorkhapatra masthead 9Jan33.jpg|alt=ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ, ᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱓|thumb|''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'', ᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱓]]
ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ — ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ'' ᱟᱨ ''ᱯᱚᱛᱨᱚ''᱾ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱮ ''ᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱥᱮ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ {{Lang|ne|गोर्खापत्र}} (ᱢᱤᱫ [[Ra (Indic)#Devanagari Repha|ᱨᱮᱯᱷᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱥᱟᱶ) ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱗ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱖ (᱔ ''ᱡᱮᱴᱷ'' ᱑᱙᱘᱓ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{Lang|ne|गोरखापत्र}} (ᱢᱤᱫ [[Ra (Indic)|ᱨᱚ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱟ [[ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖ (᱑᱘ ''ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ'' ᱒᱐᱖᱓ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱩᱯ ({{Lang|ne|गोरखापत्र}}) ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ᱾<ref name=":2" />
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱖ ᱢᱮ ᱑᱙᱐᱑ (᱒᱔ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱙᱕᱘ [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ|ᱵᱤᱹᱮᱥ]]) ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ [[ᱱᱚᱨᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ]] ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱧᱮᱞᱧᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web|last=Budhathoki|first=Bijeesha|date=2020-07-21|title=History of Nepali newspapers|url=https://english.onlinekhabar.com/history-of-nepali-newspapers.html|website=OnlineKhabar}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱱᱚᱨᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ''ᱛᱟᱞᱩᱠᱫᱟᱨ'' (ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ, [[ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ|ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ [[ᱯᱟᱞᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱯᱟ]] ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱱᱚᱨᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱓ ([[ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ)|''ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ'']] ᱑᱙᱖᱐ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱩᱠᱫᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ, [[ᱡᱚᱭᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱓ (᱒᱒ ''ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ'' ᱑᱙᱖᱐ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ''ᱛᱟᱞᱩᱠᱫᱟᱨ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=A Trustworthy Newspaper |url=https://risingnepaldaily.com/detour/a-trustworthy-newspaper |access-date=2022-04-06 |website=GorakhaPatra |language=en}}</ref> ᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱐᱕ (᱘ ''ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ'' ᱑᱙᱖᱒ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱘ (᱓᱐ ''[[ᱚᱜᱷᱚᱬ]]'' ᱑᱙᱖᱕ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Initial Days Of Gorkhapatra |url=https://risingnepaldaily.com/detour/initial-days-of-gorkhapatra |access-date=2022-04-06 |website=GorakhaPatra |language=en}}</ref>
ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱯᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱔ (᱕ [[ᱡᱮᱴᱷ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ)|''ᱡᱮᱴᱷ'']] ᱑᱙᱙᱑ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱞ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱟᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱕ (᱑᱒ ''ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ'' ᱒᱐᱑᱒ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱗ (᱒᱓ ''[[ᱟᱥᱤᱱ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ)|ᱟᱥᱤᱱ]]'' ᱒᱐᱑᱔ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=शब्दचित्रमा गोरखापत्र |url=https://gorkhapatraonline.com/open/2021-05-07-36967 |access-date=2022-04-06 |website=GorakhaPatra}}</ref>
ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ {{NepaliDateConverter|1994}} ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ''[[ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ (ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ)|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ]]'', ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱓᱘ (᱒ [[ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ)|''ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ'']] ᱑᱙᱙᱕ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞ ᱵᱟᱨ (᱒) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=गोरखापत्र ११९ वर्षमा, यस्तो छ गोरखापत्रको इतिहास |url=https://shilapatra.com/detail/4991/ |access-date=2022-04-06 |website=गोरखापत्र ११९ वर्षमा, यस्तो छ गोरखापत्रको इतिहास}}</ref>[[File:Gorkhapatra first.jpg|alt=ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱷᱟᱯᱟ|thumb|''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱷᱟᱯᱟ]] ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱬᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱱᱚᱨᱚ ᱫᱮᱵᱽ, ᱢᱳᱛᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ, ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛ ᱯᱨᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web |title=खोजी पहिलो सम्पादकको |url=https://gorkhapatraonline.com/featured/2021-05-07-36966 |access-date=2022-04-10 |website=GorakhaPatra}}</ref> ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱱᱚᱨᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱛᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱳᱛᱤᱨᱟᱢ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ]] ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱛᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱫᱷᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ {{NepaliDateConverter|1945}} ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=एउटा युगका बौद्धिक नायक : मोतीराम भट्ट {{!}} Hamro Patro |url=https://www.hamropatro.com/posts/articles-HamroLekh/articles-HamroLekh-hero-of-an-era-motiram-bhatta-narendraraj-prasain |access-date=2022-04-10 |website=www.hamropatro.com}}</ref> {{NepaliDateConverter|1950}} ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛ ᱯᱨᱮᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱦᱤᱛᱤ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ {{NepaliDateConverter|2038}} ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽ ᱚᱯᱷᱥᱮᱴ ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱒ (᱑᱐ ''[[ᱟᱥᱟᱲ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ)|ᱟᱥᱟᱲ]]'' ᱒᱐᱕᱙ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱝ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-05-07 |title=गोरखापत्र ११९ वर्षमा |url=https://sabalpost.com/archives/34284 |access-date=2022-04-06 |website=Sabal Post |language=en-US}}</ref>
[[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱓ (᱒᱕ ''ᱟᱥᱟᱲ'' ᱒᱐᱒᱐ ᱵᱤᱹᱮᱥ) ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱠᱳᱴᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name=":1" />
=== ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ===
[[File:Surya Mati Shresthani.jpg|alt=ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱗)|thumb|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱨᱮ ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱗ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱳᱴᱳ-ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Rastriya Samachar Samiti |date=2017-04-27 |title=Rally marks National Photojournalism Day |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/rally-marks-national-photojournalism-day#:~:text=The%20National%20Photojournalism%20Day%20commemorates,news-related%20photo%20in%20Nepal. |access-date=2022-05-25 |website=thehimalayantimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=95th Photojournalism Day marked |url=https://www.risingnepaldaily.com/news/10488 |access-date=2022-05-25 |website=GorakhaPatra}}</ref>]]ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ]] ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ):<ref>{{Cite web |title=परिचय {{!}} गोरखापत्र संस्थान |url=https://gorkhapatra.org.np/about_us/introduction |access-date=2022-04-12 |website=gorkhapatra.org.np }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{timeline-start}}
{{timeline-item|{{start date|1901|05|06|df=y}}|ᱥᱚᱢᱵᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ (᱒᱔ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱙᱕᱘ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}
{{timeline-item|{{start date|1927|04|26|df=y}}|ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱚᱢᱚᱛᱤ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱚ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱢᱫᱷᱮᱱᱩ ᱪᱚᱨᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱮ ᱛᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-04-26|title= Photobook unveiled marking 90th National Photo Journalism Day
|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/photobook-unveiled-on-90th-national-photo-journalism-day|work=Republica }}</ref> (᱑᱓ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱙᱘᱔ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}
{{timeline-item|{{start date|1934|04|21|df=y}}|ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ (᱙ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱙᱙᱑ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}
{{timeline-item|{{start date|1941|09|01|df=y}}|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ, ''ᱩᱫᱚᱭᱚᱝᱠᱚ'' ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ (᱑۷ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}
{{timeline-item|{{start date|1943|10|15|df=y}}|ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ; ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ (᱒᱙ ᱟᱥᱤᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}
{{timeline-item|{{start date|1946|12|23|df=y}}|ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ (᱘ ᱯᱩᱥ ᱒᱐᱐᱓ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}
{{Timeline-item|{{start date|1961|02|18|df=y}}|ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ (᱗ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}{{Timeline-item|{{start date|1962|06|23|df=y}}|ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱯᱮᱱᱰᱤᱠᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ (᱙ ᱟᱥᱟᱲ ᱒᱐᱑᱙ ᱵᱤᱹᱮᱥ)
}}{{Timeline-item|{{start date|1962|10|18|df=y}}|ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ (᱒ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱒᱐᱑᱙ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}{{Timeline-item|{{start date|1965|10|8|df=y}}|ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ (᱒᱒ ᱟᱥᱤᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}{{Timeline-item|{{start date|1988|08|17|df=y}}|ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱔ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ ᱟᱯᱮᱱᱰᱤᱠᱥ (''ᱨᱟᱢᱟᱭᱞᱳ ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ'') ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ᱾ (ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱒᱐᱔᱕ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}{{Timeline-item|{{start date|2000|05|06|df=y}}|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾ (᱒᱔ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱒᱐᱕᱗ ᱵᱤᱹᱮᱥ)}}
{{Timeline-item|{{start date|2026|05|07|df=y}}|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱭᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱱᱦᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾}}{{timeline-end}}
== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ==
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱢᱮᱹ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱭᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱥᱠᱮ]] ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱵᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://epaper.gorkhapatraonline.com/pdf/4297?file=/uploads/file/2026/5/nayanepal/2026-05-06-11-53-03-nayanepal.pdf|title=ऐतिहासिक शुभारम्भ अङ्क
सन्थाली भाषा षृष्ठा|work=Gorkhapatraonline|access-date=2026/05/07}}</ref>
== ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ==
[[File:Gorkhapatra masthead 9Jan33.jpg|alt=|thumb|288x288px|''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱱᱤᱣᱡᱽ-ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ (᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒)]]
ᱱᱤᱛᱚᱜ, ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱚᱦᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
== ᱥᱟᱶᱛᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ ==
* [https://gorkhapatraonline.com/ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ] ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ
* ''[[ᱫᱤ ᱨᱟᱭᱡᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ]]'', ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢᱟᱜ
* ''ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱚᱨᱠᱚ'', ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ
* ''ᱢᱩᱱᱟ'', ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ
* ''ᱭᱩᱵᱟ ᱢᱚᱧᱪᱚ'', ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ
== ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱨᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱨᱚᱱᱡᱤᱵᱤ ᱣᱟᱜᱽᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱳᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱟᱪᱟᱨ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱜᱩᱱᱟᱦ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱣᱟᱜᱽᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱳᱥᱤ ᱥᱟᱵ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱮᱱᱟᱭ᱾<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Gopal |date=2011-03-17 |title=Nepal ex-minister jailed for graft |url=https://news.trust.org/item/20110317171900-u50lt/ |access-date=2022-04-06 |website=news.trust.org}}</ref>
ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱰᱤᱞᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱵᱟ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ, ᱒᱐᱒᱑|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱟᱜ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Opinion {{!}} Nepal can do much better |url=https://kathmandupost.com/columns/2022/01/04/nepal-can-do-much-better |access-date=2022-04-03 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
*''[[ᱠᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢᱟᱜ)|ᱠᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ]]''
*[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
*''[[ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢᱟᱜ)|ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ]]''
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Official website|http://www.gorkhapatra.org.np/}}
* [https://www.gorkhapatra.org.np/ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]
{{Authority control|state=collapsed}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ]]
41yq99xam2th42k8kcina3n7aglnwcw
Ubuntu
0
35820
191556
191500
2026-05-08T05:00:42Z
Fillets07
11023
/* */
191556
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Ubuntu
| logo = Ubuntu-logo-2022.svg
| screenshot = Ubuntu 24.04 Noble Numbat Desktop English.png
| developer = [[Canonical Ltd.]]
| released = 20 October 2004
| latest_release_version = 24.04 LTS
| license = GNU GPL and other licenses
| website = {{URL|https://ubuntu.com/}}
| family = [[Linux]]
| source_model = Open source
| kernel_type = Monolithic kernel
}}
'''Ubuntu''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Linux]]-ᱟᱫᱷᱟᱨᱤᱛ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱚ [[Canonical Ltd.]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱯᱮᱱ ᱥᱚᱨᱥ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ Linux ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
Ubuntu ᱫᱚ 2004 ᱥᱟᱞ 20 ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ, ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱣᱰ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱮᱫᱟ।
== ᱵᱤᱵᱚᱨ ==
Ubuntu ᱨᱮ GNOME ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱮᱱᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱮᱫᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱥᱮᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱞᱟ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
== ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ==
Ubuntu ᱨᱮ LTS (Long Term Support) ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱰᱚᱠᱼᱟ, ᱡᱮᱠᱟ 5 ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴ ᱧᱟᱢᱼᱟ।
== ᱮᱥᱨᱟ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱹᱦᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟ ==
* {{Official website|https://ubuntu.com/}}
{{Linux-stub}}
mdjravu6nxe51zhxen4cgll0qmwmtxr
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ
0
35821
191502
2026-05-07T12:16:55Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{pp-extended|small=yes}} {{Use dmy dates|date=October 2020}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Infobox Indian Political Party | party_name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ | party_logo = |colorcode = {{Party color|Gorkha Janmukti Morcha}} | chairman = [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-app..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191502
wikitext
text/x-wiki
{{pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=October 2020}}
{{Use Indian English|date=September 2013}}
{{Infobox Indian Political Party
| party_name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ
| party_logo =
|colorcode = {{Party color|Gorkha Janmukti Morcha}}
| chairman = [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title =GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|date=20 September 2017|work =Business Standard|author =ANI|access-date =28 April 2020|location =Kolkata}}</ref>
| secretary = ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ
| split = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]
| foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2007|10|07}}
| eci = ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚᱞ<ref name=GJM>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols|url=https://old.eci.gov.in/files/file/10381-political-parties-and-election-symbols/|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=24 December 2021}}</ref>
| alliance =[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ|ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ]] (᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱒᱐, ᱒᱐᱒᱔–ᱱᱤᱛ)<br>[[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ+]] (᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱒)
| state_seats_name = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| ideology = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| flag = Gorkha Janmukti Morcha.jpg
}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ''' ('''ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=GJM/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com">{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |title=Gorkha Janmukti Morcha announces its members |newspaper=Darjeeling Times |date=10 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234624/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://theprint.in/india/former-gjm-leader-binay-tamang-joins-tmc/787093/ Former GJM leader Binay Tamang joins TMC] ThePrint</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ]] ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Joel |last=Rai |date=12 June 2008 |title=Redrawing the map of Gorkhaland |newspaper=The Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/redrawing-the-map-of-gorkhaland/321606}}</ref><ref name="telegraphindia.com">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |archive-url=https://archive.today/20130203190716/http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |url-status=dead |archive-date=3 February 2013 |newspaper=The Telegraph – India |location=North Bengal & Sikkim |title=Hills happy but for a protest 'Rebel' leader calls for Gorkhaland |date=2 October 2007 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="telegraphindia.com"/> ᱩᱱᱤ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com"/> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |website=GJMM official |title=Constitution of Gorkha Janmukti Morcha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019095927/http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |archive-date=19 October 2013}}</ref>
==ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ==
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱤ. ᱞᱟᱢᱟ]],<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |date=20 August 2007 |title=Sooner or later Sixth Schedule will be implemented: Dr. M P Lama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182459/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱠᱷᱟᱣᱟᱥ,<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |title=Darjeeling Hills and the Project of Sixth Schedule |date=18 December 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191614/http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ, ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ), ᱟᱨ [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ) ᱾{{Citation needed|date=October 2020}} ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ, ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ, ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ, [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ) ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Hill-parties-rally-behind-GJM/articleshow/2808963.cms |title=Hill parties rally behind GJM |newspaper=The Times of India |date=24 February 2008}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite book |title=Darjeeling -Dooars People and Place Under Bengal's Neo-Colonial Rule |page=93 |url=https://www.scribd.com/document/94009999/Darjeeling-Dooars-Neo-Colonial-Rule |last=Bomjan |first=D.S.}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱑᱙᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |archive-url=https://archive.today/20120912022902/http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Sixth Schedule explained |newspaper=The Telegraph – India |date=16 November 2007}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ",<ref>{{cite book |title=Gorkhaland: Crisis of Statehood |url=https://books.google.com/books?id=xbGICwAAQBAJ&pg=PT462 |last=Bagchi |first=Romit |publisher=SAGE Publications India |page=462 |date=13 June 2012|isbn = 9788132116806}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur/>
ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Darjeeling-affected-for-third-day/article14882998.ece |title=Darjeeling affected for third day |newspaper=The Hindu |location=New Delhi |date=26 November 2007}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2506/stories/20080328250604000.htm |title=Fall from grace |newspaper=Frontline |date=28 March 2008}}</ref> ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm |title=Strike paralyses life in Darjeeling |newspaper=The Hindu |date=21 February 2008 |url-status=dead |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/GJM-announces-economic-blockade-in-West-Bengal/article15168196.ece |title=GJM announces economic blockade in West Bengal |newspaper=The Hindu |date=18 February 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱮᱞ.ᱠᱮ. ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱮᱵᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Advani-spanner-in-CM-Hills-Bill-plan/articleshow/2593311.cms |title=Advani spanner in CM Hills Bill plan |newspaper=The Times of India |date=4 December 2007}}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱟᱜ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |archive-url=https://archive.today/20120917213713/http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |url-status=dead |archive-date=17 September 2012 |title=Ghisingh tastes his own medicine |newspaper=The Telegraph – India |location=Kolkata |date=19 February 2008}}</ref> ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ" ᱾<ref>{{cite book |title=The Story of Darjeeling: The Land of the Indian Gorkha |url=https://books.google.com/books?id=S2stywAACAAJ |publisher=Yonzone Lama Publications |year=2009 |last=Lama |first=Basant B |page=348}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ,<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |title=Indefinite bandh in Darjeeling till demand for statehood met: Morcha |newspaper=The Indian Express |date=20 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923023740/http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |archive-date=23 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ghising-knocks-at-CMs-door/articleshow/2806445.cms |title=Ghising knocks at CM's door |newspaper=The Times of India |date=23 February 2008}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |title=Ghising Quits as administrator |date=11 March 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102034743/http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=2 November 2012}}</ref>
0q14zh2tcdf1pthd1p75yq5j3d1dqkr
191503
191502
2026-05-07T12:22:18Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ */
191503
wikitext
text/x-wiki
{{pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=October 2020}}
{{Use Indian English|date=September 2013}}
{{Infobox Indian Political Party
| party_name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ
| party_logo =
|colorcode = {{Party color|Gorkha Janmukti Morcha}}
| chairman = [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title =GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|date=20 September 2017|work =Business Standard|author =ANI|access-date =28 April 2020|location =Kolkata}}</ref>
| secretary = ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ
| split = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]
| foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2007|10|07}}
| eci = ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚᱞ<ref name=GJM>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols|url=https://old.eci.gov.in/files/file/10381-political-parties-and-election-symbols/|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=24 December 2021}}</ref>
| alliance =[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ|ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ]] (᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱒᱐, ᱒᱐᱒᱔–ᱱᱤᱛ)<br>[[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ+]] (᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱒)
| state_seats_name = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| ideology = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| flag = Gorkha Janmukti Morcha.jpg
}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ''' ('''ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=GJM/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com">{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |title=Gorkha Janmukti Morcha announces its members |newspaper=Darjeeling Times |date=10 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234624/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://theprint.in/india/former-gjm-leader-binay-tamang-joins-tmc/787093/ Former GJM leader Binay Tamang joins TMC] ThePrint</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ]] ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Joel |last=Rai |date=12 June 2008 |title=Redrawing the map of Gorkhaland |newspaper=The Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/redrawing-the-map-of-gorkhaland/321606}}</ref><ref name="telegraphindia.com">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |archive-url=https://archive.today/20130203190716/http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |url-status=dead |archive-date=3 February 2013 |newspaper=The Telegraph – India |location=North Bengal & Sikkim |title=Hills happy but for a protest 'Rebel' leader calls for Gorkhaland |date=2 October 2007 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="telegraphindia.com"/> ᱩᱱᱤ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com"/> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |website=GJMM official |title=Constitution of Gorkha Janmukti Morcha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019095927/http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |archive-date=19 October 2013}}</ref>
==ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ==
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱤ. ᱞᱟᱢᱟ]],<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |date=20 August 2007 |title=Sooner or later Sixth Schedule will be implemented: Dr. M P Lama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182459/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱠᱷᱟᱣᱟᱥ,<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |title=Darjeeling Hills and the Project of Sixth Schedule |date=18 December 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191614/http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ, ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ), ᱟᱨ [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ) ᱾{{Citation needed|date=October 2020}} ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ, ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ, ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ, [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ) ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Hill-parties-rally-behind-GJM/articleshow/2808963.cms |title=Hill parties rally behind GJM |newspaper=The Times of India |date=24 February 2008}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite book |title=Darjeeling -Dooars People and Place Under Bengal's Neo-Colonial Rule |page=93 |url=https://www.scribd.com/document/94009999/Darjeeling-Dooars-Neo-Colonial-Rule |last=Bomjan |first=D.S.}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱑᱙᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |archive-url=https://archive.today/20120912022902/http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Sixth Schedule explained |newspaper=The Telegraph – India |date=16 November 2007}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ",<ref>{{cite book |title=Gorkhaland: Crisis of Statehood |url=https://books.google.com/books?id=xbGICwAAQBAJ&pg=PT462 |last=Bagchi |first=Romit |publisher=SAGE Publications India |page=462 |date=13 June 2012|isbn = 9788132116806}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur/>
ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Darjeeling-affected-for-third-day/article14882998.ece |title=Darjeeling affected for third day |newspaper=The Hindu |location=New Delhi |date=26 November 2007}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2506/stories/20080328250604000.htm |title=Fall from grace |newspaper=Frontline |date=28 March 2008}}</ref> ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm |title=Strike paralyses life in Darjeeling |newspaper=The Hindu |date=21 February 2008 |url-status=dead |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/GJM-announces-economic-blockade-in-West-Bengal/article15168196.ece |title=GJM announces economic blockade in West Bengal |newspaper=The Hindu |date=18 February 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱮᱞ.ᱠᱮ. ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱮᱵᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Advani-spanner-in-CM-Hills-Bill-plan/articleshow/2593311.cms |title=Advani spanner in CM Hills Bill plan |newspaper=The Times of India |date=4 December 2007}}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱟᱜ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |archive-url=https://archive.today/20120917213713/http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |url-status=dead |archive-date=17 September 2012 |title=Ghisingh tastes his own medicine |newspaper=The Telegraph – India |location=Kolkata |date=19 February 2008}}</ref> ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ" ᱾<ref>{{cite book |title=The Story of Darjeeling: The Land of the Indian Gorkha |url=https://books.google.com/books?id=S2stywAACAAJ |publisher=Yonzone Lama Publications |year=2009 |last=Lama |first=Basant B |page=348}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ,<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |title=Indefinite bandh in Darjeeling till demand for statehood met: Morcha |newspaper=The Indian Express |date=20 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923023740/http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |archive-date=23 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ghising-knocks-at-CMs-door/articleshow/2806445.cms |title=Ghising knocks at CM's door |newspaper=The Times of India |date=23 February 2008}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |title=Ghising Quits as administrator |date=11 March 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102034743/http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=2 November 2012}}</ref>
==ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ==
"ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙ ৮০ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |title=Sikkim & Darjeeling: Division & Deception |last=Wangyal |first=Sonam B. |year=2002 |page= 153 |url=https://books.google.com/books?id=p0tuAAAAMAAJ}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/darjeeling-unrest-why-demand-for-gorkhaland-remains-relevant-even-after-a-century-of-protests-3750319.html |title=Darjeeling violence: Challenges ahead for Mamata as demand for Gorkhaland remains relevant even after a century of protests |newspaper=Firstpost |date=28 June 2017}}</ref> ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱒૦ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/New-drumbeats-in-the-Darjeeling-hills/article15184933.ece |title=New drumbeats in the Darjeeling hills |newspaper=The Hindu |date=15 March 2008}}</ref> ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur>{{cite news |url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |date=9 November 2007 |title=Pro-Gorkhaland statehood demos resurface |website=eKantipur.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123052609/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |archive-date=23 November 2007}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱔᱖ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]], ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱵᱤᱨᱯᱟᱲᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱪᱟᱞᱥᱟ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ]], [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2.bp.blogspot.com/-_3b3Z-4YneY/U0QvGTU7y4I/AAAAAAAAFR8/xipJv97jQxU/s1600/Gorkhaland+Map.jpg |title=Map of Gorkhaland |website=blogspot.com}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱳᱜᱽ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |title=GJM places demands, Buddhadeb says no division of West Bengal |newspaper=The Hindu |date=9 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629005606/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |archive-date=29 June 2011}}</ref>
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱚᱸᱫᱽ]], ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |title=GJM to stage hunger strikes from Thursday |newspaper=The Hindu |date=30 April 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104042057/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |archive-date=4 November 2012}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱷᱮᱥᱴᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2514/stories/20080718251413000.htm |title=Conflict zone |date=18 July 2008 |newspaper=Frontline}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱭᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{cite web |url=http://in.rediff.com/news/2008/jun/13darj.htm |title=West Bengal: GJM rejects talks offer |website=In.rediff.com |date=13 June 2008}}</ref> ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |title=Buddhadeb invites GJM for talks again |website=Ndtv.com |date=19 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319172101/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |archive-date=19 March 2012}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |title=Tripartite talks for Gorkhaland begins today|newspaper=The Indian Express |date=9 September 2008 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120924055518/http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |archive-date=24 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱕᱑-ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
<blockquote>
"ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱡᱮᱢᱚᱱᱤ|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱵᱟᱣ]], ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web |url=http://mygorkhaland.wordpress.com/2008/10/28/51-page-memorandum-submitted-by-gjm-during-the-tripartite-meeting-at-new-delhi/ |title=51 Page memorandum submitted by GJM during the Tripartite Meeting at New Delhi |publisher=Mygorkhaland.wordpress.com |date=28 October 2008}}</ref>
</blockquote>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱷᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2011/jun/08/darjeeling-issue-solved-mamata-260651.html |title=Darjeeling issue solved: Mamata |newspaper=The New Indian Express |date=8 June 2011}}</ref> [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ.) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-url=https://archive.today/20120724010152/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-date=24 July 2012 |title=Darjeeling tripartite pact signed for Gorkhaland Territorial Administration |newspaper=The Times of India |date=18 July 2011 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.outlookindia.com/newswire/story/gorkhaland-territorial-administration-agreement-signed/728097 |title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement Signed |newspaper=Outlook India |date=18 July 2011}}</ref> ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒೦᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱢᱚᱝᱯᱚᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://zeenews.india.com/news/west-bengal/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html |title=Plea to rename Gorkha council |publisher=Zee News |date=30 October 2011}}</ref>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.hindustantimes.com/india/gorkha-janmukti-morcha-to-contest-gta-elections/story-MRRD7kovbe2xcPldfrccmI.html |title= Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections |newspaper=Hindustan Times |date=30 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203135811/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= GTA list of 32 but no Gurung |newspaper=The Telegraph India |date=6 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203163315/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= Gurung in GTA fray – CPM out with 15 names |newspaper=The Telegraph India |date=7 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ, 'ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱠᱚᱨᱯᱷᱤᱭᱩ' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ (CRPF) ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ. ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2017}}
==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ==
᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱛᱟᱢᱟᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱴᱟᱨᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |archive-url=https://archive.today/20120915105659/http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |url-status=dead |archive-date=15 September 2012 |title='Boy' who delivered the killer blow |work=The Telegraph India |date=24 May 2010}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱫᱩᱠᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/national/other-states/Madan-Tamangs-body-taken-out-in-massive-procession/article16303183.ece |title=Madan Tamang's body taken out in massive procession |newspaper=The Hindu |date=24 May 2010}}</ref> ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tamangs-murder-threatens-to-derail-Gorkhaland-talks/articleshow/5974887.cms |title=Tamang's murder threatens to derail Gorkhaland talks |newspaper=The Times of India |date=26 May 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾
᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ) ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱵᱚᱛᱷᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱫᱽᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=PTI |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/2-killed-in-police-firing-on-GJM-protesters/article15145780.ece |title=Two killed in police firing on GJM protesters |newspaper=The Hindu |date=8 February 2011}}</ref>
bv6ksklwf2hpp3kvflfzwy9js6tv2sj
191504
191503
2026-05-07T12:24:46Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191504
wikitext
text/x-wiki
{{pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=October 2020}}
{{Use Indian English|date=September 2013}}
{{Infobox Indian Political Party
| party_name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ
| party_logo =
|colorcode = {{Party color|Gorkha Janmukti Morcha}}
| chairman = [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title =GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|date=20 September 2017|work =Business Standard|author =ANI|access-date =28 April 2020|location =Kolkata}}</ref>
| secretary = ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ
| split = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]
| foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2007|10|07}}
| eci = ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚᱞ<ref name=GJM>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols|url=https://old.eci.gov.in/files/file/10381-political-parties-and-election-symbols/|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=24 December 2021}}</ref>
| alliance =[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ|ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ]] (᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱒᱐, ᱒᱐᱒᱔–ᱱᱤᱛ)<br>[[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ+]] (᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱒)
| state_seats_name = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| ideology = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| flag = Gorkha Janmukti Morcha.jpg
}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ''' ('''ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=GJM/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com">{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |title=Gorkha Janmukti Morcha announces its members |newspaper=Darjeeling Times |date=10 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234624/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://theprint.in/india/former-gjm-leader-binay-tamang-joins-tmc/787093/ Former GJM leader Binay Tamang joins TMC] ThePrint</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ]] ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Joel |last=Rai |date=12 June 2008 |title=Redrawing the map of Gorkhaland |newspaper=The Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/redrawing-the-map-of-gorkhaland/321606}}</ref><ref name="telegraphindia.com">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |archive-url=https://archive.today/20130203190716/http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |url-status=dead |archive-date=3 February 2013 |newspaper=The Telegraph – India |location=North Bengal & Sikkim |title=Hills happy but for a protest 'Rebel' leader calls for Gorkhaland |date=2 October 2007 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="telegraphindia.com"/> ᱩᱱᱤ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com"/> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |website=GJMM official |title=Constitution of Gorkha Janmukti Morcha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019095927/http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |archive-date=19 October 2013}}</ref>
==ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ==
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱤ. ᱞᱟᱢᱟ]],<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |date=20 August 2007 |title=Sooner or later Sixth Schedule will be implemented: Dr. M P Lama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182459/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱠᱷᱟᱣᱟᱥ,<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |title=Darjeeling Hills and the Project of Sixth Schedule |date=18 December 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191614/http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ, ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ), ᱟᱨ [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ) ᱾{{Citation needed|date=October 2020}} ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ, ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ, ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ, [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ) ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Hill-parties-rally-behind-GJM/articleshow/2808963.cms |title=Hill parties rally behind GJM |newspaper=The Times of India |date=24 February 2008}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite book |title=Darjeeling -Dooars People and Place Under Bengal's Neo-Colonial Rule |page=93 |url=https://www.scribd.com/document/94009999/Darjeeling-Dooars-Neo-Colonial-Rule |last=Bomjan |first=D.S.}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱑᱙᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |archive-url=https://archive.today/20120912022902/http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Sixth Schedule explained |newspaper=The Telegraph – India |date=16 November 2007}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ",<ref>{{cite book |title=Gorkhaland: Crisis of Statehood |url=https://books.google.com/books?id=xbGICwAAQBAJ&pg=PT462 |last=Bagchi |first=Romit |publisher=SAGE Publications India |page=462 |date=13 June 2012|isbn = 9788132116806}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur/>
ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Darjeeling-affected-for-third-day/article14882998.ece |title=Darjeeling affected for third day |newspaper=The Hindu |location=New Delhi |date=26 November 2007}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2506/stories/20080328250604000.htm |title=Fall from grace |newspaper=Frontline |date=28 March 2008}}</ref> ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm |title=Strike paralyses life in Darjeeling |newspaper=The Hindu |date=21 February 2008 |url-status=dead |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/GJM-announces-economic-blockade-in-West-Bengal/article15168196.ece |title=GJM announces economic blockade in West Bengal |newspaper=The Hindu |date=18 February 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱮᱞ.ᱠᱮ. ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱮᱵᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Advani-spanner-in-CM-Hills-Bill-plan/articleshow/2593311.cms |title=Advani spanner in CM Hills Bill plan |newspaper=The Times of India |date=4 December 2007}}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱟᱜ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |archive-url=https://archive.today/20120917213713/http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |url-status=dead |archive-date=17 September 2012 |title=Ghisingh tastes his own medicine |newspaper=The Telegraph – India |location=Kolkata |date=19 February 2008}}</ref> ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ" ᱾<ref>{{cite book |title=The Story of Darjeeling: The Land of the Indian Gorkha |url=https://books.google.com/books?id=S2stywAACAAJ |publisher=Yonzone Lama Publications |year=2009 |last=Lama |first=Basant B |page=348}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ,<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |title=Indefinite bandh in Darjeeling till demand for statehood met: Morcha |newspaper=The Indian Express |date=20 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923023740/http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |archive-date=23 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ghising-knocks-at-CMs-door/articleshow/2806445.cms |title=Ghising knocks at CM's door |newspaper=The Times of India |date=23 February 2008}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |title=Ghising Quits as administrator |date=11 March 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102034743/http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=2 November 2012}}</ref>
==ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ==
"ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙ ৮০ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |title=Sikkim & Darjeeling: Division & Deception |last=Wangyal |first=Sonam B. |year=2002 |page= 153 |url=https://books.google.com/books?id=p0tuAAAAMAAJ}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/darjeeling-unrest-why-demand-for-gorkhaland-remains-relevant-even-after-a-century-of-protests-3750319.html |title=Darjeeling violence: Challenges ahead for Mamata as demand for Gorkhaland remains relevant even after a century of protests |newspaper=Firstpost |date=28 June 2017}}</ref> ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱒૦ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/New-drumbeats-in-the-Darjeeling-hills/article15184933.ece |title=New drumbeats in the Darjeeling hills |newspaper=The Hindu |date=15 March 2008}}</ref> ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur>{{cite news |url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |date=9 November 2007 |title=Pro-Gorkhaland statehood demos resurface |website=eKantipur.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123052609/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |archive-date=23 November 2007}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱔᱖ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]], ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱵᱤᱨᱯᱟᱲᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱪᱟᱞᱥᱟ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ]], [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2.bp.blogspot.com/-_3b3Z-4YneY/U0QvGTU7y4I/AAAAAAAAFR8/xipJv97jQxU/s1600/Gorkhaland+Map.jpg |title=Map of Gorkhaland |website=blogspot.com}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱳᱜᱽ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |title=GJM places demands, Buddhadeb says no division of West Bengal |newspaper=The Hindu |date=9 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629005606/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |archive-date=29 June 2011}}</ref>
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱚᱸᱫᱽ]], ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |title=GJM to stage hunger strikes from Thursday |newspaper=The Hindu |date=30 April 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104042057/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |archive-date=4 November 2012}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱷᱮᱥᱴᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2514/stories/20080718251413000.htm |title=Conflict zone |date=18 July 2008 |newspaper=Frontline}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱭᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{cite web |url=http://in.rediff.com/news/2008/jun/13darj.htm |title=West Bengal: GJM rejects talks offer |website=In.rediff.com |date=13 June 2008}}</ref> ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |title=Buddhadeb invites GJM for talks again |website=Ndtv.com |date=19 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319172101/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |archive-date=19 March 2012}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |title=Tripartite talks for Gorkhaland begins today|newspaper=The Indian Express |date=9 September 2008 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120924055518/http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |archive-date=24 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱕᱑-ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
<blockquote>
"ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱡᱮᱢᱚᱱᱤ|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱵᱟᱣ]], ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web |url=http://mygorkhaland.wordpress.com/2008/10/28/51-page-memorandum-submitted-by-gjm-during-the-tripartite-meeting-at-new-delhi/ |title=51 Page memorandum submitted by GJM during the Tripartite Meeting at New Delhi |publisher=Mygorkhaland.wordpress.com |date=28 October 2008}}</ref>
</blockquote>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱷᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2011/jun/08/darjeeling-issue-solved-mamata-260651.html |title=Darjeeling issue solved: Mamata |newspaper=The New Indian Express |date=8 June 2011}}</ref> [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ.) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-url=https://archive.today/20120724010152/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-date=24 July 2012 |title=Darjeeling tripartite pact signed for Gorkhaland Territorial Administration |newspaper=The Times of India |date=18 July 2011 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.outlookindia.com/newswire/story/gorkhaland-territorial-administration-agreement-signed/728097 |title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement Signed |newspaper=Outlook India |date=18 July 2011}}</ref> ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒೦᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱢᱚᱝᱯᱚᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://zeenews.india.com/news/west-bengal/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html |title=Plea to rename Gorkha council |publisher=Zee News |date=30 October 2011}}</ref>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.hindustantimes.com/india/gorkha-janmukti-morcha-to-contest-gta-elections/story-MRRD7kovbe2xcPldfrccmI.html |title= Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections |newspaper=Hindustan Times |date=30 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203135811/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= GTA list of 32 but no Gurung |newspaper=The Telegraph India |date=6 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203163315/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= Gurung in GTA fray – CPM out with 15 names |newspaper=The Telegraph India |date=7 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ, 'ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱠᱚᱨᱯᱷᱤᱭᱩ' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ (CRPF) ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ. ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2017}}
==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ==
᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱛᱟᱢᱟᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱴᱟᱨᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |archive-url=https://archive.today/20120915105659/http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |url-status=dead |archive-date=15 September 2012 |title='Boy' who delivered the killer blow |work=The Telegraph India |date=24 May 2010}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱫᱩᱠᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/national/other-states/Madan-Tamangs-body-taken-out-in-massive-procession/article16303183.ece |title=Madan Tamang's body taken out in massive procession |newspaper=The Hindu |date=24 May 2010}}</ref> ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tamangs-murder-threatens-to-derail-Gorkhaland-talks/articleshow/5974887.cms |title=Tamang's murder threatens to derail Gorkhaland talks |newspaper=The Times of India |date=26 May 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾
᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ) ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱵᱚᱛᱷᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱫᱽᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=PTI |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/2-killed-in-police-firing-on-GJM-protesters/article15145780.ece |title=Two killed in police firing on GJM protesters |newspaper=The Hindu |date=8 February 2011}}</ref>
3126hfqrlwg8bcr0asr9aq98yk0xrir
191505
191504
2026-05-07T12:30:49Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191505
wikitext
text/x-wiki
{{pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=October 2020}}
{{Use Indian English|date=September 2013}}
{{Infobox Indian Political Party
| party_name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ
| party_logo =
|colorcode = {{Party color|Gorkha Janmukti Morcha}}
| chairman = [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title =GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|date=20 September 2017|work =Business Standard|author =ANI|access-date =28 April 2020|location =Kolkata}}</ref>
| secretary = ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ
| split = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]
| foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2007|10|07}}
| eci = ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚᱞ<ref name=GJM>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols|url=https://old.eci.gov.in/files/file/10381-political-parties-and-election-symbols/|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=24 December 2021}}</ref>
| alliance =[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ|ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ]] (᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱒᱐, ᱒᱐᱒᱔–ᱱᱤᱛ)<br>[[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ+]] (᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱒)
| state_seats_name = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| ideology = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| flag = Gorkha Janmukti Morcha.jpg
}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ''' ('''ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=GJM/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com">{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |title=Gorkha Janmukti Morcha announces its members |newspaper=Darjeeling Times |date=10 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234624/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://theprint.in/india/former-gjm-leader-binay-tamang-joins-tmc/787093/ Former GJM leader Binay Tamang joins TMC] ThePrint</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ]] ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Joel |last=Rai |date=12 June 2008 |title=Redrawing the map of Gorkhaland |newspaper=The Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/redrawing-the-map-of-gorkhaland/321606}}</ref><ref name="telegraphindia.com">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |archive-url=https://archive.today/20130203190716/http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |url-status=dead |archive-date=3 February 2013 |newspaper=The Telegraph – India |location=North Bengal & Sikkim |title=Hills happy but for a protest 'Rebel' leader calls for Gorkhaland |date=2 October 2007 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="telegraphindia.com"/> ᱩᱱᱤ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com"/> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |website=GJMM official |title=Constitution of Gorkha Janmukti Morcha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019095927/http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |archive-date=19 October 2013}}</ref>
==ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ==
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱤ. ᱞᱟᱢᱟ]],<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |date=20 August 2007 |title=Sooner or later Sixth Schedule will be implemented: Dr. M P Lama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182459/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱠᱷᱟᱣᱟᱥ,<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |title=Darjeeling Hills and the Project of Sixth Schedule |date=18 December 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191614/http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ, ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ), ᱟᱨ [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ) ᱾{{Citation needed|date=October 2020}} ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ, ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ, ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ, [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ) ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Hill-parties-rally-behind-GJM/articleshow/2808963.cms |title=Hill parties rally behind GJM |newspaper=The Times of India |date=24 February 2008}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite book |title=Darjeeling -Dooars People and Place Under Bengal's Neo-Colonial Rule |page=93 |url=https://www.scribd.com/document/94009999/Darjeeling-Dooars-Neo-Colonial-Rule |last=Bomjan |first=D.S.}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱑᱙᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |archive-url=https://archive.today/20120912022902/http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Sixth Schedule explained |newspaper=The Telegraph – India |date=16 November 2007}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ",<ref>{{cite book |title=Gorkhaland: Crisis of Statehood |url=https://books.google.com/books?id=xbGICwAAQBAJ&pg=PT462 |last=Bagchi |first=Romit |publisher=SAGE Publications India |page=462 |date=13 June 2012|isbn = 9788132116806}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur/>
ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Darjeeling-affected-for-third-day/article14882998.ece |title=Darjeeling affected for third day |newspaper=The Hindu |location=New Delhi |date=26 November 2007}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2506/stories/20080328250604000.htm |title=Fall from grace |newspaper=Frontline |date=28 March 2008}}</ref> ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm |title=Strike paralyses life in Darjeeling |newspaper=The Hindu |date=21 February 2008 |url-status=dead |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/GJM-announces-economic-blockade-in-West-Bengal/article15168196.ece |title=GJM announces economic blockade in West Bengal |newspaper=The Hindu |date=18 February 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱮᱞ.ᱠᱮ. ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱮᱵᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Advani-spanner-in-CM-Hills-Bill-plan/articleshow/2593311.cms |title=Advani spanner in CM Hills Bill plan |newspaper=The Times of India |date=4 December 2007}}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱟᱜ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |archive-url=https://archive.today/20120917213713/http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |url-status=dead |archive-date=17 September 2012 |title=Ghisingh tastes his own medicine |newspaper=The Telegraph – India |location=Kolkata |date=19 February 2008}}</ref> ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ" ᱾<ref>{{cite book |title=The Story of Darjeeling: The Land of the Indian Gorkha |url=https://books.google.com/books?id=S2stywAACAAJ |publisher=Yonzone Lama Publications |year=2009 |last=Lama |first=Basant B |page=348}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ,<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |title=Indefinite bandh in Darjeeling till demand for statehood met: Morcha |newspaper=The Indian Express |date=20 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923023740/http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |archive-date=23 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ghising-knocks-at-CMs-door/articleshow/2806445.cms |title=Ghising knocks at CM's door |newspaper=The Times of India |date=23 February 2008}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |title=Ghising Quits as administrator |date=11 March 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102034743/http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=2 November 2012}}</ref>
==ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ==
"ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙ ৮০ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |title=Sikkim & Darjeeling: Division & Deception |last=Wangyal |first=Sonam B. |year=2002 |page= 153 |url=https://books.google.com/books?id=p0tuAAAAMAAJ}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/darjeeling-unrest-why-demand-for-gorkhaland-remains-relevant-even-after-a-century-of-protests-3750319.html |title=Darjeeling violence: Challenges ahead for Mamata as demand for Gorkhaland remains relevant even after a century of protests |newspaper=Firstpost |date=28 June 2017}}</ref> ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱒૦ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/New-drumbeats-in-the-Darjeeling-hills/article15184933.ece |title=New drumbeats in the Darjeeling hills |newspaper=The Hindu |date=15 March 2008}}</ref> ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur>{{cite news |url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |date=9 November 2007 |title=Pro-Gorkhaland statehood demos resurface |website=eKantipur.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123052609/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |archive-date=23 November 2007}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱔᱖ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]], ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱵᱤᱨᱯᱟᱲᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱪᱟᱞᱥᱟ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ]], [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2.bp.blogspot.com/-_3b3Z-4YneY/U0QvGTU7y4I/AAAAAAAAFR8/xipJv97jQxU/s1600/Gorkhaland+Map.jpg |title=Map of Gorkhaland |website=blogspot.com}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱳᱜᱽ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |title=GJM places demands, Buddhadeb says no division of West Bengal |newspaper=The Hindu |date=9 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629005606/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |archive-date=29 June 2011}}</ref>
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱚᱸᱫᱽ]], ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |title=GJM to stage hunger strikes from Thursday |newspaper=The Hindu |date=30 April 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104042057/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |archive-date=4 November 2012}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱷᱮᱥᱴᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2514/stories/20080718251413000.htm |title=Conflict zone |date=18 July 2008 |newspaper=Frontline}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱭᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{cite web |url=http://in.rediff.com/news/2008/jun/13darj.htm |title=West Bengal: GJM rejects talks offer |website=In.rediff.com |date=13 June 2008}}</ref> ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |title=Buddhadeb invites GJM for talks again |website=Ndtv.com |date=19 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319172101/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |archive-date=19 March 2012}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |title=Tripartite talks for Gorkhaland begins today|newspaper=The Indian Express |date=9 September 2008 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120924055518/http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |archive-date=24 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱕᱑-ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
<blockquote>
"ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱡᱮᱢᱚᱱᱤ|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱵᱟᱣ]], ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web |url=http://mygorkhaland.wordpress.com/2008/10/28/51-page-memorandum-submitted-by-gjm-during-the-tripartite-meeting-at-new-delhi/ |title=51 Page memorandum submitted by GJM during the Tripartite Meeting at New Delhi |publisher=Mygorkhaland.wordpress.com |date=28 October 2008}}</ref>
</blockquote>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱷᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2011/jun/08/darjeeling-issue-solved-mamata-260651.html |title=Darjeeling issue solved: Mamata |newspaper=The New Indian Express |date=8 June 2011}}</ref> [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ.) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-url=https://archive.today/20120724010152/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-date=24 July 2012 |title=Darjeeling tripartite pact signed for Gorkhaland Territorial Administration |newspaper=The Times of India |date=18 July 2011 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.outlookindia.com/newswire/story/gorkhaland-territorial-administration-agreement-signed/728097 |title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement Signed |newspaper=Outlook India |date=18 July 2011}}</ref> ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒೦᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱢᱚᱝᱯᱚᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://zeenews.india.com/news/west-bengal/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html |title=Plea to rename Gorkha council |publisher=Zee News |date=30 October 2011}}</ref>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.hindustantimes.com/india/gorkha-janmukti-morcha-to-contest-gta-elections/story-MRRD7kovbe2xcPldfrccmI.html |title= Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections |newspaper=Hindustan Times |date=30 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203135811/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= GTA list of 32 but no Gurung |newspaper=The Telegraph India |date=6 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203163315/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= Gurung in GTA fray – CPM out with 15 names |newspaper=The Telegraph India |date=7 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ, 'ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱠᱚᱨᱯᱷᱤᱭᱩ' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ (CRPF) ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ. ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2017}}
==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ==
᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱛᱟᱢᱟᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱴᱟᱨᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |archive-url=https://archive.today/20120915105659/http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |url-status=dead |archive-date=15 September 2012 |title='Boy' who delivered the killer blow |work=The Telegraph India |date=24 May 2010}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱫᱩᱠᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/national/other-states/Madan-Tamangs-body-taken-out-in-massive-procession/article16303183.ece |title=Madan Tamang's body taken out in massive procession |newspaper=The Hindu |date=24 May 2010}}</ref> ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tamangs-murder-threatens-to-derail-Gorkhaland-talks/articleshow/5974887.cms |title=Tamang's murder threatens to derail Gorkhaland talks |newspaper=The Times of India |date=26 May 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾
᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ) ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱵᱚᱛᱷᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱫᱽᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=PTI |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/2-killed-in-police-firing-on-GJM-protesters/article15145780.ece |title=Two killed in police firing on GJM protesters |newspaper=The Hindu |date=8 February 2011}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ==
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱛᱮ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]], ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱤᱫᱽᱣᱚᱸᱫᱽᱣᱤ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱵᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒.᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱢᱮᱱᱤᱯᱷᱮᱥᱴᱳ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[᱒᱐᱑᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱞᱳᱠ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ,<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/GJM-wins-Darjeeling-constituency-by-record-margin-of-votes/Article1-697453.aspx |title=GJM wins Darjeeling constituency by record margin of votes |newspaper=Hindustan Times |date=14 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104094854/http://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata/gjm-wins-darjeeling-constituency-by-record-margin-of-votes/article1-697453.aspx |archive-date=4 November 2013}}</ref> ᱦᱚᱨᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/news/west-bengal/gjm-wins-three-assembly-seats-in-darjeeling_706214.html |title=GJM wins three Assembly seats in Darjeeling |publisher=Zee News |date=13 May 2011}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ ᱪᱟᱢᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=369474&catid=72 |title=GJMM to finalise stand today |newspaper=The Statesman |date=13 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311191949/http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=369474&catid=72 |archive-date=11 March 2012}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚᱭᱤᱡ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱵᱟᱭᱪᱩᱝ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]] ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱯᱷᱨᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://darjeelingtimes.com/sinister-design-of-state-govt-to-rig-polls-ahluwalia/ |date=27 March 2014 |title='Sinister' design of state govt to rig polls: Ahluwalia |newspaper=Darjeeling Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520054518/http://darjeelingtimes.com/sinister-design-of-state-govt-to-rig-polls-ahluwalia/ |archive-date=20 May 2014}}</ref> ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ (MLA) ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/west-bengal/gjm-mla-trilok-dewan-quits-party-two-in-three-days/ |title=GJM MLA Trilok Dewan quits party – two in three days |newspaper=The Indian Express|date=22 September 2015}}</ref> ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾
ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-08-07|title=Bimal Gurung threatens to intensify protest in Darjeeling hills|url=https://indianexpress.com/article/india/bimal-gurung-threatens-to-intensify-protest-in-darjeeling-hills-4786623/|work=The Indian Express|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱜᱚᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=indiatoday/> ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=news18/> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-03-16|title=Bimal Gurung vs Union Of India on 16 March, 2018|url=https://indiankanoon.org/doc/169753767/|work=Indian Kanoon|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=frontline/><ref>{{Cite web|date=2021-02-21|title=Bengal withdraws criminal cases against TMC's ally, Gorkha leader Bimal Gurung|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bengal-withdraws-criminal-cases-against-tmc-s-ally-gorkha-leader-bimal-gurung-101613914371850.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref> [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ|ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱦᱳᱢ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ]] [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ]] ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title=GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|last=ANI|date=2017-09-20|work=Business Standard India|access-date=2017-09-20}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱡᱮᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽ-ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-10-13|title=Darjeeling: Police officer shot dead in clashes with Bimal Gurung's supporters|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/darjeeling-unrest-again-police-officer-shot-as-clashes-erupt-between-bimal-gurung-s-supporters-and-police/story-JmkWgZ7KmDP0jtdfKTCROM.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-10-14|title=Cop killed in gunbattle during operation to nab Bimal Gurung near Sikkim|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/cop-killed-in-gunbattle-during-op-to-nab-gurung-near-sikkim/articleshow/61075167.cms|work=The Times of India|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=Want encounter of Bimal Gurung, says parents of police officer who died in operation to catch Gorkha leader|url=https://www.thestatesman.com/india/want-encounter-bimal-gurung-says-parents-police-officer-died-operation-catch-gorkha-leader-1502931340.html|work=The Statesman|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱨᱟᱡᱩ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱥᱴ|ᱨᱟᱡᱩ ᱵᱤᱥᱴᱟ]] ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱙ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=indianexpress/>
[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱤᱨᱫᱮᱥ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-03-11|title=Solve Gorkha Janmukti Morcha row: Calcutta High Court to poll panel|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/solve-gorkha-janmukti-morcha-row-calcutta-high-court-to-poll-panel/cid/1686655|work=The Telegraph|access-date=2021-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-04-25|title=No party symbol for GJM factions in bypoll: HC|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/no-party-symbol-for-gjm-factions-in-bypoll-hc/articleshow/69033604.cms|work=The Times of India|access-date=2021-11-06}}</ref>
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-21|title=GJM leader Bimal Gurung quits NDA, vows to support Mamata Banerjee in 2021 Bengal polls|url=https://theprint.in/politics/gjm-leader-bimal-gurung-quits-nda-vows-to-support-mamata-banerjee-in-2021-bengal-polls/528521/|work=The Print|access-date=2021-11-10}}</ref><ref name=frontline>{{Cite web|date=2020-10-22|title=Former GJM supremo Bimal Gurung extends support to Mamata Banerjee after being on the run for three years|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/former-gjm-supremo-bimal-gurung-extends-support-to-mamata-banerjee-after-being-on-the-run-for-three-years/article32914629.ece|work=Frontline|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=indianexpress>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Bimal Gurung's GJM quits the NDA: What impact will this have on West Bengal politics?|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-bimal-gurung-nda-mamata-banerjee-tmc-west-bengal-elections-gorkhaland-6831355/|work=The Indian Express|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱤᱥᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-22|title=Trinamool welcomes GJM's Bimal Gurung, but says no question of separate Gorkhaland|url=https://theprint.in/politics/trinamool-welcomes-gjms-bimal-gurung-but-says-no-question-of-separate-gorkhaland/528996/|work=The Print|access-date=2021-11-10}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=No question of separate Gorkhaland, says TMC after GJM's Bimal Gurung severs ties with BJP|url=https://scroll.in/latest/976550/no-question-of-separate-gorkhaland-says-tmc-after-gjms-bimal-gurung-severs-ties-with-bjp|work=Scroll.in|access-date=2021-11-10}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱴ ([[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]]) ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-03-05|title=Trinamool leaves three seats in the Hills for allies to contest|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/trinamool-leaves-three-seats-in-the-hills-for-allies-to-contest-433519|work=Millennium Post|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-06|title=WB: Trinamool Congress sets aside 3 Darjeeling seats|url=https://react.etvbharat.com/english/national/state/west-bengal/wb-trinamool-congress-sets-aside-3-darjeeling-seats/na20210306082736802|work=ETV Bharat|access-date=2021-10-25}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱜᱮ (ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ) ᱒᱐᱒᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-03-06|title=Mamata Banerjee sets aside 3 Darjeeling seats but GJM factions remain divided|url=https://www.hindustantimes.com/elections/west-bengal-assembly-election/mamata-banerjee-sets-aside-3-darjeeling-seats-but-gjm-factions-remain-divided-101614970698739.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-18|title=TMC Supporters in a Quandary as Allies Binay Tamang and Bimal Gurung Camps Field Own Candidates|url=https://www.news18.com/news/politics/tmc-supporters-in-a-quandary-as-allies-binay-tamang-and-bimal-gurung-camps-field-own-candidates-3548687.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-22|title=GJM (Tamang) announces candidates for 3 Hills seats|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/gjm-tamang-announces-candidates-for-3-hills-seats/articleshow/81622285.cms|work=The Times of India|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=GJM (Bimal) and BJP announce candidates for three Hill seats|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/gjm-bimal-and-bjp-announce-candidates-for-three-hill-seats-435226|work=Millennium Post|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=পাহাড়ে কঠিন লড়াই - ৩ আসনের প্রার্থী ঘোষণা করলেন গুরুং, মুখ ফেরালো তামাং-রা|url=https://bangla.asianetnews.com/west-bengal-election/bimal-gurung-announces-candidates-for-3-hill-seats-tamang-youth-reject-him-alb-qqfn1f|work=Asianet News Bangla|language=bn|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kalimpong Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/kalimpong-assembly-elections-wb-22/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kalimpong Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/kalimpong-election-result-s25a022/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Darjeeling Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/darjeeling-assembly-elections-wb-23/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Darjeeling Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/darjeeling-election-result-s25a023/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kurseong Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/kurseong-assembly-elections-wb-24/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kurseong Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/kurseong-election-result-s25a024/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ<ref name=indiatoday>{{Cite web|date=2021-07-15|title=Gorkha Janmukti Morcha president Binoy Tamang quits party, set for 'new political journey'|url=https://www.indiatoday.in/india/story/gorkha-janmukti-morcha-president-binoy-tamang-quits-party-set-for-new-political-journey-1828708-2021-07-15|work=India Today|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-07-16|title=Binay Tamang resigns from Gorkha Janmukti Morcha faction|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/binay-tamang-resigns-from-gorkha-janmukti-morcha-faction/cid/1822673|work=The Telegraph|access-date=2021-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-16|title=New Twist in Hills? Gorkha Janamukthi Morcha President Binay Tamang Resigns|url=https://www.news18.com/news/india/new-twist-in-hills-gorkha-janamukthi-morcha-president-binay-tamang-resigns-3968735.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=news18>{{Cite web|date=2021-07-16|title=Bimal Gurung Set to be Back as Boss of United GJM But Has Uphill Task Ahead|url=https://www.news18.com/news/opinion/bimal-gurung-set-to-be-back-as-boss-of-united-gjm-but-has-uphill-task-ahead-3971831.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-07-17|title=Binay Tamang: পতাকা ফেরালেন বিনয়|url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/north-bengal/binay-tamang-send-flags-of-morcha-to-bimal-gurung/cid/1293199|work=Anandabazar|language=bn|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-18|title=Binay Tamang followers feel let down with his decision to hand over faction's flag to Bimal Gurung|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/binay-tamang-followers-feel-let-down-with-his-decision-to-hand-over-factions-flag-to-bimal-gurung/cid/1822929|work=The Telegraph|access-date=2021-10-25}}</ref>
ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 August 2021|title=Anit Thapa set to launch new party for Darjeeling|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-set-to-launch-new-party-for-darjeeling/cid/1825411|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 August 2021|title=Setting up a new party in the Darjeeling hills: GTA chief|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/setting-up-a-new-party-in-the-darjeeling-hills-gta-chief/article36021507.ece|work=The Hindu|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 August 2021|title=Anit Thapa to float new party on September 9|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/september-9-date-for-launch-of-anit-thapa-party/cid/1828322|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 September 2021|title=Ex-GJM leader Anit Thapa launches new party, says it will work to protect interest of hill people|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/ex-gjm-leader-anit-thapa-launches-new-party-says-it-will-work-to-protect-interest-of-hill-people20210910064924|work=ANI|access-date=26 November 2021}}</ref> ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2 November 2021|title=Anit Thapa's party forms panel on political solution|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapas-party-forms-panel-on-political-solution/cid/1836911|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 November 2021|title=Thapa's party constitutes 17-member GTA poll panel|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/thapas-party-forms-gta-poll-panel/cid/1838936|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 November 2021|title=Politics in Darjeeling Hills Hinges on Upcoming GTA Polls|url=https://www.newsclick.in/Politics-Darjeeling-Hills-Hinges-Upcoming-GTA-Polls|work=NewsClick|access-date=26 November 2021}}</ref>
ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=Binay Tamang: তৃণমূলে যোগ দিলেন বিনয় তামাং|url=https://kolkatatv.org/kolkata/binay-tamang-joined-tmc/|work=[[Kolkata TV]]|language=bn|access-date=24 December 2021|archive-date=24 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224075530/https://kolkatatv.org/kolkata/binay-tamang-joined-tmc/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=Binay Tamang: তৃণমূলে যোগ দিলেন বিনয় তামাং, পাকদণ্ডীর রাজনীতিতে নতুন মোড়!|url=https://tv9bangla.com/kolkata/darjeeling-binay-tamang-today-will-join-trinamool-congress-481314.html|work=TV9 Bangla|language=bn|access-date=24 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=পাহাড়ের রাজনীতিতে নয়া মোড়, তৃণমূলে যোগ দিলেন মোর্চা নেতা বিনয় তামাং|url=https://www.sangbadpratidin.in/kolkata/binay-tamang-joins-tmc/|work=Sangbad Pratidin|language=bn|access-date=24 December 2021}}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱛᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱞᱤᱝ]]
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|30em}}
{{Indian political parties}}
{{National Democratic Alliance |state=collapsed}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ]]
[[Category:2007 establishments in West Bengal]][[Category:Former member parties of the National Democratic Alliance]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]]
od81011ufypzq23xotilro1m9gf59nq
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
0
35822
191506
2026-05-07T12:39:30Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Use dmy dates|date=October 2016}} {{Infobox settlement | name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ | native_name..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191506
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱡᱚᱱ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|Gorkhaland movement}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙۹ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
tvcerwp6m5eqq9nsze0fmatp0bk7b33
191507
191506
2026-05-07T12:40:19Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱱᱟᱜᱟᱢ */
191507
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱡᱚᱱ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙۹ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
1bgnmj7patkrapskohxadm7ut3z5mxs
191508
191507
2026-05-07T12:44:38Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191508
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱡᱚᱱ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙۹ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|2022 Gorkhaland Territorial Administration election}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
qp9aumwhb1tmehxsw0idsxlin0i9f52
191511
191508
2026-05-07T12:53:00Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191508
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱡᱚᱱ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙۹ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|2022 Gorkhaland Territorial Administration election}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
qp9aumwhb1tmehxsw0idsxlin0i9f52
191513
191511
2026-05-07T12:53:53Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191513
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱡᱚᱱ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙۹ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|2022 Gorkhaland Territorial Administration election}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
15q7jt5byyb0ddfnpwffzd0en1e9k9w
191514
191513
2026-05-07T12:55:56Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191514
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱡᱚᱱ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱟ-ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙۹ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|2022 Gorkhaland Territorial Administration election}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
e378whd4lk2i196iihsao13nn2oqv0a
191515
191514
2026-05-07T12:56:47Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191515
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱟ-ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙۹ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|2022 Gorkhaland Territorial Administration election}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
hb1z8axt1oia0zmef8z1sstvc0f917t
191516
191515
2026-05-07T12:58:53Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191516
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱟ-ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱙ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|2022 Gorkhaland Territorial Administration election}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
11tyv9ddeedapkx32q2rmksjfmkw5bs
191517
191516
2026-05-07T12:59:51Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191517
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱟ-ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱙ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
qo5vock20v9tjqza1uwg7ovi5upqtm1
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Election table
10
35823
191509
2026-05-07T12:50:07Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{| class="wikitable {{#if:{{{collapsed|}}}|mw-collapsible mw-collapsed}} {{#ifeq:{{{sortable|}}}|yes|sortable}}" style="text-align:right; font-size: 95%; {{#switch:{{lc:{{{align|}}}}}|=|none=|left=float:{{{align}}};margin-right:1em;|right=float:{{{align}}};margin-left:1em;|center|centre=margin-left:auto; margin-right:auto;|#default=[[Category:Pages using election table with unknown parameters|α]]}}" {{#if:{{{collapsed|}}}|! c..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191509
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable {{#if:{{{collapsed|}}}|mw-collapsible mw-collapsed}} {{#ifeq:{{{sortable|}}}|yes|sortable}}" style="text-align:right; font-size: 95%; {{#switch:{{lc:{{{align|}}}}}|=|none=|left=float:{{{align}}};margin-right:1em;|right=float:{{{align}}};margin-left:1em;|center|centre=margin-left:auto; margin-right:auto;|#default=[[Category:Pages using election table with unknown parameters|α]]}}"
{{#if:{{{collapsed|}}}|! colspan=12 style="text-align:center; font-weight:normal;" {{!}}|{{!}}+}} {{#if:{{{template_name|{{{1|}}}}}}|<span style="float:left; align:left; font-size: 90%;" class="editlink noprint plainlinks nourlexpansion">{{#ifexist:{{transclude|{{{template_name|{{{1|}}}}}}}}||[[Category:Pages using election table with incorrect edit links]]}}[{{fullurl:{{transclude|{{{template_name|{{{1|}}}}}}}}|action=edit}} e] • [[{{TALKPAGENAME:{{transclude|{{{template_name|{{{1|}}}}}}}}}}|d]]</span> |}}{{#if:{{{title|{{{2|}}}}}}|{{{title|{{{2}}}}}}}}<!--
-->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using election table with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Election table]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | align | collapsed | sortable | template_name | title | country }}<!--
-->{{Election table/category|country_auto={{If empty |{{#invoke:CountryAdjectiveDemonym|getCountryFromString|{{{template_name|{{{1|}}}}}}}} |{{#invoke:Election table category|main|{{{template_name|{{{1|}}}}}}}}}}|country_manual={{{country|}}}}}<!--
--><noinclude>
|}
{{documentation}}
<!-- Add categories are in the /doc subpage, not here! -->
</noinclude>
1uru3e4jekais0thly8bqv7mlf5ybi6
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Election table/category
10
35824
191510
2026-05-07T12:51:14Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"<includeonly>{{Template other|{{#if: {{{country_manual|}}} | [[Category:{{{country_manual}}} election result templates]] | {{#if: {{{country_auto|}}} | [[Category:{{{country_auto}}} election result templates]] | [[Category:Election and referendum result templates]] }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191510
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Template other|{{#if: {{{country_manual|}}} | [[Category:{{{country_manual}}} election result templates]] | {{#if: {{{country_auto|}}} | [[Category:{{{country_auto}}} election result templates]] | [[Category:Election and referendum result templates]] }} }} }}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude>
t01b78kuhaw17dc9h3u9kl7pmsd0bh5
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
0
35825
191512
2026-05-07T12:53:01Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191512
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]]
hticta4dltr9qjryhjsuz1t3ch1i31u
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ
0
35826
191518
2026-05-07T13:03:50Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ}} {{Use Indian English|date=October 2015}} {{Use dmy dates|date=March 2025}} {{Infobox political party | name = ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ | logo = | colorcode = {{party color|Workers Party of India}} | foundation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1943||}} | id..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191518
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ}}
{{Use Indian English|date=October 2015}}
{{Use dmy dates|date=March 2025}}
{{Infobox political party
| name = ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| logo =
| colorcode = {{party color|Workers Party of India}}
| foundation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1943||}}
| ideology = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
}}
'''ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ (WPI) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ '''ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱱᱜᱟᱨᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ (DV) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭ|ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭᱟᱜ]] [[ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ.ᱰᱤ.ᱯᱤ (RDP) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=a>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/ Political parties in West Bengal]''. p. 182, 201</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱤᱯᱤᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱟᱹᱛᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱛᱨᱚᱢ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=a/> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ, ᱑᱙৭০ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=b>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/12/12_bibliography.pdf Political parties in West Bengal]''</ref> ᱘-ᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Basu2003">{{cite book|author=Asish Krishna Basu|title=Marxism in an Indian State: An Analytical Study of West Bengal Leftism|url=https://books.google.com/books?id=TabaAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Ratna Prakashan|isbn=978-81-85709-73-4|page=283}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (᱑᱙᱖᱗)|ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱑᱙᱖᱗ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Paul2014">{{cite book|author=Bappaditya Paul|title=The First Naxal: An Authorised Biography of Kanu Sanyal|url=https://books.google.com/books?id=spc3BAAAQBAJ&pg=PA93|date=27 August 2014|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-109-1|page=93}}</ref><ref name="Kundu2016">{{cite book|author=Manujendra Kundu|title=So Near, Yet So Far: Badal Sircar's Third Theatre|url=https://books.google.com/books?id=J-1TDwAAQBAJ&pg=PT188|date=12 May 2016|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908958-1|page=188}}</ref> ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ)]]-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗-᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱡᱭᱳᱛᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱬᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱚᱥᱩ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱤᱭᱮᱱ ᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱥᱴ]] ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
[[᱑᱙᱘᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱞᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱤ]] ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓,᱕᱕᱔ ᱵᱷᱳᱴ (᱒.᱘᱙%) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sircar1999">{{cite book|author=Jawhar Sircar|title=Parliamentary Elections in West Bengal, 1952-1999|url=https://books.google.com/books?id=uy2OAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Government of West Bengal|page=114}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' (ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ) ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱕᱐᱐ ᱠᱚᱯᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ (irregular) ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NewspapersSanyal1983">{{cite book|author1=West Bengal (India). Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers|author2=Sasanka Sekhar Sanyal|title=Report of the Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers, 1980|url=https://books.google.com/books?id=arlFAQAAIAAJ|year=1983|publisher=Information & Cultural Affairs Department, Government of West Bengal|page=50}}</ref>
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{citation needed|date=July 2018}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Workers Party of India}}
[[Category:Political parties established in 1943]]
[[Category:Communist parties in India]]
[[Category:Political parties in West Bengal]]
[[Category:1943 establishments in India]]
dv8u3z53i20nq9cmtlhwgzgg8piu8ck
191519
191518
2026-05-07T13:05:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191518
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ}}
{{Use Indian English|date=October 2015}}
{{Use dmy dates|date=March 2025}}
{{Infobox political party
| name = ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| logo =
| colorcode = {{party color|Workers Party of India}}
| foundation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1943||}}
| ideology = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
}}
'''ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ (WPI) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ '''ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱱᱜᱟᱨᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ (DV) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭ|ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭᱟᱜ]] [[ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ.ᱰᱤ.ᱯᱤ (RDP) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=a>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/ Political parties in West Bengal]''. p. 182, 201</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱤᱯᱤᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱟᱹᱛᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱛᱨᱚᱢ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=a/> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ, ᱑᱙৭০ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=b>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/12/12_bibliography.pdf Political parties in West Bengal]''</ref> ᱘-ᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Basu2003">{{cite book|author=Asish Krishna Basu|title=Marxism in an Indian State: An Analytical Study of West Bengal Leftism|url=https://books.google.com/books?id=TabaAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Ratna Prakashan|isbn=978-81-85709-73-4|page=283}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (᱑᱙᱖᱗)|ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱑᱙᱖᱗ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Paul2014">{{cite book|author=Bappaditya Paul|title=The First Naxal: An Authorised Biography of Kanu Sanyal|url=https://books.google.com/books?id=spc3BAAAQBAJ&pg=PA93|date=27 August 2014|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-109-1|page=93}}</ref><ref name="Kundu2016">{{cite book|author=Manujendra Kundu|title=So Near, Yet So Far: Badal Sircar's Third Theatre|url=https://books.google.com/books?id=J-1TDwAAQBAJ&pg=PT188|date=12 May 2016|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908958-1|page=188}}</ref> ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ)]]-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗-᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱡᱭᱳᱛᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱬᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱚᱥᱩ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱤᱭᱮᱱ ᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱥᱴ]] ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
[[᱑᱙᱘᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱞᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱤ]] ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓,᱕᱕᱔ ᱵᱷᱳᱴ (᱒.᱘᱙%) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sircar1999">{{cite book|author=Jawhar Sircar|title=Parliamentary Elections in West Bengal, 1952-1999|url=https://books.google.com/books?id=uy2OAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Government of West Bengal|page=114}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' (ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ) ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱕᱐᱐ ᱠᱚᱯᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ (irregular) ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NewspapersSanyal1983">{{cite book|author1=West Bengal (India). Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers|author2=Sasanka Sekhar Sanyal|title=Report of the Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers, 1980|url=https://books.google.com/books?id=arlFAQAAIAAJ|year=1983|publisher=Information & Cultural Affairs Department, Government of West Bengal|page=50}}</ref>
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{citation needed|date=July 2018}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Workers Party of India}}
[[Category:Political parties established in 1943]]
[[Category:Communist parties in India]]
[[Category:Political parties in West Bengal]]
[[Category:1943 establishments in India]]
dv8u3z53i20nq9cmtlhwgzgg8piu8ck
191522
191519
2026-05-07T13:07:19Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191522
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ}}
{{Infobox political party
| name = ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| logo =
| colorcode =
| foundation = ᱑᱙᱔᱓
| ideology = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
}}
'''ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ (WPI) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ '''ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱱᱜᱟᱨᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ (DV) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭ|ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭᱟᱜ]] [[ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ.ᱰᱤ.ᱯᱤ (RDP) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=a>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/ Political parties in West Bengal]''. p. 182, 201</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱤᱯᱤᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱟᱹᱛᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱛᱨᱚᱢ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=a/> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ, ᱑᱙৭০ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=b>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/12/12_bibliography.pdf Political parties in West Bengal]''</ref> ᱘-ᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Basu2003">{{cite book|author=Asish Krishna Basu|title=Marxism in an Indian State: An Analytical Study of West Bengal Leftism|url=https://books.google.com/books?id=TabaAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Ratna Prakashan|isbn=978-81-85709-73-4|page=283}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (᱑᱙᱖᱗)|ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱑᱙᱖᱗ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Paul2014">{{cite book|author=Bappaditya Paul|title=The First Naxal: An Authorised Biography of Kanu Sanyal|url=https://books.google.com/books?id=spc3BAAAQBAJ&pg=PA93|date=27 August 2014|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-109-1|page=93}}</ref><ref name="Kundu2016">{{cite book|author=Manujendra Kundu|title=So Near, Yet So Far: Badal Sircar's Third Theatre|url=https://books.google.com/books?id=J-1TDwAAQBAJ&pg=PT188|date=12 May 2016|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908958-1|page=188}}</ref> ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ)]]-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗-᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱡᱭᱳᱛᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱬᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱚᱥᱩ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱤᱭᱮᱱ ᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱥᱴ]] ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
[[᱑᱙᱘᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱞᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱤ]] ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓,᱕᱕᱔ ᱵᱷᱳᱴ (᱒.᱘᱙%) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sircar1999">{{cite book|author=Jawhar Sircar|title=Parliamentary Elections in West Bengal, 1952-1999|url=https://books.google.com/books?id=uy2OAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Government of West Bengal|page=114}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' (ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ) ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱕᱐᱐ ᱠᱚᱯᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ (irregular) ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NewspapersSanyal1983">{{cite book|author1=West Bengal (India). Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers|author2=Sasanka Sekhar Sanyal|title=Report of the Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers, 1980|url=https://books.google.com/books?id=arlFAQAAIAAJ|year=1983|publisher=Information & Cultural Affairs Department, Government of West Bengal|page=50}}</ref>
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{citation needed|date=July 2018}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Workers Party of India}}
[[Category:Political parties established in 1943]]
[[Category:Communist parties in India]]
[[Category:Political parties in West Bengal]]
[[Category:1943 establishments in India]]
cy3ava4vln3kq2d37uvkesexn23a3lw
191523
191522
2026-05-07T13:08:00Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191523
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ}}
{{Infobox political party
| name = ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| logo =
| colorcode =
| foundation = ᱑᱙᱔᱓
| ideology = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
}}
'''ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ (WPI) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ '''ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱱᱜᱟᱨᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ (DV) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭ|ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭᱟᱜ]] [[ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱨᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ.ᱰᱤ.ᱯᱤ (RDP) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=a>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/ Political parties in West Bengal]''. p. 182, 201</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱤᱯᱤᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱟᱹᱛᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱛᱨᱚᱢ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=a/> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ, ᱑᱙৭০ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=b>Gupta, P.K.S. ''[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/205295/12/12_bibliography.pdf Political parties in West Bengal]''</ref> ᱘-ᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Basu2003">{{cite book|author=Asish Krishna Basu|title=Marxism in an Indian State: An Analytical Study of West Bengal Leftism|url=https://books.google.com/books?id=TabaAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Ratna Prakashan|isbn=978-81-85709-73-4|page=283}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (᱑᱙᱖᱗)|ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱑᱙᱖᱗ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Paul2014">{{cite book|author=Bappaditya Paul|title=The First Naxal: An Authorised Biography of Kanu Sanyal|url=https://books.google.com/books?id=spc3BAAAQBAJ&pg=PA93|date=27 August 2014|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-109-1|page=93}}</ref><ref name="Kundu2016">{{cite book|author=Manujendra Kundu|title=So Near, Yet So Far: Badal Sircar's Third Theatre|url=https://books.google.com/books?id=J-1TDwAAQBAJ&pg=PT188|date=12 May 2016|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908958-1|page=188}}</ref> ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ)]]-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗-᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱡᱭᱳᱛᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱬᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱚᱥᱩ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱤᱭᱮᱱ ᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱤᱥᱴ]] ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
[[᱑᱙᱘᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱞᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱤ]] ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓,᱕᱕᱔ ᱵᱷᱳᱴ (᱒.᱘᱙%) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sircar1999">{{cite book|author=Jawhar Sircar|title=Parliamentary Elections in West Bengal, 1952-1999|url=https://books.google.com/books?id=uy2OAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Government of West Bengal|page=114}}</ref>
ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' (ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ) ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ''ᱜᱚᱱᱚᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱕᱐᱐ ᱠᱚᱯᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ (irregular) ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NewspapersSanyal1983">{{cite book|author1=West Bengal (India). Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers|author2=Sasanka Sekhar Sanyal|title=Report of the Fact Finding Committee on Small & Medium Newspapers, 1980|url=https://books.google.com/books?id=arlFAQAAIAAJ|year=1983|publisher=Information & Cultural Affairs Department, Government of West Bengal|page=50}}</ref>
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{citation needed|date=July 2018}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Workers Party of India}}
[[Category:Political parties established in 1943]]
[[Category:Communist parties in India]]
[[Category:Political parties in West Bengal]]
[[Category:1943 establishments in India]]
47cxnqasw4hr7p2onllqs2htxleip69
ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
0
35827
191520
2026-05-07T13:05:07Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191520
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ]]
0606beavu07mnyj3f2b4ggqbxu03rhh
ᱪᱟᱨᱵᱟᱴᱤᱭᱟ
0
35828
191521
2026-05-07T13:05:50Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱪᱟᱨᱵᱟᱴᱤᱭᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = |..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191521
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱨᱵᱟᱴᱤᱭᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|20.5869|N|85.9318|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱚᱴᱚᱠ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 5232
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱕᱔᱐᱒᱘
| registration_plate = OD 05
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱨᱵᱟᱴᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱵᱟᱴᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱕᱒᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱨᱵᱟᱴᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱘᱕% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱘᱘% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱘᱑% ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
n9z2uk0mmrxr3jm7awk44blplf504d9
ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ
0
35829
191524
2026-05-07T13:10:54Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"'''ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ''' (ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱯᱷᱴᱣᱤᱝ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱥᱤ (SSC) ᱫᱚ ''ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱤᱥᱛᱮᱦᱟᱨ'' ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾<ref>[https:/..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191524
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ''' (ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱯᱷᱴᱣᱤᱝ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱥᱤ (SSC) ᱫᱚ ''ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱤᱥᱛᱮᱦᱟᱨ'' ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20110318124040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-02-13/kolkata/27772139_1_bhumi-uchchhed-pratirodh-committee-nandigram-sonachura Naxalite held in Nandigram-Kolkata-Cities-The Times of India]</ref>
kfq8e1ucwrd0g47fcrfgrb0x1pziikb
191525
191524
2026-05-07T13:11:15Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191525
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ''' (ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱯᱷᱴᱣᱤᱝ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱥᱤ (SSC) ᱫᱚ ''ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱤᱥᱛᱮᱦᱟᱨ'' ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20110318124040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-02-13/kolkata/27772139_1_bhumi-uchchhed-pratirodh-committee-nandigram-sonachura Naxalite held in Nandigram-Kolkata-Cities-The Times of India]</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
tofu7e64gwxz7mv1f3x20rqs4p8fm5j
ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ
0
35830
191526
2026-05-07T17:52:33Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox university | name = ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ | image = Indira Gandhi Institute of Medical Sciences Logo.svg | image_size = 180px | image_alt = IGIMS ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ | caption = | latin_name = | motto = | mottoeng = Praninam Artinashanam | established = {{start date and age|..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191526
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ
| image = Indira Gandhi Institute of Medical Sciences Logo.svg
| image_size = 180px
| image_alt = IGIMS ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
| caption =
| latin_name =
| motto =
| mottoeng = Praninam Artinashanam
| established = {{start date and age|1983}}
| closed =
| type = [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ]]
| dean = ᱰᱨ. ᱳᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| director = ᱰᱨ. ᱵᱤᱱᱫᱮᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| city = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]]
| state = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coor = {{coord|25|36|28.77|N|85|10|03.06|E|}}
| campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ
| former_names =
| free_label =
| free =
| colors =
| colours =
|athletics_affiliations = IGIMS ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ, ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱞ
|other_name = IGIMS
| mascot =
| academic_affiliations = [[National Medical Commission|NMC]], [[University Grants Commission (India)|UGC]], [[Association of Indian Universities|AIU]]
| website = {{URL|igims.org}}
| logo =
| footnotes =
}}
'''ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2025-01-17 |title=IGIMS gets advanced healthcare facilities |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/igims-gets-advanced-healthcare-facilities/articleshow/117337281.cms |access-date=2025-01-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱠᱴ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱢᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ MCI ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ MBBS ᱥᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱤᱴ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ MBBS, MD, MS, MCh, DM, DNB, PhD ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Medical-Council-of-India-approves-MBBS-course-at-Indira-Gandhi-Institute-of-Medical-Sciences/articleshow/21048339.cms |title=Medical Council of India approves MBBS course at Indira Gandhi Institute of Medical Sciences | Patna News - Times of India |website=[[The Times of India]] |date=13 July 2013 |access-date=2013-07-23 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516125444/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Medical-Council-of-India-approves-MBBS-course-at-Indira-Gandhi-Institute-of-Medical-Sciences/articleshow/21048339.cms |archive-date=16 May 2018 |df=dmy-all }}</ref>
== ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ==
IGIMS ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱓᱑ ᱮᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.igims.org/|title=Indira Gandhi Institute of Medical Science|website=www.igims.org|access-date=2019-07-13}}</ref> ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/bihar/1000-igims-needs-2500-beds-nitish/cid/1385000|title=2500 bedded IGIMS}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱐᱗᱐ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱕᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱚᱯᱷᱛᱷᱟᱞᱢᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/bihar/patna/news/chief-minister-nitish-kumar-laid-foundation-stones-of-500-bed-hospital-in-igims-01567099.html|title=आईजीआईएमएस में 500 बेड के अस्पताल का शिलान्यास, नीतीश ने कहा-2500 बेड बनाना लक्ष्य|last=kumar.ashutosh|date=2019-06-11|website=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=2019-07-13}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.igims.org/ IGIMS ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱠᱴ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱷᱟᱢᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]
s4206waprlkthhs2bwh1tq391pmzpk7
191527
191526
2026-05-07T17:55:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
+
191527
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ
| image = Indira Gandhi Institute of Medical Sciences Logo.svg
| image_size = 180px
| image_alt = IGIMS ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
| caption =
| latin_name =
| motto =
| mottoeng = Praninam Artinashanam
| established = ᱑᱙᱘᱓
| closed =
| type = [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ]]
| dean = ᱰᱨ. ᱳᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| director = ᱰᱨ. ᱵᱤᱱᱫᱮᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| city = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]]
| state = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coor = {{coord|25|36|28.77|N|85|10|03.06|E|}}
| campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ
| former_names =
| free_label =
| free =
| colors =
| colours =
|athletics_affiliations = IGIMS ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ, ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱞ
|other_name = IGIMS
| mascot =
| academic_affiliations = [[National Medical Commission|NMC]], [[University Grants Commission (India)|UGC]], [[Association of Indian Universities|AIU]]
| website = {{URL|igims.org}}
| logo =
| footnotes =
}}
'''ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2025-01-17 |title=IGIMS gets advanced healthcare facilities |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/igims-gets-advanced-healthcare-facilities/articleshow/117337281.cms |access-date=2025-01-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱠᱴ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱢᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱟᱭ. ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱤᱴ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ., ᱮᱢ.ᱰᱤ., ᱮᱢ.ᱮᱥ., ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱮᱪ., ᱰᱤ.ᱮᱢ., ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱵᱤ., ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Medical-Council-of-India-approves-MBBS-course-at-Indira-Gandhi-Institute-of-Medical-Sciences/articleshow/21048339.cms |title=Medical Council of India approves MBBS course at Indira Gandhi Institute of Medical Sciences | Patna News - Times of India |website=[[The Times of India]] |date=13 July 2013 |access-date=2013-07-23 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516125444/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Medical-Council-of-India-approves-MBBS-course-at-Indira-Gandhi-Institute-of-Medical-Sciences/articleshow/21048339.cms |archive-date=16 May 2018 |df=dmy-all }}</ref>
== ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ==
IGIMS ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱓᱑ ᱮᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.igims.org/|title=Indira Gandhi Institute of Medical Science|website=www.igims.org|access-date=2019-07-13}}</ref> ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/bihar/1000-igims-needs-2500-beds-nitish/cid/1385000|title=2500 bedded IGIMS}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱐᱗᱐ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱕᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱚᱯᱷᱛᱷᱟᱞᱢᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/bihar/patna/news/chief-minister-nitish-kumar-laid-foundation-stones-of-500-bed-hospital-in-igims-01567099.html|title=आईजीआईएमएस में 500 बेड के अस्पताल का शिलान्यास, नीतीश ने कहा-2500 बेड बनाना लक्ष्य|last=kumar.ashutosh|date=2019-06-11|website=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=2019-07-13}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.igims.org/ IGIMS ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱠᱴ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱷᱟᱢᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]
lhdm9daiwemqttbnxhl5rcvhp1bsocw
ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
0
35831
191528
2026-05-07T18:00:53Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox university | name = ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | native_name = | image_name = Srhu Logo.png | motto = | established = ᱒᱐᱑᱒ | type = [[ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ]] | coordinates..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191528
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| native_name =
| image_name = Srhu Logo.png
| motto =
| established = ᱒᱐᱑᱒
| type = [[ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ]]
| coordinates = {{coord|30.1973452|N|78.168111|E|type:edu|format=dms|display=inline}}
| president = ᱰᱨ. ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱫᱷᱟᱥᱢᱟᱱᱟ
| vice_chancellor = ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱰᱳᱵᱷᱟᱞ
| city = [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]]
| state = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| undergrad =
| postgrad =
| doctoral =
| campus = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ
| affiliations = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| website = {{url|https://srhu.edu.in}}
}}
'''ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱤ ᱜᱽᱨᱟᱱᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱜᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ 'ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱑᱒' ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://www.governoruk.gov.in/files/himalayan_university1.pdf| title = The Himalayan University Act, 2012| publisher =Governor of Uttarakhand | accessdate = 21 May 2015}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://www.srhu.edu.in/about-us/srhu/about-srhu.html| title = About SRHU| publisher = Swami Rama Himalayan University| accessdate = 22 May 2015 }}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ, ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="course1">{{cite web| url =http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/postgraduate.html| title = Postgraduate Courses| publisher =SRHU| accessdate = 26 May 2015 }}</ref><ref name="course2">{{cite web| url =http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/undergraduate.html| title = Undergraduate Courses| publisher =SRHU| accessdate = 26 May 2015 }}</ref>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱱᱟᱴᱳᱢᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱵᱟᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱮᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱨᱤᱠᱥ, ᱰᱟᱨᱢᱟᱴᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱰᱟᱭᱜᱽᱱᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱱᱮᱥᱛᱷᱤᱥᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱯᱩᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="course2"/>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ===
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ===
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ, ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ===
ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ MBA, B.Com ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱟᱨ BBA ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/>
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
*[[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://srhu.edu.in ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://uk.gov.in ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://mciindia.org ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{DEFAULTSORT:Swami Rama Himalayan University}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
64cs1pwa0nkvzsi5hx8zocdtbjz0n2j
191529
191528
2026-05-07T18:02:40Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
+
191529
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| native_name =
| image_name = Srhu Logo.png
| motto =
| established = ᱒᱐᱑᱒
| type = [[ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ]]
| coordinates = {{coord|30.1973452|N|78.168111|E|type:edu|format=dms|display=inline}}
| president = ᱰᱨ. ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱫᱷᱟᱥᱢᱟᱱᱟ
| vice_chancellor = ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱰᱳᱵᱷᱟᱞ
| city = [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]]
| state = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| undergrad =
| postgrad =
| doctoral =
| campus = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ
| affiliations = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| website = {{url|https://srhu.edu.in}}
}}
'''ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱤ ᱜᱽᱨᱟᱱᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱜᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ 'ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱑᱒' ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://www.governoruk.gov.in/files/himalayan_university1.pdf| title = The Himalayan University Act, 2012| publisher =Governor of Uttarakhand | accessdate = 21 May 2015}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://www.srhu.edu.in/about-us/srhu/about-srhu.html| title = About SRHU| publisher = Swami Rama Himalayan University| accessdate = 22 May 2015 }}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ, ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="course1">{{cite web| url =http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/postgraduate.html| title = Postgraduate Courses| publisher =SRHU| accessdate = 26 May 2015 }}</ref><ref name="course2">{{cite web| url =http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/undergraduate.html| title = Undergraduate Courses| publisher =SRHU| accessdate = 26 May 2015 }}</ref>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱱᱟᱴᱳᱢᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱵᱟᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱮᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱨᱤᱠᱥ, ᱰᱟᱨᱢᱟᱴᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱰᱟᱭᱜᱽᱱᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱱᱮᱥᱛᱷᱤᱥᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱯᱩᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="course2"/>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ===
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ===
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ, ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/>
=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ===
ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/>
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
*[[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://srhu.edu.in ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://uk.gov.in ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://mciindia.org ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{DEFAULTSORT:Swami Rama Himalayan University}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
6oqu3fz14byqnwvzrg33kifyuxjbbi3
ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ
0
35832
191530
2026-05-07T18:15:09Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox hospital | name = ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ | org_group = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ]] | image = Brahmananda_Narayana_Multispeciality_Hospital,_Jamshedpur.jpg | location = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ-᱓᱓, ᱯᱟᱨᱰᱤᱦ ᱪᱷᱚᱠ ᱥᱩᱨ, ᱛᱟᱢᱳᱞᱤᱭᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191530
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox hospital
| name = ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ
| org_group = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| image = Brahmananda_Narayana_Multispeciality_Hospital,_Jamshedpur.jpg
| location = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ-᱓᱓, ᱯᱟᱨᱰᱤᱦ ᱪᱷᱚᱠ ᱥᱩᱨ, ᱛᱟᱢᱳᱞᱤᱭᱟ, ᱥᱚᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ
| region = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| network = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| emergency = ᱒᱔x᱗
| website = {{URL | https://www.narayanahealth.org/hospitals/jamshedpur/brahmananda-narayana-multispeciality-hospital | narayanahealth.org}}
}}
'''ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ''', ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱨᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱱᱮᱯᱷᱨᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ,<ref>{{cite news|work= indiatimes.com |title= Oncology department at Steel City hospital|url= http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Oncology-department-at-Steel-City-hospital/articleshow/47957230.cms}}</ref> ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱜᱟᱭᱱᱮᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱴᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|work= avenuemail.in |title= 170 benefit from Brahmananda Hospital free heath camp |url= http://www.avenuemail.in/jamshedpur/170-benefit-brahmananda-hospital-free-heath-camp/94947/}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱣᱟ ᱥᱚᱫᱚᱱ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|work= telegraphindia.com |title= Steel city to health city|url= http://www.telegraphindia.com/1080719/jsp/jharkhand/story_9570955.jsp}}{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱞᱟᱹᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱥᱟᱨᱡᱚᱱ ᱰᱨ. ᱫᱮᱵᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱨᱜᱤ (epilepsy) ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite news|work= indiatimes.com |title= Steel city gets its first epilepsy clinic|url= http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Steel-city-gets-its-first-epilepsy-clinic/articleshow/26379804.cms}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|work= avenuemail.in |title= Newborn baby undergoes ‘Life Saving’ surgery at Brahmananda |url= http://www.avenuemail.in/jamshedpur/newborn-baby-undergoes-life-saving-surgery-brahmananda/96925/}}</ref> ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ (ACLS) ᱮᱢᱵᱩᱞᱮᱱᱥ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱵᱮᱸᱠ, ᱨᱮᱰᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱒᱔/᱗ ᱤᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱨᱳᱢᱟ ᱥᱮᱵᱟ,<ref>{{cite news|work= avenuemail.in |title= Specialists at BNMH perform miracle|url= http://www.avenuemail.in/jamshedpur/specialists-at-bnmh-perform-miracle/85656/}}</ref> ᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱴᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.narayanahealth.org/hospitals/jamshedpur/brahmananda-narayana-multispeciality-hospital/ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
7jv0psrjetu2djbfotdo26bol4erhak
191531
191530
2026-05-07T18:16:02Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
+
191531
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox hospital
| name = ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ
| org_group = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| image = Brahmananda_Narayana_Multispeciality_Hospital,_Jamshedpur.jpg
| location = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ-᱓᱓, ᱯᱟᱨᱰᱤᱦ ᱪᱷᱚᱠ ᱥᱩᱨ, ᱛᱟᱢᱳᱞᱤᱭᱟ, ᱥᱚᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ
| region = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| network = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| emergency = ᱒᱔x᱗
| website = {{URL | https://www.narayanahealth.org/hospitals/jamshedpur/brahmananda-narayana-multispeciality-hospital | narayanahealth.org}}
}}
'''ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ''', ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱨᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱱᱮᱯᱷᱨᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ,<ref>{{cite news|work= indiatimes.com |title= Oncology department at Steel City hospital|url= http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Oncology-department-at-Steel-City-hospital/articleshow/47957230.cms}}</ref> ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱜᱟᱭᱱᱮᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱴᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|work= avenuemail.in |title= 170 benefit from Brahmananda Hospital free heath camp |url= http://www.avenuemail.in/jamshedpur/170-benefit-brahmananda-hospital-free-heath-camp/94947/}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱣᱟ ᱥᱚᱫᱚᱱ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|work= telegraphindia.com |title= Steel city to health city|url= http://www.telegraphindia.com/1080719/jsp/jharkhand/story_9570955.jsp}}{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱞᱟᱹᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱥᱟᱨᱡᱚᱱ ᱰᱨ. ᱫᱮᱵᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱨᱜᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite news|work= indiatimes.com |title= Steel city gets its first epilepsy clinic|url= http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Steel-city-gets-its-first-epilepsy-clinic/articleshow/26379804.cms}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|work= avenuemail.in |title= Newborn baby undergoes ‘Life Saving’ surgery at Brahmananda |url= http://www.avenuemail.in/jamshedpur/newborn-baby-undergoes-life-saving-surgery-brahmananda/96925/}}</ref> ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱵᱩᱞᱮᱱᱥ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱵᱮᱸᱠ, ᱨᱮᱰᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱒᱔/᱗ ᱤᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱨᱳᱢᱟ ᱥᱮᱵᱟ,<ref>{{cite news|work= avenuemail.in |title= Specialists at BNMH perform miracle|url= http://www.avenuemail.in/jamshedpur/specialists-at-bnmh-perform-miracle/85656/}}</ref> ᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱴᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.narayanahealth.org/hospitals/jamshedpur/brahmananda-narayana-multispeciality-hospital/ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
elaufj2c4wf25vrq8vrbeh24s8c08kl
ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ
14
35833
191532
2026-05-07T18:17:31Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"+" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191532
wikitext
text/x-wiki
+
jsojwe0y00ox745tisb3rfxjb66ayl8
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Infobox hospital
10
35834
191540
2026-05-08T02:52:38Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{#invoke:Type in location|main|Hospital|{{comma separated entries |1= {{if empty|{{{location|}}}|{{{address|}}}}} |2= {{{region|}}} |3= {{#switch: {{{state|}}} | GA = ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ | WA = ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ | #default = {{{state|}}} }} |4={{#switch: {{{country|}}} | AU = ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ | CA = ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ | HK = ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ | IE = ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191540
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Type in location|main|Hospital|{{comma separated entries
|1= {{if empty|{{{location|}}}|{{{address|}}}}}
|2= {{{region|}}}
|3= {{#switch: {{{state|}}}
| GA = ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ
| WA = ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ
| #default = {{{state|}}}
}}
|4={{#switch: {{{country|}}}
| AU = ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ
| CA = ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
| HK = ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ
| IE = ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ
| IN = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| IL = ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ
| KE = ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ
| NZ = ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ
| NO = ᱱᱚᱨᱣᱮ
| PH = ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ
| PK = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ
| SA = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ
| TR = ᱛᱩᱨᱠᱤ
| TZ = ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ
| UK = ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| US = ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ
| #default = {{{country|}}}
}}
}}}}{{Infobox
| child = {{yesno|{{{embed|}}}}}
| autoheaders = yes
| bodyclass = vcard
| aboveclass = fn org
| above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| headerstyle = background-color: #efefef; color: inherit;
| subheader = {{{org_group|}}}
| subheaderclass = category
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|alt={{{logo_alt|}}}|size={{{logo_size|}}}|sizedefault=250px}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=250px|alt={{if empty|{{{alt|}}}|{{{image_alt|}}}}}}}
| caption2 = {{{caption|}}}
| image3 = {{#invoke:Infobox mapframe
| autoWithCaption
| onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}}
| mapframe-marker = hospital
| mapframe-wikidata = yes
| mapframe-frame-width = 250
| mapframe-type = landmark
| mapframe-marker-color = #919090
| mapframe-stroke-color = #525252
| mapframe-stroke-width = 3
| mapframe-shape-fill = #dbdbdb
}}
| data1 = {{#if:{{{pushpin_map|}}}
|{{Location map|{{{pushpin_map|}}}
|alt = {{{pushpin_map_alt|}}}
|relief = {{{pushpin_relief|}}}
|coordinates = {{{coordinates|}}}
|float = center
|label = {{{pushpin_label|}}}
|border = infobox
|caption = {{{pushpin_map_caption|}}}
|width = {{if empty|{{{pushpin_map_size|}}}|225}}
}}
}}
| header2 = ᱚᱛᱱᱚᱜ
| label3 = ᱴᱷᱟᱶ
| data3 = {{comma separated entries
|1= {{if empty|{{{location|}}}|{{{address|}}}}}
|2= {{{region|}}}
|3= {{#switch: {{{state|}}}
| GA = ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ
| WA = ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ
| #default = {{{state|}}}
}}
|4={{#switch: {{{country|}}}
| AU = ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ
| CA = ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
| HK = ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ
| IE = ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ
| IN = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| IL = ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ
| KE = ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ
| NZ = ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ
| NO = ᱱᱚᱨᱣᱮ
| PH = ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ
| PK = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ
| SA = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ
| TR = ᱛᱩᱨᱠᱤ
| TZ = ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ
| UK = ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| US = ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ
| #default = {{{country|}}}
}}
}}
| label4 = ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱥ
| data4 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}}}}
| header10 = {{#switch: {{lc:{{{country|}}}}}
| ca | canada | [[canada]]
| ph | philippines | [[philippines]]
| us | united states |[[united states]] = ᱜᱟᱶᱛᱟ
| ᱜᱟᱶᱛᱟ
}}
| label11 = [[Health system|ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ]]
| data11 = {{Infobox hospital/care system
|HealthCare = {{{healthcare|}}}
|Country = {{{country|}}}
|State = {{{state|}}}
}}
| label12 = [[Hospital#Funding|ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ]]
| data12 = {{#switch: {{lc:{{{funding|}}}
| non-profit | non profit | nonprofit = [[Non-profit hospital|ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]]
| for-profit | for profit | forprofit = [[For-profit hospital|ᱞᱟᱵᱷ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]]
| government = [[Government hospital|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]]
| public = [[Public hospital|ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]]
| #default = {{{funding|}}}
}}
}}
| label13 = [[Hospital#Types|ᱞᱮᱠᱟᱱ]]
| class13 = category
| data13 = {{#switch: {{lc:{{{type|}}}}}
| general | district | district general=[[Hospital#General|{{{type|}}}]]
| specialist =[[Hospital#Specialized|ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ]]
| teaching =[[Teaching hospital|ᱥᱮᱪᱮᱫ]]
| #default = {{{type|}}}
}}
| label14 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
| data14 = {{{religious_affiliation|}}}
| label15 = [[University|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| data15 = {{{affiliation|}}}
| label16 = [[Patronage|ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ]]
| data16 = {{{patron|}}}
| label17 = [[Hospital network|ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ]]
| data17 = {{{network|}}}
| header20 = ᱥᱮᱵᱟᱠᱚ
| label21 = ᱢᱟᱱᱚᱛ
| data21 = {{{standards|}}}
| label22 = [[Emergency department|ᱮᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]]
| data22 = {{#switch: {{lc:{{{country|}}}}}
| ca | canada | il | israel | us | united states = {{#switch: {{lc:{{{emergency|}}}}}
| i | ii | iii | iv | v = [[Level {{{emergency|}}} trauma center|ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ {{{emergency|}}} ᱴᱨᱚᱢᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]]
|#default = {{{emergency|}}}
}}
| uk | united kingdom | ie | ireland | hk | hong kong | singapore = {{#switch: {{lc:{{{emergency|}}}}}
| yes | no = {{{emergency|}}} ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ
|#default = {{{emergency|}}}
}}
|#default = {{{emergency|}}}
}}
| label23 = ᱵᱮᱰᱠᱚ
| data23 = {{{beds|}}}
| label24 = ᱵᱤᱥᱮᱥᱚᱛᱟ
| data24 = {{#switch: {{lc:{{{type|}}}}}
| specialist | teaching = {{if empty|{{{speciality|}}}|{{{specialty|}}}}}
| #default =
}}
| header25 = ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰᱠᱚ
| label26 = [[Helipad|ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ]]
| data26 = {{{helipad|}}}
| data27 = {{#if: {{{h1-number|}}} {{{h1-length-f|}}} {{{h1-length-m|}}} {{{h1-surface|}}}
|{{Infobox hospital/datatable
| nlabel = ᱮᱞ
| metric = {{{metric-rwy|}}}
| n1 = {{{h1-number|}}} | l1-m = {{{h1-length-m|}}} | l1-f = {{{h1-length-f|}}} | s1 = {{{h1-surface|}}}
| n2 = {{{h2-number|}}} | l2-m = {{{h2-length-m|}}} | l2-f = {{{h2-length-f|}}} | s2 = {{{h2-surface|}}}
| n3 = {{{h3-number|}}} | l3-m = {{{h3-length-m|}}} | l3-f = {{{h3-length-f|}}} | s3 = {{{h3-surface|}}}
| n4 = {{{h4-number|}}} | l4-m = {{{h4-length-m|}}} | l4-f = {{{h4-length-f|}}} | s4 = {{{h4-surface|}}}
| n5 = {{{h5-number|}}} | l5-m = {{{h5-length-m|}}} | l5-f = {{{h5-length-f|}}} | s5 = {{{h5-surface|}}}
| n6 = {{{h6-number|}}} | l6-m = {{{h6-length-m|}}} | l6-f = {{{h6-length-f|}}} | s6 = {{{h6-surface|}}}
| n7 = {{{h7-number|}}} | l7-m = {{{h7-length-m|}}} | l7-f = {{{h7-length-f|}}} | s7 = {{{h7-surface|}}}
| n8 = {{{h8-number|}}} | l8-m = {{{h8-length-m|}}} | l8-f = {{{h8-length-f|}}} | s8 = {{{h8-surface|}}}
| n9 = {{{h9-number|}}} | l9-m = {{{h9-length-m|}}} | l9-f = {{{h9-length-f|}}} | s9 = {{{h9-surface|}}}
| n10 = {{{h10-number|}}} | l10-m = {{{h10-length-m|}}} | l10-f = {{{h10-length-f|}}} | s10 = {{{h10-surface|}}}
| n11 = {{{h11-number|}}} | l11-m = {{{h11-length-m|}}} | l11-f = {{{h11-length-f|}}} | s11 = {{{h11-surface|}}}
| n12 = {{{h12-number|}}} | l12-m = {{{h12-length-m|}}} | l12-f = {{{h12-length-f|}}} | s12 = {{{h12-surface|}}}
}}}}
| header30 = ᱱᱟᱜᱟᱢ
| label31 = ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ
| data31 = {{{former_names|}}}
| label32 = ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ
| data32 = {{{constructed|}}}
| label33 = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| data33 = {{{founded|}}}
| label34 = ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| data34 = {{{opened|}}}
| label42 = ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| data42 = {{{closed|}}}
| label43 = ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| data43 = {{{demolished|}}}
| header52 = ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱚ
| label53 = ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ
| data53 = {{#switch:{{{website|}}}
|N/A|n/a|None|none=
|#default = {{{website|}}}
}}
| label54 = ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱠᱚ
| data54 = {{Infobox hospital/lists|Country={{{country|}}}|State = {{{state|}}} }}
| label55 = ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱚ
| data55 = {{{other_links|}}}
| data56 = {{{nrhp|}}}
| data57 = {{{module|}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox hospital with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox hospital]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| address | affiliation | alt | beds | caption | closed | constructed | coordinates | country | demolished | embed | emergency | former_names | founded | funding | h1-length-f | h1-length-m | h1-number | h1-surface | h2-length-f | h2-length-m | h2-number | h2-surface | h3-length-f | h3-length-m | h3-number | h3-surface | h4-length-f | h4-length-m | h4-number | h4-surface | h5-length-f | h5-length-m | h5-number | h5-surface | h6-length-f | h6-length-m | h6-number | h6-surface | h7-length-f | h7-length-m | h7-number | h7-surface | h8-length-f | h8-length-m | h8-number | h8-surface | h9-length-f | h9-length-m | h9-number | h9-surface | h10-length-f | h10-length-m | h10-number | h10-surface | h11-length-f | h11-length-m | h11-number | h11-surface | h12-length-f | h12-length-m | h12-number | h12-surface | healthcare | helipad | image | image_alt | image_size | location | logo | logo_alt | logo_size | metric-rwy | module | name | network | nrhp | opened | org_group | other_links | patron | pushpin_label | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_size | pushpin_relief | region | religious_affiliation | speciality | specialty | standards | state | type | website }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = [[Template:Infobox hospital]]
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox hospital with conflicting parameters}}
| location; address
| alt; image_alt
| speciality; specialty
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
06bqhgu6yx8mchwmg25y9ocv2hw1b22
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Infobox hospital/care system
10
35835
191542
2026-05-08T02:56:54Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191542
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{HealthCare|}}}
|{{#switch: {{{Country|}}}
| AU | Australia = {{#switch: {{{HealthCare|}}}
| Medicare=ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ [[ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱭᱟᱨ (ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ)|ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱭᱟᱨ (ᱮ.ᱭᱩ.)]]
| #default = {{{HealthCare|}}} }}
| CA | Canada = {{#switch: {{{HealthCare|}}}
| Medicare=ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ [[ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ)]] {{#switch: {{{State|}}}
| Alberta=| British Columbia=([[Medical Services Plan of British Columbia|ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.]])
| Manitoba=| New Brunswick=| Newfoundland and Labrador=| Nova Scotia=| Ontario=([[Ontario Health Insurance Plan|ᱳ.ᱮᱭᱤᱪ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.]])
| Prince Edward Island=| Quebec=| Saskatchewan=| #default = }}
| Charity=[[Charity care|ᱫᱟᱱ]]
| #default = {{{HealthCare|}}} }}
| UK | United Kingdom = {{#switch: {{{HealthCare|}}}
| NHS=ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ|ᱮᱱ.ᱮᱭᱤᱪ.ᱮᱥ.]]
| #default = {{{HealthCare|}}} }}
| #default = {{{HealthCare|}}}
}}
}}<noinclude>{{documentation|content=
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{tlx|{{BASEPAGENAME}}}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾
}}</noinclude>
hm3ygybob886qhuxrqrej6iv4drdfbq
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Infobox hospital/lists
10
35836
191544
2026-05-08T03:07:45Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{#if:{{{Country|}}} | {{#switch: {{{Country|}}}| AU | Australia = [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] | CA | Canada = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] | HK | Hong Kong = [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191544
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{Country|}}}
| {{#switch: {{{Country|}}}| AU | Australia = [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| CA | Canada = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| HK | Hong Kong = [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| IE | Ireland = [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| IS | Israel = [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| IN | India = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| KE | Kenya = [[ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| NZ | New Zealand = [[ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| PH | Philippines = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| PK | Pakistan = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| SA | South Africa = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| TZ | Tanzania = [[ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| UK | United Kingdom = {{#ifexist: List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}} | [[List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}}|{{delink|1={{{State}}}}} ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] }}
| US | USA | United States = {{#switch: {{delink|1={{{State|}}}}} | Georgia = [[List of hospitals in Georgia (U.S. state)|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | New York = [[List of hospitals in New York (state)|ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | Washington = [[List of hospitals in Washington (state)|ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | {{#ifexist: List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}} | [[List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}}|{{delink|1={{{State}}}}} ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | [[List of hospitals in the United States|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] }} }}
| #default = {{#ifexist: List of hospitals in {{{Country}}} | [[List of hospitals in {{{Country}}}|{{{Country}}} ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]}}
}}
}}<noinclude>{{documentation|content=
{{High-use}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{tlx|{{BASEPAGENAME}}}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱳᱵᱚᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ "... ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾
}}</noinclude>
rv5cpzcn2gmjxlnw79oge4ifkn9a5j7
191545
191544
2026-05-08T03:08:35Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191545
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{Country|}}}
| {{#switch: {{{Country|}}}| AU | Australia = [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| CA | Canada = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| HK | Hong Kong = [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| IE | Ireland = [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| IS | Israel = [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| IN | India = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| KE | Kenya = [[ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| NZ | New Zealand = [[ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| PH | Philippines = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| PK | Pakistan = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| SA | South Africa = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| TZ | Tanzania = [[ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| UK | United Kingdom = {{#ifexist: List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}} | [[List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}}|{{delink|1={{{State}}}}} ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] }}
| US | USA | United States = {{#switch: {{delink|1={{{State|}}}}} | Georgia = [[List of hospitals in Georgia (U.S. state)|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | New York = [[List of hospitals in New York (state)|ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | Washington = [[List of hospitals in Washington (state)|ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | {{#ifexist: List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}} | [[List of hospitals in {{delink|1={{{State}}}}}|{{delink|1={{{State}}}}} ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] | [[List of hospitals in the United States|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] }} }}
| #default = {{#ifexist: List of hospitals in {{{Country}}} | [[List of hospitals in {{{Country}}}|{{{Country}}} ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]}}
}}
}}<noinclude>{{documentation|content=
{{High-use}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{tlx|{{BASEPAGENAME}}}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱳᱵᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ "... ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾
}}</noinclude>
qz922e2g9xmzvnosfmwzrg87qmeteje
ᱢᱳᱰᱩᱞ:Infobox dim
828
35837
191546
2026-05-08T03:10:51Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"require('strict') local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local p = {} local log2 = 0.693147181 local ppm = 1000/0.3 -- pixels per meter, from 0.3 mm / pixel from https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels -- To convert to OSM zoom level, we need to know meters per pixel at zoom level 9 -- On the equator, it's 305.748 meters/pixel according to https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels -- This quantity..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191546
Scribunto
text/plain
require('strict')
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local p = {}
local log2 = 0.693147181
local ppm = 1000/0.3 -- pixels per meter, from 0.3 mm / pixel from https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels
-- To convert to OSM zoom level, we need to know meters per pixel at zoom level 9
-- On the equator, it's 305.748 meters/pixel according to https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels
-- This quantity depends on the latitude (which we usually don't have easy access to)
-- Instead, we'll be correct at 38 degrees N, given en-WP bias towards NA and Europe
-- 38N was chosen because:
-- * It's the furthest north where scale=100000 maps to zoom=12
-- * One hemisphere (20000km) maps to zoom=1
local mppl9Equator = 305.748
-- Convert from Geohack's scale to OSM style zoom levels as used by <maplink>
local function geohackScaleToMapZoom(scale,latitude)
scale = tonumber(scale)
if not scale or scale <= 0 then return end
latitude = latitude or 38
local mppl9 = mppl9Equator*math.cos(math.rad(latitude))
return math.log(mppl9*ppm/scale)/log2 + 9
end
-- compute the viewport size (on screen) in meters, assuming ppm pixels per meter on screen
local function computeViewport(args)
local viewport_cm = tonumber(args.viewport_cm)
local viewport_px = tonumber(args.viewport_px)
return viewport_cm and viewport_cm / 100 or viewport_px and viewport_px / ppm
or tonumber(args.default_viewport) or 0.1
end
-- convert from geohack dim (knowing the viewpoint size on screen) to geohack scale
local function geohackDimToScale(dim, args)
dim = tonumber(dim)
args = args or {}
if not dim or dim <= 0 then return end
local units = args.units
if units and string.lower(units) == 'km' then
dim = dim*1000
end
return dim / computeViewport(args)
end
-- inverse of above function, returning dim in km
local function geohackScaleToDim(scale, args)
scale = tonumber(scale)
args = args or {}
if not scale or scale <= 0 then return end
return scale * computeViewport(args) * 1e-3
end
local oddShape = 2.09 --- length/sqrt(area) of Boston (to choose an example)
-- Convert from Geohack's types to Geohack dim
local function geohackTypeToDim(args)
local t = args.type
if not t then return end
local typeDim = mw.loadData('Module:Infobox_dim/data')
local dim = typeDim[t]
local population = tonumber(args.population)
if t == 'city' and population and population > 0 then
-- assume city is a circle with density of 1000/square kilometer
-- compute diameter, in meters. Then multiply by oddShape to account for weird shapes
dim = 35.68e-3*math.sqrt(population)*oddShape
-- don't zoom in too far
if dim < 5 then
dim = 5
end
end
return dim
end
-- Convert from dimension of object to Geohack dim
local function computeDim(length,width,area)
if length and width then
return math.max(length,width)
end
if length then return length end
if width then return width end
if area then return oddShape*math.sqrt(area) end
end
-- compute geohack dim from unit arguments (e.g., length_mi)
local function convertDim(args)
local length = args.length_mi and 1.60934*args.length_mi or args.length_km
local width = args.width_mi and 1.60934*args.width_mi or args.width_km
local area = args.area_acre and 0.00404686*args.area_acre or
args.area_ha and 0.01*args.area_ha or
args.area_mi2 and 2.58999*args.area_mi2 or args.area_km2
local dim = computeDim(length, width, area)
return dim
end
local function computeScale(args)
if args.scale then return args.scale end
local dim, units, scale
if args.dim then
dim, units = mw.ustring.match(args.dim,"^([-%d%.]+)%s*(%D*)")
args.units = units
args.default_viewport = 0.1 -- default geohack viewpoirt
scale = geohackDimToScale(dim, args)
end
if not scale then
dim = convertDim(args) or geohackTypeToDim(args)
args.units = 'km'
args.default_viewport = 0.2 --- when object dimensions or type is specified, assume 20cm viewport
scale = dim and geohackDimToScale(dim, args)
end
if not scale then return end
scale = math.floor(scale+0.5)
-- keep scale within sane bounds (OSM zoom levels 1-17)
if scale < 1600 then
scale = 1600
end
if scale > 200e6 then
scale = 200e6
end
return scale
end
-- Argument checking
local positiveNumericArgs = {viewport_cm=true,viewport_px=true,length_mi=true,length_km=true,
width_mi=true,width_km=true,area_mi2=true,area_km2=true,
area_acre=true,area_ha=true,scale=true,population=true}
local function cleanArgs(args)
local clean = {}
if type(args) == 'table' then
for k, v in pairs(args) do
if positiveNumericArgs[k] then
v = v and mw.ustring.gsub(v,",","") -- clean out any commas
v = tonumber(v) -- ensure argument is numeric
if v and v <= 0 then -- if non-positive, ignore value
v = nil
end
end
clean[k] = v
end
end
return clean
end
-- Module entry points
function p._dim(args)
args = cleanArgs(args)
if args.dim then return args.dim end
-- compute scale for geohack
local scale = args.scale
local dim
if not scale then
args.default_viewport = 0.2 -- when specifying a object dimension or type, assume output spans 20cm
dim = convertDim(args) or geohackTypeToDim(args)
args.units = 'km'
scale = dim and geohackDimToScale(dim, args)
end
-- reset back to 10cm viewport for correct geohack dim output
args.viewport_cm = 10
dim = scale and geohackScaleToDim(scale, args)
return dim and tostring(math.floor(dim+0.5))..'km'
end
function p._scale(args)
args = cleanArgs(args)
return computeScale(args)
end
function p._zoom(args)
args = cleanArgs(args)
args.viewport_px = args.viewport_px or 200 --- viewport for Kartographer is 200px high
local scale = computeScale(args)
if scale then
local latitude = tonumber(args.latitude)
latitude = latitude and (latitude > 70 and 70 or latitude < -70 and -70 or latitude)
local zoom = geohackScaleToMapZoom(scale,latitude)
return zoom and math.floor(zoom)
end
end
-- Template entry points
function p.dim(frame)
return p._dim(getArgs(frame)) or ''
end
function p.scale(frame)
return p._scale(getArgs(frame)) or ''
end
function p.zoom(frame)
return p._zoom(getArgs(frame)) or ''
end
return p
jy5fyn8gcmhd8ajqw0ljt5qgmzyo4hz
ᱢᱳᱰᱩᱞ:Infobox dim/data
828
35838
191547
2026-05-08T03:12:01Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"local typeToDim = { -- typical size of object (in km) country = 2000, satellite = 2000, state = 600, adm1st = 200, adm2nd = 60, adm3rd = 20, city = 20, isle = 20, mountain = 20, river = 20, waterbody = 20, event = 10, forest = 10, glacier = 10, airport = 6, landmark = 2, railwaystation = 2, edu = 2, pass = 2, camera = 2 } return typeToDim" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191547
Scribunto
text/plain
local typeToDim = { -- typical size of object (in km)
country = 2000,
satellite = 2000,
state = 600,
adm1st = 200,
adm2nd = 60,
adm3rd = 20,
city = 20,
isle = 20,
mountain = 20,
river = 20,
waterbody = 20,
event = 10,
forest = 10,
glacier = 10,
airport = 6,
landmark = 2,
railwaystation = 2,
edu = 2,
pass = 2,
camera = 2
}
return typeToDim
q8gk4m0g59kpt1szm28fnnl9cyh4rhi
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Minecraft
1
35839
191549
2026-05-08T03:23:43Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ */ new section
191549
wikitext
text/x-wiki
== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ==
ᱡᱚᱦᱟᱨ,
ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Fillets07|Fillets07]] ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ '''ᱢᱟᱭᱤᱱᱠᱨᱟᱯᱷᱴ''' ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱᱟ᱾
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱩᱪᱟᱹᱲ (translitere) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱒᱓, ᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
jwwqbucy1psw0s8c7t4sx2q19lp0xvx
Linux Mint
0
35840
191551
2026-05-08T04:34:27Z
Fillets07
11023
/* */
191551
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Linux Mint
| logo = Linux Mint logo.svg
| screenshot = Linux Mint 22 Cinnamon.png
| developer = Linux Mint Team
| family = [[Linux]]
| source_model = Open source
| initial_release = 27 August 2006
| latest_release_version = 22
| kernel_type = Monolithic kernel
| userland = GNU
| license = GNU GPL and other licenses
| website = {{URL|https://linuxmint.com/}}
}}
'''Linux Mint''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Linux]]-ᱟᱫᱷᱟᱨᱤᱛ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱚ Linux Mint Team ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ 2006 ᱥᱟᱞ 27 ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ।
Linux Mint ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱡ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ-ᱵᱚᱸᱫᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ Ubuntu ᱟᱨ Debian ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ।
== ᱵᱤᱵᱚᱨ ==
Linux Mint ᱨᱮ Cinnamon, MATE ᱟᱨ Xfce ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱮᱱᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱰᱮᱠ, ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱜᱩ ᱮᱫᱟ।
== ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ==
Linux Mint ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ Ubuntu LTS ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ।
== ᱮᱥᱨᱟ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱹᱦᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟ ==
* {{Official website|https://linuxmint.com/}}
{{Linux-stub}}
ng1aw4h5v5xnky2bgggvwcdc5w2vyou
191553
191551
2026-05-08T04:35:23Z
Fillets07
11023
/* */
191553
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Linux Mint
| logo = The Linux Mint Logo.svg
| screenshot = Linux Mint 22 Cinnamon.png
| developer = Linux Mint Team
| family = [[Linux]]
| source_model = Open source
| initial_release = 27 August 2006
| latest_release_version = 22
| kernel_type = Monolithic kernel
| userland = GNU
| license = GNU GPL and other licenses
| website = {{URL|https://linuxmint.com/}}
}}
'''Linux Mint''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Linux]]-ᱟᱫᱷᱟᱨᱤᱛ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱚ Linux Mint Team ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ 2006 ᱥᱟᱞ 27 ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ।
Linux Mint ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱡ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ-ᱵᱚᱸᱫᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ Ubuntu ᱟᱨ Debian ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ।
== ᱵᱤᱵᱚᱨ ==
Linux Mint ᱨᱮ Cinnamon, MATE ᱟᱨ Xfce ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱮᱱᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱰᱮᱠ, ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱜᱩ ᱮᱫᱟ।
== ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ==
Linux Mint ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ Ubuntu LTS ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ।
== ᱮᱥᱨᱟ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱹᱦᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟ ==
* {{Official website|https://linuxmint.com/}}
{{Linux-stub}}
q9eplx0quai9yava9hndr4sng94qh60
191554
191553
2026-05-08T04:39:40Z
Fillets07
11023
/* */
191554
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Linux Mint
| logo = The Linux Mint Logo.svg
| screenshot = Linux Mint 22.png
| developer = Linux Mint Team
| family = [[Linux]]
| source_model = Open source
| initial_release = 27 August 2006
| latest_release_version = 22
| kernel_type = Monolithic kernel
| userland = GNU
| license = GNU GPL and other licenses
| website = {{URL|https://linuxmint.com/}}
}}
'''Linux Mint''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Linux]]-ᱟᱫᱷᱟᱨᱤᱛ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱚ Linux Mint Team ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ 2006 ᱥᱟᱞ 27 ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ।
Linux Mint ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱡ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ-ᱵᱚᱸᱫᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ Ubuntu ᱟᱨ Debian ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ।
== ᱵᱤᱵᱚᱨ ==
Linux Mint ᱨᱮ Cinnamon, MATE ᱟᱨ Xfce ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱮᱱᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱰᱮᱠ, ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱜᱩ ᱮᱫᱟ।
== ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ==
Linux Mint ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ Ubuntu LTS ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ।
== ᱮᱥᱨᱟ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱹᱦᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟ ==
* {{Official website|https://linuxmint.com/}}
{{Linux-stub}}
a3qf0wfnuefpt8lkkqdksves8qsk2sd