ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱡᱤᱭᱚᱱ
0
3571
191667
112661
2026-05-09T16:25:01Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
Redirected page to [[ᱡᱤᱣᱤ]]
191667
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT[[ᱡᱤᱣᱤ]]
nuyo2ga3xlnfh84lotcu9bhk8o9ikt9
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ
0
7064
191633
190266
2026-05-09T14:13:47Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191633
wikitext
text/x-wiki
{{Orphan|date=ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ''' ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱤᱛ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (state emblem), ᱡᱤᱣᱤᱻᱡᱩᱸᱛᱩ (animal), ᱪᱮᱬᱮ (bird), ᱵᱟᱦᱟ (flower), ᱫᱟᱨᱮ (tree) ᱠᱚ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ (state songs) ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ (state mottos) ᱾
==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
===[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
|ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (Emblem)]] || style="text-align:center;"| ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱢᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱤ]] <br> (''To Our Mother Telugu'')|| style= "text-align center;"| [[File:Telugu Talli Statue.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ ||[[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ (blackbuck)]] (''Antilope cervicapra)'' || style="text-align:center;"| [[File:Bannerghatta blackbuck 01.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ ||[[Rose-ringed parakeet|ᱨᱳᱡ ᱨᱤᱸᱜ ᱯᱟᱨᱟᱠᱤᱴ (Rose ring parakeet)]] (''Psittacula krameri'')<ref name=bnhsenvis>{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds zeitgeist fjaccessdate=25 June 2016}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri male by Dr. Raju Kasambe DSCN8937 (2).jpg|100x100px]]||
|-
|ᱦᱟᱹᱠᱩ || |ᱢᱩᱨᱮᱞ (''Channa striata'') || style="text-align:center;"| ||https://www.google.com/search?q=murrel&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=TBDTxlupUIyV8M%253A%252C-2lifppbDZ0P0M%252C%252Fm%252F08sdvm&vet=1&usg=AI4_-kR5QFm8m8CavFKf7-e1XOZ0ki-ejA&sa=X&ved=2ahUKEwjjw8KA_NrlAhWWiXAKHSxSCrgQ_B0wG3oECAYQAw#imgrc=TBDTxlupUIyV8M:
|-
|ᱵᱟᱦᱟ || |ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ (''Jasminum officinale)''<ref name="Andhra Pradesh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Jasminum officinale.JPG|100px]]||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[Azadirachta indica|ᱱᱤᱢ]] (''Azadirachta indica'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Andhra%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=Andhra Pradesh | work=bsienvis.nic.in | accessdate=25 June 2016}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Neem tree leaves.JPG|100px]] ||
|-
|ᱡᱚ || [[Mangifera indica|(Mango)]] [[ᱩᱞ]] (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) ||[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos frontalis|ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] (''Bos frontalis'')<ref name="ap2">{{cite web | url=http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | title=Basic Statistical Figure of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202101141/http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | archivedate=2 February 2016 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kiap">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | title=Symbols of Arunachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ap">{{cite web | url=http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | title=Symbols of Arunachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150311201209/http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | archive-date=11 March 2015}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:B4 darjeling para-5 (cropped).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱦᱚᱨᱱ ᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[Dipterocarpus macrocarpus|ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers>{{cite web|title = State Trees and Flowers of India|url = http://flowersofindia.net/misc/state_flora.html|website = flowersofindia.net|access-date = 2016-01-27}}</ref><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Arunachal%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%204.3.2014.pdf | title=State Tree of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016}}</ref> ||[[File:Bhutan pine foliage.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱟᱥᱟᱢ]]===
{{main|List of Assam state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱷ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;" |[[File:Seal of Assam.png|100px]] ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ
|
[[ᱳ ᱢᱩᱨ ᱟᱯᱩᱱᱟᱨ ᱫᱮᱥ]] <br> (''O My Endearing Country!'')
|
|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱳᱱᱳᱥᱚᱨ]] (''Rhinoceros unicornis'')<ref name="kias">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | title=Symbols of Assam | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="as">{{cite web |url = http://asbb.gov.in/ataglance.asp|title = Symbols of Assam|accessdate = 15 October 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130810000136/http://asbb.gov.in/ataglance.asp|archive-date = 10 August 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Rhinoceros unicornis, Kaziranga (2006).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱚᱠ]] (''Asarcornis scutulata'')<ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:White-winged.wood.duck.arp.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /><ref name="envis">{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Assam%20State%20Tree_2_12.pdf|title = Assam|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 27 January 2016}}</ref> || style="text-align:center;"| ||
|}
===[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Bihar.svg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ
|[[ᱜᱚᱩᱨ]] (''Mithun'')<ref>{{cite web|url=http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|title=State animal of Bihar (Gaur) – complete detail – updated|author=|date=|website=natureconservation.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172708/http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|url-status=dead}}</ref> || [[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ
|[[House sparrow|ᱦᱟᱩᱥ ᱥᱯᱭᱟᱨᱳ]] (''Passer domesticus'')<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-sparrow-to-become-the-state-bird-of-bihar-1787037|title=Sparrow to become the state bird of Bihar {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2013-01-08|newspaper=dna|language=en-US|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Female in Kolkata I IMG 3787 (cropped).jpg|100px]] ||
|-
|ᱵᱟᱦᱟ
|[[Bauhinia variegata|ᱠᱚᱪᱱᱟᱨ]] (''Phanera variegata'')<ref>{{cite web|url = http://bsienvis.nic.in/State_flower/Bihar%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2010.12.2013.pdf|title = State flower of Bihar|date = |access-date = 16 February 2016|website = |publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|last = |first = }}</ref>
| style="text-align:center;"|[[File:Bauhinia variegata flower.jpg|100px]]
|
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱴᱨᱤ]] (Ficus religiosa)<ref>{{Cite web|url=http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|title=Bihar State Symbols|website=www.onlinesaraswati.com|access-date=2019-07-17|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813030546/http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|url-status=dead}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|alt=|100x100px]]||
|}
===[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||Ashoka lions, ears of rice, lightning, 36 fortresses || style="text-align:center;"|[[File:Chhattisgarh Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bubalus bubalis|ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱰᱟ]] (''Bubalus bubalis'')<ref name="kicht">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | title=Symbols of Chhattisgarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="cht">{{cite web | url=http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | archive-url=https://archive.is/20131015110814/http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | url-status=dead | archive-date=15 October 2013 | title=Symbols of Chhattisgarh | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:BUFFALO159.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Common hill myna|ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Beo-2.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis gigantea]] <ref name="envis-flower">{{cite web|url=http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3938.aspx|title=State Flowers of India|website=www.bsienvis.nic.in|access-date=2016-02-16}}</ref> ||[[File:Rhynchostylis gigantea.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Shorea robusta|ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta - Simurali 2011-10-05 050368.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱜᱳᱣᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||[[ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखमाप्नुयात् <br> (''May everyone see goodness, may none suffer any pain'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos gaurus|ᱜᱚᱩᱨ]] (''Bos gaurus'')<ref name="kigoa">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | title=Symbols of Goa | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="goa">{{cite web | url=http://www.goatourism.gov.in/destinations/sanctuaries/160-bondla-wildlife-sanctuary | title=Symbols of Goa | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]]
||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Flame-throated bulbul|ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱩᱞᱵᱩᱞ]] (''Pycnonotus gularis'')<ref name="kigoa"/><ref name="goa"/><ref>{{Cite news|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|title=Ruby-throated yellow bulbul|newspaper=The Goan|access-date=2016-10-15}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Flame-throated_bulbul.jpg | 100px]] ||
|-
| ᱦᱟᱹᱠᱩ || [[ᱜᱨᱮ ᱢᱭᱩᱞᱮᱴ]]/Shevtto in [[Konkani]] (''Mugil cephalus'')<ref>{{cite web|url=http://www.navhindtimes.in/shevtto-declared-state-fish-as-it-is-extensively-found-throughout-year/|title= Shevtto declared state fish as it is extensively found throughout year |author=|date=|website=www.navhindtimes.in}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303214620/http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |url-status=dead }}</ref> || ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱨᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Plumeria rubra'') || [[File:Fleurs de Frangipanier (Île de la Réunion) (4125134278).jpg|172x172px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Terminalia elliptica|ᱢᱟᱴᱤ]] ''Terminalia crenulata'' || style="text-align:center;"|[[File:Terminalia_elliptica_NP.JPG | 100px]] ||
|-
| State heritage tree || [[Cocos nucifera|ᱱᱤᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] ''Cocos nucifera'' || style="text-align:center;"|[[File:Cocos nucifera.jpg | 100px]] ||
|}
===[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|100px]] ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭ ᱡᱚᱭ ᱜᱚᱨᱚᱵᱷᱤ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛ]] <br> (''Victory to Proud Gujarat!'')|| ||"Jai Jai Garavi Gujarat" is a poem written by [[Gujarati language|Gujarati]] poet [[Narmadashankar Dave]], better known as Narmad in 1873.
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ
| [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ]] (''Panthera leo persica'')<ref name=":0">{{Cite news|url=http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|title=State Symbols of India (State Animals, Birds, Flowers and Trees of India) – General Knowledge 2016/2017|date=2016-10-15|newspaper=General Knowledge 2016/2017|language=en-GB|access-date=2016-10-15|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807152517/http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-forgets-state-bird-tree-and-flower/articleshow/29893945.cms|title=Gujarat forgets state bird, tree and flower – Times of India|newspaper=The Times of India|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:Adult Asiatic Lion.jpg|100px]] ||The Asiatic lion's range is restricted to the [[Gir National Park]] and environs in the Indian state of [[Gujarat]].
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Greater flamingo|ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱢᱤᱸᱜᱳ]] (''Phoenicopterus roseus'')<ref name="envisave">{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds | work=ENVIS Centre On Avian Ecology | accessdate=17 August 2016}}</ref> || style="text-align:center"|[[File:Greater flamingo galapagos.JPG|100x100px]] ||In [[Gujarat]], a state of India, flamingos can be observed at the [[Nal Sarovar Bird Sanctuary]], [[Khijadiya Bird Sanctuary]], [[Kutch Desert Wildlife Sanctuary#Flamingo City|Flamingo City]], and in the [[Thol Bird Sanctuary]]. They remain there during the entire winter season.
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| [[Tagetes|ᱢᱮᱨᱤᱜᱳᱞᱰ]] (''Tagetes'')<ref>{{cite web|url=http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|title=Which is State Flower of Gujarat|author=|date=|website=www.nrigujarati.co.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230230339/http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|url-status=dead}}</ref> || [[File:African Marigold.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ
| style="text-align:center;" align=center colspan=3|Disputed<br/>Various official websites disagree on state tree.<ref name=":1"/><ref name=envis-tree/><ref>{{Cite web |url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx |title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |title=State Symbols of India}}</ref>
|}
===[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Ashoka lions, lotus, sun rising over water and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:..Haryana Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱚᱠ]] (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱮᱞᱮᱵᱽ) (''Antilope cervicapra'')<ref name="kihar">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | title=Symbols of Haryana | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ha">{{cite web | url=http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | title=Symbols of Haryana | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131010075823/http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | archive-date=10 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;" |[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Francolinus francolinus|ᱵᱞᱟᱠ ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱳᱞᱤᱱ]] (''Francolinus francolinus'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Black Francolin.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]] (''Nelumbo nucifera'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|Peepal]] [[ᱦᱮᱸᱥᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Ficus religiosa'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ [[Himalayas|ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Uncia uncia|ᱥᱱᱳ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Uncia uncia'')<ref name="kihp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | title=Symbols of Himachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="hp">{{cite web | url=http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | title=Symbols of Himachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130626221807/http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | archive-date=26 June 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Uncia uncia.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱣᱮᱥᱴᱮᱨᱱ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan melanocephalus'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:WesternTragopan.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱯᱤᱸᱠ [[ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱚᱱ]] (''Rhododendron campanulatum'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Rhododendron campanulatum AJTJ.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱰᱤᱭᱳᱰᱟᱨ ᱪᱮᱰᱟᱨ]] (''Cedrus deodara'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Cedrus deodara Manali 2.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] || style="text-align:center;"|[[File:Jharkhand Rajakiya Chihna.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ]] (''Elephas maximus'')<ref name="kijh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | title=Symbols of Jharkhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="jh">{{cite web | url=http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | title=Symbols of Jharkhand | accessdate=15 October 2013 | archive-date=27 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130927233112/http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | url-status=dead }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱭᱞᱤ (''Eudynamys scolopaceus'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Eudynamys scolopacea - 20080801.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta in Chhattisgarh.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱠ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Karnataka emblem.svg|100px]] ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤᱭᱚ ᱛᱚᱱᱩᱡᱟᱛᱮ]]<ref>{{cite web|title = Poem declared 'State song'|url = http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|website = |access-date = 27 January 2016|date = 11 January 2004|work=The Hindu}}</ref> <br> (''Victory to you Mother Karnataka, The Daughter of Mother India!'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || ᱮᱟᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ<ref name="karn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=16 February 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kar">{{cite web | url=http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | title=A handbook of Karnataka 2010: Chapter 1 Introduction | work=karnataka.gov.in | date=2010 | accessdate=16 February 2016 | page=35 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150106105518/http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | archive-date=6 January 2015}}</ref> (''Elephas maximus'') || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Coracias indica'') || style="text-align:center;"| [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ || [[ᱥᱟᱳᱛᱷᱮᱨᱱ ᱵᱟᱰ ᱣᱤᱸᱜ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-gets-its-own-butterfly/article18470618.ece|title=State gets its own butterfly|last=The|first=Hindu|date=May 17, 2017|work=|access-date=3 March 2018|via=}}</ref> (''Troides minos'') || style="text-align:center;"|[[File:Troides minos 06680.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Nelumbo nucifera'') || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Santalum album|ᱥᱟᱱᱰᱟᱞ-ᱳᱰ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Santalum album'') || style="text-align:center;"|[[File:Sandal leaf.jpg|100px]]
|
|}
===[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]===
{{main|List of Kerala state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]<ref>{{cite web|title = KERALA|url = http://www.hubert-herald.nl/BhaKerala.htm|website = www.hubert-herald.nl|access-date = 2016-01-27}}</ref> || align=center|[[File:Emblem of Kerala state Vector.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟ.ᱛᱤ]] (''Elephas maximus indicus'')<ref name="kike">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | title=Symbols of Kerala | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ke">{{cite web | url=http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | title=Kerala Symbols | work=Public Relations Department, Kerala | accessdate=8 March 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221810/http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | archivedate=4 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱜᱨᱮᱴ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱰ]] (''Etroplus suratensis'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimeen-leaps-from-frying-pan-to-state-fish/article506189.ece | title=Karimeen leaps from frying pan to State fish | work=The Hindu | date=9 July 2010 | accessdate=1 March 2016 | author=Basheer, K.}}</ref> || align=center|[[File:Etroplus suratensis.jpg|100px]] || Green chromide was designated state fish by Government of Kerala in 2010.
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Cassia fistula|ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱟ]] (''Cassia fistula'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Konnamaram.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Cocos nucifera|ᱱᱩᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] (''Cocos nucifera'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Coconut green.JPG|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ
|[[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱷᱟᱲ]]
| align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]]
|Jackfruit was Declared as Official State Fruit of Kerala on 21 March 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jackfruit-is-keralas-official-fruit/article23317894.ece|title=Jackfruit is Kerala's official fruit|date=2018-03-22|work=The Hindu|access-date=2018-08-30|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
|}
===[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, banyan tree, ears of wheat and ears of rice || style="text-align:center;"|[[File:..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Rucervus duvaucelii|ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ.]]<ref name="kimp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | title=Symbols of Madya Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mp">{{cite web|url=http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |title=Symbols of Madya Pradesh |accessdate=18 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019091527/http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |archivedate=19 October 2013 }}</ref> (''Rucervus duvaucelii'') || style="text-align:center;"|[[File:The barasingha.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ|| [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱭᱪᱟᱪᱮᱨ]] (''Terpsiphone paradisi'')<ref name=mpsbb>{{cite web | url=http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | title=State Symbols of MP | publisher=Madhya Pradesh State Biodivesity Board | work=mpsbb.nic.in | accessdate=25 June 2016 | archive-date=25 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160725091913/http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Terpsiphone paradisi -near Amaya Lake, Dambulla, Sri Lanka-8.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[Tor tor|ᱢᱟᱦᱟᱥᱤᱨ]] (''Tor tor'')<ref name=mpsbb/> || align=center|[[File:Tor tor Bhavani.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Lilium candidum|ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium candidum'')<ref>{{cite web |url = http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title = State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|publisher = ENVIS Centre on Forestry | work=frienvis.nic.in | accessdate = 10 January 2017}}</ref> || [[File:Lilium-candidum-001-Zachi-Evenor.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] <ref>{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Madhya%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf|title = Madhya Pradesh|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Acharya Jagadish Chandra Bose Indian Botanic Garden - Howrah 2011-01-08 9797.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[Diya (lamp)|''ᱥᱟᱢᱟᱭ'']] || align=center|[[File:Seal of Maharashtra.svg|100px]]||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्व वंदिता महाराष्ट्रस्य राज्यस्य मुद्रा भद्राय राजते <br> (''The glory of this Seal of Maharashtra will grow like the first day moon. It will be worshiped by the world and will shine only for the well being of people'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kimh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | title=Symbols of Maharashtra | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> (''Ratufa indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Ratufa indica (Bhadra, 2006).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Treron phoenicoptera|ᱥᱟ.ᱜᱣᱟ. ᱯᱟᱨᱣᱟ]]<ref name="kimh"/> (''Treron phoenicoptera'') || align=center|[[File:Yellow-footed Green-Pigeon (Treron phoenicopterus) male-8.jpg|100px]] ||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[Papilio polymnestor|ᱵᱞᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩᱱ]] (''Papilio polymnestor'')<ref name="maha-thehindu">{{Cite news|title = Maharashtra gets ‘State butterfly’ |url = http://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-gets-state-butterfly/article7342955.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-06-22|access-date = 2016-01-27|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> || align=center|[[File:Papilio polymnestor by Kadavoor.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Lagerstroemia speciosa|ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱨᱩᱞ]] (''Lagerstroemia speciosa'')<ref>{{cite web | url=http://www.bsienvis.nic.in/State_flower/Maharashtra%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title=State Flower of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Jarul.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ (''Mangifera indica'')<ref>{{cite web | url= http://bsienvis.nic.in/State_trees/Maharashtra%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title= State Tree of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Mango blossoms.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱥᱟᱱᱜᱟᱭ]] (''Rucervus eldii eldii'')<ref name="kimn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mn">{{cite web | url=http://manipurforest.gov.in/ | title=Official website of Forest Department, Government of Manipur, India: | work=manipurforest.gov.in | accessdate=20 January 2014 | archive-date=5 January 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140105082025/http://manipurforest.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Cervus eldii4.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant|ᱱᱚᱱᱜᱭᱤᱱ]] (''Syrmaticus humiae'')<ref>{{cite web | url=http://www.manenvis.nic.in/Database/Nongin_3355.aspx | title=State Bird: Nongin | work=manenvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱤᱨᱳᱭ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium mackliniae'')<ref name="kimn" /><ref name="mn" /> || align=center|[[File:Lilium mackliniae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱭᱩᱱᱤᱝᱫᱳ (''[[Phoebe hainesiana]]'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Manipur%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=State Tree of Manipur | work=bsienvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || ||
|}
===[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Meghalaya.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱞᱟᱩᱰᱮᱰ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Neofelis nebulosa'')<ref>{{Cite web|url=http://megbiodiversity.nic.in/faunal-biodiversity.html|title=Meghalaya Biodiversity Board {{!}} Faunal Diversity in Meghalaya|website=megbiodiversity.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Clouded leopard.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061117/asp/northeast/story_7011106.asp|title=The Telegraph – Calcutta : Northeast|website=www.telegraphindia.com|access-date=2016-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|website=www.frienvis.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Gracula religiosa robusta-01.JPG|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱥᱞᱤᱯᱚᱨ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Paphiopedilum insigne'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Paphiopedilum insigne Orchi 01.jpg|100px]]||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱜᱚᱢᱦᱟᱨ]] (''Gmelina arborea'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Meghalaya%20State%20Tree_2_12.pdf | title=State Tree of Meghalaya | accessdate=27 January 2016}}</ref> || align=center|[[File:Gmelina arborea 2.jpg|100px]]||
|}
===[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kimiz">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | title=Symbols of Mizoram | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="miz">{{cite web | url=http://mizoram.nic.in/about/glance.htm | title=Symbols of Mizoram | accessdate=22 January 2014}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Mizoram.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱤ]] (''Capricornis thar'') || align=center|[[File:Himalayan Serow Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim Sikkim India 13.02.2016.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant]] (''Syrmaticus humiae'') || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱨᱮᱰ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟ (''[[Renanthera imschootiana]]'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Renanthera imschootiana 01.jpg|100x100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'') || align=center|[[File:MesuaFerrea IronWood.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kinag">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | title=Symbols of Nagaland | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="nag">{{cite web | url=http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | title=Symbols of Nagaland | accessdate=20 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023015817/http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | url-status=dead }}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ''Unity'' || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] || [[File:Mithun.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱟᱭᱤᱛᱷᱼᱥ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan blythii'') || align=center|[[File:Tragopan blythii01.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron arboreum]]'')<ref name="envis-flower" /><ref name=":0" /> || [[File:Manaslu-Circuit Rhododendron.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ
| ᱟᱞᱰᱮᱨ (''[[Alnus nepalensis]]'')<ref name=":0" /><ref name="envis-tree" />|| [[File:Alnus nepalensis.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Warrior and the Horse sculpture from the [[ᱠᱳᱬᱟᱨᱠ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ]]|| [[File:Seal of Odisha.png|100px]]||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ]] <br> (''I Adore Thee, O Mother Utkala!'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Cervus unicolor|ᱥᱮᱞᱮᱰ]] (''Cervus unicolor'')<ref name="kiod">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=8 November 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="odisha">{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec2005/engpdf/sambar_the_state_animal_of_orissa.pdf | title=Sambar : The State Animal of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=December 2005 | accessdate=8 November 2013 | pages=62 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Sambhar Deer by N A Nazeer.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref>{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay : The State Bird of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=April 2005 | accessdate=7 November 2013 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> (''Coracias benghalensis'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Roller Bandhavgarh.jpg|100px]] ||
|-
| ᱨᱮᱯᱴᱟᱭᱤᱞ || [[ᱛᱟᱭᱟᱱ]] (''Crocodylus porosus'') || [[File:Saltwater crocodile.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus racemosa|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱜ ᱴᱨᱤ]] (''Ficus racemosa'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus racemosa foliage.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kipun">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | title=Symbols of Punjab | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pun">{{cite web | url=http://www.pbforests.gov.in/Pdfs/Wildlife%20introduction%20%20State%20animal%20bird%20tree%20notifications.pdf | title=Symbols of Punjab | accessdate=23 January 2014}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, swords and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:Emblem-Punjab-Protocol-Manual-page98-appendix12.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ]] (''Antilope cervicapra'') || style="text-align:center;"|[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱜ ᱡᱩᱱᱛᱩ
|ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱ (ᱵᱷᱩᱞᱟᱱ)<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|title=Indus River Dolphin declared Punjab’s State aquatic animal|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2019-03-30|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330143514/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|url-status=dead}}</ref>
|
|
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Eastern goshawk|ᱵᱟᱡ]] (''Accipiter gentilis'') || style="text-align:center;"|[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱜᱞᱟᱰᱤᱭᱳᱞᱚᱥ]] (''Gladiolus grandiflorus'') || style="text-align:center;"| [[File:Acidanthera.jpg|100px]]<ref name=envis-flower/> ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Dalbergia sissoo|ᱥᱤᱥᱟᱢ]] (''Dalbergia sissoo'') || style="text-align:center;"|[[File:Dalbergia sissoo.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="raj">{{cite web |url=http://www.rajforest.nic.in/?q=image/tid/13 |title=Symbols of Rajasthan |accessdate=21 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030120000/http://www.rajforest.nic.in/?q=image%2Ftid%2F13 |archivedate=30 October 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref name="kiraj">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | title=Symbols of Rajasthan | work=knowindia.gov.in | accessdate=21 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || [[File:Emblem Rajasthan.png|100px]]
||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱪᱷᱩᱱᱠᱟᱨᱟ]] (''Gazella bennettii'') || style="text-align:center;"|[[File:Chinkara.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱮᱱᱤᱢᱟᱞ || [[ᱰᱨᱳᱢᱮᱰᱟᱨᱤ ᱠᱟᱢᱮᱞ]] (''Camelus dromedarius'') || style="text-align:center;"|[[File:Camelus dromedarius 1.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Ardeotis nigriceps|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱥᱴᱟᱨᱰ]] (''Ardeotis nigriceps'') || style="text-align:center;"|[[File:Sonchiriya.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Tecomella undulata|ᱨᱳᱦᱤᱰᱟ]] (''Tecomella undulata'') || style="text-align:center;"|[[File:Rohida (Tecomella Undulata).jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱠᱷᱤᱡᱩᱨ]] (''Prosopis cineraria'') || style="text-align:center;" |[[File:Khejari (Prosopis cineraria).JPG|100px]] ||
|-
|ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ || [[cactaceae|ᱠᱟᱠᱽᱴᱚᱥ]] (cactaceae) || ||
|}
===[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱟᱛᱤᱠ || [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Sikkim.svg|100px]] ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ༄༅།ཁམས་གསུམ་དབང་འདུས <br> (''Conqueror of the three worlds'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱨᱮᱰ ᱯᱚᱱᱰᱟ]] (''Ailurus fulgens'')<ref name="kisik">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=13 June 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="sik">{{cite web | url=http://sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/FloraFauna.aspx | title=Flora and Fauna | work=sikkimtourism.gov.in | accessdate=13 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:RedPandaFullBody.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱚᱰ ᱯᱷᱮᱡᱟᱸᱴ]] (''Ithaginis cruentus'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Blood Pheasant.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱵᱤᱭᱚᱢ (''[[Dendrobium nobile]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Dendrobium nobile - flower view 01.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron niveum]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Rhododendron niveum AJT Johnsingh P1020212.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]===
{{main|List of Tamil Nadu state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbols<ref name="kitn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | title=Symbols of Tamil Nadu | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tn">{{cite web| url=http://www.forests.tn.nic.in/| title=Symbols of Tamil Nadu| accessdate=12 December 2013| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020195613/http://www.forests.tn.nic.in/| archivedate=20 October 2013| df=dmy-all}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
|ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|100px]] ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Tamil Nadu)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || align=center|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱛᱟᱨ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') || align=center|[[File:Niltahr.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱮᱢᱮᱨᱞᱟᱰ ᱰᱳᱵᱷ]] (''Chalcophaps indica'') || align=center|[[File:Emerald dove444.jpg|100px]] ||
|-
|ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly)
|[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱭᱮᱢᱳᱱ]] (''Cirrochroa thais'')
|align=center|[[File:Tamil Yeoman (Cirrochroa thais) (22851276940).jpg|alt=Tamil yeoman|thumb|100px]] ||
|-
|ᱵᱟᱦᱟ || [[Gloriosa superba|ᱜᱞᱳᱨᱤᱳᱥᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Gloriosa superba'') || align=center|[[File:Gloriosa Superba.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱛᱟᱞᱮ|ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Borassus flabellifer'') || align=center|[[File:Palm Tamil Nadu.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱚ || [[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱟᱲ]] ("Artocarpus heterophyllus") || align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|+
|-
! width="90" | Title
! style="width:300px;" | Symbol
! width="100" | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱡᱚᱭᱚ ᱦᱮ ᱛᱮᱞᱮᱸᱜᱟᱱᱟ]] <br> (''Victory to Mother Telangana!'')|| style="text-align:center|[[File:Telangana Talli Statue in Pedda Korpole.png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chital|(Spotted deer) ᱡᱤᱱᱠᱟ]] (''Axis axis'')<ref name="Telangana Symbols">{{Cite web |url=http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |title=Know India.gov.in – Telangana Symbols |website=Know India .gov.in |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212202436/https://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |url-status=dead }}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Chital or Spotted Deer.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|(Indian roller) ᱯᱟᱞᱟ ᱯᱟᱛᱟ]] (''Coracias indica'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" | [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱤ || ᱠᱚᱨᱟᱢᱤᱱᱳ (''Channa striatus'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/murrel-is-state-fish/article8878381.ece | title=Murrel is State fish | work=[[The Hindu]] | date=21 July 2016 | accessdate=17 August 2016}}</ref> || ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Senna auriculata|ᱛᱟᱸᱜᱤᱰᱤ]] (''Senna auriculata'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:A Cassia auriculata shrub.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱡᱟᱢᱤ ᱪᱷᱮᱛᱳ]] (''Prosopis cineraria'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ|| ᱩᱞ (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! width=300 | Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Tripura.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱯᱷᱟᱭᱨᱮᱥ ᱞᱤᱯᱷ ᱦᱟ.ᱬᱩ]] (''Trachypithecus phayrei'')<ref name="kitri">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | title=Symbols of Triputa | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tri">{{cite web | url=http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | title=Symbols of Tripura | accessdate=22 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023014445/http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Phayre's Langur, Trachypithecus phayrei in Phu Khieo Wildlife Sanctuary (21134240148).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Ducula aenea'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:DuculaAenea.JPG|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱷᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Flowers of Mesua ferrea Kaziranga TR AJTJ P1010329.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱜᱟᱨ-ᱳᱰ]]<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Gardenology.org-IMG 8103 qsbg11mar.jpg|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ || ᱠᱭᱩᱭᱤᱱ ᱯᱟᱭᱱᱟᱯᱳᱞ (''[[Ananas comosus]]'')<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-declares-queen-pineapple-as-tripuras-state-fruit/articleshow/64512923.cms|title=President declares queen pineapple as Tripura's 'State Fruit' - Times of India|publisher=}}</ref> || [[File:Pineapple and cross section.jpg|100px]]
||
|}
===[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title !! style="width:300px;"| Symbol !! width=100 | Image !! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Uttar Pradesh.png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ]] (''Rucervus duvaucelii'')<ref name="kiup">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | title=Symbols of Uttar Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="up">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | title=Symbols of Uttar Pradesh | accessdate=22 January 2014 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:The barasingha.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱥᱟᱨᱥᱚᱥ ᱠᱨᱮᱱ]] (''Grus antigone'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱫᱟᱨᱮ|ᱢᱩᱨᱩᱫ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]===
{{main|List of Uttarakhand state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱩᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ ||[[ᱤᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱮᱵ&ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱢᱟᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱩᱢᱤ]] <br> (''Uttarakhand, Land of the Gods, O Motherland!'')|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱥᱠ ᱰᱤᱭᱚᱨ]] (''Moschus chrysogaster'')<ref name="kiuk">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | title=Symbols of Uttrakhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="uk">{{cite web | url=http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | title=Symbols of Uttarakhand | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715112114/http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | archivedate=15 July 2013 | df=dmy-all }}</ref> || align=center| [[File:Moschus chrysogaster.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱱᱟᱞ]] (''Lophophorus impejanus'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center| [[File:Himalayan Monal, Male (28466143101).jpg|100px]] ||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[ᱣᱮᱥᱴ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱯᱤᱠᱚᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |title=Archived copy |accessdate=2017-01-07 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108094143/http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |archivedate=8 January 2017 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |title=Archived copy |accessdate=2017-01-09 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170102220838/http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |archivedate=2 January 2017 |df=dmy-all }}</ref> (''Papilio bianor polyctor'') || align="center" |[[File:Davidraju Common peacock-shillong.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ]] (''Saussurea obvallata'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Brahmakamal Kaluvinayak Chamoli Uttarakhand 2014-08-23.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱩᱨᱟᱱᱥ]] (''Rhododendron arboreum'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Rhododendron in full bloom! (8620051426).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbols
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ
| [[ᱯᱷᱤᱥᱤᱸᱜ ᱠᱮᱴ]]<ref name="kiwb">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | title=Symbols of West Bengal | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="wb">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | title=Symbols of West Bengal | accessdate=12 December 2013 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | url-status=dead }}</ref> (''Prionailurus viverrinus'')<ref name="wiisymbols">{{cite web|url=http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615001645/http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|url-status=dead|archive-date=15 June 2007|format=PDF|title=State animals, birds, trees and flowers|publisher=Wildlife Institute of India|accessdate=5 March 2012|df=dmy-all}}</ref> || align=center|[[File:Fishing Cat Pessac zoo.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ
| [[ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱤᱸᱜ ᱯᱷᱤᱥᱚᱨ]]<ref name="kiwb"/><ref name="wb"/> (''Halcyon smyrnensis'') || align=center|[[File:White-throated kingfisher BNC.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| [[ᱧᱤᱫᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Nyctanthes arbor-tristis'')<ref name="wiisymbols"/> || align=center|[[File:Flower & flower buds I IMG 2257.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ
| [[Alstonia scholaris|ᱪᱷᱟᱛᱤᱢ ᱴᱨᱤ]] (''Alstonia scholaris'')<ref name="wiisymbols"/><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/writereaddata/State%20Tree%20of%20West%20Bengal%20-%2011_8_13.pdf | title=West Bengal | publisher=bsienvis.nic.in | accessdate=13 June 2016}}</ref>|| align=center|[[File:Alstonia scholaris.jpg|100px]] ||
|}
==ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ==
===[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ,ᱢᱳᱸᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ || style="text-align:center;"|[[:File:Seal of Andaman and Nicobar Islands.png|Link to image]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱰᱩᱜᱳᱸᱜ]] sea cow <ref name="kia&n">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | title=Symbols of Andaman & Nicobar | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="a&n">{{cite web|url=http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |title=Symbols of Andaman & Nicobar |accessdate=15 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106082436/http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |archivedate=6 January 2015 }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Manatee.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱳᱰ ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Columba palumboides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:ColumbaPalumboides.jpg|100px]]
|-
|ᱵᱟᱦᱟ
|ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱭᱢᱟ (''Lagerstroemia hypoleuca'')<ref name="envis-flower" /> || style="text-align:center;"|[[File:Phalaenopsis speciosa 1.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱰ ᱳᱰ]] (''Pterocarpus dalbergioides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:Andaman padauk 02.JPG|100px]]
|}
===[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱳᱯᱮᱱ ᱦᱮᱸᱰ ᱢᱳᱱᱳᱢᱮᱸᱴ]] || align=center|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱢᱚᱱᱜᱳᱡ]]<ref name="kichd">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | title=Symbols of Chandigarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="chd">{{cite web | url=http://chandigarh.nic.in/pdf%5Cforest-state-abft.pdf | title=Symbols of Chandigarh | accessdate=15 October 2013 | archive-date=16 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130916193208/http://chandigarh.nic.in/pdf/forest-state-abft.pdf | url-status=dead }}</ref> (''Herpestes edwardsii'') || style="text-align:center;"|[[File:Herpestes edwardsii at Hyderaba.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Ocyceros birostris'')|| style="text-align:center;"|[[File:Indian Grey Hornbill I IMG 4051.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Butea monosperma|ᱰᱷᱟᱠ ᱵᱟᱦᱟ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Butea monosperma'') || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''mangifera indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Jacaranda mimosifolia 3707.jpg|100px]]
|}
===[[ᱫᱟᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱳ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
| '''Title'''
| '''Symbol'''
| '''Image'''
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Dadra and Nagar Haveli.svg|100px]]
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" || style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/>
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/>
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/>
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/>
|}
===[[ᱰᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱭᱳ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
| '''Title'''
| '''Symbol'''
| '''Image'''
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Daman and Diu.svg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/>
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/>
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/>
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/>
|}
===[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of the National Capital Territory of Delhi.svg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱟᱹᱭ]]<ref name=frienvis>{{cite web | url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx | title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India | work=ENVIS Centre on Forestry | date=2 July 2015 | accessdate=8 March 2016}}</ref> (''Boselaphus tragocamelus'') || style="text-align:center;"|[[File:Boselaphus tragocamelus1.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱜᱷᱟᱲᱣᱟ]] (''Passer domesticus'')<ref name="kidel">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | title=Symbols of Delhi | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="del">{{Cite web |url=http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |title=Symbols of Delhi |page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015220751/http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |website=delhi.gov.in |archive-date=15 October 2013 |url-status=dead |access-date=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Male in Kolkata I IMG 5904.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱞᱯᱷᱟᱞᱯᱷᱟ]] <ref name=envis-flower/> || align=center|[[File:Luzerne-600.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Delonix regia|ᱯᱷᱟᱢᱵᱳᱭᱟᱸᱴ]] (''Delonix regia'') <ref name=envis-tree>{{cite web|title = State Trees of India|url = http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3937.aspx|access-date = 16 February 2016|date = 26 April 2017|work = ENVIS Centre on Floral Diversity}}</ref> || align=center|[[File:Royal Ponciana.jpg|100px]]
|}
===[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱡᱟᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]]===
The symbols of the union territory of Jammu and Kashmir are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in">{{Cite web |url=https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007162255/https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |url-status=dead }}</ref>
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱡᱚᱢᱩ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Jammu and Kashmir color.png|100px]] <ref>{{Cite web |url=https://jammukashmir.nic.in/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110144359/https://jammukashmir.nic.in/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱥᱴᱟᱜ]] (''Cervus elaphus hanglu'') || align=center|[[File:Cervus cashmeerianus Smit.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' ||
|}
===[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]]===
The symbols of the union territory of Ladakh are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in"/>
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱚᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File: Seal of Ladakh.png|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱭᱟᱠ]] (''Bos grunniens'') || style="text-align:center;"|[[File:Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱚᱸᱜ]] (''Grus nigricollis'') <ref>https://hillpost.in/2019/10/jammu-kashmir-ladakh-and-the-crane/112723/</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Stavenn Grus nigricollis 00.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' ||
|}
===[[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chaetodon falcula|ᱵᱚᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱟᱭ ᱯᱷᱳᱥ]] (''Chaetodon falcula'')<ref name="kilak">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | title=Symbols of Lakshadweep | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="lk">{{cite web | url=http://lakshadweep.nic.in/lakkeyindicators07.pdf#page=3 | page=1 | title=Symbols of Laksdweep | accessdate=17 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Bep chaetodon falcula.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Anous stolidus|ᱱᱳᱰᱤ ᱴᱮᱨᱱ]] (''Anous stolidus'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Anous stolidus by Gregg Yan 01.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱴᱨᱳᱵᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱮᱥ ᱠᱩᱱᱴᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] || align=center|[[File:Strobilanthes kunthianus Kurinji Flowers.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Artocarpus incisa|ᱵᱨᱮᱰ ᱯᱨᱩᱴ]] (''Artocarpus incisa'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Breadfruit Tree.jpg|100px]]
|}
===[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
|| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Puducherry.svg|100px]]
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Puducherry)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || style="text-align:center;"|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kipond">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | title=Symbols of Pondicherry | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pond">{{cite web | url=http://forest.puducherry.gov.in/ | title=Symbols of Pondicherry | accessdate=23 January 2014 | archive-date=20 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180220121615/http://forest.puducherry.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> (''Funambulus palmarum'') || align=center|[[File:Funambulus palmarum (Bengaluru).jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱠᱩᱭᱞᱤ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Eudynamys scolopaceus'') || align=center|[[File:Asian koel.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Couroupita guianensis|ᱠᱟᱱᱳᱱᱵᱚᱞ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Couroupita guianensis'') || align=center|[[File:Lingam Flower.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱤᱡᱟᱹ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Aegle marmelos'') || align=center|[[File:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|100px]]
|}
==ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ==
* [[National symbols of India]]
* [[List of Indian state flags]]
* [[List of Indian state emblems]]
* [[List of Indian state songs]]
* [[List of Indian state animals]]
* [[List of Indian state birds]]
* [[List of Indian state flowers]]
* [[List of Indian state trees]]
==ᱵᱟᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols]
==ᱠᱷᱚᱡ ᱠᱟᱱᱟ==
{{Reflist|30em}}
*102-Journal de Kanpur Vol-3/ year 2018
*GSV Journalism Research Center.India.Kanpur
====ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ====
* [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols]
{{Symbols of Indian states}}
{{DEFAULTSORT:Symbols of Indian states and territories}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:Lists of Indian state symbols|India national symbols]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]]
3awfn993ujphkam6qh5cmqp5y9iell8
ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
11340
191634
156451
2026-05-09T14:14:57Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191634
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = ᱤᱨᱳᱰ
| settlement_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG
| image_alt =
| image_caption = Confluence of the [[Bhavani River|Bhavani]] and [[Kaveri]] Rivers
| nickname =
| image_map = India Tamil Nadu districts Erode.svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|11|21|N|77|44|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date = ᱑᱙᱗᱙
| founder = [[M. G. Ramachandran]]
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠ
| parts = [[Anthiyur taluk|Anthiyur]], [[Bhavani taluk|Bhavani]], [[Erode taluk|Erode]], [[Gobichettipalayam taluk|Gobichettipalayam]], [[Kodumudi taluk|Kodumudi]], [[Modakurichi taluk|Modakurichi]], [[Perundurai taluk|Perundurai]], [[Sathyamangalam taluk|Sathyamangalam]], [[Thalavadi taluk|Thalavadi]], [[Nambiyur taluk|Nambiyur]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱤᱨᱳᱰ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱚᱥ
| leader_name1 = C. Kathiravan, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = [[Superintendent of Police]]
| leader_name2 = Sakthi Ganesan, [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕᱗᱒᱒
| area_footnotes = <ref>{{cite web |title=Erode District - District At a Glance |url=https://erode.nic.in/ |publisher=[[National Informatics Centre]] |accessdate=22 November 2019}}</ref>
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱒᱕᱑,᱗᱔᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = ᱒᱙᱔
| population_metro =
| population_metro_footnotes =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱘***
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱒᱔ ([[ᱤᱨᱳᱰ]]) <br> 04285 ([[Gobichettipalayam]]) <br> 04256 ([[Bhavani]]) <br> 04295 ([[Sathyamangalam]]) <br> 04294 ([[Perundurai]])
| registration_plate = TN 33 ([[Erode|Erode East]]) <br> TN 36 ([[Gobichettipalayam]]) <br> TN 56 ([[Perundurai]]) <br> TN 86 ([[Erode|Erode West]])<ref>{{cite web|url=http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf|title=List of RTOs|work=Government of Tamil Nadu|access-date=6 May 2016}}</ref>
| blank1_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱤᱨᱳᱰ]]
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱠᱚᱲᱟ-᱕᱑%/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ-᱔᱙% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank3_info_sec1 = ᱗᱒.᱙᱖%
| blank4_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱢᱟᱹᱪᱤ
| blank4_info_sec1 = ᱓
| blank5_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱢᱟᱹᱪᱤ
| blank5_info_sec1 = ᱘
| blank6_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ:
| blank6_info_sec1 = {{coord|11|15|N|77|19|E}}
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|700|mm|in}}
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|18|°C|°F}}
| website = {{URL|http://www.erode.tn.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱳᱰ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱤᱨᱳᱰ]] ᱟᱨ ᱜᱚᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:India and Pakistan 1 250,000 Erode.jpg|thumb|left|᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱳᱰ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱯᱮᱱᱤᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱓᱖" ᱟᱨ ᱑᱑᱕᱘" ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱗᱖᱔᱙" ᱟᱨ ᱗᱗᱕᱘" ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱩᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱠᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱒᱕᱑,᱗᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱙᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱑᱙᱕,᱒᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱙,᱙᱔᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱕,᱒᱗᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖.᱔᱑% ᱟᱨ ᱐.᱙᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱖.᱒᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱕᱘,᱐᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑,᱑᱙᱕,᱗᱗᱓ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱑᱗᱓,᱓᱗᱖ ᱪᱟᱹᱥᱤ, ᱓᱓᱑,᱔᱑᱔ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱪᱟᱥ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱾<ref name=2011census>{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals - Erode district|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688359|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref>{{historical populations|11=1901|12=6,29,892|13=1911|14=6,67,968|15=1921|16=7,25,434|17=1931|18=7,69,455|19=1941|20=8,86,108|21=1951|22=10,10,616|23=1961|24=11,06,528|25=1971|26=13,56,092|27=1981|28=15,87,604|29=1991|30=18,02,939|31=2001|32=20,16,582|33=2011|34=22,51,744|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
[[File:Erode-Junction-Railway-Station-ED.JPG|thumb|[[ᱤᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]]]
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, [[ᱤᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=Southern Railway List of Stations|url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=23 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf|archive-date=23 March 2024 |page=2 |date=1 April 2023}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kumar |first1=S. Senthil |title='No decision on train diversion via Podanur' |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2024/Feb/23/no-decision-on-train-diversion-via-podanur |access-date=29 March 2024 |newspaper=[[The New Indian Express]] |date=23 February 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/5-rly-stations-in-salem-division-bag-iso-14001-certification/articleshow/70984599.cms|title=Salem junction gets ISO 14001 certification|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=5 July 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.irfca.org/apps/locos/list?authenticity_token=ReK61Xl7XaF1VJapJ63USw3GU20HKtdaWEzVPl%2Bwz28%3D&page=1&shed_id=15|title=Loco list|publisher=IRFCA|access-date=1 November 2015|archive-date=1 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201231300/http://www.irfca.org/apps/locos/list?authenticity_token=ReK61Xl7XaF1VJapJ63USw3GU20HKtdaWEzVPl%2Bwz28%3D&page=1&shed_id=15|url-status=dead}}</ref>
[[File:Looking-down-National-Highway-Chittode-Junction.JPG|thumb|left|ᱪᱤᱛᱷᱳᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ NH ᱕᱔᱔]]
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱮᱪ.ᱰᱤ.) ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TNGov">{{cite report|url= http://www.tn.gov.in/gorders/par/par_e_202_2008.pdf|title= Highways Department renamed as Highways and Minor Ports Department|publisher= [[Government of Tamil Nadu]]|access-date= 15 July 2010|archive-date= 31 March 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120331122821/http://www.tn.gov.in/gorders/par/par_e_202_2008.pdf|url-status= live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱜᱚᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/organization|title=Wings of Highways Department|publisher=[[Department of Highways and Minor Ports (Tamil Nadu)|Highways Department]], [[Government of Tamil Nadu]]|access-date=15 July 2023|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601220752/https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/organization|url-status=live}}</ref><ref name="HW">{{cite web|url=https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/aboutus|title=Tamil Nadu highways, about us|publisher=[[Department of Highways and Minor Ports (Tamil Nadu)|Highways Department]], [[Government of Tamil Nadu]]|access-date=15 July 2023|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601225355/https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/aboutus|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ NH-544, NH-948, NH-544H ᱟᱨ NH 381A ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report |url=http://dorth.gov.in/writereaddata/linkimages/9-6774713323.pdf |title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways |publisher=[[Department of Road Transport and Highways]] |date=28 April 2010 |access-date=8 July 2016 |work=circular |author=Poornima Rajendran |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023220/http://dorth.gov.in/writereaddata/linkimages/9-6774713323.pdf |archive-date=16 August 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite report |url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf |title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways |publisher=[[Department of Road Transport and Highways]] |access-date=3 April 2012 |location=New Delhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf |archive-date=1 February 2016 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱑᱕, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱑᱕.ᱮ, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱘᱑, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱗᱙, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱘᱒, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱘᱔ ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱙᱖ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=List of Roads|publisher=[[Government of India]]|url=http://www.stationeryprinting.tn.gov.in/gazette/2019/39_II_2_A_Sup.pdf|access-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413104906/http://www.stationeryprinting.tn.gov.in/gazette/2019/39_II_2_A_Sup.pdf |archive-date=13 April 2021}}</ref>
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱟ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱳ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|title=Coimbatore Airport|access-date=26 July 2015|publisher=airportsindia.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804052414/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|archive-date=4 August 2015 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [https://erode.nic.in/ Erode District]
{{ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
9n7j6m4fsvs2clcd9cict2m1j1o0kce
ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
11679
191635
175330
2026-05-09T14:15:28Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191635
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = ᱮᱡᱷᱤᱞᱢᱤᱜᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| nickname = ᱮᱡᱷᱤᱞᱢᱤᱜᱷᱩ ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ
| settlement_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = Poomparai village.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱩᱢᱵᱟᱨᱟᱭ, ᱠᱚᱰᱟᱭᱱᱟᱞ
| image_map = India Tamil Nadu districts Dindigul.svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|10|21|14.4|N|77|59|6|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| subdivision_type3 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| subdivision_name4 = [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ]]
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name5 =
| subdivision_type6 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ
| subdivision_name6 =
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder = [[ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ]]
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠ
| parts = [[Athoor taluk|Attur]],<br />[[Dindigul East taluk|Dindigul East]],<br />[[Dindigul West taluk|Dindigul West]],<br />[[Gujiliamparai taluk|Gujiliamparai]],<br />[[Kodaikanal taluk|Kodaikanal]],<br />[[Natham taluk|Natham]],<br />[[Nilakkottai taluk|Nilakkottai]],<br />[[Oddanchatram taluk|Oddanchatram]],<br />[[Palani taluk|Palani]],<br />[[Vedasandur taluk|Vedasandur]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱚᱥ
| leader_name1 = Tmt.M.Vijayalakshmi IAS, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>[http://www.tn.gov.in/collectors|Dindigul District Collector]</ref>
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱤᱨᱱᱴᱮᱱᱴᱮᱱᱴ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = R.Sakthivel, [[Indian Police Service|IPS]]<ref>[http://www.tnpolice.gov.in/CCTNSNICSDC/wicket/page?7|Dindigul Superintendent of Police]</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱑᱕᱙,᱗᱗᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱔xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱕᱑
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]<!-- ISO 3166-2 -->
| registration_plate = TN-57,94<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in]</ref>
| blank1_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ]]
| blank4_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ:
| blank4_info_sec1 = {{coord|10|21|N|77|59|E}}
| website = {{URL|dindigul.nic.in}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱹᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱖᱒᱖᱖.᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱮ ᱙᱙᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱒᱑,᱕᱙,᱗᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱤᱪᱷᱲᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱵᱟᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱟᱱ ᱜᱨᱟᱸᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ (BRGF) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=27 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate=5 April 2012 |df=dmy }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱑,᱕᱙,᱗᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱡᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱙᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱙᱒᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014}}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱒᱑᱖,᱕᱗᱖, ᱑᱑᱑,᱙᱕᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱔,᱖᱒᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱒᱐.᱙᱕% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱐.᱓᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱒.᱙᱙% ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱘.᱖᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱖᱐,᱗᱗᱓ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑,᱑᱐᱕,᱑᱕᱕ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱕᱕,᱓᱓᱒ ᱪᱟᱹᱥᱤ, ᱓᱘᱘,᱗᱒᱕ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱹᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ, ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱦᱚᱞᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱒᱕,᱒᱕᱓, ᱓᱙᱓,᱗᱙᱗ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱵᱟᱨ, ᱑᱔᱒,᱑᱓᱘ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱮᱵᱟᱨ, ᱑᱐,᱐᱗᱓ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ, ᱗᱙,᱒᱓᱔ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ, ᱕,᱕᱗᱖ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=2011census>{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals - Dindigul district|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=703298|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014}}</ref>{{historical populations|11=1901|12=7,14,098|13=1911|14=7,80,440|15=1921|16=8,13,581|17=1931|18=8,59,809|19=1941|20=9,74,794|21=1951|22=10,83,964|23=1961|24=11,78,363|25=1971|26=13,98,023|27=1981|28=15,64,448|29=1991|30=17,60,601|31=2001|32=19,23,014|33=2011|34=21,59,775|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://dindigul.nic.in/ Dindigul District]
* [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Dindigul-District-A-Profile/article15984964.ece Dindigul district - A profile - The Hindu, Monday, 15 Feb 2010]
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
78z3954kk3udgukty5o25p9a3cpun9a
ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
16357
191636
176358
2026-05-09T14:16:23Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191636
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = ᱠᱚᱵᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| nickname =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Mountains valparai tamilnadu - panoramio.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[ᱵᱷᱟᱞᱯᱟᱨᱟᱭ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ
| image_map = Coimbatore in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|11.0125|N|76.9714|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{IND}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = ᱚᱱᱱᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱭᱢᱟᱞᱟᱭ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱠᱚᱧᱮ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱮᱛᱚᱢ, ᱠᱤᱱᱟᱴᱷᱩᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ, ᱢᱟᱰᱩᱠᱠᱟᱨᱟᱭ, ᱢᱮᱛᱛᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱯᱚᱞᱟᱪᱤ, ᱥᱩᱞᱩᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱯᱟᱨᱟᱭ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]]
| government_type =
| governing_body = ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ
| leader_name1 = ᱥ. ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱡᱟᱱ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = [[Superintendent of Police]]
| leader_name2 = ᱟᱨᱟ ᱟᱨᱩᱞᱟᱨᱟᱥᱩ, [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 4723
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 3,458,045
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref>{{cite web|title=2011 Census of India|date=16 April 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html|publisher= Indian government|format=MS Excel}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱔᱑xxx, ᱖᱔᱒xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +᱙᱑-[https://www.allcodesindia.in/stdcode/tn/coimbatore.php 0422]
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|ISO 3166-2]]
| registration_plate = TN-37,TN-37Z, TN-38, TN-40, TN-41,TN-41Z,TN-66, TN-99,
| blank1_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱠ-᱕᱐.᱐᱐%/ᱛ-᱕᱐.᱐᱐% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank3_info_sec1 = ᱙᱓.᱙᱘%
| blank4_name_sec1 = [[State legislative assembly (India)]] constituency
| blank4_info_sec1 = ᱑᱐
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|700|mm|in}}
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|18|°C|°F}}
| website = {{URL|coimbatore.nic.in}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.winentrance.com/general_knowledge/india_misscellaneous/nick-names-indian-places.html|title=Manchester of South India|access-date=30 August 2015|archive-date=3 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503144352/http://www.winentrance.com/general_knowledge/india_misscellaneous/nick-names-indian-places.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱤᱱᱰᱟᱹᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ, ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱢᱮᱨᱥᱤᱭᱟᱞ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱦᱤᱨᱴᱷᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3|title=Indian Government press release|publisher=Press Information Bureau, Government of India|date=31 October 2011|access-date=31 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3|archive-date=30 June 2015}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱞᱠᱠᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱔,᱕᱘,᱐᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑,᱐᱐᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=697,894|13=1911|14=754,483|15=1921|16=787,002|17=1931|18=914,515|19=1941|20=1,050,676|21=1951|22=1,259,135|23=1961|24=1,501,084|25=1971|26=1,886,146|27=1981|28=2,216,562|29=1991|30=2,493,715|31=2001|32=2,916,620|33=2011|34=3,458,045|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔,᱕᱘,᱐᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱓᱑᱙,᱓᱓᱒ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱓,᱒᱓᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱖,᱑᱐᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕.᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱐.᱘᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱓.᱙᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱙᱕᱘,᱐᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
{{Multiple image
| align = right
| direction = vertical
| header =
| header_align = left/right/center
| header_background =
| footer =
| footer_align = left/right/center
| footer_background =
| image1 = Coimbatore Airport.jpg|thumb
| alt1 =
| caption1 = [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| image2 = Coimbatore junction.jpg|thumb
| alt2 =
| caption2 = [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| image3 =|thumb
| alt3 =
| caption3 = Avinashi Road, one of the most important arterial road in the city
| image4 =
| caption4 = Sungam bypass flyover above [[Ukkadam-Valankulam Lake]]
}}
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱡᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/coimbatore-sees-growth-in-air-passenger-traffic/article6863100.ece |title=Front Page : Coimbatore sees growth in air passenger traffic |work=[[The Hindu]] |date=6 February 2015 |access-date=6 February 2015}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱙,᱗᱖᱐ ᱯᱷᱩᱴ (᱒,᱙᱗᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423214311/http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm |url-status=dead |archive-date=23 April 2008 |title=Front Page : Extended runway ready at Coimbatore Airport |work=[[The Hindu]] |date=20 April 2008 |access-date=23 September 2009}}</ref> ᱥᱩᱞᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱫᱽᱱᱩᱨ-ᱢᱚᱫᱽᱨᱟᱥ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱫᱽᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱠᱚᱧᱮ, ᱯᱳᱫᱽᱱᱩᱨ, ᱯᱳᱞᱟᱪᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱞᱳᱨ, ᱤᱨᱩᱜᱩᱨ, ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱱᱟᱭᱠᱟᱱᱯᱟᱞᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱫᱩᱠᱠᱟᱨᱟᱭ, ᱥᱳᱢᱱᱩᱨ, ᱠᱤᱱᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱫᱟᱣᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
[[File:Coimbatore-L&T-Bypass-Madukkarai-Post.JPG|thumb|ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱼ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ]]
ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱮᱛᱚᱢ (ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ), ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱜᱷᱟᱱᱫᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ), ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱠᱚᱧᱮ (ᱛᱷᱩᱰᱤᱭᱟᱞᱩᱨ), ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ (ᱠᱚᱣᱮᱭᱯᱩᱫᱩᱨ), ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱚᱭᱚᱢ, ᱯᱳᱞᱟᱪᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱨ ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
* [https://coimbatore.nic.in/ Official website]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
88wdvyx9f967ttclhef5yttxc82ctb8
ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
16672
191637
131572
2026-05-09T14:16:37Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191637
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Trichy and Srirangam.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[Kaveri]] river bisecting [[Tiruchirappalli]] and [[Srirangam]]
| image_map = Tiruchirappalli in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|10|47|N|78|41|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| subdivision_name3 = [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]]
| subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name4 = ᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱭᱩᱨ, ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟᱭ ᱛᱷᱩᱵᱜᱟᱠᱩᱰᱤ
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱝᱪᱟᱭᱚᱛ
| subdivision_name5 =
| subdivision_type6 = ᱠᱷᱚᱸᱰ
|subdivision_name6 = ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱞᱟᱞᱜᱩᱰᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱢᱩᱥᱤᱨᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱨᱤᱨᱟᱝᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ
|subdivision_type7 = ᱡᱚᱱ
|subdivision_name7 = ᱛᱟᱞᱢᱟ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| Named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱮᱥ. ᱥᱤᱵ ᱦᱟᱨᱟᱥᱩ, IAS
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱴᱮᱱᱰᱮᱴ ᱯᱚᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱮ. ᱢᱟᱭᱤᱞᱵᱷᱟᱜᱟᱱᱟᱱ IPS<ref>{{Cite web |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/tn-polls-eci-orders-transfer-of-trichy-collector-sp20210326085803/ |title=Archive copy |access-date=2021-07-04 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184315/https://www.aninews.in/news/national/general-news/tn-polls-eci-orders-transfer-of-trichy-collector-sp20210326085803/ |url-status=dead }}</ref>
| leader_title3 = ᱟᱥᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name3 = ᱡᱮ.ᱤ.ᱯᱟᱰᱢᱟᱡᱟ, IAS<ref>https://www.tn.gov.in/contact_directory/district_administration/27</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 4403.83
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2,722,290
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱐ xxx ᱟᱨ ᱖᱒᱑ xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱓᱑
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]]
| registration_plate = TN-45, TN-48, TN-81<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in]</ref>
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = Central location:
| blank2_info_sec1 = {{coord|10|47|N|78|41|E}}
| website = {{URL|https://tiruchirappalli.nic.in}}
| footnotes =
|official_name =
|translit_lang1_type = }}
'''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱛᱠᱚ, ᱛᱨᱤᱨᱩᱪᱚᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱪᱤᱱᱚᱯᱚᱞᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱗᱒᱒,᱒᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔,᱔᱐᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱣᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱚᱞᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱤ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱢᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱯᱚ ᱪᱚ ᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱗᱒᱒,᱒᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱑᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱒᱗᱒,᱔᱕᱖ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱙,᱙᱔᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱒,᱕᱑᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱑᱗.᱑᱔% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱐.᱖᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱲᱟᱜ ᱖᱙᱘,᱔᱐᱔ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
*[http://www.srirangaminfo.com Srirangam ]
*[https://tiruchirappalli.nic.in/ Tiruchirapalli District]
{{Geographic location
|Centre = ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northeast = [[ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<br />[[ᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East = [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱣᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Southeast = [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|South = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Southwest = [[ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<br />[[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|West = [[ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northwest = [[ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
6kfwkxybvzulzzoppb1frw9gn1vv1gh
ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
16673
191638
159740
2026-05-09T14:16:50Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191638
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Pillairaypatti Pillaiyar Temple.JPG
| image_alt =
| image_caption = [[ᱠᱟᱨᱯᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱯᱤᱞᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱯᱟᱛᱛᱤ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]
| nickname =
| image_map = Sivaganga in Tamil Nadu (India).svg
| map_caption = ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|9|43|0|N|78|49|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{IND}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_name2 =
| subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ]]
| parts_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| parts = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ]]<br />[[ᱫᱮᱵᱟᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]]<br /> [[ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱯᱤ.ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱷᱟᱢ ᱨᱮᱰᱰᱤ, IAS
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name=AnnualEmploymentReport200708>{{cite web|author=Additional Collector|title= Employment report of Sivaganga District|url=http://rural.nic.in/AER/TN/AER_Sivaganga.pdf|access-date=23 March 2011}}</ref>
| area_total_km2 = 4189
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,339,101
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Census of India
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher= Indian government
|format=Excel}}</ref>
| population_density_km2 = 274.7
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱐᱕᱕᱑
| area_code = ᱐᱔᱕᱖᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]
| registration_plate = TN 63<ref>{{Cite web|url=http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf|title=www.tn.gov.in/sta/a2.pdf}}</ref>
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩ ᱵᱩᱨ ᱵᱟᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ]],
[[ᱫᱮᱵᱟᱠᱚᱴᱭᱟᱭ]],
[[ᱠᱟᱞᱟᱭᱟᱨᱠᱚᱵᱤᱞ]],
[[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]],
[[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱷᱩᱨ]],
[[ᱥᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱩᱱᱟᱨᱤ]]
| blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]]
| blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Very dry and hot with low humidity]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small>
| website = {{URL|http://sivaganga.nic.in/}}
| footnotes =
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱢᱴᱮᱱᱰᱮᱴ ᱯᱚᱞᱩᱥ
| leader_name2 = ᱨᱚᱦᱤᱛ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱ, IPS
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱠᱚᱲᱟ-᱔᱙%/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ-᱕᱑% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank3_info_sec1 = ᱕᱒.᱕%
| blank4_name_sec1 = Legislature type
| blank4_info_sec1 = elected
| blank5_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank5_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2 = {{convert|875.2|mm|in}}
| official_name =
}}
'''ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ, ᱠᱚᱞᱚᱭᱟᱨ ᱠᱚᱣᱤᱞ, ᱫᱮᱣᱟᱠᱚᱛᱛᱟᱭ, ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱛᱛᱩᱨ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱓᱙,᱑᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱚᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱟᱢᱱᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱡᱤ.ᱳ. ᱮᱢᱮᱥ. ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱑᱒᱒ ᱨᱮᱵᱽ ᱾ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱔) ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱕ (ᱡᱤ.ᱳᱹ ᱮᱢᱮᱥᱹ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱓᱔᱖ ᱨᱮᱵᱽ ᱾ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱕) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=5,07,437|13=1911|14=5,41,914|15=1921|16=5,58,870|17=1931|18=5,94,132|19=1941|20=6,45,707|21=1951|22=6,70,675|23=1961|24=7,47,159|25=1971|26=8,86,135|27=1981|28=9,96,235|29=1991|30=11,03,077|31=2001|32=11,55,356|33=2011|34=13,39,101|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in}}</ref>|align=right}}᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱓᱙,᱑᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑᱓᱗,᱒᱓᱕ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐,᱐᱒᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱗,᱒᱑᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵ᱓᱑᱗.᱐᱑% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱐ᱹ᱐᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱑.᱖᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱲᱟᱜ ᱓᱓᱘,᱙᱓᱘ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱔,᱑᱘᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱙°᱔᱓' ᱟᱨ ᱑᱐°᱒' ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱗᱗°᱔᱗' ᱟᱨ ᱗᱘°᱔᱙' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=brgf /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ (BRGF) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web |author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme | publisher=National Institute of Rural Development | url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |access-date=27 September 2011 |url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archive-date=5 April 2012 |df=dmy }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
*[http://sivaganga.nic.in/ Sivaganga District]
{{Geographic location
|Centre = ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northeast = [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East =
|Southeast = [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|South =
|Southwest = [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|West = [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northwest =
}}
{{ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
325tzvbvjlictp3vnueev2vcdjkyk5u
ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17263
191639
148513
2026-05-09T14:17:02Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191639
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Palar river, vellore.jpg
| image_caption = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱞᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ
| nickname = ᱠᱤᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_map = Vellore in Tamil Nadu (India).svg
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|12|54|40|N|79|8|10|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱙᱙᱖
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]],<br>[[Anaicut]] (Village),<br>[[Katpadi taluk|Katpadi]],<br>[[Gudiyattam taluk|Gudiyatham]],<br>[[Pernambut]],<br>[[K. V. Kuppam block|K.V Kuppam]]<ref name=Velloredivisions>{{Cite web |url=https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2019/11/14050725/1197501/Revenue-divisions-taluks-confirmed.vpf |title=Archive copy |access-date=2021-08-19 |archive-date=2021-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819094144/https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2019/11/14050725/1197501/Revenue-divisions-taluks-confirmed.vpf |url-status=dead }}</ref>
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ
| leader_name1 = ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱯᱟᱱᱫᱤᱭᱟᱱ [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱢᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ [[Indian Police Service|IPS]]
| leader_title3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ
| leader_name3 = ᱠᱮ. ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱽ ᱛᱮᱡᱟ [[Indian Forest Service|IFS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name=TNGOV>{{Cite web|title=District List {{!}} Tamil Nadu Government Portal|url=https://www.tn.gov.in/district_view|access-date=2020-09-09|website=www.tn.gov.in}}</ref>
| area_total_km2 = 2030.11
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Census of India
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher= Indian government
|format=Excel}}</ref><ref name=TNGOV/>
| population_total = 1614242
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱓᱕᱙᱕᱘
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱑᱖
| registration_plate = '''TN-23'''
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱚᱨ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = M-᱕᱐.᱐᱖%/F-᱔᱙.᱙᱔% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱗᱙.᱖᱕%
| blank5_name_sec1 = Legislature type
| blank5_info_sec1 = elected
| blank6_name_sec1 = Legislature Strength
| blank6_info_sec1 = 5
| blank7_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank7_info_sec1 = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|917|mm|in}}
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|39.5|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|15.6|°C|°F}}
| website = {{URL|http://www.vellore.tn.nic.in/Default.htm|District}}
| official_name =
}}
'''ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱖᱑᱔,᱒᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=State Planning Commission|url=http://www.spc.tn.gov.in/tnhdr2017.html|access-date=2019-11-20|website=www.spc.tn.gov.in|archive-date=2019-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201024418/http://www.spc.tn.gov.in/tnhdr2017.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">TAMIL NADU HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2017 -''Status of Human Development'' [http://www.spc.tn.gov.in/TNHDR2017/chapter2.pdf TAMIL NADU HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210819094145/http://www.spc.tn.gov.in/TNHDR2017/chapter2.pdf |date=2021-08-19 }}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒᱖ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/govt-announces-27-new-smart-cities/article9128563.ece|title=Varanasi, Madurai on latest list of Smart Cities|author=Staff Reporter|date=2016-09-20|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2016-09-29}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱖᱑᱔,᱒᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref><ref name="TNGOV"/> ᱜᱩᱴ ᱔᱓᱒,᱕᱕᱐ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱒,᱔᱖᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱑᱐,᱐᱙᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱑.᱘᱕% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑.᱘᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱐.᱔᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/>
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
[[File:Vellore District Collectorate.jpg|thumb|left|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱨᱮᱴ]]
[[File:Farmers harvesting paddy.jpg|thumb|left|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱳᱲᱳ ᱠᱚ ᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟ ᱪᱟᱹᱥᱤ]]
ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱨᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱚᱬᱢᱩᱜᱽᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱢ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/New-Collector-assumes-charge/article14545497.ece|title=New Collector assumes charge|author=Staff Reporter|date=1 August 2016|via=www.thehindu.com}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ NH 4 (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱼ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ ᱔᱖ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱼ ᱨᱟᱱᱤᱯᱮᱴ) - ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝᱼᱟᱜ NH 4 ᱟᱨ NH 46 ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ NH 48 ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱖᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙᱑ ᱢᱤᱞ) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱑,᱙᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱑᱐ ᱢᱤᱞ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
*[https://www.openstreetmap.org/relation/1819598 Vellore district marked on OpenStreetMap]
*[https://vellore.nic.in/ Vellore District official web site]
{{Geographic location
| Centre = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| North = [[ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| Northeast = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| East = [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| Southeast =
| South = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| Southwest = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| West =
| Northwest =
}}
{{ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 1989]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
eo6zbusl4ruibx7a94oog5jxhdv8v5o
ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17281
191640
97319
2026-05-09T14:17:13Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191640
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Tuticorin Thermal Power Station at Night 1 crop.jpg
| photo2a = A_view_of_Tuticorin_Port.jpg
| photo2b = Tuticorin_Airport.jpg
| photo3a = Marakkanam_Salt_Pans.JPG
| photo3b = Pinctada_margaritifera_MHNT.CON.2002.893.jpg
| photo4a = Thiruchendur2.jpg
| photo4b = Our_lady_of_snows_basilica.JPG
| spacing = 2
| position = centre
| size = 250
| border = 0
| color = #000000
| foot_montage = ''Clockwise from the top''<br />[[Tuticorin Thermal Power Station|Thoothukudi Thermal Power Station]], [[Tuticorin Airport|Thoothukudi Airport]], [[Pearl|Pearl Oyster of Pearl City]], [[Basilica of Our Lady of Snows, Thoothukudi|Our Lady Of Snows Church]], [[Arulmigu Subramaniya Swamy Temple, Tiruchendur|Tiruchendur Murugan temple]], [[Salt evaporation pond|Salt Pans in Thoothukudi]] and [[V. O. Chidambaranar Port Trust]]
}}
| image_map = Thoothukudi in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ
| coordinates = {{coord|8|48|10.8|N|78|8|40.2|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|20px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ
| subdivision_name5 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1986|10|20|df=y|p=y|br=y}}
| founder = [[ᱮᱢ. ᱜᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱ]]
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ, ᱥᱨᱤᱵᱷᱟᱭᱠᱩᱱᱛᱟᱢ, ᱠᱚᱵᱷᱤᱞᱯᱟᱴᱴᱤ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱫᱟᱨᱟᱢ, ᱤᱴᱴᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱤᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ, ᱥᱚᱛᱷᱚᱱᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱤᱨᱟᱞ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ]]
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ
| governing_body = ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ
| leader_name1 = ᱠᱮ. ᱥᱮᱱᱛᱷᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽ, [[Indian Administrative Service|I.A.S.]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱮᱥ. ᱡᱮᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨ, [[Indian Police Service|I.P.S.]]
| leader_title3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ
| leader_name3 = ᱮᱥ. ᱠᱟᱱᱱᱟᱵᱤᱨᱟᱱ
| leader_title4 = ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱜ
| leader_name4 = ᱮ. ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱᱚᱱ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank = 8
| area_total_km2 = 4707
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1750176
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = ᱑᱘
| population_density_km2 = 372
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱘xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code
= ᱐᱔᱖᱑
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|ISO 3166-2:IN-TN]]
| registration_plate = '''TN-69, TN-96, TN-92'''<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf Thoothukudi district] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912173047/http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf |date=12 September 2012 }}. Government of Tamil Nadu. State Transport Authority.</ref>
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = Central location:
| blank2_info_sec1 = {{coord|8|48|N|78|8|E}}
| website = {{URL|http://thoothukudi.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱫᱤᱪᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱠᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱾<ref>{{cite journal| last = Majeed | first = A. Abdul | title = A note on Korkai Excavations | journal = Tamil Civilization | volume = 5 | issue = 1/2 | publisher = Tamil University, Thanjavur | pages = 73–77 | year = 1987}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱱᱱᱟᱨ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔,᱖᱒᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱘᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ==
{{bar box|title=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|78.50}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|16.68}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|4.61}}{{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.01}}{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Gold|0.02}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|0.18}}}}{{historical populations|11=1901|12=7,05,534|13=1911|14=7,62,625|15=1921|16=7,87,166|17=1931|18=8,40,656|19=1941|20=9,10,729|21=1951|22=9,57,735|23=1961|24=10,52,970|25=1971|26=12,28,295|27=1981|28=13,70,289|29=1991|30=14,75,872|31=2001|32=15,92,769|33=2011|34=17,50,176|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html |title=Decadal Variation In Population Since 1901 |access-date=9 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808131957/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html |archive-date=8 August 2019 |url-status=live }}</ref>|align=right}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱕᱐,᱑᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱴᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱝᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑᱘᱓,᱗᱖᱓ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱘᱓,᱖᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱐,᱑᱕᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱚᱨ (ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱸᱫᱩᱨ, ᱥᱚᱛᱷᱚᱱᱠᱩᱞᱚᱢ), ᱚᱯᱯᱚᱱᱟᱫᱽ ᱢᱟᱨᱣᱟᱨ (ᱠᱚᱵᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱮᱠᱩᱱᱴᱚᱱ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱨᱩ), ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱞᱚᱨ (ᱮᱴᱴᱟᱭᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ), ᱱᱟᱭᱠᱚᱨ/ᱱᱟᱭᱰᱩ (ᱠᱚᱵᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱛᱷᱤᱠᱩᱞᱚᱢ) ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱟᱴᱷᱟᱨ (ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙.᱘᱘% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱒᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱗.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱖᱒,᱐᱑᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ==
ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱴᱮᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|author1=Palanithurai, Ganapathy |author2=Parthiban, T. |author3=Vanishree, Joseph |name-list-style=amp |year=2007|title=Empowering Women: Grassroots Experience from Tamil Nadu|location=New Delhi|publisher=Concept Publishing Company|page=[https://books.google.com/books?id=mb2pDAtDkQcC&pg=PA35 35]|isbn=978-81-8069-454-7}}</ref> ᱯᱩᱱᱜᱮᱞᱼᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱯᱷᱤᱨᱠᱟ ᱟᱨ ᱔᱘᱐ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Admin">{{Cite web|title=Administration|publisher=District Collectorate, Thoothukudi|url=http://www.thoothukudi.tn.nic.in/administration.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403205239/http://www.thoothukudi.tn.nic.in/administration.html|archive-date=3 April 2012|url-status=live}}</ref>
{|class="wikitable sortable" style="width:50%; text-align:center"
|-
|- style="background:#ffffdd; color:#000;"
!align=Centre width=100px |ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ<br>ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ
!align=Centre width=200px |ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ
!align=center width=050px|ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ<br>ᱟᱹᱛᱩ<br>ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
|- valign=top
! scope="col" rowspan="2"| ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ
| ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ
| ᱓᱓
|- valign=top
| ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱭᱠᱩᱸᱰᱚᱢ
| ᱔᱖
|- valign=top
! scope="col" rowspan="5"| ᱠᱚᱵᱷᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ
| ᱠᱚᱵᱷᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ
| ᱓᱔
|- valign=top
| ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱫᱟᱨᱚᱢ
| ᱖᱓
|- valign=top
| ᱤᱴᱴᱟᱭᱯᱩᱨᱚᱢ
| ᱕᱖
|- valign=top
| ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱤᱠᱩᱞᱚᱢ
| ᱘᱙
|- valign=top
| ᱠᱟᱭᱛᱷᱚᱨ
| ᱕᱔
|- valign=top
! scope="col" rowspan="3"| ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ
| ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ
| ᱓᱖
|- valign=top
| ᱥᱚᱛᱷᱟᱱᱠᱩᱞᱚᱢ
| ᱒᱕
|- valign=top
| ᱤᱨᱟᱞ
| ᱔᱕
|}
ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ, ᱩᱫᱟᱱᱜᱩᱰᱤ, ᱥᱚᱛᱷᱚᱱᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱭᱠᱩᱸᱰᱚᱢ, ᱚᱞᱣᱚᱨᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱚᱜᱽᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱩᱝᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ, ᱠᱚᱵᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱚᱨ, ᱵᱤᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱩᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱠᱚᱭᱟᱞᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱵᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱜᱮᱞᱼᱟᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ,<ref>{{cite web |url=http://thoothukudi.nic.in/upinfo/drda/TUT-Map.html |title=Thoothukudi District, Tamil Nadu |publisher=Thoothukudi.nic.in |access-date=20 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929080107/http://thoothukudi.nic.in/upinfo/drda/TUT-Map.html |archive-date=29 September 2011 |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱔᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Reports of National Panchayat Directory: Block Panchayats of Tuticorin, Tamil Nadu|publisher=Ministry of Panchayati Raj, Government of India|url=http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=594&parenttype=D&ptype=B|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113153116/http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=594&parenttype=D&ptype=B|archive-date=13 November 2011|url-status=live}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [http://www.thoothukudi.com/ Thoothukudi corporation]
* [https://thoothukudi.nic.in/ Thoothukudi District]
{{Geographic location
|Centre = ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = [[ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northeast = [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East = [[ᱢᱚᱱᱱᱟᱨ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
|Southeast =
|South =
|Southwest =
|West = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northwest =
}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱱᱟᱨ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
avfi34xelsisx81i9g8f0hktucs6tm1
ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17289
191641
97248
2026-05-09T14:17:26Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191641
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Tiruvannamalai hills.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Tiruvannamalai in Tamil Nadu (India).svg
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|12|25|N|79|7|E|type:adm3rd_dim:200000_region:IN|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_type6 = ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_name2 =
| subdivision_name3 = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]]
| subdivision_name4 = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]]
| subdivision_name5 = ᱑.[[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]], ᱒.ᱚᱨᱟᱱᱤ, ᱓.ᱪᱮᱭᱭᱟᱨ, ᱔.ᱵᱷᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱚᱥᱤ
| subdivision_name6 = ᱒᱒
| established_title = ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨᱠᱚᱴ
| established_date = ᱒᱖.᱑.᱑᱙᱙᱘
| founder =
| named_for = ᱠᱤᱝ ᱥᱟᱢᱵᱷᱩᱵᱷᱟᱨᱟᱭᱟᱨ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]], [[ᱠᱤᱞᱯᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱫᱮᱦᱟᱛ]] [[ᱚᱨᱟᱱᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ|ᱚᱨᱟᱱᱤ]], ᱪᱮᱭᱭᱟᱨ, ᱪᱮᱝᱜᱚᱢ, ᱯᱚᱞᱩᱨ, ᱵᱷᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱚᱥᱤ, ᱠᱚᱞᱟᱥᱯᱚᱠᱠᱚᱢ, ᱪᱮᱴᱯᱮᱴ ᱛᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟᱢᱯᱚᱴᱴᱩ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱠᱠᱚᱢ
| government_type =
| governing_body = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱢᱩᱨᱩᱜᱮᱥ [[Indian Administrative Service|I.A.S]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 6191
| area_rank = 2nd
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2,464,875
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Census of India
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher= Indian government
|format=Excel}}</ref>
| population_density_km2 = 654
| population_metro = 1496343
| population_metro_footnotes =
| population_rank = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱔ ᱨᱮᱸᱠ
| population_demonym =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3165-2 -->]]
| registration_plate = TN-25,TN-97
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|5646|mm|in}}
| website = {{URL|/www.tiruvannamalai.tn.nic.in/}}
| footnotes =
| blank2_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐:᱙᱙᱔ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱗᱙.᱓᱓%
| blank5_name_sec1 = Legislature Strength
| blank5_info_sec1 = ᱑᱒
| blank6_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank6_info_sec1 = ᱚᱨᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱛᱤᱵᱩᱣᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ
| blank7_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱰ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank7_info_sec1 = ᱚᱨᱟᱱᱤ, ᱪᱮᱭᱭᱟᱨ, ᱪᱮᱝᱜᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱟᱥᱯᱚᱠᱠᱚᱢ, ᱯᱮᱨᱟᱱᱟᱢᱚᱞᱞᱩᱨ, ᱯᱚᱞᱩᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱫᱮᱦᱟᱛ, ᱛᱚᱸᱫᱚᱨᱚᱢᱯᱚᱴᱴᱩ, ᱯᱩᱫᱩᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱴᱴᱩᱯᱚᱴᱴᱩ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱚᱥᱤ
| official_name =
| Old name =
| native_name = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
'''ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱥᱚᱸᱵᱩᱵᱷᱚᱨᱭᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱟᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]], [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=7,54,287|13=1911|14=8,75,117|15=1921|16=9,42,378|17=1931|18=10,70,320|19=1941|20=11,73,298|21=1951|22=12,23,154|23=1961|24=13,28,359|25=1971|26=15,24,349|27=1981|28=17,85,798|29=1991|30=20,42,979|31=2001|32=21,86,125|33=2011|34=24,64,875|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱔᱖᱕,᱘᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱙᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱒᱙᱒,᱕᱖᱙ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱑,᱕᱖᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱑,᱓᱖᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱒.᱙᱔% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓.᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=2014-01-26}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱘᱘,᱘᱓᱖ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱖,᱑᱙᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱓ ᱩᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱚᱨᱬᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱴ ᱪᱮᱭᱭᱟᱨ), ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ, ᱒᱗ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱴ ᱑,᱐᱖᱑ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱖᱓᱑,᱒᱐᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ :
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ (BRGF) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=8 September 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|access-date=2011-09-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archive-date=5 April 2012}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [https://tiruvannamalai.nic.in/ Official website]
* [https://www.openstreetmap.org/relation/1819597 Tiruvannamali district marked on OpenStreetMap]
{{Geographic location
|Centre = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱪᱤᱛᱛᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
|Northeast = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East = ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|Southeast = [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|South = [[ᱵᱤᱞᱤᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Southwest = [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
|West = ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|Northwest = ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ
}}
{{DEFAULTSORT:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 1989]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
bmmmfcr1b0izbi5xlpkmw0ep65qx2hb
ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17294
191642
112184
2026-05-09T14:17:37Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191642
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name
= ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Scenery2.JPG
| image_alt =
| image_caption =
| nicknam =
| image_map = Namakkal in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|11|13|8.4|N|78|10|1.2|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱚᱝᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| named_for =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ, ᱯᱚᱨᱚᱢᱚᱛᱷᱤ ᱵᱷᱮᱞᱩᱨ, ᱨᱟᱥᱤᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱝᱜᱚᱰ, ᱢᱚᱦᱱᱩᱨ, ᱠᱚᱞᱞᱤ ᱦᱤᱞ, ᱥᱮᱸᱫᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱯᱟᱞᱚᱭᱚᱢ
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱥᱟᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ, [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 3368.21
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,726,601
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱗xxx
| area_code = ᱐᱔᱒᱘᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]<!-- ISO ᱓᱑᱖᱖-᱒ -->
| registration_plate = TN-28, TN-88, TN-34<ref>{{cite web|url=http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf|title=www.tn.gov.in|work=TN.gov.in|access-date=19 April 2017}}</ref>
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱨᱤᱪᱤ, ᱤᱨᱚᱰ, ᱠᱚᱨᱩᱨ
| website = {{URL|http://namakkal.nic.in/}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| blank2_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank2_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank3_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ:
| blank3_info_sec1 = {{coord|11|13|N|78|10|E}}
| official_name =
}}
'''ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱛᱟᱞᱩᱠ (ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱝᱜᱚᱰᱮ, ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ, ᱨᱟᱥᱤᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱯᱚᱨᱚᱢᱚᱛᱷᱤᱼᱵᱷᱮᱞᱩᱨ, ᱥᱮᱸᱫᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱯᱚᱞᱚᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱞᱤ ᱦᱤᱞᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱱᱩᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱝᱜᱚᱰᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱒᱖,᱖᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱝᱜᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱝᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱞᱴᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱳᱨᱤ ᱵᱳᱰᱤᱼᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ "ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ" ᱟᱨ "ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓,᱓᱖᱘.᱒᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=4,70,628|13=1911|14=4,87,144|15=1921|16=5,25,770|17=1931|18=5,91,864|19=1941|20=7,05,110|21=1951|22=8,48,507|23=1961|24=8,66,530|25=1971|26=9,96,429|27=1981|28=11,72,736|29=1991|30=13,22,715|31=2001|32=14,93,462|33=2011|34=17,26,601|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}{{bar box
| title = ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ">{{cite web |title=Census of India - Relion |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |access-date=25 November 2019}}</ref>
| titlebar = #FCD116
| left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float = right
| bars =
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|96.93}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|1.88}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.98}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|black|0.21}}
| caption = Distribution of religions<br>
{{small|Source: 2011 Census.}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱒᱖,᱖᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑᱕᱐,᱖᱙᱙ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱗᱘,᱗᱕᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱑,᱙᱔᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐.᱗% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓.᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙᱙% ᱨᱮᱱᱟ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱘.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱗᱕,᱕᱑᱑ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱱᱚᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨ ᱞᱳᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱴᱨᱟᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱚᱞᱰ ᱣᱚᱨᱠᱥᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱕᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱴᱨᱟᱠ ᱣᱚᱨᱠᱥᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ (ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱵᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱢ, ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ), ᱥᱟᱢᱟᱝ (ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱛᱚᱝᱦᱡᱟᱣᱩᱨ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱚᱨᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱽᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱚᱢ), ᱮᱛᱚᱢ (ᱠᱚᱨᱩᱨ, ᱰᱤᱝᱰᱩᱜᱚᱞ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱹᱭ, ᱛᱤᱭᱩᱱᱚᱞᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾) ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ (ᱤᱨᱚᱰ, ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ, ᱛᱩᱨᱩᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ) ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [http://namakkal.nic.in/ Namakkal District website]
* [https://web.archive.org/web/20090914092544/http://www.twadboard.gov.in/namakkal.html Namakkal District Water Supply Status (Tamilnadu Water Supply and Drainage Board)]
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱢᱚᱠᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
04jw151wmizde5cvsavucey59mf4wqu
ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17311
191643
97260
2026-05-09T14:17:51Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191643
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = <!--Please do not add any Indic script to this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy.-->
| native_name_lang = ta
| other_name = ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| nickname =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Pulicat Lake IMG 20180616 172430671.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱤᱞ
| image_map = Tiruvallur in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|13|8|26.16|N|79|54|21.6|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟ ᱱᱟᱰᱩ, ᱴᱚᱱᱰᱟᱭ ᱱᱟᱰᱩ
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱩᱨ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱟᱞᱵᱤ ᱡᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱜᱷᱮᱥ, [[Indian Administrative Service|I.A.S]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱟᱨ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱟᱨᱩᱬ ᱠᱩᱢᱟᱨ, [[Indian Police Service|I.P.S]]
| leader_title3 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ
| leader_name3 = ᱠᱮ ᱡᱚᱭᱚᱠᱩᱢᱟᱨ (Congress–DMK Alliance)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 3423
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 3,728,104
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = ᱔
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱐᱒᱐᱐᱑,᱖᱐᱐XXX,᱖᱐᱑XXX,᱖᱓᱑XXX<ref>{{cite web|url=http://www.tamilnadupost.nic.in/hsvc/pincode.htm|title=Tamilnadu Postal Circle - Pincode|website=www.tamilnadupost.nic.in|access-date=21 March 2018}}</ref>
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱔
| iso_code =
| registration_plate = TN-12, 13, 18, 20.
| blank1_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱚ
| blank1_info_sec1 = [[ᱚᱵᱷᱟᱰᱤ]]
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱙᱘᱓ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank3_info_sec1 = ᱘᱓.᱓᱓%
| blank4_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank4_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank5_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ:
| blank5_info_sec1 = {{coord|13|8|N|79|54|E}}
| blank1_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank1_info_sec2 = {{convert|37.9|°C|°F}}
| blank2_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|18.5|°C|°F}}
| website = {{URL|tiruvallur.nic.in}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱜᱟ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱗᱒᱘,᱑᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱛᱛᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱱᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱛᱤᱨᱩᱛᱛᱟᱱᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱱᱮᱨᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱖ ᱯᱷᱤᱨᱠᱟ ᱟᱨ ᱘᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱬᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱱᱮᱨᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱮᱰ ᱦᱤᱞᱥ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱝᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱚᱦᱚᱨᱫᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=6,11,211|13=1911|14=6,55,199|15=1921|16=6,88,499|17=1931|18=7,51,567|19=1941|20=8,25,255|21=1951|22=8,88,691|23=1961|24=9,81,733|25=1971|26=12,98,028|27=1981|28=17,18,487|29=1991|30=22,38,583|31=2001|32=27,54,756|33=2011|34=37,28,104|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱗᱒᱘,᱑᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱐᱕,᱖᱖᱙ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱘,᱔᱔᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗,᱒᱒᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒.᱐᱔% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑.᱒᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱔.᱘᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱔᱖,᱙᱔᱙ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱟᱥᱚᱱ==
===ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ===
ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ :
* ᱯᱚᱱᱱᱮᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱼ ᱯᱚᱱᱱᱮᱨᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱜᱩᱢᱢᱤᱫᱤᱯᱩᱸᱰᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ
* ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱼ ᱩᱛᱷᱩᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱯᱩᱱᱚᱢᱚᱞᱞᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱚᱣᱫᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ
* ᱛᱤᱨᱩᱛᱛᱟᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱼ ᱛᱤᱨᱩᱛᱛᱟᱱᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱞᱞᱤᱯᱚᱴᱴᱩ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨᱠᱮ ᱯᱮᱴ ᱛᱟᱞᱩᱠ
ᱚᱣᱫᱤ, ᱯᱩᱱᱚᱢᱚᱞᱞᱤ, ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|35em}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
* [https://tiruvallur.nic.in/ Tiruvallur District]
{{Geographic location
|Centre = ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ
|North = [[ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|Northeast = [[ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|East = ''[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
|Southeast = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|South = [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Southwest = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|West =
|Northwest =
}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
g7het6vyiaootfe8lk8t2xd8347aj6o
ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17332
191644
96134
2026-05-09T14:18:03Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191644
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name = ᱵᱷᱤᱡᱷᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Kalyana Mahal from Rajagiri.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱜᱤᱝᱜᱤ ᱠᱤᱞᱟ
| image_map = Viluppuram in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption =
ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|11|57|16.92|N|79|31|39.83|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name3 = [[ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱟᱱᱟᱢ]](ᱛᱤᱨᱩᱠᱚᱭᱞᱩᱨ)
| subdivision_type4 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| subdivision_name4 = [[ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ
| subdivision_name5 =
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_name1 = ᱑᱙᱙᱓
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = ᱜᱤᱝᱜᱤ, ᱠᱟᱱᱫᱟᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ,
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱮ. ᱟᱱᱱᱟᱫᱩᱨᱟᱭ, [[Indian Administrative Service|IAS]], ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ IPS (SP)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 3,725
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2,093,003
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = ᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| Sex Ratio (Per 1000) = ᱙᱘᱗
| Literacy Rate = ᱗᱑.᱘᱘
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = '''᱖᱐᱔xxx, ᱖᱐᱕᱖xx, ᱖᱐᱖᱒xx'''
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱤᱰ
| area_code = ᱐᱔᱑᱔᱖, ᱐᱔᱑᱔᱗, ᱐᱔᱑᱔᱙, ᱐᱔᱑᱕᱑, ᱐᱔᱑᱕᱓
| registration_plate = ''',TN-16,TN-32'''<ref>{{cite web |url=http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf |title=www.tn.gov.in |access-date=2011-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912173047/http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf |archive-date=12 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = Central location:
| blank2_info_sec1 =
| website = {{URL|http://viluppuram.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://viluppuram.nic.in/about-district/history/|title=History {{!}} Viluppuram District, Govt of Tamil Nadu {{!}} India|language=en-US|access-date=2019-06-21}}</ref> ᱵᱷᱤᱡᱷᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱝᱜᱤ ᱠᱤᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱷᱤᱡᱷᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱡᱷᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱪᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱠᱟᱞᱟ ᱪᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱫᱚ ᱪᱚᱞ ᱥᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱽᱫᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱭ ᱪᱚᱞ ᱫᱚ ᱪᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thoughtco.com/the-chola-empire-195485|title=History of India's Chola Empire|publisher=ThoughtCo|access-date=24 September 2018|df=dmy-all}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱡᱷᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ (BRGF) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=8 September 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|access-date=27 September 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archive-date=5 April 2012|df=dmy-all}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱚ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱔᱕᱘,᱘᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113144743/http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|archive-date=13 November 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱔᱐᱔,᱑᱐᱖ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱠᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱘,᱒᱔᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕,᱘᱖᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙.᱓᱗% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒.᱑᱖ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱯᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱓.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard" /> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱘᱐᱐,᱓᱖᱘ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{historical populations|11=1901|12=12,37,061|13=1911|14=13,87,893|15=1921|16=13,62,937|17=1931|18=14,41,904|19=1941|20=15,32,516|21=1951|22=16,31,216|23=1961|24=17,47,460|25=1971|26=20,48,400|27=1981|28=23,73,952|29=1991|30=27,55,674|31=2001|32=29,60,373|33=2011|34=34,58,873|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://viluppuram.nic.in/ Official website]
* [https://www.openstreetmap.org/relation/1819599#map=9/12.4027/79.2426&layers=C Viluppuram district] marked on OpenStreetMap
{{ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
6sdoif4ilsdspny45ev3yrd1hiygpzc
ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17335
191645
159865
2026-05-09T14:18:19Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191645
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Ranjankudi fort-Perambalur district-Tamil Nadu-part46.JPG
| image_alt =
| image_caption = View from [[Ranjankudi Fort]]
| nickname = ᱯᱮᱨᱟᱢᱯᱩᱞᱤᱭᱩᱨ
| image_map = Perambalur in Tamil Nadu (India).svg
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|11|14|.6|N|78|52|59.92|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱯᱤ. ᱢᱟᱱ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟ ᱯᱨᱤᱭᱟ [[Indian Administrative Service|I.A.S]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 1752
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 565,223
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Census of India
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher= Indian government
|format=Excel}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱑᱒᱑᱒
| area_code = ᱐᱔᱓᱓᱘
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#TN.E2.80.94Tamil Nadu|TN]]-46<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in]</ref>
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱐.᱙᱙᱓ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]]
| blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Semi-arid]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small>
| website = {{URL|perambalur.nic.in}}
| footnotes =
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = Tmt. ᱱᱤᱥᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱤᱵᱟᱱ [[Indian Police Service|IPS]]
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| blank2_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank2_info_sec1 = ᱗᱔.᱓᱒%
| blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2 = {{convert|908|mm|in}}
| official_name =
}}
'''ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑,᱗᱕᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱕᱖᱕,᱒᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱠᱷᱚᱸᱰ==
ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱚᱵᱽᱡᱮᱠᱴᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ (ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱠᱩᱱᱱᱚᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱚᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱵᱷᱮᱯᱯᱚᱱᱟᱛᱷᱟᱭ ᱛᱟᱞᱩᱠ) ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, ᱵᱷᱮᱯᱯᱚᱱᱟᱛᱷᱟᱴᱴᱟᱭ, ᱵᱷᱮᱯᱯᱚᱨ, ᱟᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛᱶᱨᱮ ᱑᱒᱑ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ (ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟᱞᱩᱨ, ᱚᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱯᱩᱞᱚᱢᱵᱟᱲᱤ, ᱞᱚᱵᱽᱵᱟᱭᱰᱤᱠᱟᱰᱩ) ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖᱕,᱒᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱕᱙,᱕᱖᱗ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑,᱑᱓᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱘,᱔᱓᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱓.᱐᱑% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱐.᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱔᱙,᱒᱔᱓ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{historical populations|11=1901|12=1,81,738|13=1911|14=1,97,214|15=1921|16=2,05,343|17=1931|18=2,06,731|19=1941|20=2,33,200|21=1951|22=2,66,569|23=1961|24=2,86,739|25=1971|26=3,40,306|27=1981|28=3,82,499|29=1991|30=4,51,032|31=2001|32=4,93,646|33=2011|34=5,65,223|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=none|cols=2}}
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟ ᱵᱤᱡᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ NH-38 ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱞᱟᱠᱩᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Sillakudi, Alathur Village information {{!}} Soki.In|url=https://soki.in/sillakudi-alathur-perambalur|access-date=2021-08-11|website=soki.in|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811054435/https://soki.in/sillakudi-alathur-perambalur|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [http://perambalur.nic.in/ Perambalur District]
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
9wepdh00qdnj2au0mmjd7s4mfi3kt0p
ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17339
191646
101583
2026-05-09T14:18:34Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191646
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Catamaran boat,cuddalore.tamilnadu - panoramio.jpg
| image_map = Cuddalore in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|11|45|0|N|79|45|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 =
| established_title = ᱠᱩᱰᱰᱟᱠᱳᱨ
| established_date =
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = [[ᱵᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱜᱤᱨᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]],<br /> [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]],<br /> [[ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ|ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]],<br />
[[ᱠᱚᱴᱴᱩᱢᱚᱱᱱᱟᱨᱠᱚᱤᱞ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱠᱚᱴᱴᱩᱢᱚᱱᱱᱟᱨᱠᱚᱤᱞ]],<br />[[ᱠᱩᱨᱤᱱᱡᱤᱯᱟᱫᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱠᱩᱨᱤᱱᱡᱤᱯᱟᱫᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ]],<br /> [[ᱯᱚᱱᱨᱩᱛᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱯᱚᱱᱨᱩᱛᱤ]],<br /> [[ᱛᱤᱛᱟᱠᱩᱰᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱛᱤᱛᱟᱠᱩᱰᱤ]],<br />ᱥᱨᱤᱢᱩᱥᱱᱚᱢ,<br />[[ᱵᱷᱮᱯᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱯᱯᱩᱨ]],<br /> ᱵᱷᱨᱤᱫᱽᱫᱟᱪᱚᱞᱚᱢ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ, I.A.S,<ref>[http://www.tn.gov.in/collectors#4 Cuddalore District Collector]</ref> [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱥᱨᱤ ᱟᱵᱤᱱᱟᱣ,<ref>[http://www.tnpolice.gov.in/CCTNSNICSDC/wicket/page?11 Cuddalore Superintendent of Police]</ref> [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2,605,914
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = 702
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱐᱗xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ ᱐᱔᱑᱔᱒
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]<!-- ISO ᱓᱑᱖᱖-᱒' -->
| registration_plate = '''TN-31,TN-91'''<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf Registration Series Allotted to Regional Transport Offices]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823194333/https://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf|date=23 August 2009}}</ref>
| blank1_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]]
| blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ|ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱙᱘᱔ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱗᱙.᱐᱔%
| blank5_name_sec1 = Legislature type
| blank5_info_sec1 = elected
| blank6_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank6_info_sec1 = [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]]
| blank7_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank7_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank1_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank1_info_sec2 = {{convert|41|°C|°F}}
| blank2_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}}
| website = {{URL|www.cuddalore.tn.nic.in}}
| footnotes =
| official_name =
| name =
| image_caption = ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱴᱚᱢᱨᱮᱱ
}}
'''ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓,᱕᱖᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓,᱕᱖᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ, ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱣ [[ᱜᱟᱰᱤᱞᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱜᱟᱰᱤᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱱᱱᱚᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱤᱰᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ (ᱠᱚᱞᱨᱩᱱ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ (BRGF) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |access-date=27 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archive-date=5 April 2012 }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=8,68,748|13=1911|14=9,74,673|15=1921|16=9,57,148|17=1931|18=10,12,603|19=1941|20=10,76,237|21=1951|22=11,45,551|23=1961|24=13,00,513|25=1971|26=15,69,323|27=1981|28=18,27,917|29=1991|30=21,22,759|31=2001|32=22,85,395|33=2011|34=26,05,914|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱖᱐᱕,᱙᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱒᱗᱙,᱙᱕᱐ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱔᱗,᱖᱔᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱒,᱓᱐᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙.᱓᱒% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱐.᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱯᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱓᱕,᱕᱗᱘ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱷᱚᱸᱰ==
ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱑᱓ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ===
ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ, ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ, ᱛᱤᱮᱩᱵᱷᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ, ᱚᱨᱱᱤ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱚᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ :
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://cuddalore.nic.in/ Cuddalore District]
* [https://web.archive.org/web/20060912230958/http://tnmaps.tn.nic.in/district.php?dcode=18 Cuddalore District Profile]
{{ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
m7ep90ovd4kxjaf13d6oua8i912q0br
ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17505
191647
97381
2026-05-09T14:18:48Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191647
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| nickname =
| settlement_type = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = Courtallam falls.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[ᱠᱩᱴᱨᱟᱞᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
| image_map = Tenkasi in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 =
| subdivision_type4 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| subdivision_name4 = [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]]
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name5 = [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱒᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙
| founder = [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱰᱤ ᱠᱮ. ᱯᱟᱞᱟᱱᱤᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = ᱠᱟᱫᱚᱭᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ<br>ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ<br>ᱥᱚᱸᱠᱚᱨᱚᱬᱠᱚᱵᱷᱤᱞ<br> ᱥᱮᱱᱠᱚᱴᱴᱟᱭ<br>ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱤ<br>ᱵᱷᱤᱨᱠᱮᱨᱚᱞᱚᱢᱯᱩᱛᱷᱩᱨ<br>ᱚᱞᱚᱝᱜᱩᱞᱚᱢ<br>ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱝᱜᱚᱫᱚᱢ
| seat = ᱛᱮᱱᱥᱟᱠᱤ
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ
| governing_body = ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱴᱚᱨᱮᱴ
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱮᱥ. ᱜᱤᱯᱟᱞᱟ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ, [[Indian Administrative Service|I.A.S.]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱟᱨ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱨᱟᱡᱽ, [[Indian Police Service|I.P.S.]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name=Tenkasi>{{cite AV media |title=8 தாலுகாக்களுடன் உதயமானது தென்காசி மாவட்டம் |language=ta|url=https://www.youtube.com/watch?v=LcvglACuEM0 |publisher=[[News7 Tamil]] |date=22 November 2019 |access-date=30 November 2019}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 2916.13
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,407,627
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| Sex Ratio (Per 1000) =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate = TN76 and TN76A and TN79
| website = {{URL|tenkasi.nic.in}}
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = Central location:
| blank2_info_sec1 =
| footnotes =
}}
'''ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tenkasi-chengalpattu-to-become-new-districts/article28547194.ece|title=Tenkasi, Chengalpattu to become new districts|date=2019-07-18|work=The Hindu|access-date=2019-07-18|author=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱚᱞ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱴᱷᱟᱱᱚᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱴᱜᱟᱱᱚᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱤ ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ) ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>"List of Parliamentary and Assembly Constituencies" (PDF). Tamil Nadu. Election Commission of India. Retrieved 2008-10-13</ref><ref>{{cite web| url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf| title = List of Parliamentary and Assembly Constituencies| access-date = 2008-10-13| work = Tamil Nadu| publisher = Election Commission of India| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20060504185928/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf| archive-date = 2006-05-04}}</ref>
==ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1790 establishments in British India]]
ae28g3qvjlxw6ewfkj5q4ptvepwuhj4
ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17506
191648
96366
2026-05-09T14:19:05Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191648
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name =
| nickname = ᱪᱮᱸᱜᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Chengalpattu lake 4.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱟᱵᱷᱚᱭ ᱡᱷᱤᱞ
| image_map = Chengalpattu in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name3 = [[ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙
| named_for = ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱮᱴ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts =
ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ, ᱪᱮᱭᱩᱨ, ᱢᱚᱫᱩᱨᱚᱸᱛᱚᱠᱚᱢ, ᱛᱟᱸᱵᱚᱨᱚᱢ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱯᱚᱨᱩᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱠᱚᱞᱩᱠᱩᱸᱫᱽᱨᱚᱢ, ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱞᱩᱨ, ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱢ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ]]
| seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| seat1 = [[ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱸᱵᱚᱨᱚᱢ]]
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ
| governing_body = ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱟᱦᱩᱠ ᱱᱟᱫᱷ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱮᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱤ. ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢ, [[Indian Police Service|IPS]] ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ, [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name=news7>{{cite AV media |title=செங்கல்பட்டு மாவட்டத்தின் பெருமைகளை சுட்டிக்காட்டி முதல்வர் பேச்சு! |language=Tamil |url=https://www.youtube.com/watch?v=AioOsBxBoHw |publisher=[[News7 Tamil]] |date=28 November 2019 |access-date=29 November 2019}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 2,945
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2,556,423
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = ᱘ ᱟᱱᱟᱜ
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name=news7 />
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱐᱓XXX,᱖᱐᱐XXX
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱔
| registration_plate = TN-19, TN-14, TN-22, TN-85 and TN-11
| website = {{URL|Chengalpattu.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱛᱤᱥ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱮᱭᱫᱟᱯᱮᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱜᱚᱞ ᱯᱮᱭᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{coord missing|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
{{ᱪᱮᱸᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{TamilNadu-geo-stub}}
llrd0ayerthlppxiccj85mf0e5efxuk
ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
18517
191649
149268
2026-05-09T14:19:18Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191649
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = View of Kalvarayan Hills from Arasampattu.jpg
| image_alt =
| image_caption = Kalvarayan Hills from Arasampattu
| image_map = Kallakurichi in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption =
| coordinates = {{coord|11.738|N|78.962|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ
| subdivision_name3 = [[ᱛᱤᱨᱩᱠᱚᱭᱞᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]], [[ᱩᱞᱩᱝᱫᱩᱨᱯᱮᱴ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date = ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙
| named_for = Sugarcane, cotton, maize, tapioca
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = <!--[[Kallakurichi taluk|Kallakurichi]], [[Sankarapuram taluk|Sankarapuram]], [[Tirukoilur taluk|Thirukoilur]], [[Ulundurpet taluka|Ulundurpet]], [[Vanur taluk|, [[Chinnasalem taluk]]-->
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]]
| seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| seat1 = [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]]
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ
| governing_body = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱯᱤ. ᱮᱱ. ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱡᱤᱭᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱠᱭᱩ, [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = Plain area
| area_rank = ᱑
| area_total_km2 = 3520
| elevation_footnotes =
| population_total = 1,682,687
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name=Kallakurichi>{{cite AV media |title=புதிதாக பிரிக்கப்பட்ட கள்ளக்குறிச்சி மாவட்டம் இன்று உதயம் |language=ta |url=https://www.youtube.com/watch?v=dXL0gRoNmZo |publisher=[[News7 Tamil]] |date=25 November 2019 |access-date=30 November 2019}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱐᱖᱒᱐᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱑᱕᱑
| registration_plate = TN - 15
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Tamil Nadu govt announces creation of Kallakurichi District. Kallakurichi is all set to become Tamil Nadu's 33rd district. Chief Minister Edappadi K Palaniswami made the announcement on the floor of the assembly on Tuesday.
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tamil-nadu-govt-announces-creation-of-kallakurichi-district/articleshow/67435035.cms|newspaper=Times of india|access-date=8 January 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/kallakurichi-is-33rd-district-of-tn/article25944404.ece|title=Kallakurichi is 33rd district of T.N.|date=2019-01-09|work=The Hindu|access-date=2019-06-12|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ, ᱥᱚᱝᱥᱚᱨᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱪᱤᱱᱱᱟᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱩᱞᱩᱝᱫᱩᱨᱯᱮᱴ, ᱛᱤᱨᱩᱠᱠᱚᱵᱤᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱵᱚᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<mapframe text="ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ" width=300 height=300 align=center >{ "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q60493360"}</mapframe>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, NH - 79 ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱫᱚ ᱩᱞᱩᱝᱫᱩᱨᱯᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱞᱮᱢ᱐ᱵᱨᱤᱫᱷᱟᱪᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱱᱟᱥᱟᱞᱮᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱗᱙ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]]-[[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]]-[[ᱩᱞᱩᱝᱫᱩᱨᱯᱮᱴ]]
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱕᱓᱔ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]]-[[ᱵᱷᱤ ᱠᱩᱴ ᱨᱚᱰ|ᱵᱷᱤ ᱠᱩᱴᱨᱚᱰ]]-[[ᱵᱨᱤᱫᱷᱟᱪᱚᱞᱚᱢ]]
ᱯᱚᱱᱚᱰ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱙ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨᱼᱯᱟᱱᱨᱩᱴᱤᱼᱛᱤᱨᱩᱠᱚᱭᱞᱩᱨᱼᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭᱼᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱙ᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭᱼᱛᱤᱭᱟᱜᱚᱫᱩᱨᱜᱚᱢ
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱖ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]]-[[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱯᱩᱨᱚᱢ]]-[[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]]
ᱯᱚᱱᱚᱰ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱖᱘ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨᱼᱛᱷᱤᱨᱩᱠᱚᱵᱤᱞᱩᱨᱼᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱯᱩᱨᱚᱢ
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱖᱙ [[ᱵᱨᱤᱫᱷᱟᱪᱚᱞᱚᱢ]]-[[ᱩᱞᱩᱝᱫᱩᱨᱯᱮᱴ]]-[[ᱵᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ]]
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱗ [[ᱛᱤᱨᱩᱠᱚᱭᱞᱩᱨ]]-[[ᱵᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ]]
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱒᱐᱔ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ]]-[[ᱠᱩᱛᱷᱟᱠᱩᱰᱤ]]-[[ᱛᱨᱤᱪᱤ]]
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱑᱓᱕ ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤᱼᱠᱚᱪᱤᱨᱟᱭᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢᱼᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱯᱩᱨᱚᱢ
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨᱼ᱑᱓᱗ ᱛᱷᱤᱨᱩᱠᱚᱭᱞᱩᱨᱼᱟᱥᱟᱱᱩᱨ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*[https://kallakurichi.nic.in/ Official website]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱞᱟᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
f2ssefywq1duw73v2cu74z5i29nfkes
ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
18562
191650
179196
2026-05-09T14:19:35Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191650
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| nickname = Rice Bowl Of Tamil Nadu
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = N-TN-C192 Sunrise-Perspective-of-BigTemple.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[Brihadisvara Temple, Thanjavur|ᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱵᱤᱞ]]
| image_map = Thanjavur in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|10|47|8.16|N|79|8|24.36|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| subdivision_name3 = [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ]], [[ᱠᱩᱢᱵᱟᱠᱚᱱᱟᱢ]]
| subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| subdivision_name5 =
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts =<br />[[Budalur]],<br />[[Kumbakonam]],<br /> [[Orathanadu]],<br /> [[Papanasam]],<br /> [[Pattukkottai]],<br /> [[Peravurani]],<br /> [[Thanjavur]],<br /> [[Thiruvaiyaru]],<br /> [[Thiruvidaimarudur]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱛᱷᱤᱨᱩ. ᱮᱢ. ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱣ [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>[http://www.tn.gov.in/collectors|Thanjavur district Collector]</ref>
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱡᱮ.ᱢᱚᱦᱮᱥ [[Indian Police Service|IPS]]<ref>
|leader _title3 = Prince of Thanjavur
[[Thanjavur Royal Family]]
[http://www.tnpolice.gov.in/CCTNSNICSDC/wicket/page?13|Thanjavur City Superintendent of Police]</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2,405,890
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱑᱓xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱓᱖᱒,᱐᱔᱓᱕
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]<!-- ISO ᱓᱑᱖᱖-᱒ -->
| registration_plate = TN-49, TN-68<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in]</ref>
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ:
| blank2_info_sec1 =
| website = {{URL|Thanjavur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱔᱐᱕,᱘᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱓᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Paddy Fields Thanjavur.jpg|thumb|left|Agriculture – especially the cultivation of rice – is the main occupation of people in Thanjavur district.]]
[[File:Brihadeeswara.jpg|thumb|220px|left|The [[Brihadisvara Temple, Thanjavur|Brihadisvara Temple]] at Thanjavur]]
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱐.᱐᱘°ᱠᱚᱧᱮ ᱗᱙.᱑᱖°ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱟᱪᱤᱨᱟᱯᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ Palk Strait ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=9,28,222|13=1911|14=9,78,651|15=1921|16=9,58,929|17=1931|18=9,86,308|19=1941|20=10,59,583|21=1951|22=12,28,360|23=1961|24=13,17,920|25=1971|26=15,92,998|27=1981|28=18,48,132|29=1991|30=20,53,760|31=2001|32=22,16,138|33=2011|34=24,05,890|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}
{{bar box
|title=ᱛᱷᱟᱱᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Tamil Nadu |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11392/download/14505/DDW33C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱩᱭᱟᱹᱰᱤ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[:en:Hinduism in Tamil Nadu|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|86.28}}
{{bar percent|[[:en:Tamil Muslim|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|7.93}}
{{bar percent|[[:en:Christianity in Tamil Nadu|ᱤᱥᱟᱭ]]|purple|5.57}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|black|0.22}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱔᱐᱕,᱘᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱓᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱒᱓᱘,᱕᱙᱘ ᱦᱚᱲ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱒᱑,᱙᱔᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱖,᱖᱔᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘.᱙᱑% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱑᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱔.᱔᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱐᱕,᱓᱖᱓ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{Pie chart
|caption = ᱛᱷᱟᱱᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)
|label1 = [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]]
|value1 = 97.42 |color1 = royalblue
|label2 = [[:en:Saurashtra language|ᱥᱳᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |value2 = 1.07 |color2 = skyblue
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value3 = 1.51 |color3 = grey
|thumb=left
}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
'''ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ'''
ᱛᱷᱟᱱᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱵᱮᱨᱤ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱵᱟᱣᱩᱞ (Rice Bowl of Tamil Nadu) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱵᱮᱨᱤ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱠᱳᱱᱩᱴ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱠᱳᱱᱩᱴ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟᱭ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://thanjavur.nic.in/ Thanjavur District]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
ic3psdz4gntlcpr64610u4zxzal4ygl
ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
18574
191651
96353
2026-05-09T14:19:49Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191651
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| nickname = ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱟᱭ
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Andal Temple.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱰᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱴᱟᱣᱟᱨ
| image_map = Virudhunagar in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|9.6|N|78|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 = ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ
| subdivision_name3 = ᱑᱐
| subdivision_type4 = ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = ᱑᱑
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name5 = ᱗
| subdivision_type6 = ᱢᱩᱬ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name6 = [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱟᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱟᱠᱟᱥᱤ]], [[ᱚᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = [[ᱚᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱯᱚᱴᱴᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱟᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢ]], [[ᱥᱚᱛᱛᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱵᱟᱠᱟᱥᱤ]], [[ᱥᱨᱤᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱩᱞᱤ]], [[ᱵᱮᱢᱵᱟᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]], [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱣᱚᱴᱨᱚᱯ]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱡᱮ. ᱢᱮᱜᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ([[Indian Administrative Service|IAS]]) <br/>Superintendent of Police Manohar ([[Indian Police Service|IPS]])
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱴᱤ. ᱥᱮᱱᱴᱷᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ, [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱮᱵᱟ|ᱴᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ.]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 4288
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,942,288
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱖xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱕᱖᱒
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]]
| registration_plate = '''TN-67,TN-84,TN-95'''<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in]</ref>
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ:
| blank2_info_sec1 = {{coord|9|35|N|77|57|E}}
| website = {{URL|virudhunagar.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱚᱨᱢᱚᱵᱤᱨ ᱠᱟᱢᱨᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱔᱒,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱔᱒,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱗᱕᱑,᱓᱐᱑<ref name="2001-basic-census-Virudhunagar">{{Cite web|title=Census of India 2001: Basic Data Sheet: District Virudhunagar|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|url=http://censusindia.gov.in/Dist_File/datasheet-3326.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120925083426/http://www.censusindia.gov.in/Dist_File/datasheet-3326.pdf|archive-date=25 September 2012|url-status=live}}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑᱑% ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="dashboard" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2001-basic-census-Virudhunagar" /> ᱜᱩᱴ ᱑᱙᱗,᱑᱓᱔ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱘᱒᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱖,᱓᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐.᱕᱙% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱑᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱐᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱓᱗,᱗᱔᱘ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{historical populations|11=1901|12=5,84,278|13=1911|14=6,54,862|15=1921|16=6,91,149|17=1931|18=7,39,064|19=1941|20=7,68,137|21=1951|22=8,59,840|23=1961|24=9,72,288|25=1971|26=11,51,449|27=1981|28=13,40,907|29=1991|30=15,65,037|31=2001|32=17,51,301|33=2011|34=19,42,288|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱼ ᱥᱤᱵᱽᱠᱟᱥᱤ, ᱥᱚᱛᱛᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱚᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱚᱴᱴᱟᱭ, ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱚᱛᱛᱩᱨ, ᱥᱤᱵᱽᱠᱟᱥᱤ, ᱥᱨᱩᱵᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱩᱞᱤ, ᱵᱮᱢᱵᱚᱠᱚᱴᱴᱟᱭ, ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱚᱴᱨᱮᱯ ᱾<ref name="NPR-2011-Virudhunagar">{{Cite web|title=NPR Report: Tamil Nadu: Virudhunagar|year=2011|publisher=National Population Register, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://censusindia.gov.in/NprStateReport.aspx?stcd=33&distcd=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716152450/http://censusindia.gov.in/NprStateReport.aspx?stcd=33&distcd=24|archive-date=16 July 2014|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱐᱐ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱪᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱥᱮᱛᱷᱩᱨ, ᱵᱚᱛᱷᱤᱨᱟᱭᱨᱩᱯᱯᱩ, ᱪᱮᱴᱴᱤᱭᱟᱯᱚᱴᱴᱤᱹ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱢᱚᱢᱥᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱯᱚᱸᱰᱤᱭᱚᱢ, ᱢᱚᱞᱞᱚᱱᱱᱚᱠᱤᱱᱟᱨᱩ, ᱮᱥ.ᱠᱚᱰᱤᱠᱩᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱯᱩᱫᱩᱯᱚᱴᱴᱤ
ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮᱞ ᱓᱔ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
*[https://virudhunagar.nic.in/ Virudhunagar District Official Website]
*[http://www.virudhunagar.in/ Website for Virudhunagar]
{{ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
nwoq9co2kchzxz2ox0fok79oalwgvjb
ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
18982
191652
112180
2026-05-09T14:20:09Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191652
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| nickname = '''ᱢᱩᱜᱟᱵᱷᱟᱭ'''
| image_skyline = Rameswaram Island from Pamban.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Ramanathapuram in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|9|23|N|78|45|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 = 'Largest City By Population'
| subdivision_name5 = '''Paramakudi'''<ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/two-important-towns-left-out-of-train-stoppage-schedule/article426014.ece|title=Two important towns left out of train stoppage schedule|author=C. Jaishankar|work=The Hindu|date=10 May 2010|access-date=14 December 2014}}</ref>
| subdivision_type6 = 'Largest City by Area'
| subdivision_name6 = '''ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱱᱟᱛᱷ'''
| subdivision_type7 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱛ
| subdivision_name7 =
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for = ᱞᱚᱨᱰ ᱨᱟᱢᱟ
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱡᱮ. ᱭᱩ. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱟ, [[Indian Administrative Services|IAS]]
<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/new-collector-assumes-charge/article8142617.ece|title=New Collector assumes charge|newspaper=The Hindu|date=23 January 2016}}</ref> [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱤ. ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,353,445
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = ᱨᱟᱢᱱᱟᱫᱤᱭᱟᱱᱥ
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱓xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱕᱖᱗
| registration_plate = TN-65<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in]</ref>
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ:
| blank2_info_sec1 = {{coord|9|16|N|77|26|E}}
| website = {{URL|http://ramanathapuram.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name = ᱨᱟᱢᱱᱟᱫᱽ
}}
'''ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱢᱱᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔,᱑᱒᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱓᱕᱓,᱔᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{bar box
| title = ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="Religion">{{cite web |title=Census of India - Relion |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |access-date=25 November 2019}}</ref>
| titlebar = #FCD116
| left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float = right
| bars =
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|77.39}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|15.37}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|6.73}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|black|0.50}}
| caption = Distribution of religions<br>
{{small|Source: ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱾}}
}}
{{historical populations|11=1901|12=4,42,067|13=1911|14=4,77,726|15=1921|16=4,79,202|17=1931|18=5,17,471|19=1941|20=5,77,826|21=1951|22=5,51,125|23=1961|24=7,02,168|25=1971|26=8,22,623|27=1981|28=9,98,295|29=1991|30=11,19,153|31=2001|32=11,87,604|33=2011|34=13,53,445|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱓᱕᱓,᱔᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱗᱑᱗᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱘,᱙᱓᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘.᱔% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐ᱹ᱐᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱓᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱒᱓,᱙᱐᱕ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
*[https://ramanathapuram.nic.in/ Ramanathapuram District]
{{Geographic location
|Centre = ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northeast = [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East = {{flag|ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ}}<br />''[[Palk Strait]]''
|Southeast =
|South = ''[[Gulf of Mannar]]''
|Southwest = [[ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|West = [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northwest = [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
}}
{{ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1910 establishments in India]]
f6q70upzji4buevdwki37ra73rwd16h
ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
18984
191653
159424
2026-05-09T14:20:21Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191653
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = Fringing_mangroves,_mudflat_and_in_Muthupet_Lagoon.JPG
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Tiruvarur in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|10|46|17.76|N|79|38|12.48|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱱᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| subdivision_name3 = ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ, ᱢᱚᱱᱱᱟᱨᱜᱩᱰᱤ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱯᱩᱱᱰᱤ, ᱠᱩᱛᱷᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ
| subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| subdivision_name5 =
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = [[ᱠᱩᱰᱟᱵᱚᱥᱚᱞ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱠᱩᱰᱟᱵᱚᱥᱚᱞ]], [[ᱢᱚᱱᱱᱟᱨᱜᱩᱰᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱢᱚᱱᱱᱟᱨᱜᱩᱰᱤ]], [[ᱱᱚᱱᱱᱤᱞᱚᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱱᱚᱱᱱᱤᱞᱚᱢ]], [[ᱱᱤᱫᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱱᱤᱫᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞ]], [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱯᱩᱱᱰᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱛᱷᱤᱨᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱯᱩᱱᱰᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ]], [[ᱵᱚᱞᱚᱝᱜᱟᱭᱢᱚᱱ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱵᱚᱞᱚᱝᱜᱟᱭᱢᱚᱱ]], [[ᱠᱩᱛᱷᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱠᱩᱛᱷᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ]] ᱾
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱨᱩᱨ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱯᱤ. ᱜᱟᱭᱚᱛᱤᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ [[Indian Administrative Service|I.A.S]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,264,277
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱑᱐xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱓᱖᱖,᱐᱔᱓᱖᱗
| iso_code =
| registration_plate = '''TN-50'''(6 Taluks),'''TN-68'''(Valangaiman Taluk)
| blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ:
| blank2_info_sec1 =
| website = {{URL|http://tiruvarur.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱖᱔,᱒᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱑᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒,᱑᱖᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱟᱠ ᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱟᱭᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱖᱔,᱒᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱑᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑᱒᱑,᱙᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱖᱒,᱓᱘᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱙,᱖᱙᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔.᱐᱘% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱒᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱔.᱘᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱒᱗,᱒᱑᱙ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Tiruvarur temple car festival 2010.jpg|thumb|right|ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱨ]]
ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ, ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱫᱚ ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱝᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱝᱜᱟᱭᱢᱚᱱ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=District Survey Report of Thiruvarur District|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3e46de7e1bcaaced9a54f1e9d0d2f800d/uploads/2019/06/2019061873.pdf|publisher=Department of Geology and Mining Thiruvarur District}}</ref><ref>{{Cite news|author=Mohan, Gopu|date=5 April 2011|title=Boyhood friend waits for CM to come home|newspaper=The Financial Express|page=[http://www.financialexpress.com/news/boyhood-friend-waits-for-cm-to-come-home/771531/3 3]|url=http://www.financialexpress.com/news/boyhood-friend-waits-for-cm-to-come-home/771531}}</ref> ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ:
*[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ]]
*[[ᱢᱚᱱᱱᱟᱨᱜᱩᱰᱤ]]
*[[ᱛᱷᱤᱨᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱯᱚᱱᱰᱤ]]
*[[ᱠᱩᱴᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ]]
*[[ᱢᱩᱛᱷᱩᱯᱮᱴ]]
*[[ᱠᱩᱫᱟᱵᱚᱥᱚᱞ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱠᱩᱫᱟᱵᱚᱥᱚᱞ]]
*[[ᱱᱤᱫᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
* [https://tiruvarur.nic.in/ Tiruvarur District]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1997 establishments in Tamil Nadu]]
bi9h99u3cvov4zv5rfnigqyqg7aeccv
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
19401
191654
159913
2026-05-09T14:20:34Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191654
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name =
| other_name =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Thamirabarani.jpg
| image_alt = Landscape of Tirunelveli
| image_caption = ᱚᱛᱷᱟᱨ ᱯᱚᱞ ᱛᱮ [[ᱛᱷᱟᱢᱤᱨᱟᱵᱚᱨᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]]
| nickname = ᱦᱚᱞᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q15200
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Tamil Nadu
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|8.65|N|77.383|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 =
| subdivision_type3 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_name2 =
| subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| established_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱐
| founder =
| named_for =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱵᱷᱮᱞᱤ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts =
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| governing_body = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱥᱱᱩ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 3907
| area_rank = ᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1692296
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 410.5
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱗***
| area_code = ᱐᱔᱖᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = <!-- [[ISO 3166-2:IN|ISO 3166-2 ]]-->
| registration_plate = '''TN-72''' (Tirunelveli City) and '''TN-72A''' (Valliyur Region) and
'''TN-76A''' (Ambasamudram)
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|48.9|km|mi}}
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|814.8|mm|in}}
| website = {{URL|www.nellai.tn.nic.in/}}
| footnotes =
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱯᱤ.ᱥᱚᱨᱚᱵᱷᱚᱱᱚᱱ, [[Indian Police Service|I.P.S.]]|
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| blank2_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱠᱚᱲᱟ-᱔᱙%/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ-᱕᱑% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱚᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱘᱒.᱙᱐% (᱒᱐᱑᱑)
| blank5_name_sec1 = Legislature type
| blank5_info_sec1 = ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
| blank6_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮ
| blank6_info_sec1 = ᱕
| blank7_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank7_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|37|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|22|°C|°F}}
}}
'''ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ<ref>http://www.edreamsinetcafe.in/tirunelveli/history.htm{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.dictirunelveli.in/profile.html |title=Archived copy |access-date=22 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091025203616/http://www.dictirunelveli.in/profile.html |archive-date=25 October 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ , ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ, ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱢᱚᱜᱚᱨ ᱨ [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[Image:Agasthiyamalai range and Tirunelveli rainshadow.jpg|thumb|right|The [[Agasthiyamalai]] hills cut off Tirunelveli from the [[southwest monsoon]], creating a [[rainshadow]] region.|alt=Desert under mostly cloudy sky, with hills in background]]
[[File:Podhigai shadow falls on Lake.JPG|thumb|Podhigai mountain's shadow falling on [[Poovankurichi]] lake.]]
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓,᱙᱐᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱕᱐᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱘°᱐᱕' ᱟᱨ ᱙°᱓᱐' ᱠᱚᱧᱮ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱗°᱐᱕' ᱟᱨ ᱗᱘°᱒᱕' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱭᱩᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱚᱦ) ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱐᱗᱗,᱒᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱓᱒᱑,᱖᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱔,᱑᱕᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱗,᱕᱓᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘.᱕᱑% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱓᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱓.᱘᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱘᱑᱕,᱕᱒᱘ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{bar box
| title = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Census of India - Religion |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in}}</ref>
| titlebar = #FCD116
| left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float = left
| bars =
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|74.87}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|15.06}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|9.82}}
{{bar percent|Other or not stated|black|0.25}}
| caption = Distribution of religions
}}
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery heights="140" mode="packed">
File:Manjolai.JPG|ᱢᱚᱱᱡᱳᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ
File:Paana Theertham.jpg|ᱵᱷᱚᱱᱚᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱢ ᱯᱟᱯᱚᱱᱟᱥᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱜᱼᱟ
File:Agastiyar falls.jpg|Agastiyar falls at [[Papanasam, Tirunelveli|Papanasam]]
File:KMTR board.JPG|ᱠᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱢᱩᱱᱰᱚᱱᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ
File:Manimuthar anicut.JPG|
ᱢᱚᱱᱤᱢᱩᱛᱷᱚᱨ ᱰᱮᱢ
File:Nellaiappar temple tower.jpg|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱱᱮᱞᱞᱚᱭᱚᱯᱯᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bar-headed Geese (Anser indicus) at Koonthakulam Bird Sanctuary.jpg|ᱠᱩᱰᱚᱱᱠᱩᱞᱚᱢ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ
File:Manimuthar Falls.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱩᱛᱷᱚᱨ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
File:Sivasailam.JPG|ᱥᱤᱵᱽᱥᱤᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Gadana nadi dam.jpg|[[Gadananathi River]] or Karunai River Dam
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
{{wikivoyage|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ}}
* [https://tirunelveli.nic.in/ Tirunelveli District]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
hf8sp70pqebrog942pmh48xgw9c09c9
ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20013
191655
138240
2026-05-09T14:20:47Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191655
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name =
| other_name =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Agriculture lands @ Theni - panoramio.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ
| nickname =
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q15196
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ
| coordinates = ᱙.᱙᱓᱓᱐° ᱠᱚᱧᱮ, ᱗᱗.᱔᱗᱐᱒° ᱥᱟᱢᱟᱝ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 = ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱱᱟᱰᱩ
| subdivision_type3 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗<ref>{{cite web |title=District Census Handbook - Theni |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/33/3323_PART_A_DCHB_THENI.pdf |access-date=13 July 2019}}</ref>
| founder =
| named_for =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱷᱮᱱᱤ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = [[ᱚᱱᱫᱤᱯᱚᱴᱴᱤ]], [[ᱵᱚᱫᱤᱱᱟᱭᱠᱚᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱤ]], [[ᱩᱛᱷᱚᱢᱚᱯᱟᱞᱚᱭᱚᱢ]]<ref>{{cite web |url=https://www.tn.gov.in/government/taluk | title=Taluks of Tamil Nadu | access-date=13 July 2019}}</ref>
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱩᱨᱟᱞᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{cite web |title=District Collectors of Tamil Nadu |url=https://www.tn.gov.in/collectors |access-date=13 July 2019}}</ref><ref name="Official Website">{{cite web | url=http://www.theni.tn.nic.in/RollofHonor.asp | title=Theni District | publisher=Theni District | date=2014-12-28 | access-date=5 January 2015 | archive-date=2015-06-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150627181623/http://www.theni.tn.nic.in/RollofHonor.asp | url-status=dead }}</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 2868
| area_rank = ᱓᱐᱐᱗
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Warsaw of Poland
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher= Indian government
|format=Excel}}</ref>
| population_total = 1,245,899
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes =
| population_metro = ᱕᱙᱑᱘᱔᱑
| population_demonym =
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱕᱕᱓᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱕᱔᱖
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]<!-- ISO 3166-2 -->
| registration_plate = TN-60
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱛᱷᱮᱱᱤ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱠᱚᱲᱟ-᱕᱐.᱕%/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ-᱔᱙.᱕% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱗᱑.᱕᱘%
| blank5_name_sec1 = Legislature type
| blank5_info_sec1 = elected
| blank6_name_sec1 = Legislature Strength
| blank6_info_sec1 = ᱕
| blank7_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank7_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|833.5|mm|in}}
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|40.5|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|15|°C|°F}}
| website = {{plainlist|
*{{URL|www.theni.nic.in/}}
*{{URL|www.theni.org/}}
}}
| footnotes =
}}
'''ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱥ. ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱣᱮ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱵᱤᱵᱷᱚᱨᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱚᱢᱯᱟᱞᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱵᱷᱮᱨᱱᱩᱣ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱨᱠᱟ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=TheniTimes>{{cite web
|author= M. Subramani
|title= History of Theni District.
|url= http://www.thenitimes.sitesled.com/history.htm
|access-date= 2008-09-14
|publisher= thenitimes.sitesled.com
|pages= history p1/2
|archive-date= 2008-05-10
|archive-url= https://web.archive.org/web/20080510213358/http://www.thenitimes.sitesled.com/history.htm
|url-status= dead
}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱔᱕,᱘᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱙᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑᱑᱙,᱖᱖᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱑,᱘᱗᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱗,᱗᱘᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐.᱗᱒% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱑᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱙.᱘᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱓᱘,᱑᱑᱒ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://theni.nic.in/ Theni District]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
47rm4gmzdtgqgy8r2j5gakvdyb64frk
ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20037
191656
178288
2026-05-09T14:21:01Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191656
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| nickname = ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q15112
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| image_skyline = N-TN-C94 A View at Sunset of Brihadiswara Temple.jpg
| image_alt =
| image_caption = 10th Century [[Chola]] monuments at [[Gangaikonda Cholapuram]]
| coordinates = {{coord|11.13704|N|79.075821|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ,<br /><br /> ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱟᱭ,<br /><br /> ᱩᱫᱚᱭᱚᱨᱯᱟᱞᱚᱭᱚᱢ,<br /><br /> ᱚᱱᱫᱤᱢᱟᱫᱚᱢ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱚᱨᱤᱭᱟᱨᱞᱩᱨ]]
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱯᱤ. ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱥᱚᱨᱥᱚᱛᱤ, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/new-collector-takes-charge-in-ariyalur/article19268770.ece|title=New Collector takes charge in Ariyalur|newspaper=The Hindu|date=13 July 2017|via=www.thehindu.com}}</ref>
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱵᱷᱤ. ᱟᱨ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ, [[Indian Police Service|IPS]]
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 1949.31
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 754,894
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Census of India
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher= Indian government
|format=Excel}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = TN 61
| website = {{URL|www.ariyalur.tn.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑,᱙᱔᱙.᱓᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱤᱭᱟᱨᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱚᱢ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱨᱤᱭᱟᱨᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱕᱔,᱘᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱩᱭᱟᱱᱟ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Guyana 744,768 | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html}}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱟᱞᱟᱥᱠᱟ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|title=2010 Resident Population Data
|publisher=U. S. Census Bureau
|access-date=2011-09-30
|quote=Alaska 710,231
|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|archive-date=2013-10-19
}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱙᱑ ᱟᱱᱟᱝ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱱᱟᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱐᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘.᱑᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱨᱤᱭᱟᱨᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱑᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱑.᱙᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓.᱓% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑.᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱚᱢᱵᱚᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱓᱒ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱᱠᱳᱱᱰᱚᱢ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱭᱟᱨᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{historical populations|11=1901|12=2,71,501|13=1911|14=2,94,621|15=1921|16=3,06,764|17=1931|18=3,08,837|19=1941|20=3,48,381|21=1951|22=3,98,231|23=1961|24=4,37,692|25=1971|26=5,13,704|27=1981|28=5,72,498|29=1991|30=6,36,381|31=2001|32=6,95,524|33=2011|34=7,54,894|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = '''ᱚᱨᱤᱭᱟᱨᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ'''
|label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
|value1 = 93.84
|color1 = Orange
|label2 = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]
|value2 = 4.95
|color2 = DodgerBlue
|label3 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]
|value3 = 1.05
|color3 = Green
|label4 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value4 = 0.16
|color4 = Black
}}
==ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://ariyalur.nic.in/ Ariyalur District Official WebSite]
*[https://web.archive.org/web/20111011141251/http://tnpolice.gov.in/District_Details.php?code=29622 Ariyalur District Police]
{{Geographic location
|Centre = ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North =
|Northeast = [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East =
|Southeast = [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|South =
|Southwest = [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|West =
|Northwest = [[ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
qmb0yumgoi6ide3ib0c7gpu3t33ubh0
ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20049
191657
129240
2026-05-09T14:21:13Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191657
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| nickname =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Victory Clock Tower at Mayiladuthurai JEG1747.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q89918869
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱪᱳᱞᱟ ᱱᱟᱰᱩ
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|2020|12|28|df=y|p=y|br=y}}
| founder = ᱤᱰᱟᱯᱯᱚᱰᱤ ᱠᱮ. ᱯᱟᱞᱟᱱᱤᱥᱣᱟᱢᱤ
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = <br />ᱠᱩᱛᱷᱚᱞᱚᱢ,<br />[[ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]],<br /> ᱥᱤᱨᱠᱟᱞᱤ,<br /> ᱛᱷᱚᱨᱚᱝᱜᱚᱢᱵᱟᱲᱤ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]]
| seat1_type =
| seat1 =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱟᱨ. ᱞᱟᱞᱤᱛᱷᱟ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱡᱤ. ᱥᱩᱜᱩᱱᱟ ᱥᱤᱝ, [[Indian Police Service|IPS]]<ref>{{Cite news|others=Special Correspondent|date=2020-07-12|title=Special Officer, SP appointed for Mayiladuthurai district|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/special-officer-sp-appointed-for-mayiladuthurai-district/article32056500.ece|access-date=2021-09-07|issn=0971-751X}}</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank = 37
| area_total_km2 = 1172
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 11
| population_total = 918356
| population_as_of =
| population_rank = ᱓᱔
| population_density_km2 = 782
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱐᱙᱐᱐᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱓᱖᱔
| registration_plate = TN 82
| native_name =
| translit_lang1 =
| translit_lang1_type =
| native_name_lang =
| website = {{URL|http://mayiladuthurai.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱯᱨᱟᱭᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
{{bar box
| title = ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Census of India - Religion |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in}}</ref>
| titlebar = #FCD116
| left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float = left
| bars =
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|89.37}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|7.21}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|3.13}}
{{bar percent|Other or not stated|black|0.29}}
| caption = Distribution of religions
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱑᱘,᱓᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱔᱑,᱗᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱖,᱕᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱒.᱓᱑% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱒᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/33/3317_PART_A_DCHB_NAGAPATTINAM.pdf District census 2011 - Nagapattinam]</ref>
==ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.mayiladuthuraidistrict.com Mayiladuthurai District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130071255/http://mayiladuthuraidistrict.com/ |date=2022-11-30 }}
{{ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
tfcy2lhwqp82zarodac79zokm43fbcc
ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20051
191658
95783
2026-05-09T14:21:28Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191658
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type =
| image_skyline = Nilgiri hills wide view.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275|frame-align=center
|text= '''ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q15188
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|11.4|N|76.7|E|type:adm3rd_region:IN-TN_dim:100000|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type4 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_name3 = ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ
| subdivision_name4 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱒
| founder =
| named_for = ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱩᱫᱷᱚᱜᱚᱢᱚᱱᱰᱚᱞ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = [[ᱩᱫᱷᱚᱜᱚᱢᱚᱱᱰᱚᱞ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱩᱨ]], ᱠᱚᱴᱟᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱩᱸᱰᱟᱦ, ᱜᱩᱰᱟᱞᱩᱨ, ᱯᱚᱱᱰᱟᱞᱩᱨ
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ
| leader_name1 = ᱮᱥ. ᱯᱩ. ᱟᱢᱨᱤᱛᱷ ([[Indian Administrative Service|IAS]])
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 2,565
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 1,800
| population_total = 735,394
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Census of India
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher=Indian government
|format=Excel}}</ref>
| population_density_km2 = 421.97
| population_metro = 454609
| population_metro_footnotes =
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱔᱓᱐᱐᱑
| area_code = ᱐᱔᱒᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]]
| registration_plate = TN-43
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|3520.8|mm|in}}
| website = {{URL|http://nilgiris.nic.in/}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] (ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ), [[ᱵᱚᱰᱟᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱰᱟᱜᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
| blank2_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱩᱫᱷᱚᱜᱚᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱠᱚᱲᱟ-᱔᱙.᱖%/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ-᱕᱐.᱔% [[ᱠᱚᱲᱟ|?]]/[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|?]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱘᱐.᱐᱑%%
| blank5_name_sec1 = Legislature type
| blank5_info_sec1 = elected
| blank6_name_sec1 = Legislature Strength
| blank6_info_sec1 = ᱓
| blank7_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank7_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank2_name_sec2 = Avg. annual temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|15|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}}
| blank4_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank4_info_sec2 = {{convert|10|°C|°F}}
| official_name =
}}
'''ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{historical populations|11=1901|12=1,12,882|13=1911|14=1,18,618|15=1921|16=1,26,519|17=1931|18=1,69,330|19=1941|20=2,09,709|21=1951|22=3,11,729|23=1961|24=4,09,308|25=1971|26=4,94,015|27=1981|28=6,30,169|29=1991|30=7,10,214|31=2001|32=7,62,141|33=2011|34=7,35,394|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}[[File:Toda Hut.JPG|thumb|right|ᱱᱤᱞᱝᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱴᱚᱰᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ]]
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱓᱕,᱓᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱔᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱖᱖,᱗᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱓,᱖᱔᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱓,᱑᱕᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱒.᱐᱘% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔.᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱗.᱔᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱙᱗,᱖᱕᱓ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = '''ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ''' (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India - Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website= censusindia.gov.in |access-date= 17 April 2020}}</ref>
|label1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
|value1 = 48.5
|color1 = Blue
|label2 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
|value2 = 17
|color2 = Green
|label3 = [[ᱵᱚᱰᱟᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱰᱟᱜᱟ]]
|value3 = 16.6
|color3 = Purple
|label4 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
|value4 = 6.7
|color4 = Orange
|label5 = [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]
|value5 = 3.6
|color5 = Brown
|label6 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value6 = 7.6
|color6 = Grey
}}
[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱨᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱵᱚᱰᱟᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱰᱟᱜᱟ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱨᱩᱞᱟ]], [[ᱯᱚᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟ]], [[ᱴᱚᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱴᱚᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱴᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾
===ᱫᱷᱤᱨᱚᱢ===
{{bar box|title= ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱰᱮᱴᱟ - ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ - ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|76.61}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|12.3}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|10.7}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|grey|0.39}}}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱖.᱖᱑% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]], ᱑᱐.᱗ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱟᱨ ᱑᱒.᱓% ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=religion2011>{{cite web|title=Population By Religious Community - Tamil Nadu|year=2011|url=http://censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|format=XLS|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://nilgiris.nic.in/ The Nilgiris district]
* [http://maddy06.blogspot.com/2012/11/the-chinese-tea-and-nilgiris.html The Chinese, Tea and the Nilgiris]
* [http://teaandtarry.blogspot.com/2012/06/making-of-wanton-soup-in-nilgiris.html Making of Wanton soup in Nilgiris]
* [http://sharmalanthevar.blogspot.com/2013/11/chindians-of-nilgiris.html Chindians of Nilgiris]
* [http://badaga.wordpress.com/2014/04/19/chinese-connection-and-nilgiris-tourism/ Chinese Connection and Nilgiris Tourism]
* [http://varnam.nationalinterest.in/2012/12/indian-history-carnival60-5th-anniversary-edition/ Indian History Carnival–60: 5th Anniversary Edition]
{{Template group
|title = ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱠᱚ
|list =
{{ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
31xod3conb0zvx72igkbnl06pzi8j6z
ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20052
191659
97252
2026-05-09T14:21:42Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191659
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Yelagiri Hills.jpg
| image_caption = ᱭᱮᱞᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q66659621
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = 12.4950° N, 78.5678° E
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱛᱚᱱᱰᱟᱭ ᱱᱟᱰᱩ
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙
| founder = ᱮᱰᱯᱯᱟᱫᱤ ᱠᱮ. ᱯᱚᱞᱟᱱᱤᱥᱣᱟᱢᱤ
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ <br /> ᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱢᱵᱟᱰᱤ <br /> ᱟᱢᱵᱩᱨ <br /> ᱱᱟᱴᱨᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ
| governing_body = ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱚᱢᱚᱨ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, [[Indian Police Service|IPS]]
| area_footnotes = <ref name=TNGOV>{{Cite web|title=District List {{!}} Tamil Nadu Government Portal|url=https://www.tn.gov.in/district_view|access-date=2020-09-09|website=www.tn.gov.in}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 1,797.92
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,111,812
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name=TNGOV/>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱖᱓᱕᱖᱐᱑
| registration_plate = TN-83
| website = {{URL|tirupathur.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''<ref>{{Cite web|title=Thirupathur District {{!}} Sandalwood City {{!}} India|url=https://tirupathur.nic.in/|access-date=2021-04-29|language=en-US}}</ref> ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/chief-minister-inaugurates-tirupattur-as-35th-district-of-tamil-nadu/article30109691.ece|title=Chief Minister inaugurates Tirupatttur as 35th district of Tamil Nadu|author=Staff Reporter|date=2019-11-28|work=The Hindu|access-date=2019-12-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/vellore-district-to-be-trifurcated-nov-1-to-be-tamil-nadu-day/articleshow/70686198.cms|title=Vellore district to be trifurcated; Nov 1 to be Tamil Nadu Day|date=15 August 2019|first=Shanmughasundaram|last=J.|newspaper=The Times of India|language=en|access-date=2019-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/tn-s-vellore-district-be-split-3-tirupathur-and-ranipet-become-new-districts-107258|title=TN's Vellore district to be split into 3, Tirupathur and Ranipet to become new districts|date=2019-08-15|website=[[The News Minute]]|access-date=2019-08-15}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-cm-palaniswami-announces-trifurcation-of-vellore-district-1581078-2019-08-15|title=Tamil Nadu CM Palaniswami announces trifurcation of Vellore district|agency=Press Trust of India |date=August 15, 2019 |magazine=India Today|language=en|access-date=2019-08-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tamil-nadu-chief-minister-k-palaniswami-announces-trifurcation-of-vellore-district-2085534|title=Tamil Nadu Chief Minister Announces Trifurcation Of Vellore District|date=15 August 2019|website=NDTV.com|agency=Press Trust of India|access-date=12 July 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/vellore-district-to-be-trifurcated-says-edappadi-palaniswami/article29099936.ece|title=Vellore district to be trifurcated, says Edappadi Palaniswami|last=Jesudasan|first=Dennis S.|date=2019-08-15|work=The Hindu|access-date=2019-08-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱝᱚ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱘ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ==
ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ : ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ, ᱵᱚᱱᱤᱭᱟᱢᱵᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱚᱢᱵᱩᱨ ᱾ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱴᱨᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=21 January 2021|title=About District|url=https://tirupathur.nic.in/about-district/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=25 January 2021|website=Tirupathur District|publisher=District Administration}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ_ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
m2x9qwfsli70mpkvctdueu7i36xi3pn
ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20064
191660
159632
2026-05-09T14:21:55Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191660
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name =
| nickname =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Vellore Hills as seen from Asiriri Hills.JPG
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q66659623
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|12|56|01|N|79|20|28.9|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱕ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date = ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙
| founder = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = ᱚᱨᱚᱠᱠᱚᱱᱚᱢ <br> ᱟᱨᱠᱚᱴ <br> ᱣᱟᱞᱟᱡᱟᱯᱮᱴ <br> ᱱᱮᱢᱤᱞᱤ <br> ᱥᱚᱞᱤᱝᱦᱩᱨ <br> <ref>{{Cite web|title=Map of District {{!}} Ranipet District, Government of Tamilnadu {{!}} India|url=https://ranipet.nic.in/map-of-district/|access-date=2020-09-09}}</ref>
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ]]
| seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| seat1 = ᱚᱨᱚᱠᱠᱚᱱᱚᱢ
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| governing_body = ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱵᱟᱥᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟᱱ [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱫᱤᱯᱟ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ, IPS
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name=TNGOV>{{Cite web|title=District List {{!}} Tamil Nadu Government Portal|url=https://www.tn.gov.in/district_view|access-date=2020-09-09|website=www.tn.gov.in}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 2234
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,210,277
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name=TNGOV/>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱒᱔᱐᱑
| area_code_type =
| area_code =
| registration_plate =
| website = https://ranipet.nic.in
| footnotes =
}}
'''ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=J.|first=Shanmughasundaram|date=15 August 2019|title=Vellore district to be trifurcated; Nov 1 to be Tamil Nadu Day|newspaper=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/vellore-district-to-be-trifurcated-nov-1-to-be-tamil-nadu-day/articleshow/70686198.cms|access-date=2019-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-15|title=TN's Vellore district to be split into 3, Tirupathur and Ranipet to become new districts|url=https://www.thenewsminute.com/article/tn-s-vellore-district-be-split-3-tirupathur-and-ranipet-become-new-districts-107258|access-date=2019-08-15|website=[[The News Minute]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|agency=Press Trust of India |date=August 15, 2019 |title=Tamil Nadu CM Palaniswami announces trifurcation of Vellore district|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-cm-palaniswami-announces-trifurcation-of-vellore-district-1581078-2019-08-15|access-date=2019-08-15|magazine=India Today}}</ref><ref>{{Cite news|date=15 August 2019|title=Tamil Nadu Chief Minister Announces Trifurcation Of Vellore District|website=NDTV.com|agency=Press Trust of India|url=https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tamil-nadu-chief-minister-k-palaniswami-announces-trifurcation-of-vellore-district-2085534|access-date=12 July 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Jesudasan|first=Dennis S.|date=2019-08-15|title=Vellore district to be trifurcated, says Edappadi Palaniswami|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/vellore-district-to-be-trifurcated-says-edappadi-palaniswami/article29099936.ece|access-date=2019-08-15|issn=0971-751X}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱞᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱚᱴ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱨᱚᱠᱠᱚᱱᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ==
[[File:Taluks_of_Ranipet_district.jpg|alt=|center|720x720px]]
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱛᱟᱨᱟ SIDCO ᱟᱨ SIPCOT ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://ranipet.nic.in/ Ranipet District official web site]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
3u01kqg1hiqnz8yodbwbrmablqrjall
ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20071
191661
95996
2026-05-09T14:22:06Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191661
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = புதுக்கோட்டை மாவட்டம்
| nickname =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Cannon view tirumayam tamilnadu - panoramio.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱚᱭᱚᱢ ᱠᱤᱞᱟ
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q15190
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| coordinates = {{coord|10.38|N|78.82|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]]
| subdivision_type3 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| established_title = ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ
| established_date = ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱔
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts = [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]], ᱚᱨᱚᱝᱛᱷᱚᱸᱜᱤ, ᱚᱞᱚᱝᱜᱩᱰᱤ, ᱠᱚᱨᱚᱢᱵᱚᱠᱩᱰᱤ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱚᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱱᱱᱟᱢᱟᱨᱵᱚᱛᱤ, ᱜᱚᱱᱫᱚᱨᱵᱟᱠᱚᱴᱴᱟᱭ, ᱚᱵᱩᱫᱮᱭᱟᱨᱠᱚᱭᱮᱞ, ᱢᱚᱱᱟᱢᱮᱞᱠᱩᱰᱤ, ᱠᱩᱞᱛᱷᱩᱨ, ᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨ ᱾
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]]
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ
| leader_name1 = ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱨᱟᱢᱩ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱱᱤᱥᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱤᱵᱚᱱ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 4663
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,618,345
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱒᱑xxx, ᱖᱒᱒xxx, ᱖᱑᱔xxx, ᱖᱑᱓xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱓᱒᱒
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]]
| registration_plate = TN-55
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|42|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱠᱚᱲᱟ-᱕᱐%/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ-᱕᱐% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱘᱐%
| blank5_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ
| blank5_info_sec1 = ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
| blank6_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank6_info_sec1 = ᱔ (Partly)
| blank7_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank7_info_sec1 = ᱖
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|827|mm|in}}
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|40.9|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|17.8|°C|°F}}
| website = {{URL|http://pudukkottai.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔,᱖᱖᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱖᱑᱘,᱓᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱑᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱑᱗᱙,᱖᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱑,᱖᱙᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱗,᱐᱙᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱗.᱖% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐᱐᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱘.᱖᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱘᱗,᱖᱗᱙ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{historical populations|11=1901|12=5,47,620|13=1911|14=5,83,413|15=1921|16=6,07,933|17=1931|18=5,73,642|19=1941|20=6,22,706|21=1951|22=7,04,102|23=1961|24=7,50,461|25=1971|26=9,47,351|27=1981|28=11,56,813|29=1991|30=13,27,148|31=2001|32=14,59,601|33=2011|34=16,18,345|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
*[http://pudukkottai.nic.in Pudukkottai District]
*[http://www.tamilnadutourism.org/places/citiestowns/Pudukkottai.aspx?catid=010110P01] Tourism
{{Geographic location
|Centre = ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northeast = [[ᱛᱚᱸᱡᱟᱵᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East =
|Southeast =
|South =
|Southwest = [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|West = [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northwest =
}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱫᱩᱠᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
ea6yw2siqae61htgnn3w8c81iygh1ge
ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
20075
191662
96032
2026-05-09T14:22:20Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191662
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Point calimere salt pans JEG7136.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q15185
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10|46|1.2|N|79|49|58.8|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ
| subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱛ
| subdivision_name5 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑
| founder = ᱡᱮ.ᱡᱚᱭᱚᱞᱤᱛᱟ
| named_for =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱠᱚ
| parts_style = para
| p1 = ᱠᱤᱞᱵᱮᱞᱩᱨ
| p2 = ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ
| p3 = ᱛᱷᱤᱨᱩᱠᱠᱩᱵᱚᱞᱟᱭ
| p4 = ᱵᱮᱫᱟᱨᱚᱬᱭᱚᱢ
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱮ ᱚᱨᱩᱬ ᱛᱷᱚᱸᱵᱩᱨᱟᱡᱽ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱡᱤ. ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨ, [[Indian Police Service|IPS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 1397
| area_rank = ᱓᱖
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 9
| population_footnotes =
| population_total = 697069
| population_as_of = 2011
| population_rank = ᱓᱗
| population_density_km2 = 498
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ: ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱓᱖᱕
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN]]<!-- ISO 3166-2 -->
| registration_plate = '''TN-51'''<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in]</ref>
| blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = ᱒
| blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = ᱕
| blank3_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank3_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| website = {{URL|http://nagapattinam.nic.in}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱟᱭᱠᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱤᱪᱩᱰ ᱑᱐. ᱗᱙᱐᱖°ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱝᱜᱤᱪᱩᱰ ᱗᱙.᱘᱔᱒᱘°ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑,᱓᱙᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱓᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱫᱯ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱓᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{bar box
| title = ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Census of India - Religion |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in}}</ref>
| titlebar = #FCD116
| left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float = left
| bars =
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|88.13}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|8.95}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|2.70}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.22}}
| caption = Distribution of religions
}}
{{historical populations|11=1901|12=6,52,643|13=1911|14=6,88,101|15=1921|16=6,74,234|17=1931|18=6,93,484|19=1941|20=7,45,006|21=1951|22=8,63,674|23=1961|24=9,54,318|25=1971|26=10,87,429|27=1981|28=12,34,441|29=1991|30=13,77,601|31=2001|32=14,88,839|33=2011|34=6,97,069|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱙᱗,᱐᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱒᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱑᱖᱕,᱒᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱐.᱕᱕% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱒᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/33/3317_PART_A_DCHB_NAGAPATTINAM.pdf District census 2011 - Nagapattinam]</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱕.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱑᱓,᱘᱓᱗ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
*[https://www.nagapattinam.nic.in/ Nagapattinam District website]
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
rapi8hrzf9rrnzd5uaofqoig9lqdqey
ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
10
20456
191663
101359
2026-05-09T14:22:34Z
CommonsDelinker
91
Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).
191663
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Tamil Nadu
| state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}
| bodyclass = hlist
| image = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|80px]]
| title = {{flagicon image|..Tamil Nadu Flag(INDIA).png}} [[States and union territories of India|State]] of [[Tamil Nadu]]
| above = [[List of state and union territory capitals in India|Capital]]: '''[[Chennai]]'''
| group1 = [[List of Tamil Nadu state symbols|State <br />symbols]]
| list1 =
* Seal: [[Srivilliputhur Andal temple]]
* Animal: [[Nilgiri tahr]]
* Bird: [[Common emerald dove|Emerald dove]]
* Flower: [[Gloriosa superba|Gloriosa lily]]
* Fruit: [[Jackfruit]]
* Tree: [[Borassus flabellifer|Palm tree]]
* Butterfly: [[Cirrochroa thais|Cirrochroa Thais]]
|group2 = [[Government of Tamil Nadu|Governance]]
|list2 =
* [[List of governors of Tamil Nadu|Governors]]
* [[List of chief ministers of Tamil Nadu|Chief ministers]]
* [[List of deputy chief ministers of Tamil Nadu|Deputy chief ministers]]
* [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Legislative Assembly]]
* [[:Category:Political parties in Tamil Nadu|Political parties]]
* Raj Bhavan
** [[Raj Bhavan, Chennai|Chennai]]
** [[Raj Bhavan, Ooty|Ooty]]
* [[Madras High Court|High Court]]
* [[Tamil Nadu Police|Police]]
| group3 = [[:Category:Tamil Nadu|Topics]]
| list3 =
* [[Tamil cinema|Cinema]]
* [[Tamil cuisine|Cuisine]]
* [[Economy of Tamil Nadu|Economy]]
* [[Government of Tamil Nadu|Government]]
* [[Tamil Nadu#History|History]]
* [[Tamil language|Language]]
* [[Tamil literature|Literature]]
* [[Ancient Tamil music|Music]]
* [[Tamils|People]]
* [[Education in Tamil Nadu|Education]]
* [[Sports in Tamil Nadu|Sports]]
* [[Politics of Tamil Nadu|Politics]]
* [[List of temples in Tamil Nadu|Temples]]
* [[List of protected areas of Tamil Nadu|Protected areas]]
* [[Doddabetta|Highest point]]
* [[Wildlife of Tamil Nadu|Wildlife]]
* [[Tamil sexual minorities|Sexual minorities]]
* [[Tourism in Tamil Nadu|Tourism]]
* [[Kaveri River water dispute]]
| group4 = [[List of cities in Tamil Nadu by population|Major cities]]
| list4 =
* [[Chennai]]
* [[Coimbatore]]
* [[Madurai]]
* [[Salem, Tamil Nadu|Salem]]
* [[Tiruchirappalli]]
* [[Tiruppur]]
| group5 = [[List of districts of Tamil Nadu|Districts]]
| list5 =
* [[Ariyalur district|Ariyalur]]
* [[Chengalpattu district|Chengalpattu]]
* [[Chennai district|Chennai]]
* [[Coimbatore district|Coimbatore]]
* [[Cuddalore district|Cuddalore]]
* [[Dharmapuri district|Dharmapuri]]
* [[Dindigul district|Dindigul]]
* [[Erode district|Erode]]
* [[Kallakurichi district|Kallakurichi]]
* [[Kanchipuram district|Kanchipuram]]
* [[Kanyakumari district|Kanyakumari]]
* [[Karur district|Karur]]
* [[Krishnagiri district|Krishnagiri]]
* [[Madurai district|Madurai]]
* [[Mayiladuthurai district|Mayiladuthurai]]
* [[Nagapattinam district|Nagapattinam]]
* [[Namakkal district|Namakkal]]
* [[Nilgiris district|Nilgiris]]
* [[Perambalur district|Perambalur]]
* [[Pudukkottai district|Pudukkottai]]
* [[Ramanathapuram district|Ramanathapuram]]
* [[Ranipet district|Ranipet]]
* [[Salem district|Salem]]
* [[Sivaganga district|Sivaganga]]
* [[Tenkasi district|Tenkasi]]
* [[Thanjavur district|Thanjavur]]
* [[Theni district|Theni]]
* [[Thoothukudi district|Thoothukudi]]
* [[Tiruchirappalli district|Tiruchirappalli]]
* [[Tirunelveli district|Tirunelveli]]
* [[Tirupathur district|Tirupathur]]
* [[Tiruppur district|Tiruppur]]
* [[Tiruvallur district|Tiruvallur]]
* [[Tiruvannamalai district|Tiruvannamalai]]
* [[Tiruvarur district|Tiruvarur]]
* [[Vellore district|Vellore]]
* [[Viluppuram district|Viluppuram]]
* [[Virudhunagar district|Virudhunagar]]
| group6 = [[:Category:Tamil Nadu-related lists|Lists]]
| list6 =
*[[List of districts in Tamil Nadu by Human Development Index|Districts in Tamil Nadu by HDI]]
*[[List of cities in Tamil Nadu by population|Cities in Tamil Nadu by population]]
*[[List of towns in Tamil Nadu by population|Towns in Tamil Nadu by population]]
*[[List of revenue divisions of Tamil Nadu|Revenue divisions in Tamil Nadu]]
|below ={{portal-inline|India|size=tiny}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
d3jgc7av8kw9e1fprj4iuwwkv3jce31
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Lewishkanhu Hembram
3
33374
191698
186232
2026-05-10T05:07:41Z
Lewishkanhu Hembram
2512
191698
wikitext
text/x-wiki
== ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱨᱫᱟᱥ ==
ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮ!
ᱟᱢᱟᱜ ᱚᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱧ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱢ ᱚᱞ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ (Structure) ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱪᱤᱫ ᱢᱮ᱾ ᱚᱞ ᱤᱫᱤᱭ ᱢᱮ ᱵᱟᱹᱭᱻᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱡᱩᱛ ᱤᱫᱤᱜᱼᱟ᱾
ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱢᱮ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱐᱒, ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
:ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮ !
:ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟᱥᱠᱟ ᱞᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷ.ᱣ ᱠᱮ ᱟ᱾
:ᱦᱚᱭ ᱧᱮᱞ ᱠᱮ ᱟ ᱞᱤᱧ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱥᱛᱤ ᱵᱟ.ᱱᱩᱜ ᱟ ᱟᱞᱤᱧᱟᱜ Honours ᱦᱚᱸ Economics ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱜᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ Economics ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱞᱤᱧ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱭᱮ ᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Lewishkanhu Hembram|Lewishkanhu Hembram]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Lewishkanhu Hembram|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱐᱘, ᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== ᱱᱮᱣᱛᱟ: ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
<div style="background-color:#f0f8ff; border:1px solid #a2c1f0; border-radius:10px; padding:15px; margin:10px 0;">
<div style="text-align:center; font-size:120%; font-weight:bold;">
[[File:WP25 potential birthday logo.svg|center|class=skin-invert|link=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]]
🎉 ᱡᱚᱦᱟᱨ Lewishkanhu Hembram! 🎉
</div>
ᱟᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱼᱟ ᱡᱮ, ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱠᱟᱱ '''᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖''' ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ '''᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ''' ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, '''ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱝᱜᱽᱣᱮᱡᱽ ᱭᱩᱡᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ ''' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱩᱨ '''ᱮᱰᱤᱴ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ''' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢ ᱞᱮ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱭᱮᱫ ᱢᱮᱭᱟ ᱾
* 🗓️ '''ᱚᱠᱛᱚ:''' ᱑᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ - ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖
* 🎁 '''ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ:''' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱵᱟᱨᱱᱥᱴᱟᱨ ᱾
'''ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱢᱮ:'''
<div style="text-align:center; margin-top:10px;">
<span style="background-color:#3366cc; border-radius:5px; padding:8px 15px;">'''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|<span style="color:white;">👉 ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ</span>]]'''</span>
</div>
ᱟᱢᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱨᱮ ᱞᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱᱟ!
ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱝᱜᱽᱣᱮᱡᱽ ᱭᱩᱡᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ, ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ<br>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱔᱘, ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
</div>
s3nco9yys5ngu792bik6l8bghpm3rub
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ
0
35850
191664
191616
2026-05-09T15:37:55Z
MT731
2184
191664
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Dhupguri City.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|35|20|N|89|00|25|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Dhupguri City|url=http://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 14.9
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 80
| population_total = 44719
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]],
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ/ᱡᱤᱯ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱚᱴᱷᱟ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]], [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]]
| website = {{URL|https://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱱᱟ, ᱜᱤᱞᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱩᱰᱩᱭᱟ, ᱠᱩᱢᱞᱟᱭ, ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2018}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 July 2020}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=map>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 2 July 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ,<ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=324437 {{dead link|date=January 2018}}</ref> ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱔᱔,᱗᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱒᱒,᱙᱕᱓ ᱠᱚᱲᱟ (᱕᱑%) ᱟᱨ ᱒᱑,᱗᱖᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔᱙%) ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱑.᱖᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱔.᱒᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱙.᱖᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
| url = http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| title = Category, Year of Establishment, Area, SC, ST and total population in ULBs in West Bengal
| publisher = Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal
| access-date = 2008-11-09
| archive-date = 4 December 2009
| archive-url = https://www.webcitation.org/5llpyJUdT?url=http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| url-status = dead
}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ" ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱝᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱛᱮᱥᱣᱚᱨ (Kamateshwars) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽ (Koch Kingdom) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱣᱟᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ]]
|value1 = 94.9
|color1 = blue
|label2 = [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]]
|value2 = 3
|color2 = red
|label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
|value3 = 2.3
|color3 = yellow
|label4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
|value4 = 1.78
|color4 = grey
|label5 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value5 = 1.05
|color5 = white
}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱠᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱡᱩᱴ, ᱪᱚᱭᱳᱴᱮ, ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱞᱩ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱦᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱭᱜᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]-[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (DQG) ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞ (ᱠᱚᱱᱪᱮᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱩᱛᱚᱨᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱷᱟᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ) ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱠᱚ-ᱮᱰ) ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱟᱛᱷᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱮᱰᱩᱠᱥᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱚᱡᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱛᱟᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ BBA ᱟᱨ BCA ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱵᱽᱨᱤᱭᱩᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ:
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[᱑] ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =1 July 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> one nursing home.
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.dhupgurimunicipality.org.in/ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
3vywvepy03wts53vzllfalr5qsqq11m
191675
191664
2026-05-10T00:24:12Z
MT731
2184
191675
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Dhupguri City.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|35|20|N|89|00|25|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Dhupguri City|url=http://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 14.9
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 80
| population_total = 44719
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]],
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ/ᱡᱤᱯ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱚᱴᱷᱟ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]], [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]]
| website = {{URL|https://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱱᱟ, ᱜᱤᱞᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱩᱰᱩᱭᱟ, ᱠᱩᱢᱞᱟᱭ, ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2018}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 July 2020}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=map>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 2 July 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ,<ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=324437 {{dead link|date=January 2018}}</ref> ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱔᱔,᱗᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱒᱒,᱙᱕᱓ ᱠᱚᱲᱟ (᱕᱑%) ᱟᱨ ᱒᱑,᱗᱖᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔᱙%) ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱑.᱖᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱔.᱒᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱙.᱖᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
| url = http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| title = Category, Year of Establishment, Area, SC, ST and total population in ULBs in West Bengal
| publisher = Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal
| access-date = 2008-11-09
| archive-date = 4 December 2009
| archive-url = https://www.webcitation.org/5llpyJUdT?url=http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| url-status = dead
}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ" ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱝᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱛᱮᱥᱣᱚᱨ (Kamateshwars) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽ (Koch Kingdom) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱣᱟᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ]]
|value1 = 94.9
|color1 = blue
|label2 = [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]]
|value2 = 3
|color2 = red
|label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
|value3 = 2.3
|color3 = yellow
|label4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
|value4 = 1.78
|color4 = grey
|label5 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value5 = 1.05
|color5 = white
}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱠᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱡᱩᱴ, ᱪᱚᱭᱳᱴᱮ, ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱞᱩ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱦᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱭᱜᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]-[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (DQG) ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞ (ᱠᱚᱱᱪᱮᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱩᱛᱚᱨᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱷᱟᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ) ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱠᱚ-ᱮᱰ) ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱟᱛᱷᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱮᱰᱩᱠᱥᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱚᱡᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱛᱟᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ BBA ᱟᱨ BCA ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱵᱽᱨᱤᱭᱩᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ:
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[᱑] ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =1 July 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> one nursing home.
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.dhupgurimunicipality.org.in/ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
qw1dwzygp23s7uuaobid8gxx9ac6j22
191676
191675
2026-05-10T00:28:16Z
MT731
2184
/* ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ */
191676
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Dhupguri City.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|35|20|N|89|00|25|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Dhupguri City|url=http://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 14.9
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 80
| population_total = 44719
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]],
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ/ᱡᱤᱯ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱚᱴᱷᱟ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]], [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]]
| website = {{URL|https://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱱᱟ, ᱜᱤᱞᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱩᱰᱩᱭᱟ, ᱠᱩᱢᱞᱟᱭ, ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2018}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 July 2020}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=map>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 2 July 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ,<ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=324437 {{dead link|date=January 2018}}</ref> ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱔᱔,᱗᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱒᱒,᱙᱕᱓ ᱠᱚᱲᱟ (᱕᱑%) ᱟᱨ ᱒᱑,᱗᱖᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔᱙%) ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱑.᱖᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱔.᱒᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱙.᱖᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
| url = http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| title = Category, Year of Establishment, Area, SC, ST and total population in ULBs in West Bengal
| publisher = Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal
| access-date = 2008-11-09
| archive-date = 4 December 2009
| archive-url = https://www.webcitation.org/5llpyJUdT?url=http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| url-status = dead
}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ" ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱝᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱛᱮᱥᱣᱚᱨ (Kamateshwars) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽ (Koch Kingdom) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱣᱟᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ]]
|value1 = 94.9
|color1 = blue
|label2 = [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]]
|value2 = 3
|color2 = red
|label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
|value3 = 2.3
|color3 = yellow
|label4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
|value4 = 1.78
|color4 = grey
|label5 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value5 = 1.05
|color5 = white
}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱠᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱡᱩᱴ, ᱪᱚᱭᱳᱴᱮ, ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱞᱩ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱦᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱭᱜᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]-[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (DQG) ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞ (ᱠᱚᱱᱪᱮᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱩᱛᱚᱨᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱷᱟᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ) ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱠᱚ-ᱮᱰ) ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱟᱛᱷᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱮᱰᱩᱠᱥᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱚᱡᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱛᱟᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ BBA ᱟᱨ BCA ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱵᱽᱨᱤᱭᱩᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ:
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[᱑] ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =1 July 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> one nursing home.
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.dhupgurimunicipality.org.in/ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
pvdx3307feljzt538nqf0hqwgbaspie
191681
191676
2026-05-10T00:58:06Z
MT731
2184
191681
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Dhupguri City.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|35|20|N|89|00|25|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Dhupguri City|url=http://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 14.9
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 80
| population_total = 44719
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]],
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ/ᱡᱤᱯ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱚᱴᱷᱟ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]], [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]]
| website = {{URL|https://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱱᱟ, ᱜᱤᱞᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱩᱰᱩᱭᱟ, ᱠᱩᱢᱞᱟᱭ, ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2018}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 July 2020}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=map>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 2 July 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ,<ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=324437 {{dead link|date=January 2018}}</ref> ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱔᱔,᱗᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱒᱒,᱙᱕᱓ ᱠᱚᱲᱟ (᱕᱑%) ᱟᱨ ᱒᱑,᱗᱖᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔᱙%) ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱑.᱖᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱔.᱒᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱙.᱖᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
| url = http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| title = Category, Year of Establishment, Area, SC, ST and total population in ULBs in West Bengal
| publisher = Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal
| access-date = 2008-11-09
| archive-date = 4 December 2009
| archive-url = https://www.webcitation.org/5llpyJUdT?url=http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| url-status = dead
}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ" ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱝᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱛᱮᱥᱣᱚᱨ (Kamateshwars) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽ (Koch Kingdom) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱣᱟᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ]]
|value1 = 94.9
|color1 = blue
|label2 = [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]]
|value2 = 3
|color2 = red
|label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
|value3 = 2.3
|color3 = yellow
|label4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
|value4 = 1.78
|color4 = grey
|label5 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value5 = 1.05
|color5 = white
}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱠᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱡᱩᱴ, ᱪᱚᱭᱳᱴᱮ, ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱞᱩ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱦᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱭᱜᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]-[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (DQG) ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞ (ᱠᱚᱱᱪᱮᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱩᱛᱚᱨᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱷᱟᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ) ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱠᱚ-ᱮᱰ) ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱟᱛᱷᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱮᱰᱩᱠᱥᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱚᱡᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱛᱟᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ BBA ᱟᱨ BCA ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱵᱽᱨᱤᱭᱩᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ:
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[᱑] ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =1 July 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> one nursing home.
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.dhupgurimunicipality.org.in/ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
74y356tpt8s9wbti3a6haep562gnx7a
191682
191681
2026-05-10T00:58:32Z
MT731
2184
191682
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Dhupguri City.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|35|20|N|89|00|25|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Dhupguri City|url=http://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 14.9
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 80
| population_total = 44719
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]],
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ/ᱡᱤᱯ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱚᱴᱷᱟ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]], [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]]
| website = {{URL|https://www.dhupgurimunicipality.org.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱱᱟ, ᱜᱤᱞᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱩᱰᱩᱭᱟ, ᱠᱩᱢᱞᱟᱭ, ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2018}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 July 2020}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=map>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 2 July 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ,<ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=324437 {{dead link|date=January 2018}}</ref> ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱔᱔,᱗᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱒᱒,᱙᱕᱓ ᱠᱚᱲᱟ (᱕᱑%) ᱟᱨ ᱒᱑,᱗᱖᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔᱙%) ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱑.᱖᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱔.᱒᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱙.᱖᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
| url = http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| title = Category, Year of Establishment, Area, SC, ST and total population in ULBs in West Bengal
| publisher = Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal
| access-date = 2008-11-09
| archive-date = 4 December 2009
| archive-url = https://www.webcitation.org/5llpyJUdT?url=http://wbdma.gov.in/pdf/b.pdf
| url-status = dead
}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛ" ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱝᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱛᱮᱥᱣᱚᱨ (Kamateshwars) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽ (Koch Kingdom) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱣᱟᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ]]
|value1 = 94.9
|color1 = blue
|label2 = [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]]
|value2 = 3
|color2 = red
|label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
|value3 = 2.3
|color3 = yellow
|label4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
|value4 = 1.78
|color4 = grey
|label5 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value5 = 1.05
|color5 = white
}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱠᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱡᱩᱴ, ᱪᱚᱭᱳᱴᱮ, ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱞᱩ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱦᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱭᱜᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]-[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (DQG) ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞ (ᱠᱚᱱᱪᱮᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱩᱛᱚᱨᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱷᱟᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ) ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱠᱚ-ᱮᱰ) ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱟᱛᱷᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱮᱰᱩᱠᱥᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱚᱡᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱛᱟᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ BBA ᱟᱨ BCA ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱵᱽᱨᱤᱭᱩᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ:
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[᱑] ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =1 July 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> one nursing home.
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.dhupgurimunicipality.org.in/ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
o7h7lkbdoiw37a8n6ylsyvnlx3uxhr7
ᱡᱤᱣᱤ
0
35853
191665
2026-05-09T16:15:56Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
+
191665
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox|name=ᱡᱤᱣᱤ (Life) <!-- please see section "Biota" on Talk page before reverting-->|taxon=Life|authority=|fossil_range={{Long fossil range|3770|0|earliest=4280}} [[Archean|ᱟᱨᱠᱤᱭᱟᱱ]] – [[Holocene|ᱱᱤᱛᱚᱜ]] (possible [[Hadean|ᱦᱮᱰᱤᱭᱟᱱ]] origin)|image=Coral reef... South end of my area (14119221571).jpg|image_upright=1.2|image_caption=ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[coral reef|ᱢᱩᱸᱜᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ|subdivision_ranks=ᱰᱳᱢᱮᱱ, [[Supergroup (biology)|ᱥᱩᱯᱟᱨᱜᱨᱩᱯ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ|subdivision=ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ:
* [[Cellular life|ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ]]
** [[Archaea|ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ]]
** [[Bacteria|ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ]]
** [[Eukaryota|ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴᱟ]]
*** [[Amorphea|ᱟᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱭᱟ]] <small>([[animal|ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Fungus|ᱩᱫ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
*** [[CRuMs|ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱥ]]
*** [[Discoba|ᱰᱤᱥᱠᱳᱵᱟ]]
*** [[Metamonada|ᱢᱮᱴᱟᱢᱳᱱᱟᱰᱟ]]
*** [[Malawimonadida|ᱢᱟᱞᱟᱣᱤᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ]]
*** [[Ancyromonadida|ᱮᱱᱥᱟᱭᱨᱳᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ]]
*** [[Hemimastigophora|ᱦᱮᱢᱤᱢᱟᱥᱴᱤᱜᱳᱯᱷᱳᱨᱟ]]
*** [[Provora|ᱯᱨᱳᱵᱷᱳᱨᱟ]]
*** [[Diaphoretickes|ᱰᱟᱭᱟᱯᱷᱳᱨᱮᱴᱤᱠᱥ]]
**** [[Archaeplastida|ᱟᱨᱠᱤᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱰᱟ]] <small>([[plant|ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
**** [[Cryptista|ᱠᱨᱤᱯᱴᱤᱥᱴᱟ]]
**** [[Haptista|ᱦᱮᱯᱴᱤᱥᱴᱟ]]
**** [[SAR supergroup|TSAR]]?<ref>{{cite journal | vauthors=Strassert JF, Jamy M, Mylnikov AP, Tikhonenkov DV, Burki F | title=New Phylogenomic Analysis of the Enigmatic Phylum Telonemia Further Resolves the Eukaryote Tree of Life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=36 | issue=4 | pages=757–765 | date=April 2019 | pmid=30668767 | pmc=6844682 | doi=10.1093/molbev/msz012 | veditors=Shapiro B }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Yazaki|first1=Euki |last2=Yabuki|first2=Akinori |last3=Imaizumi |first3=Ayaka |last4=Kume |first4=Keitaro |last5=Hashimoto |first5=Tetsuo |last6=Inagaki |first6=Yuji |date=2022 |title=The closest lineage of Archaeplastida is revealed by phylogenomics analyses that include Microheliella maris |journal=Open Biology |volume=12 |issue=4 |article-number=210376 |doi=10.1098/rsob.210376 |doi-access=free|pmid=35414259 |pmc=9006020}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Torruella |first1=Guifré |last2=Galindo |first2=Luis Javier |last3=Moreira |first3=David |last4=López-García |first4=Purificación |title=Phylogenomics of neglected flagellated protists supports a revised eukaryotic tree of life |journal=Current Biology |date=2025 |volume=35 |issue=1 |pages=198–207.e4 |doi=10.1016/j.cub.2024.10.075 |bibcode=2025CBio...35..198T |biorxiv=10.1101/2024.05.15.594285 |hdl=10481/102343 |hdl-access=free }}</ref>
***** [[Telonemia|ᱴᱮᱞᱳᱱᱮᱢᱤᱭᱟ]]
***** [[SAR supergroup|SAR]]
****** [[Stramenopiles|ᱥᱴᱨᱟᱢᱮᱱᱳᱯᱤᱞᱥ]]
****** [[Alveolata|ᱮᱞᱵᱷᱤᱭᱳᱞᱟᱴᱟ]]
****** [[Rhizaria|ᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱤᱭᱟ]]
**''[[Parakaryon|ᱯᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱱ]]'' (''[[incertae sedis]]'')
***''[[Parakaryon myojinensis]]''
* [[Non-cellular life|ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ]]
** [[Virus|ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ]] ᱠᱚ{{efn|ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="TaxVirExecComm-2020" >{{cite journal |author=International Committee on Taxonomy of Viruses Executive Committee |date=May 2020 |title=The New Scope of Virus Taxonomy: Partitioning the Virosphere Into 15 Hierarchical Ranks |journal=[[Nature Microbiology]] |volume=5 |issue=5 |pages=668–674 |doi=10.1038/s41564-020-0709-x |pmc=7186216 |pmid=32341570}}</ref>}}}}
'''ᱡᱤᱣᱤ''' ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱥᱴᱮᱥᱤᱥ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱢᱮᱴᱟᱵᱳᱞᱤᱡᱚᱢ, ᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱹᱨᱩ-ᱵᱟᱹᱨᱩ, ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ, ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ-ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ᱾ [[ᱡᱤᱣᱤ#Definitions|ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱴ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ - ᱦᱚᱭ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱴ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱮᱠᱥᱴᱨᱮᱢᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱭᱳᱴᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱢᱯᱮᱰᱳᱠᱞᱮᱥ-ᱟᱜ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ-ᱟᱜ ᱦᱟᱭᱞᱳᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱓.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱟᱭᱚᱥ-ᱟᱜ [[Binomial nomenclature|ᱵᱟᱭᱱᱳᱢᱤᱭᱟᱞ ᱱᱳᱢᱮᱱᱠᱞᱮᱪᱟᱨ]] ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱥᱟᱭᱱᱤᱠ ᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠᱨᱳᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱨᱳᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ (ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commonscat}}
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id14772 Vitae] (BioLib)
* [[species:Main Page|Wikispecies]] – ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱲᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ
* [https://web.archive.org/web/20140715055239/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=1&src=0 Biota] (Taxonomicon) (archived 15 July 2014)
* [http://plato.stanford.edu/entries/life/ Entry] on the ''[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]''
ljnb1qrg5c7zrclhjx8pmp05c2zhbzj
191666
191665
2026-05-09T16:22:06Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
+
191666
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox|name=ᱡᱤᱣᱤ (Life) <!-- please see section "Biota" on Talk page before reverting-->|taxon=Life|authority=|fossil_range={{Long fossil range|3770|0|earliest=4280}} ᱟᱨᱠᱤᱭᱟᱱ – ᱱᱤᱛᱚᱜ (possibleᱦᱮᱰᱤᱭᱟᱱ origin)|image=Coral reef... South end of my area (14119221571).jpg|image_upright=1.2|image_caption=ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱸᱜᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ|subdivision_ranks=ᱰᱳᱢᱮᱱ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ|subdivision=ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ:
* ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ
** ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ
** ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴᱟ
*** ᱟᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱭᱟ <small>(ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
*** ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱥ
*** ᱰᱤᱥᱠᱳᱵᱟ
*** ᱢᱮᱴᱟᱢᱳᱱᱟᱰᱟ
*** ᱢᱟᱞᱟᱣᱤᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
*** ᱮᱱᱥᱟᱭᱨᱳᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
***ᱦᱮᱢᱤᱢᱟᱥᱴᱤᱜᱳᱯᱷᱳᱨᱟ
*** ᱯᱨᱳᱵᱷᱳᱨᱟ
*** ᱰᱟᱭᱟᱯᱷᱳᱨᱮᱴᱤᱠᱥ
**** ᱟᱨᱠᱤᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱰᱟ <small>(ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
**** ᱠᱨᱤᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** ᱦᱮᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** TSAR?<ref>{{cite journal | vauthors=Strassert JF, Jamy M, Mylnikov AP, Tikhonenkov DV, Burki F | title=New Phylogenomic Analysis of the Enigmatic Phylum Telonemia Further Resolves the Eukaryote Tree of Life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=36 | issue=4 | pages=757–765 | date=April 2019 | pmid=30668767 | pmc=6844682 | doi=10.1093/molbev/msz012 | veditors=Shapiro B }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Yazaki|first1=Euki |last2=Yabuki|first2=Akinori |last3=Imaizumi |first3=Ayaka |last4=Kume |first4=Keitaro |last5=Hashimoto |first5=Tetsuo |last6=Inagaki |first6=Yuji |date=2022 |title=The closest lineage of Archaeplastida is revealed by phylogenomics analyses that include Microheliella maris |journal=Open Biology |volume=12 |issue=4 |article-number=210376 |doi=10.1098/rsob.210376 |doi-access=free|pmid=35414259 |pmc=9006020}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Torruella |first1=Guifré |last2=Galindo |first2=Luis Javier |last3=Moreira |first3=David |last4=López-García |first4=Purificación |title=Phylogenomics of neglected flagellated protists supports a revised eukaryotic tree of life |journal=Current Biology |date=2025 |volume=35 |issue=1 |pages=198–207.e4 |doi=10.1016/j.cub.2024.10.075 |bibcode=2025CBio...35..198T |biorxiv=10.1101/2024.05.15.594285 |hdl=10481/102343 |hdl-access=free }}</ref>
***** ᱴᱮᱞᱳᱱᱮᱢᱤᱭᱟ
***** SAR
****** ᱥᱴᱨᱟᱢᱮᱱᱳᱯᱤᱞᱥ
****** ᱮᱞᱵᱷᱤᱭᱳᱞᱟᱴᱟ
****** ᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱤᱭᱟ
**''ᱯᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱱ'' (''incertae sedis'')
***''Parakaryon myojinensis''
* ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚ{{efn|ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="TaxVirExecComm-2020" >{{cite journal |author=International Committee on Taxonomy of Viruses Executive Committee |date=May 2020 |title=The New Scope of Virus Taxonomy: Partitioning the Virosphere Into 15 Hierarchical Ranks |journal=[[Nature Microbiology]] |volume=5 |issue=5 |pages=668–674 |doi=10.1038/s41564-020-0709-x |pmc=7186216 |pmid=32341570}}</ref>}}}}
'''ᱡᱤᱣᱤ''' ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱥᱴᱮᱥᱤᱥ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱢᱮᱴᱟᱵᱳᱞᱤᱡᱚᱢ, ᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱹᱨᱩ-ᱵᱟᱹᱨᱩ, ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ, ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ-ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ᱾ [[ᱡᱤᱣᱤ#Definitions|ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱴ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ - ᱦᱚᱭ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱴ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱮᱠᱥᱴᱨᱮᱢᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱭᱳᱴᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱢᱯᱮᱰᱳᱠᱞᱮᱥ-ᱟᱜ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ-ᱟᱜ ᱦᱟᱭᱞᱳᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱓.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱟᱭᱚᱥ-ᱟᱜ [[Binomial nomenclature|ᱵᱟᱭᱱᱳᱢᱤᱭᱟᱞ ᱱᱳᱢᱮᱱᱠᱞᱮᱪᱟᱨ]] ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱥᱟᱭᱱᱤᱠ ᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠᱨᱳᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱨᱳᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ (ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commonscat}}
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id14772 Vitae] (BioLib)
* [[species:Main Page|Wikispecies]] – ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱲᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ
* [https://web.archive.org/web/20140715055239/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=1&src=0 Biota] (Taxonomicon) (archived 15 July 2014)
* [http://plato.stanford.edu/entries/life/ Entry] on the ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''
8584ey8jtq5qn73e7gn8g5zqzi9pqhs
191668
191666
2026-05-09T16:27:31Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
191668
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox|name=ᱡᱤᱣᱤ (Life) <!-- please see section "Biota" on Talk page before reverting-->|taxon=Life|authority=|fossil_range={{Long fossil range|3770|0|earliest=4280}} ᱟᱨᱠᱤᱭᱟᱱ – ᱱᱤᱛᱚᱜ (possibleᱦᱮᱰᱤᱭᱟᱱ origin)|image=Coral reef... South end of my area (14119221571).jpg|image_upright=1.2|image_caption=ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱸᱜᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ|subdivision_ranks=ᱰᱳᱢᱮᱱ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ|subdivision=ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ:
* ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ
** ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ
** ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴᱟ
*** ᱟᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱭᱟ <small>(ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
*** ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱥ
*** ᱰᱤᱥᱠᱳᱵᱟ
*** ᱢᱮᱴᱟᱢᱳᱱᱟᱰᱟ
*** ᱢᱟᱞᱟᱣᱤᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
*** ᱮᱱᱥᱟᱭᱨᱳᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
***ᱦᱮᱢᱤᱢᱟᱥᱴᱤᱜᱳᱯᱷᱳᱨᱟ
*** ᱯᱨᱳᱵᱷᱳᱨᱟ
*** ᱰᱟᱭᱟᱯᱷᱳᱨᱮᱴᱤᱠᱥ
**** ᱟᱨᱠᱤᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱰᱟ <small>(ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
**** ᱠᱨᱤᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** ᱦᱮᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** TSAR?<ref>{{cite journal | vauthors=Strassert JF, Jamy M, Mylnikov AP, Tikhonenkov DV, Burki F | title=New Phylogenomic Analysis of the Enigmatic Phylum Telonemia Further Resolves the Eukaryote Tree of Life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=36 | issue=4 | pages=757–765 | date=April 2019 | pmid=30668767 | pmc=6844682 | doi=10.1093/molbev/msz012 | veditors=Shapiro B }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Yazaki|first1=Euki |last2=Yabuki|first2=Akinori |last3=Imaizumi |first3=Ayaka |last4=Kume |first4=Keitaro |last5=Hashimoto |first5=Tetsuo |last6=Inagaki |first6=Yuji |date=2022 |title=The closest lineage of Archaeplastida is revealed by phylogenomics analyses that include Microheliella maris |journal=Open Biology |volume=12 |issue=4 |article-number=210376 |doi=10.1098/rsob.210376 |doi-access=free|pmid=35414259 |pmc=9006020}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Torruella |first1=Guifré |last2=Galindo |first2=Luis Javier |last3=Moreira |first3=David |last4=López-García |first4=Purificación |title=Phylogenomics of neglected flagellated protists supports a revised eukaryotic tree of life |journal=Current Biology |date=2025 |volume=35 |issue=1 |pages=198–207.e4 |doi=10.1016/j.cub.2024.10.075 |bibcode=2025CBio...35..198T |biorxiv=10.1101/2024.05.15.594285 |hdl=10481/102343 |hdl-access=free }}</ref>
***** ᱴᱮᱞᱳᱱᱮᱢᱤᱭᱟ
***** SAR
****** ᱥᱴᱨᱟᱢᱮᱱᱳᱯᱤᱞᱥ
****** ᱮᱞᱵᱷᱤᱭᱳᱞᱟᱴᱟ
****** ᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱤᱭᱟ
**''ᱯᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱱ'' (''incertae sedis'')
***''Parakaryon myojinensis''
* ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚ{{efn|ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾}}
'''ᱡᱤᱣᱤ''' ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱥᱴᱮᱥᱤᱥ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱢᱮᱴᱟᱵᱳᱞᱤᱡᱚᱢ, ᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱹᱨᱩ-ᱵᱟᱹᱨᱩ, ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ, ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ-ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ᱾ [[ᱡᱤᱣᱤ#Definitions|ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱴ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ - ᱦᱚᱭ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱴ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱮᱠᱥᱴᱨᱮᱢᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱭᱳᱴᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱢᱯᱮᱰᱳᱠᱞᱮᱥ-ᱟᱜ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ-ᱟᱜ ᱦᱟᱭᱞᱳᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱓.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱟᱭᱚᱥ-ᱟᱜ [[Binomial nomenclature|ᱵᱟᱭᱱᱳᱢᱤᱭᱟᱞ ᱱᱳᱢᱮᱱᱠᱞᱮᱪᱟᱨ]] ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱥᱟᱭᱱᱤᱠ ᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠᱨᱳᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱨᱳᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ (ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commonscat}}
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id14772 Vitae] (BioLib)
* [[species:Main Page|Wikispecies]] – ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱲᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ
* [https://web.archive.org/web/20140715055239/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=1&src=0 Biota] (Taxonomicon) (archived 15 July 2014)
* [http://plato.stanford.edu/entries/life/ Entry] on the ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''
0306qgpox8pqhvehvuwy6y3fh3qjcrx
191669
191668
2026-05-09T16:27:53Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
191669
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox|name=ᱡᱤᱣᱤ (Life) <!-- please see section "Biota" on Talk page before reverting-->|taxon=Life|authority=|fossil_range={{Long fossil range|3770|0|earliest=4280}} ᱟᱨᱠᱤᱭᱟᱱ – ᱱᱤᱛᱚᱜ (possibleᱦᱮᱰᱤᱭᱟᱱ origin)|image=Coral reef... South end of my area (14119221571).jpg|image_upright=1.2|image_caption=ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱸᱜᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ|subdivision_ranks=ᱰᱳᱢᱮᱱ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ|subdivision=ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ:
* ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ
** ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ
** ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴᱟ
*** ᱟᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱭᱟ <small>(ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
*** ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱥ
*** ᱰᱤᱥᱠᱳᱵᱟ
*** ᱢᱮᱴᱟᱢᱳᱱᱟᱰᱟ
*** ᱢᱟᱞᱟᱣᱤᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
*** ᱮᱱᱥᱟᱭᱨᱳᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
***ᱦᱮᱢᱤᱢᱟᱥᱴᱤᱜᱳᱯᱷᱳᱨᱟ
*** ᱯᱨᱳᱵᱷᱳᱨᱟ
*** ᱰᱟᱭᱟᱯᱷᱳᱨᱮᱴᱤᱠᱥ
**** ᱟᱨᱠᱤᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱰᱟ <small>(ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
**** ᱠᱨᱤᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** ᱦᱮᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** TSAR?<ref>{{cite journal | vauthors=Strassert JF, Jamy M, Mylnikov AP, Tikhonenkov DV, Burki F | title=New Phylogenomic Analysis of the Enigmatic Phylum Telonemia Further Resolves the Eukaryote Tree of Life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=36 | issue=4 | pages=757–765 | date=April 2019 | pmid=30668767 | pmc=6844682 | doi=10.1093/molbev/msz012 | veditors=Shapiro B }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Yazaki|first1=Euki |last2=Yabuki|first2=Akinori |last3=Imaizumi |first3=Ayaka |last4=Kume |first4=Keitaro |last5=Hashimoto |first5=Tetsuo |last6=Inagaki |first6=Yuji |date=2022 |title=The closest lineage of Archaeplastida is revealed by phylogenomics analyses that include Microheliella maris |journal=Open Biology |volume=12 |issue=4 |article-number=210376 |doi=10.1098/rsob.210376 |doi-access=free|pmid=35414259 |pmc=9006020}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Torruella |first1=Guifré |last2=Galindo |first2=Luis Javier |last3=Moreira |first3=David |last4=López-García |first4=Purificación |title=Phylogenomics of neglected flagellated protists supports a revised eukaryotic tree of life |journal=Current Biology |date=2025 |volume=35 |issue=1 |pages=198–207.e4 |doi=10.1016/j.cub.2024.10.075 |bibcode=2025CBio...35..198T |biorxiv=10.1101/2024.05.15.594285 |hdl=10481/102343 |hdl-access=free }}</ref>
***** ᱴᱮᱞᱳᱱᱮᱢᱤᱭᱟ
***** SAR
****** ᱥᱴᱨᱟᱢᱮᱱᱳᱯᱤᱞᱥ
****** ᱮᱞᱵᱷᱤᱭᱳᱞᱟᱴᱟ
****** ᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱤᱭᱟ
**''ᱯᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱱ'' (''incertae sedis'')
***''Parakaryon myojinensis''
* ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚ{{efn|ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾}}}}
'''ᱡᱤᱣᱤ''' ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱥᱴᱮᱥᱤᱥ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱢᱮᱴᱟᱵᱳᱞᱤᱡᱚᱢ, ᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱹᱨᱩ-ᱵᱟᱹᱨᱩ, ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ, ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ-ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ᱾ [[ᱡᱤᱣᱤ#Definitions|ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱴ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ - ᱦᱚᱭ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱴ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱮᱠᱥᱴᱨᱮᱢᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱭᱳᱴᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱢᱯᱮᱰᱳᱠᱞᱮᱥ-ᱟᱜ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ-ᱟᱜ ᱦᱟᱭᱞᱳᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱓.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱟᱭᱚᱥ-ᱟᱜ [[Binomial nomenclature|ᱵᱟᱭᱱᱳᱢᱤᱭᱟᱞ ᱱᱳᱢᱮᱱᱠᱞᱮᱪᱟᱨ]] ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱥᱟᱭᱱᱤᱠ ᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠᱨᱳᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱨᱳᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ (ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commonscat}}
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id14772 Vitae] (BioLib)
* [[species:Main Page|Wikispecies]] – ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱲᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ
* [https://web.archive.org/web/20140715055239/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=1&src=0 Biota] (Taxonomicon) (archived 15 July 2014)
* [http://plato.stanford.edu/entries/life/ Entry] on the ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''
qjsk28wq8reocqvi9k7htaz1uut1rj5
191670
191669
2026-05-09T16:28:53Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
191670
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox|name=ᱡᱤᱣᱤ (Life) <!-- please see section "Biota" on Talk page before reverting-->|taxon=Life|authority=|fossil_range={{Long fossil range|3770|0|earliest=4280}} ᱟᱨᱠᱤᱭᱟᱱ – ᱱᱤᱛᱚᱜ (possibleᱦᱮᱰᱤᱭᱟᱱ origin)|image=Coral reef... South end of my area (14119221571).jpg|image_upright=1.2|image_caption=ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱸᱜᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ|subdivision_ranks=ᱰᱳᱢᱮᱱ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ|subdivision=ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ:
* ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ
** ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ
** ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴᱟ
*** ᱟᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱭᱟ <small>(ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
*** ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱥ
*** ᱰᱤᱥᱠᱳᱵᱟ
*** ᱢᱮᱴᱟᱢᱳᱱᱟᱰᱟ
*** ᱢᱟᱞᱟᱣᱤᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
*** ᱮᱱᱥᱟᱭᱨᱳᱢᱳᱱᱟᱰᱤᱰᱟ
***ᱦᱮᱢᱤᱢᱟᱥᱴᱤᱜᱳᱯᱷᱳᱨᱟ
*** ᱯᱨᱳᱵᱷᱳᱨᱟ
*** ᱰᱟᱭᱟᱯᱷᱳᱨᱮᱴᱤᱠᱥ
**** ᱟᱨᱠᱤᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱰᱟ <small>(ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ)</small>
**** ᱠᱨᱤᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** ᱦᱮᱯᱴᱤᱥᱴᱟ
**** TSAR?<ref>{{cite journal | vauthors=Strassert JF, Jamy M, Mylnikov AP, Tikhonenkov DV, Burki F | title=New Phylogenomic Analysis of the Enigmatic Phylum Telonemia Further Resolves the Eukaryote Tree of Life | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=36 | issue=4 | pages=757–765 | date=April 2019 | pmid=30668767 | pmc=6844682 | doi=10.1093/molbev/msz012 | veditors=Shapiro B }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Yazaki|first1=Euki |last2=Yabuki|first2=Akinori |last3=Imaizumi |first3=Ayaka |last4=Kume |first4=Keitaro |last5=Hashimoto |first5=Tetsuo |last6=Inagaki |first6=Yuji |date=2022 |title=The closest lineage of Archaeplastida is revealed by phylogenomics analyses that include Microheliella maris |journal=Open Biology |volume=12 |issue=4 |article-number=210376 |doi=10.1098/rsob.210376 |doi-access=free|pmid=35414259 |pmc=9006020}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Torruella |first1=Guifré |last2=Galindo |first2=Luis Javier |last3=Moreira |first3=David |last4=López-García |first4=Purificación |title=Phylogenomics of neglected flagellated protists supports a revised eukaryotic tree of life |journal=Current Biology |date=2025 |volume=35 |issue=1 |pages=198–207.e4 |doi=10.1016/j.cub.2024.10.075 |bibcode=2025CBio...35..198T |biorxiv=10.1101/2024.05.15.594285 |hdl=10481/102343 |hdl-access=free }}</ref>
***** ᱴᱮᱞᱳᱱᱮᱢᱤᱭᱟ
***** SAR
****** ᱥᱴᱨᱟᱢᱮᱱᱳᱯᱤᱞᱥ
****** ᱮᱞᱵᱷᱤᱭᱳᱞᱟᱴᱟ
****** ᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱤᱭᱟ
**''ᱯᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱱ'' (''incertae sedis'')
***''Parakaryon myojinensis''
* ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ
** ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱚ}}
'''ᱡᱤᱣᱤ''' ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱥᱴᱮᱥᱤᱥ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱢᱮᱴᱟᱵᱳᱞᱤᱡᱚᱢ, ᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱹᱨᱩ-ᱵᱟᱹᱨᱩ, ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ, ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ-ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ᱾ [[ᱡᱤᱣᱤ#Definitions|ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱴ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ - ᱦᱚᱭ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱴ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱮᱠᱥᱴᱨᱮᱢᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱭᱳᱴᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱢᱯᱮᱰᱳᱠᱞᱮᱥ-ᱟᱜ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ-ᱟᱜ ᱦᱟᱭᱞᱳᱢᱳᱨᱯᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱓.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱮᱨᱤᱥᱴᱳᱴᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱟᱭᱚᱥ-ᱟᱜ [[Binomial nomenclature|ᱵᱟᱭᱱᱳᱢᱤᱭᱟᱞ ᱱᱳᱢᱮᱱᱠᱞᱮᱪᱟᱨ]] ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱥᱟᱭᱱᱤᱠ ᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠᱨᱳᱢᱚᱞᱤᱠᱭᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱨᱳᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ (ᱵᱮᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱭᱟ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱣᱠᱟᱨᱤᱭᱳᱴ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱮᱞᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱠᱚ᱾ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commonscat}}
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id14772 Vitae] (BioLib)
* [[species:Main Page|Wikispecies]] – ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱲᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ
* [https://web.archive.org/web/20140715055239/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=1&src=0 Biota] (Taxonomicon) (archived 15 July 2014)
* [http://plato.stanford.edu/entries/life/ Entry] on the ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''
gzrvhyz16kqeuw2ugn356r42t5yvdgn
ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ
0
35854
191671
2026-05-09T16:43:24Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
+
191671
wikitext
text/x-wiki
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ (ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ) ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ:
[[ᱨᱮᱫ:Paolo_Monti_-_Serie_fotografica_-_BEIC_6341398.jpg|thumb|ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱺ [[Paolo Monti]] ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:'Religious_melancholia_and_convalescence'_Wellcome_L0022597.jpg|thumb|''‘ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱞᱟᱱᱠᱚᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ’'']]
'''ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ''' (Convalescence) ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ [[ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱥ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name="Cole_1947">{{cite journal |vauthors=Cole WH, Keeton RW, Calloway NO, Glickman N, Mitchell HH, Dyniewicz J, Howes D |date=October 1947 |title=Studies in Postoperative Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=126 |issue=4 |pages=592–609 |doi=10.1097/00000658-194710000-00017 |pmc=1803419 |pmid=17859018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱮ "[[Healing|ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ]]" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ,<ref>{{cite journal |vauthors=Bisgaard T, Kehlet H, Rosenberg J |date=February 2001 |title=Pain and convalescence after laparoscopic cholecystectomy |journal=The European Journal of Surgery = Acta Chirurgica |volume=167 |issue=2 |pages=84–96 |doi=10.1080/110241501750070510 |pmid=11266262}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Laplace |date=February 1946 |title=Convalescence from surgical procedures. I. Studies of the circulation lying and standing, of tremor, and of a program of bed exercises and early rising |journal=American Heart Journal |volume=31 |issue=2 |pages=249 |doi=10.1016/0002-8703(46)90635-7}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱮᱠ-ᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite journal |vauthors=Tui C, Wright AM, Mulholland JH, Carabba V, Barcham I, Vinci VJ |date=July 1944 |title=Studies on Surgical Convalescence I-Sources of Nitrogen Loss Postgastrectomy and Effect of High Amino-Acid and High Caloric Intake on Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=120 |issue=1 |pages=99–122 |doi=10.1097/00000658-194407000-00013 |pmc=1617881 |pmid=17858477}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|title='Doing the Month': Confinement and Convalescence of Chinese Women After Childbirth|year=1978|first=Barbara L.K.|last=Pillsbury|name-list-style=vanc|encyclopedia=The Embryo Project Encyclopedia|volume=12|issue=1B|pages=11–22|pmid=565536|access-date=2018-07-12|archive-date=2018-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712184641/https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|url-status=dead}}</ref> ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ TCF (Transitional Convalescent Facilities) ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |date=2015-10-23 |title=Transitional Convalescent Facilities (TCF): a pilot alternative rehabilitation programme for patients who require a longer term of rehabilitation |url=https://academic.oup.com/gerontologist/article-abstract/55/Suppl_2/719/2489541?redirectedFrom=fulltext |journal=The Gerontologist |language=en |volume=55 |issue=Suppl_2 |pages=719 |doi=10.1093/geront/gnv358.02 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱜᱟᱯᱟ ᱫᱚ, ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Francis|first=Gavin|title=Recovery : the lost art of convalescence|date=2022|isbn=978-1-80081-048-8|location=London|oclc=1285689647}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Wiktionary-inline|convalescence}}
{{Authority control}}
1vb65dzm1i1d90xt5rf8vbpccxjjl4v
191672
191671
2026-05-09T16:45:28Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
191672
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Paolo_Monti_-_Serie_fotografica_-_BEIC_6341398.jpg|thumb|ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱺ [[Paolo Monti]] ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:'Religious_melancholia_and_convalescence'_Wellcome_L0022597.jpg|thumb|''‘ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱞᱟᱱᱠᱚᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ’'']]
'''ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ''' (Convalescence) ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ [[ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱥ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name="Cole_1947">{{cite journal |vauthors=Cole WH, Keeton RW, Calloway NO, Glickman N, Mitchell HH, Dyniewicz J, Howes D |date=October 1947 |title=Studies in Postoperative Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=126 |issue=4 |pages=592–609 |doi=10.1097/00000658-194710000-00017 |pmc=1803419 |pmid=17859018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱮ "ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ,<ref>{{cite journal |vauthors=Bisgaard T, Kehlet H, Rosenberg J |date=February 2001 |title=Pain and convalescence after laparoscopic cholecystectomy |journal=The European Journal of Surgery = Acta Chirurgica |volume=167 |issue=2 |pages=84–96 |doi=10.1080/110241501750070510 |pmid=11266262}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Laplace |date=February 1946 |title=Convalescence from surgical procedures. I. Studies of the circulation lying and standing, of tremor, and of a program of bed exercises and early rising |journal=American Heart Journal |volume=31 |issue=2 |pages=249 |doi=10.1016/0002-8703(46)90635-7}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱮᱠ-ᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite journal |vauthors=Tui C, Wright AM, Mulholland JH, Carabba V, Barcham I, Vinci VJ |date=July 1944 |title=Studies on Surgical Convalescence I-Sources of Nitrogen Loss Postgastrectomy and Effect of High Amino-Acid and High Caloric Intake on Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=120 |issue=1 |pages=99–122 |doi=10.1097/00000658-194407000-00013 |pmc=1617881 |pmid=17858477}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|title='Doing the Month': Confinement and Convalescence of Chinese Women After Childbirth|year=1978|first=Barbara L.K.|last=Pillsbury|name-list-style=vanc|encyclopedia=The Embryo Project Encyclopedia|volume=12|issue=1B|pages=11–22|pmid=565536|access-date=2018-07-12|archive-date=2018-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712184641/https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|url-status=dead}}</ref> ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱯ. ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |date=2015-10-23 |title=Transitional Convalescent Facilities (TCF): a pilot alternative rehabilitation programme for patients who require a longer term of rehabilitation |url=https://academic.oup.com/gerontologist/article-abstract/55/Suppl_2/719/2489541?redirectedFrom=fulltext |journal=The Gerontologist |language=en |volume=55 |issue=Suppl_2 |pages=719 |doi=10.1093/geront/gnv358.02 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱜᱟᱯᱟ ᱫᱚ, ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Francis|first=Gavin|title=Recovery : the lost art of convalescence|date=2022|isbn=978-1-80081-048-8|location=London|oclc=1285689647}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Wiktionary-inline|convalescence}}
{{Authority control}}
dkasiwagcuqgqacro2dg9vigm6bp90k
191673
191672
2026-05-09T16:46:05Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
191673
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Paolo_Monti_-_Serie_fotografica_-_BEIC_6341398.jpg|thumb|ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱺ [[Paolo Monti]] ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:'Religious_melancholia_and_convalescence'_Wellcome_L0022597.jpg|thumb|''‘ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱞᱟᱱᱠᱚᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ’'']]
'''ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱸᱜᱨᱮᱡᱤ]]; Convalescence) ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ [[ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱥ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name="Cole_1947">{{cite journal |vauthors=Cole WH, Keeton RW, Calloway NO, Glickman N, Mitchell HH, Dyniewicz J, Howes D |date=October 1947 |title=Studies in Postoperative Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=126 |issue=4 |pages=592–609 |doi=10.1097/00000658-194710000-00017 |pmc=1803419 |pmid=17859018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱮ "ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ,<ref>{{cite journal |vauthors=Bisgaard T, Kehlet H, Rosenberg J |date=February 2001 |title=Pain and convalescence after laparoscopic cholecystectomy |journal=The European Journal of Surgery = Acta Chirurgica |volume=167 |issue=2 |pages=84–96 |doi=10.1080/110241501750070510 |pmid=11266262}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Laplace |date=February 1946 |title=Convalescence from surgical procedures. I. Studies of the circulation lying and standing, of tremor, and of a program of bed exercises and early rising |journal=American Heart Journal |volume=31 |issue=2 |pages=249 |doi=10.1016/0002-8703(46)90635-7}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱮᱠ-ᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite journal |vauthors=Tui C, Wright AM, Mulholland JH, Carabba V, Barcham I, Vinci VJ |date=July 1944 |title=Studies on Surgical Convalescence I-Sources of Nitrogen Loss Postgastrectomy and Effect of High Amino-Acid and High Caloric Intake on Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=120 |issue=1 |pages=99–122 |doi=10.1097/00000658-194407000-00013 |pmc=1617881 |pmid=17858477}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|title='Doing the Month': Confinement and Convalescence of Chinese Women After Childbirth|year=1978|first=Barbara L.K.|last=Pillsbury|name-list-style=vanc|encyclopedia=The Embryo Project Encyclopedia|volume=12|issue=1B|pages=11–22|pmid=565536|access-date=2018-07-12|archive-date=2018-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712184641/https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|url-status=dead}}</ref> ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱯ. ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |date=2015-10-23 |title=Transitional Convalescent Facilities (TCF): a pilot alternative rehabilitation programme for patients who require a longer term of rehabilitation |url=https://academic.oup.com/gerontologist/article-abstract/55/Suppl_2/719/2489541?redirectedFrom=fulltext |journal=The Gerontologist |language=en |volume=55 |issue=Suppl_2 |pages=719 |doi=10.1093/geront/gnv358.02 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱜᱟᱯᱟ ᱫᱚ, ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Francis|first=Gavin|title=Recovery : the lost art of convalescence|date=2022|isbn=978-1-80081-048-8|location=London|oclc=1285689647}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Wiktionary-inline|convalescence}}
{{Authority control}}
ooa6jsg1f5zc6xy72xh623sm5bjmoe5
191674
191673
2026-05-09T16:47:51Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
/* ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ */
191674
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Paolo_Monti_-_Serie_fotografica_-_BEIC_6341398.jpg|thumb|ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱺ [[Paolo Monti]] ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:'Religious_melancholia_and_convalescence'_Wellcome_L0022597.jpg|thumb|''‘ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱞᱟᱱᱠᱚᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ’'']]
'''ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱸᱜᱨᱮᱡᱤ]]; Convalescence) ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ [[ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱥ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name="Cole_1947">{{cite journal |vauthors=Cole WH, Keeton RW, Calloway NO, Glickman N, Mitchell HH, Dyniewicz J, Howes D |date=October 1947 |title=Studies in Postoperative Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=126 |issue=4 |pages=592–609 |doi=10.1097/00000658-194710000-00017 |pmc=1803419 |pmid=17859018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱮ "ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ,<ref>{{cite journal |vauthors=Bisgaard T, Kehlet H, Rosenberg J |date=February 2001 |title=Pain and convalescence after laparoscopic cholecystectomy |journal=The European Journal of Surgery = Acta Chirurgica |volume=167 |issue=2 |pages=84–96 |doi=10.1080/110241501750070510 |pmid=11266262}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Laplace |date=February 1946 |title=Convalescence from surgical procedures. I. Studies of the circulation lying and standing, of tremor, and of a program of bed exercises and early rising |journal=American Heart Journal |volume=31 |issue=2 |pages=249 |doi=10.1016/0002-8703(46)90635-7}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱮᱠ-ᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite journal |vauthors=Tui C, Wright AM, Mulholland JH, Carabba V, Barcham I, Vinci VJ |date=July 1944 |title=Studies on Surgical Convalescence I-Sources of Nitrogen Loss Postgastrectomy and Effect of High Amino-Acid and High Caloric Intake on Convalescence |journal=Annals of Surgery |volume=120 |issue=1 |pages=99–122 |doi=10.1097/00000658-194407000-00013 |pmc=1617881 |pmid=17858477}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|title='Doing the Month': Confinement and Convalescence of Chinese Women After Childbirth|year=1978|first=Barbara L.K.|last=Pillsbury|name-list-style=vanc|encyclopedia=The Embryo Project Encyclopedia|volume=12|issue=1B|pages=11–22|pmid=565536|access-date=2018-07-12|archive-date=2018-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712184641/https://embryo.asu.edu/pages/doing-month-confinement-and-convalescence-chinese-women-after-childbirth-1978-barbara-lk|url-status=dead}}</ref> ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱯ. ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |date=2015-10-23 |title=Transitional Convalescent Facilities (TCF): a pilot alternative rehabilitation programme for patients who require a longer term of rehabilitation |url=https://academic.oup.com/gerontologist/article-abstract/55/Suppl_2/719/2489541?redirectedFrom=fulltext |journal=The Gerontologist |language=en |volume=55 |issue=Suppl_2 |pages=719 |doi=10.1093/geront/gnv358.02 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱜᱟᱯᱟ ᱫᱚ, ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Francis|first=Gavin|title=Recovery : the lost art of convalescence|date=2022|isbn=978-1-80081-048-8|location=London|oclc=1285689647}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Wiktionary-inline|convalescence}}
{{Authority control}}
4tuxc6o9fqmi6htl8cy7hyiw5r6l6fg
ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ
0
35855
191677
2026-05-10T00:45:27Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_m..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191677
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India West Bengal#India3#Asia
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.712111|N|88.461611|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 24.06
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 111,904
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱔᱐᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱑
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ]]
| website = {{URL|jalpauguri.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|26.712111|N|88.461611|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑᱕ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ, [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |title = District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 115: Map of Rajganj CD block| publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 July 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 26 June 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://jalpaiguripolice.in/search_ps.php |title = Search a Police Station | publisher= Jalpaiguri Police | accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱯᱤ) ᱨᱮ ᱑᱑᱑,᱙᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱖᱑,᱐᱗᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱗,᱙᱖᱒ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱕,᱐᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱖,᱐᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱓.᱒᱐%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 July 2020 }}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'', ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔.᱐᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱱᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱴᱮᱸᱠ, ᱯᱚᱱᱰ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱔,᱐᱗᱕ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ, ᱖᱐ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑ ᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤᱱᱚᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱴᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
* [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱜᱟᱲ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
emeycs8kxdsnrm3w5ta9f5oe9bckkvb
191678
191677
2026-05-10T00:55:00Z
MT731
2184
191678
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India West Bengal#India3#Asia
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.712111|N|88.461611|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 24.06
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 111,904
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱔᱐᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱑
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ]]
| website = {{URL|jalpauguri.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|26.712111|N|88.461611|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑᱕ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ, [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |title = District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 115: Map of Rajganj CD block| publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 July 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 26 June 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://jalpaiguripolice.in/search_ps.php |title = Search a Police Station | publisher= Jalpaiguri Police | accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱯᱤ) ᱨᱮ ᱑᱑᱑,᱙᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱖᱑,᱐᱗᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱗,᱙᱖᱒ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱕,᱐᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱖,᱐᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱓.᱒᱐%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 July 2020 }}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'', ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔.᱐᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱱᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱴᱮᱸᱠ, ᱯᱚᱱᱰ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱔,᱐᱗᱕ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ, ᱖᱐ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑ ᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤᱱᱚᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱴᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
* [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱜᱟᱲ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
1igknmnr9100v9901hcfprqty3fcp0t
191679
191678
2026-05-10T00:55:17Z
MT731
2184
MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191678
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India West Bengal#India3#Asia
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.712111|N|88.461611|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 24.06
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 111,904
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱔᱐᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱑
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ]]
| website = {{URL|jalpauguri.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|26.712111|N|88.461611|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑᱕ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ, [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |title = District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 115: Map of Rajganj CD block| publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 July 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 26 June 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://jalpaiguripolice.in/search_ps.php |title = Search a Police Station | publisher= Jalpaiguri Police | accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱯᱤ) ᱨᱮ ᱑᱑᱑,᱙᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱖᱑,᱐᱗᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱗,᱙᱖᱒ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱕,᱐᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱖,᱐᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱓.᱒᱐%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 July 2020 }}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'', ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔.᱐᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱱᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱴᱮᱸᱠ, ᱯᱚᱱᱰ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱔,᱐᱗᱕ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ, ᱖᱐ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑ ᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤᱱᱚᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱴᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
* [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱜᱟᱲ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
1igknmnr9100v9901hcfprqty3fcp0t
ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ
0
35856
191680
2026-05-10T00:55:18Z
MT731
2184
MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱫᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191680
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]]
qazyqsnmsv7bohha0278f9esnx6wbrg
ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ
0
35857
191683
2026-05-10T02:56:32Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}} {{Infobox officeholder | name = ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ | office = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | image = Khudiram Tudu Photo.jpg | image_size = ᱑᱙᱘ | constituency = ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191683
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ
| office = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| image = Khudiram Tudu Photo.jpg
| image_size = ᱑᱙᱘
| constituency = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ (ᱮᱥ ᱴᱤ)]]
| predecessor = [[ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ]]
| term_start = ᱒᱐᱒᱖
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| birth_place = ᱵᱟᱜᱽᱰᱩᱵᱤ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| spouse = ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ
| children = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱟᱱᱤ ᱴᱩᱰᱩ
| occupation = ᱢᱟᱪᱮᱛ
| profession = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
}}
'''ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kshudiram Tudu(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- RANIBANDH (ST)(BANKURA) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/WestBengal2026/candidate.php?candidate_id=306 |access-date=2026-05-06 |website=www.myneta.info}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-05-04 |title=Ranibandh (ST) election results 2026: BJP’s Kshudiram Tudu secures victory by sweeping margin, defeats TMC's Tanushree Hansda |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ranibandh-st-election-results-2026/articleshow/130718190.cms |access-date=2026-05-06 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kshudiram Tudu, RANIBANDH (ST) constituency, BJP, WestBengal Assembly Election 2026: Profile & Affidavit |url=https://www.thehindu.com/elections/candidates/WestBengal2026/kshudiram-tudu-306/ |access-date=2026-05-06 |website=The Hindu |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ᱴᱩᱰᱩ, ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱒᱖–᱒᱐᱓᱑]]
{{WestBengal-politician-stub}}
d7h4iy2xnu2tg9kwm21e3dqbbp3z4gj
191687
191683
2026-05-10T03:04:11Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
191687
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ
| office = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| image = Khudiram Tudu Photo.jpg
| image_size = ᱑᱙᱘
| constituency = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ (ᱮᱥ ᱴᱤ)]]
| predecessor = [[ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ]]
| term_start = ᱒᱐᱒᱖
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| birth_place = ᱵᱟᱜᱽᱰᱩᱵᱤ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| spouse = ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ
| children = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱟᱱᱤ ᱴᱩᱰᱩ
| occupation = ᱢᱟᱪᱮᱛ
| profession = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
}}
'''ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.)]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kshudiram Tudu(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- RANIBANDH (ST)(BANKURA) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/WestBengal2026/candidate.php?candidate_id=306 |access-date=2026-05-06 |website=www.myneta.info}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-05-04 |title=Ranibandh (ST) election results 2026: BJP’s Kshudiram Tudu secures victory by sweeping margin, defeats TMC's Tanushree Hansda |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ranibandh-st-election-results-2026/articleshow/130718190.cms |access-date=2026-05-06 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kshudiram Tudu, RANIBANDH (ST) constituency, BJP, WestBengal Assembly Election 2026: Profile & Affidavit |url=https://www.thehindu.com/elections/candidates/WestBengal2026/kshudiram-tudu-306/ |access-date=2026-05-06 |website=The Hindu |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ᱴᱩᱰᱩ, ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱒᱖–᱒᱐᱓᱑]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
{{WestBengal-politician-stub}}
he3fbcaz5g5tulp23kj3q8vzq6llidi
ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
0
35858
191684
2026-05-10T03:01:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder | name = ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ | image = | image_size = | alt = | caption = | office = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨ), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | election = | term_start = ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191684
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| office = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨ), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| election =
| term_start = ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end =
| predecessor =
| governor = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]<br>[[ᱞᱟ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ)''<br>[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱵᱳᱥ]]
| 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start1 = ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| predecessor1 = [[ᱫᱮᱵᱽᱞᱤᱱᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]]
| constituency1 = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]]
| successor1 = [[ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ]]
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place =
| website =
| spouse = ᱛᱩᱦᱤᱱ ᱛᱩᱥᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| children =
| party = [[File:All India Trinamool Congress flag (2).svg|25px]] [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| profession =
| alma_mater =
| date =
| year =
| signature =
| bodyclass =
}}
'''ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/ | title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners | publisher=Financial Express | date=3 May 2021 | accessdate=8 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/ranibandh-election-result-2021-live-updates-ranibandh-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3696758.html | title=Ranibandh Election Result 2021 Live Updates: Jyotsna Mandi of TMC wins | publisher=News18| accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/elections/ranibandh-west-bengal-election-result-2021 | title=Ranibandh Election Result 2021 | publisher=Times Now | accessdate=9 May 2021}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱒᱑]]
{{WestBengal-AITC-politician-stub}}
oqzucnbi6tdcgwch3ifu8rm48xc1uye
191685
191684
2026-05-10T03:03:02Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191685
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| office = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨ), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| election =
| term_start = ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end =
| predecessor =
| governor = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]<br>[[ᱞᱟ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ)''<br>[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱵᱳᱥ]]
| 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start1 = ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| predecessor1 = [[ᱫᱮᱵᱚᱞᱤᱱᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]]
| constituency1 = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]]
| successor1 = [[ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ]]
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place =
| website =
| spouse = ᱛᱩᱦᱤᱱ ᱛᱩᱥᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| children =
| party = [[File:All India Trinamool Congress flag (2).svg|25px]] [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| profession =
| alma_mater =
| date =
| year =
| signature =
| bodyclass =
}}
'''ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/ | title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners | publisher=Financial Express | date=3 May 2021 | accessdate=8 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/ranibandh-election-result-2021-live-updates-ranibandh-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3696758.html | title=Ranibandh Election Result 2021 Live Updates: Jyotsna Mandi of TMC wins | publisher=News18| accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/elections/ranibandh-west-bengal-election-result-2021 | title=Ranibandh Election Result 2021 | publisher=Times Now | accessdate=9 May 2021}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱒᱑]]
{{WestBengal-AITC-politician-stub}}
8r4xsh2h71cm3nij5zrssm1zydzefr8
191686
191685
2026-05-10T03:03:26Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
191686
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| office = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨ), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| election =
| term_start = ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end =
| predecessor =
| governor = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]<br>[[ᱞᱟ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ)''<br>[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱵᱳᱥ]]
| 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start1 = ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| predecessor1 = [[ᱫᱮᱵᱚᱞᱤᱱᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]]
| constituency1 = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]]
| successor1 = [[ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ]]
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place =
| website =
| spouse = ᱛᱩᱦᱤᱱ ᱛᱩᱥᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| children =
| party = [[File:All India Trinamool Congress flag (2).svg|25px]] [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| profession =
| alma_mater =
| date =
| year =
| signature =
| bodyclass =
}}
'''ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/ | title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners | publisher=Financial Express | date=3 May 2021 | accessdate=8 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/ranibandh-election-result-2021-live-updates-ranibandh-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3696758.html | title=Ranibandh Election Result 2021 Live Updates: Jyotsna Mandi of TMC wins | publisher=News18| accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/elections/ranibandh-west-bengal-election-result-2021 | title=Ranibandh Election Result 2021 | publisher=Times Now | accessdate=9 May 2021}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱒᱑]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
{{WestBengal-AITC-politician-stub}}
pau5trywhy9atdbibytoc93p7mhi9ly
191688
191686
2026-05-10T03:05:17Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱡᱤᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191686
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| office = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨ), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| election =
| term_start = ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end =
| predecessor =
| governor = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]<br>[[ᱞᱟ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ)''<br>[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱵᱳᱥ]]
| 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start1 = ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| predecessor1 = [[ᱫᱮᱵᱚᱞᱤᱱᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]]
| constituency1 = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]]
| successor1 = [[ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ]]
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place =
| website =
| spouse = ᱛᱩᱦᱤᱱ ᱛᱩᱥᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| children =
| party = [[File:All India Trinamool Congress flag (2).svg|25px]] [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| profession =
| alma_mater =
| date =
| year =
| signature =
| bodyclass =
}}
'''ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/ | title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners | publisher=Financial Express | date=3 May 2021 | accessdate=8 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/ranibandh-election-result-2021-live-updates-ranibandh-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3696758.html | title=Ranibandh Election Result 2021 Live Updates: Jyotsna Mandi of TMC wins | publisher=News18| accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/elections/ranibandh-west-bengal-election-result-2021 | title=Ranibandh Election Result 2021 | publisher=Times Now | accessdate=9 May 2021}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱒᱑]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
{{WestBengal-AITC-politician-stub}}
pau5trywhy9atdbibytoc93p7mhi9ly
ᱡᱤᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
0
35859
191689
2026-05-10T03:05:18Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱡᱤᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191689
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ]]
aul6fhmx1ywy9vlbnuvltwlv2gehlge
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
0
35860
191690
2026-05-10T03:16:58Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} {{pp|small=yes}} {{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}} {{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}} {{Infobox officeholder | name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | image_size = 250px..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191690
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙୭᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
rloed4ahcz9v0psugua95sdkdrn6mjb
191691
191690
2026-05-10T03:24:55Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ */
191691
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙୭᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ (CAA) ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[Bharatiya Janata Party – West Bengal|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ) ᱫᱚ [[Islam in West Bengal|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[Rohingya refugees in India|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu/3035403 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Trinamool Congress|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱞᱟᱠᱷ "ᱮᱲᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=TMC 'helping' Rohingya infiltrators to settle in Bengal: Suvendu | website=Hindustan Times | date=25 October 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu-101761393589812.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=If Bihar has 30 lakh fake voters, Bengal will have 90 lakh: BJP | website=Inshorts – Stay Informed | date=17 July 2025 | url=https://inshorts.com/en/news/if-bihar-has-30-lakh-fake-voters--bengal-will-have-90-lakh--bjp-1752737602861 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[Bangladesh post-resignation violence (2024–2026)|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱟᱨ [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔]] ᱟᱨ [[2025 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Islam in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ [[Bangladesh–India border|ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Hinduism in West Bengal|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[demographic change|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱼᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱼᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal LoP threatens trade embargo on Bangladesh if attacks on Hindus don't stop | website=The Times of India | date=5 December 2024 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bengal-lop-threatens-trade-embargo-on-bangladesh-if-attacks-on-hindus-dont-stop/articleshow/116017071.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=BJP's Suvendu says will stage protest at border if attacks on Hindus in Bangladesh don't stop | website=Deccan Herald | date=12 November 2024 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/bjps-suvendu-says-will-stage-protest-at-border-if-attacks-on-hindus-in-bangladesh-dont-stop-3273351 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱥᱣᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱜ [[Special Intensive Revision]] (SIR) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ "ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ SIR ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=SIR will lead to deletion of names of only Bangladeshi Muslim infiltrators: Suvendu Adhikari | website=Moneycontrol | date=17 October 2025 | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-suvendu-adhikari-13622525.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-bengal-lop/3016200 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Hinduism in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ নির্যাতিত (ᱱᱤᱨᱡᱟᱛᱤᱛᱚ) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Citizenship (Amendment) Act, 2019|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱯ ᱮᱢᱮᱱᱰᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴ (CAA)]] ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Som | first=Moyurie | title=West Bengal BJP urges Bangladeshi Hindu refugees to apply for citizenship under CAA ahead of 2026 polls | website=The Hindu | date=25 October 2025 | url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-urges-bangladeshi-hindu-refugees-to-apply-for-citizenship-under-caa-ahead-of-2026-polls/article70202412.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮ-ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bangladesh Unrest: 1 Crore Hindu refugees will come to West Bengal, says Suvendu Adhikari | website=The Economic Times | date=5 August 2024 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangladesh-unrest-1-crore-hindu-refugees-will-come-to-west-bengal-says-suvendu-adhikari/videoshow/112292458.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Mitra | first1=Atri | last2=Bhattacharya | first2=Ravik | title=Bangladesh crisis: As Bengal BJP stirs talk of '1 cr refugees', CAA, cautious TMC govt appeals for calm | website=The Indian Express | date=6 August 2024 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/bangladesh-crisis-bengal-bjp-1-cr-refugees-caa-tmc-govt-calm-9498631/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Violence against Hindus in Bangladesh, 2024|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Bangladesh–India relations|ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Lynching of Dipu Chandra Das|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱯᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 December 2025 |title='Won't allow them to function': Suvendu Adhikari's warning Bangladesh mission in Kolkata amid tensions with India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wont-allow-them-to-function-bjp-suvendu-adhikari-warns-bangladesh-mission-in-kolkata-over-envoy-meet-101766500195639.html |access-date=8 May 2026 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ "ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Gaza genocide|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ]] ᱟᱨ [[Operation Sindhoor|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=BJP's Suvendu Adhikari Draws Flak After Calling For Gaza-Like 'Lesson' at Protest Against Dipu Das's Murder |url=https://thewire.in/communalism/bjp-suvendu-adhikari-bangladesh-dipu-das-lynching-lesson-like-gaza |access-date=8 May 2026 |work=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shiv Sahay |date=27 December 2025 |title=TMC accuses Suvendu Adhikari of 'naked hate speech' in his remarks against Bangladesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/tmc-accuses-suvendu-adhikari-of-naked-hate-speech-in-his-remarks-against-bangladesh/article70443618.ece |access-date=8 May 2026 |work=The Hindu}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ (communal) ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indianexpress.com">{{cite web | title=TMC alleges Suvendu Adhikari 'made communal remarks' in poll-bound area, complains to ECI | website=The Indian Express | date=11 November 2024 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/tmc-suvendu-adhikari-communal-remarks-poll-eci-9664478/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mishra | first=Anupam | title=Trinamool accuses Suvendu Adhikari of hate speech, complains to poll body | website=India Today | date=11 November 2024 | url=https://www.indiatoday.in/elections/story/trinamool-congress-accuses-suvendu-adhikari-hate-speech-bangladesh-complains-election-commission-2631571-2024-11-11 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | author=| title=West Bengal Waqf protests: BJP's Suvendu Adhikari claims Hindus 'forced to flee' Murshidabad amid violence | website=The Times of India | date=13 April 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengal-waqf-protests-bjps-suvendu-adhikari-claims-hindus-forced-to-flee-murshidabad-amid-violence/articleshow/120249804.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mitra | first=Atri | title=BJP and TMC allege 'outsiders' instigated violence at Murshidabad | website=The Indian Express | date=14 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/bjp-and-tmc-allege-outsiders-instigated-violence-at-murshidabad-9943901/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Bhattacharya | first1=Ravik | last2=Mitra | first2=Atri | title=Ram Navami days away, why there is an air of disquiet in Bengal | website=The Indian Express | date=3 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/ram-navami-west-bengal-communal-tension-9921389/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Suvendu Adhikari's call for avoiding Muslim-majority areas stokes row in West Bengal | website=Hindustan Times | date=11 July 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjps-suvendu-adhikaris-call-for-avoiding-muslim-majority-areas-stokes-controversy-in-west-bengal-tmc-101752217800133.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title='Don't go to places where Muslims are majority': BJP's Suvendu Adhikari sparks outrage with communal remarks; TMC slams 'provocation' | website=The Times of India | date=12 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/dont-go-to-places-where-muslims-are-majority-suvendu-advises-travellers/articleshow/122395041.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Resolution passed in Bengal assembly against BJP's Suvendu over remarks on TMC MLAs | website=Deccan Herald | date=13 March 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/resolution-passed-in-bengal-assembly-against-bjps-suvendu-over-remarks-on-tmc-mlas-3445143 | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ (ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Entire TMC is corrupt, claims BJP's Suvendu Adhikari; Trinamool hits back | website=Deccan Herald | date=26 August 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/entire-tmc-is-corrupt-claims-bjps-suvendu-adhikari-trinamool-hits-back-3697969 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ====
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[chit fund|ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Saradha Group financial scandal|ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Mamata Banerjee|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ [[Central Bureau of Investigation|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ)]] ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Will give proof of Mamata's involvement to CBI: Suvendu | website=The Indian Express | date=18 July 2023 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/saradha-chit-fund-case-will-give-proof-of-mamatas-involvement-to-cbi-suvendu-8845067/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Narendra Modi|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Why is CBI hesitant?: Suvendu Adhikari writes to PM, seeks action against Mamata in Saradha case | website=Telegraph India | date=6 March 2023 | url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/why-is-cbi-hesitant-suvendu-adhikari-writes-to-prime-minister-narendra-modi-seeks-action-against-mamata-banerjee-in-saradha-case/cid/1920764 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Kunal Ghosh|ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]], ᱢᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=LOP Suvendu Adhikari writes to CBI Director over slow investigation in Saradha Scam | website=ANI News | date=20 July 2023 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/lop-suvendu-adhikari-writes-to-cbi-director-over-slow-investigation-in-saradha-scam20230720230851/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web | title=Saradha scam: CBI questions TMC MP Suvendu Adhikari | website=BusinessLine | date=24 September 2014 | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/saradha-scam-cbi-questions-tmc-mp-suvendu-adhikari/article23155913.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱡᱽᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Mondal | first=Dibyendu | title=Seven years on, CBI still silent on Saradha chit fund scam | website=The Sunday Guardian Live | date=22 May 2021 | url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/seven-years-cbi-still-silent-saradha-chit-fund-scam | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱫᱤᱯᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Saradha Scam Accused Alleges BJP Leader Took Money, Trinamool Seeks Action | website=www.ndtv.com | date=25 June 2022 | url=https://www.ndtv.com/india-news/saradha-scam-accused-sudipto-sen-alleges-bjps-suvendu-adhikari-took-money-trinamool-congress-seeks-action-3098683 | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Suvendu urges CBI to probe Saradha accused's allegations against him | website=The Indian Express | date=12 December 2020 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/suvendu-urges-cbi-to-probe-saradha-accuseds-allegations-against-him-7101581/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=11 years on, Bengal's Saradha chit fund victims await justice amid LS polls corruption discourse | website=The New Indian Express | date=28 May 2024 | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/May/28/11-years-on-bengals-saradha-chit-fund-victims-await-justice-amid-ls-polls-corruption-discourse | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ ====
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[Sandeshkhali violence|ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[Enforcement Directorate|ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱤ.ᱰᱤ)]] ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ᱾ <ref>{{cite web | last=Gupta | first=Shobhit | title='Arrest Mamata, declare TMC a terror outfit', demands BJP leader after CBI searches at premises of Sandeshkhali accused | website=Hindustan Times | date=27 April 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arrest-mamata-declare-tmc-a-terror-outfit-demands-bjp-leader-after-cbi-searches-at-premises-of-sandeshkhali-accused-101714186870180.html | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ====
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Narada sting operation|ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=The Sting in Full |url=https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730140345/https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-date=30 July 2018 |access-date=16 June 2025 |work=The Telegraph}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤ.ᱰᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2 September 2021 |title=ED files charges in Narada case. TMC: Why protect BJP's Suvendu Adhikari? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/ed-files-charges-in-narada-case-tmc-why-protect-bjps-suvendu/articleshow/85850686.cms |access-date=16 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2024 |title=Why PM sharing stage with Suvendu who is accused in Narada case: TMC hits back on corruption charge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/why-pm-sharing-stage-with-suvendu-who-is-accused-in-narada-case-tmc-hits-back-on-corruption-charge/articleshow/108162689.cms?from=mdr |access-date=16 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref>
=== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ===
᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[2021 West Bengal post-poll violence|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Calcutta High Court|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱤᱴ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ, ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱥᱴᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ (FIR) ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |first= |title=Write Petition (Supreme Court of India) |url=https://lawtrend.in/wp-content/uploads/2021/05/ICT-Bengal-Violence-Writ-Petition-with-Annexures_compressed.pdf |access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱟᱨ [[National Human Rights Commission of India|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ]] ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal post-poll violence: Calcutta HC orders filing of cases and relief for victims | website=The Indian Express | date=3 July 2021 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/post-poll-violence-calcutta-hc-bengal-govt-cases-medical-care-7385762/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Roy | first=Divyanshu Dutta | title=Bengal In "Denial Mode" Over Post-Election Violence: Calcutta High Court | website=www.ndtv.com | date=2 July 2021 | url=https://www.ndtv.com/india-news/bengal-government-in-denial-mode-over-post-election-violence-says-calcutta-high-court-2477773 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
kq1kllfgnlwossgjke9mzgcny6hhdmd
191692
191691
2026-05-10T03:26:12Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191692
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙୭᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ (CAA) ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[Bharatiya Janata Party – West Bengal|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ) ᱫᱚ [[Islam in West Bengal|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[Rohingya refugees in India|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu/3035403 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Trinamool Congress|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱞᱟᱠᱷ "ᱮᱲᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=TMC 'helping' Rohingya infiltrators to settle in Bengal: Suvendu | website=Hindustan Times | date=25 October 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu-101761393589812.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=If Bihar has 30 lakh fake voters, Bengal will have 90 lakh: BJP | website=Inshorts – Stay Informed | date=17 July 2025 | url=https://inshorts.com/en/news/if-bihar-has-30-lakh-fake-voters--bengal-will-have-90-lakh--bjp-1752737602861 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[Bangladesh post-resignation violence (2024–2026)|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱟᱨ [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔]] ᱟᱨ [[2025 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Islam in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ [[Bangladesh–India border|ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Hinduism in West Bengal|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[demographic change|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱼᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱼᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal LoP threatens trade embargo on Bangladesh if attacks on Hindus don't stop | website=The Times of India | date=5 December 2024 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bengal-lop-threatens-trade-embargo-on-bangladesh-if-attacks-on-hindus-dont-stop/articleshow/116017071.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=BJP's Suvendu says will stage protest at border if attacks on Hindus in Bangladesh don't stop | website=Deccan Herald | date=12 November 2024 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/bjps-suvendu-says-will-stage-protest-at-border-if-attacks-on-hindus-in-bangladesh-dont-stop-3273351 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱥᱣᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱜ [[Special Intensive Revision]] (SIR) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ "ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ SIR ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=SIR will lead to deletion of names of only Bangladeshi Muslim infiltrators: Suvendu Adhikari | website=Moneycontrol | date=17 October 2025 | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-suvendu-adhikari-13622525.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-bengal-lop/3016200 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Hinduism in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ নির্যাতিত (ᱱᱤᱨᱡᱟᱛᱤᱛᱚ) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Citizenship (Amendment) Act, 2019|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱯ ᱮᱢᱮᱱᱰᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴ (CAA)]] ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Som | first=Moyurie | title=West Bengal BJP urges Bangladeshi Hindu refugees to apply for citizenship under CAA ahead of 2026 polls | website=The Hindu | date=25 October 2025 | url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-urges-bangladeshi-hindu-refugees-to-apply-for-citizenship-under-caa-ahead-of-2026-polls/article70202412.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮ-ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bangladesh Unrest: 1 Crore Hindu refugees will come to West Bengal, says Suvendu Adhikari | website=The Economic Times | date=5 August 2024 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangladesh-unrest-1-crore-hindu-refugees-will-come-to-west-bengal-says-suvendu-adhikari/videoshow/112292458.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Mitra | first1=Atri | last2=Bhattacharya | first2=Ravik | title=Bangladesh crisis: As Bengal BJP stirs talk of '1 cr refugees', CAA, cautious TMC govt appeals for calm | website=The Indian Express | date=6 August 2024 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/bangladesh-crisis-bengal-bjp-1-cr-refugees-caa-tmc-govt-calm-9498631/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Violence against Hindus in Bangladesh, 2024|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Bangladesh–India relations|ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Lynching of Dipu Chandra Das|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱯᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 December 2025 |title='Won't allow them to function': Suvendu Adhikari's warning Bangladesh mission in Kolkata amid tensions with India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wont-allow-them-to-function-bjp-suvendu-adhikari-warns-bangladesh-mission-in-kolkata-over-envoy-meet-101766500195639.html |access-date=8 May 2026 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ "ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Gaza genocide|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ]] ᱟᱨ [[Operation Sindhoor|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=BJP's Suvendu Adhikari Draws Flak After Calling For Gaza-Like 'Lesson' at Protest Against Dipu Das's Murder |url=https://thewire.in/communalism/bjp-suvendu-adhikari-bangladesh-dipu-das-lynching-lesson-like-gaza |access-date=8 May 2026 |work=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shiv Sahay |date=27 December 2025 |title=TMC accuses Suvendu Adhikari of 'naked hate speech' in his remarks against Bangladesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/tmc-accuses-suvendu-adhikari-of-naked-hate-speech-in-his-remarks-against-bangladesh/article70443618.ece |access-date=8 May 2026 |work=The Hindu}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ (communal) ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indianexpress.com">{{cite web | title=TMC alleges Suvendu Adhikari 'made communal remarks' in poll-bound area, complains to ECI | website=The Indian Express | date=11 November 2024 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/tmc-suvendu-adhikari-communal-remarks-poll-eci-9664478/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mishra | first=Anupam | title=Trinamool accuses Suvendu Adhikari of hate speech, complains to poll body | website=India Today | date=11 November 2024 | url=https://www.indiatoday.in/elections/story/trinamool-congress-accuses-suvendu-adhikari-hate-speech-bangladesh-complains-election-commission-2631571-2024-11-11 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | author=| title=West Bengal Waqf protests: BJP's Suvendu Adhikari claims Hindus 'forced to flee' Murshidabad amid violence | website=The Times of India | date=13 April 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengal-waqf-protests-bjps-suvendu-adhikari-claims-hindus-forced-to-flee-murshidabad-amid-violence/articleshow/120249804.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mitra | first=Atri | title=BJP and TMC allege 'outsiders' instigated violence at Murshidabad | website=The Indian Express | date=14 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/bjp-and-tmc-allege-outsiders-instigated-violence-at-murshidabad-9943901/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Bhattacharya | first1=Ravik | last2=Mitra | first2=Atri | title=Ram Navami days away, why there is an air of disquiet in Bengal | website=The Indian Express | date=3 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/ram-navami-west-bengal-communal-tension-9921389/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Suvendu Adhikari's call for avoiding Muslim-majority areas stokes row in West Bengal | website=Hindustan Times | date=11 July 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjps-suvendu-adhikaris-call-for-avoiding-muslim-majority-areas-stokes-controversy-in-west-bengal-tmc-101752217800133.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title='Don't go to places where Muslims are majority': BJP's Suvendu Adhikari sparks outrage with communal remarks; TMC slams 'provocation' | website=The Times of India | date=12 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/dont-go-to-places-where-muslims-are-majority-suvendu-advises-travellers/articleshow/122395041.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Resolution passed in Bengal assembly against BJP's Suvendu over remarks on TMC MLAs | website=Deccan Herald | date=13 March 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/resolution-passed-in-bengal-assembly-against-bjps-suvendu-over-remarks-on-tmc-mlas-3445143 | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ (ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Entire TMC is corrupt, claims BJP's Suvendu Adhikari; Trinamool hits back | website=Deccan Herald | date=26 August 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/entire-tmc-is-corrupt-claims-bjps-suvendu-adhikari-trinamool-hits-back-3697969 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ====
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[chit fund|ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Saradha Group financial scandal|ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Mamata Banerjee|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ [[Central Bureau of Investigation|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ)]] ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Will give proof of Mamata's involvement to CBI: Suvendu | website=The Indian Express | date=18 July 2023 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/saradha-chit-fund-case-will-give-proof-of-mamatas-involvement-to-cbi-suvendu-8845067/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Narendra Modi|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Why is CBI hesitant?: Suvendu Adhikari writes to PM, seeks action against Mamata in Saradha case | website=Telegraph India | date=6 March 2023 | url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/why-is-cbi-hesitant-suvendu-adhikari-writes-to-prime-minister-narendra-modi-seeks-action-against-mamata-banerjee-in-saradha-case/cid/1920764 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Kunal Ghosh|ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]], ᱢᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=LOP Suvendu Adhikari writes to CBI Director over slow investigation in Saradha Scam | website=ANI News | date=20 July 2023 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/lop-suvendu-adhikari-writes-to-cbi-director-over-slow-investigation-in-saradha-scam20230720230851/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web | title=Saradha scam: CBI questions TMC MP Suvendu Adhikari | website=BusinessLine | date=24 September 2014 | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/saradha-scam-cbi-questions-tmc-mp-suvendu-adhikari/article23155913.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱡᱽᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Mondal | first=Dibyendu | title=Seven years on, CBI still silent on Saradha chit fund scam | website=The Sunday Guardian Live | date=22 May 2021 | url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/seven-years-cbi-still-silent-saradha-chit-fund-scam | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱫᱤᱯᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Saradha Scam Accused Alleges BJP Leader Took Money, Trinamool Seeks Action | website=www.ndtv.com | date=25 June 2022 | url=https://www.ndtv.com/india-news/saradha-scam-accused-sudipto-sen-alleges-bjps-suvendu-adhikari-took-money-trinamool-congress-seeks-action-3098683 | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Suvendu urges CBI to probe Saradha accused's allegations against him | website=The Indian Express | date=12 December 2020 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/suvendu-urges-cbi-to-probe-saradha-accuseds-allegations-against-him-7101581/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=11 years on, Bengal's Saradha chit fund victims await justice amid LS polls corruption discourse | website=The New Indian Express | date=28 May 2024 | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/May/28/11-years-on-bengals-saradha-chit-fund-victims-await-justice-amid-ls-polls-corruption-discourse | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ ====
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[Sandeshkhali violence|ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[Enforcement Directorate|ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱤ.ᱰᱤ)]] ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ᱾ <ref>{{cite web | last=Gupta | first=Shobhit | title='Arrest Mamata, declare TMC a terror outfit', demands BJP leader after CBI searches at premises of Sandeshkhali accused | website=Hindustan Times | date=27 April 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arrest-mamata-declare-tmc-a-terror-outfit-demands-bjp-leader-after-cbi-searches-at-premises-of-sandeshkhali-accused-101714186870180.html | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ====
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Narada sting operation|ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=The Sting in Full |url=https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730140345/https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-date=30 July 2018 |access-date=16 June 2025 |work=The Telegraph}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤ.ᱰᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2 September 2021 |title=ED files charges in Narada case. TMC: Why protect BJP's Suvendu Adhikari? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/ed-files-charges-in-narada-case-tmc-why-protect-bjps-suvendu/articleshow/85850686.cms |access-date=16 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2024 |title=Why PM sharing stage with Suvendu who is accused in Narada case: TMC hits back on corruption charge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/why-pm-sharing-stage-with-suvendu-who-is-accused-in-narada-case-tmc-hits-back-on-corruption-charge/articleshow/108162689.cms?from=mdr |access-date=16 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref>
=== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ===
᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[2021 West Bengal post-poll violence|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Calcutta High Court|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱤᱴ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ, ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱥᱴᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ (FIR) ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |first= |title=Write Petition (Supreme Court of India) |url=https://lawtrend.in/wp-content/uploads/2021/05/ICT-Bengal-Violence-Writ-Petition-with-Annexures_compressed.pdf |access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱟᱨ [[National Human Rights Commission of India|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ]] ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal post-poll violence: Calcutta HC orders filing of cases and relief for victims | website=The Indian Express | date=3 July 2021 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/post-poll-violence-calcutta-hc-bengal-govt-cases-medical-care-7385762/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Roy | first=Divyanshu Dutta | title=Bengal In "Denial Mode" Over Post-Election Violence: Calcutta High Court | website=www.ndtv.com | date=2 July 2021 | url=https://www.ndtv.com/india-news/bengal-government-in-denial-mode-over-post-election-violence-says-calcutta-high-court-2477773 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
fprjht7g1o4vbx7vi6nfbtc9gjg9vbw
191693
191692
2026-05-10T03:27:40Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
191693
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙୭᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ (CAA) ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[Bharatiya Janata Party – West Bengal|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ) ᱫᱚ [[Islam in West Bengal|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[Rohingya refugees in India|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu/3035403 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Trinamool Congress|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱞᱟᱠᱷ "ᱮᱲᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=TMC 'helping' Rohingya infiltrators to settle in Bengal: Suvendu | website=Hindustan Times | date=25 October 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu-101761393589812.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=If Bihar has 30 lakh fake voters, Bengal will have 90 lakh: BJP | website=Inshorts – Stay Informed | date=17 July 2025 | url=https://inshorts.com/en/news/if-bihar-has-30-lakh-fake-voters--bengal-will-have-90-lakh--bjp-1752737602861 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[Bangladesh post-resignation violence (2024–2026)|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱟᱨ [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔]] ᱟᱨ [[2025 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Islam in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ [[Bangladesh–India border|ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Hinduism in West Bengal|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[demographic change|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱼᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱼᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal LoP threatens trade embargo on Bangladesh if attacks on Hindus don't stop | website=The Times of India | date=5 December 2024 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bengal-lop-threatens-trade-embargo-on-bangladesh-if-attacks-on-hindus-dont-stop/articleshow/116017071.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=BJP's Suvendu says will stage protest at border if attacks on Hindus in Bangladesh don't stop | website=Deccan Herald | date=12 November 2024 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/bjps-suvendu-says-will-stage-protest-at-border-if-attacks-on-hindus-in-bangladesh-dont-stop-3273351 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱥᱣᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱜ [[Special Intensive Revision]] (SIR) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ "ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ SIR ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=SIR will lead to deletion of names of only Bangladeshi Muslim infiltrators: Suvendu Adhikari | website=Moneycontrol | date=17 October 2025 | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-suvendu-adhikari-13622525.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-bengal-lop/3016200 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Hinduism in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ নির্যাতিত (ᱱᱤᱨᱡᱟᱛᱤᱛᱚ) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Citizenship (Amendment) Act, 2019|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱯ ᱮᱢᱮᱱᱰᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴ (CAA)]] ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Som | first=Moyurie | title=West Bengal BJP urges Bangladeshi Hindu refugees to apply for citizenship under CAA ahead of 2026 polls | website=The Hindu | date=25 October 2025 | url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-urges-bangladeshi-hindu-refugees-to-apply-for-citizenship-under-caa-ahead-of-2026-polls/article70202412.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮ-ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bangladesh Unrest: 1 Crore Hindu refugees will come to West Bengal, says Suvendu Adhikari | website=The Economic Times | date=5 August 2024 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangladesh-unrest-1-crore-hindu-refugees-will-come-to-west-bengal-says-suvendu-adhikari/videoshow/112292458.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Mitra | first1=Atri | last2=Bhattacharya | first2=Ravik | title=Bangladesh crisis: As Bengal BJP stirs talk of '1 cr refugees', CAA, cautious TMC govt appeals for calm | website=The Indian Express | date=6 August 2024 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/bangladesh-crisis-bengal-bjp-1-cr-refugees-caa-tmc-govt-calm-9498631/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Violence against Hindus in Bangladesh, 2024|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Bangladesh–India relations|ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Lynching of Dipu Chandra Das|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱯᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 December 2025 |title='Won't allow them to function': Suvendu Adhikari's warning Bangladesh mission in Kolkata amid tensions with India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wont-allow-them-to-function-bjp-suvendu-adhikari-warns-bangladesh-mission-in-kolkata-over-envoy-meet-101766500195639.html |access-date=8 May 2026 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ "ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Gaza genocide|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ]] ᱟᱨ [[Operation Sindhoor|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=BJP's Suvendu Adhikari Draws Flak After Calling For Gaza-Like 'Lesson' at Protest Against Dipu Das's Murder |url=https://thewire.in/communalism/bjp-suvendu-adhikari-bangladesh-dipu-das-lynching-lesson-like-gaza |access-date=8 May 2026 |work=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shiv Sahay |date=27 December 2025 |title=TMC accuses Suvendu Adhikari of 'naked hate speech' in his remarks against Bangladesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/tmc-accuses-suvendu-adhikari-of-naked-hate-speech-in-his-remarks-against-bangladesh/article70443618.ece |access-date=8 May 2026 |work=The Hindu}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ (communal) ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indianexpress.com">{{cite web | title=TMC alleges Suvendu Adhikari 'made communal remarks' in poll-bound area, complains to ECI | website=The Indian Express | date=11 November 2024 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/tmc-suvendu-adhikari-communal-remarks-poll-eci-9664478/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mishra | first=Anupam | title=Trinamool accuses Suvendu Adhikari of hate speech, complains to poll body | website=India Today | date=11 November 2024 | url=https://www.indiatoday.in/elections/story/trinamool-congress-accuses-suvendu-adhikari-hate-speech-bangladesh-complains-election-commission-2631571-2024-11-11 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | author=| title=West Bengal Waqf protests: BJP's Suvendu Adhikari claims Hindus 'forced to flee' Murshidabad amid violence | website=The Times of India | date=13 April 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengal-waqf-protests-bjps-suvendu-adhikari-claims-hindus-forced-to-flee-murshidabad-amid-violence/articleshow/120249804.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mitra | first=Atri | title=BJP and TMC allege 'outsiders' instigated violence at Murshidabad | website=The Indian Express | date=14 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/bjp-and-tmc-allege-outsiders-instigated-violence-at-murshidabad-9943901/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Bhattacharya | first1=Ravik | last2=Mitra | first2=Atri | title=Ram Navami days away, why there is an air of disquiet in Bengal | website=The Indian Express | date=3 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/ram-navami-west-bengal-communal-tension-9921389/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Suvendu Adhikari's call for avoiding Muslim-majority areas stokes row in West Bengal | website=Hindustan Times | date=11 July 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjps-suvendu-adhikaris-call-for-avoiding-muslim-majority-areas-stokes-controversy-in-west-bengal-tmc-101752217800133.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title='Don't go to places where Muslims are majority': BJP's Suvendu Adhikari sparks outrage with communal remarks; TMC slams 'provocation' | website=The Times of India | date=12 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/dont-go-to-places-where-muslims-are-majority-suvendu-advises-travellers/articleshow/122395041.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Resolution passed in Bengal assembly against BJP's Suvendu over remarks on TMC MLAs | website=Deccan Herald | date=13 March 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/resolution-passed-in-bengal-assembly-against-bjps-suvendu-over-remarks-on-tmc-mlas-3445143 | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ (ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Entire TMC is corrupt, claims BJP's Suvendu Adhikari; Trinamool hits back | website=Deccan Herald | date=26 August 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/entire-tmc-is-corrupt-claims-bjps-suvendu-adhikari-trinamool-hits-back-3697969 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ====
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[chit fund|ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Saradha Group financial scandal|ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Mamata Banerjee|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ [[Central Bureau of Investigation|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ)]] ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Will give proof of Mamata's involvement to CBI: Suvendu | website=The Indian Express | date=18 July 2023 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/saradha-chit-fund-case-will-give-proof-of-mamatas-involvement-to-cbi-suvendu-8845067/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Narendra Modi|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Why is CBI hesitant?: Suvendu Adhikari writes to PM, seeks action against Mamata in Saradha case | website=Telegraph India | date=6 March 2023 | url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/why-is-cbi-hesitant-suvendu-adhikari-writes-to-prime-minister-narendra-modi-seeks-action-against-mamata-banerjee-in-saradha-case/cid/1920764 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Kunal Ghosh|ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]], ᱢᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=LOP Suvendu Adhikari writes to CBI Director over slow investigation in Saradha Scam | website=ANI News | date=20 July 2023 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/lop-suvendu-adhikari-writes-to-cbi-director-over-slow-investigation-in-saradha-scam20230720230851/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web | title=Saradha scam: CBI questions TMC MP Suvendu Adhikari | website=BusinessLine | date=24 September 2014 | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/saradha-scam-cbi-questions-tmc-mp-suvendu-adhikari/article23155913.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱡᱽᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Mondal | first=Dibyendu | title=Seven years on, CBI still silent on Saradha chit fund scam | website=The Sunday Guardian Live | date=22 May 2021 | url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/seven-years-cbi-still-silent-saradha-chit-fund-scam | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱫᱤᱯᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Saradha Scam Accused Alleges BJP Leader Took Money, Trinamool Seeks Action | website=www.ndtv.com | date=25 June 2022 | url=https://www.ndtv.com/india-news/saradha-scam-accused-sudipto-sen-alleges-bjps-suvendu-adhikari-took-money-trinamool-congress-seeks-action-3098683 | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Suvendu urges CBI to probe Saradha accused's allegations against him | website=The Indian Express | date=12 December 2020 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/suvendu-urges-cbi-to-probe-saradha-accuseds-allegations-against-him-7101581/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=11 years on, Bengal's Saradha chit fund victims await justice amid LS polls corruption discourse | website=The New Indian Express | date=28 May 2024 | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/May/28/11-years-on-bengals-saradha-chit-fund-victims-await-justice-amid-ls-polls-corruption-discourse | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ ====
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[Sandeshkhali violence|ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[Enforcement Directorate|ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱤ.ᱰᱤ)]] ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ᱾ <ref>{{cite web | last=Gupta | first=Shobhit | title='Arrest Mamata, declare TMC a terror outfit', demands BJP leader after CBI searches at premises of Sandeshkhali accused | website=Hindustan Times | date=27 April 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arrest-mamata-declare-tmc-a-terror-outfit-demands-bjp-leader-after-cbi-searches-at-premises-of-sandeshkhali-accused-101714186870180.html | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ====
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Narada sting operation|ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=The Sting in Full |url=https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730140345/https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-date=30 July 2018 |access-date=16 June 2025 |work=The Telegraph}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤ.ᱰᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2 September 2021 |title=ED files charges in Narada case. TMC: Why protect BJP's Suvendu Adhikari? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/ed-files-charges-in-narada-case-tmc-why-protect-bjps-suvendu/articleshow/85850686.cms |access-date=16 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2024 |title=Why PM sharing stage with Suvendu who is accused in Narada case: TMC hits back on corruption charge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/why-pm-sharing-stage-with-suvendu-who-is-accused-in-narada-case-tmc-hits-back-on-corruption-charge/articleshow/108162689.cms?from=mdr |access-date=16 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref>
=== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ===
᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[2021 West Bengal post-poll violence|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Calcutta High Court|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱤᱴ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ, ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱥᱴᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ (FIR) ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |first= |title=Write Petition (Supreme Court of India) |url=https://lawtrend.in/wp-content/uploads/2021/05/ICT-Bengal-Violence-Writ-Petition-with-Annexures_compressed.pdf |access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱟᱨ [[National Human Rights Commission of India|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ]] ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal post-poll violence: Calcutta HC orders filing of cases and relief for victims | website=The Indian Express | date=3 July 2021 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/post-poll-violence-calcutta-hc-bengal-govt-cases-medical-care-7385762/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Roy | first=Divyanshu Dutta | title=Bengal In "Denial Mode" Over Post-Election Violence: Calcutta High Court | website=www.ndtv.com | date=2 July 2021 | url=https://www.ndtv.com/india-news/bengal-government-in-denial-mode-over-post-election-violence-says-calcutta-high-court-2477773 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
rfbwi2d1hgsw4nasoas9ng4vdu2xrb5
191694
191693
2026-05-10T03:38:59Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191694
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ (CAA) ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[Bharatiya Janata Party – West Bengal|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ) ᱫᱚ [[Islam in West Bengal|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[Rohingya refugees in India|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu/3035403 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Trinamool Congress|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱞᱟᱠᱷ "ᱮᱲᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=TMC 'helping' Rohingya infiltrators to settle in Bengal: Suvendu | website=Hindustan Times | date=25 October 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu-101761393589812.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=If Bihar has 30 lakh fake voters, Bengal will have 90 lakh: BJP | website=Inshorts – Stay Informed | date=17 July 2025 | url=https://inshorts.com/en/news/if-bihar-has-30-lakh-fake-voters--bengal-will-have-90-lakh--bjp-1752737602861 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[Bangladesh post-resignation violence (2024–2026)|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱟᱨ [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔]] ᱟᱨ [[2025 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Islam in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ [[Bangladesh–India border|ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Hinduism in West Bengal|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[demographic change|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱼᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱼᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal LoP threatens trade embargo on Bangladesh if attacks on Hindus don't stop | website=The Times of India | date=5 December 2024 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bengal-lop-threatens-trade-embargo-on-bangladesh-if-attacks-on-hindus-dont-stop/articleshow/116017071.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=BJP's Suvendu says will stage protest at border if attacks on Hindus in Bangladesh don't stop | website=Deccan Herald | date=12 November 2024 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/bjps-suvendu-says-will-stage-protest-at-border-if-attacks-on-hindus-in-bangladesh-dont-stop-3273351 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱥᱣᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱜ [[Special Intensive Revision]] (SIR) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ "ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ SIR ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=SIR will lead to deletion of names of only Bangladeshi Muslim infiltrators: Suvendu Adhikari | website=Moneycontrol | date=17 October 2025 | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-suvendu-adhikari-13622525.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-bengal-lop/3016200 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Hinduism in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ নির্যাতিত (ᱱᱤᱨᱡᱟᱛᱤᱛᱚ) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Citizenship (Amendment) Act, 2019|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱯ ᱮᱢᱮᱱᱰᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴ (CAA)]] ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Som | first=Moyurie | title=West Bengal BJP urges Bangladeshi Hindu refugees to apply for citizenship under CAA ahead of 2026 polls | website=The Hindu | date=25 October 2025 | url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-urges-bangladeshi-hindu-refugees-to-apply-for-citizenship-under-caa-ahead-of-2026-polls/article70202412.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮ-ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bangladesh Unrest: 1 Crore Hindu refugees will come to West Bengal, says Suvendu Adhikari | website=The Economic Times | date=5 August 2024 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangladesh-unrest-1-crore-hindu-refugees-will-come-to-west-bengal-says-suvendu-adhikari/videoshow/112292458.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Mitra | first1=Atri | last2=Bhattacharya | first2=Ravik | title=Bangladesh crisis: As Bengal BJP stirs talk of '1 cr refugees', CAA, cautious TMC govt appeals for calm | website=The Indian Express | date=6 August 2024 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/bangladesh-crisis-bengal-bjp-1-cr-refugees-caa-tmc-govt-calm-9498631/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Violence against Hindus in Bangladesh, 2024|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Bangladesh–India relations|ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Lynching of Dipu Chandra Das|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱯᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 December 2025 |title='Won't allow them to function': Suvendu Adhikari's warning Bangladesh mission in Kolkata amid tensions with India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wont-allow-them-to-function-bjp-suvendu-adhikari-warns-bangladesh-mission-in-kolkata-over-envoy-meet-101766500195639.html |access-date=8 May 2026 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ "ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Gaza genocide|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ]] ᱟᱨ [[Operation Sindhoor|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=BJP's Suvendu Adhikari Draws Flak After Calling For Gaza-Like 'Lesson' at Protest Against Dipu Das's Murder |url=https://thewire.in/communalism/bjp-suvendu-adhikari-bangladesh-dipu-das-lynching-lesson-like-gaza |access-date=8 May 2026 |work=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shiv Sahay |date=27 December 2025 |title=TMC accuses Suvendu Adhikari of 'naked hate speech' in his remarks against Bangladesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/tmc-accuses-suvendu-adhikari-of-naked-hate-speech-in-his-remarks-against-bangladesh/article70443618.ece |access-date=8 May 2026 |work=The Hindu}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ (communal) ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indianexpress.com">{{cite web | title=TMC alleges Suvendu Adhikari 'made communal remarks' in poll-bound area, complains to ECI | website=The Indian Express | date=11 November 2024 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/tmc-suvendu-adhikari-communal-remarks-poll-eci-9664478/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mishra | first=Anupam | title=Trinamool accuses Suvendu Adhikari of hate speech, complains to poll body | website=India Today | date=11 November 2024 | url=https://www.indiatoday.in/elections/story/trinamool-congress-accuses-suvendu-adhikari-hate-speech-bangladesh-complains-election-commission-2631571-2024-11-11 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | author=| title=West Bengal Waqf protests: BJP's Suvendu Adhikari claims Hindus 'forced to flee' Murshidabad amid violence | website=The Times of India | date=13 April 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengal-waqf-protests-bjps-suvendu-adhikari-claims-hindus-forced-to-flee-murshidabad-amid-violence/articleshow/120249804.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mitra | first=Atri | title=BJP and TMC allege 'outsiders' instigated violence at Murshidabad | website=The Indian Express | date=14 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/bjp-and-tmc-allege-outsiders-instigated-violence-at-murshidabad-9943901/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Bhattacharya | first1=Ravik | last2=Mitra | first2=Atri | title=Ram Navami days away, why there is an air of disquiet in Bengal | website=The Indian Express | date=3 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/ram-navami-west-bengal-communal-tension-9921389/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Suvendu Adhikari's call for avoiding Muslim-majority areas stokes row in West Bengal | website=Hindustan Times | date=11 July 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjps-suvendu-adhikaris-call-for-avoiding-muslim-majority-areas-stokes-controversy-in-west-bengal-tmc-101752217800133.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title='Don't go to places where Muslims are majority': BJP's Suvendu Adhikari sparks outrage with communal remarks; TMC slams 'provocation' | website=The Times of India | date=12 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/dont-go-to-places-where-muslims-are-majority-suvendu-advises-travellers/articleshow/122395041.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Resolution passed in Bengal assembly against BJP's Suvendu over remarks on TMC MLAs | website=Deccan Herald | date=13 March 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/resolution-passed-in-bengal-assembly-against-bjps-suvendu-over-remarks-on-tmc-mlas-3445143 | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ (ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Entire TMC is corrupt, claims BJP's Suvendu Adhikari; Trinamool hits back | website=Deccan Herald | date=26 August 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/entire-tmc-is-corrupt-claims-bjps-suvendu-adhikari-trinamool-hits-back-3697969 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ====
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[chit fund|ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Saradha Group financial scandal|ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Mamata Banerjee|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ [[Central Bureau of Investigation|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ)]] ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Will give proof of Mamata's involvement to CBI: Suvendu | website=The Indian Express | date=18 July 2023 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/saradha-chit-fund-case-will-give-proof-of-mamatas-involvement-to-cbi-suvendu-8845067/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Narendra Modi|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Why is CBI hesitant?: Suvendu Adhikari writes to PM, seeks action against Mamata in Saradha case | website=Telegraph India | date=6 March 2023 | url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/why-is-cbi-hesitant-suvendu-adhikari-writes-to-prime-minister-narendra-modi-seeks-action-against-mamata-banerjee-in-saradha-case/cid/1920764 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Kunal Ghosh|ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]], ᱢᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=LOP Suvendu Adhikari writes to CBI Director over slow investigation in Saradha Scam | website=ANI News | date=20 July 2023 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/lop-suvendu-adhikari-writes-to-cbi-director-over-slow-investigation-in-saradha-scam20230720230851/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web | title=Saradha scam: CBI questions TMC MP Suvendu Adhikari | website=BusinessLine | date=24 September 2014 | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/saradha-scam-cbi-questions-tmc-mp-suvendu-adhikari/article23155913.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱡᱽᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Mondal | first=Dibyendu | title=Seven years on, CBI still silent on Saradha chit fund scam | website=The Sunday Guardian Live | date=22 May 2021 | url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/seven-years-cbi-still-silent-saradha-chit-fund-scam | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱫᱤᱯᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Saradha Scam Accused Alleges BJP Leader Took Money, Trinamool Seeks Action | website=www.ndtv.com | date=25 June 2022 | url=https://www.ndtv.com/india-news/saradha-scam-accused-sudipto-sen-alleges-bjps-suvendu-adhikari-took-money-trinamool-congress-seeks-action-3098683 | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Suvendu urges CBI to probe Saradha accused's allegations against him | website=The Indian Express | date=12 December 2020 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/suvendu-urges-cbi-to-probe-saradha-accuseds-allegations-against-him-7101581/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=11 years on, Bengal's Saradha chit fund victims await justice amid LS polls corruption discourse | website=The New Indian Express | date=28 May 2024 | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/May/28/11-years-on-bengals-saradha-chit-fund-victims-await-justice-amid-ls-polls-corruption-discourse | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ ====
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[Sandeshkhali violence|ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[Enforcement Directorate|ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱤ.ᱰᱤ)]] ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ᱾ <ref>{{cite web | last=Gupta | first=Shobhit | title='Arrest Mamata, declare TMC a terror outfit', demands BJP leader after CBI searches at premises of Sandeshkhali accused | website=Hindustan Times | date=27 April 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arrest-mamata-declare-tmc-a-terror-outfit-demands-bjp-leader-after-cbi-searches-at-premises-of-sandeshkhali-accused-101714186870180.html | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ====
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Narada sting operation|ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=The Sting in Full |url=https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730140345/https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-date=30 July 2018 |access-date=16 June 2025 |work=The Telegraph}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤ.ᱰᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2 September 2021 |title=ED files charges in Narada case. TMC: Why protect BJP's Suvendu Adhikari? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/ed-files-charges-in-narada-case-tmc-why-protect-bjps-suvendu/articleshow/85850686.cms |access-date=16 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2024 |title=Why PM sharing stage with Suvendu who is accused in Narada case: TMC hits back on corruption charge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/why-pm-sharing-stage-with-suvendu-who-is-accused-in-narada-case-tmc-hits-back-on-corruption-charge/articleshow/108162689.cms?from=mdr |access-date=16 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref>
=== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ===
᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[2021 West Bengal post-poll violence|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Calcutta High Court|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱤᱴ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ, ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱥᱴᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ (FIR) ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |first= |title=Write Petition (Supreme Court of India) |url=https://lawtrend.in/wp-content/uploads/2021/05/ICT-Bengal-Violence-Writ-Petition-with-Annexures_compressed.pdf |access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱟᱨ [[National Human Rights Commission of India|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ]] ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal post-poll violence: Calcutta HC orders filing of cases and relief for victims | website=The Indian Express | date=3 July 2021 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/post-poll-violence-calcutta-hc-bengal-govt-cases-medical-care-7385762/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Roy | first=Divyanshu Dutta | title=Bengal In "Denial Mode" Over Post-Election Violence: Calcutta High Court | website=www.ndtv.com | date=2 July 2021 | url=https://www.ndtv.com/india-news/bengal-government-in-denial-mode-over-post-election-violence-says-calcutta-high-court-2477773 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
4kdpykw1qg48ve5p5ic4q56cc0utbu5
191695
191694
2026-05-10T03:39:29Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191695
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ (CAA) ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[Bharatiya Janata Party – West Bengal|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ) ᱫᱚ [[Islam in West Bengal|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[Rohingya refugees in India|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu/3035403 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Trinamool Congress|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱞᱟᱠᱷ "ᱮᱲᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=TMC 'helping' Rohingya infiltrators to settle in Bengal: Suvendu | website=Hindustan Times | date=25 October 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu-101761393589812.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=If Bihar has 30 lakh fake voters, Bengal will have 90 lakh: BJP | website=Inshorts – Stay Informed | date=17 July 2025 | url=https://inshorts.com/en/news/if-bihar-has-30-lakh-fake-voters--bengal-will-have-90-lakh--bjp-1752737602861 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[Bangladesh post-resignation violence (2024–2026)|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱟᱨ [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔]] ᱟᱨ [[2025 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Islam in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ [[Bangladesh–India border|ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Hinduism in West Bengal|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[demographic change|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱼᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱼᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal LoP threatens trade embargo on Bangladesh if attacks on Hindus don't stop | website=The Times of India | date=5 December 2024 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bengal-lop-threatens-trade-embargo-on-bangladesh-if-attacks-on-hindus-dont-stop/articleshow/116017071.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=BJP's Suvendu says will stage protest at border if attacks on Hindus in Bangladesh don't stop | website=Deccan Herald | date=12 November 2024 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/bjps-suvendu-says-will-stage-protest-at-border-if-attacks-on-hindus-in-bangladesh-dont-stop-3273351 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱥᱣᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱜ [[Special Intensive Revision]] (SIR) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ "ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ SIR ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=SIR will lead to deletion of names of only Bangladeshi Muslim infiltrators: Suvendu Adhikari | website=Moneycontrol | date=17 October 2025 | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-suvendu-adhikari-13622525.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-bengal-lop/3016200 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Hinduism in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ নির্যাতিত (ᱱᱤᱨᱡᱟᱛᱤᱛᱚ) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Citizenship (Amendment) Act, 2019|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱯ ᱮᱢᱮᱱᱰᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴ (CAA)]] ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Som | first=Moyurie | title=West Bengal BJP urges Bangladeshi Hindu refugees to apply for citizenship under CAA ahead of 2026 polls | website=The Hindu | date=25 October 2025 | url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-urges-bangladeshi-hindu-refugees-to-apply-for-citizenship-under-caa-ahead-of-2026-polls/article70202412.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮ-ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bangladesh Unrest: 1 Crore Hindu refugees will come to West Bengal, says Suvendu Adhikari | website=The Economic Times | date=5 August 2024 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangladesh-unrest-1-crore-hindu-refugees-will-come-to-west-bengal-says-suvendu-adhikari/videoshow/112292458.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Mitra | first1=Atri | last2=Bhattacharya | first2=Ravik | title=Bangladesh crisis: As Bengal BJP stirs talk of '1 cr refugees', CAA, cautious TMC govt appeals for calm | website=The Indian Express | date=6 August 2024 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/bangladesh-crisis-bengal-bjp-1-cr-refugees-caa-tmc-govt-calm-9498631/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Violence against Hindus in Bangladesh, 2024|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Bangladesh–India relations|ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Lynching of Dipu Chandra Das|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱯᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 December 2025 |title='Won't allow them to function': Suvendu Adhikari's warning Bangladesh mission in Kolkata amid tensions with India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wont-allow-them-to-function-bjp-suvendu-adhikari-warns-bangladesh-mission-in-kolkata-over-envoy-meet-101766500195639.html |access-date=8 May 2026 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ "ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Gaza genocide|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ]] ᱟᱨ [[Operation Sindhoor|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=BJP's Suvendu Adhikari Draws Flak After Calling For Gaza-Like 'Lesson' at Protest Against Dipu Das's Murder |url=https://thewire.in/communalism/bjp-suvendu-adhikari-bangladesh-dipu-das-lynching-lesson-like-gaza |access-date=8 May 2026 |work=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shiv Sahay |date=27 December 2025 |title=TMC accuses Suvendu Adhikari of 'naked hate speech' in his remarks against Bangladesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/tmc-accuses-suvendu-adhikari-of-naked-hate-speech-in-his-remarks-against-bangladesh/article70443618.ece |access-date=8 May 2026 |work=The Hindu}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ (communal) ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indianexpress.com">{{cite web | title=TMC alleges Suvendu Adhikari 'made communal remarks' in poll-bound area, complains to ECI | website=The Indian Express | date=11 November 2024 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/tmc-suvendu-adhikari-communal-remarks-poll-eci-9664478/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mishra | first=Anupam | title=Trinamool accuses Suvendu Adhikari of hate speech, complains to poll body | website=India Today | date=11 November 2024 | url=https://www.indiatoday.in/elections/story/trinamool-congress-accuses-suvendu-adhikari-hate-speech-bangladesh-complains-election-commission-2631571-2024-11-11 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | author=| title=West Bengal Waqf protests: BJP's Suvendu Adhikari claims Hindus 'forced to flee' Murshidabad amid violence | website=The Times of India | date=13 April 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengal-waqf-protests-bjps-suvendu-adhikari-claims-hindus-forced-to-flee-murshidabad-amid-violence/articleshow/120249804.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mitra | first=Atri | title=BJP and TMC allege 'outsiders' instigated violence at Murshidabad | website=The Indian Express | date=14 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/bjp-and-tmc-allege-outsiders-instigated-violence-at-murshidabad-9943901/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Bhattacharya | first1=Ravik | last2=Mitra | first2=Atri | title=Ram Navami days away, why there is an air of disquiet in Bengal | website=The Indian Express | date=3 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/ram-navami-west-bengal-communal-tension-9921389/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Suvendu Adhikari's call for avoiding Muslim-majority areas stokes row in West Bengal | website=Hindustan Times | date=11 July 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjps-suvendu-adhikaris-call-for-avoiding-muslim-majority-areas-stokes-controversy-in-west-bengal-tmc-101752217800133.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title='Don't go to places where Muslims are majority': BJP's Suvendu Adhikari sparks outrage with communal remarks; TMC slams 'provocation' | website=The Times of India | date=12 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/dont-go-to-places-where-muslims-are-majority-suvendu-advises-travellers/articleshow/122395041.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Resolution passed in Bengal assembly against BJP's Suvendu over remarks on TMC MLAs | website=Deccan Herald | date=13 March 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/resolution-passed-in-bengal-assembly-against-bjps-suvendu-over-remarks-on-tmc-mlas-3445143 | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ (ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Entire TMC is corrupt, claims BJP's Suvendu Adhikari; Trinamool hits back | website=Deccan Herald | date=26 August 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/entire-tmc-is-corrupt-claims-bjps-suvendu-adhikari-trinamool-hits-back-3697969 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ====
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[chit fund|ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Saradha Group financial scandal|ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Mamata Banerjee|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ [[Central Bureau of Investigation|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ)]] ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Will give proof of Mamata's involvement to CBI: Suvendu | website=The Indian Express | date=18 July 2023 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/saradha-chit-fund-case-will-give-proof-of-mamatas-involvement-to-cbi-suvendu-8845067/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Narendra Modi|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Why is CBI hesitant?: Suvendu Adhikari writes to PM, seeks action against Mamata in Saradha case | website=Telegraph India | date=6 March 2023 | url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/why-is-cbi-hesitant-suvendu-adhikari-writes-to-prime-minister-narendra-modi-seeks-action-against-mamata-banerjee-in-saradha-case/cid/1920764 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Kunal Ghosh|ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]], ᱢᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=LOP Suvendu Adhikari writes to CBI Director over slow investigation in Saradha Scam | website=ANI News | date=20 July 2023 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/lop-suvendu-adhikari-writes-to-cbi-director-over-slow-investigation-in-saradha-scam20230720230851/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web | title=Saradha scam: CBI questions TMC MP Suvendu Adhikari | website=BusinessLine | date=24 September 2014 | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/saradha-scam-cbi-questions-tmc-mp-suvendu-adhikari/article23155913.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱡᱽᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Mondal | first=Dibyendu | title=Seven years on, CBI still silent on Saradha chit fund scam | website=The Sunday Guardian Live | date=22 May 2021 | url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/seven-years-cbi-still-silent-saradha-chit-fund-scam | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱫᱤᱯᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Saradha Scam Accused Alleges BJP Leader Took Money, Trinamool Seeks Action | website=www.ndtv.com | date=25 June 2022 | url=https://www.ndtv.com/india-news/saradha-scam-accused-sudipto-sen-alleges-bjps-suvendu-adhikari-took-money-trinamool-congress-seeks-action-3098683 | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Suvendu urges CBI to probe Saradha accused's allegations against him | website=The Indian Express | date=12 December 2020 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/suvendu-urges-cbi-to-probe-saradha-accuseds-allegations-against-him-7101581/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=11 years on, Bengal's Saradha chit fund victims await justice amid LS polls corruption discourse | website=The New Indian Express | date=28 May 2024 | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/May/28/11-years-on-bengals-saradha-chit-fund-victims-await-justice-amid-ls-polls-corruption-discourse | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ ====
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[Sandeshkhali violence|ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[Enforcement Directorate|ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱤ.ᱰᱤ)]] ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ᱾ <ref>{{cite web | last=Gupta | first=Shobhit | title='Arrest Mamata, declare TMC a terror outfit', demands BJP leader after CBI searches at premises of Sandeshkhali accused | website=Hindustan Times | date=27 April 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arrest-mamata-declare-tmc-a-terror-outfit-demands-bjp-leader-after-cbi-searches-at-premises-of-sandeshkhali-accused-101714186870180.html | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ====
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Narada sting operation|ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=The Sting in Full |url=https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730140345/https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-date=30 July 2018 |access-date=16 June 2025 |work=The Telegraph}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤ.ᱰᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2 September 2021 |title=ED files charges in Narada case. TMC: Why protect BJP's Suvendu Adhikari? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/ed-files-charges-in-narada-case-tmc-why-protect-bjps-suvendu/articleshow/85850686.cms |access-date=16 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2024 |title=Why PM sharing stage with Suvendu who is accused in Narada case: TMC hits back on corruption charge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/why-pm-sharing-stage-with-suvendu-who-is-accused-in-narada-case-tmc-hits-back-on-corruption-charge/articleshow/108162689.cms?from=mdr |access-date=16 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref>
=== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ===
᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[2021 West Bengal post-poll violence|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Calcutta High Court|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱤᱴ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ, ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱥᱴᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ (FIR) ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |first= |title=Write Petition (Supreme Court of India) |url=https://lawtrend.in/wp-content/uploads/2021/05/ICT-Bengal-Violence-Writ-Petition-with-Annexures_compressed.pdf |access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱟᱨ [[National Human Rights Commission of India|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ]] ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal post-poll violence: Calcutta HC orders filing of cases and relief for victims | website=The Indian Express | date=3 July 2021 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/post-poll-violence-calcutta-hc-bengal-govt-cases-medical-care-7385762/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Roy | first=Divyanshu Dutta | title=Bengal In "Denial Mode" Over Post-Election Violence: Calcutta High Court | website=www.ndtv.com | date=2 July 2021 | url=https://www.ndtv.com/india-news/bengal-government-in-denial-mode-over-post-election-violence-says-calcutta-high-court-2477773 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
sw2kmeyl05z9s8ksrd33ab3cir8mlds
191696
191695
2026-05-10T03:40:57Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191696
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ (CAA) ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[Bharatiya Janata Party – West Bengal|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ) ᱫᱚ [[Islam in West Bengal|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[Rohingya refugees in India|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu/3035403 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Trinamool Congress|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱞᱟᱠᱷ "ᱮᱲᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=TMC 'helping' Rohingya infiltrators to settle in Bengal: Suvendu | website=Hindustan Times | date=25 October 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu-101761393589812.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=If Bihar has 30 lakh fake voters, Bengal will have 90 lakh: BJP | website=Inshorts – Stay Informed | date=17 July 2025 | url=https://inshorts.com/en/news/if-bihar-has-30-lakh-fake-voters--bengal-will-have-90-lakh--bjp-1752737602861 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[Bangladesh post-resignation violence (2024–2026)|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱟᱨ [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔]] ᱟᱨ [[2025 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Islam in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ [[Bangladesh–India border|ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Hinduism in West Bengal|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[demographic change|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱼᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱼᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal LoP threatens trade embargo on Bangladesh if attacks on Hindus don't stop | website=The Times of India | date=5 December 2024 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bengal-lop-threatens-trade-embargo-on-bangladesh-if-attacks-on-hindus-dont-stop/articleshow/116017071.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=BJP's Suvendu says will stage protest at border if attacks on Hindus in Bangladesh don't stop | website=Deccan Herald | date=12 November 2024 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/bjps-suvendu-says-will-stage-protest-at-border-if-attacks-on-hindus-in-bangladesh-dont-stop-3273351 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱥᱣᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱜ [[Special Intensive Revision]] (SIR) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ "ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ SIR ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=SIR will lead to deletion of names of only Bangladeshi Muslim infiltrators: Suvendu Adhikari | website=Moneycontrol | date=17 October 2025 | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-suvendu-adhikari-13622525.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-bengal-lop/3016200 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Citizenship (Amendment) Act, 2019|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱯ ᱮᱢᱮᱱᱰᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴ (CAA)]] ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Som | first=Moyurie | title=West Bengal BJP urges Bangladeshi Hindu refugees to apply for citizenship under CAA ahead of 2026 polls | website=The Hindu | date=25 October 2025 | url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-urges-bangladeshi-hindu-refugees-to-apply-for-citizenship-under-caa-ahead-of-2026-polls/article70202412.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮ-ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bangladesh Unrest: 1 Crore Hindu refugees will come to West Bengal, says Suvendu Adhikari | website=The Economic Times | date=5 August 2024 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangladesh-unrest-1-crore-hindu-refugees-will-come-to-west-bengal-says-suvendu-adhikari/videoshow/112292458.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Mitra | first1=Atri | last2=Bhattacharya | first2=Ravik | title=Bangladesh crisis: As Bengal BJP stirs talk of '1 cr refugees', CAA, cautious TMC govt appeals for calm | website=The Indian Express | date=6 August 2024 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/bangladesh-crisis-bengal-bjp-1-cr-refugees-caa-tmc-govt-calm-9498631/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Violence against Hindus in Bangladesh, 2024|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Bangladesh–India relations|ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Lynching of Dipu Chandra Das|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱯᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 December 2025 |title='Won't allow them to function': Suvendu Adhikari's warning Bangladesh mission in Kolkata amid tensions with India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wont-allow-them-to-function-bjp-suvendu-adhikari-warns-bangladesh-mission-in-kolkata-over-envoy-meet-101766500195639.html |access-date=8 May 2026 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ "ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Gaza genocide|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ]] ᱟᱨ [[Operation Sindhoor|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=BJP's Suvendu Adhikari Draws Flak After Calling For Gaza-Like 'Lesson' at Protest Against Dipu Das's Murder |url=https://thewire.in/communalism/bjp-suvendu-adhikari-bangladesh-dipu-das-lynching-lesson-like-gaza |access-date=8 May 2026 |work=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shiv Sahay |date=27 December 2025 |title=TMC accuses Suvendu Adhikari of 'naked hate speech' in his remarks against Bangladesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/tmc-accuses-suvendu-adhikari-of-naked-hate-speech-in-his-remarks-against-bangladesh/article70443618.ece |access-date=8 May 2026 |work=The Hindu}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ (communal) ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indianexpress.com">{{cite web | title=TMC alleges Suvendu Adhikari 'made communal remarks' in poll-bound area, complains to ECI | website=The Indian Express | date=11 November 2024 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/tmc-suvendu-adhikari-communal-remarks-poll-eci-9664478/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mishra | first=Anupam | title=Trinamool accuses Suvendu Adhikari of hate speech, complains to poll body | website=India Today | date=11 November 2024 | url=https://www.indiatoday.in/elections/story/trinamool-congress-accuses-suvendu-adhikari-hate-speech-bangladesh-complains-election-commission-2631571-2024-11-11 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | author=| title=West Bengal Waqf protests: BJP's Suvendu Adhikari claims Hindus 'forced to flee' Murshidabad amid violence | website=The Times of India | date=13 April 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengal-waqf-protests-bjps-suvendu-adhikari-claims-hindus-forced-to-flee-murshidabad-amid-violence/articleshow/120249804.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mitra | first=Atri | title=BJP and TMC allege 'outsiders' instigated violence at Murshidabad | website=The Indian Express | date=14 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/bjp-and-tmc-allege-outsiders-instigated-violence-at-murshidabad-9943901/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Bhattacharya | first1=Ravik | last2=Mitra | first2=Atri | title=Ram Navami days away, why there is an air of disquiet in Bengal | website=The Indian Express | date=3 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/ram-navami-west-bengal-communal-tension-9921389/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Suvendu Adhikari's call for avoiding Muslim-majority areas stokes row in West Bengal | website=Hindustan Times | date=11 July 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjps-suvendu-adhikaris-call-for-avoiding-muslim-majority-areas-stokes-controversy-in-west-bengal-tmc-101752217800133.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title='Don't go to places where Muslims are majority': BJP's Suvendu Adhikari sparks outrage with communal remarks; TMC slams 'provocation' | website=The Times of India | date=12 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/dont-go-to-places-where-muslims-are-majority-suvendu-advises-travellers/articleshow/122395041.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Resolution passed in Bengal assembly against BJP's Suvendu over remarks on TMC MLAs | website=Deccan Herald | date=13 March 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/resolution-passed-in-bengal-assembly-against-bjps-suvendu-over-remarks-on-tmc-mlas-3445143 | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ (ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Entire TMC is corrupt, claims BJP's Suvendu Adhikari; Trinamool hits back | website=Deccan Herald | date=26 August 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/entire-tmc-is-corrupt-claims-bjps-suvendu-adhikari-trinamool-hits-back-3697969 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ====
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[chit fund|ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Saradha Group financial scandal|ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Mamata Banerjee|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ [[Central Bureau of Investigation|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ)]] ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Will give proof of Mamata's involvement to CBI: Suvendu | website=The Indian Express | date=18 July 2023 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/saradha-chit-fund-case-will-give-proof-of-mamatas-involvement-to-cbi-suvendu-8845067/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Narendra Modi|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Why is CBI hesitant?: Suvendu Adhikari writes to PM, seeks action against Mamata in Saradha case | website=Telegraph India | date=6 March 2023 | url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/why-is-cbi-hesitant-suvendu-adhikari-writes-to-prime-minister-narendra-modi-seeks-action-against-mamata-banerjee-in-saradha-case/cid/1920764 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Kunal Ghosh|ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]], ᱢᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=LOP Suvendu Adhikari writes to CBI Director over slow investigation in Saradha Scam | website=ANI News | date=20 July 2023 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/lop-suvendu-adhikari-writes-to-cbi-director-over-slow-investigation-in-saradha-scam20230720230851/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web | title=Saradha scam: CBI questions TMC MP Suvendu Adhikari | website=BusinessLine | date=24 September 2014 | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/saradha-scam-cbi-questions-tmc-mp-suvendu-adhikari/article23155913.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱡᱽᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Mondal | first=Dibyendu | title=Seven years on, CBI still silent on Saradha chit fund scam | website=The Sunday Guardian Live | date=22 May 2021 | url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/seven-years-cbi-still-silent-saradha-chit-fund-scam | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱫᱤᱯᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Saradha Scam Accused Alleges BJP Leader Took Money, Trinamool Seeks Action | website=www.ndtv.com | date=25 June 2022 | url=https://www.ndtv.com/india-news/saradha-scam-accused-sudipto-sen-alleges-bjps-suvendu-adhikari-took-money-trinamool-congress-seeks-action-3098683 | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Suvendu urges CBI to probe Saradha accused's allegations against him | website=The Indian Express | date=12 December 2020 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/suvendu-urges-cbi-to-probe-saradha-accuseds-allegations-against-him-7101581/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=11 years on, Bengal's Saradha chit fund victims await justice amid LS polls corruption discourse | website=The New Indian Express | date=28 May 2024 | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/May/28/11-years-on-bengals-saradha-chit-fund-victims-await-justice-amid-ls-polls-corruption-discourse | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ ====
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[Sandeshkhali violence|ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[Enforcement Directorate|ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱤ.ᱰᱤ)]] ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ᱾ <ref>{{cite web | last=Gupta | first=Shobhit | title='Arrest Mamata, declare TMC a terror outfit', demands BJP leader after CBI searches at premises of Sandeshkhali accused | website=Hindustan Times | date=27 April 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arrest-mamata-declare-tmc-a-terror-outfit-demands-bjp-leader-after-cbi-searches-at-premises-of-sandeshkhali-accused-101714186870180.html | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ====
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Narada sting operation|ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=The Sting in Full |url=https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730140345/https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-date=30 July 2018 |access-date=16 June 2025 |work=The Telegraph}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤ.ᱰᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2 September 2021 |title=ED files charges in Narada case. TMC: Why protect BJP's Suvendu Adhikari? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/ed-files-charges-in-narada-case-tmc-why-protect-bjps-suvendu/articleshow/85850686.cms |access-date=16 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2024 |title=Why PM sharing stage with Suvendu who is accused in Narada case: TMC hits back on corruption charge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/why-pm-sharing-stage-with-suvendu-who-is-accused-in-narada-case-tmc-hits-back-on-corruption-charge/articleshow/108162689.cms?from=mdr |access-date=16 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref>
=== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ===
᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[2021 West Bengal post-poll violence|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Calcutta High Court|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱤᱴ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ, ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱥᱴᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ (FIR) ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |first= |title=Write Petition (Supreme Court of India) |url=https://lawtrend.in/wp-content/uploads/2021/05/ICT-Bengal-Violence-Writ-Petition-with-Annexures_compressed.pdf |access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱟᱨ [[National Human Rights Commission of India|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ]] ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal post-poll violence: Calcutta HC orders filing of cases and relief for victims | website=The Indian Express | date=3 July 2021 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/post-poll-violence-calcutta-hc-bengal-govt-cases-medical-care-7385762/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Roy | first=Divyanshu Dutta | title=Bengal In "Denial Mode" Over Post-Election Violence: Calcutta High Court | website=www.ndtv.com | date=2 July 2021 | url=https://www.ndtv.com/india-news/bengal-government-in-denial-mode-over-post-election-violence-says-calcutta-high-court-2477773 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
gn1cpi0j5pjugo8muzbcm3lusm0arqp
ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ
0
35861
191697
2026-05-10T04:01:02Z
MT731
2184
" {{distinguish|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ}} {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191697
wikitext
text/x-wiki
{{distinguish|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.652111|N|88.468611|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 54.926
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 58,840
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱔᱐᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱑
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ-ᱯᱷᱩᱞᱜᱩᱲᱤ]]
| website = {{URL|jalpaiguri.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱨᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ {{coord|26.652111|N|88.468611|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑᱕ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]], ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |title = District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 115: Map of Rajganj CD block| publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 July 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱘,᱘᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐,᱒᱕᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱘,᱕᱘᱒ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱘,᱑᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱔,᱑᱒᱙ (᱖᱗.᱓᱖% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 July 2020 }}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'', ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱕᱔,᱙᱒᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱓᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱧ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱚᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱱᱚᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱳᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟ, ᱯᱞᱟᱭ-ᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱢ ᱵᱳᱨᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
fmwpjlymu92bqz8jx27v6wunqglzoal
ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱷᱚᱠ
0
35862
191699
2026-05-10T05:22:53Z
Lewishkanhu Hembram
2512
"=ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱷᱚᱠ (Service Sector)= ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ (Tertiary Sector) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191699
wikitext
text/x-wiki
=ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱷᱚᱠ (Service Sector)=
ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ (Tertiary Sector) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ (Services) ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ GDP ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱕᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
=ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱤᱥ ᱠᱚ=
'''ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ''': ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ, ᱫᱷᱟᱨ ᱮᱢ, ᱟᱨ ᱵᱤᱢᱟ (Insurance) ᱾
'''ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ''': ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱟᱨ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
'''ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱴᱮᱞ (Tourism & Hospitality):''' ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱾
'''ᱥᱚᱯᱷᱴᱳᱭᱮᱨ ᱟᱨ IT:''' ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ (Transport):''' ᱨᱮᱞ, ᱵᱟᱥ, ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱾
=ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ=
'''GDP ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟ ᱾
'''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱟᱱ (Skilled) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ:''' ᱪᱟᱥ (Primary) ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱚ (Secondary) ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾
=ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ=
[https://www.investopedia.com/terms/t/tertiaryindustry.asp Investopedia]
[https://www.britannica.com/money/service-industry Britannica]
[https://www.ibef.org/industry/services IBEF]
[https://data.worldbank.org/indicator/NV.SRV.TOTL.ZS World Bank]
b8px1yq2knnc89qg7r56uw9pod9clns
ᱵᱨᱮᱛᱷᱚᱵᱮᱱ, ᱞᱩᱰᱣᱤᱝ ᱵᱷᱮᱱ
0
35863
191700
2026-05-10T05:46:48Z
Lewishkanhu Hembram
2512
"'''ᱞᱩᱰᱣᱤᱜᱽ ᱵᱷᱟᱱ ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ''' ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ (composer) ᱟᱨ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱵᱟᱡᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191700
wikitext
text/x-wiki
'''ᱞᱩᱰᱣᱤᱜᱽ ᱵᱷᱟᱱ ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ''' ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ (composer) ᱟᱨ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱵᱟᱡᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞ ᱜᱷᱟᱮᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
=ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ=
ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱗᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱱ (Bonn) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱵᱷᱟᱱ ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱳᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱴᱞᱳᱵᱽ ᱱᱤᱯᱷᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
=ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ=
᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ (Vienna) ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯ ᱦᱟᱭᱰᱮᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱵᱟᱡᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ=
ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
'''ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ (᱑᱘᱐᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ):''' ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱡᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱰᱮᱱ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
'''ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ (Heroic Period, ᱑᱘᱐᱒-᱑᱘᱑᱒):''' ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ "Symphony No. 3" (Eroica) ᱟᱨ "Symphony No. 5" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ (᱑᱘᱑᱒-᱑᱘᱒᱗):''' ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ, ᱢᱚᱱᱮ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱷᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
=ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ=
᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "Symphony No. 9" ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
=ᱜᱩᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ=
᱑᱘᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱴᱷᱳᱵᱷᱮᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾
=ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ=
[https://www.oxfordmusiconline.com/ Oxford Music Online]
[https://www.sjsu.edu/beethoven/ The Beethoven Center]
[https://www.britannica.com/biography/Ludwig-van-Beethoven Encyclopedia Britannica]
7be7ij9kaahls9vg7nxm34i6wflrsvk
ᱤᱥᱮᱱᱥᱴᱮᱭᱤᱱ,ᱥᱮᱨᱜᱤ
0
35864
191701
2026-05-10T06:35:57Z
Lewishkanhu Hembram
2512
"=ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ= '''ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱢᱤᱠᱷᱟᱭᱞᱳᱵᱤᱪ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱵᱤᱭᱮᱛ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱫᱷᱟᱱᱛᱤ (Theorist) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191701
wikitext
text/x-wiki
=ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ=
'''ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱢᱤᱠᱷᱟᱭᱞᱳᱵᱤᱪ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱵᱤᱭᱮᱛ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱫᱷᱟᱱᱛᱤ (Theorist) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ "ᱢᱚᱱᱴᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱫᱽ ᱜᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ Battleship Potemkin ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱸᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱤ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
=ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱡᱤᱭᱚᱱ=
'''ᱡᱟᱱᱟᱢ''': ᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱘, ᱨᱤᱜᱟ (ᱞᱟᱴᱵᱷᱤᱭᱟ)
'''ᱟᱯᱟᱛ''':ᱢᱤᱠᱷᱟᱭᱞ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
'''ᱟᱭᱚ''': ᱡᱩᱞᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱮᱴᱥᱠᱟᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
'''ᱥᱮᱪᱮᱫ''': ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=ᱵᱤᱯᱞᱚᱵ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ=
᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱯᱞᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* '''ᱵᱷᱮᱵᱷᱳᱞᱳᱫᱽ ᱢᱮᱭᱟᱨᱦᱳᱞᱰ (Vsevolod Meyerhold):''' ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱟᱭᱳᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱥ" ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱞᱪᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* '''Montage of Attractions:''' ᱑᱙᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱟᱨᱥᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱪᱚᱱ ᱥᱮ ᱪᱤᱛᱨᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=ᱢᱚᱱᱴᱟᱡ ᱥᱤᱫᱷᱟᱱᱛ: ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=
ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱥᱮ ᱢᱚᱱᱴᱟᱡ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱨᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ:
'''Metric:''' ᱥᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱴ ᱾
'''Rhythmicᱺ''' ᱪᱤᱛᱨᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱞᱪᱟᱹᱞ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱴ᱾
'''Tonal:''' ᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ/ᱧᱩᱛ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱾
'''Overtonal:'''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱾
'''Intellectual:''' ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱪᱤᱛᱨᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱚᱯᱷᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱾
=ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱥᱞᱮᱥᱚᱱ=
'''Battleship Potemkin (᱑᱙᱒᱕)'''
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ **"Odessa Steps''ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱟᱹᱰᱤ (Baby carriage) ᱥᱤᱬᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱪᱤᱛᱨᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
'''Strike (᱑᱙᱒᱕)'''
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱷᱚᱫᱽ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ Typage ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
'''October (᱑᱙᱒᱘)'''
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Intellectual Montage ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱩᱫᱩᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱱᱫᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ=
᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''Paramount Pictures''' ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱴ (Communist) ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ '''¡Que Viva México!'''ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱮᱡᱽ (Footage) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱠᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=ᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ=
ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱤᱭᱮᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
'''Alexander Nevsky (᱑᱙᱓᱘):''' ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
'''Ivan the Terrible:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ (Part 2) ᱨᱮ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱠᱩᱪᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱ (Ban) ᱠᱮᱫᱟ ᱾
=ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ=
ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ:
'''Film Form:''' ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱾
'''The Film Sense:''' ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ (Sound) ᱟᱨ ᱧᱮᱞ (Visual) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱾
'''Notes of a Film Director:''' ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱾
=ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ=
ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱳ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
'''ᱜᱩᱨ:''' ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ ᱾
'''ᱚᱡᱮ:''' ᱦᱟᱨᱴ ᱟᱴᱟᱠ (Heart Attack) ᱾
'''ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ:''' ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ Novodevichy Cemetery, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
=ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ=
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱮ ᱢᱤᱫ "ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ" (Science) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱤᱱ ᱥᱮ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱡᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱴᱟᱡ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
=ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ=
https://www.britannica.com/biography/Sergei-Eisenstein
https://www.imdb.com/name/nm0001178/
https://gemini.google.com/
https://archive.org/details/filmformessaysin00eise
https://books.google.co.in/books/about/Sergei_M_Eisenstein.html?id=jJYZvgAACAAJ&redir_esc=y
3ybkwsxqo55jghs9jfmp9r5ct9jhqns
ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ
0
35865
191702
2026-05-10T06:58:09Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India3 | pushpin_label_position..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
191702
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.652111|N|88.515611|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} 26.652111,88.515611
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 3.8392
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 5251
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱔᱐᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱑
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ-ᱯᱷᱩᱞᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ-ᱯᱷᱩᱞᱜᱩᱲᱤ]]
| website = {{URL|jalpaiguri.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱚ {{coord|26.652111|N|88.515611|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱑᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱥᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |title = District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 115: Map of Rajganj CD block| publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 July 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱨᱮ ᱕,᱒᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱒᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱕᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱗᱐᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱙.᱐᱙%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 July 2020 }}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'', ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱓.᱘᱓᱙᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱱᱟᱞᱟ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ, ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱩᱧ, ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱩᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱒᱕᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱴᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱭᱟ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
jeb7219phup4ozc96mdy6sbdjgtfcwm
191703
191702
2026-05-10T11:56:50Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191702
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.652111|N|88.515611|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} 26.652111,88.515611
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 3.8392
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 5251
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱔᱐᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱑
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ-ᱯᱷᱩᱞᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ-ᱯᱷᱩᱞᱜᱩᱲᱤ]]
| website = {{URL|jalpaiguri.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱚ {{coord|26.652111|N|88.515611|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱑᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱥᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |title = District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 115: Map of Rajganj CD block| publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 July 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱨᱮ ᱕,᱒᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱒᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱕᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱗᱐᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱙.᱐᱙%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 July 2020 }}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'', ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱓.᱘᱓᱙᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱱᱟᱞᱟ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ, ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱩᱧ, ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱩᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱒᱕᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱴᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱭᱟ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
jeb7219phup4ozc96mdy6sbdjgtfcwm
191705
191703
2026-05-10T11:57:26Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
191705
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.652111|N|88.515611|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} 26.652111,88.515611
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 3.8392
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 5251
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱔᱐᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱕᱖᱑
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ-ᱯᱷᱩᱞᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ-ᱯᱷᱩᱞᱜᱩᱲᱤ]]
| website = {{URL|jalpaiguri.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=9
| coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ (CT)
|mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000
|mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] (M) | shape-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B
|mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B
|mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22
|mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22
|mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none
|mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none
|mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none
|arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ ᱫᱚ {{coord|26.652111|N|88.515611|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱑᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱥᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |title = District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 115: Map of Rajganj CD block| publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 July 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ ᱨᱮ ᱕,᱒᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱒᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱕᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱗᱐᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱙.᱐᱙%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 July 2020 }}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'', ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ ᱫᱚ ᱓.᱘᱓᱙᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱱᱟᱞᱟ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ, ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱩᱧ, ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱩᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱒᱕᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱴᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱭᱟ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 26 June 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
m9igsgwtis35g0x9p2g8mjmfl3zfh0k
ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ
0
35866
191704
2026-05-10T11:56:51Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱟ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
191704
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱴᱟ]]
6whn6po91o9eem0xjob9ufa09s7xqfw