ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱨᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱞ 0 1143 193171 149528 2026-06-26T13:15:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193171 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱞ''' ᱥᱮ ᱨᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱞᱞᱳ ᱥᱮᱱᱡᱤᱭᱳ ᱫᱟ ᱩᱨᱵᱤᱱᱳ<ref>Variants also include ''Raffaello Santi'', ''Raffaello da Urbino'' or ''Rafael Sanzio da Urbino''. The surname ''Sanzio'' derives from the latinization of the Italian ''Santi'' into ''Santius''. He normally signed documents as ''Raphael Urbinas'' — a latinized form. Gould:207</ref> (<small>Italian: </small>[raffaˈɛllo ˈsantsjo da urˈbiːno]; ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱘ ᱥᱮ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱖, ᱑᱔᱘᱓ - ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱖, ᱑᱕᱒᱐) ᱫᱚ [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] ᱨᱮᱱ High Renaissance ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ architect ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱤᱠᱷᱩᱸᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱤᱣᱵᱷᱟᱱᱤ ᱫᱟ ᱥᱟᱱᱛᱤᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ architect ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ {| class="wikitable floatright" ! colspan="4" |ᱨᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱞ |- | colspan="4" |[[File:Raffaello_Sanzio.jpg|thumb|Raffaello Sanzio]] |- | colspan="2" |ᱡᱟᱱᱟᱢ | colspan="2" |ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱘ ᱥᱮ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱖, ᱑᱔᱘᱓ |- | colspan="2" |ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ | colspan="2" |ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱖, ᱑᱕᱒᱐ |} == ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱳ == ᱨᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱞᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱟᱡ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱥᱟᱨᱮ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱡᱚᱝᱱᱟ᱾ ᱮᱝᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱴᱩᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱱᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱨᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱜᱚᱜᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱡ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱳᱨᱮᱱ ᱵᱮᱥ ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱥᱟᱵᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟᱭ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ <gallery mode="traditional"> Image:CrocefissioneRaffaello.jpg|The ''[[:en:Mond Crucifixion|Mond Crucifixion]]'', 1502–3, very much in the style of [[:en:Perugino|Perugino]] Image:PalaOddiRaffaello.jpg|The ''[[:en:Coronation of the Virgin|Coronation of the Virgin]]'' 1502–3 Image:Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|The ''[[:en:The Marriage of the Virgin (Raphael)|Wedding of the Virgin]]'', Raphael's most sophisticated altarpiece of this period Image:Lvr-george.jpg|''Saint George and the Dragon'', a small work (29 x 21&nbsp;cm) for the court of Urbino </gallery> == Influence of Florence == <gallery mode="traditional"> Image:PalaAnsidei.jpg| Image:Raphael - Madonna in the Meadow - Google Art Project.jpg| Image:Raffael stcatherina.jpg| Image:Raffaello, pala baglioni, deposizione.jpg| </gallery> == Roman period == <gallery mode="traditional"> Image:Raffael Stanza della Segnatura.jpg| Image:Raphael - The Mass at Bolsena.jpg| Image:Raphael - Deliverance of Saint Peter.jpg| Image:Raphael - Fire in the Borgo.jpg| </gallery> == Private life and death == <gallery mode="traditional"> Image:La Fornarina by Raffaello.jpg| Image:Raphael colonna 01.jpg| Image:Sanzio 01 Raphael.jpg| Image:Raphael missing.jpg| </gallery> == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞᱠᱳ == * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/491442 Raphael] at ''Encyclopædia Britannica'' * [http://cima.ng-london.org.uk/documentation/ Raphael Research Resource] from the National Gallery, London * [http://www.vam.ac.uk/collections/paintings/features/raphael/index.html V&A London online feature on the Raphael Cartoons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612055706/http://www.vam.ac.uk/collections/paintings/features/raphael/index.html |date=2009-06-12 }} * [http://www.royalcollection.org.uk/eGallery/searchResults.asp?searchText=&title=&makerName=Raphael&category=&collector=&theme=&startYear=&endYear=&rccode= Ten drawings and three paintings from the Royal Collection] * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/r/raphael/ Web Gallery of Art] * [http://search.famsf.org:8080/search.shtml?keywords=raphael&artist=raimondi&country=&period=&sort=&submit.x=20&submit.y=7 Most of the Raphael/Raimondi prints from the San Francisco Museums] * [http://www.raffael-projekt.com/index.htm Raphael Project/Raffael Projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430091634/http://www.raffael-projekt.com/index.htm |date=2017-04-30 }} * [http://www.teylersmuseum.eu/teylersuniversum/index.php?m=narratio&id=6&nvlng=en Website of Teylers Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501172201/http://www.teylersmuseum.eu/teylersuniversum/index.php?m=narratio&id=6&nvlng=en |date=2013-05-01 }} on the provenance of the Raphael drawings in the museum's collection. * [http://artiststudiomuseum.org/studio-museums/casa-natale-di-raffaello/ Birthplace Museum of Raphael, Urbino, on the Artist's Studio Museum Network website] * [http://colourlex.com/project/raphael/ Raphael Santi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422001154/http://colourlex.com/project/raphael/ |date=2020-04-22 }} at ColourLex. == Notes == [[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]] bl66hzt0f8p8mv4ex45jewk7dafhvcq ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ 0 2989 193203 170082 2026-06-26T19:21:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193203 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ | logo = X logo 2023.svg | logo size = 200px | foundation = {{Start date and age|2006|03|21}} | location = [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]], [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | chairman = [[ᱮᱞᱚᱱ ᱢᱩᱥᱠ]] }} '''ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ''', ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''X''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱮᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱟᱜ San Francisco, California ᱨᱮᱟᱜ ᱥᱚᱥᱤᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱟᱴᱛᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱚᱜ ᱜᱮ ᱑᱔᱐ ᱛᱤ ᱟ.ᱲᱟ. ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱴᱩᱭᱴ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱔᱐ ᱴᱮ ᱵᱚᱰᱷᱚᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱟᱰᱟᱝ ᱠᱦᱚᱱ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱟ.ᱲᱟ. ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟᱢ ᱾ ᱦᱮᱞᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱥ, ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱟ.ᱲᱟ. ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱚᱰᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://blog.twitter.com/official/en_us/topics/product/2017/tweetingmadeeasier.html "Tweeting Made Easier"] Retrieved November 7, 2017.</ref> ᱱᱚᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟ ᱡᱚᱜᱮᱛ ᱥᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>[https://about.twitter.com/company "About Twitter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company |date=2015-10-28 }} Retrieved April 24, 2014.</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱡᱟ.ᱱᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱤᱛᱨᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱰᱟᱝ ᱫᱚ ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ ('''twitter''') ᱨᱮᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱴᱩᱴᱟᱨ ('''twttr''') ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱭᱤᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱫᱚ ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱨᱮᱟᱜ ᱚᱰᱤᱭᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ, ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱛᱚᱨᱚᱯᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱚᱝ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱩᱛ ᱞᱮᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱜᱚᱯᱚᱞᱢᱚᱨᱚᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱯᱨᱭ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱤᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱠᱟᱞᱠᱚᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱵᱷᱚ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱟᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱨ ᱟᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱡᱮᱠ ᱰᱚᱨᱥᱭ (Jack Dorsey) ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱝ ᱵᱤᱪᱟ.ᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱮᱥᱮᱡᱤᱝ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱚᱣ ᱫᱟᱰᱮᱟ-ᱜᱟ ᱵᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱪᱟ.ᱨ ᱯᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱚ ᱨᱮᱟᱜ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱟᱥᱛᱤ ᱠᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱜᱩᱠᱟᱱ ᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱯ ᱛᱮᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ== ᱴᱩᱭᱤᱴᱚᱨ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾{{notetag|ᱦᱮᱢᱛᱤ ᱟᱢᱟᱜ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱦᱮᱸᱰᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ @narendra_modi ᱮᱱᱰᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱫᱚ @narendra_modi ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱣᱮᱵᱥᱤᱮᱴ/ᱢᱚᱵᱚᱤᱞ ᱣᱮᱵ ᱮᱯ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱛᱮ ᱫᱚᱰᱮᱟᱢᱚᱤᱧ}} ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱨᱮᱜᱤᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱜᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱯᱚᱥᱴ, ᱞᱟᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱤ-ᱴᱣᱤᱴ ᱫᱟᱰᱮᱟᱜᱽᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱡᱚᱫᱤ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱰᱦᱚᱣ ᱫᱟᱫᱮᱟᱜ ᱟᱭ ᱾ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱰ ᱣᱮᱵ ᱤᱱᱴᱚᱨᱯᱷᱮᱥ, SMS, ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱵᱟᱤᱞ ᱮᱯ ᱛᱮ ᱴᱣᱤᱴ (ᱢᱮᱥᱮᱡ ᱵᱷᱮᱡᱟ) ᱫᱟᱰᱮᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ==ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱸᱠᱰᱟ== ᱱᱚᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴ ᱨᱮᱟᱜ ᱟᱸᱝᱠᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱯᱷᱚᱞᱚᱣᱚᱨᱥ ᱠᱩᱜ ᱮᱠᱟᱩᱱᱛ=== ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱟᱜ ᱟᱝᱠᱰᱟ, ᱦᱤᱥᱟᱵ ᱛᱮ ᱑᱐ ᱴᱤ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱟ:<ref>{{cite web |url=http://friendorfollow.com/twitter/most-followers |title=Twitter: Most Followers |work=Friend or Follow |access-date=January 30, 2019 |archive-date=August 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802013642/https://friendorfollow.com/twitter/most-followers/ |url-status=dead }}</ref> {|class="wikitable sortable" ! ᱨᱮᱸᱠ ! class="unsortable" | ᱵᱚᱫᱤᱞ <br/> (ᱢᱟᱦ) ! ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱢᱟᱞᱤᱠ ! ᱯᱷᱚᱞᱚᱣᱚᱨ <br/> (millions) ! ᱠᱚᱢᱤ ᱠᱚ ! ᱫᱤᱥᱚᱢ |- | align=center | ᱑. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @katyperry | [[ᱠᱮᱴᱤ ᱯᱮᱨᱤ]] | align=center | ᱑0᱗ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱒. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @justinbieber | [[ᱡᱩᱥᱴᱤᱱ ᱵᱮᱤᱵᱚᱨ]] | align=center | ᱑0᱕ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|CAN}} |- | align=center | ᱓. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @BarackObama | [[ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱚᱵᱟᱢᱟ]] | align=center | ᱑0᱔ | data-sort-value="President, former" | ᱢᱮᱰᱚᱝ ᱤᱡ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ|USA]] ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱛ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱔. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @rihanna | [[ᱨᱤᱦᱟᱱᱟ]] | align=center | ᱘᱙ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|BAR}} |- | align=center | ᱕. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @taylorswift᱑᱓ | [[ᱴᱮᱭᱞᱚᱨ ᱥᱣᱤᱯᱛ]] | align=center | ᱘᱓ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱖. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @ladygaga | [[ᱞᱮᱰᱤ ᱜᱟᱜᱟ]] | align=center | ᱗᱘ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱗. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @TheEllenShow | [[ᱮᱞᱮᱱ ᱰᱤᱡᱮᱱᱨᱮᱥ]] | align=center | ᱗᱗ | ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟ.ᱱ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱘. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @Cristiano | [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱚᱱᱚ ᱨᱚᱱᱟᱞᱰᱚ]] | align=center | ᱗᱖ | ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱩ | {{Flag|POR}} |- | align=center | ᱙. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @YouTube | [[ᱭᱩᱴᱣᱩᱵ]] | align=center | ᱗᱑ | data-sort-value="Video" | ᱚᱱᱞᱟᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱚ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱑0. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @jtimberlake | [[ᱡᱟ.ᱥᱴᱤᱱ ᱴᱤᱢᱵᱚᱨᱞᱮᱠ]] | align=center | ᱖᱕ | ᱨᱩ ᱟᱨᱚᱸᱝ ᱠᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱟ.ᱨ | {{Flag|USA}} |} ===ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ=== ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱰᱟᱜ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱴᱤ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱟ.ᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱤ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱨᱮᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ @jack (ᱡᱟ.ᱠ ᱰᱚᱨᱥᱤ), @biz (ᱵᱤᱡ ᱥᱴᱚᱱᱤᱽ) ᱟᱨ @noah (ᱱᱚᱟᱦ ᱜᱞᱟᱥ) ᱾ ===ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱴᱩᱭᱴ=== ᱘᱖ ᱴᱚᱢᱚ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱮᱣᱟᱰ, ᱚᱱᱚ ᱨᱮ [[ᱮᱞᱮᱱ ᱰᱤᱡᱮᱱᱨᱮᱥ]] ᱦᱚᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟ.ᱲᱤᱜᱟᱱ ᱦᱮᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱴᱣᱤᱴ ᱞᱮᱟ ᱚᱠ ᱾ <ref name="ellen_2014">{{cite news|title=Selfie at Oscars breaks retweet record|url=https://www.bbc.co.uk/news/blogs-trending-26410106|work=[[BBC News]]|date=March 3, 2014|access-date=March 3, 2014}}</ref><ref name="ertw">{{cite web|url=https://twitter.com/TheEllenShow/statuses/440322224407314432|title=If only Bradley's arm was longer. Best photo ever. #oscars|last=DeGeneres|first=Ellen|publisher=Twitter|date=March 2, 2014|access-date=March 3, 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱑.᱘ million ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱴᱣᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟᱠᱚ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == *[[ᱦᱩᱣᱟᱴᱥᱟᱯ]] *[[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]] *[[ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] == ᱱᱚᱴᱥ == <references group="note"/> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱥᱤᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ]] c8jel3oc1v4ny5shtm5zrif5w7vtbpy ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ 0 5445 193185 150690 2026-06-26T14:31:36Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 193185 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ | native_name = | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ | other_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱦᱟᱨ | image_skyline = Durggapur city 2018-17-06-12-44-56(1).jpg | nickname = ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱞᱤᱠ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.55|N|87.32|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] | established_title1 = ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date1 = ᱑᱙᱕᱐ | founder = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱨᱚᱭ]] (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ) | named_for = ᱫᱩᱨᱟᱜᱟᱫᱟᱥ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ | governing_body = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ | leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱜᱟᱥᱛᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 154.20 | elevation_footnotes = | elevation_m = 65 | population_total = 580,990 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨᱵᱟᱥᱤ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱱ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 713 2xx (entirely), 713 3xx (partly), 713 1xx (partly) [713 201-713 216, 713 363 (city proper); 713 217 - 713 219, 713 321, 713 346, 713 347 & 713 148 (suburbs)] | area_code = +91 343 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-39 / [[List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-40 | blank1_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (MP&nbsp;- [[S.S.Ahluwalia]] &nbsp;- BJP ) | website = {{URL|durgapurmunicipalcorporation.org/}} | footnotes = | native _name = | leader_title2 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ (CP) | leader_name2 = ᱵᱷᱤᱱᱤᱴ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱭᱟᱞ, IPS (ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ) | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]], | blank2_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ]] (MLA&nbsp;- ᱥᱟᱱᱛᱚᱥ ᱫᱮᱵᱨᱟᱭ&nbsp;- CPI(M)), [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ(ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ]] (MLA&nbsp;- ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱞ (CPIM & INC) | blank2_name_sec2 = ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱦ | blank2_info_sec2 = [[Tropical savanna climate|Aw]] | official_name = | population_rank = 3rd | image_caption = Clockwise from top: [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱠᱯᱨᱮᱥᱣᱮ }} '''ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ''' ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱤᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱣᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴᱥᱼᱡᱚᱥᱮᱯᱶ ᱮᱞᱮᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱚᱞᱠ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮ ᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱷᱮᱱ ᱳᱯᱨᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱰᱨᱟᱭ ᱰᱳᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ {{Coord|23.55|N|87.32|E|}}᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱖᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱞᱚᱲ (Alluvial) ᱴᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱴᱚᱯᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱩᱞᱴᱟ ᱯᱩᱞᱴᱟ (Disorderly) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱠᱚᱣᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱞᱟ ᱜᱟᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱭᱩᱠᱞᱤᱯᱴᱩᱥ (Eucalyptus) ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱡ ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱦ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱭᱟ ᱟᱢ ᱾ [[File:Troika Park.jpg|thumb|Children enjoy a ride in Anand Amusement Park at Durgapur City Centre]] [[File:Durgapur.JPG|thumb|At the entrance of Durgapur Steel city from NH-2]] ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱵᱤᱸᱫᱚ ᱮᱣᱮᱱᱭᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱟᱱᱰᱟᱞ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ jurisdiction ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱘᱐&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱙᱒,᱘᱔᱑ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=ps1>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bardhaman | work = Tables 2.1, 2.2 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | accessdate = 23 September 2018 | 6 = | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref><ref name=ps2>{{cite web| url = http://asansoldurgapurpolice.in/# |title = Asansol Durgapur Police Commissionerate |work = Find your police station | publisher= Asansol Durgapur Police | accessdate = 18 February 2017}}</ref> ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱠ ᱳᱣᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱔᱙&nbsp;ᱠᱤᱢᱤ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱑᱓᱖,᱑᱘᱑ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=ps1 /><ref name=ps2/> MAMC ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱯᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱒᱓&nbsp;ᱠᱤᱢᱤ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱖᱐,᱔᱑᱑ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=ps1 /><ref name=ps2/> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱘᱑,᱔᱐᱙ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱑,᱗᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱙,᱗᱐᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒,᱙᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱧ ᱘᱗.᱗᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = Government of India|accessdate = 2011-10-10 }}</ref> ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱮᱜᱞᱚᱢᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱮᱢ. ᱠᱳᱨᱯ) ᱟᱨ ᱒ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : [[ᱵᱟᱢᱩᱱᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱨᱨᱟ]] ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011| publisher = Government of India|accessdate = 2012-03-27 }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱖᱖,᱙᱓᱗ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙᱔,᱓᱔᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱒,᱕᱘᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱐,᱕᱑᱒ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ᱾ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱗.᱘᱔% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = |accessdate = 2011-10-10 }}</ref> {{bar box |title=ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|91.63}} {{bar percent|[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|6.34}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|pink|0.44}} {{bar percent|ᱮᱢᱟᱱ†|black|1.59}} |caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes [[ᱠᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱨᱤᱥᱛᱟᱱ]] (0.36%), [[ᱵᱩᱰᱰᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱰᱰᱤᱢ]] (<0.2%).</small> }} === ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱞᱟᱢ, ᱥᱤᱠᱷ, ᱵᱚᱫᱷᱫ, ᱡᱮᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱕,᱖᱖,᱕᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ; ᱕,᱑᱙,᱑᱒᱒ ᱦᱤᱱᱫᱩ (᱙᱑.᱖᱓%), ᱓᱕,᱙᱒᱓ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ (᱖.᱓᱔%), ᱑᱘᱘᱙ ᱤᱥᱟᱭ (᱐.᱓᱖%), ᱒᱓᱔᱖ ᱥᱤᱠᱷ (᱐.᱔᱔%), ᱕᱑᱓ ᱵᱚᱫᱷᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱓᱘᱒ ᱡᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱙᱐᱖ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱕᱔᱓᱖ (᱑.᱐᱔%) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (Mention) ᱵᱟᱭ ᱪᱮᱠᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/city/204-durgapur.html|title=Durgapur City Population Census 2011 {{!}} West Bengal|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-09-23}}</ref> ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱲᱟ.]], [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] ([[ᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]], [[ᱥᱩᱨᱤ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ|ᱥᱩᱨᱤ]]), ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (ᱢᱟᱨᱮᱱᱟ ᱮᱞ: ᱮᱱᱮᱪ ᱒) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱤᱯᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚ ᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔ (ᱢᱟᱨᱮᱱᱟ ᱮᱞ ᱖᱐) ᱯᱟᱸᱰᱮᱵᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱩᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱮᱮᱪ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱮᱮᱪ᱑ [[ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱪᱤᱱ]], [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱸᱰ]], [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱫᱚ [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤᱼI, ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤᱼII (ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ Usually ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱱᱟᱠᱟ), ᱥᱤᱴᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱢᱤᱱᱤᱼᱵᱟᱥ ᱯᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱳᱴᱚᱼᱨᱤᱠᱥᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱚᱞᱢᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱼᱯᱮᱰ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱵᱮᱵᱤᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱵ ᱟᱨ ᱳᱴᱚᱼᱨᱤᱥᱠᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱳᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬᱤᱼᱵᱟᱥᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ (ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠ) ᱵᱮᱵᱤᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱔:᱔᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱑᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱲᱟᱜᱟ ᱾ ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱵᱚᱞᱵᱚ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ SBSTC ᱟᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]], ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱚᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.kniairport.com/#|title=KNIAIRPORT- Kazi Nazrul Islam Airport|website=www.kniairport.com|access-date=2018-09-23}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱞᱟᱴᱤᱰ (related) [[ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ]] (ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱸᱴᱟᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖.᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ C-130 J ᱦᱟᱨᱠᱭᱩᱞᱤᱥ ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱢᱤ ᱭᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/panagarh-to-be-iafs-second-hub-for-c-130j-super-hercules-planes/articleshow/48344173.cms|title=Panagarh to be IAF's second hub for C-130J Super Hercules planes|date=2018-07-11|work=The Economic Times|access-date=2018-09-23}}</ref> ===ᱨᱮᱞ=== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- DGR), ᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- OARR) ᱟᱨ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- UDL) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ served ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱼ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱟᱸᱛᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱡᱷᱮᱞ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱᱼᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱵᱲᱟᱼᱜᱟᱭᱟᱼᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} * [http://www.bardhaman.nic.in/ Bardhaman district official site] * {{Wikivoyage-inline|Durgapur}} {{Geographic location |Centre = Durgapur |North = ''[[Birbhum district]]'',''[[Suri, Birbhum|Suri]]'' |Northeast = ''[[Bolpur]]'', ''[[Santiniketan]]'', ''[[Murshidabad district]]'' |East = ''[[Bardhaman]]'', ''[[Krishnanagar, Nadia|Krishnanagar]]'' |Southeast = ''[[Sonamukhi]]'' |South = ''[[Bankura district]]'', ''[[Bishnupur, Bankura|Bishnupur]]'', ''[[Kharagpur]]'', ''[[Balasore district]]'' |Southwest = ''[[Purulia district]]'', ''[[Jamshedpur]]'' |West = ''[[Raniganj]]'', ''[[Asansol]]'', ''[[Dhanbad]]'' |Northwest = ''[[Jamuria]]'',''[[Dumka district]]'' }} [[Category:Durgapur, West Bengal| ]] [[Category:Cities and towns in Paschim Bardhaman district]] a55vuprcr4e1o1jobsnlpwbw1xk7jal 193186 193185 2026-06-26T14:33:13Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ */ 193186 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ | native_name = | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ | other_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱦᱟᱨ | image_skyline = Durggapur city 2018-17-06-12-44-56(1).jpg | nickname = ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱞᱤᱠ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.55|N|87.32|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] | established_title1 = ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date1 = ᱑᱙᱕᱐ | founder = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱨᱚᱭ]] (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ) | named_for = ᱫᱩᱨᱟᱜᱟᱫᱟᱥ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ | governing_body = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ | leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱜᱟᱥᱛᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 154.20 | elevation_footnotes = | elevation_m = 65 | population_total = 580,990 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨᱵᱟᱥᱤ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱱ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 713 2xx (entirely), 713 3xx (partly), 713 1xx (partly) [713 201-713 216, 713 363 (city proper); 713 217 - 713 219, 713 321, 713 346, 713 347 & 713 148 (suburbs)] | area_code = +91 343 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-39 / [[List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-40 | blank1_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (MP&nbsp;- [[S.S.Ahluwalia]] &nbsp;- BJP ) | website = {{URL|durgapurmunicipalcorporation.org/}} | footnotes = | native _name = | leader_title2 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ (CP) | leader_name2 = ᱵᱷᱤᱱᱤᱴ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱭᱟᱞ, IPS (ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ) | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]], | blank2_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ]] (MLA&nbsp;- ᱥᱟᱱᱛᱚᱥ ᱫᱮᱵᱨᱟᱭ&nbsp;- CPI(M)), [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ(ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ]] (MLA&nbsp;- ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱞ (CPIM & INC) | blank2_name_sec2 = ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱦ | blank2_info_sec2 = [[Tropical savanna climate|Aw]] | official_name = | population_rank = 3rd | image_caption = Clockwise from top: [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱠᱯᱨᱮᱥᱣᱮ }} '''ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ''' ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱤᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱣᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴᱥᱼᱡᱚᱥᱮᱯᱶ ᱮᱞᱮᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱚᱞᱠ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮ ᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱷᱮᱱ ᱳᱯᱨᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱰᱨᱟᱭ ᱰᱳᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ {{Coord|23.55|N|87.32|E|}}᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱖᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱞᱚᱲ (Alluvial) ᱴᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱴᱚᱯᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱩᱞᱴᱟ ᱯᱩᱞᱴᱟ (Disorderly) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱠᱚᱣᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱞᱟ ᱜᱟᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱭᱩᱠᱞᱤᱯᱴᱩᱥ (Eucalyptus) ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱡ ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱦ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱭᱟ ᱟᱢ ᱾ [[File:Troika Park.jpg|thumb|Children enjoy a ride in Anand Amusement Park at Durgapur City Centre]] [[File:Durgapur.JPG|thumb|At the entrance of Durgapur Steel city from NH-2]] ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱵᱤᱸᱫᱚ ᱮᱣᱮᱱᱭᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱟᱱᱰᱟᱞ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ jurisdiction ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱘᱐&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱙᱒,᱘᱔᱑ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=ps1>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bardhaman | work = Tables 2.1, 2.2 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | accessdate = 23 September 2018 | 6 = | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref><ref name=ps2>{{cite web| url = http://asansoldurgapurpolice.in/# |title = Asansol Durgapur Police Commissionerate |work = Find your police station | publisher= Asansol Durgapur Police | accessdate = 18 February 2017}}</ref> ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱠ ᱳᱣᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱔᱙&nbsp;ᱠᱤᱢᱤ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱑᱓᱖,᱑᱘᱑ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=ps1 /><ref name=ps2/> MAMC ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱯᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱒᱓&nbsp;ᱠᱤᱢᱤ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱖᱐,᱔᱑᱑ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=ps1 /><ref name=ps2/> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱘᱑,᱔᱐᱙ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱑,᱗᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱙,᱗᱐᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒,᱙᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱧ ᱘᱗.᱗᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = Government of India|accessdate = 2011-10-10 }}</ref> ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱮᱜᱞᱚᱢᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱮᱢ. ᱠᱳᱨᱯ) ᱟᱨ ᱒ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : [[ᱵᱟᱢᱩᱱᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱨᱨᱟ]] ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011| publisher = Government of India|accessdate = 2012-03-27 }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱖᱖,᱙᱓᱗ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙᱔,᱓᱔᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱒,᱕᱘᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱐,᱕᱑᱒ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ᱾ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱗.᱘᱔% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = |accessdate = 2011-10-10 }}</ref> {{bar box |title=ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|91.63}} {{bar percent|[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|6.34}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|pink|0.44}} {{bar percent|ᱮᱢᱟᱱ†|black|1.59}} |caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes [[ᱠᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱨᱤᱥᱛᱟᱱ]] (0.36%), [[ᱵᱩᱰᱰᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱰᱰᱤᱢ]] (<0.2%).</small> }} === ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱞᱟᱢ, ᱥᱤᱠᱷ, ᱵᱚᱫᱷᱫ, ᱡᱮᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱕,᱖᱖,᱕᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ; ᱕,᱑᱙,᱑᱒᱒ ᱦᱤᱱᱫᱩ (᱙᱑.᱖᱓%), ᱓᱕,᱙᱒᱓ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ (᱖.᱓᱔%), ᱑᱘᱘᱙ ᱤᱥᱟᱭ (᱐.᱓᱖%), ᱒᱓᱔᱖ ᱥᱤᱠᱷ (᱐.᱔᱔%), ᱕᱑᱓ ᱵᱚᱫᱷᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱓᱘᱒ ᱡᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱙᱐᱖ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱕᱔᱓᱖ (᱑.᱐᱔%) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (Mention) ᱵᱟᱭ ᱪᱮᱠᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/city/204-durgapur.html|title=Durgapur City Population Census 2011 {{!}} West Bengal|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-09-23}}</ref> ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱲᱟ.]], [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] ([[ᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]], [[ᱥᱩᱨᱤ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ|ᱥᱩᱨᱤ]]), ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (ᱢᱟᱨᱮᱱᱟ ᱮᱞ: ᱮᱱᱮᱪ ᱒) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱤᱯᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚ ᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔ (ᱢᱟᱨᱮᱱᱟ ᱮᱞ ᱖᱐) ᱯᱟᱸᱰᱮᱵᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱩᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱮᱮᱪ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱮᱮᱪ᱑ [[ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱪᱤᱱ]], [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱸᱰ]], [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱫᱚ [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤᱼI, ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤᱼII (ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ Usually ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱱᱟᱠᱟ), ᱥᱤᱴᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱢᱤᱱᱤᱼᱵᱟᱥ ᱯᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱴᱚᱼᱨᱤᱠᱥᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱚᱞᱢᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱼᱯᱮᱰ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱵᱮᱵᱤᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱵ ᱟᱨ ᱳᱴᱚᱼᱨᱤᱥᱠᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱳᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬᱤᱼᱵᱟᱥᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ (ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠ) ᱵᱮᱵᱤᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱔:᱔᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱑᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱪᱤᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱲᱟᱜᱟ ᱾ ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱵᱚᱞᱵᱚ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ SBSTC ᱟᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]], ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱚᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.kniairport.com/#|title=KNIAIRPORT- Kazi Nazrul Islam Airport|website=www.kniairport.com|access-date=2018-09-23}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱞᱟᱴᱤᱰ (related) [[ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ]] (ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱸᱴᱟᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖.᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ C-130 J ᱦᱟᱨᱠᱭᱩᱞᱤᱥ ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱢᱤ ᱭᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/panagarh-to-be-iafs-second-hub-for-c-130j-super-hercules-planes/articleshow/48344173.cms|title=Panagarh to be IAF's second hub for C-130J Super Hercules planes|date=2018-07-11|work=The Economic Times|access-date=2018-09-23}}</ref> ===ᱨᱮᱞ=== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- DGR), ᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- OARR) ᱟᱨ ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- UDL) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ served ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱼ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱟᱸᱛᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱡ ᱡᱷᱮᱞ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱᱼᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱵᱲᱟᱼᱜᱟᱭᱟᱼᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} * [http://www.bardhaman.nic.in/ Bardhaman district official site] * {{Wikivoyage-inline|Durgapur}} {{Geographic location |Centre = Durgapur |North = ''[[Birbhum district]]'',''[[Suri, Birbhum|Suri]]'' |Northeast = ''[[Bolpur]]'', ''[[Santiniketan]]'', ''[[Murshidabad district]]'' |East = ''[[Bardhaman]]'', ''[[Krishnanagar, Nadia|Krishnanagar]]'' |Southeast = ''[[Sonamukhi]]'' |South = ''[[Bankura district]]'', ''[[Bishnupur, Bankura|Bishnupur]]'', ''[[Kharagpur]]'', ''[[Balasore district]]'' |Southwest = ''[[Purulia district]]'', ''[[Jamshedpur]]'' |West = ''[[Raniganj]]'', ''[[Asansol]]'', ''[[Dhanbad]]'' |Northwest = ''[[Jamuria]]'',''[[Dumka district]]'' }} [[Category:Durgapur, West Bengal| ]] [[Category:Cities and towns in Paschim Bardhaman district]] 484ei0dj1u7ck7uga7h557m5mr9p55e ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 7046 193205 160745 2026-06-26T20:26:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193205 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = MP Barwani district map.svg | map_caption = ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱤᱱᱫᱳᱨ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{start date|1998|05|25|df=y}} | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ]] | parts_type = ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = ᱑. [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ]]<br/>᱒. [[ᱴᱷᱤᱠᱨᱤ]]<br/>᱓. [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]<br/>᱔. ᱥᱮᱱᱫᱷᱣᱟ<br/>᱕. ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱟᱞ<br/>᱖. ᱱᱤᱣᱟᱞᱤ<br/>᱗. ᱟᱸᱡᱟᱫ<br/>᱘. ᱯᱟᱴᱤ<br/>᱙. ᱣᱟᱨᱞᱟ | area_total_km2 = 5427 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 1,385,881 | population_footnotes = | population_urban = ᱑᱔.᱗᱒% | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱔᱙.᱐᱘% | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ | demographics1_info2 = ᱙᱘᱒ | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name = ᱢᱨ. ᱟᱢᱤᱛ ᱛᱚᱢᱟᱨ (IAS) | leader_title1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name1 = ᱑. ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ | leader_title2 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name2 = ᱔ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = MP-46 | blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = MP SH 26<br/>MP SH 36<br/> | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = http://barwani.nic.in/ | official_name = | image_skyline = Sunset at Barwani.jpg | image_caption = }} '''ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱨ ᱕,᱔᱒᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓,᱘᱕,᱘᱘᱑ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ; ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮᱸᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ, [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱜᱴᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱒᱕ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱤᱥ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] (ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱤᱢᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ (most backward districts) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ (Backward Regions Grant Fund) ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=27 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate=5 April 2012 |df=dmy }}</ref> ==ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱵᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ, ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ, ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ, ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ, ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱚᱞ, ᱵᱟᱨᱞᱟ (ᱵᱷᱟᱨᱞᱟ) ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite news|last1=Singh|first1=Anuraag|title=MP man who made pistol for D-Company to kill Varun Gandhi arrested|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/MP-man-who-made-pistol-for-D-Company-to-kill-Varun-Gandhi-arrested/articleshow/46015072.cms|accessdate=16 February 2015|work=The Times of India|agency=TNN|issue=25 January 2015|publisher=The Times of India|date=25 January 2015}}</ref> ᱱᱤᱣᱟᱞᱤ,<ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Kapilesh|title=Two accused sent to jail, absconding engineer held|url=http://www.freepressjournal.in/two-accused-sent-to-jail-absconding-engineer-held/|accessdate=25 March 2015|work=The Free Press Journal|date=7 December 2014|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092123/http://www.freepressjournal.in/two-accused-sent-to-jail-absconding-engineer-held/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ayub|first1=Jamal|title=Now, English medium schools for tribals in Madhya Pradesh|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Now-English-medium-schools-for-tribals-in-Madhya-Pradesh/articleshow/17378383.cms|accessdate=25 March 2015|work=The Times of India|agency=TNN|date=26 November 2012}}</ref> ᱴᱷᱤᱠᱨᱤ, ᱯᱟᱴᱤ, ᱟᱸᱡᱟᱲ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱴᱷᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱚᱞ [ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱚᱞ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ+ᱱᱤᱣᱟᱞᱤ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ], ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ [ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ+ᱯᱟᱴᱤ], ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ [ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ] ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ+ᱟᱸᱡᱟᱲ+ᱴᱷᱤᱠᱨᱤ+ᱵᱟᱞᱥᱟᱢᱩᱫ] ᱾ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ, ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ, ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱑᱗ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱗᱑᱕ ᱟᱹᱛᱩ, ᱖᱔᱖ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱖᱙ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ]] ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ ᱩᱫᱭᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : *'''ᱟᱸᱡᱟᱲ''', ᱵᱤᱨᱮᱥᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵ, ᱜᱟᱭᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱨᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ,ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨᱯᱟᱞ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ (ᱛᱩᱞᱮᱢ) ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱜᱮᱞᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱴᱟᱯ ᱮᱢᱚᱜ ᱟ, ᱥᱚᱸᱡᱚᱭ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ (ᱛᱩᱞᱮᱢ) ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''[[ᱵᱟᱣᱟᱱᱜᱟᱡᱟ]]''', ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱭᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱭᱱ ᱛᱤᱨᱛᱷᱟᱱᱠᱟᱨ ᱟᱫᱤᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱡᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱷᱟᱨᱤ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱱᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱠᱩᱢᱵᱷᱚᱠᱚᱨᱱᱚ ᱟᱨ ᱤᱸᱫᱨᱟᱡᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱤᱨᱵᱷᱟᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://bawangaja.com/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723152706/http://www.bawangaja.com/ |url-status=dead }}</ref> *'''ᱵᱷᱟᱣᱟᱨ ᱜᱟᱲ''' (ᱵᱚᱨᱜᱟᱲ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱤᱞᱟ ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱵᱤᱡᱟᱥᱚᱱ''' ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱡᱟᱥᱚᱱᱤ (ᱫᱩᱨᱜᱟ) ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱷᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ (ᱨᱟᱢᱜᱚᱰ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱤᱞᱟ ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱢᱟᱨᱮ''' '''ᱵᱟᱱᱫᱷᱨᱮᱥᱚᱨ''' ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ '''ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱵᱟᱸᱫᱷᱨᱟ ᱵᱩᱡᱩᱨᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱡᱟᱞᱜᱚᱱ ᱠᱤᱞᱟ''' ᱟᱨ ᱴᱤᱱ ᱛᱟᱞ ᱵᱟᱣᱟᱲᱤ''' (ᱣᱮᱞ) ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱡᱟᱜᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{historical populations|11=᱑᱙᱐᱑|12=1,43,627|13=᱑᱙᱑᱑|14=1,96,098|15=᱑᱙᱒᱑|16=2,15,853|17=᱑᱙᱓᱑|18=2,55,157|19=᱑᱙᱔᱑|20=2,93,541|21=᱑᱙᱕᱑|22=3,26,990|23=᱑᱙᱖᱑|24=4,07,325|25=᱑᱙᱗᱑|26=5,17,468|27=᱑᱙᱘᱑|28=6,61,208|29=᱑᱙᱙᱑|30=8,35,625|31=᱒᱐᱐᱑|32=10,86,366|33=᱒᱐᱑᱑|34=13,85,881|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓,᱘᱕,᱘᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱷᱟᱨᱤ ᱥᱣᱟᱡᱤᱞᱮᱸᱰ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Swaziland 1,370,424 | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱣᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=2011-09-30 |quote=Hawaii 1,360,301 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=19 October 2013 |df=dmy }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱕᱔ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱟᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱒᱕᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱒᱗.᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, <ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱔᱙.᱐᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ===ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ=== * [[ᱵᱟᱞᱟ ᱵᱟᱪᱪᱟᱱ]] ( MLA) ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ * ᱫᱷᱩᱨᱥᱤᱝ ᱠᱷᱮᱲᱠᱟᱨ (ᱥᱟᱨᱯᱟᱱᱪ) ᱢᱟᱱᱞᱩᱭ * ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ (Ex-MLA) ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ * ᱜᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱯᱟᱴᱮᱞ (MP) ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱᱼᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ * ᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱭ ᱜᱭᱟᱨᱥᱤᱞᱟᱞ ᱨᱟᱣᱟᱛ (ZP-ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ) * ᱫᱤᱣᱟᱱᱥᱤᱝ ᱯᱟᱴᱮᱞ (Ex-MLA) ᱯᱟᱱᱥᱮᱢᱚᱞ *ᱯᱨᱮᱢᱥᱤᱝ ᱯᱟᱴᱮᱞ (MLA) ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱘.᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱤᱞᱤ]], ᱓᱕.᱓᱗% [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱒.᱑᱐% [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱸᱰᱮᱥᱤ]], ᱑.᱓᱑% ᱜᱩᱡᱟᱨᱟᱛᱤ, ᱑.᱒᱖% [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱐.᱖᱓% [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikisource1911Enc|Barwani}} *[http://barwani.nic.in Barwani district official website] {{Geographic location |Centre = ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱫᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |Southwest = [[ᱫᱷᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |West = [[ᱱᱟᱱᱰᱩᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |Northwest = [[ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1998 establishments in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] sjl76rfiebdpwdnwfieon9dvuveyhol ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ 0 8956 193198 193044 2026-06-26T17:08:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193198 wikitext text/x-wiki {{Infobox dancer | birth_name = ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ | name = ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟ ᱥᱟᱨᱚᱥᱣᱟᱛ | image = Acharya pratishtha.jpg | caption = ᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟ ᱴᱤᱪᱤᱝ ᱭᱚᱜᱟ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | birth_date = <!-- {{birth date and age|df=yes|yyyy|mm|dd}} or {{birth date|df=yes|yyyy|mm|dd}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|deathyear|mm|dd|birthyear|mm|dd}} --> | death_place = | occupation = Classical dancer, yoga teacher | dances = [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] | website = }} '''ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ''', '''ᱟᱪᱟᱨᱭ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ,<ref name="Kathak dancer enthralls audience">{{cite news |title=Kathak dancer enthralls audience |url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-1281132031.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924202759/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1281132031.html |url-status=dead |archive-date=24 September 2015 |accessdate=15 January 2013 |newspaper=Hindustan Times |date=1 June 2007}}</ref> ᱟᱨ ᱭᱚᱜᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱳᱯᱷ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ (founder) ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱮᱯᱟᱨ== ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱭᱚᱜᱽ ᱪᱷᱟᱨᱟᱹᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ, ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱯᱴᱮ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱭᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱤ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱒ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱟ "ᱟᱹᱰᱤ ᱭᱚᱣᱟ ᱭᱚᱜᱟᱪᱟᱨᱭ" ᱟᱨ "ᱢᱟᱭᱤᱸᱰ ᱛᱷᱮᱨᱮᱯᱤᱥᱴ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱭᱚᱜᱽ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ''ᱡᱟᱜᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱭ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱭᱟᱜᱽ ᱟᱱᱰᱚᱞᱟᱱ'' [[ᱡᱤ ᱡᱟᱜᱽᱨᱚᱬ]] ᱪᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱤᱬᱴᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱷᱤᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱭᱤᱥᱤᱥᱤ (ICC) ᱡᱚᱦᱟᱱᱥᱵᱟᱨᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨ ᱟᱴᱮᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ "ᱭᱚᱜᱽ ᱜᱩᱨᱩ" ᱟᱨ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱵᱣᱟᱴᱤᱥᱟᱢᱟᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''Incredible India'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱭᱚᱜᱽ ᱟᱞᱜᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ArtScape biography" /><ref name="IK Acharya Pratishtha biography" />ᱢᱤᱫ ᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱚᱸᱜᱟᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ, <ref name=gajani>{{cite web | url=http://www.hindu.com/fr/2005/09/30/stories/2005093002410200.htm | title=Entertainment Delhi\Dance: Curtains up | publisher=[[The Hindu]] | date=30 September 2005 | accessdate=15 January 2013 |quote=With her electric freezes on sama and smiling ease while performing, talented Pratishtha Sharma, trained under Guru Rajendra Gangani, with the innovative flair for trying out her own thematic numbers, needs to bring in a quality of response into her presentation, which now has a `bedam' breathless quality of unceasing speed giving the viewer a brain fag.}}</ref>ᱜᱩᱨᱩ ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱤᱛᱟᱝᱡᱚᱞᱤ ᱞᱟᱞ ᱾ <ref name="ArtScape biography">{{cite web |title=ArtScape biography |url=http://www.artindia.net/pratishtha.html |accessdate=15 January 2013 |archive-date=17 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117192218/http://www.artindia.net/pratishtha.html |url-status=dead }}</ref><ref name="IK Acharya Pratishtha biography">{{cite web |title=Acharya Pratishtha biography |url=http://www.indiankalakar.com/artistdetails.php?artid=136|publisher=Indian Kalakar |accessdate=15 January 2013}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱖᱐᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱰᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ. ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱨᱟᱠ ᱯᱨᱟᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱼ ᱭᱟᱢᱤᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱞᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱼ ᱥᱚᱦᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱯᱨᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱰᱟᱞ ᱼ ᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ, ᱥᱤᱮᱥᱠᱮᱮᱢ ᱼ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱼ ᱵᱤᱨᱟᱣᱚᱞ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ), ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱼ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱪᱟᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ "ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱒᱐᱑᱕" ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱟᱭᱱᱤᱠ ᱡᱚᱜᱽᱨᱚᱬ ᱥᱚᱢᱟᱪᱟᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱬᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱾ <ref name=" Danik jagram site ">{{cite web |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/saharanpur-12699144.html |date=5 August 2015 |title= Acharya Pratishtha honored for her contribution in field of culture, yoga |publisher=Danik Jagran news paper |accessdate=2 April 2019}}</ref>ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱟᱯᱴᱟᱦ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱭᱱᱤᱠ ᱡᱟᱜᱽᱨᱚᱬ "ᱥᱚᱸᱜᱤᱱᱤ ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱢᱢᱟᱱ" ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱖ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱢᱚᱨ ᱩᱡᱟᱞᱟ "ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱥᱟᱢᱢᱟᱱ" ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>In News Paper Amar Ujala for Nari Shakti award/http://epaper.amarujala.com/sc/20161007/06.html?format=img</ref><ref>hindustan front page news about honor/http://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=478281&boxid=104152632&ed_date=2015-08-06&ed_code=49&ed_page=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013143836/http://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=478281&boxid=104152632&ed_date=2015-08-06&ed_code=49&ed_page=1 |date=2016-10-13 }}</ref><ref>news about honor announcement in hindustan times/http://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=476891&boxid=98137504&ed_date=2015-08-05&ed_code=49&ed_page=6 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013144105/http://epaper.livehindustan.com/story.aspx?id=476891&boxid=98137504&ed_date=2015-08-05&ed_code=49&ed_page=6 |date=2016-10-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://epaper.jagran.com/mpaper/09-mar-2016-32-edition-sharanpur-page-6.html |title=Archive copy |access-date=2020-03-28 |archive-date=2016-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013144226/http://epaper.jagran.com/mpaper/09-mar-2016-32-edition-sharanpur-page-6.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist|30em}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://acharyapratishtha.in/main.php Acharya pratishtha website] {{Webarchive|url=https://archive.is/20140331222049/http://acharyapratishtha.in/main.php |date=2014-03-31 }} {{DEFAULTSORT:Sharma, Pratishtha, pratishtha saraswat, aacharya pratishtha}} [[Category:Living people]] [[Category:Kathak exponents]] [[Category:Indian female classical dancers]] [[Category:Performers of Indian classical dance]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] 5hnfs6udw2igspo2xtmt88pj5d8gmhd ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ 0 12004 193208 100230 2026-06-27T04:39:37Z Ooligan 5605 better photo/ foto/ image 193208 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:2026 Ajit Doval (cropped).jpg|thumb]] ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱕) ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱕ (ᱢᱚᱬᱮ) ᱟᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name=bbchi>{{cite news|title=डोवाल बने राष्ट्रीय सुरक्षा सलाहकार|url=https://www.bbc.co.uk/hindi/india/2014/05/140530_ajit_doval_new_nsa_aa|accessdate=4 June 2014|publisher=BBC|date=31 May 2014|language=Hindi|quote=...अजित कुमार डोवाल को प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी का राष्ट्रीय सुरक्षा सलाहकार...|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108114800/http://www.bbc.co.uk/hindi/india/2014/05/140530_ajit_doval_new_nsa_aa|archivedate=8 January 2015|df=dmy-all|trans-title=Doval becomes National Security Advisor}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://caravanmagazine.in/reportage/ajit-doval-theory-practice|title=Ajit Doval in theory and practice|last=Donthi|first=Praveen|date=September 2017|website=[[The Caravan]]|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-12-30}}</ref>| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ Intelligence Bureau ᱨᱮᱱ Director ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱭᱤᱠ ᱵᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱥᱮᱣᱟ ᱠᱮᱫᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱫᱟᱭᱤᱠ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱣᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱠᱟᱱᱟᱭ| ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱨᱚᱵᱶᱷᱤᱱᱥ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱛᱨᱟᱠᱷᱚᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱣᱨᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱨᱤ ᱵᱟᱱᱮᱞᱥᱭᱩᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱔᱕| ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱡᱤᱹᱮᱱᱹ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/doval-laments-uttarakhands-poor-pace-of-development-growth.html|title=Doval laments Uttarakhand’s poor pace of development, growth|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824221539/http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/doval-laments-uttarakhands-poor-pace-of-development-growth.html|archive-date=24 August 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com//city/dehradun/top-positions-in-countrys-security-establishments-helmed-by-men-from-ukhand/articleshow/56056880.cms?|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221184712/http://timesofindia.indiatimes.com//city/dehradun/top-positions-in-countrys-security-establishments-helmed-by-men-from-ukhand/articleshow/56056880.cms|archive-date=21 December 2016|title=Top positions in country’s security establishments helmed by men from Uttarakhand - Times of India|date=2016-12-21|access-date=2018-03-20|df=dmy-all}}</ref>| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ (ᱢᱟᱨᱮ King George's Royal Indian Military School) ᱨᱮᱭᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ| ᱩᱱᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ field of strategic and security ᱥᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ| ==ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ===ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱦᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱭᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮᱹᱮᱥᱹᱯᱤᱹ (ASP) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ anti-insurgency operations ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ| ===ᱛᱷᱟᱞᱮᱥᱥᱟᱨᱤ ᱫᱟᱝᱜᱟ=== ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱮᱥᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱒ (ᱵᱟᱨ) ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱙ (ᱟᱨᱮ) ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ| ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱮᱹᱮᱥᱹᱯᱤᱹ ᱦᱩᱫᱹ ᱨᱮᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮᱹ ᱠᱟᱨᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱞᱮᱥᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱥ ᱫᱟᱭᱤᱠ ᱵᱷᱟᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ| ==ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ== ==ᱢᱟᱱᱚᱛ== ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚᱭ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ| ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ| ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱜᱟᱞᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱪᱟᱠᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱ| ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ]] pv8i3vc521qbw2gypnu241zch5zi9t0 193209 193208 2026-06-27T04:40:04Z Ooligan 5605 2026 193209 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:2026 Ajit Doval (cropped).jpg|thumb|(2026)]] ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱕) ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱕ (ᱢᱚᱬᱮ) ᱟᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name=bbchi>{{cite news|title=डोवाल बने राष्ट्रीय सुरक्षा सलाहकार|url=https://www.bbc.co.uk/hindi/india/2014/05/140530_ajit_doval_new_nsa_aa|accessdate=4 June 2014|publisher=BBC|date=31 May 2014|language=Hindi|quote=...अजित कुमार डोवाल को प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी का राष्ट्रीय सुरक्षा सलाहकार...|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108114800/http://www.bbc.co.uk/hindi/india/2014/05/140530_ajit_doval_new_nsa_aa|archivedate=8 January 2015|df=dmy-all|trans-title=Doval becomes National Security Advisor}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://caravanmagazine.in/reportage/ajit-doval-theory-practice|title=Ajit Doval in theory and practice|last=Donthi|first=Praveen|date=September 2017|website=[[The Caravan]]|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-12-30}}</ref>| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ Intelligence Bureau ᱨᱮᱱ Director ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱭᱤᱠ ᱵᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱥᱮᱣᱟ ᱠᱮᱫᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱫᱟᱭᱤᱠ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱣᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱠᱟᱱᱟᱭ| ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱨᱚᱵᱶᱷᱤᱱᱥ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱛᱨᱟᱠᱷᱚᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱣᱨᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱨᱤ ᱵᱟᱱᱮᱞᱥᱭᱩᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱔᱕| ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱡᱤᱹᱮᱱᱹ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/doval-laments-uttarakhands-poor-pace-of-development-growth.html|title=Doval laments Uttarakhand’s poor pace of development, growth|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824221539/http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/doval-laments-uttarakhands-poor-pace-of-development-growth.html|archive-date=24 August 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com//city/dehradun/top-positions-in-countrys-security-establishments-helmed-by-men-from-ukhand/articleshow/56056880.cms?|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221184712/http://timesofindia.indiatimes.com//city/dehradun/top-positions-in-countrys-security-establishments-helmed-by-men-from-ukhand/articleshow/56056880.cms|archive-date=21 December 2016|title=Top positions in country’s security establishments helmed by men from Uttarakhand - Times of India|date=2016-12-21|access-date=2018-03-20|df=dmy-all}}</ref>| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ (ᱢᱟᱨᱮ King George's Royal Indian Military School) ᱨᱮᱭᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ| ᱩᱱᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ field of strategic and security ᱥᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ| ==ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ===ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱦᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱭᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮᱹᱮᱥᱹᱯᱤᱹ (ASP) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ anti-insurgency operations ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ| ===ᱛᱷᱟᱞᱮᱥᱥᱟᱨᱤ ᱫᱟᱝᱜᱟ=== ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱮᱥᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱒ (ᱵᱟᱨ) ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱙ (ᱟᱨᱮ) ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ| ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱮᱹᱮᱥᱹᱯᱤᱹ ᱦᱩᱫᱹ ᱨᱮᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮᱹ ᱠᱟᱨᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱞᱮᱥᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱥ ᱫᱟᱭᱤᱠ ᱵᱷᱟᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ| ==ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ== ==ᱢᱟᱱᱚᱛ== ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚᱭ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ| ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ| ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱡᱤᱛ ᱰᱚᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱜᱟᱞᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱪᱟᱠᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱ| ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱥᱮᱣᱟ]] bh5lmeff3twsl8kzbjssyyf0j4pnaoi ᱫᱤᱱᱠᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16629 193189 79195 2026-06-26T15:15:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193189 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱫᱤᱱᱠᱟ | nativename = ''Thuɔŋjäŋ'' | pronunciation = {{IPA|[t̪uɔŋ.ɟa̤ŋ]}} | states = [[ᱥᱩᱫᱟᱱ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱫᱟᱱ]] | region = | ethnicity = [[ᱫᱤᱱᱠᱟ ᱦᱚᱲ]] | speakers = ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱐᱘-᱒᱐᱑᱖) | date = | dateprefix = ca.&nbsp; | ref = e18 | familycolor = Nilo-Saharan | fam1 = [[ᱱᱤᱞᱳᱼᱥᱟᱦᱟᱨᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱤᱞᱳᱼᱥᱟᱦᱟᱨᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱩᱫᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] | fam3 = [[ᱱᱤᱞᱳᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱤᱞᱳᱴᱤᱠ]] | fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱤᱞᱳᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱤᱞᱳᱴᱤᱠ]] | fam5 = [[:en:Dinka–Nuer languages|ᱫᱤᱱᱠᱟᱼᱱᱩᱭᱮᱨ]] | script = [[:en:Dinka alphabet|ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] | iso2 = din | iso3 = din | lc1 = dip | ld1 = ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱸᱭᱮ (Padang) | lc2 = diw | ld2 = ᱯᱟᱪᱮᱼᱠᱚᱸᱭᱮ (Ruweng) | lc3 = dib | ld3 = ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ (Agar) | lc4 = dks | ld4 = ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ: Bor, which also includes Nyarweng, Hol, Twi | lc5 = dik | ld5 = ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ (Rek & Twic) | notice = IPA | glotto = dink1262 | glottorefname = Dinka }} '''ᱫᱤᱱᱠᱟ''' (Thuɔŋjäŋ ᱥᱮ Thuɔŋ ee Jieng) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱫᱟᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ [[ᱫᱤᱱᱠᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱱᱤᱞᱳᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱤᱞᱳᱴᱤᱠ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱠᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱱᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱱᱩᱭᱮᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱾ ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki |code =din}} *[http://www.kasahorow.org/dinka kasahorow page on Dinka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203070930/https://www.kasahorow.org/dinka |date=2023-02-03 }} *[https://web.archive.org/web/20140621194355/http://openroad.net.au/languages/dinka OpenRoad page on Dinka] *[https://web.archive.org/web/20070331203959/http://home.vicnet.net.au/~agamlong/index.en.html Dinka Language Institute (Australia) (DLIA) multilingual site on Dinka, including in Dinka] *[https://web.archive.org/web/20070328220456/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Dinka PanAfrican L10n page on Dinka] *[http://www.answers.com/topic/dinka-alphabet Dinka alphabet on Answer.com] * [http://mammana.org/bcp/dinka1956/ Kitap De Duɔr] Prayer Book with Hymns, in Dinka, Bor dialect (1956) digitized by Richard Mammana in 2015 * [[:din:Wikipedia:Apam këdït]] Wikipedia in Dinka [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱤᱞᱳᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱩᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== lfu78mxfmpfa8kzq98vctery4cb81gt ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱥᱤᱝ 0 22270 193188 115678 2026-06-26T15:15:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193188 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱥᱤᱝ | image = Deepika Singh 2014 (cropped).jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1989|07|26|df=yes}} | birth_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | other_names = ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱭᱟᱞ | known_for = ''[[ᱫᱤᱭᱟ ᱚᱣᱨ ᱵᱟᱛᱤ ᱦᱟᱢ]]'' | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱑᱑–᱒᱐᱒᱒ | height = | spouse = {{Marriage|ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱚᱭᱟᱞ|2014}} | children = ᱑ | education = ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ., [[ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] }} '''ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱥᱤᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱑᱙᱘᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=IANS |title=Delhi govt reaches out to 'Diya Aur Baati Hum' actress Deepika Singh, after video seeking CM Kejriwal's help goes viral |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/television/delhi-govt-reaches-out-to-diya-aur-baati-hum-actress-deepika-singh-after-video-seeking-cm-kejriwals-help-goes-viral |access-date=22 February 2022 |work=Free Press Journal |date=13 June 2020 |language=en |archive-date=26 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826195535/https://www.freepressjournal.in/entertainment/television/delhi-govt-reaches-out-to-diya-aur-baati-hum-actress-deepika-singh-after-video-seeking-cm-kejriwals-help-goes-viral |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Mukherjee |first1=Shreya |title=Bhai Dooj in Covid-19 times: Actors talk about rejoicing the siblings bond and their plans for an e-celebration this year |url=https://www.hindustantimes.com/tv/bhai-dooj-in-covid-19-times-actors-talk-about-rejoicing-the-siblings-bond-and-their-plans-for-an-e-celebration-this-year/story-mbhkQ5agunlQwthRnKFqPJ.html |access-date=14 December 2020 |work=Hindustan Times |date=16 November 2020 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱫᱤᱭᱟ ᱚᱣᱨ ᱵᱟᱛᱤ ᱦᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱷᱭᱟ ᱨᱟᱴᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://starplus.startv.in/show/diya-aur-baati-hum/about_134.aspx |title=About Diya Aur Baati Hum |publisher=Star Plus |access-date=27 May 2012 |archive-date=19 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119042152/http://starplus.startv.in/show/diya-aur-baati-hum/about_134.aspx |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title=Diya Aur Baati Hum Fame Deepika Singh's Oops Moment Goes Viral |url=https://www.news18.com/news/movies/diya-aur-baati-hum-fame-deepika-singhs-oops-moment-goes-viral-4759715.html |access-date=15 March 2022 |work=News18 |date=11 February 2022 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ [[ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-26/tv/30558494_1_telly-ips-officer-delhiite |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806115209/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-26/tv/30558494_1_telly-ips-officer-delhiite |url-status=dead |archive-date=6 August 2013 |title=Deepika Singh's study interests |author=Shruti Jambhekar |date=26 December 2011 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=22 July 2012}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ''[[ᱫᱤᱭᱟ ᱚᱣᱨ ᱵᱟᱛᱤ ᱦᱟᱢ]]'' ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱷᱭᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=January 2023}} ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱵᱚᱸᱫᱮᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱯᱟᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Diya Aur Baati Hum to go off-air on August 15? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Diya-Aur-Baati-Hum-to-go-off-air-on-August-15/articleshow/52713243.cms |access-date=18 March 2022 |work=Times of India |date=12 June 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ''ᱫᱟ ᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱥᱳᱞᱢᱮᱴ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱮᱠᱛᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ]]ᱟᱜ ''ᱵᱚᱠᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱛᱤᱭᱚᱜᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.catchnews.com/television-news/diya-aur-baati-hum-fame-deepika-singh-aka-sandhya-all-set-to-sizzle-on-the-pitch-in-bcl-post-maternity-leave-159535.html |title=Diya Aur Baati Hum fame Deepika Singh aka Sandhya all set to sizzle on the pitch in BCL post maternity leave |date=7 May 2019 |work=CatchNews |language=en |access-date=13 August 2019}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ''ᱠᱚᱵᱚᱪ ᱢᱟᱦᱟᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱛᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱥᱚᱸᱫᱷᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱤ ᱯᱚᱴᱣᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱟᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kawach-2-new-promo-of-deepika-singh-and-namik-pauls-show-will-send-shivers-down-your-spine/articleshow/68993002.cms |title=Kawach 2: New promo of Deepika Singh and Namik Paul's show will send shivers down your spine |date=22 April 2019 |work=The Times of India |access-date=13 August 2019}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱟᱹᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱚᱭᱟᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱭᱟᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |first=Tanvi |last=Trivedi |date=3 December 2014 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/Actress-Deepika-Singh-ties-the-knot-with-director-Rohit-Raj-Goyal-in-Mumbai-Deepika-Singh-marries-director-Rohit-Raj-Goyal/articleshow/34592228.cms |title=Actress Deepika Singh ties the knot with director in Mumbai |work=The Times of India |access-date=13 August 2019}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{Official website|http://www.imdeepikasingh.com/}} * {{IMDb name|nm5299972}} * {{Twitter|https://twitter.com/deepikasingh150?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] ra8smgo5ifwnddt12txrrta2vxtuuga ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱵᱽᱞᱟᱠ 0 23291 193199 179545 2026-06-26T17:36:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193199 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱵᱽᱞᱟᱠ | image = Flex-Deon Blake.jpg | caption = ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱵᱽᱞᱟᱠ | birth_name = ᱠᱮᱣᱤᱱ ᱢᱚᱥ | birth_date = {{Birth date|1962|04|25}} | birth_place = [[ᱢᱤᱭᱟᱢᱤ, ᱯᱷᱞᱚᱨᱤᱰᱟ]], ᱭᱩᱹ ᱮᱥᱹ. | death_date = {{Death date and age|2021|3|1|1962|04|25}} | death_place = | other_names = | height = {{height|ft=5|in=10}} | spouse = {{marriage|Paula Moss|1982|1992}} | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱯᱷᱮᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱵᱞᱮᱠ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ ᱞᱳᱨᱮᱱᱡᱳ ᱢᱳᱥ''') 25 ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱒-᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱩᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ , ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱚ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 March 2021 |title=Adult film star Flex Deon has passed away |url=https://www.bazaardaily.co.uk/2021/03/adult-film-star-flex-deon-has-passed-away/ |access-date=5 March 2021 |website=Bazaar Daily News |publisher= |quote= |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422231414/https://www.bazaardaily.co.uk/2021/03/adult-film-star-flex-deon-has-passed-away/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ''ᱫᱚ'' ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱹᱨᱮᱵᱟᱠ ᱯᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ' ''ᱱᱤᱜᱽᱜᱟᱥ'' ' ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱡ'᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱵᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ' ᱳᱣᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ' ᱼᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>See [[List of Grabby recipients]].</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱞᱮᱠ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱯᱷᱳᱞᱨᱤᱫᱟ ᱮᱹᱮᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱨᱦᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱭᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ 42 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱷᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱮᱠᱪᱚᱥ ᱟᱜ ''ᱵᱞᱮᱠ ᱳᱣᱟᱨᱠᱼᱟᱣᱩᱴ 10'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ , ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱥ ᱮᱠᱥ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱵᱮᱨᱮᱵᱮᱠᱤᱝ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱯᱷ ᱯᱮᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞ. 3 , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱞᱮᱠ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱯᱷ ᱯᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱞᱮᱠ ᱰᱤᱠ ᱳᱭᱟᱰ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ' ''ᱱᱟᱜᱜᱟᱥ'' ' ᱨᱮᱵᱷᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱠ ᱳᱭᱮᱰ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱼᱟ ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.dickwaddfetish.com/v15.htm Dick Wadd Fetish website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413205110/http://www.dickwaddfetish.com/v15.htm |date=2010-04-13 }}.</ref> ''ᱱᱟᱜᱜᱟᱥ'' ' ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱡ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱯᱨᱤᱠᱟᱼᱚᱢᱚᱨᱤᱠ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱱᱟᱶᱟᱼᱱᱟᱡᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟᱱᱼᱱᱟᱡᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ; ᱜᱮᱭ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ  == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱮᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱵᱞᱮᱠ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱞᱟᱝ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱵᱚᱵᱤ ᱵᱞᱮᱠ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱢᱥ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>See Owen Keehnen, ''More Starz'', 90–2, esp. 90.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱵᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ' ᱢᱮᱭ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱱ ''ᱯᱳᱨᱱ'' ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱾<ref>See Bobby Blake with John R. Gordon, ''My Life in Porn: The Bobby Blake Story'' (Philadelphia: Running Press, 2008).</ref> ᱯᱷᱮᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱵᱞᱮᱠ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ " ᱵᱨᱳᱛᱷᱟᱥ ᱮᱱᱰᱟ ᱥᱯᱨᱤᱴᱟ " ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons cat-inline|ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱼᱰᱤᱣᱳᱱ ᱵᱽᱞᱟᱠ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] qj2xyk2bf88qpczaie6243dbgjt5axg ᱯᱷᱨᱟᱸᱥᱳᱭᱟᱥ ᱥᱟᱜᱟᱛ 0 23659 193200 184090 2026-06-26T17:54:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193200 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">François Sagat</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Folsom_Fair_2009_-_François_Sagat.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">François Sagat at the [[Folsom Street Fair]] in 2009</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Born | class="infobox-data" |<span style="display:none"> (<span class="bday">1979-06-05</span>) </span>5 June 1979<span class="noprint ForceAgeToShow"> (age&nbsp;44)</span><br /><br /><br /><br /><div class="birthplace" style="display:inline">[[Cognac, France|Cognac]], Charente, France</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Other&nbsp;names | class="infobox-data nickname" |Azzedine |- ! class="infobox-label" scope="row" |Occupations | class="infobox-data role" |<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><div class="hlist"> * ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱾ * ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾ * ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱩᱥᱩᱞ ᱾ | class="infobox-data" |1 , 73 ᱢᱤᱴᱟᱨ (5 ᱯᱷᱩᱴ 8 ᱤᱧᱡ) |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ | class="infobox-data" |[http://www.francoissagat.com http://www. Francoissagat. com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014232152/http://francoissagat.com/ |date=2017-10-14 }} |} [[Category:Articles with hCards]] ᱯᱷᱨᱟᱸᱥᱳᱭᱟᱥ ᱥᱟᱜᱟᱛ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱙) ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱡᱮᱡᱤᱫᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="TheMan">{{Cite web |last=Evers |first=Rob |date=6 September 2007 |title=François Sagat: The Man Behind the Mask Part 1 |url=http://www.beautifulmag.eu/beautiful/2006/07/franois_sagat_t.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029000414/http://www.beautifulmag.eu/beautiful/2006/07/franois_sagat_t.html |archive-date=29 October 2007 |access-date=13 July 2006 |website=Beautiful Mag}}</ref> ᱥᱤᱴᱵᱤᱨ ᱟᱜ ᱮᱡᱮᱡᱤᱫᱤᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱡᱤᱝ ᱥᱴᱮᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ<ref name="TheMan"/> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱟᱵᱮᱥᱤᱠ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱤᱱ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱴᱟᱭᱴᱮᱱ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱡᱤᱝ ᱥᱴᱮᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱤ ᱮᱥ ᱮᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱵᱟᱨᱼᱡᱩᱠᱤᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱼᱡᱩᱠᱤᱥᱚᱱᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱴᱟᱭᱴᱮᱱ ᱢᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡ ''ᱤᱱᱠᱩᱵᱟᱥ'' ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="XBiz1">{{Cite news|url=http://newswire.xbiz.com/view.php?id=140196|title=TitanMen Wraps Filming of Francois Sagat's 'Incubus'|last=Katz|first=Lyla|date=28 October 2011|work=[[XBiz]]|access-date=14 March 2012|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004532/http://newswire.xbiz.com/view.php?id=140196|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ' ᱴᱟᱭᱴᱮᱱ ᱢᱮᱱ ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱓ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Xbiz2">{{Cite news|url=http://newswire.xbiz.com/view.php?id=140973|title=TitanMen Releases 'Making of Incubus' Documentary Excerpt|last=Katz|first=Lyla|date=14 November 2011|work=[[XBiz]]|access-date=14 March 2012|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202234607/http://newswire.xbiz.com/view.php?id=140973|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱷᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱮᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ ᱞᱤᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱳᱰᱤ ᱨᱮ ᱟᱠᱣᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱛᱮᱼᱥᱩᱵᱤᱥᱨᱟᱭᱵ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱵᱟᱝ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''<nowiki/>' ᱥᱟᱣ'' ᱖ ' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Lambe |first=Stacey |date=July 3, 2014 |title=Throwback Thursday: François Sagat Celebrates His Independence |url=https://www.out.com/entertainment/popnography/2014/07/03/throwback-thursday-fran%C3%A7ois-sagat-celebrates-his-independence |access-date=March 29, 2021 |website=Out}}</ref><ref name="star">{{Cite web |last=Abrahams |first=Scott |date=March 1, 2012 |title=Life Behind the Hard-On |url=https://www.starobserver.com.au/life-style/life-behind-the-hard-on/73032 |access-date=March 29, 2021 |website=Star Observer}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱥ ᱞᱚᱵᱨᱚᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱥᱤᱡᱳᱯᱷᱨᱤᱱᱤᱠ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=LaCroix |first=Ethan |date=24 October 2011 |title=Franois Sagat |url=http://www.timeout.com/newyork/film/franois-sagat |access-date=25 January 2014 |website=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |publisher=Time Out Group Limited |location=New York}}</ref><ref name="zombie porn">{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/entertainment/movies/gay-zombie-porn-gets-festival-flick-20100720-10jls.html|title=Gay zombie porn gets festival flick|last=Kalina|first=Paul|date=21 July 2010|work=[[The Age]]|access-date=25 January 2014|location=Melbourne}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱯᱷ ᱚᱱᱳᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱦᱳᱢᱮ'' ᱳ ᱵᱮᱱ (ᱤᱱ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ Man in Bath) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="star"/> === ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ === ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ' ᱞᱟ ᱱᱩᱰᱤᱴ ᱴᱩᱴ ᱱᱤᱭ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱩᱰᱤᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱱᱤᱠᱞᱟᱣᱥ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="star"/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ''<nowiki/>' ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱫᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱᱤᱨᱮ ' ᱵᱨᱮᱱᱰᱟ ᱮᱱᱰ ᱞᱩᱥᱤ ᱠᱳ. / ᱮᱰᱤ ᱮᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ / ᱠᱮᱱᱟᱞᱹ ᱮᱥ ' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=November 18, 2011 |title=Sagat: the Documentary |url=https://www.madmuseum.org/events/sagat-documentary |access-date=March 29, 2021 |website=Museum of Arts and Design}}</ref> == ᱵᱟᱡᱟᱨᱼᱯᱷᱮᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ == ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱰᱤᱞᱰᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱜᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=TitanMen Francois Sagat realistic cock - Realistic dildos {{!}} Review by EroticMutt |url=https://www.edenfantasys.com/sex-toy-reviews/dildos/conquering-the-massive-un-cut-curve |access-date=1 April 2021 |website=www.edenfantasys.com}}</ref> ᱡᱟᱨᱢᱮᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱵᱟᱨᱱᱦᱟᱨᱰ ᱩᱭᱤᱞᱦᱮᱞᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱜᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=François Sagat for Bernhard Willhelm |url=http://www.dnamagazine.com.au/articles/news.asp?news_id=2484 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929163918/http://www.dnamagazine.com.au/articles/news.asp?news_id=2484 |archive-date=29 September 2011 |access-date=24 August 2010}}</ref><ref name="uncut">{{Cite web |date=April 14, 2009 |title=Francois Sagat, Uncut |url=https://www.interviewmagazine.com/culture/francois-sagat |access-date=March 29, 2021 |website=Interview Magazine}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱳᱭᱤᱥ ᱥᱟᱜᱟᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱵᱷᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱥᱩᱡᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=CatchFire: François Sagat Classics (V): Bernhard Willhelm SS 2008 |url=http://www.catch-fire.com/2010/01/francois-sagat-classics-v-bernhard-wilhelm-ss-2008/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119043806/http://www.catch-fire.com/2010/01/francois-sagat-classics-v-bernhard-wilhelm-ss-2008/ |archive-date=19 January 2011 |access-date=24 August 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱞᱩᱠᱟᱥ ᱳᱣᱟᱥᱢᱟᱱᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ethan says: François Sagat for Bernard Wilhelm |url=http://www.ethansays.com/2007/07/francois-sagat-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116105020/http://www.ethansays.com/2007/07/francois-sagat-.html |archive-date=16 January 2011 |access-date=24 August 2010}}</ref><ref name="uncut" /> Sagat is involved in fashion photoshoots. American fashion photographer Terry Richardson made a military-themed photoshoot of Sagat.<ref>{{Cite web |date=2011-02-25 |title=Behind the Shoot: François Sagat by Terry Richardson for OUT |url=http://www.out.com/entertainment/popnography/2011/02/behind-the-shoot-fran%C3%A7ois-sagat-by-terry-richardson-for-out.html |access-date=2020-04-16 |website=www.out.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱵᱷᱤᱭᱟ ᱜᱳᱵᱵᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱦᱚᱫᱮᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱡᱚᱠ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2012-04-14 |title=HADES - François Sagat & Sylvia Gobbel |url=https://www.thepinksnout.com/2012/04/14/hades-francois-sagat-sylvia-gobbel/ |access-date=2020-04-16 |website=The Pink Snout |language=en-US |archive-date=2023-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826060957/https://www.thepinksnout.com/2012/04/14/hades-francois-sagat-sylvia-gobbel/ |url-status=dead }}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱳᱭ ᱥᱟᱜᱟᱴ ᱠᱳᱜᱱᱟᱠ ᱨᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱚᱠ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱜᱟᱴ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.lalucarne.org/index.php/porno/item/1178-francois-sagat--interview-exclusive-lalucarneorg.html|title=Porno: François SAGAT: Interview exclusive|date=24 March 2008|work=LaLucarne.org|access-date=25 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108192048/http://www.lalucarne.org/index.php/porno/item/1178-francois-sagat--interview-exclusive-lalucarneorg.html|archive-date=8 January 2014|language=fr}}</ref><ref name="TheMan"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮᱞᱤᱥᱚᱱ ᱢᱳᱭᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱾<ref name="Twitter">{{Cite web |date=August 8, 2020 |title=When your cousin is a famous gay porn star and his cock pops up on your timeline. Oh, hello. :-) |url=https://twitter.com/AlisonMoyet/status/1230826398329266176 |access-date=8 August 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 8, 2020 |title=How have I only just learned that François Sagat and Alison Moyet are COUSINS !? |url=https://twitter.com/glenrules/status/1292069742489096194?lang=en |access-date=March 30, 2021}}</ref> ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱜᱮᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Brazil">{{Cite web |last=Marra |first=Pedro |date=16 April 2012 |title=Entrevista: no backstage com François Sagat em Brasília |url=http://paroutudo.com/2012/04/16/entrevista-no-backstage-com-francois-sagat-em-brasilia/ |access-date=18 July 2012 |publisher=Paroutudo.com |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425190903/http://paroutudo.com/2012/04/16/entrevista-no-backstage-com-francois-sagat-em-brasilia/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱠᱚᱞᱯ ᱴᱮᱴᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TheMan2">{{Cite web |last=Evers |first=Rob |date=7 September 2007 |title=François Sagat: The Man Behind the Mask Part 2 |url=http://beautiful.blogs.com/beautiful/2006/07/franois_sagat_t_1.html |access-date=14 July 2006 |website=Beautiful Mag}}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱮᱞᱵᱟᱢ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾ ! scope="col" |ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱾ |- ! scope="row" |''ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳᱠᱞᱚᱵ'' | * ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ 7 ᱡᱩᱞᱟᱭ 2023 * Label: ᱤᱰᱮᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ * ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱥᱼᱥᱤᱰᱤᱰᱤᱰᱤᱡᱤᱴᱮᱞ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == === ᱚᱨᱡᱚ === {| class="wikitable" |+ !Year !Award !Nomination !Work !Result !Ref. |- | rowspan="6" |2006 | rowspan="5" |Grabby Awards |Best Art Direction | rowspan="4" |"Arabesque" |{{Nominated}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web |title=Grabby Awards (2006) |url=http://www.imdb.com/event/ev0000790/2006/1/ |access-date=2023-07-13 |website=IMDb}}</ref> |- |Best Videography |{{Nominated}} |- |Best DVD Extras |{{Won}} |- |Best All-Sex Video |{{Won}} |- |Best Duo Sex Scence |"Arabesque" <small>(with Huessein)</small> |{{Nominated}} |- |David Awards (GAY-eLINE) |Best European Actor | rowspan="2" |Himself |{{Won}} |<ref>{{Cite web |last=https://www.facebook.com/german.adult.news.magazin |date=2006-10-25 |title=Eroticline Awards 2006 - Gewinner des Gay und eline Award |url=https://german-adult-news.com/news/1020-eroticline-und-gay-eline-awards-2006.html |access-date=2023-07-13 |language=de-DE |archive-date=2023-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713223605/https://german-adult-news.com/news/1020-eroticline-und-gay-eline-awards-2006.html |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="7" |2007 | rowspan="2" |GayVN Awards |Best Performer of the Year |{{Won}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=GayVN Awards (2007) |url=http://www.imdb.com/event/ev0000789/2007/1/ |access-date=2023-07-13 |website=IMDb}}</ref> |- |Best Pro/Am Release |"Lebanon" |{{Won}} |- | rowspan="5" |Grabby Awards |Best Bottom |Himself |{{Nominated}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web |title=Grabby Awards (2007) |url=http://www.imdb.com/event/ev0000790/2007/1/ |access-date=2023-07-13 |website=IMDb}}</ref> |- |Best Duo Sex Scence |"Bedroom Eyes" <small>(with Kyle Lewis)</small> |{{Nominated}} |- |Best Perfomer |Himself |{{Nominated}} |- |Best Three-Way Sex Scence |"Lebanon" <small>(with Collin O'Neal, Jacko)</small> |{{Nominated}} |- |Best Solo Sex Scence |"Manhattan" |{{Nominated}} |- | rowspan="3" |2008 |European Gay Porn Awards |Best Threesome Performance |"H2O" <small>(with Steve Cruz, Rocky Torrez)</small> |{{Won}} |<ref>{{Cite web |last=AVN |first=G. Zisk Rice |title=2008 European Gay Porn Award Winners Announced AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/2008-european-gay-porn-award-winners-announced-52799.html |access-date=2023-07-13 |website=AVN}}</ref> |- | rowspan="2" |GayVN Awards |Best Threesome |"Folsom Leather" <small>(with Brendan Davies, Rick Van Sant)</small> |{{Nominated}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=GayVN Awards (2008) |url=http://www.imdb.com/event/ev0000789/2008/1/ |access-date=2023-07-13 |website=IMDb}}</ref> |- |Best Leather Video |"Folsom Leather" |{{Won}} |- |2010 |TLA Gay Awards |Best Hair | rowspan="4" |Himself |{{Won}} |{{cn|date=July 2023}} |- |2011 |HustlaBall Awards |Best European Performer |{{Won}} |<ref>{{Cite web |last=ras |date=2011-11-14 |title=2011 HUSTLABALL AWARDS |url=https://www.qxmen.com/feature/2011-hustlaball-awards/ |access-date=2023-07-13 |website=QXMen.com |language=en-GB}}</ref> |- |2018 |The Wowie Awards |The Only On My OnlyFans Award, Best 18+ Social Presence |{{Nominated}} |<ref>{{Cite web |date=2018-11-28 |title=You Have 24 Hours Left to Vote for the World of Wonder 2018 WOWIE Awards: VOTE NOW! - The WOW Report |url=https://worldofwonder.net/world-of-wonder-presents-the-2018-wowie-awards-vote-now/ |access-date=2023-07-13 |website=worldofwonder.net |language=en-US}}</ref> |- |2019 |XBIZ Awards |Gay Performer of the Year |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=XBIZ Awards - Adult Industry's Biggest Night |url=https://xbizawards.xbiz.com/ |access-date=2023-07-13 |website=XBIZ Awards |language=en}}</ref> |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ == ᱱᱳᱴᱠᱚ == * [http://beautiful.blogs.com/beautiful/2006/02/franois_sagat_a.html ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱞᱚᱜ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱡᱤᱝ ᱥᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ] * [http://beautiful.blogs.com/beautiful/2006/07/franois_sagat_t_1.html ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱞᱚᱜ: ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱵᱤᱦᱤᱱᱰ ᱫᱟ ᱢᱮᱠᱠ (ᱦᱤᱸᱥ ᱒)] * [https://web.archive.org/web/20110910090523/http://unnouveauideal.typepad.com/motwary/2008/11/interview-franc.html Un Nouveau Idéal: François Sagat ᱯᱷᱟᱭᱞᱮᱯ ᱱᱳᱴᱳᱣᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.francoissagat.com ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱳᱭᱤᱥ ᱥᱟᱜᱟᱴ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014232152/http://francoissagat.com/ |date=2017-10-14 }} * [https://web.archive.org/web/20170105180756/http://www.kicksagat.com/ ᱠᱤᱠᱥᱟᱜᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱳᱭᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱾] * [https://web.archive.org/web/20100228165355/http://www.francoissagat.fr/ FrancoisSagat]. frᱼᱥᱤᱴᱮᱵᱤᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱨᱠᱳᱭᱤᱥ ᱥᱟᱜᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱾ * François Sagat at IMDb * François Sagat at the Internet Adult Film Database * François Sagat at the Adult Film Database {{S-start}} {{s-ach|aw}} {{S-bef}} {{S-ttl}} {{S-aft}} {{end}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱨᱮᱧᱪ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] o594xa2ll6d9r4wfmxr7tfm1tczib58 ᱵᱩᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ, ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ 0 24358 193206 193065 2026-06-26T21:11:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193206 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = town | name = ᱵᱩᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ | image = BullengarookSchool.JPG | caption = Former Primary school | state = vic | use_lga_map = yes | coordinates = {{coord|37|31|S|144|29|E|display=inline,title}} | pushpin_label_position = right | lga = Shire of Macedon Ranges | postcode = 3437 | pop = 645 | pop_year = {{CensusAU|2016}} | pop_footnotes =<ref name="abs">{{Census 2016 AUS | id = SSC20385 | name = Bullengarook (State Suburb) | accessdate = 3 September 2021 | quick = on}}</ref> | elevation = 484 | est = | stategov = [[Electoral district of Macedon|Macedon]] | fedgov = [[Division of McEwen|McEwen]] | dist1 = 68.2 | dir1 = NW | location1 = Melbourne | dist2 = 14 | dir2 = W | location2 = [[Gisborne, Victoria|Gisborne]] | dist3 = 19 | dir3 = N | location3 = [[Bacchus Marsh, Victoria|Bacchus Marsh]] | dist4 = 22 | dir4 = S | location4 = [[Woodend, Victoria|Woodend]] | near-nw = [[Trentham, Victoria|Trentham]] | near-n = [[Woodend, Victoria|Woodend]] | near-ne = [[Macedon, Victoria|Macedon]] | near-w = | near-e = [[Gisborne, Victoria|Gisborne]] | near-sw = | near-s = [[Bacchus Marsh, Victoria|Bacchus Marsh]] | near-se = }} '''ᱵᱩᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱥ ᱢᱟᱨᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱥᱵᱚᱨᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱥ ᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱮᱰᱳᱱ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱞᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱖᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱣᱩᱸᱴ ᱵᱩᱞᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ, ᱞᱮᱰᱟᱨᱰᱟᱨᱜᱽ ᱥᱴᱮᱴ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱠᱳᱭᱤᱢᱟᱰᱟᱭ ᱠᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱣᱟᱴᱚᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=vicplace>{{cite web|url=https://www.victorianplaces.com.au/bullengarook|title=Bullengarook|accessdate=2019-03-31|publisher=Victorian Places|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331022244/https://www.victorianplaces.com.au/bullengarook|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ== ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱵᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱫᱮᱱᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱮᱥᱯᱮᱹᱞᱤᱥᱤᱴ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://wordpress.smrss.vic.edu.au/index.php/locate-us/|title=Locate Us – Sunbury and Macedon Ranges Specialist School}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱠᱨᱤᱭᱮᱹᱥᱚᱱ ᱨᱮᱹᱵᱽᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱛᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚᱞᱵ ᱠᱨᱮᱠᱮᱴ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱡᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱡᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱱᱤ ᱠᱚᱞᱵ ᱟᱨ ᱮᱰᱮᱹᱞᱴ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨ ᱠᱚᱞᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱭᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱡᱳᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱡᱩᱠ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱡᱵᱳᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.gisbornemountmacedon.org.au/history.htm Gisborne and Mount Macedon Districts Historical Society Inc.]</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱳᱣᱩᱨᱩᱱᱰᱡᱮᱨᱤ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱑᱘᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱾ ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱳᱞᱮᱱᱜᱚᱨᱩᱠ ᱯᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱳᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ ᱤᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐-᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱞᱮᱱᱜᱟᱨᱩᱠ ᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱩᱠ ᱮᱥᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = "a">{{Citation | last = Phoenix Auctions History | title = Post Office List | url = http://www.phoenixauctions.com.au/cgi-bin/wsPhoenix.sh/Viewpocdwrapper.p?SortBy=VIC&filter=*Bullengarook* | access-date = 22 March 2021 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=vicplace/> ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱳᱞᱮᱱᱜᱚᱨᱩᱠ ᱵᱮᱞᱳᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} cwpfs7r50fe1d3mh7c2gc8edzttsrfo ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ, ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ 0 24378 193168 149775 2026-06-26T12:06:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193168 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ | other_name = | native_name = {{native name|mi|Kirikiriroa}} | nicknames = Hamiltron, the Tron,<ref name="NZHerald10372245">{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10372245|title='Boring' Hamilton: wish you were here?|last=Spratt|first=Amanda|date=12 March 2006|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=19 March 2009|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107073134/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10372245|url-status=dead}}</ref> H-Town.<ref name="NZHerald10372245"/> Previously: the Fountain City.<ref>{{cite encyclopedia |url= http://www.TeAra.govt.nz/en/waikato-places/page-9 |title= Waikato places – Hamilton west of the river |last1=Swarbrick |first1=Nancy |encyclopedia=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand }}</ref> | settlement_type = [[Cities in New Zealand|City]] <!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = Territorial <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Hamilton_montage.jpg | imagesize = 250px | image_caption = Hamilton from Till's Lookout, from Whitiora to Fairfield Bridge, traffic on SH1, Māori Garden, Hamilton Station, city offices and WINTEC | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = Hamilton CC.PNG | mapsize1 = 180px | map_caption1 = Location of the Hamilton Territorial Authority | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = New Zealand | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Location of Hamilton, New Zealand | pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ]] | subdivision_type1 = [[Islands of New Zealand|Island]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱯ]] | subdivision_type2 = [[Regions of New Zealand|Region]] | subdivision_name2 = [[Waikato]] <!-- Politics ----------------->| government_footnotes = | government_type = | leader_title = Mayor | leader_name = [[Paula Southgate]] | leader_title1 = Deputy Mayor | leader_name1 = Angela O'Leary | leader_title2 = [[Territorial authorities of New Zealand|Territorial authority]] | leader_name2 = [[Hamilton City Council (New Zealand)|Hamilton City Council]] | established_title = <!-- Settled by the UK --> | established_date = | established_title1 = | established_date1 = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = <ref>{{Cite web|title=Urban Rural 2020 (generalised) – GIS {{!}} {{!}} GIS Map Data Datafinder Geospatial Statistics {{!}} Stats NZ Geographic Data Service|url=https://datafinder.stats.govt.nz/layer/104269-urban-rural-2020-generalised/|access-date=25 October 2020|website=datafinder.stats.govt.nz}}</ref> | area_total_km2 = 110.8<!--Region--> <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 110.37 | area_metro_km2 = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 40 | elevation_ft = 131 | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = {{NZ population data 2018|||y}} | population_footnotes = <ref name="NZ_population_data_2018"/> | population_note = | population_total = {{NZ population data 2018|Hamilton|y}} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{NZ population data 2018|Hamilton city|y}} | population_density_urban_km2 = auto | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = Hamiltonian <!-- General information --------------->| timezone = [[Time in New Zealand|NZST]] | utc_offset = +12 | timezone_DST = NZDT | utc_offset_DST = +13 | coor_type = | coordinates = {{coord|37|47|S|175|17|E|region:NZ|display=inline,title}} | postal_code_type = Postcode(s) | postal_code = 3200, 3204, 3206, 3210, 3214, 3216 | area_code = 07 | website = [http://www.hamilton.govt.nz www.hamilton.govt.nz] <br /> [http://www.waikatoregion.govt.nz/ www.waikatoregion.govt.nz] | footnotes = | blank_name = Local [[iwi]] | blank_info = [[Tainui]] | official_name = }} '''ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱙,᱙᱐᱐ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ,<ref name="NZ_population_data_2018" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.localcouncils.govt.nz/lgip.nsf/wpg_url/Profiles-Councils-Hamilton-City-Council-main|title= Hamilton City Council|access-date=9 December 2014|publisher=Internal Affairs}}</ref> ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱝᱜᱟᱨᱩᱣᱟᱦᱤᱭᱟ, ᱟᱵᱟᱢᱩᱴᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=29 October 2020|title=Hamilton and Whanganui tie for most beautiful city in New Zealand|url=https://www.stuff.co.nz/travel/news/123240109/hamilton-and-whanganui-tie-for-most-beautiful-city-in-new-zealand|access-date=30 October 2020|website=Stuff|language=en}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱠᱤᱨᱳᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱳᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱱᱟᱹᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱳᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱵᱟᱛᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱠᱮᱠᱳᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱠᱞᱮᱱᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/SubnationalPopulationEstimates_HOTP30Jun10/Commentary.aspx|title=Subnational Population Estimates|access-date=23 January 2011}}</ref> ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣᱼᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱛᱚᱛᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱑,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱤ ᱮᱰᱤᱼᱟᱱᱼᱠᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.opportunityhamilton.co.nz/page/pageid/2145844805/Hamilton_Facts|title=Hamilton's Economy|access-date=23 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724193817/http://www.opportunityhamilton.co.nz/page/pageid/2145844805/Hamilton_Facts|archive-date=24 July 2011|url-status=dead}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱜᱮᱴ ᱯᱟᱣ ᱛᱳᱨᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱤᱪ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱮᱥ ᱠᱤᱭᱮᱱ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱡᱚᱱ ᱯᱷᱮᱱ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ<ref>{{cite web |title=About Hamilton |url=http://hamilton.co.nz/page/pageid/2145832768 |website=Hamilton.co.nz |publisher=[[Hamilton City Council (New Zealand)|Hamilton City Council]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220144127/http://hamilton.co.nz/page/pageid/2145832768 |archive-date=20 February 2012}}</ref> ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱩᱭᱞᱤᱭᱟᱢ ᱢᱳᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://debbiemccauleyauthor.wordpress.com/biographies/john-fane-charles-hamilton-1820-1864|title=John Fane Charles Hamilton (1820–1864)|last=McCauley, Debbie |website=tauranga.kete.net.nz|date=15 December 2012 |language=en|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002071543/http://tauranga.kete.net.nz/battles_of_gate_pa_and_te_ranga_1864/topics/show/930|archive-date=2 October 2019|url-status=live}}</ref> ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱨ ᱜᱨᱚᱯ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱮᱯᱮᱴᱮᱱ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱛᱨᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Lynch|first=Jenna|url=http://www.stuff.co.nz/waikato-times/news/8406879/Captain-Hamiltons-statue-given-to-city|title=Captain Hamilton's statue given to city|date=11 March 2013|work=[[Stuff (website)|Stuff]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604220223/http://www.stuff.co.nz/waikato-times/8406879/Captain-Hamiltons-statue-given-to-city|archive-date=4 June 2019|access-date=10 March 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Smallman|first=Elton|url=http://www.stuff.co.nz/waikato-times/news/106728683/captain-hamiltons-future-in-city-looks-secure|title=Captain Hamilton's future in city looks secure|work=[[Stuff (website)|Stuff]]|language=en|access-date=1 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129011239/https://www.stuff.co.nz/waikato-times/news/106728683/captain-hamiltons-future-in-city-looks-secure|archive-date=29 November 2018|url-status=live}}</ref> ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱣᱥᱤᱱᱚᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱟᱭᱩᱭᱤ ᱳᱭᱮᱠᱟᱴᱳ ᱴᱟᱭᱱᱩᱭ ᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/news/te-manu-korihi/418833/controversial-statue-of-captain-john-hamilton-to-be-removed-hamilton-city-council|title=Controversial statue of Captain John Hamilton to be removed – Hamilton City Council|publisher=Radio New Zealand|date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612092219/https://www.rnz.co.nz/news/te-manu-korihi/418833/controversial-statue-of-captain-john-hamilton-has-been-removed|archive-date=12 June 2020|access-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref> ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱷᱞᱚᱭᱰ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱴᱤᱢᱩ ᱢᱮᱭᱯᱤᱣ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱤᱠᱤᱨᱳᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="NZH Hamilton statue">{{cite news |last1=Neilson |first1=Michael |title=George Floyd protests: Hamilton City Council remove controversial Captain statue |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12339287 |access-date=12 June 2020 |work=[[The New Zealand Herald]] |date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612021403/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12339287 |archive-date=12 June 2020 |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮ ᱯᱮᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱮᱴᱮ ᱢᱮᱨᱳᱯᱤᱠᱳ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱤᱠᱨᱤᱨᱳᱭᱟ (ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://hamiltongardens.co.nz/collections/productive-collection/te-parapara-garden/|title=Te Parapara Garden |website=[[Hamilton Gardens]] |access-date=8 July 2021}}</ref> ᱢᱩᱥᱠᱮᱴ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱩᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Crosby>Crosby, Ron, The Musket Wars – A History of Inter-Iwi Conflict 1806–45, Reed, Auckland, 1999.</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} gkwt78bhjsbyme5pon02vi6tzbz7fwp ᱵᱳᱴᱚᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 25509 193207 135937 2026-06-26T21:37:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193207 wikitext text/x-wiki {{Short description|Largest national park in Cambodia}} {{Infobox protected area | name = Botum Sakor National Park |alt_name={{lang-km|ឧទ្យានជាតិបុទុមសាគរ}}, {{lang|km-Latn|Ŏtyéanchéatĕ Bŏtŭm Sakôr}} | iucn_category = | iucn_ref = | map = Cambodia | relief = yes | map_width = | map_caption = | location = [[Koh Kong Province]], [[Cambodia]] | nearest_city = [[Sihanoukville (city)|Sihanoukville]] | coordinates = {{coords|11.11553035|103.24969205|region:KH|display=inline, title}} | area = {{cvt|1825.85|km2}}<ref name="wdpa" /> | established = 1993<ref name="wdpa">{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Botum-Sakor National Park |url=https://www.protectedplanet.net/478405 |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |accessdate=26 Dec 2018}}</ref> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = Cambodian Ministry of Environment, Department of Nature Conservation and Protection }} '''ᱵᱳᱴᱚᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱴᱚᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱰᱟᱢᱚᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱑,᱘᱒᱕.᱘᱕ km2 (᱗᱐᱔.᱙᱖ sq mi) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱦ ᱠᱚᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱤᱨᱤ ᱥᱟᱠᱳᱨ, ᱵᱳᱴᱚᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱦ ᱠᱚᱝ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱱᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ (Ministry of Environment) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=Report4/>ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱨᱰᱟᱢᱚᱢ (Southern Cardamom) REDD+ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ (SCRP) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Southern Cardamom REDD+ Project |date=2021 |url=https://registry.verra.org/app/projectDetail/VCS/1748 |access-date=2022-08-03 |website=Verra}}</ref> == ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ == ᱵᱳᱴᱚᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱡᱟᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱜᱽᱨᱳᱵᱷ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱥᱴᱟᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔ ᱯᱷᱩᱴ ᱑᱑ ᱤᱱᱪ) ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ ᱾ ᱵᱳᱴᱚᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report |author1=Daltry, J.C. |name-list-style=amp |author2=Traeholt, C. |year=2003 |title=Biodiversity assessment of the Southern Cardamoms and Botum Sakor Peninsula |location=Phnom Penh |publisher=WildAid: Cambodia Program and Department of Forestry and Wildlife |url=}}</ref> == ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ == [[File:In the branches.jpg|thumb|ᱯᱤᱞᱤᱴᱮᱰ ᱜᱤᱵᱚᱱ (''Hylobates pileatus'')]] ᱵᱳᱴᱩᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Report4>REPORT 4; Frontier Cambodia, 2010</ref> ==ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ== ᱵᱳᱴᱚᱢ ᱥᱟᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗-᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱒᱒᱙ km2 ᱡᱤᱣᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱜᱚᱞ ᱞᱳᱜᱤᱝ (~ ᱓᱐ km2/year) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾2 ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱞᱮᱜᱮᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ1 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.lonelyplanet.com/cambodia/south-coast/koh-kong-conservation-corridor Lonely Planet's page on travel to Botum Sakor National Park] * [http://www.bcdo-cambodia.org/ Botumsakor Community Development Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301232807/http://www.bcdo-cambodia.org/ |date=2021-03-01 }} BCDO * [https://web.archive.org/web/20140222031415/http://www.opendevelopmentcambodia.net/maps/?id=24&cat=1&map=pa&type=5&tier=1&sec=pa Interactive map of the area] Open Development Cambodia (ODC) 9407mvbp912ndbcnqcpdlemr1lp0fpx ᱦᱮᱞᱮᱱ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26671 193170 180897 2026-06-26T12:27:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193170 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱮᱞᱮᱱ | image = Helen in 2019.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ | birth_name = ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱮᱱ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰᱥᱚᱱ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1938|11|21}} | birth_place = ᱨᱟᱱᱜᱩᱱ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱟᱝᱜᱳᱱ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ) | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --> | death_place = | nationality = British Burmese (1938–1946) <br /> [[British Indian]] (1946–1947) <br /> [[Anglo-Indian]] (1947–1957)<br /> [[Indian people|Indian]] (1957–present) | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟ. ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ | years_active = 1951–ᱱᱤᱛ | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱚᱨᱳᱲᱟ|1957|1974|reason=divorced}} * {{marriage|[[ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱠᱷᱟᱱ]]|1981}} }} | awards = [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]]<br /> [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] | honours = ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ }} '''ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱮᱱ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 21 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1938) '''ᱦᱮᱞᱮᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ 1000 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 70 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ, ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref name="revamp">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-03/news-interviews/27281535_1_cinema-special-appearance-shamita-shetty|title=Revamping Bollywood's sexy vamps|last=Mukherjee|first=Madhurita|date=3 February 2003|work=[[The Times of India]]|access-date=16 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103220911/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-03/news-interviews/27281535_1_cinema-special-appearance-shamita-shetty|archive-date=3 November 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱱᱟᱪ ᱟᱨ ᱠᱮᱵᱮᱨᱮᱴ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱦᱮᱞᱮᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=26 January 2009 |title=Helen, Ash, Akshay named for Padma Shri |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/helen-ash-akshay-named-for-padma-shri/story-Sqi8cvlkTKRBriP85wt4QL.html |access-date=26 September 2019 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱱᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣᱤᱡ ᱾<ref>{{Cite web |date=17 April 2006 |title=Helen |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?230972 |access-date=16 October 2011 |publisher=OutlookIndia}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ == ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰᱥᱚᱱ 1938 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 21 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ|ᱵᱟᱨᱢᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱭᱮᱝᱜᱳᱱ|ᱨᱮᱝᱜᱩᱱ]] ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱞᱳᱼᱤᱱᱰᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=24 January 2008 |title=I have no problems with the item no |url=http://www.santabanta.com/bollywood/18638/ive-no-problems-with-the-item-no-helen-richardson-khan |access-date=12 July 2015 |publisher=santabanta.com |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094128/http://www.santabanta.com/bollywood/18638/ive-no-problems-with-the-item-no-helen-richardson-khan |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱳᱨᱡ ᱰᱮᱥᱢᱤᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱟᱨᱞᱤᱱ ᱾ ᱨᱳᱡᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱳᱭᱫᱷᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 1943 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ|ᱫᱨᱤᱵᱨᱚᱜᱩᱨᱚᱜ]] ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱭᱟᱜ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="burma">{{Cite web |date=18 July 2011 |title=Helen Richardson |url=http://www.liveindia.com/salmankhan/helen.html |access-date=1 May 2012 |publisher=liveindia.com |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619081440/http://www.liveindia.com/salmankhan/helen.html |url-status=dead }}</ref> ᱠᱤᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱱᱳᱪ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱᱤᱨᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ 1958 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ 19 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱣᱨᱟ ᱵᱨᱤᱡ'' ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱟᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ) ᱼᱨᱮ ᱩᱱ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱠᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 'ᱥᱟᱵᱤᱥᱛᱟᱱ' (1951) ᱟᱨ 'ᱟᱣᱟᱨᱟ' (1951ᱼ) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ''ᱟᱞᱤᱯᱷ ᱞᱟᱭᱞᱟ'' (1954) ᱟᱨ ᱦᱩᱨᱼᱮᱼᱟᱨᱚᱵ (1955) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱢᱮᱣᱩᱨᱯᱟᱱᱠᱷ' (1954) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 1958 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, 19 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ''ᱦᱟᱣᱨᱟ ᱵᱨᱤᱡ'' ᱨᱮ "ᱢᱮᱨᱟ ᱱᱟᱢ ᱪᱤᱱ ᱪᱤᱱ ᱪᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱫᱟᱛ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, 1960 ᱟᱨ 1970 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱛᱛ ᱟᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱥᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ" ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾<ref>{{Citation|title=Figurations in Indian Film}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Helen-SalimKhan.jpg|thumb|260x260px|ᱦᱮᱞᱮᱱ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱥᱮᱞᱤᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]] ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱟᱯᱞᱟ 1957 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱫᱟᱞ ᱫᱳᱞᱚᱛ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨᱳᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ 27 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 1974 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱰᱤᱨᱳᱠᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾   1981 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱥᱮᱞᱤᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱳᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱯᱤᱛᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱾ ᱦᱮᱞᱮᱱ <ref>{{Cite news|url=http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/salman-khan-s-heart-warming-family-story-2015-07-25-1.597922|title=Salman Khan's heart-warming family story|date=25 July 2015|work=[[Emirates 24/7]]|access-date=2024-02-16|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225163555/https://www.emirates247.com/entertainment/films-music/salman-khan-s-heart-warming-family-story-2015-07-25-1.597922|url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱼᱜᱩᱢᱱᱟᱢ (1966) * ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾''ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱾'' (1969) * ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱟᱞᱟᱱ ᱾''(1972) * ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱼ''ᱞᱟᱦᱩ ᱠᱮ ᱰᱚ ᱨᱚᱝ'' (1980) * ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱠᱷᱟᱢᱳᱥᱤᱼ ᱫᱟ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠᱮᱞ'' (1997) * ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ (1999) * ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ (2009) <ref name="Padma Awards">{{Cite web |year=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == hm7fe5gzzy420n6nbgxeelgke0xpcvt ᱱᱟᱭᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ 0 26753 193202 187260 2026-06-26T18:39:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193202 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Nyrraa M Banerji with baby pink dress and cute smile.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ | birth_name = | birth_date = ᱑᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱗ | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱢᱚᱰᱮᱞ}} | years_active = ᱒᱐᱐᱙–ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ }} '''ᱱᱟᱭᱨᱟ ᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ''' <ref>{{cite news |title=Nyrraa M Banerji reveals she lost out on a film with Pushpa 2 star Allu Arjun |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/nyrraa-m-banerji-reveals-she-lost-out-on-a-film-with-pushpa-2-star-allu-arjun-i-kind-of-regret-it-because-/articleshow/117089800.cms |access-date=2026-01-10 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |title=Nyrraa M Banerji: I’ve always believed in experimenting and not limiting myself |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/nyrraa-m-banerji-ive-always-believed-in-experimenting-and-not-limiting-myself/articleshow/125907273.cms |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |title=Nyrraa M Banerji ends the year with sizzling dance number Ishq Dhishoom Aa |url=https://www.news18.com/movies/television/nyrraa-m-banerji-ends-the-year-with-sizzling-dance-number-ishq-dhishoom-aa-9776433.html |work=News18}}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱫᱨᱤᱥᱴᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱪᱤᱱᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱷᱟᱛᱨᱚ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤ ᱑᱓'' (᱒᱐᱒᱓)<ref>{{cite news |title=Khatron Ke Khiladi 13: Nyrraa M Banerji opens up about her journey |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-khatron-ke-khiladi-13s-nyrraa-m-banerji-reveals-her-beauty-secrets-gives-tips-to-maintain-good-physique-and-health/articleshow/101052053.cms |work=The Times of India}}</ref> ᱟᱨ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱑᱘'' (᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱕) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Exclusive: Naagin Actress Nyrraa M Banerji Calls Bigg Boss 18 Fascinating |url=https://zeenews.india.com/people/exclusive-naagin-actress-nyrraa-m-banerji-calls-bigg-boss-18-fascinating-says-if-in-love-wont-announce-it-on-social-media-2934317.html |work=Zee News}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱩᱛᱳᱥ ᱨᱟᱬᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱱ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱣᱟᱱ ᱴᱩ ᱪᱟ ᱪᱟ ᱪᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Nyrraa M Banerji says comedy needs honesty as One Two Cha Cha Chaa trailer releases |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nyrraa-m-banerji-says-comedy-needs-honesty-one-two-cha-cha-chaa-trailer-releases/ |work=Bollywood Hungama}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱠᱷᱟᱠᱤ: ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ'' (᱒᱐᱒᱕–᱒᱐᱒᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Nyrraa M Banerji on her role in Khakee: The Bengal Chapter |url=https://www.news18.com/movies/television/nyrraa-m-banerji-on-her-digital-stint-with-neeraj-pandey-9776433.html |work=News18}}</ref> ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ''ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱫᱷᱟᱢᱟᱞ ᱢᱟᱞᱟᱢᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ''ᱣᱟᱱ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱴᱮᱱᱰ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱡᱽᱦᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Nyra Banerjee assisted Tony D'Souza in Azhar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/nyra-banerjee-assisted-tony-dsouza-in-azhar/articleshow/52237206.cms |work=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱥᱟᱜᱚᱛ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮ '''ᱱᱟᱭᱨᱟ ᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Nyrraa M Banerji honoured at Womenpreneur India Awards |url=https://www.lokmattimes.com/entertainment/nyrraa-m-banerji-honoured-at-womenpreneur-india-awards-for-her-trailblazing-entrepreneurial-journey-a475/ |work=Lokmat Times}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱟᱭᱨᱟ ᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="deccanchronicle1">{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack |title=Multi-pronged attack |work=Deccan Chronicle |date=18 December 2013 |access-date=16 June 2014 |archive-date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233620/http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱪᱟᱠᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm |title=Metro Plus Visakhapatnam / Profiles : Balancing act |date=4 July 2009 |access-date=16 June 2014 |archive-date=7 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607113647/http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm |work=[[The Hindu]] |url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱭᱭᱟᱨ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ''ᱠᱟᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle1"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱛᱟ]] ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱭᱭᱟᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=autogenerated2 /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱤᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟ ᱚᱠᱠᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=|date=14 September 2012 |title=Good girl roles? No way!: Madhurima Banerjee |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/good-girl-roles-no-way-madhurima-banerjee/articleshow/16281324.cms |work=[[The Times of India]] |location=Mumbai |access-date=20 January 2026}}</ref> ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟᱜᱟ ᱠᱟᱥᱮᱯᱩ ᱟᱨ ''ᱚᱨᱮᱸᱡᱽ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ (ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)|ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ]] ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟᱨᱤ ᱒ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱷᱟᱨᱤ ᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ, [[ᱠᱩᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱞᱮᱠ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱾ ᱠᱩᱛᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ NRI, ᱥᱟᱭᱤᱥᱛᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ''[[ᱠᱚᱛᱷᱟ ᱡᱚᱱᱛᱟ]]'' ᱨᱮ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱥᱤᱨᱤᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms |title=Allu Sirish grooves to Chiranjeevi's song |work=The Times of India |date=19 November 2013 |access-date=16 June 2014 |archive-date=20 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131120021115/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱫᱷ ᱟᱜ ''ᱴᱮᱢᱯᱚᱨ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name="indiatimes.com">Hemanth Kumar (2 November 2014) [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms Madhuurima to share screen with NTR Jr] . ''The Times of India''</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ, [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤ]] ᱭᱟᱜ ''[[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ]]'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms "Madhuurima and Madhavi Latha join Aambala team"] . ''The Times of India''.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱚᱱᱤ ᱰᱤᱥᱩᱡᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱡᱽᱦᱟᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱫᱨᱤᱥᱴᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱠᱟᱛ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟ ᱥᱟᱭᱭᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱚᱫᱷᱵᱷᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱜᱤᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱯᱤᱥᱟᱪᱤᱱᱤ]]'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ''ᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱠᱷᱟᱛᱨᱚ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤ ᱑᱓'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''[[ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ) ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱑᱘|ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱑᱘]]'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bigg Boss 18: Nyra Banerjee gets evicted from Salman Khan-hosted show in double elimination week |url=https://www.dnaindia.com/television/report-bigg-boss-18-nyra-banerjee-gets-evicted-from-salman-khan-hosted-show-in-double-elimination-week-3115300 |access-date=27 October 2024 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱷᱟᱠᱤ - ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ]] ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱯᱷᱤᱞᱢ === {| class="wikitable sortable" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱮᱱᱟᱜ |- |rowspan=2|᱒᱐᱐᱙ || ''[[ᱟ ᱚᱠᱠᱟᱰᱩ]]'' ||ᱰᱨ. ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱟ || ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ || |- |- | ''[[ᱴᱚᱥ (᱒᱐᱐᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱴᱚᱥ]]'' ||ᱥᱮᱨᱤ || ᱦᱤᱱᱫᱤ ||<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-toss/20090828.htm|title=Review: Toss is a laughable attempt|first=Sukanya|last=Verma|website=Rediff|access-date=26 December 2024|archive-date=19 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019050313/https://www.rediff.com/movies/review/review-toss/20090828.htm|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | ᱒᱐᱑᱐ || ''[[ᱥᱟᱨᱟᱫᱟᱜᱟ ᱠᱟᱥᱮᱯᱩ]]''|| ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ || rowspan="2" | [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]|| |- | ''[[ᱚᱨᱮᱸᱡᱽ (᱒᱐᱑᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱚᱨᱮᱸᱡᱽ]]'' || ᱢᱚᱫᱷᱩ || ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱧᱮᱞ |- | ᱒᱐᱑᱒ || ''[[ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱫᱷᱟᱢᱟᱞ ᱢᱟᱞᱟᱢᱟᱞ]]'' || ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]]|| |- | rowspan="3" |᱒᱐᱑᱔ | ''[[ᱠᱚᱛᱷᱟ ᱡᱚᱱᱛᱟ]]'' || ᱯᱮᱱᱴᱟᱢᱢᱟ |ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ|| |- | ''[[ᱥᱚᱵᱷᱟᱨᱤ ᱒]]'' || || [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]|| |- | ''[[ᱠᱩᱛᱷᱟᱨᱟ]]'' || ᱥᱟᱭᱤᱥᱛᱟ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]|| |- | rowspan="5" | ᱒᱐᱑᱕ || ''[[ᱴᱮᱢᱯᱚᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱴᱮᱢᱯᱚᱨ]]'' || ᱞᱚᱠᱷᱤ || ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ || |- | ''[[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ]]'' || ᱱᱟᱰᱩ ᱯᱳᱱᱱᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]|| |- | ''[[ᱰᱳᱦᱪᱚᱭ]]'' || ᱟᱭᱴᱚᱢ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|| ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ || ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱧᱮᱞ |- | ''ᱥᱩᱯᱟᱨᱤ ᱥᱩᱨᱭᱟ'' || || ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ || |- | ''ᱤᱥᱠ ᱱᱮ ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮ'' || ᱨᱤᱛᱩ || ᱦᱤᱱᱫᱤ || |- | rowspan="2" |᱒᱐᱑᱖ | ''[[ᱣᱟᱱ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱴᱮᱱᱰ (᱒᱐᱑᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱣᱟᱱ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱴᱮᱱᱰ]]''|| ᱥᱤᱢᱨᱚᱱ || rowspan="2" | ᱦᱤᱱᱫᱤ || |- | ''[[ᱟᱡᱽᱦᱟᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱡᱽᱦᱟᱨ]]'' || — || ᱜᱚᱲᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |- | ᱒᱐᱑᱗ || ''[[ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ (᱒᱐᱑᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ]]'' ||ᱜᱚᱣᱨᱤ || ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ || |- | ᱒᱐᱒᱑ || ''[[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱨᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱞᱤᱯᱷ]]''|| ᱥᱳᱣᱢᱤᱞᱤ || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]|| |- |᱒᱐᱒᱖ |''[[ᱣᱟᱱ ᱴᱩ ᱪᱟ ᱪᱟ ᱪᱟ]]'' |ᱥᱳᱢᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱮᱱᱟᱜ!! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ. |- | rowspan="2" |᱒᱐᱑᱙ |''ᱥᱠᱟᱭᱯᱷᱟᱭᱟᱨ'' || || || |- |''ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ'' "ᱦᱮᱞᱳ ᱡᱤ" || || || |- | ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱐ ||''[[ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱫᱨᱤᱥᱴᱤ]]'' | ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱜᱤᱞ | | |- | ᱒᱐᱒᱐ | ''[[ᱮᱠᱥᱠᱭᱩᱡᱽ ᱢᱤ ᱢᱮᱰᱚᱢ]]'' | ᱢᱤᱴᱷᱩ ᱢᱮᱰᱚᱢ | | <ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/articleshow/77783893.cms |title=Rajesh Kumar and Nyra Banerjee starrer 'Excuse Me Madam' promo is out and looks like a fun watch |newspaper=The Times of India |date=27 August 2020 |access-date=3 September 2020 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412204340/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/articleshow/77783893.cms |url-status=live}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱒ |''[[ᱨᱚᱠᱥᱟᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ... ᱨᱚᱥᱚᱞ ᱟᱯᱱᱮ ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱠᱤ ᱰᱷᱟᱞ]]'' |ᱪᱚᱠᱳᱨᱤ ᱢᱩᱱᱜᱽ ᱥᱤᱝ | |<ref>{{Cite news |title=Nyra Banerjee on her multiple looks in 'Rakshabandhan...Rasal Apne Bhai Ki Dhal' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nyra-banerjee-on-her-multiple-looks-in-rakshabandhan-rasal-apne-bhai-ki-dhal/articleshow/85513738.cms |access-date=17 May 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱓ |''[[ᱯᱤᱥᱟᱪᱤᱱᱤ]]'' |ᱨᱟᱹᱱᱤ/ᱯᱤᱥᱟᱪᱤᱱᱤ | | |- | rowspan="2" |᱒᱐᱒᱓ |''[[ᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱠᱷᱟᱛᱨᱚ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤ ᱑᱓]]'' |ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ |᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ |<ref>{{Cite web |title=Nyrraa M Banerji joins the list of contestants in Khatron Ke Khiladi 13 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/nyrraa-m-banerji-joins-list-contestants-khatron-ke-khiladi-13/ |access-date=5 May 2023 |website=Bollywood Hungama |date=25 April 2023 |language=en}}</ref> |- |''ᱯᱷᱩᱦ ᱥᱮ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱒'' | ᱠᱟᱢᱱᱤᱭᱟ | ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱑ | |- | rowspan="2" |᱒᱐᱒᱔ |''[[ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ) ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱑᱘|ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱑᱘]]'' |ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ |᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ |<ref>{{Cite web |title=Meet Bigg Boss 18 contestant Nyra Banerjee with 400 pair of clothes |url=https://www.dnaindia.com/television/photo-gallery-meet-bigg-boss-18-contestant-nyra-banerjee-with-400-pair-of-clothes-3112090 |access-date=27 October 2024 |website=DNA India |language=en}}</ref> |- |''ᱪᱮᱠᱢᱮᱴ'' | ᱱᱤᱞᱚᱢ | [[ᱦᱚᱝᱜᱟᱢᱟ ᱯᱞᱮ]] | |- |᱒᱐᱒᱕ |''[[ᱠᱷᱟᱠᱤ: ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ]]'' |ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ |[[ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ]] ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ | |} === ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱚ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" id="filmography" ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! class="unsortable" scope="col" |ᱧᱩᱛᱩᱢ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ. |- | rowspan="5" |᱒᱐᱒᱒ |''ᱡᱟᱱᱟ ᱦᱮ ᱛᱳᱦ ᱡᱟ'' |[[ᱢᱳᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱨᱯᱷᱟᱱ (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ)|ᱢᱳᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱨᱯᱷᱟᱱ]] |<ref>{{Cite web |title=Gautam Gulati and Nyra Banerjee's love story in singer Mohammed Irfan's latest single Jaana Hai Toh Jaa is to watch out for |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/television/jaana-hai-toh-jaa-gautam-gulati-and-nyra-banerjees-love-story-in-singer-mohammed-irfans-latest-single-is-to-watch-out-for |access-date=17 May 2022 |website=Free Press Journal |language=en |archive-date=8 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108045255/https://www.freepressjournal.in/entertainment/television/jaana-hai-toh-jaa-gautam-gulati-and-nyra-banerjees-love-story-in-singer-mohammed-irfans-latest-single-is-to-watch-out-for |url-status=dead }}</ref> |- |''ᱦᱟᱨᱴᱛᱷᱨᱚᱵᱽ'' |ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱦᱩ |<ref>{{Cite news |title=Check Out Latest Haryanvi Song Music Video - 'Heartthrob' Sung By Veer Sahu {{!}} Haryanvi Video Songs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/haryanvi/check-out-latest-haryanvi-song-music-video-heartthrob-sung-by-veer-sahu/videoshow/90562153.cms |access-date=5 November 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''ᱚᱣᱨ ᱠᱤᱛᱱᱟ ᱨᱩᱞᱟᱭᱮᱜᱤ ᱛᱩ'' |ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱡᱮᱱ |<ref>{{Cite web |title=TV actors Nyrraa M Banerji and Vin Rana in a music video |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/just-beat-it-451483/ |access-date=2025-08-06 |website=The Tribune |language=en}}</ref> |- |''ᱟᱥᱤᱠᱳᱸ ᱠᱤ ᱢᱮᱦᱯᱷᱤᱞ'' |[[ᱥᱴᱮᱵᱤᱱ ᱵᱮᱱ]], [[ᱯᱟᱭᱚᱞ ᱫᱮᱵᱽ]] |<ref>{{Cite web |title=Watch The Popular Punjabi Music Video Aashiqon Ki Mehfil By Payal Dev And Stebin Ben {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/watch-the-popular-punjabi-music-video-aashiqon-ki-mehfil-by-payal-dev-and-stebin-ben/videoshow/107183550.cms |access-date=2025-08-06 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- |''ᱱᱚᱴᱤ ᱵᱟᱞᱚᱢ'' |[[ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱵᱮᱫᱽᱭᱚ]] | |- |᱒᱐᱒᱓ |''ᱵᱟᱨᱤᱥ'' |[[ᱡᱟᱵᱷᱮᱫᱽ ᱚᱞᱤ]], ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ |<ref>{{Cite web |title=Nyrraa M Banerji shares excitement about her latest song 'Baarish' - The rain anthem of the season |url=https://www.indiaforums.com/article/nyrraa-m-banerji-shares-excitement-about-her-latest-song-baarish-the-rain-anthem-of-the-season_200560 |access-date=2025-08-06 |website=India Forums |language=en}}</ref> |- | rowspan="4" |᱒᱐᱒᱕ |''ᱢᱮᱸ ᱛᱮᱨᱤ ᱦᱩᱸ'' |ᱚᱦᱟᱱ |<ref>{{Cite web |title=Nyra Banerjee and Manish Rana speak about their song |url=https://www.bollywoodhelpline.com/videos/nyra-banerjee-and-manish-rana-speak-about-their-song-main-teri-hoon/24438 |access-date=2025-08-06 |website=www.bollywoodhelpline.com |language=en}}</ref> |- |''ᱤᱱᱛᱮᱡᱟᱨ'' |ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ | |- |''SLT (Stay Like This)'' |ᱦᱚᱨᱥ ᱫᱟᱫᱟ | |- |ᱯᱮᱥᱮᱱᱥ |ᱯᱨᱚᱱᱚᱭ ᱯᱟᱣᱟᱨ | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * {{IMDb name|id=4659203}} * {{Facebook|Nyra.Official/}} {{DEFAULTSORT:Banerjee, Nyra}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] qup0zo96m3qejdt1p6xnx3qs7fe7eyw ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ 0 27196 193190 147618 2026-06-26T15:19:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193190 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ | nickname = ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱛᱳ | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = Dunigram club.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) | coordinates = {{coord|24.221451|N|87.916242|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] | governing_body = | leader_title1 = ᱮᱢ.ᱯᱤ | leader_name1 = [[ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱟᱭ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱘,᱒᱘᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱑᱒᱔᱑ (ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱪ.ᱚ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[Subscriber trunk dialling|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱔᱖᱑ | registration_plate = WB ᱔᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|᱔᱒, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | website = {{URL|http://birbhum.nic.in/}} {{URL|https://dunigram360.blogspot.com/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }}'''ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱡᱚᱱᱚᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱ.ᱡ . ᱟ ᱑᱙᱓᱕ᱠᱚᱮᱨᱢᱟ935 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱯᱚᱱᱣᱟ ᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮ᱘᱐ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ 80% ᱴᱚᱮᱫᱟᱭᱥᱚᱱᱫᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱰᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱮᱱᱮᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱫᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱡᱚᱱᱚᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱚᱚᱢᱤᱛᱤᱭᱟᱫ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱰᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ, ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱯᱟᱱᱪᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱲᱡᱩᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱢᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ([[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱯᱷᱤᱛᱚᱨ|ᱤᱫᱽ]], [[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱯᱷᱤᱛᱚᱨ|ᱞᱼᱯᱷᱤᱛᱚᱨ ᱾]][[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|ᱤ ᱟᱞᱼᱟᱟ ᱾]],[[ᱦᱳᱞᱤ|ᱦᱳᱞᱤ ᱾]], ᱥᱚᱨ[[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|ᱹ]]ᱚᱥᱚᱛ[[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|ᱫᱤᱵᱤ]]ᱟ ᱟᱨ [[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|ᱹ]] ᱚᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱮᱢᱟᱱ) ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟ[[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|.]]ᱹᱜ[[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|.]]ᱟᱲ[[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|ᱫᱚ]]ᱨ ᱮᱱᱡᱤᱳ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥ[[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|ᱫ]]ᱯᱲᱟᱣᱼᱟ ᱾[[ᱤᱫᱽ ᱩᱞ ᱟᱡᱽᱦᱟ|ᱡᱚᱱᱚᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]] ᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ (ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Bangla Sanskrit Mancha|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱞ]]ᱚ[[Bangla Sanskrit Mancha|ᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱪᱟ]] ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱩᱠᱛᱤᱣᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱾ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱰᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱵᱷᱚᱞᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱥᱥᱚᱱᱛᱚᱵᱤᱠ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱪᱮᱸᱜᱷᱟᱣᱱᱟᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥ,ᱮᱪᱮᱶᱟᱨ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱠᱚᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Dunigram Janakalyan Samity |url=http://www.indiangoslist.com/ngo-address/dunigram-janakalyan-samity-in-kolkata-west-bengal_WB-2010-0034544 |access-date=1 February 2018 |publisher=N.G.O INDIA |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916235637/http://www.indiangoslist.com/ngo-address/dunigram-janakalyan-samity-in-kolkata-west-bengal_WB-2010-0034544 |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱥᱚᱱ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ&nbsp; ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮ ᱮᱱ ᱮᱭᱤᱪ ᱑᱔ (ᱮᱱ.ᱮᱭᱤᱪ ᱖᱐ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>&nbsp; == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱘,᱒᱘᱒, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱔,᱒᱙᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱙᱘᱗ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑,᱑᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱔,᱙᱑᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱙.᱑᱔%)᱾<ref name="census3-2011">{{Cite web |title=2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=6 February 2018 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> == ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ == ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱟᱨᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱱ ᱗᱓᱑᱒᱔᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱳᱭᱮᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱱᱳᱱᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Birbhum Postal Zip Code Finder by Post Office |url=http://pincodezip.in/pincode/west-bengal/birbhum/birbhum |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202130623/http://pincodezip.in/pincode/west-bengal/birbhum/birbhum |archive-date=2 February 2018 |access-date=6 February 2018 |publisher=pincodezip.in}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱫᱩᱱᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Health & Family Welfare Department |url=https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf |archive-date=21 April 2018 |access-date=6 February 2018 |website=Health Statistics – Primary Health Centres |publisher=Government of West Bengal}}</ref> == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}{{Birbhum District}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]] 323pi3k6jbhje2bwejexbfexl6duqhe ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28304 193187 189610 2026-06-26T14:55:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193187 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | image = Mumbai Airport Logo.svg | image-width = 300px | image2 = | image2-width = 300px | IATA = BOM | ICAO = VABB | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]]<ref>{{Cite web |title=LIST OF INDIAN AIRPORTS |url=https://www.aai.aero/sites/default/files/basic_page_files/list%20of%20airport%20bilingual.pdf }}</ref> | operator = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MIAL) {{smalldiv| *[[ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱡᱮᱡᱽ]] (74%) *[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]] (26%) }} | city-served = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | opened = ᱑᱙᱔᱒ | hub = {{ubl| | {{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]}} | {{nowrap|[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]]}} | {{nowrap|[[ᱟᱠᱟᱥᱟ ᱮᱭᱟᱨ]]}} }} | focus_city = {{ubl| | {{nowrap|[[ᱵᱞᱩ ᱰᱟᱨᱴ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ]]}} | {{nowrap|[[ᱯᱷᱮᱰᱮᱠᱥ ᱮᱥᱯᱨᱮᱥ]]}} }} | operating_base = {{ubl| | {{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]}} | {{nowrap|[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]}} | {{nowrap|[[ᱥᱯᱟᱭᱥᱡᱮᱴ]]}} }} | elevation-f = ᱓᱗ | elevation-m = ᱑᱑ | metric-elev = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | coordinates = {{coord|19|05|19|N|72|52|05|E|region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL|csmia.adaniairports.com}} | pushpin_map = India | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_relief = | pushpin_label = '''BOM''' | r1-number = ᱑᱔/᱓᱒ | r1-length-f = ᱙,᱕᱙᱖ | r1-length-m = ᱒,᱙᱒᱕ | r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]] | metric-rwy = ᱣᱟᱭᱤ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱕᱒,᱘᱒᱐,᱗᱕᱔ ({{increase}} 20.2%) | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔<!--Do not remove or change these sources, doing so will cause serious confict with other sources.--> | r2-number = ᱐᱙/᱒᱗ | r2-length-f = ᱑᱑,᱓᱐᱒ | r2-length-m = ᱓,᱔᱔᱕ | r2-surface = Asphalt | stat2-header = Aircraft movements | stat2-data = ᱓᱒᱔,᱙᱘᱖ ({{increase}} 11.9%) | stat3-header = Cargo tonnage | stat3-data = ᱘᱒᱒,᱙᱖᱓ ({{increase}} 5.9%) | footnotes = Source: [[Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref> }} '''ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: BOM, ICAO: VABB) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (MMR) ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Annual Airport Traffic Report">{{Cite book|url=https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/annual-atr/ATR2019.pdf|title=2019 Annual Airport Traffic Report|publisher=Port Authority of New York and New Jersey.|year=2020|location=United States}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MIAL) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=13 July 2021 |title=Adani Group takes over Mumbai airport |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/adani-group-takes-over-mumbai-airport/articleshow/84380085.cms |access-date=14 October 2023 |issn=0971-8257}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱟᱨᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱤᱰ ᱫᱚ ᱖ ᱞᱮᱱ ᱮᱞᱤᱵᱮᱴᱮᱰ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=GVK CSIA Project |url=http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |access-date=21 September 2012 |publisher=GVK Industries Ltd. |archive-date=6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906000533/http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱥᱴᱚᱯ ᱥᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="BS1">{{cite news |date=13 February 2014 |title=Sahar elevated corridor: Five minute 'short-cut' to airport from Western Express High now open to public |work=[[The Times of India]] |url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/mumbai-airport-t2-to-open-for-passengers-on-feb-12-114011001127_1.html |access-date=13 February 2014}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ (᱑᱖᱓᱐-᱑᱖᱘᱐) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ "ᱥᱚᱦᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ" ᱠᱷᱚᱱ "ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ" (ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ" ᱒᱐᱑᱘<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/mumbai-airport-chhatrapati-shivaji-maharaj-international-airport-5333252/|title=Mumbai airport renamed as Chhatrapati Shivaji 'Maharaj' International Airport|work=The Indian Express|access-date=12 January 2019|date=30 August 2018}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱓᱐ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱤᱞᱮ ᱯᱟᱨᱞᱮ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<!-- Passenger and Relevant Air Traffic Data has been moved to a dedicated section, keeping the introduction short and brief. --> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱟᱨ.ᱮ.ᱮᱯᱷ. ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/communication.html |title=Maharashtra State Gazetteers – Greater Bombay District |publisher=Cultural.maharashtra.gov.in |access-date=28 December 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱦᱩ ᱮᱭᱨᱳᱰᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨ.ᱮ.ᱮᱯᱷ. ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="GAZ">{{cite web|url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/communication.html |title=Transport by Air |publisher= Maharashtra State Gazetteers |year= 1987 |access-date=5 March 2012}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐᱐ ᱮᱠᱚᱨ (᱖᱑᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="GAZ"/> ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱐᱙/᱒᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ "ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], ᱮᱭᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱤᱱᱰᱟᱢᱮᱨ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱔᱙.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱴᱣᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱴᱣᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LGA">{{cite news |author=Manju, V. |date=13 May 2017 |title=Now, Mumbai world's busiest airport with only one runway |newspaper=The Times of India |agency=TNN |location=Mumbai |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/now-mumbai-worlds-busiest-airport-with-only-one-runway/articleshow/58652790.cms |access-date=13 May 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="The Times of India">{{cite news |date=20 September 2014 |title=Mumbai ATC handles a about 50 flights an hour |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mumbai-ATC-handles-a-record-51-flights-an-hour/articleshow/43022431.cms |access-date=29 September 2014}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱔᱕.᱘᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ.ᱡᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱗.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Leading airports across India in financial year 2020, by number of passengers handled(in millions) |url=https://www.statista.com/statistics/589115/indian-airports-passenger-traffic/ |access-date=27 January 2021 |website=statista}}</ref> ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱕᱒.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AAI3"/> ==ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ== ᱡᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ. ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱣᱮᱥᱴ<ref name="Bidvest.co.za">{{cite web |title=Bidvest.co.za |url=http://www.bidvest.co.za/ |access-date=24 August 2010 |publisher=Bidvest.co.za}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MIAL), ᱜᱟᱶᱛᱟ (᱗᱔%) ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ (᱒᱖%) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |title=GVK website, CSIA |publisher=gvk.com |access-date=19 January 2012 |archive-date=6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906000533/http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, MIAL ᱫᱚ CSMIA ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱡᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ 1A ᱟᱨ 1B, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ 2B ᱟᱨ 2C ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ 1C ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ T2 ᱡᱷᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ MIAL ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱠᱥᱤᱣᱮ, ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨᱥᱟᱭᱤᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="APAO">{{cite web |date=24 June 2012 |title=Mumbai International Airport Limited – MIAL |url=http://www.apaoindia.com/?page_id=164 |access-date=4 May 2016 |publisher=Association of Private Airport Operators}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, MIAL ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱤᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱱᱟᱞ SITA ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ CSIA ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱱ-ᱭᱩᱡᱷ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱤᱭᱳᱥᱠ ᱟᱨ CUTE (''ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱭᱩᱡᱽ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱤᱠᱣᱤᱯᱢᱮᱱᱴ'') ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://csia.in/Sita-Mial.asp |title=CSIA.in |publisher=CSIA.in |date=8 February 2008 |access-date=24 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090622054352/http://www.csia.in/Sita-Mial.asp |archive-date=22 June 2009 }}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ MIAL ᱨᱮ ᱡᱤᱵᱤᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱵᱮᱥᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗᱔% ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Thomas|first=Tanya|date=1 September 2020|title=Adani to acquire Mumbai airport|url=https://www.livemint.com/companies/news/adani-to-acquire-mumbai-airport-11598920714672.html|access-date=1 September 2020|work=Livemint|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gandhi|first=Forum|title=Adani takes over MIAL, Navi Mumbai airports after a 2-year tussle with GVK|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/gvk-in-deal-with-adani-group-for-mumbai-international-airport/article32484211.ece|access-date=1 September 2020|work=@businessline|language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ}} {{Wikivoyage}} * {{Official website|https://csmia.adaniairports.com}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] hckbgx5kb9h1xrhcevehfzz8eboeseh ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28523 193182 159305 2026-06-26T14:28:37Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ: ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ᱾ 159305 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | image = | image2 = The front facade of Kazi Nazrul Islam Airport, Andal, Durgapur.jpg | caption2 = | IATA = RDP | ICAO = VEDG<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/bengals-kazi-nazrul-islam-airport-receives-final-regulatory-approval/articleshow/47078805.cms |title=Bengal's Kazi Nazrul Islam Airport receives final regulatory approval – The Economic Times |newspaper=The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |access-date=30 April 2017|last1=Mishra |first1=Mihir }}</ref> | coordinates = {{coord|23|37|17|N|87|14|36|E|region:IN|display=inline,title}} | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_label = '''RDP''' | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱮᱭᱨᱳᱴᱨᱳᱯᱚᱞᱤᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (BAPL)<br>ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ<br>ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱩᱴ | operator = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | city-served = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]]<br>[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] | Airlines. = [[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] | opened = {{start date and age|2015|05|18|df=y|p=n|br=n}} | location = [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]],<br>{{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | elevation-f = 302 | website = {{ubl|{{URL|http://www.kniairport.com/}}}} | metric-rwy = Yes | r1-number = ᱑᱖/᱓᱔ | r1-length-m = 2800 | r1-surface = ᱟᱥᱯᱷᱚᱞᱴ | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱕᱑᱔,᱗᱖᱐ ({{increase}} ᱔.᱖%) <!--Do not change or remove the figures, these are strictly as per the sources mentioned below and changing them will cause conflicting with sources.-->| stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ | stat2-data = ᱓,᱒᱓᱔ ({{decrease}} ᱐.᱕%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = ᱔᱙᱑ ({{increase}} ᱑.᱘%) | footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2024}}</ref> }} '''ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{Airport codes|RDP|VEDG}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title= Durgapur Airport (RDP) or Kazi Nazrul Islam Airport |url=https://www.goindigo.in/airport-directory/india/durgapur-rdp.html | website=goindigo |access-date=2 September 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Jindal-led JSW Group to invest in Durgapur airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/jsw-group-to-invest-in-durgapur-airport-infrastructure-development/articleshow/111701922.cms |work=The Times Of India |date=13 July 2024 |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚᱵᱤ ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱪᱤᱛᱨᱚᱝᱡᱚᱱ]], [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]], [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱥᱟᱹᱭᱛᱟᱹ]], [[ᱥᱩᱨᱤ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ|ᱥᱩᱨᱤ]], [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱭᱨᱳᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱮᱭᱨᱳᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱵᱤ.ᱮ.ᱯᱤ.ᱮᱞ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CAPA">{{cite web|title=Profile on Kazi Nazrul Islam International Airport|url=http://centreforaviation.com/profiles/newairports/kazi-nazrul-islam-international-airport|access-date=5 August 2014|newspaper=[[Centre for Asia Pacific Aviation|CAPA]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓-᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="traffic_stats1">{{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2K19Annex3.pdf|title=Traffic News for the month of March 2019: Annexure-III|work=[[Airports Authority of India]]|access-date=1 May 2019|pages=4–5}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ=== ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱡᱮ ᱛᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱟᱨ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱥᱤ.ᱮ (DGCA) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Business Standard">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/bengal-aerotropolis-projects-gets-dgca-nod-for-airport-115042700838_1.html|title=Bengal Aerotropolis Projects gets DGCA nod for airport|newspaper=[[Business Standard]]|date=27 April 2015|access-date=27 April 2015}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ=== ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱵᱷᱤᱟᱭᱤᱯᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/narendra-modi-first-passenger-to-use-andal-airport/articleshow/47234884.cms|title=Narendra Modi first passenger to use Durgapur airport |newspaper=[[The Economic Times]]|date=11 May 2015|access-date=11 May 2015}}</ref> ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Mishra|first1=Mihir|title=Air India operates inaugural flight between Durgapur & Kolkata|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/47329679.cms|access-date=19 May 2015|newspaper=Economic Times|date=18 May 2015}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱡᱩᱢ ᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] - [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] - [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱡᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱞᱟᱱ== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (US$᱗᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱟᱛᱮ ᱖᱕᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref name="BS">{{cite news|title=Rechristened Bengal aerotropolis unveiled|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rechristened-bengal-aerotropolis-unveiled-113091900559_1.html|access-date=5 August 2014|newspaper=[[Business Standard]]|date=20 September 2013}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐% ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ== ᱥᱟᱡᱚᱱ ᱡᱤᱱᱫᱚᱞ ᱟᱜ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱡᱮᱹᱮᱥᱹᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱹ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱨᱚᱥᱴᱨᱠᱪᱚᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Jindal-led JSW Group to invest in Durgapur airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/jsw-group-to-invest-in-durgapur-airport-infrastructure-development/articleshow/111701922.cms |work=The Times Of India |date=13 July 2024 |language=en}}</ref> ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ: “ᱡᱮᱹᱮᱥᱹᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱹ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱾” ==ᱢᱟᱹᱞᱤᱠᱟᱜ== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱒᱖.᱐᱕% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ (CAI) BAPL ᱨᱮ ᱓᱐.᱒᱑% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ IL&FS, ᱯᱨᱟᱜᱟᱛᱤ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱸᱰ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ, ᱯᱨᱟᱜᱟᱛᱤ ᱔᱗, ᱞᱮᱱᱰ ᱞᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== [[File:Air Traffic Control, KNI Airport, Andal, Durgapur.jpg|ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ|thumb]] ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== ᱕,᱗᱕᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱟᱨᱴ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱴᱩᱞᱥ (CUTE) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱜᱽᱡᱮᱡᱽ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱞᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TOI">{{cite news|title=Aerotropolis to bank on service, not size|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Aerotropolis-to-bank-on-service-not-size/articleshow/11831700.cms|access-date=5 August 2014|newspaper=[[The Times of India]]|date=10 February 2012}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱠ VI ᱯᱷᱭᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TOI"/> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱥᱮᱵᱟ, ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱵᱤ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱵᱽ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱟᱱᱣᱮ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓,᱓᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ) CAT I ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (ILS) ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ A᱓᱒᱐ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱣᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ, ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱡᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ: <!-- Please use only independent sources. The airport and airline itself are not independent sources. --> {{Airport destination list | 3rdcoltitle = Refs | 3rdcolunsortable=yes <!-- --> | [[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] |[[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]],<ref>{{cite news|title=IndiGo to launch direct flight connectivity from Chennai to Durgapur from May 16|url=https://www.telegraphindia.com/business/indigo-to-launch-direct-flight-connectivity-from-chennai-to-durgapur-from-may-16/cid/2014416|website=The Telegraph|date=19 April 2024|access-date=22 April 2024|language=en}}</ref> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱯᱨᱤᱭᱟ ᱜᱚᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱨᱰᱚᱞᱚᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]],<ref name="6ERDP">{{cite news|last=Pall|first=Samreen|title=Durgapur: New Direct Flights To Bhubaneswar, Bagdogra, And Guwahati End|url=https://www.news18.com/auto/durgapur-new-direct-flights-to-bhubaneswar-bagdogra-and-guwahati-to-begin-starting-august-end-8928886.html|website=News18|date=11 June 2024|access-date=11 June 2024|language=en}}</ref> [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱟᱜᱽᱰᱳᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]<ref name="6ERDP"/>|<ref>{{cite web |title=Flight Information |date=7 May 2021 |url=https://kniairport.com/flights/ |access-date=22 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=Indigo to operate 22 new domestic flights from 28 March|url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bengaluru-airport-now-connects-61-domestic-destinations-mostly-non-metro-cities-7194549/lite/|website=www.livemint.com|access-date=11 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/IndiGo6E/status/1364067953122009094|title=Unveiling our all-new domestic destination - Durgapur, a beautiful city in West Bengal|work=IndiGo|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/bengalaero/status/1377478715681214468|title=Durgapur airport is now connected to 8 cities in India with direct flights}}</ref><ref name="k">{{cite web |title=Flight Information |url=https://kniairport.com/flights/ |website=kniairport.com |date=7 May 2021 |access-date=19 August 2021}}</ref> <!-- --> }} ==ᱡᱚᱲᱟᱣ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱮᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞᱣᱮ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ {{rws|ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (UDL) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟ (OYR) ᱟᱨ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (DGR) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] guhayukacsr36s6erjqfr34kbfh9h8w 193184 193182 2026-06-26T14:29:20Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 193184 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | image = | image2 = The front facade of Kazi Nazrul Islam Airport, Andal, Durgapur.jpg | caption2 = | IATA = RDP | ICAO = VEDG<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/bengals-kazi-nazrul-islam-airport-receives-final-regulatory-approval/articleshow/47078805.cms |title=Bengal's Kazi Nazrul Islam Airport receives final regulatory approval – The Economic Times |newspaper=The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |access-date=30 April 2017|last1=Mishra |first1=Mihir }}</ref> | coordinates = {{coord|23|37|17|N|87|14|36|E|region:IN|display=inline,title}} | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_label = '''RDP''' | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱮᱭᱨᱳᱴᱨᱳᱯᱚᱞᱤᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (BAPL)<br>ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ<br>ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱩᱴ | operator = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | city-served = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]]<br>[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] | Airlines. = [[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] | opened = {{start date and age|2015|05|18|df=y|p=n|br=n}} | location = [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]],<br>{{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | elevation-f = 302 | website = {{ubl|{{URL|http://www.kniairport.com/}}}} | metric-rwy = Yes | r1-number = ᱑᱖/᱓᱔ | r1-length-m = 2800 | r1-surface = ᱟᱥᱯᱷᱚᱞᱴ | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱕᱑᱔,᱗᱖᱐ ({{increase}} ᱔.᱖%) <!--Do not change or remove the figures, these are strictly as per the sources mentioned below and changing them will cause conflicting with sources.-->| stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ | stat2-data = ᱓,᱒᱓᱔ ({{decrease}} ᱐.᱕%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = ᱔᱙᱑ ({{increase}} ᱑.᱘%) | footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2024}}</ref> }} '''ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{Airport codes|RDP|VEDG}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title= Durgapur Airport (RDP) or Kazi Nazrul Islam Airport |url=https://www.goindigo.in/airport-directory/india/durgapur-rdp.html | website=goindigo |access-date=2 September 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Jindal-led JSW Group to invest in Durgapur airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/jsw-group-to-invest-in-durgapur-airport-infrastructure-development/articleshow/111701922.cms |work=The Times Of India |date=13 July 2024 |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚᱵᱤ ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱪᱤᱛᱨᱚᱝᱡᱚᱱ]], [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]], [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱥᱟᱹᱭᱛᱟᱹ]], [[ᱥᱩᱨᱤ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ|ᱥᱩᱨᱤ]], [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱭᱨᱳᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱮᱭᱨᱳᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱵᱤ.ᱮ.ᱯᱤ.ᱮᱞ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CAPA">{{cite web|title=Profile on Kazi Nazrul Islam International Airport|url=http://centreforaviation.com/profiles/newairports/kazi-nazrul-islam-international-airport|access-date=5 August 2014|newspaper=[[Centre for Asia Pacific Aviation|CAPA]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓-᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="traffic_stats1">{{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2K19Annex3.pdf|title=Traffic News for the month of March 2019: Annexure-III|work=[[Airports Authority of India]]|access-date=1 May 2019|pages=4–5}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ=== ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱡᱮ ᱛᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱟᱨ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱥᱤ.ᱮ (DGCA) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Business Standard">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/bengal-aerotropolis-projects-gets-dgca-nod-for-airport-115042700838_1.html|title=Bengal Aerotropolis Projects gets DGCA nod for airport|newspaper=[[Business Standard]]|date=27 April 2015|access-date=27 April 2015}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ=== ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱵᱷᱤᱟᱭᱤᱯᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/narendra-modi-first-passenger-to-use-andal-airport/articleshow/47234884.cms|title=Narendra Modi first passenger to use Durgapur airport |newspaper=[[The Economic Times]]|date=11 May 2015|access-date=11 May 2015}}</ref> ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Mishra|first1=Mihir|title=Air India operates inaugural flight between Durgapur & Kolkata|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/47329679.cms|access-date=19 May 2015|newspaper=Economic Times|date=18 May 2015}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱡᱩᱢ ᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] - [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] - [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱡᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱞᱟᱱ== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (US$᱗᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱟᱛᱮ ᱖᱕᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref name="BS">{{cite news|title=Rechristened Bengal aerotropolis unveiled|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/rechristened-bengal-aerotropolis-unveiled-113091900559_1.html|access-date=5 August 2014|newspaper=[[Business Standard]]|date=20 September 2013}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐% ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ== ᱥᱟᱡᱚᱱ ᱡᱤᱱᱫᱚᱞ ᱟᱜ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱡᱮᱹᱮᱥᱹᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱹ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱨᱚᱥᱴᱨᱠᱪᱚᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Jindal-led JSW Group to invest in Durgapur airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/jsw-group-to-invest-in-durgapur-airport-infrastructure-development/articleshow/111701922.cms |work=The Times Of India |date=13 July 2024 |language=en}}</ref> ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ: “ᱡᱮᱹᱮᱥᱹᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱹ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱾” ==ᱢᱟᱹᱞᱤᱠᱟᱜ== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱒᱖.᱐᱕% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ (CAI) BAPL ᱨᱮ ᱓᱐.᱒᱑% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ IL&FS, ᱯᱨᱟᱜᱟᱛᱤ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱸᱰ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ, ᱯᱨᱟᱜᱟᱛᱤ ᱔᱗, ᱞᱮᱱᱰ ᱞᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== [[File:Air Traffic Control, KNI Airport, Andal, Durgapur.jpg|ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ|thumb]] ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== ᱕,᱗᱕᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱟᱨᱴ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱴᱩᱞᱥ (CUTE) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱜᱽᱡᱮᱡᱽ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱞᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TOI">{{cite news|title=Aerotropolis to bank on service, not size|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Aerotropolis-to-bank-on-service-not-size/articleshow/11831700.cms|access-date=5 August 2014|newspaper=[[The Times of India]]|date=10 February 2012}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱠ VI ᱯᱷᱭᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TOI"/> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱥᱮᱵᱟ, ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱵᱤ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱵᱽ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱟᱱᱣᱮ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓,᱓᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ) CAT I ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (ILS) ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ A᱓᱒᱐ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱣᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ, ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱡᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ: <!-- Please use only independent sources. The airport and airline itself are not independent sources. --> {{Airport destination list | 3rdcoltitle = Refs | 3rdcolunsortable=yes <!-- --> | [[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] |[[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]],<ref>{{cite news|title=IndiGo to launch direct flight connectivity from Chennai to Durgapur from May 16|url=https://www.telegraphindia.com/business/indigo-to-launch-direct-flight-connectivity-from-chennai-to-durgapur-from-may-16/cid/2014416|website=The Telegraph|date=19 April 2024|access-date=22 April 2024|language=en}}</ref> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱯᱨᱤᱭᱟ ᱜᱚᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱨᱰᱚᱞᱚᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]],<ref name="6ERDP">{{cite news|last=Pall|first=Samreen|title=Durgapur: New Direct Flights To Bhubaneswar, Bagdogra, And Guwahati End|url=https://www.news18.com/auto/durgapur-new-direct-flights-to-bhubaneswar-bagdogra-and-guwahati-to-begin-starting-august-end-8928886.html|website=News18|date=11 June 2024|access-date=11 June 2024|language=en}}</ref> [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱟᱜᱽᱰᱳᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]<ref name="6ERDP"/>|<ref>{{cite web |title=Flight Information |date=7 May 2021 |url=https://kniairport.com/flights/ |access-date=22 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=Indigo to operate 22 new domestic flights from 28 March|url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bengaluru-airport-now-connects-61-domestic-destinations-mostly-non-metro-cities-7194549/lite/|website=www.livemint.com|access-date=11 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/IndiGo6E/status/1364067953122009094|title=Unveiling our all-new domestic destination - Durgapur, a beautiful city in West Bengal|work=IndiGo|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/bengalaero/status/1377478715681214468|title=Durgapur airport is now connected to 8 cities in India with direct flights}}</ref><ref name="k">{{cite web |title=Flight Information |url=https://kniairport.com/flights/ |website=kniairport.com |date=7 May 2021 |access-date=19 August 2021}}</ref> <!-- --> }} ==ᱡᱚᱲᱟᱣ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱮᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞᱣᱮ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ {{rws|ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (UDL) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟ (OYR) ᱟᱨ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (DGR) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] fd16czjwvlkb7j92o0b1as8ut94d6bf ᱭᱚᱱᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ 0 29909 193192 165008 2026-06-26T15:42:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193192 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | birth_name = ᱭᱚᱱᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ | image = Yana Gupta in 2016.jpg | caption = ᱭᱚᱱᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ | occupation = [[ᱢᱚᱰᱮᱞ]], [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]], [[ᱚᱱᱚᱤᱭᱟᱹ]] | nationality = Czech | birth_date = {{birth date and age|1979|04|23|df=yes}} | birth_place = [[ᱵᱨᱱᱚ]], [[South Moravian Region]], [[ᱠᱨᱤᱡᱽ SR]], [[Czechoslovak Socialist Republic|Czechoslovak SR]] {{small|(now [[Czech Republic]])}} | spouse = {{marriage|ᱥᱛᱭᱟᱠᱟᱢ ᱜᱩᱯᱛᱟ|2001|2005|end=div}} }} '''ᱭᱚᱱᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱠ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>"[https://web.archive.org/web/20040310210215/http://www.hindu.com/mp/2004/01/19/stories/2004011900440300.htm Czech-mate time]." ''[[The Hindu]]''. Monday 19 January 2004. Retrieved 17 February 2009.</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟ ᱥᱤᱱᱠᱳᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱨᱱᱳ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱪᱮᱠ ᱥᱨ, ᱪᱮᱠᱳᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ ᱥᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="dob">{{Cite web |url=http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/foreign-actors-try-their-hand-at-bollywood-2011-06-18-1.403253 |title=Foreign actors try their hand at Bollywood |last=Administrator |first=System |website=Emirates 247 |language=en-GB |access-date=21 March 2016 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407235447/http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/foreign-actors-try-their-hand-at-bollywood-2011-06-18-1.403253 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱶᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.moneycontrol.com/lic_housing/lic/story.php?id=47 |title=Moneycontrol.com >> Lic >> Dream House >> You Are Like Mona Lisa, Isn't It? |website=moneycontrol.com |access-date=27 March 2019}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱳᱥᱳ ᱟᱜ ᱟᱥᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱭᱚᱠᱚᱢ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠ ᱵᱽᱨᱟᱱᱰ, ᱞᱚᱠᱢᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱽᱨᱟᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱩᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ "ᱵᱟᱵᱩᱡᱤ ᱡᱟᱨᱟ ᱫᱮᱨᱮ ᱪᱚᱞᱳ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱛᱮᱥ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱥᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾[ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ] ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ, How To Love Your Body And Get The Body You Love ᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱰᱟᱨ ᱒ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱮᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱖ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱞᱚᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱭᱡᱚᱝ ᱪᱚᱝ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱚᱜᱚᱱᱤᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱥᱥᱮᱦᱨᱟ (᱒᱐᱑᱘) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=Yana Gupta: I am glad Jhalak Dikhhla Jaa is over |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-yana-gupta/20110317.htm |work=Rediff.com |access-date=1 July 2015}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱭᱚᱠᱚᱢ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{IMDb name}} s99mqqe1my7mc88t29q3cx1udzcb5sq ᱦᱩᱢᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱠ 0 30131 193169 166278 2026-06-26T12:24:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193169 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱩᱢᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱠ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1987|11|18}}<ref name="AajMalick">{{cite news |url=http://www.aaj.tv/2013/08/humaima-malik-signs-bollywood-film-opposite-emran-hashmi/ |title=Humaima Malik signs bollywood film opposite Emran Hashmi |date=13 August 2013 |work=aaj.tv |access-date=8 December 2013 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225100647/http://www.aaj.tv/2013/08/humaima-malik-signs-bollywood-film-opposite-emran-hashmi/ |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[ᱠᱭᱮᱛᱟ]], [[ᱵᱟᱹᱞᱩᱪᱤᱛᱟᱱ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | image = Humaima Malick at the Trailer launch of her film ‘Raja Natwarlal’ (cropped).jpg | caption = Malick in 2014 | occupation = ᱢᱚᱰᱮᱞ]], [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | years_active = 2009 – present | relatives = [[ᱯᱷᱮᱨᱚᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ]] (brother)<br/> ᱫᱩᱣᱟ ᱢᱟᱞᱤᱠ (sister)<ref>{{Cite web |url=https://style.pk/humaima-malick-arranged-baby-shower-for-dua-malik/ |title=Humaima Malick arranged Baby Shower for Dua Malik |date=15 August 2016 |publisher=Style |location=Pakistan |accessdate=5 June 2022 |archive-date=12 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812023629/https://style.pk/humaima-malick-arranged-baby-shower-for-dua-malik/ |url-status=dead }}</ref><br/>Sohail Haider (brother-in-law) | spouse = {{marriage | [[ᱥᱟᱮᱢᱚᱱ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤ]] | 2009 |2010|reason=divorced}} | website = }} '''ᱦᱩᱢᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱠ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱠ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱫᱤᱣᱟᱱᱜᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱩᱥᱢᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱚᱥᱟᱞ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱣᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ᱾<ref>{{Cite news |title=Humaima Malick: I am the highest paid actress in Pakistan - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/humaima-malick-i-am-the-highest-paid-actress-in-pakistan/articleshow/37957471.cms |access-date=2022-11-01 |website=The Times of India |language=en |quote=My father is a pathan from Baluchistan and used to be the sardar of a tribe earlier. My mother is a simple housewife.|last1=Gupta |first1=Priya }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱣᱮᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=cE0k6o18bwM |title=Humaima Malick Suddenly Started Speaking In Siraiki Language {{!}} Humaima Malick Interview {{!}} OZ2G |date=2022-12-23 |language=ur |time=4:49 to 4:57 |access-date=2024-04-14 |trans-quote=I enjoyed the experience in learning Punjabi, as my mother is Punjabi and my father is from Quetta. |via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=CgmhmhFRWx4 |title=Humaima Malick Naye Saraiki Kaha Sa Sekhi? {{!}} Public Demand with Mohsin Abbas Haider |date=2024-02-11 |language=ur |time=0:43 to 0:55 |access-date=2024-04-14 |trans-quote=I never spoke Punjabi even though I am, so I always had that goal to learn it. I also wanted to learn Saraiki, as I like learning different languages. |via=www.youtube.com}}</ref> ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱯᱷᱮᱨᱚᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱨᱟ, ᱫᱩᱣᱟ ᱢᱟᱞᱤᱠ᱾<ref>{{Cite web |last=Desk |first=India TV News |date=2014-07-25 |title=Know Humaima Malick, the Pakistani actress who was rumored to have dated Wasim Akram |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/know-humaima-malick-the-pakistani-actress-who-was-rumored-12344.html |access-date=2022-11-01 |website=www.indiatvnews.com |language=en |quote=Malick was born in Quetta, Balochistan, Pakistan. She started her education in Quetta and graduated from Government Girls College Quetta. She then moved to Karachi along with her family following her father's retirement.}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱞ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱟᱢᱩᱱ ᱟᱵᱟᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱑)=== [[File:Humaima Malick in Sydney, Australia (26 Nov 2012).jpg|thumb|ᱦᱩᱢᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ]] ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱤᱭᱩᱱᱤᱞᱤᱵᱚᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱮᱥᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱᱟᱨ ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱯᱮᱨᱣᱟᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱥᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱤᱥᱠ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱫᱤᱣᱟᱱᱜᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱤᱥ ᱠᱮ ᱟᱱᱥᱩ, ᱛᱟᱱᱵᱷᱤᱨ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ (ᱵᱤ.ᱮ.), ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱟᱨᱤ ᱟᱥᱜᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ=== [[File:Humaima Malick and Emraan Hashmi promotes ‘Raja Natwarlal’ on Jhalak Dikhhla Ja.jpg|thumb|upright|᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱤᱠ]] ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱳᱭᱵᱽ ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ ᱟᱜ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱦᱡᱟᱫ ᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱟᱜ ᱤᱥᱠ ᱠᱷᱩᱫᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱟᱴᱣᱟᱨᱞᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱢᱨᱟᱱ ᱦᱟᱥᱢᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱫ ᱩᱞ ᱦᱟᱠ ᱟᱜ ᱫᱮᱠᱷ ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱯᱭᱟᱨ ᱥᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱠᱟᱱᱫᱟᱨ ᱨᱤᱡᱵᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱛᱷ ᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱟᱱ ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱠᱚ-ᱥᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱟᱞ ᱞᱟᱥᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱢᱚᱣᱞᱟ ᱡᱟᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Humaima Malick}} * {{Instagram|humaimamalick}} * {{IMDb name|3892419}} ketufda56v1566rppgi1v7i4jon5rio ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱ 0 35927 193193 192384 2026-06-26T16:04:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193193 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱ | image = Image:Ehsan Fatahian.jpg | image_size = 200px | caption = ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱ | birth_date = ᱑᱙᱘᱒ | birth_place = [[ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]] | death_date = ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ | death_place = [[ᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱡᱽ]] ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱤᱦᱚᱞ, [[ᱤᱨᱟᱱ]] | death_cause = ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ | occupation = ᱠᱳᱢᱟᱞᱟ ᱢᱤᱞᱤᱴᱮᱱᱴ | spouse = }} '''ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱ''' ({{langx|fa|احسان فتاحیان}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱮ - ᱜᱩᱨ ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱨᱮ), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱡᱟ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱢᱟᱞᱟᱦ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱟᱱ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref name="Mideast">{{cite web |author=Fatima (Saudi Arabia) |url=http://www.mideastyouth.com/2009/11/11/ehsan-fattahian-was-hanged-this-morning-in-iran/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113075621/http://www.mideastyouth.com/2009/11/11/ehsan-fattahian-was-hanged-this-morning-in-iran/ |url-status=dead |archive-date=2009-11-13 |title=Ehsan Fattahian was Hanged this Morning in Iran |publisher=Mideast Youth |accessdate=2012-12-03 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Times">{{cite web|last=Fathi |first=Nazila |url=https://www.nytimes.com/2009/11/12/world/middleeast/12iran.html |title=Iran Executes Kurdish Activist Who Was Accused of 'Armed Struggle' |location=Iran |work=[[The New York Times]] |date=2009-11-11 |accessdate=2012-12-03}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="letter">{{Cite web|url=http://hra-iran.net/index.php?option=com_content&view=article&id=2101:i-never-feared-death-the-plight-of-ehsan-fattahian&catid=66:304&Itemid=293|title=Hra-iran.net|access-date=2026-05-15|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308183149/http://hra-iran.net/index.php?option=com_content&view=article&id=2101:i-never-feared-death-the-plight-of-ehsan-fattahian&catid=66:304&Itemid=293|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱢᱭᱤᱭᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱚᱯᱷᱛᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱳᱢᱮᱞᱮᱦ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ "ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱟᱜᱟᱱᱰᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ" ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱥᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Times" /> ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱟᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚᱠ ᱳᱢᱤᱫᱽ ᱢᱮᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: “ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ ᱾”<ref name="Times" /> ᱮᱢᱱᱮᱥᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ, ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱟᱪ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Mideast" /> ᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱦᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱵᱤᱵᱳᱞᱞᱟᱦ ᱞᱟᱛᱤᱯᱷᱤ, ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟᱱᱯᱳᱣᱨ, ᱟᱱᱣᱟᱨᱫᱽ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱯᱟᱱᱟᱦᱤ, ᱟᱨᱥᱟᱞᱟᱱ ᱮᱵᱷᱞᱤᱭᱟᱭᱤ, ᱡᱟᱵᱽᱨᱤᱞ ᱠᱷᱳᱨᱳᱭᱤ, ᱨᱳᱱᱟᱠ ᱥᱟᱯᱷᱟᱡᱟᱫᱮᱦ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱛᱮᱢᱮᱦ ᱜᱳᱯᱷᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://canadafreepress.com/index.php/article/16667 |title=Hunger Strike of Political Prisoners in Sanandaj Prison in Support of Ehsan Fatahiyan |publisher=Canadafreepress.com |date=2009-11-09 |accessdate=2012-12-03 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716182628/http://canadafreepress.com/index.php/article/16667 |url-status=dead }}</ref> ᱮᱵᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱭᱤᱥᱟᱦᱚᱨ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱦᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱡᱟᱫᱽ ᱠᱟᱢᱟᱱᱜᱟᱨ, ᱟᱞᱤ ᱦᱮᱭᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱫᱽ ᱵᱷᱟᱠᱤᱞᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://canadafreepress.com/index.php/article/16715 |title=Latest News from Sanandaj Prison and Ehsan Fatahiyan (November 10, 2009) |publisher=Canadafreepress.com |date=2009-11-10 |accessdate=2012-12-03}}</ref> ᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱫᱤ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱛᱟᱦᱱᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱚᱯᱷᱛᱟᱨ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱢᱮᱨ ᱜᱳᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱳ ᱠᱩᱨᱫᱽᱱᱟᱥᱟᱵᱽ, ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱚᱯᱷᱛᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://canadafreepress.com/index.php/article/16815 |title=Further Arrests in the City of Sanandaj Following Ehsan Fatahiyan's Execution |publisher=Canadafreepress.com |date=2009-11-13 |accessdate=2012-12-03 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716182645/http://canadafreepress.com/index.php/article/16815 |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|2}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/102/2009/en/ * https://web.archive.org/web/20100115122720/http://www.mideastyouth.com/2009/11/09/iran-set-to-execute-kurdish-political-prisoner-ehsan-fattahian-on-november-11/ [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱒ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱙ ᱜᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] aw90ohtyu0wnnvlqml3i23j9lczykgc ᱨᱳᱠᱥᱟᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ 0 36110 193172 192439 2026-06-26T13:50:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193172 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ}} '''ᱨᱳᱠᱥᱟᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ''' ({{IPAc-en|b|ə|ˌ|r|ɑː|m|ɪ|ˈ|t|ɑː|ʃ}}; {{langx|fa|رکسانا بهرامی‌تاش}};)<ref>{{cite web|title=Bahramitash, Roksana|url=https://viaf.org/viaf/51085532/|publisher=[[Virtual International Authority File]]}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (sociologist) ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ([[MENA]]) ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚ-ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱦᱩᱞ|ᱦᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ]], ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|last=Bahramitash|first=Roksana|title=Gender and Entrepreneurship in Iran Microenterprise and the Informal Sector|url=http://www.palgrave.com/products/title.aspx?pid=675332|work=About the Author|publisher=Palgrave Macmillan}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ, ᱠᱤᱭᱩᱵᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web|last=McQueen|first=Carol|date=October 10, 2002|title=Exploring Female Employment in the Muslim World|url=https://www.concordia.ca/content/dam/concordia/offices/archives/docs/concordia-thursday-report/2002-2003/Thursday-Report-2002-October-10.pdf|publisher=Concordia's Thursday Report|accessdate=April 25, 2021|archive-date=April 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425123435/https://www.concordia.ca/content/dam/concordia/offices/archives/docs/concordia-thursday-report/2002-2003/Thursday-Report-2002-October-10.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱡᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱳᱱ ᱰᱤ ᱵᱤᱣᱵᱷᱚᱭᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ-ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Concordia University | url = http://wsdb.concordia.ca/ }}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱭᱚᱱᱰ ᱫᱟ ᱵᱩᱨᱠᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Beyond the Bourqa | url = https://www.youtube.com/watch?v=7FfibLb9Irg | publisher = MEHODUDE via YouTube | date = February 11, 2009 }}</ref> ''ᱵᱤᱭᱚᱱᱰ ᱫᱟ ᱵᱩᱨᱠᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱞᱳ-ᱟᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩ.ᱮᱱ. ᱠᱚᱢᱯᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱭᱥᱟᱭᱤᱰ ᱵᱚᱢᱵᱽ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱣ (crew) ᱠᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱱ ᱰᱤ. ᱨᱚᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱓–᱐᱔) ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | last = McQueen | first = Carol | title = Exploring female employment in the Muslim world | work = Concordia's Thursday Report Online | url = http://ctr.concordia.ca/2002-03/Oct_10%20/02-Bahramitash/ | publisher = [[Concordia University]] | date = October 10, 2002 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ-ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱣᱢᱮᱱᱤᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SSHRC ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{citation | title = Proactive disclosure for grants and contributions | publisher = [[Social Sciences and Humanities Research Council]] of Canada | date = April 1, 2006 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''Liberation from Liberalization: Gender and Globalization in Southeast Asia'' ᱾<ref>{{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Liberation from liberalization gender and globalization in Southeast Asia | publisher = Zed Books | location = London New York City | year = 2005 | isbn = 9781842774397 }} (Reprinted by Books for Change in 2008)</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ SAMT ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱨᱟᱠᱩᱡᱽ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''Veiled Employment: Islamism and the Political Economy of Women's Employment in Iran'' (᱒᱐᱑᱑, ᱦᱟᱫᱤ ᱮᱥ. ᱮᱥᱯᱷᱟᱦᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱮᱰᱤᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ),<ref>{{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Esfahani | first2 = Hadi Salehi | title = Veiled employment: Islamism and the political economy of women's employment in Iran | publisher = [[Syracuse University Press]] | location = Syracuse, New York | year = 2011 | isbn = 9780815632139 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/veiledemployment0000unse }}</ref> ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱴᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''Gender in Contemporary Iran: Pushing the Boundaries'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱠ ᱦᱩᱜᱽᱞᱩᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱳ-ᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Hooglund | first2 = Eric | author-link2 = Eric Hooglund | title = Gender in contemporary Iran pushing the boundaries | publisher = Routledge | location = New York | year = 2011 | isbn = 9780415781015 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Education about Religions & Beliefs: Partners: Canada Research Chair on Islam, Pluralism, and Globalization (CRC-IPG), University of Montreal, Canada | url = http://erb.unaoc.org/canada-research-chair-on-islam-pluralism-and-globalization-crc-ipg-university-of-montreal-canada/ | publisher = [[Alliance of Civilizations|United Nations Alliance of Civilizations]] | date = December 10, 2011 | access-date = May 24, 2026 | archive-date = February 9, 2026 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260209062516/http://erb.unaoc.org/canada-research-chair-on-islam-pluralism-and-globalization-crc-ipg-university-of-montreal-canada/ | url-status = dead }}</ref> == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ === * {{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Liberation from liberalization gender and globalization in Southeast Asia | publisher = Zed Books | location = London New York City | year = 2005 | isbn = 9781842774397 }} Reprinted by Book for Change in 2008. Translated into Persian in print by SAMT (Iranian University Textbook Publishing House). * {{cite book |editor-last2=Hooglund |editor-first2=Eric |editor-link2=Eric Hooglund |title=Gender in contemporary Iran pushing the boundaries |publisher=Routledge |location=New York |year=2011 |isbn=9780415781015 |editor-last=Bahramitash |editor-first=Roksana}} * {{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Esfahani | first2 = Hadi Salehi | title = Veiled employment: Islamism and the political economy of women's employment in Iran | publisher = [[Syracuse University Press]] | location = Syracuse, New York | year = 2011 | isbn = 9780815632139 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/veiledemployment0000unse }} * {{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Gender and entrepreneurship in Iran: microenterprise and the informal sector | publisher = Palgrave Macmillan | location = New York City | year = 2013 | isbn = 9781137342867 }} * {{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Esfahani | first2 = Hadi Salehi | title = Political and Socio-Economic Change in the Middle East and North Africa: Gender Perspectives and Survival Strategies | publisher = Palgrave Macmillan | location = New York City | year = 2016 | isbn=9781349569069 }} === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ === * {{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | contribution = Globalization, Islamization, and women's employment in Indonesia | editor-last1 = Tétreault | editor-first1 = Mary Ann | editor-last2 = Denemark | editor-first2 = Robert A. | title = Gods, guns, and globalization: religious radicalism and international political economy | pages = 219–232 | publisher = Lynne Rienner Publishers | location = Boulder, Colorado | year = 2004 | isbn = 9781588262530}} === ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ === * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Market fundamentalism versus religious fundamentalism: women's employment in Iran | journal = [[Middle East Critique|Critique: Critical Middle Eastern Studies]] | volume = 13 | issue = 1 | pages = 33–46 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/1066992042000189706 | date = March 2004| s2cid = 220378330 }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = The war on terror, feminist orientalism and orientalist feminism: case studies of two North American bestsellers | journal = [[Middle East Critique|Critique: Critical Middle Eastern Studies]] | volume = 14 | issue = 2 | pages = 221–235 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/10669920500135512 | date = June 2005| s2cid = 143620434 }} * {{Cite journal | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana |author-mask=2 | last2 = Kazemipour | first2 = Shahla | title = Myth and realities of the impact of Islam on women: women's changing marital status in Iran | journal = [[Middle East Critique|Critique: Critical Middle Eastern Studies]] | volume = 15 | issue = 2 | pages = 111–128 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/10669920600762066 | date = September 2006| s2cid = 145233184 }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Iranian women during the reform era (1994-2004): a focus on employment | journal = [[Journal of Middle East Women's Studies]] | volume = 3 | issue = 2 | pages = 86–109 | publisher = [[Duke University Press]] | doi = 10.2979/mew.2007.3.2.86 | jstor = 10.2979/mew.2007.3.2.86 | date =Spring 2007 | s2cid = 143059589 |url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/journal_of_middle_east_womens_studies/v003/3.2bahramitash.pdf |url-access=subscription}} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Family planning, Islam and women's human rights in Iran | journal = [[International Studies Journal]] | volume = 4 | issue = 1 | pages = 33–50 | date =Summer 2007 | url = http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/isudijo4&div=7&id=&page= |oclc=775270728 |url-access=subscription }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Iran: the axis of evil | journal = [[International Feminist Journal of Politics]] | volume = 10 | issue = 1 | pages = 98–101 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/14616740701747741 | date = March 2008| s2cid = 144793921 }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Gender, development, interdisciplinary research and international relations | journal = [[International Studies Journal]] | volume = 5 | issue = 4 | pages = 21–25 | date =Spring 2009 |url=http://www.persiangendernetwork.org/Publications/women%20and%20development%20%20in%20Iran.pdf}} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | others = Deborah Eade (editor) | title = Myths and realities of the impact of political Islam on women: female employment in Iran and Indonesia | journal = Development in Practice | volume = 14 | issue = 4 | pages = 508–520 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/09614520410001686106 | date = June 2004| s2cid = 145504724 }} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱡᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]] nmq5rbzduelxm82269rnya9nssmy703 ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ 0 36219 193195 192818 2026-06-26T16:28:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193195 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ''' (Planetary Health) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ,<ref>Horton, Richard, and Selina Lo. "Planetary health: a new science for exceptional action." The Lancet 386.10007 (2015): 1921-1922.</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite journal |last=Middleton |first=Jo |last2=Cassell |first2=Jackie A. |last3=Colthart |first3=Gavin |last4=Dem |first4=Francesca |last5=Fairhead |first5=James |last6=Head |first6=Michael G. |last7=Inacio |first7=Joao |last8=Jimbudo |first8=Mavis |last9=Laman |first9=Moses |last10=Novotny |first10=Vojtech |last11=Peck |first11=Mika |last12=Philip |first12=Jonah |last13=Pomat |first13=William |last14=Sui |first14=Shen |last15=West-Oram |first15=Peter |date=2020-11-01 |title=Rationale, experience and ethical considerations underpinning integrated actions to further global goals for health and land biodiversity in Papua New Guinea |url=https://doi.org/10.1007/s11625-020-00805-x |journal=Sustainability Science |language=en |volume=15 |issue=6 |pages=1653–1664 |doi=10.1007/s11625-020-00805-x |issn=1862-4057|hdl=10072/413428 |hdl-access=free }}</ref> ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱚᱵᱷᱭᱚᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ" ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱨᱚᱠᱯᱷᱮᱞᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ-ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name=Lancet2015>{{cite journal |title=Safeguarding human health in the Anthropocene epoch: report of The Rockefeller Foundation–Lancet Commission on planetary health |journal=The Lancet |date=2015-11-14 |doi=10.1016/S0140-6736(15)60901-1 |volume=386 |pages=1973–2028 | last1 = Whitmee | first1 = Sarah|issue=10007 |pmid=26188744 |s2cid=21925353 |doi-access=free }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Myers, S. and Frumkin, H., 2020. Planetary health: protecting nature to protect ourselves. Island Press.</ref> == ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱞᱥᱴᱳᱱᱥ == ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱟᱱ ᱯᱨᱮᱥᱠᱳᱴ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐-᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱳᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱟᱨᱛᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ (WHO) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ, ᱢᱚᱱᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ - ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱚᱨᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾"<ref>Prescott, S.L. and Logan, A.C., 2019. Planetary health: from the wellspring of holistic medicine to personal and public health imperative. Explore, 15(2), pp.98-106.</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱮᱢᱥ ᱞᱳᱵᱷᱮᱞᱚᱠ '''"ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ"''' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>Lovelock, J. E. (1986). Geophysiology: A new look at earth science. Bulletin of the American Meteorological Society, 67(4), 392-397.</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱣᱮᱭ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱯᱮᱨ ᱯᱷᱩᱜᱮᱞᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱫᱮᱥ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾"<ref name=lancet>{{Cite journal |doi = 10.1016/S0140-6736(17)32737-X|title = Per Fugelli|journal = The Lancet|volume = 390|issue = 10107|page = 2032|year = 2017|last1 = Casassus|first1 = Barbara|doi-access = free}}</ref> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ (ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ) ᱠᱚᱨᱤᱠᱩᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>Stappen, R.: Terramedizin und Master for Sustainable Development – Zwei Konzepte für innovative. Modellstudiengänge. In: Stadt-Umland-Perspektiven – Zukunftsfähige Regionen in Europa. 2000, ISBN 3-00-007218-7, S. 284–285.</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱮᱢᱥ ᱞᱳᱵᱷᱮᱞᱚᱠ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱜᱟᱭᱟ: ᱫᱟ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ'' ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>Lovelock, James, and James E. Lovelock. "Gaia: The practical science of planetary medicine." (2000).</ref> === ᱢᱟᱭᱤᱞᱥᱴᱳᱱᱥ === ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱒᱐᱑᱔: ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ''ᱫᱟ ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱤᱯᱷᱮᱥᱴᱳ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="thelancet.com">{{cite journal |title=From public to planetary health: a manifesto |journal=The Lancet |date=2014-03-06 |last1=Horton |first1=Richard |last2=Beaglehole |first2=Robert |last3=Bonita |first3=Ruth |last4=Raeburn |first4=John |last5=McKee |first5=Martin |volume=383 |issue=9920 |page=847 |url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(14)60409-8/fulltext |access-date=2016-10-05 |doi=10.1016/s0140-6736(14)60409-8|pmid=24607088 |s2cid=29341866 |url-access=subscription }}</ref> * ᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱑᱗: ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱠᱯᱷᱮᱞᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱥᱭᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.hsph.harvard.edu/news/press-releases/planetary-health-alliance-launched-to-address-public-health-threats/|title=Harvard University, Wildlife Conservation Society launch new 'Planetary Health Alliance' with support from The Rockefeller Foundation|date=2015-12-11|language=en-US|access-date=2016-10-06}}</ref> * ᱒᱐᱒᱑: ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ 'ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ' ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱳᱢᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱰᱮᱠᱞᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ᱾ * ᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱓: ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱥᱴᱚᱠᱦᱳᱞᱢ+᱕᱐ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱮᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱᱥ ᱰᱮᱠᱞᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |title=Declaration on Planetary Health |url=https://www.afmc.ca/initiatives/planetaryhealthdeclaration/ |access-date=2024-11-14 |website=AFMC |language=en-CA}}</ref> ᱟᱨ ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ * ᱒᱐᱒᱔: ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱳᱰᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ == ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ == ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱤᱠᱳᱦᱮᱞᱛᱷ, ᱣᱟᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite journal|last1=Koplan|first1=Jeffrey P|last2=Bond|first2=T Christopher|last3=Merson|first3=Michael H|last4=Reddy|first4=K Srinath| last5=Rodriguez|first5=Mario Henry|last6=Sewankambo|first6=Nelson K|last7=Wasserheit|first7=Judith N|title=Towards a common definition of global health|journal=The Lancet| volume=373| issue=9679| pages=1993–1995| doi=10.1016/s0140-6736(09)60332-9|pmid=19493564| year=2009|pmc=9905260 |citeseerx=10.1.1.610.7968|s2cid=6919716}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite journal|last1=Brown|first1=Theodore M. |last2=Cueto| first2=Marcos| last3=Fee|first3=Elizabeth|date=2006-01-01|title=The World Health Organization and the Transition From "International" to "Global" Public Health|journal=American Journal of Public Health| volume=96| issue=1| pages=62–72|doi=10.2105/AJPH.2004.050831|pmid=16322464 |issn=0090-0036|pmc=1470434}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱦᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal | url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-9566.13578 | doi=10.1111/1467-9566.13578 | title=Health beyond medicine. A planetary theory extension | date=2023 | last1=Roth | first1=Steffen | last2=Valentinov | first2=Vladislav | journal=Sociology of Health & Illness | volume=45 | issue=2 | pages=331–345 | url-access=subscription }}</ref> ᱫᱟ ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱤᱱ ᱪᱤᱯᱷ, ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱦᱚᱨᱴᱚᱱ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱥᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱥᱭᱩ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ "ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱵᱟᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ – ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱜᱮ᱾ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱚᱵᱷᱭᱚᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱵᱚᱞᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ᱾"<ref>{{Cite news |date=25 June 2014 |title=Planetary Health - Economist Intelligence Unit |url=https://assets.rockefellerfoundation.org/app/uploads/20150625163005/Planetary-Health-Special-Report_06.25.14.pdf/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903123031/https://assets.rockefellerfoundation.org/app/uploads/20150625163005/Planetary-Health-Special-Report_06.25.14.pdf |archive-date=3 September 2019 |newspaper=The Economist |page=28 |access-date=2016-10-06 }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱨᱚᱠᱯᱷᱮᱞᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱡᱩᱰᱤᱛᱷ ᱨᱳᱰᱤᱱ, ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|last=Rodin|first=Judith|title=Planetary Health: A New Discipline in Global Health|url=https://www.rockefellerfoundation.org/blog/planetary-health-a-new-discipline-in-global-health/|access-date=2016-10-06|date=2015-07-16|archive-date=2023-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419111111/https://www.rockefellerfoundation.org/blog/planetary-health-a-new-discipline-in-global-health/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱭᱩᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ"᱾<ref>{{Cite journal|last1=Oerther|first1=Daniel B. |last2=Oerther| first2=Sarah| last3=Peters|first3=Catherine A.| date=2024-01-18|title=Environmental Engineers Solve Problems of Planetary Health| journal=Environmental Engineering Science| volume=41| issue=1| pages=3-6|doi=10.1089/ees.2023.0301}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱴᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ (CUGH) ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱫᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{Cite web |last=Admin |first=CUGH |date=2024-09-05 |title=Planetary Health Learning Objectives (September 2024 Issue) |url=https://www.cugh.org/blog/planetary-health-learning-objectives-september-2024-issue/ |access-date=2024-11-18 |website=Consortium of Universities for Global Health |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> CUGH ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱮᱱᱥᱤ ᱴᱩᱞᱠᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱳᱨᱛᱷᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱣᱱᱴᱥᱤ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱱᱤᱨᱟᱹᱯᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ," ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾<ref>{{Cite journal|last1=Oerther|first1=Daniel B. |date=2026-01-01|title=Hold Paramount the Health, Safety, and Welfare of the Public and the Planet| journal=Journal of Environmental Engineering| volume=152| issue=2|doi=10.1061/JOEEDU.EEENG-8532}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|2}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.planetaryhealthalliance.org/ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱥ] * [https://www.planetaryhealth.eu/ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱥ - ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱵᱽ]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.thelancet.com/journals/lanplh/issue/current ᱫᱟ ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ] * ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥᱮᱥ (KNAW) (᱒᱐᱒᱓). [https://www.knaw.nl/en/publications/planetary-health-emerging-field-be-developed ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ] == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ == * ᱣᱦᱤᱴᱢᱤ, ᱮᱥ., ᱦᱮᱱᱥ, ᱮ., ᱟᱨ ᱵᱮᱭᱨᱟᱨ, ᱥᱤ., ᱮᱴ ᱟᱞ. ᱒᱐᱑᱕. ᱥᱮᱯᱷᱜᱟᱨᱰᱤᱝ ᱦᱤᱭᱩᱢᱟᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱮᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱳᱥᱤᱱ ᱮᱯᱳᱪ: ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱨᱚᱠᱯᱷᱮᱞᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ–ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ. ᱓᱘᱖:᱑᱐᱐᱐᱗, ᱯᱤ᱑᱙᱗᱓-᱒᱐᱒᱘. ᱫᱟ ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱥ. doi:https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)60901-1 * ᱢᱟᱭᱟᱨᱥ, ᱮᱥ. ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱩᱢᱠᱤᱱ, ᱮᱪ., ᱒᱐᱒᱐. ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ: ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱴᱤᱝ ᱱᱮᱪᱟᱨ ᱴᱩ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱴ ᱟᱣᱟᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱥ. ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱯᱨᱮᱥ. * ᱦᱮᱱᱥ, ᱮ. ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱩᱢᱠᱤᱱ, ᱮᱪ., ᱒᱐᱒᱑. ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ: ᱥᱮᱯᱷᱜᱟᱨᱰᱤᱝ ᱦᱤᱭᱩᱢᱟᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱮᱱᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱮᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱳᱥᱤᱱ. ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱮᱥ. * ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥᱮᱥ (᱒᱐᱒᱓). [https://www.knaw.nl/en/publications/planetary-health-emerging-field-be-developed ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ] * ᱢᱟᱨᱴᱮᱱᱥ, ᱯᱤ. (᱒᱐᱒᱓). [https://cris.maastrichtuniversity.nl/ws/portalfiles/portal/136713009/Inaugural%20Speech%20Pim%20Martens.pdf ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ: ᱫᱟ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱮᱵᱚᱞ ᱯᱷᱤᱭᱩᱪᱟᱨ]. ᱢᱟᱥᱴᱨᱤᱪᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ. * ᱠᱳᱜᱞᱟᱱ ᱮᱴ ᱟᱞ.: [https://link.springer.com/epdf/10.1186/s42522-021-00053-8 ᱮ ᱵᱳᱞᱰᱟᱨ ᱣᱟᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ: ᱮᱠᱥᱯᱮᱱᱰᱤᱝ ᱫᱟ ᱢᱳᱨᱟᱞ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱴᱩ ᱚᱯᱴᱤᱢᱟᱭᱤᱡᱽ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱚᱨ ᱚᱞ] ᱣᱟᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ, ᱒᱐᱒᱑. * ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱦᱳᱨᱴᱚᱱ [http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(17)32843-X/fulltext?elsca1=etoc ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ: ᱯᱞᱟᱱᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷᱥ ᱱᱮᱠᱥᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ—ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ] ᱫᱟ ᱞᱟᱱᱥᱮᱴ, ᱵᱷᱚᱞᱤᱭᱩᱢ ᱓᱙᱐, ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱐᱑᱐᱘, ᱯᱤ᱒᱑᱓᱒, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] bh8gsrk3wgkzjuh7vcq5zkwzxsq89j7 ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ 0 36224 193191 192835 2026-06-26T15:37:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193191 wikitext text/x-wiki {{short description|᱑᱙᱙᱒ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ}} {{Infobox event | title = ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ | image = | caption = | native_name = | native_name_lang = | date = {{start and end dates|᱑᱙᱙᱒|᱖|᱓|᱑᱙᱙᱒|᱖|᱑᱔|df=y}} | venue = | location = [[ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ]], ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ | coordinates = | also_known_as = {{unbulleted list|ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ|ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ}} | participants = ᱑᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ<ref>https://www2.camara.leg.br/a-camara/documentos-e-pesquisa/arquivo/sites-tematicos/rio20/eco-92 Câmara dos Deputados</ref> | outcome = [[United Nations Framework Convention on Climate Change|ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ (UNFCCC)]] ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ }} [[Image:Flag of the United Nations.svg|thumb|ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] '''ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ''' ('''UNCED'''), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ''' ᱵᱟᱝᱢᱟ '''ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ''' ([[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]]: ECO92, Cúpula da Terra) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱭᱳ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱑᱐᱘ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Rio-92 |url=https://www2.camara.leg.br/a-camara/documentos-e-pesquisa/arquivo/sites-tematicos/rio20/eco-92 |access-date=2025-11-11 |website=Portal da Câmara dos Deputados |language=pt-br}}</ref> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]] (UNFCCC) ᱵᱮᱨᱮᱫ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱮᱥᱮᱨ" ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱜᱮ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱤᱱᱦᱟᱣᱩᱥ ᱜᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ (UNCED) ᱨᱮ ᱑᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱚ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, UNFCCC ᱨᱮ ᱑᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱱᱛ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤᱥ (COP), ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱼᱟ᱾ UNFCC ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ, ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]] (NGOs)<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/geninfo/bp/intro.html|title=World Conferences Introduction|website=www.un.org|access-date=28 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310135935/http://www.un.org/geninfo/bp/intro.html|archive-date=10 March 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:precautionary principle|ᱥᱟᱵᱽᱫᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ]], [[:en:Common But Differentiated Responsibilities|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ]], ᱟᱨ [[:en:polluter pays principle|ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ]] ᱾<ref>{{Cite journal |last1=Morin |first1=Jean-Frédéric |last2=Allan |first2=Jen |last3=Jinnah |first3=Sikina |date=2023 |title=The survival of the weakest: the echo of the Rio Summit principles in environmental treaties |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644016.2023.2236505 |journal=Environmental Politics |pages=1–22 |language=en |doi=10.1080/09644016.2023.2236505 |s2cid=260670633 |issn=0964-4016|url-access=subscription }}</ref> == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == '''᱑᱙᱗᱒ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ''' ('''UNCHE''') ᱵᱟᱝᱢᱟ '''ᱥᱴᱚᱠᱦᱳᱢ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱰᱟᱨᱦᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱭᱤᱰᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱚᱠᱦᱳᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ]] (Cold War) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱼᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ, ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ (Platform) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ == ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱮᱴᱤᱠ ᱧᱮᱞᱼᱵᱷᱟᱞ — ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱜᱮᱥᱳᱞᱤᱱ|ᱯᱮᱴᱨᱳᱞ]] ᱨᱮ [[:en:Tetraethyllead|ᱥᱤᱥᱟᱹ]], ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳᱼᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ * [[:en:fossil fuel|ᱡᱤᱣᱟᱹᱥᱢᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] (fossil fuels) ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ (energy) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ [[ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ * ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱩᱶᱟᱹ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱶᱟᱹ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱹᱰᱤ (ᱡᱟᱛᱨᱤ ᱵᱟᱥ/ᱴᱨᱮᱱ)]] ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ * [[ᱫᱟᱜ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ * ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ᱾<ref>{{cite web |title=Indus Delta: Bilawal says 2.4m acres of land is eroded by seawater |url=https://www.brecorder.com/news/40178786/indus-delta-bilawal-says-24m-acres-of-land-is-eroded-by-seawater |website=Business Recorder |date=9 June 2022 |access-date=12 June 2022}}</ref> == ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ == == ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (climate governance) ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite journal |last=Thew |first=Harriet |date=23 February 2018 |title=Youth participation and agency in the United Nations Framework Convention on Climate Change |journal=International Environmental Agreements: Politics, Law and Economics |volume=18 |issue=3 |pages=369–389 |doi=10.1007/s10784-018-9392-2 |bibcode=2018IEAPL..18..369T |s2cid=158843174 |doi-access=free }}</ref> ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ (UNCED) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=NON-GOVERNMENTAL ORGANIZATIONS ACCREDITED TO THE UNITED NATIONS CONFERENCE ON ENVIRONMENT AND DEVELOPMENT |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/37713/UNCED_NGO.pdf?sequence=1&isAllowed=y |website=UNEP}}</ref> ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱒᱑ (Agenda 21) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱒᱕ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Vincelette |first=Jocelyn |date=April 1998 |title=FEDERAL-PROVINCIAL RELATIONS AND THE ENVIRONMENT: ATTAINING SUSTAINABLE DEVELOPMENT THROUGH COOPERATION |url=https://central.bac-lac.gc.ca/.item?id=TC-OSTCB-1268&op=pdf&app=Library&oclc_number=1033003881 |website=Library and Archives Canada }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <blockquote>"᱒᱕.᱒ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱯᱷᱮᱥᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱮᱞᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾"<ref>{{Cite web |title=Agenda 21: STRENGTHENING THE ROLE OF MAJOR GROUPS |url=https://www.un.org/esa/dsd/agenda21/res_agenda21_25.shtml |website=United Nations}}</ref></blockquote> UNCED ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Towards a National Sustainable Development Strategy |date=January 1993 |url=https://issuu.com/nrtee/docs/agenda21-projet-societe |access-date=13 June 2022 |archive-date=27 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227105720/https://issuu.com/nrtee/docs/agenda21-projet-societe |url-status=dead }}</ref> ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, [[ᱠᱳᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ]] (Costa Rica) ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ, ᱡᱩᱵᱷᱮᱱᱛᱩᱫᱽ (ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ) ᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Block-3 Programmes and Services: YOUTH PARTICIPATION IN in Development |url=https://egyankosh.ac.in/handle/123456789/12871 |website=eGyanKosh}}</ref><ref>{{Cite book |last=Angel |first=William David |title=The International Law of Youth Rights: Source Documents and Commentary |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1995 |isbn=0-7923-3321-7 |location=Netherlands |pages=645 |language=EN}}</ref> <blockquote>"ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ... ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ" (UNCED 1992) ᱾<ref>{{Cite journal |date=November 13, 2018 |editor-last=Iles |editor-first=Alastair |title=Towards meaningful youth participation in science-policy processes: a case study of the Youth in Landscapes Initiative |journal=Elementa: Science of the Anthropocene |volume=6 |doi=10.1525/elementa.327 |bibcode=2018EleSA...6...67D |doi-access=free |last1=Dickson-Hoyle |first1=Sarah |last2=Kovacevic |first2=Michelle |last3=Cherbonnier |first3=Marina |last4=Nicholas |first4=Kimberly A. |page=67 }}</ref></blockquote> UNCED ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ '᱙᱒]] ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title="Youth Conference on Environment and Development (Youth 92)" held in Costa Rica from 22-29 March 1992 |url=https://archives.eui.eu/en/fonds/67337?item=CENYC-146 |website=EU Archives}}</ref><ref>{{Cite web |date=1993 |title=A Guide to Agenda 21 |url=https://idl-bnc-idrc.dspacedirect.org/bitstream/handle/10625/12885/IDL-12885.pdf?sequence=1 |website=International Development Research Centre (IDRC)}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Global Forum for Environmental Education |url=https://caretakers4all.org/public/upload/forums/v4n3-july1994.pdf |website=Global Network of Teachers and Students, Volume 4, Number 3 |access-date=12 June 2022 |archive-date=12 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712033439/https://www.caretakers4all.org/public/upload/forums/v4n3-july1994.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱛᱤ (rate of change) ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title='My generation has been damned' |url=http://www.herinst.org/envcontext/sustain/summit/critiques/article1.html |website=Third World Resurgence}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * [https://www.un.org/esa/dsd/resources/res_docukeyconf_eartsumm.shtml ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ UNCED ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱠᱚ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120119092403/http://www.un.org/esa/dsd/resources/res_docukeyconf_eartsumm.shtml |date=19 January 2012 }} ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ, ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱙᱒ * [https://www.un.org/en/conferences/environment/rio1992 ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ, ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ, ᱓–᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱒] * [https://www.youtube.com/watch?v=sDr2WQWjw1o&ab_channel=REVLUTIONS ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ: ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱵᱷᱟᱨᱱ ᱥᱩᱡᱩᱠᱤ, ᱮᱱᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ, UNCED ᱑᱙᱙᱒] * [https://web.archive.org/web/20100102141813/http://dalailama.com/messages/environment/address-at-rio ᱨᱤᱭᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ], [[ᱛᱮᱱᱡᱤᱱ ᱜᱭᱟᱛᱥᱳ]] ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ * [https://web.archive.org/web/20120316134904/http://rio2012.org/intagreements/1992-rio-agenda21.php ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱤᱱ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱒᱑] * ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱟᱱᱟᱜ [https://web.archive.org/web/20090201033156/http://www.newint.org/ ᱱᱤᱣ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ] ᱠᱤᱱᱳᱴ, [http://www.newint.org/features/1992/04/05/keynote/ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱤᱭᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ] ᱵᱟᱵᱚᱛ * [https://web.archive.org/web/20111014004030/http://environmentportal.in/ᱛᱷᱚᱠ/thesaurus/rio-summit ᱨᱤᱭᱳ ᱢᱟᱰᱮᱨ], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱱᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ * ᱥᱤᱥᱮᱨᱳ ᱞᱩᱥᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱜᱟᱢᱟᱨ, [https://www.theguardian.com/environment/2012/jun/12/rio20-agenda-politicians-john-gummer ᱨᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ], ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱮᱞᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱵᱟᱵᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭᱼᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ (ᱯᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]] cbzgon256yra9n07nzf0kpoo4n6fu26 ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ 0 36225 193204 192898 2026-06-26T19:24:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193204 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ}} '''ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ-ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱜᱟᱢ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢ᱾<ref name=":1">United Nations General Assembly (1987) .[https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf ''Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331195909/https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf |date=2022-03-31 }}. Transmitted to the General Assembly as an Annex to document A/42/427 – Development and International Co-operation: Environment.</ref><ref name=":72">{{cite web |author=United Nations General Assembly |date=20 March 1987 |title=''Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future''; Transmitted to the General Assembly as an Annex to document A/42/427 – Development and International Co-operation: Environment; Our Common Future, Chapter 2: Towards Sustainable Development; Paragraph 1 |url=http://www.un-documents.net/ocf-02.htm |access-date=1 March 2010 |publisher=[[United Nations General Assembly]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Robert |first1=Kates W. |last2=Parris |first2=Thomas M. |last3=Leiserowitz |first3=Anthony A. |title=What is Sustainable Development? Goals, Indicators, Values, and Practice |journal=Environment: Science and Policy for Sustainable Development |date=2005 |volume=47 |issue=3 |pages=8–21 |doi=10.1080/00139157.2005.10524444|bibcode=2005ESPSD..47c...8R |s2cid=154882898 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mensah |first1=Justice |title=Sustainable development: Meaning, history, principles, pillars, and implications for human action: Literature review |journal=Cogent Social Sciences |date=2019 |volume=5 |issue=1 |article-number=1653531 |doi=10.1080/23311886.2019.1653531 |doi-access=free}}</ref> ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ|ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]], [[ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ]] (ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ) ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱ [[ᱵᱽᱨᱩᱱᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱᱟᱜ (sustainability) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:Normativity|ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Purvis">{{Cite journal |last1=Purvis |first1=Ben |last2=Mao |first2=Yong |last3=Robinson |first3=Darren |date=2019 |title=Three pillars of sustainability: in search of conceptual origins |journal=Sustainability Science |volume=14 |issue=3 |pages=681–695 |bibcode=2019SuSc...14..681P |doi=10.1007/s11625-018-0627-5 |doi-access=free}} [[File:CC-BY icon.svg|50x50px]] Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]</ref> [[ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ: "'ᱴᱣᱠᱟᱣᱟᱱᱟᱜ' ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ 'ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ' ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟᱭ᱾"<ref name=":4">{{Cite web |last= |date=2015-08-03 |title=Sustainable Development |url=https://en.unesco.org/themes/education-sustainable-development/what-is-esd/sd |access-date=20 January 2022 |website=UNESCO |language=en}}</ref> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱨᱤᱭᱳ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ' (Rio Process) ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱡᱚᱥ]] (SDGs) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫ᱾<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Yunita |first1=Abbie |last2=Biermann |first2=Frank |last3=Kim |first3=Rakhyun E. |last4=Vijge |first4=Marjanneke J. |date=2022 |title=The (anti-)politics of policy coherence for sustainable development in the Netherlands: Logic, method, effects |journal=Geoforum |language=en |volume=128 |pages=92–102 |doi=10.1016/j.geoforum.2021.12.002 |doi-access=free}} [[File:CC-BY icon.svg|50x50px]] Text was copied from this source, which is available under a [[ccorg:licenses/by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]</ref> ᱒᱐᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ]] (UNGA) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱣᱦᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ|ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱚᱨᱮᱡ]], [[ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ]], [[ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱟᱫ|ᱡᱤᱣᱤ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ]], ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ᱾ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:oxymoron|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱟᱹᱵᱷᱟᱥ]] (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ' ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱚᱨᱡᱚ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":13">{{cite journal |last1=Brown |first1=James H. |date=2015 |title=The Oxymoron of Sustainable Development |journal=[[BioScience]] |volume=65 |issue=10 |pages=1027–1029 |doi=10.1093/biosci/biv117 |doi-access=free}}</ref><ref name=":15">{{cite journal |last1=Williams |first1=Colin C |last2=Millington |first2=Andrew C |date=2004 |title=The diverse and contested meanings of sustainable development |journal=[[The Geographical Journal]] |volume=170 |issue=2 |pages=99–104 |bibcode=2004GeogJ.170...99W |doi=10.1111/j.0016-7398.2004.00111.x |s2cid=143181802}}</ref> ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ "ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ" ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (digitalization) ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱴᱤᱞ ᱧᱮᱞᱢᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱡᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱛᱭᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ (ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ) ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱡᱚ ᱦᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ajay Kumar |last2=Jyoti |first2=Bhim |date=2023 |title=Impact of Digitalization on Global Sustainable Development Across Countries |journal=Green and Low-Carbon Economy |doi=10.26599/GLCE.2023.9030000 |doi-broken-date=30 November 2025 |url=https://ojs.bonviewpress.com/index.php/GLCE/article/view/1482 |access-date=October 30, 2025 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{TOC limit|3}} ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱥᱴᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱭᱤᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ (research) ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal | last1 = Filho | first1 = WL | last2 = Wall | first2 = T | last3 = Salvia | first3 = AL | last4 = Dinis | first4 = MAP | last5 = Mifsud | first5 = M | title = The central role of climate action in achieving the United Nations' Sustainable Development Goals | journal = Sci Rep | year = 2023 | volume = 13 | issue = 1 | page = 20582 | doi = 10.1038/s41598-023-47746-w | pmid = 37996539 | pmc = 10667514 | bibcode = 2023NatSR..1320582F }}</ref> ==ᱯᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:World Commission on Environment and Development|World Commission on Environment and Development]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''Our Common Future'' (ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱟᱱᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ)᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ [[ᱵᱽᱨᱩᱱᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ]] ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ "ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱥᱤ (definition) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref name=":1" /><ref>{{cite journal |last1=Keeble |first1=Brian R. |title=The Brundtland report: 'Our common future' |journal=Medicine and War |date=1988 |volume=4 |issue=1 |pages=17–25 |doi=10.1080/07488008808408783}}</ref> {{Blockquote|ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜᱟᱢ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * 'ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ * ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ (ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱮᱫᱟ᱾|author=[[World Commission on Environment and Development]]|source=''[[Our Common Future]]'' (1987)}}ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ|ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ]], [[ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ]], ᱟᱨ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ᱾ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ-ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ (market-driven) ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱢᱤᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱣᱦᱟᱱ, ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱᱟᱜ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ-ᱫᱷᱟᱨᱟ (discourses) ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾<ref name=":6" /> == ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ == == ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ == == ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱠᱚ == == ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ == == ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ == == ᱡᱟᱸᱜᱮ ᱫᱟᱨᱟᱢ == == ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱟ == == ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == 50m4f39a8jw6mij4rcj6d0erlwncu9u ᱯᱤᱥᱠᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 36231 193197 192895 2026-06-26T17:00:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193197 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱯᱤᱥᱠᱟ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Piska railway station.jpg | image_size = | image_caption = | address = ᱯᱤᱥᱠᱟ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | country = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | coordinates = {{Coord|23.3296435|N|85.2064969|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|707|m|ft}} | line = [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = [[:en:Intersection_(road)#At_grade_railways|ᱚᱛ ᱨᱮ]] | platform = ᱯᱮᱭᱟ | tracks = ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ | entrances = | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | baggage_check = | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = <!-- check later 2003-2004<ref name=elec>{{cite web|title=History of Electrification|url=http://www.irfca.org/docs/electrification-history.html|work=information published by CORE (Central Organization for Railway Electrification)|publisher=CORE (Central Organization for Railway Electrification)|accessdate=1 April 2012}}</ref> --> | accessible = | code = {{Indian railway code | code = PIS | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱨᱟᱺᱪᱤ}} }} | owned = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = {{color|green|ᱠᱟᱹᱢᱤ}} | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | route_map = {{ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} | pass_system = | map_locator = }} '''ᱯᱤᱥᱠᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''PIS''') ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=18 November 2025 |title=Redevelopment of Piska Station of South Eastern Railway under Amrit Bharat Station Scheme |url=https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=8865&id=0,4,423 |access-date=21 December 2025 |website=ser.indianrailways.gov.in }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Pradhan |first=Avradip |title=Piska Railway Station Map/Atlas SER/South Eastern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/station/map/piska-pis/5362 |access-date=2025-12-20 |website=indiarailinfo.com}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=TTI |title=PIS / Piska Railway Station {{!}} Train Arrival / Departure Timings at Piska |url=http://www.totaltraininfo.com/station/pis/ |access-date=2025-12-20 |website=www.totaltraininfo.com |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱠᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱢᱩ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Live Trains at PISKA F S (PIS) Railway Station : etrain.info |url=https://etrain.info/station/Piska-F-S-PIS/live |access-date=2025-12-20 |website=etrain.info |language=en}}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱮᱰ ᱟᱨ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱤᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱥᱮᱞᱴ ᱥᱟᱶ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱯᱨᱚᱪ ᱨᱚᱰ, ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱮᱴᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Amrit Bharat Stations - SER |url=https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=7175&id=0,4,423 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917093452/https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=7175&id=0,4,423 |archive-date=2024-09-17 |access-date=2025-12-20 |website=ser.indianrailways.gov.in |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=झारखंड के पिस्का स्टेशन की बदलेगी सूरत, रेस्ट रूम से लेकर लिफ्ट तक की होगी सुविधा |url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-piska-station-will-change-there-will-be-facilities-from-rest-room-to-lift-7810735.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108191047/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-piska-station-will-change-there-will-be-facilities-from-rest-room-to-lift-7810735.html |archive-date=2023-11-08 |access-date=2025-12-20 |work=News18 हिंदी |language=hi-IN |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱵᱩᱛᱷ ᱟᱨ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛᱨᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱮᱢᱯ, ᱥᱮᱴᱴᱟᱭᱤᱞ ᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=पिस्का रेलवे स्टेशन को मिला आधुनिक स्वरूप, यात्री सुविधाओं से हुआ लैस |url=https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/ranchi/news/piska-railway-station-gets-a-modern-look-equipped-with-passenger-amenities-136455547.html |access-date=21 December 2025 |work=Dainik Bhaskar}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-18 |title=पिस्का स्टेशन की नई बिल्डिंग बनकर तैयार |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-piska-railway-station-ready-under-amrit-bharat-station-scheme-201763475631123.html |access-date=2025-12-20 |website=www.livehindustan.com |language=hi}}</ref> ==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== ᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=All Trains at PISKA F S (PIS) Railway Station with Arrival and Departure details, Availability, Wailtlist Confirmation Chances and Fare Calculator : etrain.info |url=https://etrain.info/station/Piska-F-S-PIS/all |access-date=2025-12-20 |website=etrain.info |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Piska Fs (PIS) Railway Station Train Time Table & Code |url=https://www.trainspnrstatus.com/station/piska-fs |access-date=2025-12-20 |website=www.trainspnrstatus.com}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] <!--[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱑᱘᱖᱒ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]--> 6b0d4rxsk20xutxett1dvw0lx2sk6kz ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 36268 193196 193095 2026-06-26T16:29:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193196 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱞ-ᱵᱮᱥᱴ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.jseb.in/info/patratu-thermal-power-station |title=Patratu Thermal Power Station &#124; Jharkhand State Electricity Board |access-date=2014-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001103/http://www.jseb.in/info/patratu-thermal-power-station |archive-date=2013-12-31 |url-status=dead }}</ref> ==ᱫᱟᱲᱮ== ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱘᱔᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱑᱐% ᱯᱤ ᱮᱞ ᱮᱯᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱑᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱗᱔% ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖% ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱷᱞᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (᱘᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ × ᱕) ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱖᱓᱐᱐ ᱮᱠᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐᱐ ᱮᱠᱟᱲ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ {| class="sortable wikitable" |- ! ᱥᱴᱮᱡᱽ !! ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱮᱞ !! ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ (ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ) !! ᱮ.ᱯᱤ.ᱥᱤ !! ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |- |rowspan="3"|᱑ || ᱑ || ᱘᱐᱐ || BHEL || || rowspan="3" | ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ |- | ᱒ || ᱘᱐᱐ || BHEL || |- | ᱓ || ᱘᱐᱐ || BHEL || |- |'''ᱜᱩᱴ'''|| || '''᱒᱔᱐᱐''' || || || |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== http://www.juvnl.org.in/ptps.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129130446/http://www.juvnl.org.in/ptps.html |date=2020-01-29 }} {{Portal|India|Energy}} {{ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ}} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ}} {{coord|23.641|85.294|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] a7e68lsnogiysipxz7m5p0x18igwn4m ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ 0 36272 193201 193108 2026-06-26T18:31:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193201 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Nazirpur | native_name = নাজিরপুর | settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]] | image_skyline = Floating Agricultural Field.JPG | imagesize = | image_alt = | image_caption = Floating crop field in the village of Baithakatha, Nazirpur, Pirojpur | image_map = Nazirpur in Barisal division (Bangladesh).svg | coordinates = {{coord|22|{{#expr:.7461*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.9678*60 round 1}}|E|type:city_region:BD|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]] | subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]] | subdivision_type3 = Capital | subdivision_name1 = [[Barisal Division]] | subdivision_name2 = [[Pirojpur District]] | subdivision_name3 = [[Nazirpur]] | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_total_km2 = 233.65 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = 187991 | population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]] | population_footnotes = <ref name="2022census"/> | population_density_km2 = auto | postal_code_type = [[Postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 8540<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/6a111018-d761-49fe-ab27-717e37b26b91 |title=Bangladesh Postal Code |date=21 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka |access-date=24 June 2026 |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201024506/https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/6a111018-d761-49fe-ab27-717e37b26b91 |url-status=dead }}</ref> | area_code = 04626<ref name="areacode">{{Cite web |url=https://en.chahaoba.com/Bangladesh |title=Bangladesh Area Code |date=18 October 2024 |publisher=Chahaoba.com |location=China}}</ref> | website = [http://lib.pmo.gov.bd/maps/images/pirojpur/Nazirpur.gif Official map of Nazirpur Upazila] | footnotes = | timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset = +6 }} [[File:Nazirpur Upazila mauza geocode map - Small Area Atlas Pirojpur.svg|thumb|Nazirpur Upazila mauza geocode map]] '''ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱤᱨᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱮᱨᱤᱭᱟᱠᱚ== ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22.7461|N|89.9678|E|}}. ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱒᱘.᱖᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ᱾ ==ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ== ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱚᱫᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ===[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱠᱚ|ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱠᱚ]]=== # ᱑ ᱱᱚᱝ ᱢᱟᱴᱤᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱒ ᱱᱚᱝ ᱢᱟᱞᱤᱠᱷᱟᱞᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱓ ᱱᱚᱝ ᱫᱮᱣᱞᱵᱟᱲᱤ ᱫᱳᱵᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱔ ᱱᱚᱝ ᱫᱤᱨᱜᱷᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱕ ᱱᱚᱝ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱴᱷᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱖ ᱱᱚᱝ ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱗ ᱱᱚᱝ ᱥᱮᱠᱷᱢᱟᱴᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱘ ᱱᱚᱝ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱠᱟᱴᱷᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ # ᱙ ᱱᱚᱝ ᱠᱚᱞᱟᱨᱫᱳᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ== * [[ᱯᱤᱨᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] * [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]] * [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Reflist}} == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ== {{Pirojpur District}} {{Upazilas of Barisal Division}} [[Category:Nazirpur Upazila| ]] [[Category:Upazilas of Pirojpur District]] {{Pirojpur-geo-stub}} 1gejnt9b9feevwerfgpnpelpvl57tb3 ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ 0 36274 193173 193149 2026-06-26T13:59:17Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱚᱛᱱᱚᱜ */ 193173 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" {{Langx|BN|পরীর পাহাড়|4=ᱯᱚᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ}} ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ckm4qjmv1f64uvzitkhdu4bpcfuqjx4 193174 193173 2026-06-26T14:04:42Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ */ 193174 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ hp3wthw4po4yysb8sbo1vypty8m4td6 193175 193174 2026-06-26T14:09:51Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ */ 193175 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> oa1uuv38wdfp9tdwgs01cow4r6xlbr9 193176 193175 2026-06-26T14:10:24Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 193176 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> ojc5qqm01b5wte3rokncxfrgrm9hf3b 193177 193176 2026-06-26T14:19:06Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱦᱚᱲ ᱮᱞ */ 193177 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== {{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱮᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref> [[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]] ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ j6tymxfq62ma538mgjfp3fx8gujo6qw 193178 193177 2026-06-26T14:19:28Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 193178 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== {{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref> [[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]] ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ tlyo03sh49m52i97ty5b7wwuxg8q9hy 193179 193178 2026-06-26T14:21:03Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 193179 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== {{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref> [[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]] ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 3e52nbhk1jshr9jsxrxyb6jej9a49ie 193180 193179 2026-06-26T14:24:04Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */ 193180 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== {{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref> [[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]] ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons ᱛᱷᱚᱠ|Chittagong}} {{wikivoyage|Chittagong}} * [http://www.chittagong.gov.bd ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ] * [http://www.ccc.org.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ] * [http://cda.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ] * [https://chittagong.com/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ] * [http://cmp.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ] * {{EB1911|noprescript=1|wstitle=Chittagong}} {{Geographic location | Centre = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ | North = [[ᱦᱟᱴᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Northeast = [[ᱨᱟᱣᱡᱟᱱ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | East = [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Southeast = [[ᱯᱚᱴᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | South = [[ᱟᱱᱳᱣᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Southwest = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' | West = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' | Northwest = [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] }} {{Chittagong |state=autocollapse}} {{Bangladesh cities}} {{Ancient seafaring}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] 13e5u0019rpiaroxze76wcoag24tliv 193181 193180 2026-06-26T14:25:06Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */ 193181 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== {{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref> [[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]] ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Chittagong}} {{wikivoyage|Chittagong}} * [http://www.chittagong.gov.bd ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ] * [http://www.ccc.org.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ] * [http://cda.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ] * [https://chittagong.com/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ] * [http://cmp.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ] * {{EB1911|noprescript=1|wstitle=Chittagong}} {{Geographic location | Centre = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ | North = [[ᱦᱟᱴᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Northeast = [[ᱨᱟᱣᱡᱟᱱ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | East = [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Southeast = [[ᱯᱚᱴᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | South = [[ᱟᱱᱳᱣᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Southwest = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' | West = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' | Northwest = [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] }} {{Chittagong |state=autocollapse}} {{Bangladesh cities}} {{Ancient seafaring}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] 0vqg163kt1gqxv1kyteq796cswii1ef ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ 0 36282 193194 193163 2026-06-26T16:07:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 193194 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Air India 2023.svg | type = [[ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ]] | slogan = | founded = {{Start date and age|2007|03|30|df=yes}} | founder = | hq_location = [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ|ᱜᱩᱨᱩᱜᱨᱟᱢ]], ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | key_people = {{Unbulleted list | [[ᱱᱚᱴᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ|ᱮᱱ. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]]<br>(ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ) | [[ᱠᱮᱢᱯᱵᱮᱞ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ]]<br>(ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱰᱤ.) }} | industry = [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ]] | services = <div> *[[ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱟᱬᱟᱱ]] *[[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱦᱮᱱᱰᱞᱤᱝ]] </div> | divisions = *[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] * [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱯᱨᱮᱥ]] * ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱮᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ * AI ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ | owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] (᱗᱔.᱙%)<br>[[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] (᱒᱕.᱑%) | revenue = {{increase}} {{INRConvert|78636|c}} (FY25)<ref>{{Cite web|url=https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy25/Tata-Sons-Annual-Report-FY25.pdf|title=Tata Sons Annual Report 2025|publisher=Tata Sons|access-date=11 August 2023|archive-date=10 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230237/https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy23/Tata-Sons-Annual-Report-FY23.pdf.pdf|url-status=live}}</ref> | net_income = {{decrease}} {{INRConvert|-10859|c}} (FY25)<ref>{{Cite web|url=https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy25/Tata-Sons-Annual-Report-FY25.pdf|title=Tata Sons Annual Report 2025|publisher=Tata Sons|access-date=11 August 2023|archive-date=10 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230237/https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy23/Tata-Sons-Annual-Report-FY23.pdf.pdf|url-status=live}}</ref> | num_employees = ~᱑᱘,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/business/airlines-aviation-air-indias-transformation-bearing-fruit-says-campbell-wilson-3617218/|title=Air India's transformation bearing fruit, says Campbell Wilson|date=21 September 2024|publisher=Financial Express}}</ref> | website = }} '''ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] (᱗᱔.᱙%) ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] (᱒᱕.᱑%) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/sectors/transport/airindia.php |title=NACIL |publisher=India.gov.in |access-date=2012-10-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908003503/http://india.gov.in/sectors/transport/airindia.php |archive-date=8 September 2011 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Maharaja-gets-back-old-name-/articleshow/6812524.cms|newspaper=[[The Times of India]]|title=Maharaja gets back old name|access-date=2012-10-14|archive-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214034821/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Maharaja-gets-back-old-name-/articleshow/6812524.cms|url-status=live}}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱣᱮᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱑᱘᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$2.44 ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱰᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱕᱓ ᱟᱨᱟᱵᱽ (US$2.07 ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱨᱤᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mishra |first2=Rhik |last2=Kundu|first1=Asit Ranjan |title=After 70 yrs, the Maharaja returns home to the Tatas |url=https://www.livemint.com/companies/news/air-india-returns-to-tata-group-s-fold-after-68-years-11633698649000.html |website=mint |access-date=10 October 2021 |language=en |date=8 October 2021 |archive-date=10 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010091224/https://www.livemint.com/companies/news/air-india-returns-to-tata-group-s-fold-after-68-years-11633698649000.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Air India acquisition: What Tatas will get |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/air-india-acquisition-what-tatas-will-get/articleshow/86871669.cms |access-date=8 October 2021 |work=The Times of India |language=en |archive-date=8 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008152512/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/air-india-acquisition-what-tatas-will-get/articleshow/86871669.cms |url-status=live }}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱔᱖᱒.᱖᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱖.᱒᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱞᱟᱦᱮᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Another smaller government-owned airline to go under hammer |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/another-smaller-government-owned-airline-to-go-under-hammer/822208 |website=Times Now |date=10 October 2021 |access-date=10 October 2021 |language=en |archive-date=10 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010035140/https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/another-smaller-government-owned-airline-to-go-under-hammer/822208 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Mishra |first1=Mihir |title=After Air India, government set to sell Alliance Air under asset-disposal programme |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/after-air-india-govt-set-to-sell-alliance-air-under-asset-disposal-programme/articleshow/86905133.cms |website=The Economic Times |access-date=10 October 2021 |archive-date=10 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010044236/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/after-air-india-govt-set-to-sell-alliance-air-under-asset-disposal-programme/articleshow/86905133.cms |url-status=live }}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱥᱤᱟᱭᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite news |last=Phadnis |first=Arindam Maujmder & Aneesh |date=2022-04-27 |title=Tata Group approaches CCI for merger between Air India and AirAsia India |work=Business Standard |location=India |url=https://www.business-standard.com/article/companies/tata-group-approaches-cci-for-merger-between-air-india-and-airasia-india-122042700273_1.html |access-date=2022-06-28 |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628022100/https://www.business-standard.com/article/companies/tata-group-approaches-cci-for-merger-between-air-india-and-airasia-india-122042700273_1.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2022-06-14 |title=CCI approves proposed acquisition of AirAsia India by Air India |work=Business Standard |location=India |url=https://www.business-standard.com/article/companies/cci-approves-acquisition-of-airasia-india-by-air-india-122061400783_1.html |access-date=2022-06-28 |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628022059/https://www.business-standard.com/article/companies/cci-approves-acquisition-of-airasia-india-by-air-india-122061400783_1.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱤᱥᱛᱟᱨᱟ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱕.᱑% ᱦᱤᱥ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Sukalp |title=Air India, Singapore Airlines announce successful completion of Air India-Vistara merger |url=https://indianexpress.com/article/business/aviation/air-india-vistara-merger-complete-5600-weekly-flights-9666031/ |access-date=16 June 2025 |work=The Indian Express |date=13 November 2024 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Air India Headquarters">{{cite web |title=Air India corporate information |url=https://www.airindia.com/in/en/corporate-information.html |website=Air India |access-date=7 September 2023 |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907151434/https://www.airindia.com/in/en/corporate-information.html |url-status=live }}</ref> ==ᱜᱚᱬᱦᱚᱱ==<!-- "Air India structure" redirects here --> ===ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ=== ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, [[ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱭᱟᱨ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)|ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/auto/alliance-air-airline-now-under-govt-of-india-here-is-all-you-need-to-know-about-it-4994539.html | title=Alliance Air Airline Now Under Govt of India, Here is All You Need to Know About it | date=16 April 2022 | access-date=9 November 2023 | archive-date=9 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231109044437/https://www.news18.com/news/auto/alliance-air-airline-now-under-govt-of-india-here-is-all-you-need-to-know-about-it-4994539.html | url-status=live }}</ref> ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ== ===ᱰᱟᱴᱟ ᱵᱨᱤᱪ (᱒᱐᱒᱑)=== ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱵᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱯᱚᱨᱴ ᱵᱤᱵᱨᱚᱬ ᱟᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱵᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱴᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Air India says February’s data breach affected 4.5 mln passengers |url=https://www.reuters.com/world/india/air-india-says-februarys-data-breach-affected-45-mln-passengers-2021-05-21/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707181208/https://www.reuters.com/world/india/air-india-says-februarys-data-breach-affected-45-mln-passengers-2021-05-21/ |archive-date=2022-07-07 |access-date=2026-03-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ===ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱯᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨᱤ ᱥᱠᱨᱩᱴᱤᱱᱤ=== ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (DGCA) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Air India audit finds 51 safety lapses |url=https://www.reuters.com/world/india/air-india-audit-finds-51-safety-lapses-unapproved-simulators-training-gaps-2025-07-29/ |work=Reuters}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=July 30, 2025 |title=Air India tops in serious safety lapses flagged by DGCA |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-tops-in-serious-safety-lapses-flagged-by-dgca/articleshow/122997529.cms?from=mdr |work=The Economic Times}}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱨᱩ ᱞᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=July 24, 2025 |title=Air India warned by DGCA over 'systemic' lapses in fatigue management and training, documents show |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-warned-by-dgca-over-systemic-lapses-in-fatigue-management-and-training-documents-show/articleshow/122876307.cms?from=mdr |work=The Economic Times}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢᱟᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=Mar 16, 2026 |title=European aviation body flags lapses in Air India planes |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/european-aviation-body-flags-lapses-in-air-india-planes/articleshow/129595288.cms?from=mdr |work=The Economic Times}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website}} {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] 1w4xzbq769llg2wgm6shkobebbmx60y 193210 193194 2026-06-27T08:07:21Z MT731 2184 193210 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Air India 2023.svg | type = [[ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ]] | slogan = | founded = {{Start date and age|2007|03|30|df=yes}} | founder = | hq_location = [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ|ᱜᱩᱨᱩᱜᱨᱟᱢ]], ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | key_people = {{Unbulleted list | [[ᱱᱚᱴᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ|ᱮᱱ. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]]<br>(ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ) | [[ᱠᱮᱢᱯᱵᱮᱞ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ]]<br>(ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱰᱤ.) }} | industry = [[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ]] | services = <div> *[[ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱟᱬᱟᱱ]] *[[ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱦᱮᱱᱰᱞᱤᱝ]] </div> | divisions = *[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] * [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱮᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ * AI ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ | owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] (᱗᱔.᱙%)<br>[[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] (᱒᱕.᱑%) | revenue = {{increase}} {{INRConvert|78636|c}} (FY25)<ref>{{Cite web|url=https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy25/Tata-Sons-Annual-Report-FY25.pdf|title=Tata Sons Annual Report 2025|publisher=Tata Sons|access-date=11 August 2023|archive-date=10 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230237/https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy23/Tata-Sons-Annual-Report-FY23.pdf.pdf|url-status=live}}</ref> | net_income = {{decrease}} {{INRConvert|-10859|c}} (FY25)<ref>{{Cite web|url=https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy25/Tata-Sons-Annual-Report-FY25.pdf|title=Tata Sons Annual Report 2025|publisher=Tata Sons|access-date=11 August 2023|archive-date=10 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230237/https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy23/Tata-Sons-Annual-Report-FY23.pdf.pdf|url-status=live}}</ref> | num_employees = ~᱑᱘,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/business/airlines-aviation-air-indias-transformation-bearing-fruit-says-campbell-wilson-3617218/|title=Air India's transformation bearing fruit, says Campbell Wilson|date=21 September 2024|publisher=Financial Express}}</ref> | website = }} '''ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] (᱗᱔.᱙%) ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] (᱒᱕.᱑%) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/sectors/transport/airindia.php |title=NACIL |publisher=India.gov.in |access-date=2012-10-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908003503/http://india.gov.in/sectors/transport/airindia.php |archive-date=8 September 2011 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Maharaja-gets-back-old-name-/articleshow/6812524.cms|newspaper=[[The Times of India]]|title=Maharaja gets back old name|access-date=2012-10-14|archive-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214034821/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Maharaja-gets-back-old-name-/articleshow/6812524.cms|url-status=live}}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱣᱮᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱑᱘᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$2.44 ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱰᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱕᱓ ᱟᱨᱟᱵᱽ (US$2.07 ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱨᱤᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mishra |first2=Rhik |last2=Kundu|first1=Asit Ranjan |title=After 70 yrs, the Maharaja returns home to the Tatas |url=https://www.livemint.com/companies/news/air-india-returns-to-tata-group-s-fold-after-68-years-11633698649000.html |website=mint |access-date=10 October 2021 |language=en |date=8 October 2021 |archive-date=10 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010091224/https://www.livemint.com/companies/news/air-india-returns-to-tata-group-s-fold-after-68-years-11633698649000.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Air India acquisition: What Tatas will get |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/air-india-acquisition-what-tatas-will-get/articleshow/86871669.cms |access-date=8 October 2021 |work=The Times of India |language=en |archive-date=8 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008152512/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/air-india-acquisition-what-tatas-will-get/articleshow/86871669.cms |url-status=live }}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱔᱖᱒.᱖᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱖.᱒᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱞᱟᱦᱮᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Another smaller government-owned airline to go under hammer |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/another-smaller-government-owned-airline-to-go-under-hammer/822208 |website=Times Now |date=10 October 2021 |access-date=10 October 2021 |language=en |archive-date=10 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010035140/https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/another-smaller-government-owned-airline-to-go-under-hammer/822208 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Mishra |first1=Mihir |title=After Air India, government set to sell Alliance Air under asset-disposal programme |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/after-air-india-govt-set-to-sell-alliance-air-under-asset-disposal-programme/articleshow/86905133.cms |website=The Economic Times |access-date=10 October 2021 |archive-date=10 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010044236/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/after-air-india-govt-set-to-sell-alliance-air-under-asset-disposal-programme/articleshow/86905133.cms |url-status=live }}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱥᱤᱟᱭᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite news |last=Phadnis |first=Arindam Maujmder & Aneesh |date=2022-04-27 |title=Tata Group approaches CCI for merger between Air India and AirAsia India |work=Business Standard |location=India |url=https://www.business-standard.com/article/companies/tata-group-approaches-cci-for-merger-between-air-india-and-airasia-india-122042700273_1.html |access-date=2022-06-28 |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628022100/https://www.business-standard.com/article/companies/tata-group-approaches-cci-for-merger-between-air-india-and-airasia-india-122042700273_1.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2022-06-14 |title=CCI approves proposed acquisition of AirAsia India by Air India |work=Business Standard |location=India |url=https://www.business-standard.com/article/companies/cci-approves-acquisition-of-airasia-india-by-air-india-122061400783_1.html |access-date=2022-06-28 |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628022059/https://www.business-standard.com/article/companies/cci-approves-acquisition-of-airasia-india-by-air-india-122061400783_1.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱤᱥᱛᱟᱨᱟ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱕.᱑% ᱦᱤᱥ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Sukalp |title=Air India, Singapore Airlines announce successful completion of Air India-Vistara merger |url=https://indianexpress.com/article/business/aviation/air-india-vistara-merger-complete-5600-weekly-flights-9666031/ |access-date=16 June 2025 |work=The Indian Express |date=13 November 2024 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Air India Headquarters">{{cite web |title=Air India corporate information |url=https://www.airindia.com/in/en/corporate-information.html |website=Air India |access-date=7 September 2023 |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907151434/https://www.airindia.com/in/en/corporate-information.html |url-status=live }}</ref> ==ᱜᱚᱬᱦᱚᱱ==<!-- "Air India structure" redirects here --> ===ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ=== ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, [[ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱭᱟᱨ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)|ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/auto/alliance-air-airline-now-under-govt-of-india-here-is-all-you-need-to-know-about-it-4994539.html | title=Alliance Air Airline Now Under Govt of India, Here is All You Need to Know About it | date=16 April 2022 | access-date=9 November 2023 | archive-date=9 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231109044437/https://www.news18.com/news/auto/alliance-air-airline-now-under-govt-of-india-here-is-all-you-need-to-know-about-it-4994539.html | url-status=live }}</ref> ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ== ===ᱰᱟᱴᱟ ᱵᱨᱤᱪ (᱒᱐᱒᱑)=== ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱵᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱯᱚᱨᱴ ᱵᱤᱵᱨᱚᱬ ᱟᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱵᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱴᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Air India says February’s data breach affected 4.5 mln passengers |url=https://www.reuters.com/world/india/air-india-says-februarys-data-breach-affected-45-mln-passengers-2021-05-21/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707181208/https://www.reuters.com/world/india/air-india-says-februarys-data-breach-affected-45-mln-passengers-2021-05-21/ |archive-date=2022-07-07 |access-date=2026-03-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ===ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱯᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨᱤ ᱥᱠᱨᱩᱴᱤᱱᱤ=== ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (DGCA) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Air India audit finds 51 safety lapses |url=https://www.reuters.com/world/india/air-india-audit-finds-51-safety-lapses-unapproved-simulators-training-gaps-2025-07-29/ |work=Reuters}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=July 30, 2025 |title=Air India tops in serious safety lapses flagged by DGCA |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-tops-in-serious-safety-lapses-flagged-by-dgca/articleshow/122997529.cms?from=mdr |work=The Economic Times}}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱨᱩ ᱞᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=July 24, 2025 |title=Air India warned by DGCA over 'systemic' lapses in fatigue management and training, documents show |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-warned-by-dgca-over-systemic-lapses-in-fatigue-management-and-training-documents-show/articleshow/122876307.cms?from=mdr |work=The Economic Times}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢᱟᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=Mar 16, 2026 |title=European aviation body flags lapses in Air India planes |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/european-aviation-body-flags-lapses-in-air-india-planes/articleshow/129595288.cms?from=mdr |work=The Economic Times}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website}} {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] qjwfcnljn0dpz3j9ucpy9l6zfb81ksm ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 36283 193183 2026-06-26T14:28:37Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ: ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ᱾ 193183 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ddq5cirsmclgxwpgvu29iqpexp9rnvp ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑ 0 36284 193211 2026-06-27T08:17:08Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "'''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑''' ᱥᱮ '''ᱦᱮᱞᱛᱷ᱒᱑''' ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ]]ᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ|ᱟᱹᱨᱤ]] ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 193211 wikitext text/x-wiki '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑''' ᱥᱮ '''ᱦᱮᱞᱛᱷ᱒᱑''' ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ]]ᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ|ᱟᱹᱨᱤ]] ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ "ᱵᱟᱜᱮ-ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ|ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱠᱚ-ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ-ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱟᱹᱨᱤ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ ᱾ [http://legacy.library.ucsf.edu/documentStore/g/w/o/gwo93a99/Sgwo93a99.pdf ᱨᱮᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱮ.᱕᱑.᱗. ᱵᱟᱜᱮ-ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱾] ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ: ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱑᱙᱙᱘ ᱾ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ "ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱑ "ᱡᱚᱥ" ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Intro>[http://www.euro.who.int/document/EHFA5-E.pdf ᱦᱮᱞᱛᱷ᱒᱑: ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱾] (ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱚᱨ ᱚᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ; ᱮᱞ. ᱕ ᱾) ᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱮᱱ: ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ, ᱑᱙۹۸ ᱾ {{ISBN|92-890-1348-6}} ᱾ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref><ref name=Framework>[http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/98398/wa540ga199heeng.pdf ᱦᱮᱞᱛᱷ᱒᱑: ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503012712/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/98398/wa540ga199heeng.pdf |date=2012-05-03 }} (ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱚᱨ ᱚᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ; ᱮᱞ. ᱖ ᱾) ᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱮᱱ: ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ, ᱑᱙᱙۹ ᱾ {{ISBN|92-890-1349-4}} ᱾ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ==ᱡᱚᱥ ᱠᱚ== ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ:<ref name=Intro/><ref name=Framework/> # "ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ," ᱥᱮ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱪᱟᱵᱟᱭ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ," ᱥᱮ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱪᱟᱵᱟᱭ" # "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ," ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "[[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ|ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]] ᱫᱚ... ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ, ᱠᱷᱚᱡᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ" # "ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ," ᱚᱱᱟ ᱫᱚ, "ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ" # "ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱦᱟᱲᱟᱢᱚᱜ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ, ᱟᱯᱟᱦᱤᱡᱽ-ᱢᱩᱠᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱥᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ" # "[[ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ" # "ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "[[ᱵᱟᱝ-ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱷᱟᱹᱞ]] ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱚᱣᱛᱤᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ" # "ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ" ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "[[ᱯᱩᱥᱴᱤ]], ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ" ᱟᱨ "ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ, ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ" # "ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ, ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱝᱜᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱤᱝᱥ," ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, "ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ, ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱵᱷᱚᱣᱛᱤᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ-ᱥᱮᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ" # "ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ" ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ- ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱽ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ" # "ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ," ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ, ᱠᱚᱢ-ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱡᱚᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮᱫᱟ" # "[[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ|ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ]] ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ" ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ, ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟᱱ": "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚ" ᱫᱚ "ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ, ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱚ," ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ, ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ" # "ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮ" "[[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱬᱱᱤᱛᱤ ᱠᱚ" ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== * ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ (᱑᱙᱙᱙) ''ᱥᱮᱵᱷᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷᱥ: ᱟᱣᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷᱤᱭᱟᱨ ᱱᱮᱥᱚᱱ'' ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ: ᱰᱤ.ᱳ.ᱮᱪ. ᱾ * ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. (᱑᱙᱙᱙) ''ᱨᱤᱰᱤᱭᱩᱥᱤᱝ ᱤᱱᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ'' ᱾ ᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱮᱱ: ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ]] 1wyljexuzdaz1v0ret43b5xgpr1we0y 193212 193211 2026-06-27T08:18:06Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 193212 wikitext text/x-wiki '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑''' ᱥᱮ '''ᱦᱮᱞᱛᱷ᱒᱑''' ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ]]ᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ|ᱟᱹᱨᱤ]] ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ "ᱵᱟᱜᱮ-ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ|ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱠᱚ-ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ-ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱟᱹᱨᱤ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ ᱾ [http://legacy.library.ucsf.edu/documentStore/g/w/o/gwo93a99/Sgwo93a99.pdf ᱨᱮᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱮ.᱕᱑.᱗. ᱵᱟᱜᱮ-ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱾] ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ: ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱑᱙᱙᱘ ᱾ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ "ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱑ "ᱡᱚᱥ" ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Intro>[http://www.euro.who.int/document/EHFA5-E.pdf ᱦᱮᱞᱛᱷ᱒᱑: ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱾] (ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱚᱨ ᱚᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ; ᱮᱞ. ᱕ ᱾) ᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱮᱱ: ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ, ᱑᱙۹۸ ᱾ {{ISBN|92-890-1348-6}} ᱾ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref><ref name=Framework>[http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/98398/wa540ga199heeng.pdf ᱦᱮᱞᱛᱷ᱒᱑: ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503012712/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/98398/wa540ga199heeng.pdf |date=2012-05-03 }} (ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱚᱨ ᱚᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ; ᱮᱞ. ᱖ ᱾) ᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱮᱱ: ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ, ᱑᱙᱙۹ ᱾ {{ISBN|92-890-1349-4}} ᱾ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ==ᱡᱚᱥ ᱠᱚ== ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ:<ref name=Intro/><ref name=Framework/> # "ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ," ᱥᱮ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱪᱟᱵᱟᱭ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ," ᱥᱮ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱪᱟᱵᱟᱭ" # "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ," ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ... ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ, ᱠᱷᱚᱡᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ" # "ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ," ᱚᱱᱟ ᱫᱚ, "ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ" # "ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱦᱟᱲᱟᱢᱚᱜ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ, ᱟᱯᱟᱦᱤᱡᱽ-ᱢᱩᱠᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱥᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ" # "ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ" # "ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "ᱵᱟᱝ-ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱚᱣᱛᱤᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ" # "ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ" ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱯᱩᱥᱴᱤ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ" ᱟᱨ "ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ, ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ" # "ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ, ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱝᱜᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱤᱝᱥ," ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, "ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ, ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱚᱜᱽ ᱵᱷᱚᱣᱛᱤᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ-ᱥᱮᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ" # "ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ" ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ- ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱽ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ" # "ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ," ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ, ᱠᱚᱢ-ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱡᱚᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮᱫᱟ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ" ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ, ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟᱱ": "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚ" ᱫᱚ "ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ, ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ" # "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱚ," ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ, ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ" # "ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮ" "ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱬᱱᱤᱛᱤ ᱠᱚ" ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== * ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ (᱑᱙᱙᱙) ''ᱥᱮᱵᱷᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷᱥ: ᱟᱣᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷᱤᱭᱟᱨ ᱱᱮᱥᱚᱱ'' ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ: ᱰᱤ.ᱳ.ᱮᱪ. ᱾ * ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. (᱑᱙᱙᱙) ''ᱨᱤᱰᱤᱭᱩᱥᱤᱝ ᱤᱱᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ'' ᱾ ᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱮᱱ: ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ]] ikp7qcgco6uqojdqboaafq5d21m1kcj ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ 14 36285 193213 2026-06-27T08:18:31Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "ᱥᱟᱶᱟᱨ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 193213 wikitext text/x-wiki ᱥᱟᱶᱟᱨ 9t5hpe3rhe9pnke9jdxzb0nrdwoz8ff ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ 0 36286 193214 2026-06-27T08:46:01Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "'''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ''', '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ''', ᱥᱮ '''ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ''', ᱫᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 193214 wikitext text/x-wiki '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ''', '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ''', ᱥᱮ '''ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ''', ᱫᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ, ᱨᱤᱥᱴᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮ ᱢᱮᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=ᱮᱵᱷᱨᱤᱵᱚᱰᱤᱥ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ -- ᱥᱴᱨᱮᱝᱛᱷᱮᱱᱤᱝ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱴᱩ ᱤᱢᱯᱨᱩᱵᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱣᱩᱴᱠᱚᱢᱥ |url=https://www.who.int/publications/i/item/everybody-s-business----strengthening-health-systems-to-improve-health-outcomes |access-date=2026-04-25 |website=www.who.int |language=en}}</ref> ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱤᱢᱯᱞᱤᱥᱤᱴᱞᱤ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱮᱡᱟᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal | author = ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱮᱯᱷ | year = 2015 | title = ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ: ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ | url= | journal = ᱢᱮᱰ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱯᱨᱮᱠᱴ | volume = 24 | issue = 2| pages = 103–116 | doi = 10.1159/000370197 | pmid = 25591411 | pmc = 5588212 }}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱴᱮᱠᱦᱳᱞᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱴᱟᱹ, ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱠᱚ, ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤᱠ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ, ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱱ ᱮᱱᱰᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱤᱠᱤᱣᱞᱟᱥ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱳᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱳᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="liverpool-ha.org.uk">{{cite web |url=http://www.liverpool-ha.org.uk/health-care-system.html |title=''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ'' |publisher=Liverpool-ha.org.uk |access-date=6 August 2011 |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125051013/http://www.liverpool-ha.org.uk/health-care-system.html |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.newyorker.com/reporting/2009/01/26/090126fa_fact_gawande?currentPage=all ''ᱱᱤᱣ ᱤᱭᱚᱨᱠᱟᱨ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ: "ᱜᱮᱴᱤᱝ ᱫᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱦᱤᱭᱟᱨ ᱾"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528144041/http://www.newyorker.com/reporting/2009/01/26/090126fa_fact_gawande?currentPage=all |date=28 May 2014 }} ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱤᱵᱷᱚᱞᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱤᱠᱤᱣᱞᱤᱭᱟᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱰᱮᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱠᱮᱴ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱮ ᱯᱨᱤᱠᱞᱩᱰ ᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ== ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞᱥ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ, ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱤᱥᱞᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ) ᱾ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱵᱟᱭᱳᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥᱟᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱱ, ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱵᱽᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:Poliodrops.jpg|right|thumb|ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ]] ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱡᱟᱨ, ᱟᱯᱟᱦᱤᱡᱽ, ᱦᱟᱲᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱫᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ-ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ-ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱪ.ᱟᱭ.ᱵᱷᱤ./ᱮᱰᱥ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.euphix.org/object_class/euph_hiv_aids.html |title=ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ – ᱮᱪ.ᱟᱭ.ᱵᱷᱤ./ᱮᱰᱥ ᱯᱮᱡᱽ |publisher=[[EUPHIX|Euphix]].org |access-date=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726043233/http://www.euphix.org/object_class/euph_hiv_aids.html |archive-date=26 July 2011 }}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.euphix.org/object_class/euph_diabetes.html |title=ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ – ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱯᱮᱡᱽ |publisher=Euphix.org |access-date=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726043253/http://www.euphix.org/object_class/euph_diabetes.html |archive-date=26 July 2011 }}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱑᱗᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱱᱢᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱒᱐᱓᱐ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱵᱟᱬ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱷᱩᱝᱜᱤ ᱧᱩ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ-ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.euphix.org/object_class/euph_health_behaviours_smoking.html |title=ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ – ᱥᱢᱳᱠᱤᱝ ᱵᱤᱦᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱯᱮᱡᱽ |publisher=Euphix.org |access-date=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801225934/http://www.euphix.org/object_class/euph_health_behaviours_smoking.html |archive-date=1 August 2011 }}</ref> ᱮᱱᱴᱤᱵᱟᱭᱳᱴᱤᱠ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱩᱵᱟᱨᱠᱩᱞᱳᱥᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱟᱯᱮᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱴᱤᱵᱟᱭᱳᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱵᱤᱭᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱮ ᱒᱐᱑᱑ |url=https://www.who.int/news/item/07-04-2011-world-health-day-2011 |website=www.who.int |publisher=ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ |access-date=25 October 2025 |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * [https://www.who.int/healthsystems/en/ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ: ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ] * [http://www.eldis.org/healthsystems/ ᱮᱪ.ᱟᱨ.ᱥᱤ./ᱮᱞᱰᱤᱥ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱜᱟᱭᱤᱰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050802103517/http://www.eldis.org/healthsystems/ |date=2 August 2005 }} ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ * [http://www.oecd.org/department/0,3355,en_2649_33929_1_1_1_1_1,00.html ᱳ.ᱤ.ᱥᱤ.ᱰᱤ.: ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤᱡᱽ], ᱳ.ᱤ.ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ mi2f7ugnq06teyq66g4ik8qkumou6o0 ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ 0 36287 193215 2026-06-27T08:56:11Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Health gap in England and Wales, 2011 Census.png|thumb|ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱣᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ, ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ''' ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="y361">{..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 193215 wikitext text/x-wiki [[File:Health gap in England and Wales, 2011 Census.png|thumb|ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱣᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ, ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ''' ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="y361">{{cite journal | last1=Braveman | first1=Paula | last2=Arkin | first2=Elaine | last3=Orleans | first3=Tracy | last4=Proctor | first4=Dwayne | last5=Acker | first5=Julia | last6=Plough | first6=Alonzo | title=What is Health Equity? | journal=Behavioral Science & Policy | volume=4 | issue=1 | date=2018 | issn=2379-4607 | doi=10.1177/237946151800400102 | pages=1–14 | url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/237946151800400102 | access-date=2026-02-07| url-access=subscription }}</ref> ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱰᱤᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱷᱚᱱ, ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱾<ref name="Braveman_20033">{{cite journal |vauthors=Braveman P, Gruskin S |date=April 2003 |title=Defining equity in health |journal=Journal of Epidemiology and Community Health |volume=57 |issue=4 |pages=254–8 |doi=10.1136/jech.57.4.254 |pmc=1732430 |pmid=12646539 |bibcode=2003JECH...57..254B }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱰᱤᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱮᱱᱴᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱟ ᱾<ref name="Braveman_20033" /><ref>{{Cite journal |last=Boutayeb |first=Abdesslam |date=2023-05-02 |title=Social determinants of health and adolescent childbearing in WHO Eastern Mediterranean countries |journal=International Journal for Equity in Health |volume=22 |issue=1 |article-number=78 |doi=10.1186/s12939-023-01861-2 |doi-access=free |pmid=37131177 |pmc=10155383 |issn=1475-9276}}</ref><ref>{{cite book |title=Public Health Ethics and the Social Determinants of Health |vauthors=Goldberg DS |year=2017 |isbn=978-3-319-51345-4 |series=SpringerBriefs in Public Health |pages=17–32 |chapter=Justice, Compound Disadvantage, and Health Inequities |doi=10.1007/978-3-319-51347-8_3}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=ad>{{Cite book |last1=DuPré |first1=Athena |title=Communicating about health: current issues and perspectives |last2=Cook Overton |first2=Barbara |date=2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-766430-8 |edition=Seventh |location=New York, NY}}</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ-ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name="Braveman_20033" /> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱾<ref name="EU">[https://doi.org/10.1177/1358229120927947 De Vos, M. (2020). The European Court of Justice and the march towards substantive equality in European Union anti-discrimination law. International Journal of Discrimination and the Law, 20(1), 62-87.]</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=McNulty |first=Moira |last2=Smith |first2=J.D. |last3=Villamar |first3=Juan |last4=Burnett-Zeigler |first4=Inger |last5=Vermeer |first5=Wouter |last6=Benbow |first6=Nanette |last7=Gallo |first7=Carlos |last8=Wilensky |first8=Uri |last9=Hjorth |first9=Arthur |last10=Mustanski |first10=Brian |last11=Schneider |first11=John |last12=Brown |first12=C. Hendricks |date=2019-02-21 |title=Implementation Research Methodologies for Achieving Scientific Equity and Health Equity |url=https://doi.org/10.18865/ed.29.s1.83 |journal=Ethnicity & Disease |volume=29 |issue=Suppl 1 |pages=83–92 |doi=10.18865/ed.29.s1.83 |issn=1945-0826}}</ref> ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮ ᱱᱤᱨᱵᱚᱞ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref>Preamble to the Constitution of WHO as adopted by the International Health Conference, New York, 19 June – 22 July 1946; signed on 22 July 1946 by the representatives of 61 States (Official Records of WHO, no. 2, p. 100) and entered into force on 7 April 1948. The definition has not been amended since 1948.</ref> ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite journal | vauthors = Marmot M | title = Achieving health equity: from root causes to fair outcomes | journal = Lancet | volume = 370 | issue = 9593 | pages = 1153–63 | date = September 2007 | pmid = 17905168 | doi = 10.1016/S0140-6736(07)61385-3 | bibcode = 2007Lanc..370.1153M | s2cid = 7136984 }}</ref> ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name="Braveman_20033"/> ᱥᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱫᱚ "ᱚᱱᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱥᱴ ᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-01-09 |title=What is Health Equity? |url=https://www.cdc.gov/nchhstp/healthequity/index.html |access-date=2023-04-25 |website=www.cdc.gov |language=en-us}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ, [[ᱡᱟᱱᱟᱝ]], ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱯᱟᱦᱤᱡᱽ, ᱥᱮ ᱥᱳᱥᱤᱭᱳᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ "ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ, ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ"<ref name=goldberg-ohio>{{cite book | vauthors = Goldberg J, Hayes W, Huntley J | title = Understanding Health Disparities. | publisher = Health Policy Institute of Ohio | date = November 2004 }}</ref>{{rp|3}} ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>U.S. Department of Health and Human Services (HHS), [[Healthy People 2010]]: National Health Promotion and Disease Prevention Objectives, conference ed. in two vols. (Washington, D.C., January 2000).</ref><ref>{{Cite journal |last1=Fujishiro |first1=Kaori |last2=Ahonen |first2=Emily Q. |last3=Gimeno Ruiz de Porras |first3=David |last4=Chen |first4=I.-Chen |last5=Benavides |first5=Fernando G. |date=2021 |title=Sociopolitical values and social institutions: Studying work and health equity through the lens of political economy |journal=SSM – Population Health |volume=14 |article-number=100787 |doi=10.1016/j.ssmph.2021.100787 |issn=2352-8273 |pmc=8056461 |pmid=33898729}}</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱮᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱜᱩᱴ (ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱵᱟᱝ ᱡᱮ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱥᱮ ᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱲᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱱᱯᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱟᱨ ᱟᱱᱡᱟᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱮᱛᱮᱫ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱥᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite journal | vauthors = Braveman P | title = What are health disparities and health equity? We need to be clear | journal = Public Health Reports | volume = 129 | issue = Suppl 2 | pages = 5–8 | date = January 2014 | pmid = 24385658 | doi = 10.1177/00333549141291S203 | pmc = 3863701 }}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱚᱡᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱨᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱮᱵᱚᱞ/ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱮᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱴᱟᱹ, ᱡᱩᱫᱤ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite journal | vauthors = Kawachi I, Subramanian SV, Almeida-Filho N | title = A glossary for health inequalities | journal = Journal of Epidemiology and Community Health | volume = 56 | issue = 9 | pages = 647–52 | date = September 2002 | pmid = 12177079 | pmc = 1732240 | doi = 10.1136/jech.56.9.647 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱠᱚᱨᱮ "ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ, ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ" ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Braveman_20033"/> ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱜᱳᱞᱥ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Vandemoortele |first=Jan |date=2011 |title=The MDG Story: Intention Denied: The MDG Story: Intention Denied |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-7660.2010.01678.x |journal=Development and Change |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=1–21 |doi=10.1111/j.1467-7660.2010.01678.x|url-access=subscription }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|30em}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == {{refbegin}} * {{cite journal | vauthors = Bleich SN, Jarlenski MP, Bell CN, LaVeist TA | title = Health inequalities: trends, progress, and policy | journal = Annual Review of Public Health | volume = 33 | pages = 7–40 | date = April 2012 | pmid = 22224876 | pmc = 3745020 | doi = 10.1146/annurev-publhealth-031811-124658 }} * {{cite journal | vauthors = Diez Roux AV | title = Conceptual approaches to the study of health disparities | journal = Annual Review of Public Health | volume = 33 | pages = 41–58 | date = April 2012 | pmid = 22224879 | pmc = 3740124 | doi = 10.1146/annurev-publhealth-031811-124534 }} * {{cite report | vauthors = Goldberg J, Hayes W, Huntley J | title = Understanding health disparities. | publisher = Health Policy Institute of Ohio | date = November 2004 | url = http://www.healthpolicyohio.org/publications/healthdisparities.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20080515210412/http://www.healthpolicyohio.org/publications/healthdisparities.html | archive-date = 2008-05-15 }}* {{cite web | url = http://www.commonwealthfund.org/Publications/Fund-Reports/2004/Jun/A-State-Policy-Agenda-to-Eliminate-Racial-and-Ethnic-Health-Disparities.aspx | title = State Policy Agenda to Eliminate Racial and Ethnic Health Disparities | publisher = Commonwealth Fund | date = June 2004 | access-date = 2012-09-13 | archive-date = 2012-09-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120920000203/http://www.commonwealthfund.org/Publications/Fund-Reports/2004/Jun/A-State-Policy-Agenda-to-Eliminate-Racial-and-Ethnic-Health-Disparities.aspx }} * {{cite journal | vauthors = Smedley B, Stith A, Nelson A | title = Unequal treatment: confronting racial and ethnic disparities in health care | journal = Journal of the National Medical Association | volume = 94 | issue = 8 | pages = 666–8 | date = August 2002 | pmid = 12152921 | pmc = 2594273 | doi = | url = http://www.nap.edu/openbook/030908265X/html/index.html }} {{refend}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * [http://www.ncsl.org/research/health/2014-health-disparities-legislation.aspx ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱥᱚᱱ] * ''[[Progress in Community Health Partnerships|ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥ ᱤᱱ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯᱥ: ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ (PCHP)]]'' * [https://web.archive.org/web/20080724170600/http://iom.edu/CMS/3793/44963.aspx ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱮᱵᱚᱞ ᱚᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ] ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * [http://health-inequalities.eu ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱚᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤᱡᱽ] * [http://cmcd.sph.umich.edu/ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱰᱤᱡᱤᱡᱽ] * [http://videos.med.wisc.edu/event.php?eventid=2 ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱤᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ] ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ * [http://videos.med.wisc.edu/event.php?eventid=30 ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱤᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱤᱢᱯᱳᱡᱤᱭᱟᱢ] ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ * [https://web.archive.org/web/20050403194528/http://ncmhd.nih.gov/ ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱚᱱ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱤᱴᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱱᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ] * [[Journal of Health Care for the Poor and Underserved|ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱟ ᱯᱩᱭᱚᱨ ᱮᱱᱰ ᱟᱱᱰᱟᱨᱥᱟᱨᱵᱽᱰ]] * [https://web.archive.org/web/20080515210412/http://www.healthpolicyohio.org/publications/healthdisparities.html ᱟᱱᱰᱟᱨᱥᱴᱮᱱᱰᱤᱝ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ] * [https://web.archive.org/web/20050420074209/http://raceandhealth.hhs.gov/ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱴᱩ ᱮᱞᱤᱢᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱤᱱ ᱦᱮᱞᱛᱷ] ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱤᱥᱴᱮᱴᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱤᱴᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ * [https://web.archive.org/web/20070412191250/http://www.healthdisparities.net/hdc/html/home.aspx ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱴᱤᱵᱷ] * [http://eurohealthnet.eu/ ᱤᱭᱩᱳᱦᱮᱞᱛᱷᱱᱮᱴ ᱟᱜ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱢᱯᱨᱩᱵᱷᱤᱝ ᱦᱮᱞᱛᱷ, ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱣᱮᱞᱵᱤᱝ] * [http://archive.boston.com/business/articles/2005/07/26/mgh_seeks_to_bridge_healthcares_racial_gap/ ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱵᱽᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱟ] * [https://web.archive.org/web/20060302103533/http://www.dhi.gov.au/clearinghouse/ ᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱞᱤᱭᱟᱨᱤᱝᱦᱟᱣᱩᱥ] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20041015201453/http://www.reducedisparity.org/ ᱠᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱰᱤᱭᱩᱥᱤᱝ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ]}} * [https://web.archive.org/web/20070223154512/http://chua2.fiu.edu/hdrg/ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭ.ᱤᱭᱩ. ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱜᱨᱩᱯ] * [https://web.archive.org/web/20061217025313/http://www.kaisernetwork.org/daily_reports/rep_disparities.cfm "ᱠᱟᱭᱡᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ: ᱮ ᱣᱤᱠᱞᱤ ᱞᱩᱠ ᱮᱴ ᱨᱮᱥ, ᱮᱛᱷᱱᱤᱥᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ"], kaisernetwork.org ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ * [http://www.moh.govt.nz/moh.nsf/0/523077dddeed012dcc256c550003938b?OpenDocument ᱱᱤᱣ ᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ] * [https://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4139440.stm ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤᱡᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ] * [https://web.archive.org/web/20070212142304/http://www.healthdisparity.tuskegee.edu/ ᱴᱟᱥᱠᱤᱜᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱣᱮᱵᱽᱯᱮᱡᱽ] * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=116811&fuseaction=topics.event_summary&event_id=224806 ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ: ᱤᱭᱩ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930201644/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=116811&fuseaction=topics.event_summary&event_id=224806 |date=2007-09-30 }}, ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ, ᱒᱐᱐᱗, ''ᱯᱷᱤᱪᱟᱨᱤᱝ'' [[Paula Braveman|ᱯᱳᱞᱟ ᱵᱨᱮᱵᱷᱢᱮᱱ]], [[M. Gregg Bloche|ᱜᱨᱮᱜᱽ ᱵᱞᱳᱪ]], ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱠᱮᱯᱞᱟᱱ, ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱨᱤᱠᱮᱴᱥ, ᱢᱮᱨᱤ ᱞᱳ ᱰᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱤᱭᱟᱱᱴᱡᱽ, ᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢᱥ * ᱤᱭᱩ.ᱠᱮ. ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱛᱷᱱᱤᱥᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ [https://web.archive.org/web/20070324235329/http://www.library.nhs.uk/ethnicity/] * [https://web.archive.org/web/20070830041438/http://www.nrharural.org/ ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ] * [https://web.archive.org/web/20140809200305/http://minorityhealth.hhs.gov/npa/ ᱫᱟ ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱩ ᱮᱱᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱥᱯᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ] * [https://web.archive.org/web/20110620234634/http://minorityhealth.hhs.gov/npa/templates/browse.aspx?lvl=1&lvlid=39 ᱫᱟ ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱩᱞᱠᱤᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱚᱱ] * [https://intranet.cdc.gov/oppe/peo/sdoh-task-force/index.html ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ], ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ, [[Centers for Disease Control and Prevention|ᱥᱮᱱᱴᱟᱨᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱤᱡᱤᱡᱽ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ]], ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮ. * [https://www.cdc.gov/niosh/programs/ppops/occuhealth.html ᱚᱠᱩᱯᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ], ᱫᱟ [[National Institute for Occupational Safety and Health|ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱚᱠᱩᱯᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ]] (NIOSH), ᱒᱐᱒᱒ ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱠᱩᱭᱤᱴᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱮᱱᱴᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ]] 4p1pdngc5l867oscjnkd6q0i8w8q2ll ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ 0 36288 193216 2026-06-27T09:04:37Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:President Obama - Global Health Security Agenda Summit DVIDS362956.webm|thumb|right|[[President Obama|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱳᱵᱟᱢᱟ]] ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Western African Ebola virus epidemic|ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 193216 wikitext text/x-wiki [[File:President Obama - Global Health Security Agenda Summit DVIDS362956.webm|thumb|right|[[President Obama|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱳᱵᱟᱢᱟ]] ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Western African Ebola virus epidemic|ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ]] '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ''' (ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱮᱨᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Health Security|url=https://www.who.int/health-security/en/|website=World Health Organization|access-date=March 19, 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite book|last=Rushton|first=Simon |last2=Youde|first2=Jeremy|name-list-style=and|title=Routledge Handbook of Global Health Security|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781136155567|location=London}}</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮᱢᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱮᱠᱤᱣᱩᱴ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱷᱟᱞᱱᱮᱨᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite book|last=Blazes|first=David L.| author2= Lewis, Sheri H.|name-list-style=and|title=Disease Surveillance: Technological Contributions to Global Health Security|publisher=CRC Press|year=2016|isbn=9780429585999|location=Boca Raton}}</ref> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ, ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡᱟᱨ, ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱤᱰᱤᱭᱳᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱢᱳᱵᱤᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱥᱮ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ: ᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == == <ref name="Aldis">{{citation |url=https://academic.oup.com/heapol/article/23/6/369/572074 |title=Health security as a public health concept: a critical analysis |author= William Aldis |journal=Health Policy and Planning |volume=23 |number=6 |date=November 2008 |pages=369–375 |doi=10.1093/heapol/czn030|pmid=18689437 |doi-access=free }}</ref> <ref name="McInnes">{{citation |title=Routledge Handbook of Global Health Security |chapter=The Many Meanings of Health Security |author=Colin McInnes |editor1=Simon Rushton |editor2=Jeremy Youde |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781136155574}}</ref> == 6k1yjuwc8jd5jfspsimfvfc0l5ljl0c 193217 193216 2026-06-27T09:05:11Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 193217 wikitext text/x-wiki [[File:President Obama - Global Health Security Agenda Summit DVIDS362956.webm|thumb|right|[[President Obama|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱳᱵᱟᱢᱟ]] ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Western African Ebola virus epidemic|ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ]] '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ''' (ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱮᱨᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Health Security|url=https://www.who.int/health-security/en/|website=World Health Organization|access-date=March 19, 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite book|last=Rushton|first=Simon |last2=Youde|first2=Jeremy|name-list-style=and|title=Routledge Handbook of Global Health Security|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781136155567|location=London}}</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮᱢᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱮᱠᱤᱣᱩᱴ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱷᱟᱞᱱᱮᱨᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite book|last=Blazes|first=David L.| author2= Lewis, Sheri H.|name-list-style=and|title=Disease Surveillance: Technological Contributions to Global Health Security|publisher=CRC Press|year=2016|isbn=9780429585999|location=Boca Raton}}</ref> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ, ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡᱟᱨ, ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱤᱰᱤᱭᱳᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱢᱳᱵᱤᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱥᱮ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ: ᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == <ref name="Aldis">{{citation |url=https://academic.oup.com/heapol/article/23/6/369/572074 |title=Health security as a public health concept: a critical analysis |author= William Aldis |journal=Health Policy and Planning |volume=23 |number=6 |date=November 2008 |pages=369–375 |doi=10.1093/heapol/czn030|pmid=18689437 |doi-access=free }}</ref> <ref name="McInnes">{{citation |title=Routledge Handbook of Global Health Security |chapter=The Many Meanings of Health Security |author=Colin McInnes |editor1=Simon Rushton |editor2=Jeremy Youde |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781136155574}}</ref> mlqd1p5546vtoueqbv3pfrq4jlgzhe8 193218 193217 2026-06-27T09:08:55Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 193218 wikitext text/x-wiki [[File:President Obama - Global Health Security Agenda Summit DVIDS362956.webm|thumb|right|[[President Obama|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱳᱵᱟᱢᱟ]] ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Western African Ebola virus epidemic|ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ]] '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ''' (ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱮᱨᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Health Security|url=https://www.who.int/health-security/en/|website=World Health Organization|access-date=March 19, 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite book|last=Rushton|first=Simon |last2=Youde|first2=Jeremy|name-list-style=and|title=Routledge Handbook of Global Health Security|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781136155567|location=London}}</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮᱢᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱮᱠᱤᱣᱩᱴ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱷᱟᱞᱱᱮᱨᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite book|last=Blazes|first=David L.| author2= Lewis, Sheri H.|name-list-style=and|title=Disease Surveillance: Technological Contributions to Global Health Security|publisher=CRC Press|year=2016|isbn=9780429585999|location=Boca Raton}}</ref> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ, ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡᱟᱨ, ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱤᱰᱤᱭᱳᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱢᱳᱵᱤᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱥᱮ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ: ᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱾ == ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ == [[File:World Health Organisation building south face edit.jpg|left|thumb|[[World Health Organization|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ]] === ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) === ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱭᱮᱱᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱦᱟᱭᱡᱟ, ᱤᱭᱮᱞᱳ ᱯᱷᱤᱵᱷᱟᱨ, ᱴᱟᱭᱯᱷᱚᱭᱮᱰ, ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱯᱷᱟᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱤᱢᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ, ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ, ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱳᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":6" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":6" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱᱥ (ᱟᱭ.ᱮᱪ.ᱟᱨ.) ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰᱥ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite journal|last=Osterholm|first=Michael T.|date=2017|title=Global Health Security - An Unfinished Journey|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=23|issue=13 |pages=225–227|doi=10.3201/eid2313.171528 |s2cid=32972234 |doi-access=free|pmc=5711312}}</ref> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱥᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱑᱙᱔ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱥᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":2" /> === ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ === ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱤ, ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴᱟᱞᱤ, ᱥᱮ ᱡᱟᱱᱤ-ᱵᱩᱡᱷᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱗ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱱᱤᱢᱮᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ (ᱳ.ᱟᱭ.ᱤ.), ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱯᱷᱩᱰ ᱮᱱᱰ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱯᱷ.ᱮ.ᱳ.) ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱢ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ, ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱠᱚ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":11">{{Cite web|title=Global Health Security Agenda|url=https://ghsagenda.org/|website=Global Health Security Agenda|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱯᱨᱟᱭᱚᱨᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":11" /> ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":12">{{Cite web|title=COVID-19 Chair's Statement: What is the role of GHSA2024 in this pandemic?|url=https://ghsagenda.org/2020/03/17/covid-19-chairs-statement-what-is-the-role-of-ghsa2024-in-this-pandemic/|date=2020-03-17|website=Global Health Security Agenda|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱵᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":12" /> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":12" /> === ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ (ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ.) === ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱨᱚᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ. ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ. ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":13">{{Cite web|title=Home|url=http://ghsi.ca/|last=Foley|first=Michael|website=Global Health Security Initiative|language=en-US|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ-ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":13" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱨᱚᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == <ref name="Aldis">{{citation |url=https://academic.oup.com/heapol/article/23/6/369/572074 |title=Health security as a public health concept: a critical analysis |author= William Aldis |journal=Health Policy and Planning |volume=23 |number=6 |date=November 2008 |pages=369–375 |doi=10.1093/heapol/czn030|pmid=18689437 |doi-access=free }}</ref> <ref name="McInnes">{{citation |title=Routledge Handbook of Global Health Security |chapter=The Many Meanings of Health Security |author=Colin McInnes |editor1=Simon Rushton |editor2=Jeremy Youde |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781136155574}}</ref> amuutxvrbm6erpc6lf1s6kh0rkf06yo 193219 193218 2026-06-27T09:10:10Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) */ 193219 wikitext text/x-wiki [[File:President Obama - Global Health Security Agenda Summit DVIDS362956.webm|thumb|right|[[President Obama|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱳᱵᱟᱢᱟ]] ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Western African Ebola virus epidemic|ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ]] '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ''' (ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱮᱨᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Health Security|url=https://www.who.int/health-security/en/|website=World Health Organization|access-date=March 19, 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite book|last=Rushton|first=Simon |last2=Youde|first2=Jeremy|name-list-style=and|title=Routledge Handbook of Global Health Security|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781136155567|location=London}}</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮᱢᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱮᱠᱤᱣᱩᱴ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱷᱟᱞᱱᱮᱨᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite book|last=Blazes|first=David L.| author2= Lewis, Sheri H.|name-list-style=and|title=Disease Surveillance: Technological Contributions to Global Health Security|publisher=CRC Press|year=2016|isbn=9780429585999|location=Boca Raton}}</ref> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ, ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡᱟᱨ, ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱤᱰᱤᱭᱳᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱢᱳᱵᱤᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱥᱮ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ: ᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱾ == ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ == [[File:World Health Organisation building south face edit.jpg|left|thumb|[[World Health Organization|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ]] === ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) === ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱭᱮᱱᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱦᱟᱭᱡᱟ, ᱤᱭᱮᱞᱳ ᱯᱷᱤᱵᱷᱟᱨ, ᱴᱟᱭᱯᱷᱚᱭᱮᱰ, ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱯᱷᱟᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱤᱢᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ, ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ, ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱳᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":6" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":6" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱᱥ (ᱟᱭ.ᱮᱪ.ᱟᱨ.) ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰᱥ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite journal|last=Osterholm|first=Michael T.|date=2017|title=Global Health Security - An Unfinished Journey|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=23|issue=13 |pages=225–227|doi=10.3201/eid2313.171528 |s2cid=32972234 |doi-access=free|pmc=5711312}}</ref> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱥᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱑᱙᱔ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱥᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":2" /> === ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ === ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱤ, ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴᱟᱞᱤ, ᱥᱮ ᱡᱟᱱᱤ-ᱵᱩᱡᱷᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱗ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱱᱤᱢᱮᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ (ᱳ.ᱟᱭ.ᱤ.), ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱯᱷᱩᱰ ᱮᱱᱰ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱯᱷ.ᱮ.ᱳ.) ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱢ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ, ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱠᱚ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":11">{{Cite web|title=Global Health Security Agenda|url=https://ghsagenda.org/|website=Global Health Security Agenda|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱯᱨᱟᱭᱚᱨᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":11" /> ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":12">{{Cite web|title=COVID-19 Chair's Statement: What is the role of GHSA2024 in this pandemic?|url=https://ghsagenda.org/2020/03/17/covid-19-chairs-statement-what-is-the-role-of-ghsa2024-in-this-pandemic/|date=2020-03-17|website=Global Health Security Agenda|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱵᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":12" /> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":12" /> === ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ (ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ.) === ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱨᱚᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ. ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ. ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":13">{{Cite web|title=Home|url=http://ghsi.ca/|last=Foley|first=Michael|website=Global Health Security Initiative|language=en-US|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ-ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":13" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱨᱚᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == <ref name="Aldis">{{citation |url=https://academic.oup.com/heapol/article/23/6/369/572074 |title=Health security as a public health concept: a critical analysis |author= William Aldis |journal=Health Policy and Planning |volume=23 |number=6 |date=November 2008 |pages=369–375 |doi=10.1093/heapol/czn030|pmid=18689437 |doi-access=free }}</ref> <ref name="McInnes">{{citation |title=Routledge Handbook of Global Health Security |chapter=The Many Meanings of Health Security |author=Colin McInnes |editor1=Simon Rushton |editor2=Jeremy Youde |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781136155574}}</ref> hso23gs58ru232vrkjmwrwrz0n0y87m 193220 193219 2026-06-27T09:10:50Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) */ 193220 wikitext text/x-wiki [[File:President Obama - Global Health Security Agenda Summit DVIDS362956.webm|thumb|right|[[President Obama|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱳᱵᱟᱢᱟ]] ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[Western African Ebola virus epidemic|ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ]] '''ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ''' (ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱮᱨᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Health Security|url=https://www.who.int/health-security/en/|website=World Health Organization|access-date=March 19, 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite book|last=Rushton|first=Simon |last2=Youde|first2=Jeremy|name-list-style=and|title=Routledge Handbook of Global Health Security|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781136155567|location=London}}</ref> ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮᱢᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱮᱠᱤᱣᱩᱴ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱷᱟᱞᱱᱮᱨᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite book|last=Blazes|first=David L.| author2= Lewis, Sheri H.|name-list-style=and|title=Disease Surveillance: Technological Contributions to Global Health Security|publisher=CRC Press|year=2016|isbn=9780429585999|location=Boca Raton}}</ref> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ, ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡᱟᱨ, ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱤᱰᱤᱭᱳᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱢᱳᱵᱤᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱥᱮ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ: ᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ; ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱾ == ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ == [[File:World Health Organisation building south face edit.jpg|left|thumb|[[World Health Organization|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ]] === ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ.) === ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱭᱮᱱᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱦᱟᱭᱡᱟ, ᱤᱭᱮᱞᱳ ᱯᱷᱤᱵᱷᱟᱨ, ᱴᱟᱭᱯᱷᱚᱭᱮᱰ, ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱯᱷᱟᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱤᱢᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ, ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ, ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱳᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱᱥ (ᱟᱭ.ᱮᱪ.ᱟᱨ.) ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰᱥ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite journal|last=Osterholm|first=Michael T.|date=2017|title=Global Health Security - An Unfinished Journey|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=23|issue=13 |pages=225–227|doi=10.3201/eid2313.171528 |s2cid=32972234 |doi-access=free|pmc=5711312}}</ref> ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱥᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱑᱙᱔ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱥᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱥ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱚᱨᱡᱚᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":2" /> === ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ === ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱵᱳᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱤ, ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴᱟᱞᱤ, ᱥᱮ ᱡᱟᱱᱤ-ᱵᱩᱡᱷᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱗ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ., ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱱᱤᱢᱮᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ (ᱳ.ᱟᱭ.ᱤ.), ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱯᱷᱩᱰ ᱮᱱᱰ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱯᱷ.ᱮ.ᱳ.) ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱢ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ, ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱠᱚ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":11">{{Cite web|title=Global Health Security Agenda|url=https://ghsagenda.org/|website=Global Health Security Agenda|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱯᱨᱟᱭᱚᱨᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":11" /> ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":12">{{Cite web|title=COVID-19 Chair's Statement: What is the role of GHSA2024 in this pandemic?|url=https://ghsagenda.org/2020/03/17/covid-19-chairs-statement-what-is-the-role-of-ghsa2024-in-this-pandemic/|date=2020-03-17|website=Global Health Security Agenda|language=en|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱮᱡᱮᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱵᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":12" /> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":12" /> === ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ (ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ.) === ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱨᱚᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ. ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱟᱭ. ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":13">{{Cite web|title=Home|url=http://ghsi.ca/|last=Foley|first=Michael|website=Global Health Security Initiative|language=en-US|access-date=2020-05-28}}</ref> ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ-ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":13" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱨᱚᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == <ref name="Aldis">{{citation |url=https://academic.oup.com/heapol/article/23/6/369/572074 |title=Health security as a public health concept: a critical analysis |author= William Aldis |journal=Health Policy and Planning |volume=23 |number=6 |date=November 2008 |pages=369–375 |doi=10.1093/heapol/czn030|pmid=18689437 |doi-access=free }}</ref> <ref name="McInnes">{{citation |title=Routledge Handbook of Global Health Security |chapter=The Many Meanings of Health Security |author=Colin McInnes |editor1=Simon Rushton |editor2=Jeremy Youde |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781136155574}}</ref> 6fekzebentv0umqzpgkf4v662pdgpmb