ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.11
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
195226
194898
2026-07-20T05:16:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195226
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
p81w09yuxax18vmjh8atqjc13gz7657
ᱟᱡᱟᱨ
0
4679
195220
161422
2026-07-20T02:13:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195220
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mycobacterium tuberculosis.jpg|thumb|upright=1.36|[[Scanning electron micrograph]] of ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'', a [[bacteria|bacterium]] that causes [[tuberculosis]]]]
[[File:Charles Mellin zugeschr - Porträt eines Herrn - Gemäldegalerie Berlin.jpg|right|thumb|200px|ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱳᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
'''ᱟᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱵᱮᱥ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱱ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱞᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚᱦᱚᱜ ᱜᱮ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ "ᱨᱩᱜᱤ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ." ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ "ᱵᱮᱢᱟᱨ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱨᱩᱣᱟ." ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱵᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱠᱚᱞᱚᱜᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱢᱮᱱᱮᱛ ==
ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱨᱩᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤᱜ ᱜᱮ 'ᱟᱡᱟᱨ' ᱫᱚ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱷᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱟᱸᱴᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱷᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱨᱮ ᱟᱸᱴᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱙᱔᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱷᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ -
''ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱮ, ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱜᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾'' <ref>{{Cite web |title=ᱰᱚᱵᱽᱞᱩᱦᱮᱪᱳ (WHO), 1946 |url=http://w3.whosea.org/aboutsearo/pdf/const.pdf |access-date=2019-08-08 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102043831/http://w3.whosea.org/aboutsearo/pdf/const.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ, ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱭᱟ ᱾
== ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣᱜ ᱮᱛᱮᱫ ==
ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱦᱚᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱴᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱷᱚᱝᱜᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚ ᱥᱮᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱤᱵᱟᱬᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱩ ᱡᱤᱵᱟᱬᱩ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱚᱠᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱞᱴᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱮᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱟᱹᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱾ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤᱠᱬᱤᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱥᱚᱜᱚᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ DNA ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ Mutation ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ Mutation ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱡᱽᱨᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
== ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ==
ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱱᱴᱤᱵᱟᱭᱚᱴᱤᱠ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱠ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱡᱚᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱩᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱡᱚᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱷᱤᱠ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱱᱤᱦᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ''Chronic'' ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ/ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱤᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱥᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹᱭᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ==
ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱱᱤᱰᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/healthtopics.html Health Topics], [[MedlinePlus]] descriptions of most diseases, with access to current research articles.
* [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/omim/ OMIM] Comprehensive information on genes that cause disease at [[Online Mendelian Inheritance in Man]]
* [http://ctdbase.org/ CTD] The [[Comparative Toxicogenomics Database]] is a scientific resource connecting chemicals, genes, and human diseases.
* [http://www.nlm.gov/ NLM] Comprehensive database from the [[US National Library of Medicine]]
* [https://www.cdc.gov/health/default.htm Health Topics A–Z], fact sheets about many common diseases at [[Centers for Disease Control]]
* [http://www.merck.com/pubs/mmanual/sections.htm The Merck Manual] containing detailed description of most diseases
* [http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/2004_report_update/en/index.html Report: ''The global burden of disease''] from [[World Health Organization]] (WHO), 2004
* [http://www.yourdiseaserisk.wustl.edu/ Free online health-risk assessment] by [[Your Disease Risk]] at Washington University in St Louis
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00548m0 "Man and Disease"], BBC Radio 4 discussion with Anne Hardy, David Bradley & Chris Dye (''In Our Time'', Dec. 15, 2002)
17k9e29ixvo3lgfn1baes9uw6tocw8m
ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
0
5127
195235
193223
2026-07-20T11:53:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195235
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Air_India_Boeing_787-8_In_Narita_International_Airport.jpg|thumb|ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ B787-8]]
'''ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' (Air India) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱳᱲᱳᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱕ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱳᱲᱳᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ <ref>http://www.airindia.in/SBCMS/Webpages/JRD.aspx?MID=196</ref> <ref>http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1939/1939%20-%201264.html</ref>᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱯᱚᱭᱤᱸᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱚᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱵᱚᱥ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱳᱲᱳᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨᱛᱮᱢᱮᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ (alliance), ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=AIR INDIA JOINS STAR ALLIANCE|url=http://www.staralliance.com/en/press/ai-joining-prp|website=staralliance.com|access-date=2025-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20151101102639/http://www.staralliance.com/en/press/ai-joining-prp|archive-date=2015-11-01|language=en|url-status=live}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱮᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱑᱙᱓᱒-᱑᱙᱔᱖) ===
[[File:TataAirlinesLogo.jpg|thumb|ᱴᱟᱴᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ]]
ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱽᱨᱩᱯ, ᱡᱮᱹ ᱟᱨᱹ ᱰᱤᱹ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite news |title=Airline Companies of the World |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1939/1939%20-%201264.html |work=[[Flight International]] |date=27 April 1939 |access-date=17 September 2011 }}</ref> ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ-ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ De Havilland Puss Moth ᱮᱭᱟᱨ ᱢᱮᱭᱞ ᱠᱚᱨᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱦᱩ ᱮᱨᱚᱰᱨᱚᱢ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱫᱚᱲᱦᱟ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱸᱴ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="timetableimages.com">{{cite web |url=http://www.timetableimages.com/ttimages/il.htm |title=Air-India Ltd. (1) – Tata Air Lines – Tata Sons – Tata Air Services |publisher=Timetableimages.com |access-date=13 September 2012 |archive-date=15 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215053425/http://www.timetableimages.com/ttimages/il.htm |url-status=dead }}</ref> ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱫᱚ De Havilland Puss Moth ᱟᱨ De Havilland Leopard Moth ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱵᱤᱡᱷᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book | author=Pran Nath Seth, Sushma Seth Bhat | title=An introduction to travel and tourism | publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd | year=2005 | url=http://books.google.com/?id=AcGn-Fmc43sC&pg=PA112&dq=#v=onepage&q&f=false |access-date=20 January 2011| isbn=978-81-207-2482-2 }}</ref><ref name="isbn8120813227">{{cite book | author=Bepin Behari | title=Astrological Biographies: Seventeen Examples of Predictive Insights | publisher=Motilal Banarsidass | year=1996 | url=http://books.google.com/?id=vI_OINmOtDYC&dq= |access-date=20 January 2011| isbn=978-81-208-1322-9 }}</ref> ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱮ (weekly) ᱮᱭᱟᱨ ᱢᱮᱭᱞ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱑᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱫ ᱾ ᱑᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱞᱟᱵᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.airindia.ch/joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=19&Itemid=45|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120811132127/http://www.airindia.ch/joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=19&Itemid=45|archivedate=11 August 2012|title=Switzerland Schweiz Suisse Svizzera|publisher=Air India|access-date=13 September 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2012/10/15/when-air-india-was-efficient-profitable-and-growing-fast/|title=When Air India Was Efficient, Profitable and Growing Fast|author=Samanth Subramanian|newspaper=The New York Times|date=15 October 2012|access-date=24 March 2013}}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱟᱭᱤᱞᱥ ᱢᱮᱨᱞᱤᱱ (Miles Merlin) ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://medind.nic.in/iab/t07/s1/iabt07s1p95.pdf |title=Humane Face of IAF: Aid to the Civil Administration |publisher=Medind.nic.in |access-date=1 October 2012 |archive-date=30 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130160404/http://medind.nic.in/iab/t07/s1/iabt07s1p95.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ''ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ''ᱱᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ '''ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="timetableimages.com"/>
=== ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ (᱑᱙᱓᱗-᱒᱐᱐᱐)===
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* {{official website}}
<!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only -->
{{Portal bar|India|Aviation}}
{{ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ}}
{{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}
{{ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ}}
{{IATA members|ᱮᱥᱤᱭᱟ}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱜᱚᱲᱚᱠᱚ]]
ael3zrzwovgctgb6r5ifh5jtp0oh2qm
ᱚᱜᱽᱱᱤ
0
8477
195213
176921
2026-07-19T22:41:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195213
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = ᱚᱜᱽᱱᱤ
| image =
| image size =
| alt =
| caption =
| director = [[ᱥᱣᱚᱯᱱᱚ ᱥᱟᱦᱟ]]
| producer = [[ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ]]
| writer = [[ᱥᱣᱚᱯᱱᱚ ᱥᱟᱦᱟ]], [[ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
| screenplay =
| story =
| based on = <!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} -->
| narrator =
| starring = [[ᱯᱨᱚᱥᱚᱱᱡᱤᱛ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]], [[ᱨᱚᱪᱚᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| music = [[ᱡᱚᱜᱽᱭᱚᱸ]]
| cinematography = [[ᱥᱚᱛᱤᱥᱚ]]
| editing =
| studio =
| distributor =
| released = ᱒᱐᱐᱕
| runtime =
| country = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}}
| language = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| budget =
| gross =
}}
'''''ᱚᱜᱽᱱᱤ''''' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ) ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱨᱫᱮᱥᱚᱠ ᱫᱚ [[ᱥᱣᱚᱯᱱᱚ ᱥᱟᱦᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱠᱩᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Agnee (2004) |url=https://www.avclub.com/film/reviews/agnee-2004 |access-date=2024-07-01 |website=The A.V. Club |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱯᱨᱚᱥᱮᱱᱡᱤᱛ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱪᱚᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Rachna Banerjee : Bengali Film Actress - India, Popular Bengali Actress, Tollywood Actress, Bengali film Heroine, Eminent, Versatile, Renowned, Popular, Contemporary, Kolkata, West Bengal|url=https://www.calcuttayellowpages.com/adver/110687bengali_films.html|access-date=2021-09-17|website=www.calcuttayellowpages.com|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917071634/https://www.calcuttayellowpages.com/adver/110687bengali_films.html|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱚᱠ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚ]] ᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="main details">{{cite web|title=Agni (2004)|url=http://www.gomolo.com/agni-movie/15293|publisher=Gomolo|access-date=2025-07-22|archive-date=2019-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201085953/http://www.gomolo.com/agni-movie/15293|url-status=dead}}</ref>
==ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱠᱚ==
* [[ᱯᱨᱚᱥᱮᱱᱡᱤᱛ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ]] - ᱮᱥᱤᱯᱤ ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱨᱚᱪᱚᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ]] - ᱚᱜᱽᱱᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱟᱹᱵᱷᱤᱥᱮᱠ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ]] - ᱟᱢᱵᱚᱨ, ᱚᱜᱽᱱᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱛᱟᱯᱚᱥ ᱯᱟᱞ]] - ᱥᱚᱡᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱞᱚᱠᱮᱴ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ]] - ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ (ᱮᱠᱴᱚᱨ)|ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] - ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ'ᱥᱚᱡᱟ, ᱩᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱫᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱠᱷᱚᱞᱚᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱱᱤᱞᱟᱸᱡᱚᱱᱟ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱟ]] - ᱴᱤᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ]] - ᱯᱟᱢᱮᱞᱟ, ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* [[ᱫᱩᱞᱟᱞ ᱞᱟᱦᱤᱲᱤ]] - ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱵᱚᱫᱷᱤᱥᱚᱛᱚ ᱢᱟᱡᱩᱢᱫᱟᱨ - ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{IMDb title|1423887}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱚᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱞ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ (᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱞᱤᱝᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱦᱴᱟ🏆 ᱓]]
qhn9hpg7csqcwl3i2ficgfssxangqvo
ᱚᱡᱚᱭ ᱱᱟᱜᱚᱨ
0
10004
195214
177796
2026-07-19T22:46:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195214
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox YouTube personality
| name = ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱱᱚᱛᱤ
| logo =
| image =CarryMinati-in juhu.jpj.png
| birth_name = '''ᱚᱡᱚᱭ ᱱᱟᱜᱚᱨ'''
| birth_date = ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ.
| occupation = [[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱚᱨ]]
| signature = CarryMinati signature.svg
| pseudonym = {{hlist|ᱠᱮᱨᱤ|ᱚᱡᱚᱭ|ᱠᱮᱨᱤᱢᱤᱱᱚᱛᱤ}}
| channels = [https://www.youtube.com/user/AddictedA1 CarryMinati] [https://www.youtube.com/channel/UC0IWRLai-BAwci_e9MylNGw CarryIsLive]
| genre = {{hlist|[[ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ]]|[[ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱜᱮᱢ|ᱜᱮᱢᱤᱝ]]|[[ᱚᱰᱤᱭᱚ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ|ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ]]}}
| subscribers = ᱠᱮᱨᱤᱢᱤᱱᱚᱛᱤ: ᱑᱘.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ <br> ᱠᱮᱨᱤ ᱤᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ: ᱔.᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ
| subscriber_d =
| views = ᱠᱮᱨᱤᱢᱤᱱᱚᱛᱤ: ᱑.᱑᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ <br> ᱠᱮᱨᱤ ᱤᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ: ᱔᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ
| network = ᱣᱟᱱ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱮᱱᱴᱚᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱸᱴ
| associated_acts = {{hlist|[[ᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱵᱟᱢ]]|[[ᱟᱥᱤᱥ ᱪᱟᱸᱪᱞᱟᱱᱤ]]|ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ|ᱣᱤᱞᱞᱤ ᱯᱷᱨᱮᱸᱡᱤ}}
| silver_button = ᱦᱚᱭ
| silver_year = ᱒᱐᱑᱖
| gold_button = ᱦᱚᱭ
| gold_year = ᱒᱐᱑᱗
| diamond_button = ᱦᱚᱭ
| diamond_year = ᱒᱐᱒᱐
| stats_update = ᱑᱘ ᱢᱚᱭᱤ ᱒᱐᱒᱐
| location = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
}}
'''ᱚᱡᱚᱭ ᱱᱟᱜᱚᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱱᱚᱛᱤ''', ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. [[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱜᱮᱢ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ|ᱥᱴᱨᱤᱢᱚᱨ]] ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱡᱚᱭ ᱥᱮ ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱠᱤᱴ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱹᱭᱤᱱ ᱴᱚᱯᱤᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱤᱭᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱚᱡᱚᱭ ᱱᱟᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱚᱭᱤ ᱑᱙᱙᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref name="DOB">{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/carryminati-how-the-boy-from-haryana-became-the-roast-king-of-india.html|title=CarryMinati: How the boy from Haryana became the Roast King of India|last=World|first=Republic|date=20 September 2019|website=[[Republic World]]|url-status=live|access-date=7 December 2019}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref name="time" /> ᱾<ref name=":0" /> ᱚᱡᱚᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱦᱩᱭᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱫ ;<ref name=":0" /> ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱡᱟᱜ [[Twelfth grade#India|ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱟ-ᱫᱷᱟᱱᱫᱟ ᱵᱩᱡᱷ ᱠᱮᱫ ᱠᱷ.ᱛᱤᱨ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱰᱤᱥᱴᱟᱱᱥ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="DOB"/>
== ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱱᱚᱛᱤ', ᱟᱨ ᱵᱟᱝ 'ᱠᱮᱨᱤ',<ref name=":2" /> ᱥᱮ ᱚᱡᱚᱭ ᱱᱟᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱲᱵᱟ.ᱲᱭᱟ. ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=":0" /><ref name="time" /> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱩᱨᱤ [[ᱰᱤᱥ (ᱨᱟᱦᱟ)|ᱰᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱜᱮᱢᱚᱨ|ᱜᱮᱢᱤᱝ]] ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱟᱢᱯᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ <ref name="entrepreneur">{{Cite web|url=https://www.entrepreneur.com/article/339888|title=YouTube a Priority over Netflix – CarryMinati|last=Singal|first=Aastha|date=23 September 2019|website=[[Entrepreneur (magazine)|Entrepreneur]]|url-status=dead|access-date=7 December 2019|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207080757/https://www.entrepreneur.com/article/339888}}</ref>
ᱚᱡᱚᱭ ᱱᱟᱜᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref name="time">{{Cite web|url=https://time.com/collection-post/5584913/carryminati-ajey-nagar-next-generation-leaders/|title='You Should Be Yourself.’ How a Viral YouTube Star Is Embracing His Indian Roots|last=Kidangoor|first=Abhishyant|date=16 May 2019|website=[[Time (magazine)|Time]]|url-status=dead|access-date=6 December 2019|archive-date=2 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120656/https://time.com/collection-post/5584913/carryminati-ajey-nagar-next-generation-leaders/}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ, [[ᱥᱚᱱᱱᱤ ᱫᱮᱣᱚᱞ]]-ᱟᱜ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱲᱜᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/social-media-sensations-carryminati-and-prajakti-koli-jio-changed-india-1601321-2019-09-20|title=Social media sensations CarryMinati and Prajakta Koli: Jio changed India|date=20 September 2019|website=[[India Today]]|url-status=live|access-date=6 December 2019}}</ref> ''ᱠᱮᱨᱤᱢᱤᱱᱚᱛᱤ'' ᱡᱟᱦᱟᱸᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱨᱮ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Leisure/kykh1oRK0b28ICVsZAD95N/Indias-young-gaming-stars.html|title=The Indian gaming stars who catch your eye|last=Hemrajani|first=Nikhil|date=31 March 2017|website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|url-status=live|access-date=6 December 2019}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱟᱰᱤᱠᱴᱮᱰ ᱮ1''(AddictedA1) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱡᱚᱭ ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰᱮᱰ ᱯᱷᱳᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱵᱟᱝ ᱪᱟ.ᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱫᱚ ''ᱠᱮᱨᱤ ᱫᱮᱣᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟ.ᱨᱩ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ [[ᱥᱚᱱᱱᱤ ᱫᱮᱣᱞ]]-ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ''[[Counter-Strike: Global Offensive|ᱠᱟᱶᱴᱚᱨ ᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠᱺ ᱜᱽᱞᱳᱵᱟᱞ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱵᱽ]]'' ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱦᱩᱯᱠᱟ. ᱜᱮ, ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱱᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱮᱨᱤᱢᱤᱱᱚᱛᱤ'' ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱳᱥᱴᱤᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.femina.in/trending/find-your-niche-says-ajey-nagar-aka-carryminati-128642.html|title=Find your niche, says YouTuber Ajey Nagar, aka CarryMinati|last=Kamdar|first=Shraddha|date=12 July 2019|website=[[Femina (India)|Femina]]|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-01-03}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱠᱮᱨᱤ ᱤᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱜᱮᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱚᱠᱛᱚ [[Live streaming|ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ]] ᱠᱚᱭ ᱟᱲᱟᱜᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱴᱤᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱝ, ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱤᱝ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-hub/millionaires-in-the-making/story/311991.html|title=Millionaires in the Making|date=10 February 2019|website=[[Business Today (India)|Business Today]]|url-status=live|access-date=7 December 2019}}</ref>
ᱚᱡᱚᱭ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱨᱩᱯᱟ. ᱵᱚᱴᱚᱢ (ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱱᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤ ᱤᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱜᱟᱨ), ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱚᱴᱚᱢ(Golden Play Buttons) (ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱱᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤ ᱤᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ), ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱨᱟ. ᱵᱚᱴᱚᱢ(Diamond Play Button) ᱠᱮᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱛᱤ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾
==ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ(Discography)==
===ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱲ ᱟᱛᱮ===
{| class="wikitable"
|- style="background:#cfc; text-align:center;"
|'''ᱥᱮᱨᱢᱟ'''
|'''ᱥᱮᱨᱮᱧ'''
|'''ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ'''
|'''ᱱᱳᱴᱥ'''
|-
|᱒᱐᱑᱙
|ᱵᱟᱭ ᱯᱤᱣᱰᱤᱯᱟᱭ(Bye Pewdiepie)<ref>{{Citation|last=CarryMinati|title=Bye Pewdiepie {{!}} Carryminati |date=1 January 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=yQ3k-6p9DnA|access-date=30 March 2020}}</ref>
|ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱱᱚᱛᱤ
|''ᱰᱤᱥ ᱴᱨᱟᱠ''<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/c0b08a8e-4527-11e9-b168-96a37d002cd3|title=How India conquered YouTube|date=14 March 2019|website=[[Financial Times]]|url-status=live|access-date=6 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/video/908021/watch-indian-youtuber-carryminati-attacks-pewdiepie-as-t-series-feud-continues|title=Watch: Indian YouTuber CarryMinati attacks PewDiePie as T-Series ‘feud’ continues|date=3 January 2019|website=[[Scroll.in]]|url-status=live|access-date=6 December 2019}}</ref>
|-
|᱒᱐᱑᱙
|ᱴᱨᱤᱜᱚᱨ(TRIGGER) <ref>{{Citation|last=CarryMinati|title=TRIGGER {{!}} CARRYMINATI X VIBGYOR |date=20 April 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=pJZTizXITW0|access-date=30 March 2020}}</ref>
|ᱠᱮᱨᱤ ᱢᱤᱱᱚᱛᱤ (with Vibgyor)
|''ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱞᱟ''(First Single)
|-
|᱒᱐᱒᱐
|ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ(Zindagi)<ref>{{Citation|last=CarryMinati|title=Zindagi {{!}} CARRYMINATI X Wily Frenzy |date=17 January 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=0Cyvhz1GmRI|access-date=30 March 2020}}</ref>
|ᱠᱮᱨᱤᱢᱤᱱᱚᱛᱤ (with Wily Frenzy)
|
|-
|᱒᱐᱒᱐
|ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨ(Warrior)<ref>{{Citation|last=CarryMinati|title=Warrior {{!}} CARRYMINATI X KartikDravid
|date=24 April 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=WNWZNyXSvW0|access-date=24 April 2020}}</ref>
|CarryMinati X Wily Frenzy
|
|}
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ==
*᱒᱐᱑᱙: [[ᱴᱟᱭᱤᱢ (ᱢᱟᱜᱟᱡᱤᱱ)|ᱴᱟᱭᱤᱢ]]ᱼᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱰᱷᱤ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ. #10<ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/indian-youtuber-ajey-nagar-named-by-time-magazine-among-next-generation-leaders-2019-119051601144_1.html|title=Indian YouTuber Ajey Nagar named by Time magazine among Next Generation Leaders 2019|date=16 May 2019|agency=[[Press Trust of India]]|work=[[Business Standard]]|url-status=live|access-date=6 December 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/photo-gallery/india-represent-star-youtuber-carryminati-named-one-of-the-next-generation-leaders-of-2019-by-time-magazine/420717|title=India represent! Star YouTuber CarryMinati named one of the Next Generation Leaders of 2019 by TIME magazine!|last=Pant|first=Harshita|date=17 May 2019|website=[[Times Now]] News|url-status=live|access-date=6 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/technology-news/social-media-news/with-nearly-7-million-subscribers-indian-youtuber-carryminati-among-time-magazines-next-generation-leaders|title=With nearly 7 million subscribers, Indian YouTuber CarryMinati among TIME magazine's Next Generation Leaders|date=17 May 2019|website=[[Republic World]]|url-status=dead|access-date=6 December 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718151523/https://www.republicworld.com/technology-news/social-media-news/with-nearly-7-million-subscribers-indian-youtuber-carryminati-among-time-magazines-next-generation-leaders}}</ref>
== ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱢ ᱢᱮ ==
* [[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ.]]
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ.]]
* [[᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱚᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
* [[ᱯᱤᱣᱰᱤᱯᱟᱭ ᱥᱟᱝ ᱴᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{YouTube|c=UCj22tfcQrWG7EMEKS0qLeEg|CarryMinati}}
* {{YouTube|c=UC0IWRLai-BAwci_e9MylNGw|CarryIsLive}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
f3uch7on3xvnyqt60kvmxjlz7h7ond3
ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13585
195227
101569
2026-07-20T05:19:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195227
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ
| nativename = {{lang|ku-Latn|Zimanê kurdî}} / {{lang|ku-Arab|زمانی کوردی}}
| image = Kurdish_Language.svg
| imagesize = 120px
| imagecaption =
| states = [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]], [[ᱤᱨᱟᱠ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]], [[ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]]
| region = [[ᱠᱩᱨᱫᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱟᱱᱟᱛᱳᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ]], [[ᱠᱷᱳᱨᱟᱥᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱳᱨᱟᱥᱟᱱ]], [[:en:Kurdish diaspora|ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ]]
| ethnicity = [[ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱦᱚᱲ|ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]]
| speakers = c. ᱒᱐–᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱑᱐ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ)
| date =
| ref = <ref name="pop">
[[SIL Ethnologue|SIL ''Ethnologue'']] gives estimates, broken down by dialect group, totalling 31 million, but with the caveat of "Very provisional figures for Northern Kurdish speaker population". ''Ethnologue'' estimates for dialect groups:
Northern: 20.2M (undated; 15M in Turkey for 2009),
Central: 6.75M (2009),
Southern: 3M (2000),
Laki: 1M (2000).
The Swedish {{lang|sv|[[Nationalencyklopedin]]|italic=yes}} listed Kurdish in its "{{lang|sv|Världens 100 största språk 2007|italic=no}}" (The World's 100 Largest Languages in 2007), citing an estimate of 20.6 million native speakers.
</ref>
| familycolor = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
| fam3 = [[ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
| fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ]]
| fam5 = [[ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ]]
| stand1 = [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ]]
| stand2 = [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱤ]]
| ancestor =
| ancestor2 =
| dia1 = [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]] <small>(ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ)</small>
| dia2 = [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱤ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]] <small>(ᱥᱳᱨᱟᱱᱤ)</small>
| dia3 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]] <small>(ᱯᱟᱞᱣᱟᱱᱤ, Xwarîn)</small>
| script = [[:en:Kurdish alphabets#Hawar alphabet|ᱦᱟᱣᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ]] <small>([[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]; ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ)</small><br />[[:en:Kurdish alphabets#Sorani alphabet|ᱥᱳᱨᱟᱱᱤ ᱪᱤᱠᱤ]]<br/><small>([[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤᱼᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ]]; ᱤᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ)</small><br />[[:en:Kurdish alphabets#Cyrillic script|ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] <small>(ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ)</small><br/>[[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]] <small>(᱑᱙᱒᱑-᱒᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ)</small><ref>{{cite book|editor1-last=MacCagg|editor1-first=William O.|editor2-last=Silver|editor2-first=Brian D.|title=Soviet Asian Ethnic Frontiers|date=1979|publisher=[[Pergamon Press]]|isbn=9780080246376|page=94|quote=Since the most active Soviet Kurdish center has been and continues to be Yerevan, the first alphabet used for publishing Kurdish in the USSR was the Armenian alphabet.}}</ref><ref>{{cite web|script-title=ru:Курдский язык|url=http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/KURDSKI_YAZIK.html|publisher=[[Krugosvet]]|language=ru|quote=...в Армении на основе русского алфавита с 1946 (с 1921 на основе армянской графики, с 1929 на основе латиницы).}}</ref><ref>{{cite book|last1=Khamoyan|first1=M.|title=[[Soviet Armenian Encyclopedia]] Volume 12|chapter=Քրդերեն [Kurdish language]|date=1986|page=492|language=hy|quote=...գրկ. լույս է տեսնում 1921-ից հայկ., 1929-ից՝ լատ., 1946-ից՝ ռուս. այբուբենով...}}</ref>
| dia4 = [[ᱞᱟᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱟᱠᱤ]]<ref name="Iranatlas" >{{cite web |title=Atlas of the Languages of Iran A working classification |url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification |website=Languages of Iran |accessdate=25 May 2019}}</ref>
| iso1 = ku
| iso2 = kur
| iso3 = kur
| lc1 = ckb
| ld1 = [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱤ]]
| lc2 = kmr
| ld2 = [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ]]
| lc3 = sdh
| ld3 = [[:en:Southern Kurdish|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]]
| lc4 = lki
| ld4 = [[ᱞᱟᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| lingua = 58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi)
| glotto = kurd1259
| glottorefname = Kurdish
| nation = [[File:Flag of Iraq.svg|22x20px]] [[ᱤᱨᱟᱠ]]<ref>{{cite web |title=Iraq's Constitution of 2005 |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005.pdf?lang=en |accessdate=14 April 2019 |page=4}}</ref>{{efn|Official at state level}}
*[[File:Flag of Kurdistan.svg|22x20px]] [[ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]<ref>{{cite web |title=Kurdistan: Constitution of the Iraqi Kurdistan Region |url=https://unpo.org/article/538?id=538 |accessdate=14 April 2019 |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704072456/https://unpo.org/article/538?id=538 |url-status=dead }}</ref>
[[File:Flag of Rojava.svg|22x20px]] [[ᱨᱳᱡᱟᱵᱷᱟ]]<ref>{{cite web |title=Social Contract - Sa-Nes |url=http://rojavabenelux.nl/?page_id=1862 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209113945/http://rojavabenelux.nl/?page_id=1862 |archive-date=9 December 2018 |publisher=Self-Administration of North & East Syria Representation in Benelux |accessdate=22 March 2019 }}</ref><ref>{{cite news |title=Rojava could be a model for all Syria |url=https://www.nationalia.info/interview/1905/rojava-could-be-a-model-for-all-syria |accessdate=22 March 2019 |work=[[Salih Muslim]] |agency=Nationalita |date=29 July 2014}}</ref>
| minority =[[File:Flag of Armenia.svg|22x20px]] [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite book|last=Pavlenko|first=Aneta|title=Multilingualism in post-Soviet countries|year=2008|publisher=Multilingual Matters|location=Bristol, UK|isbn=978-1-84769-087-6|pages=18–22}}</ref>
| notice = IPA
| map = Idioma kurdo.PNG
| mapcaption = <center>[[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ</center>
| map2 = Kurdish languages map.svg
| mapcaption2 = <center>ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱫᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ</center>
{{col-begin}}
{{col-break}}
{{legend|#156a33|[[ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ]]}}
{{legend|#00a239|[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱤ]]}}
{{legend|#00e450|[[:en:Southern Kurdish|ᱠᱚᱧᱮ]]}}
{{col-break}}
{{legend|#ffd700|[[ᱡᱟᱡᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱡᱟ]]}}
{{legend|#ff8a00|[[ᱜᱳᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱟᱱᱤ]]}}
{{legend|#ce9bd8|ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ}}
{{col-end}}
}}
'''ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ''' ᱥᱮ '''ᱠᱩᱨᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]], [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]], [[ᱤᱨᱟᱠ]], [[ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱ [[ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱒ - ᱓ ᱠᱳᱴᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="ref22mepeg">[http://books.google.com/books?id=yHnNCKlkhHoC The Kurdish Issue in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140921075526/http://books.google.com/books?id=yHnNCKlkhHoC |date=21 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 2014 }}, Stavroula Chrisdoulaki, GRIN Verlag, 2010, ISBN 978-3-640-76700-7, ''... The Kurdish language belongs to Iranian languages, which is a branch of Indo-Iranian of the Indo-European languages ... There are two main dominant dialects: the Kurmanji – which is spoken mostly by the northern Kurds – and the Surani – which is spoken mostly by the southern Kurds ...''</ref> ᱾
==ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
==ᱡᱟᱦᱟᱡᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱟᱱᱤ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱨᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
6a6sj6qywqegcev4orxx19qn1nc3xmn
ᱞᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
14081
195217
146724
2026-07-20T01:18:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195217
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱛᱟᱭᱼᱠᱟᱫᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{Infobox language
| name = ᱞᱟᱣ
| nativename = '''{{lang|lo|ພາສາລາວ}}''', ''ᱯᱷᱟᱥᱟ ᱞᱟᱣ''
| pronunciation = {{IPA|pʰáːsǎː láːw}}
| states = [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱤᱥᱟᱱ]]
| speakers = ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web|url=http://www.inalco.fr/langue/lao-laotien|title=Lao (Laotien)|date=20 January 2017|website=Inalco|access-date=6 March 2021|archive-date=5 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205063045/http://www.inalco.fr/langue/lao-laotien|url-status=dead}}</ref>
| date =
| ethnicity = [[ᱞᱟᱣ ᱦᱚᱲ|ᱞᱟᱣ]]<br/>[[ᱤᱥᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱤᱥᱟᱱ]]
| ref =
| familycolor = Kradai
| fam1 = [[ᱠᱨᱟᱼᱫᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱨᱟᱼᱫᱟᱭ]]
| fam2 = [[ᱛᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱟᱭ]]
| fam3 = [[ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱭ]] (ᱛᱷᱟᱭ)
| fam4 = ᱞᱟᱣᱼᱯᱷᱩᱛᱟᱭ
| script = ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱣ ᱪᱤᱠᱤ]]<br/>ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱭ ᱪᱤᱠᱤ]] <br/>[[ᱛᱷᱟᱭ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ|ᱛᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱣ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]]
| nation = [[File:Flag of Laos.svg|22x20px]] [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]]
----
[[ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]]<ref>{{cite web |url=http://asean.org/asean/asean-member-states |title=Languages of ASEAN |access-date=7 August 2017 }}</ref>
| iso1 = lo
| iso2 = lao
| lc1 = lao
| ld1 = ᱞᱟᱣᱤᱥᱟᱱ ᱞᱟᱣ
| lc2 = tts
| ld2 = [[ᱤᱥᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱥᱟᱱ (ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱣ)]]
| lingua = 47-AAA-c
| image = Lao_in_Phetsarath_OT.png
| map = Idioma lao.png
| notice = IPA
| glotto = laoo1244
| glottoname = ᱞᱟᱣ
| glotto2 = nort2741
| minority = [[File:Flag of Thailand.svg|22x20px]] [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ([[ᱤᱥᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱥᱟᱱ]]) <br/> [[File:Flag of Cambodia.svg|22x20px]] [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]]<br/>([[ᱥᱴᱚᱝ ᱴᱨᱮᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱴᱚᱝ ᱴᱨᱮᱝ]], [[ᱯᱨᱮᱦ ᱵᱷᱤᱦᱮᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱨᱮᱦ ᱵᱷᱤᱦᱮᱨ]], [[ᱨᱟᱛᱟᱱᱟᱠᱤᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱛᱟᱱᱟᱠᱤᱨᱤ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ)
<br/>
| glottoname2 = ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭ
}}
{{Contains special characters|Lao}}
[[File:WIKITONGUES- La speaking Lao.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱣ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱾]]
'''ᱞᱟᱣ''' ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡᱽ '''ᱞᱟᱣᱤᱥᱟᱱ''' ᱦᱚᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱨᱟᱼᱫᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱨᱟᱼᱫᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ [[ᱞᱟᱣ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱥᱟᱱ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱙᱐ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱯᱷᱨᱟᱝᱠᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=http://aboutworldlanguages.com/lao |title=Lao |publisher=About World Languages |access-date=2016-05-25}}</ref> ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=lo}}
{{wikivoyage|Lao phrasebook|Lao|a phrasebook}}
{{Commons category}}
*[http://www.seasite.niu.edu/lao/lao3.htm Lao Language and Culture website]
*[https://translate.google.com/?vi=c&hl=en#en/lo/ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ]
*[https://www.jw.org/lo/%E0%BA%AA%E0%BA%B7%E0%BB%88%E2%80%8B%E0%BB%81%E0%BA%A5%E0%BA%B0%E2%80%8B%E0%BA%AA%E0%BA%B4%E0%BB%88%E0%BA%87%E2%80%8B%E0%BA%9E%E0%BA%B4%E0%BA%A1/%E0%BA%84%E0%BA%B3%E0%BA%9E%E0%BA%B5%E0%BB%84%E0%BA%9A%E0%BB%80%E0%BA%9A%E0%BA%B4%E0%BA%99/bi12/%E0%BA%9B%E0%BA%B6%E0%BB%89%E0%BA%A1/ The New World Translation of the Christian Greek Scriptures in Laotian]
*[http://www.stars21.com/translator/english_to_lao.html ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ: ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱣ]
*[http://www.laosoftware.com/index.php ᱞᱟᱣ ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116124630/http://www.laosoftware.com/index.php |date=2016-11-16 }}
*[https://symbl.cc/en/unicode/blocks/lao/ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ: ᱞᱟᱣ]
*[http://omniglot.com/writing/lao.htm Omniglot: ᱞᱟᱣ ᱪᱤᱠᱤ]
*[https://web.archive.org/web/20081007183837/http://jusklao.laovoices.com/ JUSK Lao, a javascript based Lao unicode keyboard]
*[http://laoconnection.com/language1.htm Laoconnection.com]
*[http://abcdlaos.blogspot.com/ AbcdLaos Lao Language in Spanish]
*[https://wayback.archive-it.org/all/20150201131653/http://fsi-language-courses.org/Content.php?page=Lao USA Foreign Service Institute Lao basic course]
*[https://web.archive.org/web/20141204014809/http://asiansouls.com/laofonts/ Lao True Type Fonts]
*[https://thaidictproject.wixsite.com/website/other-dictionaries Lao offline dictionaries]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱨᱟᱼᱫᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
k7u9w6iy6ql3fgekkt5020kh6xzjteo
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
0
19713
195228
131008
2026-07-20T06:44:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195228
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
| image_name =
| established = ᱒᱐᱐᱙; ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ
| type = ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
| president = ᱥᱨᱤ ᱯᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| principal = ᱰᱨ.ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱠᱷᱚᱯᱟᱫᱫᱷᱟᱭ
| city = [[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ]]
| state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| postcode = ᱗᱑᱓᱔᱐᱘
| coordinates = {{coord|23.0699156|N|87.9987797|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}}
| pushpin_map = India West Bengal#India
| campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ
| affiliations = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| website = [http://www.jamalpurmahavidyalaya.net/ ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]
| logo = Jamalpurcollegelogo.png
| logo_size = 150px
| logo_alt = JAMALPUR MAHAVIDYALAYA
| footnotes =
}}
'''ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ''' ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Affiliated College of University of Burdwan |url=http://www.buruniv.ac.in/colleges/jamalpur-mahavidyalaya |access-date=2022-04-11 |archive-date=2019-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811045254/http://www.buruniv.ac.in/colleges/jamalpur-mahavidyalaya |url-status=dead }}</ref>
==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ==
===ᱟᱨᱴᱥ===
* ᱵᱟᱝᱞᱟ
*ᱤᱝᱞᱤᱥ
*ᱱᱟᱜᱟᱢ
*ᱧᱮᱱᱮᱞ
*ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ
*ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.jamalpurmahavidyalaya.net ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411170752/http://www.jamalpurmahavidyalaya.net/ |date=2022-04-11 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
bm8ogyg1s86a0gk8rry6fhfjuyd60fz
ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
10
21385
195205
181014
2026-07-19T15:14:08Z
MT731
2184
195205
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| title = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
| state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist
|group1= ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ
|list1={{Navbox|child
| group1 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list1 =
* [[ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ]]
* [[ᱜᱩᱢᱞᱟ]]
* [[ᱴᱳᱴᱳ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱴᱳᱴᱳ]]
| group2 = [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list2 =
* [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]]
* [[ᱛᱚᱨᱯᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱛᱚᱨᱯᱟ]]
| group3 = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list3 =
* [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]]
| group4 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list4 =
* [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]]
* [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]]
* [[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]]
* [[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]]
* [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱩᱱᱰᱩ]]
* [[ᱪᱩᱨᱤ]]
* [[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]]
* [[ᱤᱨᱵᱟ]]
* [[ᱠᱟᱸᱠᱮ]]
* [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]]
* [[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱢᱩᱨᱤ]]
* [[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ]]
* [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
* [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
* [[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱭ]]
* [[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱴᱟᱴᱤ]]
* [[ᱴᱩᱸᱰᱩᱞ]]
| group5 = [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list5 =
* [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ]]
}}
|group2= ᱴᱷᱟᱶ<br/><small>ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ</small>
|list2={{Navbox|child
| group1 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list1 =
* [[ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]]
* [[ᱵᱷᱟᱨᱱᱳ]]
* [[ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ]]
* [[ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ]]
* [[ᱰᱩᱢᱨᱤ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱰᱩᱢᱨᱤ]]
* [[ᱜᱩᱨᱫᱟᱨᱤ]]
* [[ᱡᱟᱞᱤᱢ]]
* [[ᱡᱟᱨᱤ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱡᱟᱨᱤ]]
* [[ᱠᱟᱢᱰᱟᱨᱟ]]
* [[ᱢᱚᱨᱫᱟ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱢᱚᱨᱫᱟ]]
* [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱷᱮᱱᱤ]]
* [[ᱯᱟᱞᱠᱚᱴ]]
* [[ᱨᱟᱭᱰᱤᱦ]]
* [[ᱥᱮᱨᱚᱝᱫᱟᱜ]]
* [[ᱥᱤᱥᱟᱭ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]]
| group2 = [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list2 =
* [[ᱚᱲᱠᱤ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱚᱲᱠᱤ]]
* [[ᱵᱤᱨᱵᱚᱸᱠᱤ]]
* [[ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]]
* [[ᱨᱚᱱᱤᱭᱟ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱨᱚᱱᱤᱭᱟ]]
* [[ᱠᱚᱨᱨᱟ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱠᱚᱨᱨᱟ]]
* [[ᱠᱤᱛᱟᱦᱟᱛᱩ]]
* [[ᱢᱟᱨᱟᱝᱦᱟᱫᱟ]]
* [[ᱢᱩᱨᱦᱩ]]
* [[ᱩᱞᱤᱦᱟᱛᱩ]]
| group3 = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list3 =
* [[ᱵᱟᱜᱽᱨᱩ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱵᱟᱜᱽᱨᱩ]]
* [[ᱵᱷᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱵᱷᱚᱸᱰᱨᱟ]]
* [[ᱦᱤᱥᱨᱤ]]
* [[ᱠᱟᱭᱨᱳ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱠᱟᱭᱨᱳ]]
* [[ᱠᱤᱥᱠᱳ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱠᱤᱥᱠᱳ]]
* [[ᱠᱩᱰᱩ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱠᱩᱰᱩ]]
* [[ᱯᱟᱠᱷᱚᱨ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱯᱟᱠᱷᱚᱨ]]
* [[ᱯᱮᱥᱨᱟᱨ]]
* [[ᱥᱮᱱᱦᱟ]]
| group4 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list4 =
* [[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ]]
* [[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]]
* [[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱮᱲᱳ]]
* [[ᱵᱩᱲᱢᱩ]]
* [[ᱪᱟᱱᱦᱳ]]
* [[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]]
* [[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱰᱟᱠᱨᱟ]]
* [[ᱜᱤᱸᱡᱚ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱜᱟᱶ]]
* [[ᱦᱩᱴᱩᱯ]]
* [[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱴᱠᱤ]]
* [[ᱞᱟᱯᱩᱝ]]
* [[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ]]
* [[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱢᱮᱥᱨᱟ]]
* [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]
* [[ᱱᱚᱨᱠᱳᱯᱤ]]
* [[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]]
* [[ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ]]
* [[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱦᱮ]]
* [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]]
* [[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]]
* [[ᱥᱤᱞᱞᱤ]]
* [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]]
* [[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]]
| group5 = [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list5 =
* [[ᱵᱟᱱᱳ, ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ|ᱵᱟᱱᱳ]]
* [[ᱵᱟᱸᱥᱡᱚᱨ]]
* [[ᱵᱳᱞᱵᱟ]]
* [[ᱡᱚᱞᱰᱮᱜᱟ]]
* [[ᱯᱟᱠᱚᱨᱴᱟᱸᱲ]]
* [[ᱠᱮᱨᱥᱚᱭ]]
* [[ᱠᱚᱞᱮᱵᱤᱨᱟ]]
* [[ᱠᱩᱨᱰᱮᱜᱽ]]
* [[ᱛᱷᱮᱛᱷᱟᱭᱴᱟᱸᱜᱚᱨ]]
}}
| group3 = ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ
| list3 =
* [[:ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ]]
| group4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ<br/>ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ
| list4 =
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ]]
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]]
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]]
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ|τ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ]]
</noinclude>
4ba4ahj821le0glzje4coc5xb6paf3n
195221
195205
2026-07-20T02:56:18Z
MT731
2184
195221
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| title = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
| state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist
|group1= ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ
|list1={{Navbox|child
| group1 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list1 =
* [[ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ]]
* [[ᱜᱩᱢᱞᱟ]]
* [[ᱴᱳᱴᱳ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱴᱳᱴᱳ]]
| group2 = [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list2 =
* [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]]
* [[ᱛᱚᱨᱯᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱛᱚᱨᱯᱟ]]
| group3 = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list3 =
* [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]]
| group4 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list4 =
* [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]]
* [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]]
* [[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]]
* [[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]]
* [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱩᱱᱰᱩ]]
* [[ᱪᱩᱨᱤ]]
* [[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]]
* [[ᱤᱨᱵᱟ]]
* [[ᱠᱟᱸᱠᱮ]]
* [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]]
* [[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱢᱩᱨᱤ]]
* [[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ]]
* [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
* [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]]
* [[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱭ]]
* [[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱴᱟᱴᱤ]]
* [[ᱴᱩᱸᱰᱩᱞ]]
| group5 = [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list5 =
* [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ]]
}}
|group2= ᱴᱷᱟᱶ<br/><small>ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ</small>
|list2={{Navbox|child
| group1 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list1 =
* [[ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]]
* [[ᱵᱷᱟᱨᱱᱳ]]
* [[ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ]]
* [[ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ]]
* [[ᱰᱩᱢᱨᱤ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱰᱩᱢᱨᱤ]]
* [[ᱜᱩᱨᱫᱟᱨᱤ]]
* [[ᱡᱟᱞᱤᱢ]]
* [[ᱡᱟᱨᱤ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱡᱟᱨᱤ]]
* [[ᱠᱟᱢᱰᱟᱨᱟ]]
* [[ᱢᱚᱨᱫᱟ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱢᱚᱨᱫᱟ]]
* [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱷᱮᱱᱤ]]
* [[ᱯᱟᱞᱠᱚᱴ]]
* [[ᱨᱟᱭᱰᱤᱦ]]
* [[ᱥᱮᱨᱚᱝᱫᱟᱜ]]
* [[ᱥᱤᱥᱟᱭ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]]
| group2 = [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list2 =
* [[ᱚᱲᱠᱤ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱚᱲᱠᱤ]]
* [[ᱵᱤᱨᱵᱚᱸᱠᱤ]]
* [[ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]]
* [[ᱨᱚᱱᱤᱭᱟ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱨᱚᱱᱤᱭᱟ]]
* [[ᱠᱚᱨᱨᱟ, ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ|ᱠᱚᱨᱨᱟ]]
* [[ᱠᱤᱛᱟᱦᱟᱛᱩ]]
* [[ᱢᱟᱨᱟᱝᱦᱟᱫᱟ]]
* [[ᱢᱩᱨᱦᱩ]]
* [[ᱩᱞᱤᱦᱟᱛᱩ]]
| group3 = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list3 =
* [[ᱵᱟᱜᱽᱨᱩ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱵᱟᱜᱽᱨᱩ]]
* [[ᱵᱷᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱵᱷᱚᱸᱰᱨᱟ]]
* [[ᱦᱤᱥᱨᱤ]]
* [[ᱠᱟᱭᱨᱳ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱠᱟᱭᱨᱳ]]
* [[ᱠᱤᱥᱠᱳ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱠᱤᱥᱠᱳ]]
* [[ᱠᱩᱰᱩ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱠᱩᱰᱩ]]
* [[ᱯᱟᱠᱷᱚᱨ, ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ|ᱯᱟᱠᱷᱚᱨ]]
* [[ᱯᱮᱥᱨᱟᱨ]]
* [[ᱥᱮᱱᱦᱟ]]
| group4 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list4 =
* [[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ]]
* [[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]]
* [[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱮᱲᱳ]]
* [[ᱵᱩᱲᱢᱩ]]
* [[ᱪᱟᱱᱦᱳ]]
* [[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]]
* [[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱰᱟᱠᱨᱟ]]
* [[ᱜᱤᱸᱡᱚ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱜᱟᱶ]]
* [[ᱦᱩᱴᱩᱯ]]
* [[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱴᱠᱤ]]
* [[ᱞᱟᱯᱩᱝ]]
* [[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ]]
* [[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱢᱮᱥᱨᱟ]]
* [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]
* [[ᱱᱚᱨᱠᱳᱯᱤ]]
* [[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]]
* [[ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ]]
* [[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱦᱮ]]
* [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]]
* [[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]]
* [[ᱥᱤᱞᱞᱤ]]
* [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]]
* [[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]]
| group5 = [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| list5 =
* [[ᱵᱟᱱᱳ, ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ|ᱵᱟᱱᱳ]]
* [[ᱵᱟᱸᱥᱡᱚᱨ]]
* [[ᱵᱳᱞᱵᱟ]]
* [[ᱡᱚᱞᱰᱮᱜᱟ]]
* [[ᱯᱟᱠᱚᱨᱴᱟᱸᱲ]]
* [[ᱠᱮᱨᱥᱚᱭ]]
* [[ᱠᱚᱞᱮᱵᱤᱨᱟ]]
* [[ᱠᱩᱨᱰᱮᱜᱽ]]
* [[ᱛᱷᱮᱛᱷᱟᱭᱴᱟᱸᱜᱚᱨ]]
}}
| group3 = ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ
| list3 =
* [[:ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ]]
| group4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ<br/>ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ
| list4 =
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ]]
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]]
* [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]]
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ|τ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ]]
</noinclude>
i98ip7nj7q26yefbi8w84b9ap8fpxq9
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23225
195229
160353
2026-07-20T06:44:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195229
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|official_name = ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ
|other_name =
|native_name =
|native_name_lang =
|nickname =
|settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
|motto =
|image_skyline =
|imagesize =
|image_caption =
|image_flag =
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_map = File:Jamalpur in Purba Bardhaman (West Bengal).svg
|mapsize =
|map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
|pushpin_map =
|pushpin_label_position =right
|pushpin_mapsize=
|pushpin_map_caption =
|subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
|subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
|subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_type3 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
|subdivision_name3 = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ]]
|subdivision_type4 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
|subdivision_name4 = [[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ]]
|leader_title =
|leader_name =
|established_title =
|established_date =
|area_magnitude =
|unit_pref = Imperial
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 263.02
|area_land_km2 =
|population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 266,338
|population_density_km2 = auto
|timezone = [[Indian Standard Time|IST]]
|utc_offset = +᱐᱕:᱓᱐
|coordinates = {{coord|23|04|00|N|87|59|00|E|display=inline}}
|elevation_footnotes =
|elevation_m = 21
|elevation_ft =
|postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
|postal_code = ᱗᱑᱓᱔᱐᱘ (ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ)<br/>᱗᱑᱓᱑᱖᱖ (ᱡᱚᱣᱜᱨᱟᱢ)<br/>᱗᱑᱓᱔᱐᱔ (ᱠᱚᱪᱚᱫᱤᱜᱷᱤ)<br/>᱗᱑᱓᱔᱐᱑ (ᱚᱡᱷᱟᱯᱩᱨ)
|area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
|area_code = ᱐᱓᱒᱑᱓
|registration_plate = WB-37,WB-38,WB-41,WB-42,WB-44
|blank_name = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
|blank_info = ᱗᱔.᱐᱘ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|website = http://purbabardhaman.gov.in/
|footnotes =
}}
'''ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Map of purba bardhaman district.jpg|thumb|left|500px|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ {{coord|23.066667|N|87.983333|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱᱰᱚᱜᱷᱳᱥ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱮᱢᱟᱨᱤ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱢᱟᱨᱤ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱠᱷᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱠᱷᱟᱞᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱭᱱᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱭᱱᱟ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱭᱱᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱭᱱᱟ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/barddhman.html |title = Tehsil Map of Barddhaman |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 23 January 2017}}</ref>
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱖᱓.᱐᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱒᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ #ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1909_PART_B_DCHB_BARDDHAMAN.pdf |title = District Census Handbook: Barddhaman | work= Map of Barddhaman with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 22 January 2017 }}</ref>
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱟᱵᱩᱡᱷᱟᱛᱤ ᱑, ᱟᱵᱩᱡᱷᱟᱜᱤ ᱒, ᱚᱡᱷᱟᱯᱩᱨ, ᱵᱮᱨᱩᱜᱨᱟᱢ, ᱪᱚᱠᱚᱫᱤᱜᱷᱤ, ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱑, ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱒, ᱡᱟᱨᱳᱜᱨᱟᱢ, ᱡᱚᱣᱜᱨᱟᱢ, ᱡᱳᱛᱥᱨᱤᱨᱟᱢ, ᱯᱚᱸᱪᱨᱟ, ᱯᱚᱨᱛᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱟᱞ ᱒ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bardhaman – Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 January 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱖,᱓᱓᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓᱔,᱔᱒᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱑,᱘᱐᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱗,᱗᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱙᱖,᱐᱙᱗ (᱓᱖.᱐᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱐,᱔᱓᱒ (᱑᱕.᱑᱘%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 16 January 2017}}</ref>
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱓᱑᱐), ᱨᱩᱯᱯᱩᱨ (᱖,᱘᱖᱖), ᱱᱚᱵᱟᱜᱨᱟᱢ (᱖,᱒᱙᱘), ᱚᱡᱷᱟᱯᱩᱨ (᱘,᱕᱐᱒), ᱥᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ (᱕,᱔᱙᱑), [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (᱕,᱔᱙᱐), ᱠᱚᱞᱮᱨᱟ (᱖,᱒᱓᱖), ᱥᱟᱦᱦᱳᱥᱮᱱᱯᱩᱨ (᱔,᱒᱐᱙), ᱥᱩᱨᱟ (᱖,᱓᱘᱔), ᱯᱨᱚᱬᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ (᱔,᱒᱗᱐), ᱟᱵᱩᱡᱷᱟᱛᱤ (᱔,᱖᱑᱑), ᱚᱢᱨᱟ (᱖,᱐᱓᱘), ᱡᱚᱣᱜᱨᱟᱢ (᱑᱑,᱔᱒᱑) ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱤᱝᱜᱨᱟᱢ (᱗,᱗᱓᱐) ᱾<ref name=census2011/>
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱵᱮᱨᱩᱜᱨᱟᱢ (᱒,᱕᱒᱐), ᱡᱳᱛᱥᱨᱤᱨᱟᱢ (᱑,᱗᱘᱐), ᱯᱚᱨᱛᱟᱞ (᱒,᱑᱘᱙), ᱪᱚᱠᱚᱫᱤᱜᱷᱤ (᱑,᱘᱓᱓), ᱜᱳᱯᱤᱠᱟᱸᱛᱯᱩᱨ (᱒,᱓᱘᱑) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱗᱖,᱗᱕᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱔.᱐᱘%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱗,᱑᱗᱒ (᱘᱐.᱖᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱙,᱕᱘᱔ (᱖᱗.᱔᱑%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱓.᱒᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|80.88}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|16.85}}
{{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|1.97}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.30}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱒᱑᱕,᱔᱐᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱐.᱘᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱔᱔,᱘᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱖.᱘᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱓᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱐.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱕,᱗᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒.᱑᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱔.᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱗.᱙% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱕.᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱐.᱗% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1909_PART_A_DCHB_BARDDHAMAN.pdf |title = Census of Indiia 2011: District Census Handbook, Barddhaman | work= Table 9: Population by religion in Badhaman district (1961–2011), Page 50|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 January 2017}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 89.66 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 9.24 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value3 = 1.10 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱘᱙.᱖᱖% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱙.᱒᱔% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=yes}}
{{ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱰ|collapse=yes}}
[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱠᱚᱨᱰ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/howrah-barddhaman-jn-chord-local-36811/14441/1/2 |title = 36811/ Howrah Barddhaman Jn Chord Local |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | access-date = 9 February 2017}}</ref>
[[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱢᱩ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/-train-bankura-masagram-demu-78056/67667/955/8691 | title = 78056 Bankura-Masagram DEMU| publisher = India Rail Info |access-date = 29 January 2019}}</ref> ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ, ᱜᱨᱟᱢᱢᱚᱥᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱦᱚᱵᱟᱥᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱢᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮᱱᱹᱮᱪ ᱑᱙ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱒) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="renumber">{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=10 February 2017|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref>
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱟᱨᱤ-ᱛᱟᱨᱠᱮᱥᱚᱨ ᱥᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱮᱭᱱᱦᱟᱴ (ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱰᱤᱭᱟᱨᱟ ([[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱓,᱑᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱖᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱗,᱔᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱖᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱕᱖ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1909_PART_A_DCHB_BARDDHAMAN.pdf | title = District Census Handbook, Barddhaman, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1082, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 9 February 2019}}</ref>
[[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.jamalpurmahavidyalaya.net/ | title = Jamalpur Mahavidyalaya | publisher = JM | access-date = 2 March 2017 | archive-date = 11 April 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220411170752/http://www.jamalpurmahavidyalaya.net/ | url-status = dead }}</ref>
ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱟ ᱵᱤ ᱮᱰ ᱴᱤᱪᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱯᱟᱝᱰᱚᱝᱜᱟ, ᱯᱤ ᱳ ᱠᱮᱳᱛᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://radhagobindabedcollege.com/ | title = Radha Gobinda B Ed Teacher Training College | publisher = RGC | access-date = 2 March 2017 | archive-date = 4 March 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170304194202/http://radhagobindabedcollege.com/ | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱙᱘ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱘ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱚᱫᱤᱜᱷᱤ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱪᱚᱠᱥᱚᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱤᱞᱟᱥᱳᱨᱟ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱟᱜᱨᱟᱢ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 January 2019 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
j9y5wgmskqujki0vw4szq39wxxcynuh
ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ
0
31208
195234
193435
2026-07-20T10:52:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195234
wikitext
text/x-wiki
'''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢᱞᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱳᱨᱮᱴᱳ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱮᱰᱤ ᱤᱨᱣᱤᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱭᱟᱨᱠᱞᱤᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱩᱛᱚᱥ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱮᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱢᱟᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱢᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ "ᱞᱮᱵᱮᱞ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨᱰ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱝ ᱤᱢᱟᱨᱡᱤᱝ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱳᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/businesshistory/emerging-markets/pages/profile-detail.aspx?profile=rkumar |title=Interview with Ritu Kumar |website=Creating Emerging Markets |publisher=Harvard Business School |access-date=2025-03-13 |archive-date=2017-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404003239/http://www.hbs.edu/businesshistory/emerging-markets/pages/profile-detail.aspx?profile=rkumar |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://lifeandtrendz.com/ritu-kumar-gets-featured-in-harvard-business-school-study/ |title=Ritu Kumar Gets Featured in Harvard Business School Study |website=Life and Trendz |date=8 August 2015 |access-date=13 March 2025 |archive-date=14 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114224108/https://lifeandtrendz.com/ritu-kumar-gets-featured-in-harvard-business-school-study/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{YouTube|id=Sra-N-gQp-Y |title="Doing Good By Doing Business - Creating Emerging Markets"}}</ref>
==ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ==
ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱲᱤ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱮᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱲᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱰᱟᱭᱟᱱᱟ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱪᱚᱯᱲᱟ, ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛᱟ, ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ, ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱱᱮᱱᱮ, ᱢᱟᱫᱷᱩᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱤ, ᱠᱟᱞᱠᱤ ᱠᱳᱪᱞᱤᱱ, ᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ, ᱥᱳᱦᱟ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱢᱤᱢᱟ ᱜᱳᱞᱰᱥᱢᱤᱛᱷ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/kalki-koechlin-shoots-for-label-ritu-kumars-new-campaign-2953705/|title=Kalki Koechlin shoots for Label Ritu Kumar's new campaign|date=2016-08-04|access-date=2016-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vogue.in/content/10-times-bollywood-chose-ritu-kumar-wedding-wear/|title=10 times Bollywood chose Ritu Kumar wedding wear|date=2015-08-05|website=VOGUE India|access-date=2016-08-10}}</ref>
==ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ==
ritukumar.com ᱰᱳᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱑,᱖᱕᱘,᱑᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱦᱮᱸᱰᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.digitalimpressions.in/work/ritu-kumar/|title=Ritu Kumar - Ecommerce Website by Digital Impressions|website=Digital Impressions - Ecommerce website development|language=en|access-date=2020-03-23|archive-date=2020-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426061922/https://www.digitalimpressions.in/work/ritu-kumar/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ==
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱣᱩᱢᱮᱱᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.ritukumar.com/ Official Website]
* [https://www.labelritukumar.com/ Ritu Kumar Label Official] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422073018/https://www.labelritukumar.com/ |date=2024-04-22 }}
* [https://ri.ritukumar.com/ Ritu Kumar other Official Website]
6yapanidb2nq23pkcbende04lvlfot4
ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
31904
195218
173970
2026-07-20T01:26:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195218
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| name_lang = en
| symbol =
| symbol_location = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱢᱮᱢᱴᱤᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = File:Lingampally railway station entrance.jpg
| image_upright =
| alt =
| caption = ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
| other_name =
| address = [[ᱥᱮᱨᱤᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ|ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| borough =
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = <!-- {{coord|latitude|N/S|longitude|E/W|display=inline,title}} -->
| grid_name =
| grid_position =
| elevation =
| owned =
| operator =
| manager =
| transit_authority =
| line =
| distance =
| platforms = ᱕ (᱕ ᱟᱨ ᱕ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱰᱤᱥᱪᱟᱨᱡᱽ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.)
| tracks = ᱖
| train_operators =
| connections =
| structure =
| depth =
| levels =
| parking =
| bicycle =
| accessible =
| architect =
| architectural_style =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ
| code = {{Indian railway code
| code = LPI
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ}}
}}
| classification = NSG–2
| website =
| opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| opening =
| closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| rebuilt =
| electrified = <!-- Date station was electrified, if not previously at date of opening -->
| former =
| original =
| pregroup =
| postgroup =
| prenational =
| years =
| events =
| passengers = ᱕᱘,᱔᱓,᱖᱒᱔
| pass_system =
| pass_year = ᱒᱐᱒᱓–᱒᱔
| pass_percent =
| pass_rank =
| services =
| other_services =
| other_services_collapsible =
| other_services_header =
| other_services2 =
| other_services2_collapsible =
| other_services2_header =
| footnotes =
| mapframe = ᱦᱚᱭ
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=12|type=point|marker=rail}}
}}
[[File:Aerial view of Lingampalli railway station.jpg|thumb|ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱧᱮᱞ]]
'''ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ (NSG-2) ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="passengers">{{cite web |title=Passenger earnings (Reserved & Unreserved) and number of outward passengers handled at station for the year 2023-24 over South Central Railway |url=https://digitalscr.in/bzadiv/circulars/misc_circulars/uploads/final%20list%20of%20category%20of%20stations%2024-25.pdf |website=Digital SCR |access-date=17 April 2025 |page=3 |date=2023–24 |archive-date=1 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250301085922/https://digitalscr.in/bzadiv/circulars/misc_circulars/uploads/final%20list%20of%20category%20of%20stations%2024-25.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="passengers" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ'' ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=21 railway stations in Telangana to be developed with Rs 894 crore |url=https://www.newindianexpress.com/telangana/2023/Aug/02/21-railway-stations-in-telanganato-be-developed-with-rs-894-crore-2601015.html |access-date=15 April 2025 |work=The New Indian Express |date=2 August 2023 |location=Hyderabad |language=en}}</ref>
᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱕᱘,᱔᱓,᱖᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="passengers" />
==ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ==
{{Commons category|ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
**[[ᱯᱷᱚᱞᱚᱠᱱᱩᱢᱟ-ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] (ᱮᱯᱷ.ᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ)
**[[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] (ᱮᱪ.ᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ)
==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ==
ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱠᱮᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱤᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱨᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{coord|17.4832|78.3173|type:railwaystation_region:IN|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱢᱮᱢᱴᱤᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
jmqpixo8ijlsjhf5f8rvlksdmp1fcyx
ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱴᱤ.ᱠᱮ
0
35096
195215
189168
2026-07-19T23:10:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195215
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱥᱴ}}
{{Use dmy dates|date=May 2018}}
{{Use Indian English|date=May 2018}}
{{Infobox scientist
| honorific_prefix =
| name = ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱴᱤ.ᱠᱮ.
| native_name =
| native_name_lang =
| image = Anuradha T K.png
| image_size =
| image_upright =
| alt =
| caption =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1960|04|30}}
| birth_place = [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates =
| other_names =
| fields = ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ
| workplaces = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO)
| patrons =
| education = ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱥᱵᱮᱥᱵᱚᱨᱟᱭᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ
| alma_mater = ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱥᱵᱮᱥᱵᱚᱨᱟᱭᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ
| thesis_title =
| thesis_url =
| thesis_year =
| doctoral_advisor =
| academic_advisors =
| doctoral_students =
| notable_students =
| known_for = GSAT-12 ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ISRO ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱞᱤᱰᱚᱨ
| influences =
| influenced =
| awards =
| author_abbrev_bot =
| author_abbrev_zoo =
| spouse =
| partner =
| children =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱴᱤ.ᱠᱮ.''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] (ISRO) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ (communication satellites) ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[GSAT-12]] ᱟᱨ [[GSAT-10]] ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱞᱚᱧᱪ (launch) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ISRO ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱯᱮᱥ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-38253471|title=The women scientists who took India into space|date=2016-12-12|work=BBC News|access-date=2017-03-04|language=en-GB}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/181618/meet-isros-space-girls.html|title=Meet ISRO's 'Space Girls'|website=Deccan Herald|date=5 August 2011 |access-date=2017-03-04}}</ref> ᱟᱨ ISRO ᱨᱮ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://news.biharprabha.com/2012/04/meet-the-lady-behind-success-of-risat-i/|title=Meet the lady behind success of RISAT I|author=Bihar Reporter|work=The Biharprabha News|access-date=2017-04-04|language=en-US|archive-date=15 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315085341/http://news.biharprabha.com/2012/04/meet-the-lady-behind-success-of-risat-i/|url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱴᱤ.ᱠᱮ. ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱥᱵᱮᱥᱵᱚᱨᱟᱭᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱮ ᱜᱮ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ (IISc) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.indianspacestation.com/research/general/491-reaching-out-to-the-skies|title=Reaching out to the skies|last=ISS|work=indianspacestation.com|access-date=2017-03-04|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702194440/http://www.indianspacestation.com/research/general/491-reaching-out-to-the-skies|archive-date=2 July 2017|url-status=usurped}}</ref> ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱣᱟᱨᱤ (homemaker) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱞ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱮᱰ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ US ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ==
ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱞᱟᱥᱢᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ (testing) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱴᱤ.ᱠᱮ. ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ISRO ᱨᱮ ᱓᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟ, "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱢ ᱧᱟᱢᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱾"
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ GSAT-12, GSAT-10, GSAT-9, GSAT-17 ᱟᱨ GSAT-18 ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱞᱚᱧᱪ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱢᱳᱴ ᱥᱮᱱᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞ ᱱᱮᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱪᱮᱠᱟᱣᱩᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟᱭ ᱧᱮᱞᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web|url=http://wiesummit.ieeer10.org/smt-t-k-anuradha/|title=Smt T K Anuradha – IEEE WIE Global Summit 2016|website=wiesummit.ieeer10.org|language=en-US|access-date=2017-03-04|archive-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307045806/http://wiesummit.ieeer10.org/smt-t-k-anuradha/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
* ᱒᱐᱐᱓: ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱚᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ "ᱥᱯᱮᱥ ᱜᱳᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱒᱐᱑᱑: IEI ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ (NDRF) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ "ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ" ᱾
* ᱒᱐᱑᱒: ASI- ISRO ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱾
* ᱒᱐᱑᱒: GSAT-12 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ISRO ᱴᱤᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱑᱒ ᱾<ref name=":4" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{authority control}}
[[Category:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱥᱴ]]
[[Category:᱑᱙᱖᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ISRO ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱥᱴ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱥᱴ]]
[[Category:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ]]
[[Category:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ]]
[[Category:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱥᱴ]]
[[Category:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ]]
[[Category:ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱥᱵᱮᱥᱵᱚᱨᱟᱭᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[Category:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ]]
[[Category:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ]]
d1r9xecndwda7xxr8wxz51tmzta4hoi
ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱚᱵᱤ
0
35156
195216
192957
2026-07-20T00:27:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195216
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gargi Vachaknavi.jpg|thumb|'''ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ''' ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ, ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱤᱯᱟᱴᱴᱤ ᱥᱩᱨ ᱩᱪᱷᱟᱭᱤᱛ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ]]
'''ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱚᱵᱤ''' (Sans: गार्गी वाचक्नवी ([[Devanagari]]); Gārgī Vācaknavī ([[International Alphabet of Sanskrit Transliteration|IAST]])) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱟᱨ [[Ancient philosophy#Ancient Hindu philosophy|ᱧᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (philosopher) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[Vedas|ᱵᱮᱫᱽ]] ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[Natural philosophy|ᱠᱩᱫᱩᱢ ᱧᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,{{Sfn|Ahuja|2011|p=34}}<ref name=Astra>{{Cite web|url=http://www.astr.ua.edu/4000WS/GARGI.html|title=Gargi|publisher= University of Alabama Astronomy}}</ref> ᱵᱮᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱭᱟᱠᱷᱭᱟᱱᱤᱭᱟᱹ, <ref name="Mani">{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url= https://archive.org/stream/puranicencyclopa00maniuoft/puranicencyclopa00maniuoft_djvu.txt |publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 0-8426-0822-2|author-link =Vettam Mani|pages=348–9}}</ref> ᱟᱨ [[Brahmavidya|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭ ᱛᱮ [[Brahmavadini|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱵᱟᱫᱤᱱᱤ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{Sfn|Banerji|1989|p=614}} [[Brihadaranyaka Upanishad|ᱵᱨᱤᱦᱚᱫᱟᱨᱚᱱᱭᱚᱠᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱬ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱦᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[Janaka|ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱚᱱᱚᱠ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ''[[Bahudakshina Yajna|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱭᱚᱜᱽᱭᱚ]]'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱤ [[Yajnavalkya|ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ]] ᱴᱷᱮᱱ ''[[Atman (Hinduism)|ᱟᱛᱢᱟ]]'' ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Sfn|Ahuja|2011|p=34}}<ref>{{Cite web|url=http://www.sivanandaonline.org/graphics/spritual_life/ideal_for_women/the_culmination_selfhood.html?9d5ab6c0|title=The Virgin Philosopher|author=Swami Sivananda|publisher=sivanandaonline.org|author-link=Swami Sivananda}}{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱵᱟᱹᱯᱞᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[Hindus|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Sfn|Kapur-Fic|1998|p=323}}{{Sfn|Kumar|2004|p=158}}
ᱜᱟᱨᱜᱤ, ᱨᱤᱥᱤ [[Garga (sage)|ᱜᱚᱨᱜᱚ]] ᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱤᱥᱤ [[Vachaknu|ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱩ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱘᱐᱐-᱕᱐᱐ BC), ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱚᱵᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Vedas|ᱵᱮᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱭᱟᱱ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱩᱫᱷᱤ-ᱜᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱤ ᱜᱚᱨᱜᱚ ᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱤᱥᱤ ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱩ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱘᱐᱐-᱕᱐᱐ BC), ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Astra/><ref name="Great">{{cite book | title=Great Women of India | year = 2005 | series = Know India | publisher = Prabhat Prakashan | isbn=978-81-87100-34-8 | page = 15 }}</ref> ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Vedas|ᱵᱮᱫᱽ]] ᱟᱨ [[scriptures|ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ]] ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱭᱟᱱ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[Upanishads|ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ, [[Vadava Pratitheyi]] ᱟᱨ [[Maitreyi|ᱥᱩᱞᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{Sfn|Mookerji|1998|p=171}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱫᱽ ᱟᱨ ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ (debate) ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{Sfn|O'Malley|1970|p=331}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱥᱣᱟᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱨᱤᱦᱭᱚ ᱥᱩᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱾{{Sfn|Gadkari|1996|p=86}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Great"/>
== ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ==
[[Brihadaranyaka Upanishad|ᱵᱨᱤᱦᱚᱫᱟᱨᱚᱱᱭᱚᱠᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱦᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱚᱱᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Rajasuya|ᱨᱟᱡᱽᱥᱩᱭᱚ ᱭᱚᱜᱽᱭᱚ]] ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱥᱤ, ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱭᱚᱜᱽᱭᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱭᱚᱜᱽᱭᱚ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ [[sandalwood|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ]], [[ghee|ᱜᱷᱤᱭᱩ]] ᱟᱨ [[barley|ᱡᱚ]] ᱠᱚ ᱟᱦᱩᱛᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱚᱠ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[Brahman|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ]] ᱜᱭᱟᱱᱤ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱭᱟᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱟᱹᱭ ᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱽ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱱᱟ ᱛᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱚᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Great"/> ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱱᱤᱡᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱭᱟᱱᱤᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱥᱚᱢᱥᱨᱚᱵᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱤᱥᱤ ᱩᱱᱤ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ (debate) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱭᱟᱢ ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Citation |last=Ranganathan |first=Shyam |title=Gārgī Vācaknavī of India गार्गी वाचक्नवी fl. Eighth Century BCE |date=2023 |work=Women Philosophers from Non-western Traditions: The First Four Thousand Years |pages=53–73 |editor-last=Waithe |editor-first=Mary Ellen |url=https://doi.org/10.1007/978-3-031-28563-9_3 |access-date=2025-11-13 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-28563-9_3 |isbn=978-3-031-28563-9 |editor2-last=Boos Dykeman |editor2-first=Therese|url-access=subscription }}</ref>
[[Ashvala|ᱚᱥᱣᱟᱞᱚ]], ᱡᱚᱱᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱨᱩᱦᱤᱛ, [[Artabhaga|ᱟᱨᱛᱚᱵᱷᱟᱜᱽ]], [[Bhujyu|ᱵᱷᱩᱡᱽᱭᱩ]], [[Ushasta|ᱩᱥᱚᱥᱛᱚ]], ᱟᱨ [[Uddalaka|ᱩᱫᱽᱫᱟᱞᱚᱠᱚ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱚ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱟᱜ ᱣᱟᱨᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾{{Sfn|Ahuja|2011|p=34}} ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱭᱟᱱᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾{{Sfn|Mookerji|1998|p=129}}{{Sfn|Ahuja|2011|p=34}} ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱟᱨ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ (reality's warp) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{Sfn|Carmody|Brink|2013|p=95}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, "ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ?", ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱦᱚᱫᱟᱨᱚᱱᱭᱚᱠᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ (᱓.᱖) ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ:{{Sfn|Glucklich|2008|pp=64–65}}{{Cquote|ᱦᱚᱭ ᱨᱮ, ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱾
ᱛᱚᱵᱮ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ? ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ (intermediate regions) ᱨᱮ, ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱾
ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ?
[[Gandharvas|ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱚ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ, ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱾}}
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[sun|ᱵᱮᱲᱟ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱰᱚ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ, [[moon|ᱪᱟᱸᱫᱚ]], [[stars|ᱤᱯᱤᱞ]], ᱫᱮᱣᱛᱟ, [[Indra|ᱤᱱᱫᱽᱨᱚ]], ᱟᱨ [[Prajapati|ᱯᱨᱚᱡᱟᱯᱚᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱪᱮᱫ? ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ:{{Sfn|Carmody|Brink|2013|p=95}} {{Cquote|ᱦᱮ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ (past), ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ (present) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ (future) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ?
ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚᱭ ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ "ᱚᱣᱟᱝ" (Space)}}
ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱩᱱᱛᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱮᱫᱟ:{{Sfn|Carmody|Brink|2013|p=95}}
{{Cquote|ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ?
ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚᱭ ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ: ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ, ᱦᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ, ᱡᱩᱫᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱭᱚᱜᱽᱭᱚ, ᱥᱮᱣᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ ᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱚᱵᱤᱱᱟᱥᱤ (Imperishable) ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱵᱤᱱᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱦᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ, ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱚᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾}}
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ [[Brahman|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ]] (ᱚᱵᱤᱱᱟᱥᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ) ᱫᱚ ᱪᱮᱫ? ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱚ ᱟᱞᱚᱢ ᱠᱩᱞᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱱᱛᱩᱞᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ,{{Sfn|Ahuja|2011|p=34}}{{Sfn|Glucklich |2008|pp=64–65}} ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱭᱟᱱ ᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ: "ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱬ ᱠᱚ, ᱟᱯᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱯᱮ ᱱᱤᱣᱩᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱤᱧᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱚᱯᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱯᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱭᱟ ᱾"{{Sfn|Mookerji|1998|p=129}}
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[Chandogya Upanishad|ᱪᱷᱟᱱᱫᱚᱜᱽᱭᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾{{Sfn|Ahuja|2011|p=34}} ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ [[Mithila (ancient)|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱚᱱᱚᱠ ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ [[Navaratnas|ᱱᱚᱵᱚᱨᱚᱛᱱᱚ]] (ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱨᱚᱛᱱᱚ) ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Sfn|Ahuja|2011|p=34}}
=== ᱭᱳᱜᱟ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ===
ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱟᱨ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱫᱚ ''[[Yoga Yajnavalkya|ᱭᱳᱜᱟ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ]]'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱳᱜᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>''Yogayajnavalkya Samhita'' – The Yoga Treatise of Yajnavalkya, by T. K. V. Desikachar and T. Krishnamacharya, Krishnamacharya Yoga Mandiram (2004), {{ISBN|81-87847-08-5}}.</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱭᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱥᱭᱟᱢ ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ 'ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ' ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱭᱟᱢ ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱨᱤᱦᱚᱫᱟᱨᱚᱱᱭᱚᱠᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱟᱨ ᱭᱳᱜᱟ ᱭᱟᱜᱽᱭᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾<ref name=":0" />
== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
᱒᱐᱑᱕-᱑᱖ ᱨᱮ [[Star Plus|ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ]] ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ [[Siya Ke Ram|ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱮ ᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ [[Richa Soni|ᱨᱤᱪᱟ ᱥᱚᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱵᱟᱪᱟᱠᱱᱚᱵᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[Disney+ Hotstar|ᱰᱤᱥᱱᱤ+ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ [[Swastik Productions|ᱥᱣᱟᱥᱛᱤᱠ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱜ [[Shrimad Ramayan|ᱥᱨᱤᱢᱚᱫᱽ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱥᱮᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/C1uBiYSCvZK/?igsh=NTc4MTIwNjQ2YQ== |access-date=2024-01-11 |website=www.instagram.com}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|2}}
== ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
*{{cite book|last= Ahuja |first=M.L. |title=Women in Indian Mythology |url=https://books.google.com/books?id=day64iGXDFAC&pg=PT34|year=2011|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-2171-4}}
*{{cite book|last= Banerji |first=Sures Chandra |title=A Companion to Sanskrit Literature: Spanning a Period of Over Three Thousand Years, Containing Brief Accounts of Authors, Works, Characters, Technical Terms, Geographical Names, Myths, Legends, and Several Appendices|url=https://books.google.com/books?id=JkOAEdIsdUsC&pg=PA614|date=1 January 1989|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0063-2}}
*{{cite book|last1= Carmody |first1=Denise |last2= Brink |first2=T. |title=Cengage Advantage Books: Ways to the Center: An Introduction to World Religions|url=https://books.google.com/books?id=3UkWAAAAQBAJ&pg=PA95|date=1 January 2013|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-285-41529-1}}
*{{cite book|last= Gadkari|first=Jayant |title=Society and Religion: From Rugveda to Puranas|url=https://books.google.com/books?id=Zst_7qaatp8C&pg=PA86|date=1 January 1996|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-743-2}}
*{{cite book|last= Glucklich |first=Ariel |title=The Strides of Vishnu : Hindu Culture in Historical Perspective: Hindu Culture in Historical Perspective|url=https://books.google.com/books?id=KtLScrjrWiAC&pg=PA64|date=11 April 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-971825-2}}
*{{cite book|series=Know India|title=Great Women of India|url=https://books.google.com/books?id=x74ag_GMkTcC&pg=PA15|year=2005|publisher=PrabhatPrakashan|isbn=978-81-87100-34-8}}
*{{cite book|last= Kapur-Fic |first=Alexandra R. |title=Thailand: Buddhism, Society, and Women|url=https://books.google.com/books?id=kaBW8Ao-18oC&pg=PA323|date=1 January 1998|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-360-1}}
*{{cite book|last= Kumar|first=Raj|title=Essays on Social Reform Movements|url=https://books.google.com/books?id=C7SQW69LLSIC&pg=PA158|date=1 January 2004|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-7141-792-6}}
*{{cite book|last= Mody |first=Rekha |title=A Quest for Roots: Stree Shakti|url=https://books.google.com/books?id=dWgaAAAAYAAJ|year=1999|publisher=Stree Shakti}}
*{{cite book|last= Mookerji|first=Radha Kumud |title=Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist|url=https://books.google.com/books?id=mjFfqpq7HhkC&pg=PA171|date=1 January 1998|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0423-4}}
*{{cite book|last= O'Malley|first=Charles Donald |title=The History of Medical Education: An International Symposium Held February 5-9, 1968|url=https://books.google.com/books?id=afYzWG1FLroC&pg=PA331|year=1970|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-01578-4}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20150402131943/http://www.women-philosophers.com/Gargi.html Women Philosophers]
* [http://creative.sulekha.com/gargi-the-first-woman-philosopher-of-the-world-and-wisdom-of-vedic-times_81307_blog Gargi, The first women Philosopher] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260412203931/http://creative.sulekha.com/gargi-the-first-woman-philosopher-of-the-world-and-wisdom-of-vedic-times_81307_blog |date=2026-04-12 }}
{{Indian Philosophy}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Vachaknavi, Gargi}}
[[Category:Ancient Indian women writers]]
[[Category:Ancient Indian philosophers]]
[[Category:Hindu philosophers and theologians]]
[[Category:Hindu poets]]
[[Category:Place of birth unknown]]
[[Category:Year of birth unknown]]
[[Category:Year of death unknown]]
[[Category:Indian women poets]]
[[Category:Women religious writers]]
[[Category:Year of birth uncertain]]
[[Category:Indian women philosophers]]
[[Category:Women mystics]]
[[Category:7th-century BC Hindus]]
[[Category:7th-century BC Indian philosophers]]
[[Category:8th-century BC Hindus]]
[[Category:8th-century BC Indian philosophers]]
[[Category:Upanishadic people]]
[[Category:Sanskrit and Vedic learning in Mithila]]
qc1hwoxbx8wifceouw3b60dvz13562k
ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ
0
36086
195219
192411
2026-07-20T01:54:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195219
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱔᱑–᱒᱐᱑᱗)}}
{{Infobox writer
| name = ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ
| image =
| imagesize = 250px
| caption =
| pseudonym = ᱞᱟᱛᱤᱯᱷ ᱛᱟᱞᱠᱷᱮᱥᱛᱟᱱᱤ
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date |df=yes|1941|08|25}}
| birth_place = [[ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ, ᱤᱨᱟᱱ]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|10|26|1941|08|03}}
| death_place = [[ᱠᱟᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]]
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| nationality =
| genre = ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱮᱢᱟᱱ
| subject =
| movement = [[ᱢᱳᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱚᱢ]], [[ᱞᱤᱴᱮᱨᱟᱨᱤ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱡᱚᱢ|ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱡᱚᱢ]], [[ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ]]
| notableworks = {{Plainlist|
* ''ᱥᱟᱞ-ᱦᱟ-ᱭᱮ ᱟᱵᱽᱨᱤ'' (''ᱠᱞᱟᱣᱩᱰᱤ ᱤᱭᱟᱨᱥ'')
* ''ᱟᱵᱽᱥᱳᱦᱩᱨᱟᱱ''
* ''ᱟᱡᱽ ᱤᱱ ᱣᱮᱞᱟᱭᱟᱛ'' (''ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱫᱤᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱤ'')
* ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱦ-ᱮ ᱟᱦᱟᱝ-ᱦᱟ-ᱭᱮ ᱵᱟᱵᱟᱢ'' (''ᱣᱤᱫᱷ ᱢᱟᱭ ᱯᱷᱟᱫᱟᱨᱥ ᱥᱚᱝᱥ'')
* ''ᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱮ-ᱦᱟ ᱵᱷᱟ ᱢᱟᱛᱟᱞ-ᱦᱟ-ᱭᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤ'' (''ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱᱥ'')
}}
| awards = {{Plainlist|
* {{Awards|ᱜᱮᱞᱟᱣᱮᱡᱽ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ|᱒᱐᱑᱓}}
| Wikidata = (Q4724680)
}}
| website =
}}
'''ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ''' ({{langx|fa|علیاشرف درویشیان}}‎; ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱑ – ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]] ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱴᱤᱪᱟᱨ-ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱤᱞᱟᱱ-ᱮ ᱜᱷᱟᱨᱵᱽ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱦ ᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱵᱟᱫᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱛᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱤᱨᱟᱱᱤ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱟᱨᱡᱟᱱᱮ ᱥᱟᱛᱨᱟᱯᱤ]], ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ''[[ᱯᱟᱨᱥᱮᱯᱳᱞᱤᱥ (ᱠᱚᱢᱤᱠᱥ)|ᱯᱟᱨᱥᱮᱯᱳᱞᱤᱥ]]'' ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱯᱩᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ [[ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱰᱤᱠᱮᱱᱥ]]" ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱟ ᱮᱭᱟ ᱾<ref>[[Marjane Satrapi|Satrapi, Marjane]]. ''The Complete Persepolis''. ''[[Pantheon Books]]''. 30 October 2007. 33. {{ISBN|0-375-71483-9}}, {{ISBN|978-0-375-71483-2}}</ref>
ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ<ref>[https://www.tehrantimes.com/news/417949/Writer-Ali-Ashraf-Darvishian-dies-at-76 Writer Ali-Ashraf Darvishian dies at 76], ''[[Tehran Times]]'', October 27, 2017. Retrieved 3 January 2020</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱮᱦᱮᱥᱛ-ᱮ ᱥᱟᱠᱤᱱᱮᱦ]] ᱜᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://www.en-hrana.org/tag/ali-ashraf-darvishian «Authorities Prevent Folk Author's Remembrance Gathering for the 3rd Time»], [[HRANA]], October 26th, 2018. Retrieved 3 January 2020</ref><ref>{{cite web|url= https://www.en-hrana.org/tag/ali-ashraf-darvishian/ | title= Tag: Ali Ashraf Darvishian | date= 26 October 2018 | publisher = Human Rights Activists News Agency (HRANA) }}</ref>
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
* ''ᱟᱵᱽᱥᱳᱦᱩᱨᱟᱱ'', ᱑᱙᱗᱕ ᱠᱷᱟᱹᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ {{ISBN|978-9-777-51244-2}}
* ''ᱥᱟᱞᱦᱟᱭ-ᱮ-ᱟᱵᱽᱨᱤ'' (''ᱠᱞᱟᱣᱩᱰᱤ ᱤᱭᱟᱨᱥ''), ᱑᱙᱙᱗ ᱜᱟᱢᱟᱢ<ref>{{cite journal|url= https://www.jstor.org/stable/26365129 | title= The Translingualism of Kurdish Writers: A Postcolonial Reading of Ali-Ashraf Darvishian's Autobiographical Novel Sālhāyi Abrī (Cloudy Years)| jstor= 26365129 | last1= Rashidirostami | first1= Mahroo | journal= Studies in the Novel | year= 2016 | volume= 48 | issue= 4 | pages= 462–476 | doi= 10.1353/sdn.2016.0049 | s2cid= 164748523 | url-access= subscription }}</ref><ref>{{cite journal|url= https://rp.razi.ac.ir/article_429.html?lang=en | title= A Sociological Criticism of Ali Ashraf Darvishian's Salha-ye Abri | journal= Research in Narrative Literature | date= 21 December 2012 | volume= 1 | issue= 1 | pages= 113–132 | publisher = Razi University }}</ref>
* ''ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱝ-ᱮ-ᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱮᱦᱟᱭ-ᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ'' (''ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱤ ᱴᱮᱞᱥ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱮᱰᱤᱭᱟ'')[http://www.masoudsoheili.com/IranArt-Writers/AliAshrafDarvishian.jpg]
* "ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱣᱤᱥᱮᱥ", ᱒᱐᱐᱓ ᱠᱷᱟᱹᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱟᱡᱽ ᱱᱟᱫᱟᱨᱟᱫᱽ ᱛᱟ ᱫᱟᱨᱟᱫᱽ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://akharinkhabar.ir/cinema/3959407|title=صوت/ داستان شنیدنی- نیاز علی ندارد از «علی اشرف درویشیان}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛᱟᱜ ᱥᱟᱶᱱᱟᱢ "ᱱᱟᱫᱟᱨᱟᱫᱽ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱟ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱠᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱬᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ([[ᱯᱷᱚᱞᱥ ᱠᱚᱱᱥᱤᱭᱟᱥᱱᱮᱥ]]) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ, ᱱᱟᱫᱟᱨᱟᱫᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱞᱮᱛᱟᱨᱤᱭᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱥ ᱜᱷᱳᱨᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱡᱳᱭᱟᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱡᱽ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱬᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
* [https://web.archive.org/web/20100411215102/http://www.ketabnews.com/detail-7209-fa-0.html ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱟᱵᱚᱛ (ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱛᱮ)]
* {{cite journal |author= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= 2015 |title= The Ecoriticism of Ali Ashraf Darvishian's Works |url= https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_3724.html?lang=en |journal= Fictional Studies |volume= 3 |issue= 2 |pages= 111–135 |doi= |access-date= 2023-01-31 |archive-date= 2023-01-31 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230131110112/https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_3724.html?lang=en |url-status= dead }}
* {{cite journal |last1= Khaknejad |first1= Jamileh |last2= Mohammadzadeh |first2= Maryam |date= 2017 |title= Content Analysis of Cloudy Years Novel. |url= http://kutaksam.karabuk.edu.tr/index.php/ilk/article/view/753 |journal= Journal of History Culture and Art Research|volume= 6 |issue= 1 |pages= 451–464 |doi= 10.7596/taksad.v6i1.753 |access-date= 2023-01-31|doi-access= free }}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{commons category}}
* [https://www.researchgate.net/publication/314169327_Content_Analysis_of_Cloudy_Years_Novel ᱠᱞᱟᱣᱩᱰᱤ ᱤᱭᱟᱨᱥ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱯᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ]
* [http://radiozamaaneh.com/literature/2007/06/post_315.html ᱦᱮᱱᱫᱚᱣᱟᱱᱮᱭᱟᱦ ᱭᱮ ᱜᱟᱨᱢ - ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ (ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱛᱮ)]
* [https://www.imdb.com/name/nm7994086/ ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ], [[IMDb]]
* [https://web.archive.org/web/20071020112326/http://www.ghabil.com/article.aspx?id=257 ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱛᱮ)]
* [https://www.abc.net.au/radionational/programs/latenightlive/ali-ashraf-darvishian/3433634 ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ], ᱮ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. [[ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ]]
* [https://www.goodreads.com/book/show/36070439 ᱜᱩᱰᱨᱤᱰᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ]
* [http://www.payvand.com/literature/articles/1016.html ᱯᱮᱭᱵᱷᱟᱱᱰ: ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ: ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱣᱤᱥᱮᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526040450/http://www.payvand.com/literature/articles/1016.html |date=2022-05-26 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ] ᱠᱚ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱗ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱟᱹᱡᱤᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱤᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
7whnmnjq9jj5rj6adck8idd5hmg54mi
ᱛᱤᱨᱭᱳ
0
36810
195223
194407
2026-07-20T04:24:27Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
195223
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical instrument
| name = ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ
| native_name = ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ
| image =
| caption = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ - ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ
| classification=
| hornbostel_sachs=
| inventors =
| developed =
| timbre = ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱱᱟᱜ, ᱢᱚᱦᱚᱠᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱤᱛ
| volume =
| attack =
| decay =
| pitch =
| range =
| related = [[ᱵᱟᱸᱥᱤ]], ᱯᱷᱞᱩᱴ
| musicians = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱚ
}}
'''ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ''' (ᱵᱟᱸᱥᱤ) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱨᱚᱝ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱨᱚᱝᱼᱟ ᱾<ref name="Nagamic">ᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟ ᱢᱮᱫ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱢᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮᱪ ᱤᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।</ref>
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱰᱷᱚᱸᱜᱽ ==
ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱛᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖) ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Nagamic"/>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱩᱯᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱹᱭ-ᱠᱟᱰᱟ ᱜᱩᱯᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱚᱨᱚᱝᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱫᱚᱝ, ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ, ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱩᱢᱫᱟᱹᱜ-ᱴᱟᱢᱟᱠ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱞᱟᱵᱤᱛ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱟᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name="Nagamic"/>
== ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ:
<poem>
ᱴᱳᱲᱳᱰᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱜᱩᱯᱤ ᱠᱚᱲᱟ,
ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱵᱟᱸᱥᱤ ᱮ ᱚᱨᱚᱝ ᱮᱫ ᱾
ᱚᱱᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱮ,
ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱾
</poem>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
l9ltw0hq5ml0tghvynce1atm8cqqnxz
195224
195223
2026-07-20T04:25:03Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
195224
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox instrument
| name = ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ
| native_name = ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ
| image =
| caption = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ - ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ
| classification=
| hornbostel_sachs=
| inventors =
| developed =
| timbre = ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱱᱟᱜ, ᱢᱚᱦᱚᱠᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱤᱛ
| volume =
| attack =
| decay =
| pitch =
| range =
| related = [[ᱵᱟᱸᱥᱤ]], ᱯᱷᱞᱩᱴ
| musicians = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱚ
}}
'''ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ''' (ᱵᱟᱸᱥᱤ) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱨᱚᱝ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱨᱚᱝᱼᱟ ᱾<ref name="Nagamic">ᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟ ᱢᱮᱫ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱢᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮᱪ ᱤᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।</ref>
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱰᱷᱚᱸᱜᱽ ==
ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱛᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖) ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Nagamic"/>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱩᱯᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱹᱭ-ᱠᱟᱰᱟ ᱜᱩᱯᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱚᱨᱚᱝᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱫᱚᱝ, ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ, ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱩᱢᱫᱟᱹᱜ-ᱴᱟᱢᱟᱠ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱞᱟᱵᱤᱛ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱟᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name="Nagamic"/>
== ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ:
<poem>
ᱴᱳᱲᱳᱰᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱜᱩᱯᱤ ᱠᱚᱲᱟ,
ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ ᱵᱟᱸᱥᱤ ᱮ ᱚᱨᱚᱝ ᱮᱫ ᱾
ᱚᱱᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱮ,
ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱾
</poem>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
fe449o31q003l59t2bhdg98i9yy977r
ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ
0
37062
195196
194778
2026-07-19T13:54:29Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ */
195196
wikitext
text/x-wiki
'''ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱟᱪᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱪᱳ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ᱾ ᱠᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱱᱴᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱰᱽᱨᱟᱹ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱪᱷᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ-ᱟ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱱᱟᱦᱟᱱ,ᱜᱚᱭᱟᱜᱚᱝᱜᱟ, ᱵᱷᱟᱰᱟᱱ ᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱟᱞᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ-ᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱫᱚ ᱡᱚᱵᱨᱟ ᱛᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱚ᱾ ᱪᱦᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ==
᱑ᱹ
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱮ,
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ?
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ-ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ᱐ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ᱾
ᱥᱟᱛᱳ ᱥᱟᱭ ᱫᱤᱭᱟᱲᱟ, ᱭᱮᱱᱠᱳ ᱦᱟᱠᱳ ᱞᱟᱜᱟᱭᱮᱱ
ᱫᱮᱱ ᱥᱮ ᱜᱳ ᱭᱟᱭᱳ ᱜᱳ, ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱞᱩᱯ-ᱪᱟᱵᱤ,
ᱥᱳᱱᱳᱛ ᱡᱩᱨᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤᱛᱤᱧ ᱫᱳᱭ ᱞᱟ ᱜᱟ ᱪᱟᱵᱟᱭᱮᱱᱟ᱾
᱒ᱹ
===ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ===
᱑ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱨᱟᱢᱮᱥᱥᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ, ᱟᱫᱤᱢ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
᱒ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱵᱟᱵᱩᱞᱟᱞ, ᱥᱳᱨᱳᱥ-ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱮᱨᱟᱯᱷ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
psw97bu7m9elctbpxc017eu938wezov
195197
195196
2026-07-19T13:54:41Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
195197
wikitext
text/x-wiki
'''ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱟᱪᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱪᱳ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ᱾ ᱠᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱱᱴᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱰᱽᱨᱟᱹ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱪᱷᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ-ᱟ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱱᱟᱦᱟᱱ,ᱜᱚᱭᱟᱜᱚᱝᱜᱟ, ᱵᱷᱟᱰᱟᱱ ᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱟᱞᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ-ᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱫᱚ ᱡᱚᱵᱨᱟ ᱛᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱚ᱾ ᱪᱦᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ==
᱑ᱹ
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱮ,
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ?
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ-ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ᱐ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ᱾
ᱥᱟᱛᱳ ᱥᱟᱭ ᱫᱤᱭᱟᱲᱟ, ᱭᱮᱱᱠᱳ ᱦᱟᱠᱳ ᱞᱟᱜᱟᱭᱮᱱ
ᱫᱮᱱ ᱥᱮ ᱜᱳ ᱭᱟᱭᱳ ᱜᱳ, ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱞᱩᱯ-ᱪᱟᱵᱤ,
ᱥᱳᱱᱳᱛ ᱡᱩᱨᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤᱛᱤᱧ ᱫᱳᱭ ᱞᱟ ᱜᱟ ᱪᱟᱵᱟᱭᱮᱱᱟ᱾
᱒ᱹ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ==
᱑ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱨᱟᱢᱮᱥᱥᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ, ᱟᱫᱤᱢ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
᱒ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱵᱟᱵᱩᱞᱟᱞ, ᱥᱳᱨᱳᱥ-ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱮᱨᱟᱯᱷ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
fbj4ptajji9t7zh9l3i6upyk2ytyg1u
195198
195197
2026-07-19T13:56:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
195198
wikitext
text/x-wiki
'''ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱟᱪᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱪᱳ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ᱾ ᱠᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱱᱴᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱱᱟᱦᱟᱱ, ᱜᱚᱭᱟᱜᱚᱝᱜᱟ, ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱫᱚ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱛᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱚ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ==
᱑ᱹ
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱮ,
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ?
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ-ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ᱐ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ᱾
ᱥᱟᱛᱳ ᱥᱟᱭ ᱫᱤᱭᱟᱲᱟ, ᱭᱮᱱᱠᱳ ᱦᱟᱠᱳ ᱞᱟᱜᱟᱭᱮᱱ
ᱫᱮᱱ ᱥᱮ ᱜᱳ ᱭᱟᱭᱳ ᱜᱳ, ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱞᱩᱯ-ᱪᱟᱵᱤ,
ᱥᱳᱱᱳᱛ ᱡᱩᱨᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤᱛᱤᱧ ᱫᱳᱭ ᱞᱟ ᱜᱟ ᱪᱟᱵᱟᱭᱮᱱᱟ᱾
᱒ᱹ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ==
᱑ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱨᱟᱢᱮᱥᱥᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ, ᱟᱫᱤᱢ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
᱒ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱵᱟᱵᱩᱞᱟᱞ, ᱥᱳᱨᱳᱥ-ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱮᱨᱟᱯᱷ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
lgklfzmrlnrq9qf1jdjd85cjiwstxwi
195199
195198
2026-07-19T13:56:32Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
195199
wikitext
text/x-wiki
'''[[ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ]]''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱟᱪᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱪᱳ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ᱾ ᱠᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱱᱴᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱱᱟᱦᱟᱱ, ᱜᱚᱭᱟᱜᱚᱝᱜᱟ, ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱫᱚ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱛᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱚ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ==
᱑ᱹ
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱮ,
ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱛᱟᱨᱱᱟ, ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱛᱟ ᱱᱟ ᱱᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱛᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱟ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ?
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ-ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱦᱩᱨᱩᱢ,
ᱡᱚᱢᱠᱤ ᱫᱤᱫᱤ ᱡᱟᱞᱟ᱐ᱯᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱩᱨᱩᱢᱮ-ᱵᱟᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ᱾
ᱥᱟᱛᱳ ᱥᱟᱭ ᱫᱤᱭᱟᱲᱟ, ᱭᱮᱱᱠᱳ ᱦᱟᱠᱳ ᱞᱟᱜᱟᱭᱮᱱ
ᱫᱮᱱ ᱥᱮ ᱜᱳ ᱭᱟᱭᱳ ᱜᱳ, ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱞᱩᱯ-ᱪᱟᱵᱤ,
ᱥᱳᱱᱳᱛ ᱡᱩᱨᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤᱛᱤᱧ ᱫᱳᱭ ᱞᱟ ᱜᱟ ᱪᱟᱵᱟᱭᱮᱱᱟ᱾
᱒ᱹ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ==
᱑ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱨᱟᱢᱮᱥᱥᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ, ᱟᱫᱤᱢ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
᱒ᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ,ᱵᱟᱵᱩᱞᱟᱞ, ᱥᱳᱨᱳᱥ-ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱮᱨᱟᱯᱷ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ᱾
3jiqq1hjdgahkrdvu5m8qi0mitvuy96
ᱯᱤᱞᱪᱩ ᱦᱟᱲᱟᱢ
0
37080
195200
194800
2026-07-19T14:16:06Z
ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ
8713
195200
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱤᱞᱪᱚ ᱦᱟᱲᱟᱞ''' ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱯᱪᱚᱱ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱨ ᱨᱚᱠᱚᱢ ᱠᱤᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱲᱟ, ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱛᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱫᱷᱟᱱᱤᱛᱮ ᱟᱥᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱤᱛᱟᱹ ᱠᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱢᱤ ᱩᱯᱪᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟ ᱦᱚᱨᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱤᱞᱩ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱝ ᱵᱟ ᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞ ᱡᱷᱟᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱟᱭ ᱵᱟ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱨᱟᱢᱟᱭ᱾ ᱥᱩᱠ ᱫᱩᱠ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱟᱭ᱾
===ᱥᱤᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ===
<ref>ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱥᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱪᱟᱸᱫ, ᱤᱥᱨᱚᱲ, ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱮᱨᱟᱥᱴ,ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ</ref>
lj2eys5f1scnhofwn6iyh08h2gbarq2
᱒᱐᱒᱖ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ Group I
0
37312
195212
195082
2026-07-19T22:37:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195212
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
{{Use mdy dates|date=December 2025}}
{{Use American English|date=November 2025}}
Group I of the [[2026 FIFA World Cup]] took place from June 16 to 26, 2026.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> The group consisted of [[France national football team|France]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Iraq national football team|Iraq]], and [[Norway national football team|Norway]].
France and Norway secured their spots in the [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Round of 32|round of 32]] after two group game wins each, with France topping the group after defeating Norway in their final group game.
Senegal finished third with a decisive victory over Iraq, allowing them to advance as one of the [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|eight best third-place teams]]. Iraq were eliminated after losing all three of their group stage matches.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>
==Teams==
{| class="wikitable sortable"
|-
!rowspan=2| Draw position
!rowspan=2| Team
!rowspan=2| Pot
!rowspan=2| Confederation
!rowspan=2| Method of<br />qualification
!rowspan=2| Date of<br />qualification
!rowspan=2 data-sort-type="number"| Finals<br />appearance
!rowspan=2| Last<br />appearance
!rowspan=2| Previous best<br />performance
!colspan=2| [[FIFA Men's World Ranking|FIFA Rankings]]<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20251015 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking (19 November 2025) |publisher=[[FIFA]] |date=November 19, 2025 |access-date=November 22, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260401 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking (11 June 2026) |publisher=[[FIFA]] |date=June 11, 2026 |access-date=June 11, 2026}}</ref>
|-
! November 2025{{refn|group=nb|The rankings of November 2025 were used for [[2026 FIFA World Cup seeding|seeding for the final draw]].<ref name="draw procedure">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref>}}
! June 2026
|-
| I1 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|FRA}} || 1 || [[UEFA]] || [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA Group D|UEFA Group D]] winner || November 13, 2025 || 17th || [[2022 FIFA World Cup|2022]] || data-sort-value="8.2" | '''Winner''' ([[1998 FIFA World Cup|1998]], [[2018 FIFA World Cup|2018]]) || 3 || 3
|-
| I2 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|SEN}} || 2 || [[Confederation of African Football|CAF]] || [[2026 FIFA World Cup qualification – CAF Group B|CAF Group B]] winner || October 14, 2025 || 4th || [[2022 FIFA World Cup|2022]] || data-sort-value="4.1" | Quarterfinals ([[2002 FIFA World Cup|2002]]) || 19 || 15
|-
| I3 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|IRQ}} || 4{{refn|group=nb|name=Placeholder|As the identity of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)#Pathway 2|inter-confederation playoff Path 2]] winner was not known at the time of the final draw, positions in the FIFA Rankings were not taken into account, and the placeholder in the draw was automatically seeded into pot 4.<ref name="draw procedure"/>}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)#Pathway 2|Inter-confederation playoff Path 2]] winner || March 31, 2026 || 2nd || [[1986 FIFA World Cup|1986]] || data-sort-value="2.1" | Group stage ([[1986 FIFA World Cup|1986]]) || 58{{refn|group=nb|name=Placeholder}} || 57
|-
| I4 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|NOR}} || 3 || [[UEFA]] || [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA Group I|UEFA Group I]] winner || November 16, 2025 || 4th || [[1998 FIFA World Cup|1998]] || data-sort-value="3.1" | Round of 16 ([[1998 FIFA World Cup|1998]]) || 29 || 31
|}
'''Notes'''
{{reflist|group=nb}}
==Standings==
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}}
In the [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Round of 32|round of 32]]:<ref name="regulations"/>
* The winner of Group I, [[France national football team|France]], advanced to play the third-place team of [[2026 FIFA World Cup Group F|Group F]], [[Sweden men's national football team|Sweden]].
* The runner-up of Group I, [[Norway national football team|Norway]], advanced to play the runner-up of [[2026 FIFA World Cup Group E|Group E]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]].
* The third-place team of Group I, [[Senegal national football team|Senegal]], advanced to play the winner of [[2026 FIFA World Cup Group G|Group G]], [[Belgium national football team|Belgium]], as one of the [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|eight best third-place teams]] from the group stage.
==Matches==
All times listed are local, [[UTC−04:00|UTC−4]] ([[Eastern Time Zone|EDT]]).<ref name="match schedule"/>
===France vs Senegal===
[[File:Aurelien Tchouameni Ibrahim Mbaye France v Senegal 16 June 2026-457.jpg|thumb|Midway in the match between France and Senegal]]
The teams had only met once prior, when Senegal defeated defending champions France 1–0 in a major [[Upset victory|upset]] at [[2002 FIFA World Cup Group A#France vs Senegal|the opening match]] of the [[2002 FIFA World Cup]].<ref>{{cite web|title=France national football team: record v Senegal|url=https://www.11v11.com/teams/france/tab/opposingTeams/opposition/Senegal|website=11v11.com|access-date=December 6, 2025}}</ref>
In the first half, [[Nicolas Jackson]] hit the post with a low shot from the left that came back off French goalkeeper [[Mike Maignan]]'s leg and out for a corner. Just before half-time [[Ismaïla Sarr]] shot over the bar from six yards out after a low cross from [[Sadio Mané]] on the left.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/france-vs-senegal/report/549782|title= World Cup 2026: France 3–1 Senegal – Kylian Mbappe becomes leading scorer in Les Bleus history with stunning double|date=16 June 2026|work=Sky Sports|access-date=17 June 2026}}</ref>
In the second half, Mané appeared to catch [[Kylian Mbappé]] inside the box but after a VAR review no penalty was given.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c4gyr9dr4yvo|title= The VAR call that dumbfounded the world's best refs|date=16 June 2026|work=BBC Sport|access-date=17 June 2026}}</ref>
In the 66th minute, Mbappé made it 1–0 when he finished with a low right foot first time shot to the left corner from the right after a pass from [[Michael Olise]]. In the 82nd minute, Substitute [[Bradley Barcola]] ran onto a pass from [[Adrien Rabiot]] before chipping the ball over [[Édouard Mendy]] and into the net from the right to make it 2–0. In the 95th minute, Senegal pulled a goal back when substitute [[Ibrahim Mbaye]] scored with a shot from a tight angle on the right which French goalkeeper [[Mike Maignan]] got his hands to but couldn't prevent from going high into the net. A minute later, Mbappé got his second goal and France's third with a right foot shot from 30 yards out into the left of the net.
In scoring his second goal of the game, Mbappé became the highest scorer in [[History of the France national football team|France's history]] with 58 goals.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cze9nr5eg2xt|title= France 3 Senegal 1|date=16 June 2026|work=BBC Sport|access-date=17 June 2026}}</ref>
<section begin="I1" />{{#invoke:football box|main
|date={{Start date|2026|6|16}}
|time=3:00 p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly>
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|FRA}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#France vs Senegal|3–1}}
|team2={{#invoke:flag|fb|SEN}}
|goals1=
*[[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66', 90+6'
*[[Bradley Barcola|Barcola]] 82'
|goals2=
*[[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5'
|stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]
|attendance=80,545
|referee=[[Alireza Faghani]] ([[Football Australia|Australia]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 "France vs Senegal {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 16, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12499/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – France v. Senegal"]. FIFA. Retrieved June 16, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M17-FRA-V-SEN.pdf "Post match summary report – Group I – France v. Senegal"]. FIFA. June 16, 2026. Retrieved June 17, 2026. }}</ref>
}}<section end="I1" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _fra26H
|pattern_b = _fra26H
|pattern_ra = _fra26H
|pattern_sh = _fra26H2
|pattern_so = _fra26Hl
|leftarm = 1F14DE
|body = 1F14DE
|rightarm = 1F14DE
|shorts = FFFFFF
|socks = FF0000
|title = France<ref name="FRA-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12499/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – France v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _sen26h
|pattern_b = _sen26h
|pattern_ra = _sen26h
|pattern_sh = _sen26A
|pattern_so = _sen26hl
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = 00924f
|socks = FFFFFF
|title = Senegal<ref name="FRA-SEN line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]]
|-
|RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]]
|-
|CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]]
|-
|CB ||'''17'''||[[William Saliba]]
|-
|LB ||'''19'''||[[Théo Hernandez]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]]
|-
|CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]]
|-
|RW ||'''11'''||[[Michael Olise]]
|-
|AM ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || || {{suboff|80}}
|-
|LW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || || {{suboff|87}}
|-
|CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''12''' ||[[Bradley Barcola]] || || {{subon|80}}
|-
|MF ||'''24''' ||[[Rayan Cherki]] || || {{subon|87}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Didier Deschamps]]
|}
|valign="top"|[[File:FRA-SEN 2026-06-16.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''16'''||[[Édouard Mendy]]
|-
|RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Kalidou Koulibaly]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]]
|-
|LB ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || || {{suboff|75}}
|-
|CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] || || {{suboff|88}}
|-
|CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]] || || {{suboff|83}}
|-
|RF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] || || {{suboff|75}}
|-
|CF ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{suboff|83}}
|-
|LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]]
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{subon|75}}
|-
|MF ||'''21'''||[[Habib Diarra]] || || {{subon|75}}
|-
|FW ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]] || || {{subon|83}}
|-
|FW ||'''9'''||[[Bamba Dieng]] || || {{subon|83}}
|-
|MF ||'''6'''||[[Pathé Ciss]] || || {{subon|88}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Pape Thiaw]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Michael Olise]] (France)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref>
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="FRA-SEN line-ups"/>
<br />George Lakrindis ([[Football Australia|Australia]])
<br />James Lindsay ([[Football Australia|Australia]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Sandro Schärer]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Stéphane De Almeida ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Abdullah Al-Shehri|nl}} ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Armando Villarreal]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nicaraguan Football Federation|Nicaragua]])
|}
===Iraq vs Norway===
[[File:Iraq and Norway match 2026.jpg|thumb|Pre-match anthems of Iraq and Norway]]
The two teams had never met before. The fixture marked the return of Iraq and Norway to the World Cup finals, their first appearances since [[1986 FIFA World Cup|1986]] and [[1998 FIFA World Cup|1998]] respectively.
In the 29th minute, Norway went in front when [[Erling Haaland]] slid in to score at the back post from close range after a low cross from the left by [[David Møller Wolfe]]. Iraq got an equaliser in the 39th minute when [[Aymen Hussein]] headed into the right of the net from six yards out after a cross from the left by [[Amir Al-Ammari]]. Haaland put Norway back in front four minutes later when he chased down a back-pass to Iraq goalkeeper [[Jalal Hassan]] with the ball hitting him from the goalkeeper's kick into the net.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/iraq-vs-norway/549783|title= World Cup 2026: Iraq 1-4 Norway - Erling Haaland scores twice on tournament debut as Stale Solbakken's side make winning start|date=17 June 2026|work=Sky Sports|access-date=18 June 2026}}</ref>
In the 76th minute, Norway went 3–1 in front when [[Leo Østigård]] scored with a near-post header to the net after a corner from [[Martin Odegaard]] on the right. Norway got a fourth goal in the 6th minute of added time when Haaland's looping header across goal was deflected by Aymen Hussein at the back post into his own net for an [[List of FIFA World Cup own goals|own goal]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cr5j6rn5ng2t|title= Iraq 1 Norway 4|date=17 June 2026|work=BBC Sport |access-date=18 June 2026}}</ref>
<section begin="I2" />{{#invoke:football box|main
|date={{Start date|2026|6|16}}
|time=6:00 p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly>
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|IRQ}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Iraq vs Norway|1–4}}
|team2={{#invoke:flag|fb|NOR}}
|goals1=
*[[Aymen Hussein|Hussein]] 39'
|goals2=
*[[Erling Haaland|Haaland]] 29', 43'
*[[Leo Østigård|Østigård]] 76'
*[[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6' o.g.
|stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]
|attendance=63,106
|referee=[[Pierre Atcho]] ([[Gabonese Football Federation|Gabon]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 "Iraq vs Norway {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 16, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12497/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Iraq v. Norway"]. FIFA. Retrieved June 17, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M18-IRQ-V-NOR.pdf "Post match summary report – Group I – Iraq v. Norway"]. FIFA. June 16, 2026. Retrieved June 17, 2026. }}</ref>
}}<section end="I2" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _iraq26h
|pattern_b = _iraq26h
|pattern_ra = _iraq26h
|pattern_sh = _iraq26h
|pattern_so = _blacktopl
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Iraq<ref name="IRQ-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12497/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Iraq v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _nor26h
|pattern_b = _nor26h
|pattern_ra = _nor26h
|pattern_sh = _nor26h3
|pattern_so =
|leftarm = BA0003
|body = BA0003
|rightarm = BA0003
|shorts = FF0000
|socks = FF0000
|title = Norway<ref name="IRQ-NOR line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''12'''||[[Jalal Hassan]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|RB ||'''3''' ||[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]] || || {{suboff|73}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Zaid Tahseen]] || {{yel|86}}
|-
|CB ||'''5''' ||[[Akam Hashim]]
|-
|LB ||'''23'''||[[Merchas Doski]]
|-
|RM ||'''8''' ||[[Ibrahim Bayesh]] || || {{suboff|78}}
|-
|CM ||'''24'''||[[Zaid Ismail]] || || {{suboff|59}}
|-
|CM ||'''16'''||[[Amir Al-Ammari]]
|-
|LM ||'''17'''||[[Ali Jasim]] || || {{suboff|73}}
|-
|CF ||'''18'''||[[Aymen Hussein]]
|-
|CF ||'''9''' ||[[Ali Al-Hamadi]] || || {{suboff|59}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''21''' ||[[Marko Farji]] || || {{subon|59}}
|-
|MF ||'''14''' ||[[Zidane Iqbal]] || || {{subon|59}}
|-
|DF ||'''25''' ||[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]] || || {{subon|73}}
|-
|MF ||'''11''' ||[[Ahmed Qasem]] || || {{subon|73}}
|-
|FW ||'''10''' ||[[Mohanad Ali]] || || {{subon|78}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|AUS}} [[Graham Arnold]]
|}
|valign="top"|[[File:IRQ-NOR 2026-06-16.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]]
|-
|RB ||'''26'''||[[Julian Ryerson]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]]
|-
|CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]]
|-
|LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] || {{suboff|73}}
|-
|DM ||'''8''' ||[[Sander Berge]]
|-
|CM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{suboff|81}}
|-
|CM ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || {{suboff|73}}
|-
|RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || {{suboff|73}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]]
|-
|LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{suboff|73}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''4''' ||[[Leo Østigård]] || {{subon|73}}
|-
|MF ||'''18''' ||[[Kristian Thorstvedt]] || {{subon|73}}
|-
|MF ||'''21''' ||[[Andreas Schjelderup]] || {{subon|73}}
|-
|MF ||'''22''' ||[[Oscar Bobb]] || {{subon|73}}
|-
|MF ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] || {{subon|81}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Ståle Solbakken]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Erling Haaland]] (Norway)<ref name="MOTM"/>
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="IRQ-NOR line-ups"/>
<br />Boris Ditsoga ([[Gabonese Football Federation|Gabon]])
<br />Amos Abeigne Ndong ([[Gabonese Football Federation|Gabon]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Amin Omar]] ([[Egyptian Football Association|Egypt]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Mahmoud Abouregal ([[Egyptian Football Association|Egypt]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />Guillermo Pacheco ([[Mexican Football Federation|Mexico]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Hamza El Fariq|de|Hamza El-Fariq}} ([[Royal Moroccan Football Federation|Morocco]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]])
|}
===France vs Iraq===
The two teams had never met before.
At 6:01 p.m., during the halftime break, the match was interrupted due to adverse weather conditions (thunderstorm and lightning alert). The match resumed at 8:00 p.m., and as a result, the second half was played concurrently with the first half of Norway vs Senegal in nearby New York−New Jersey.<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/frankreich-gegen-irak-2026-weltmeisterschaft-5179726/ticker |title=Liveticker {{!}} Frankreich – Irak {{!}} 2. Spieltag {{!}} Weltmeisterschaft 2026 |trans-title=Live ticker {{!}} France – Iraq {{!}} Matchday 2 {{!}} 2026 World Cup |work=[[Kicker (magazine)|kicker]] |date=June 22, 2026 |access-date=June 22, 2026 |language=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cq810n4exgvt|title= France 3 Iraq 0|date=22 June 2026|work=BBC Sport |accessdate=23 June 2026}}</ref>
<section begin="I3" />{{#invoke:football box|main
|date={{Start date|2026|6|22}}
|time=5:00 p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly>
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|FRA}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#France vs Iraq|3–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|IRQ}}
|goals1=
*[[Kylian Mbappé|Mbappé]] 14', 54'
*[[Ousmane Dembélé|Dembélé]] 66'
|goals2=
|stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]]
|attendance=68,324
|referee=[[Drew Fischer]] ([[Canadian Soccer Association|Canada]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 "France vs Iraq {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 23, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12501/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – France v. Iraq"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M42-FRA-V-IRQ.pdf "Post match summary report – Group I – France v. Iraq"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. }}</ref>
}}<section end="I3" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _fra26H
|pattern_b = _fra26H
|pattern_ra = _fra26H
|pattern_sh = _fra26H
|pattern_so = _fra26H2l
|leftarm = 1148A0
|body = 1148A0
|rightarm = 1148A0
|shorts = 1148A0
|socks = 1148A0
|title = France<ref name="FRA-IRQ line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12501/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – France v. Iraq |publisher=[[FIFA]] |date=June 22, 2026 |access-date=June 22, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _iraq26h
|pattern_b = _iraq26h
|pattern_ra = _iraq26h
|pattern_sh = _iraq26h
|pattern_so = _blacktopl
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Iraq<ref name="FRA-IRQ line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]]
|-
|RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|83}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]]
|-
|CB ||'''17'''||[[William Saliba]]
|-
|LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]]
|-
|CM ||'''6''' ||[[Manu Koné]]
|-
|CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]]
|-
|RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|68}}
|-
|AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|68}}
|-
|LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] || {{suboff|83}}
|-
|CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{suboff|90+1}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|68}}
|-
|MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|68}}
|-
|MF ||'''25'''||[[Maghnes Akliouche]] || {{subon|83}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|83}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Marcus Thuram]] || {{subon|90+1}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Didier Deschamps]]
|}
|valign="top"|[[File:FRA-IRQ 2026-06-22.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''22'''||[[Ahmed Basil]]
|-
|RB ||'''3''' ||[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]]
|-
|CB ||'''4''' ||[[Zaid Tahseen]] || || {{suboff|60}}
|-
|CB ||'''5''' ||[[Akam Hashim]]
|-
|LB ||'''23'''||[[Merchas Doski]]
|-
|CM ||'''24'''||[[Zaid Ismail]] || || {{suboff|60}}
|-
|CM ||'''16'''||[[Amir Al-Ammari]] || {{yel|6}} || {{suboff|68}}
|-
|RW ||'''11'''||[[Ahmed Qasem]]
|-
|AM ||'''14'''||[[Zidane Iqbal]]
|-
|LW ||'''8''' ||[[Ibrahim Bayesh]] || || {{suboff|68}}
|-
|CF ||'''18'''||[[Aymen Hussein]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|26}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''9''' ||[[Ali Al-Hamadi]] || || {{subon|26}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Rebin Sulaka]] || || {{subon|60}}
|-
|MF ||'''7''' ||[[Youssef Amyn]] || || {{subon|60}}
|-
|MF ||'''20'''||[[Aimar Sher]] || || {{subon|68}}
|-
|MF ||'''21'''||[[Marko Farji]] || || {{subon|68}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|AUS}} [[Graham Arnold]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM"/>
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="FRA-IRQ line-ups"/>
<br />Micheal Barwegen ([[Canadian Soccer Association|Canada]])
<br />Lyes Arfa ([[Canadian Soccer Association|Canada]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Sandro Schärer]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Stéphane De Almeida ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />Antonio García ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Juan Soto (referee)|Juan Soto]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]])
|}
===Norway vs Senegal===
The teams previously faced each other once in 2006, a friendly won 2–1 by Senegal.<ref>{{cite web|title=Norway national football team: record v Senegal|url=https://www.11v11.com/teams/norway/tab/opposingTeams/opposition/Senegal|website=11v11.com|access-date=December 6, 2025}}</ref>
[[Erling Haaland]] dominated the match throughout, scoring two goals, and overwhelming the promising Senegalese team altogether, with [[Marcus Holmgren Pedersen]] having scored first in the 43rd minute. This win was enough for Norway to secure their spot to the round of 32.
<section begin="I4" />{{#invoke:football box|main
|date={{Start date|2026|6|22}}
|time=8:00 p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly>
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|NOR}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Norway vs Senegal|3–2}}
|team2={{#invoke:flag|fb|SEN}}
|goals1=
*[[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] 43'
*[[Erling Haaland|Haaland]] 48', 58'
|goals2=
*[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] 53', 90+3'
|stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]
|attendance=80,663
|referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 "Norway vs Senegal {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 23, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12500/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Norway v. Senegal"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M41-NOR-V-SEN.pdf "Post match summary report – Group I – Norway v. Senegal"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. }}</ref>
}}<section end="I4" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _nor26a
|pattern_b = _nor26a
|pattern_ra = _nor26a
|pattern_sh = _nor26a
|pattern_so =
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = 000000
|title = Norway<ref name="NOR-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12500/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Norway v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=June 22, 2026 |access-date=June 22, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _sen26h
|pattern_b = _sen26h
|pattern_ra = _sen26h
|pattern_sh = _sen26h
|pattern_so = _sen26hl
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Senegal<ref name="NOR-SEN line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]]
|-
|RB ||'''26'''||[[Julian Ryerson]] || {{suboff|13}}
|-
|CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]]
|-
|CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] || {{suboff|84}}
|-
|LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]]
|-
|DM ||'''8''' ||[[Sander Berge]]
|-
|CM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CM ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || {{suboff|46}}
|-
|RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || {{suboff|84}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]]
|-
|LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{suboff|71}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || {{subon|13}}
|-
|MF ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] || {{subon|46}}
|-
|MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || {{subon|71}}
|-
|MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || {{subon|84}}
|-
|DF ||'''4''' ||[[Leo Østigård]] || {{subon|84}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Ståle Solbakken]]
|}
|valign="top"|[[File:NOR-SEN 2026-06-22.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''16'''||[[Édouard Mendy]] || {{suboff|63}}
|-
|RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Kalidou Koulibaly]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{suboff|72}}
|-
|CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]]
|-
|LB ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]] || {{suboff|54}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || {{suboff|63}}
|-
|CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]]
|-
|CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]] || {{suboff|54}}
|-
|RF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]]
|-
|CF ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]]
|-
|LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]]
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || {{subon|54}}
|-
|DF ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]] || {{subon|54}}
|-
|MF ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]] || {{subon|63}}
|-
|GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]] || {{subon|63}}
|-
|MF ||'''17'''||[[Pape Matar Sarr]] || {{subon|72}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Pape Thiaw]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Erling Haaland]] (Norway)<ref name="MOTM"/>
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="NOR-SEN line-ups"/>
<br />Bruno Pires ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />Bruno Boschilia ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[New Zealand Football|New Zealand]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Isaac Trevis ([[New Zealand Football|New Zealand]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Rodolpho Toski]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Juan Lara (referee)|Juan Lara]] ([[Football Federation of Chile|Chile]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Tomasz Kwiatkowski|pl|Tomasz Kwiatkowski (sędzia piłkarski)}} ([[Polish Football Association|Poland]])
|}
===Norway vs France===
[[File:Manu Kone Jorgen Strand Larsen Maxence Lacroix France v Norway 26 June 26-146.jpg|thumb|right|During the match between Norway and France.]]
The teams had previously faced each other 16 times, most recently in 2014, a 4–0 win for France in a friendly match.<ref>{{cite web|title=France national football team: record v Norway|url=https://en.fifaranking.net/nations/fra/results/head-to-head/index.php?team=nor|website=FIFARanking.net|access-date=December 6, 2025}}</ref>
This marked the first time in World Cup history that Norway lost to an opponent other than [[Italy national football team|Italy]], who failed to qualify after finishing behind Norway [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA Group I|in their qualifying group]] and subsequently losing on penalties to [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] in the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round#Path A|play-off final]].
By scoring three goals within the first 32 minutes, [[Ousmane Dembélé]] became the second-fastest [[hat-trick]] scorer in tournament history, trailing only [[Erich Probst]] of [[Austria national football team|Austria]], who completed his in 24 minutes [[1954 FIFA World Cup Group 3#Austria vs Czechoslovakia|against Czechoslovakia]] in [[1954 FIFA World Cup|1954]].
Following this result, France advanced as Group I winners while Norway qualified as runners-up, with the final standings heavily influenced by Norway's defensive errors and inconsistent performances.
<section begin="I5" />{{#invoke:football box|main
|date={{Start date|2026|6|26}}
|time=3:00 p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly>
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|NOR}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Norway vs France|1–4}}
|team2={{#invoke:flag|fb|FRA}}
|goals1=
[[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] 21'
|goals2=
[[Ousmane Dembélé|Dembélé]] 7', 20', 32'
[[Désiré Doué|Doué]] 90+4'
|stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]
|attendance=64,146
|referee=[[Michael Oliver (referee)|Michael Oliver]] ([[The Football Association|England]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 "Norway vs France {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12498/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Norway v. France"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 26, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M61-NOR-V-FRA.pdf "Post match summary report – Group I – Norway v. France"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 27, 2026. }}</ref>
}}<section end="I5" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _nor26h
|pattern_b = _nor26h
|pattern_ra = _nor26h
|pattern_sh = _nor26h3
|pattern_so =
|leftarm = BA0003
|body = BA0003
|rightarm = BA0003
|shorts = FF0000
|socks = FF0000
|title = Norway<ref name="NOR-FRA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12498/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Norway v. France |publisher=[[FIFA]] |date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _fra26a
|pattern_b = _fra26a
|pattern_ra = _fra26a
|pattern_sh = _fra26a
|pattern_so = _fra26al
|leftarm = bde4d7
|body = bde4d7
|rightarm = bde4d7
|shorts = bde4d7
|socks = bde4d7
|title = France<ref name="NOR-FRA line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''13'''||[[Egil Selvik]]
|-
|RB ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]]
|-
|CB ||'''25'''||[[Henrik Falchener]] || || {{suboff|66}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Leo Østigård]]
|-
|LB ||'''15'''||[[Fredrik André Bjørkan]] || || {{suboff|46}}
|-
|DM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{yel|10}}
|-
|CM ||'''18'''||[[Kristian Thorstvedt]] || || {{suboff|46}}
|-
|CM ||'''19'''||[[Thelo Aasgaard]]
|-
|RF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{suboff|83}}
|-
|CF ||'''11'''||[[Jørgen Strand Larsen]]
|-
|LF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{suboff|83}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''2''' ||[[Morten Thorsby]] || || {{subon|46}}
|-
|DF ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{subon|46}}
|-
|DF ||'''24'''||[[Sondre Langås]] || || {{subon|66}}
|-
|MF ||'''23'''||[[Jens Petter Hauge]] || || {{subon|83}}
|-
|MF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || || {{subon|83}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Ståle Solbakken]]
|}
|valign="top"|[[File:NOR-FRA 2026-06-26.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]]
|-
|RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || || {{suboff|86}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] || || {{suboff|76}}
|-
|CB ||'''26'''||[[Maxence Lacroix]]
|-
|LB ||'''19'''||[[Théo Hernandez]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] || {{yel|74}}
|-
|CM ||'''6''' ||[[Manu Koné]]
|-
|RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || || {{suboff|65}}
|-
|AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || || {{suboff|65}}
|-
|LW ||'''20'''||[[Désiré Doué]]
|-
|CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|86}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] || || {{subon|65}}
|-
|MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || || {{subon|65}}
|-
|DF ||'''15'''||[[Ibrahima Konaté]] || || {{subon|76}}
|-
|FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || || {{subon|86}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || || {{subon|86}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Guy Stéphan]]{{efn-ua|France manager [[Didier Deschamps]] was not present for the match against Norway in order to attend the funeral of his mother in France. Assistant manager [[Guy Stéphan]] filled in as head coach.<ref>{{cite web |url=https://www.fff.fr/article/17015-didier-deschamps-endeuille.html |title=Didier Deschamps endeuillé |trans-title=Didier Deschamps in mourning |publisher=[[French Football Federation]] |date=June 23, 2026 |access-date=June 26, 2026 |language=fr }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}}
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Ousmane Dembélé]] (France)<ref name="MOTM"/>
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="NOR-FRA line-ups"/>
<br />[[Stuart Burt]] ([[The Football Association|England]])
<br />James Mainwaring ([[The Football Association|England]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Ma Ning (referee)|Ma Ning]] ([[Chinese Football Association|China]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Zhou Fei ([[Chinese Football Association|China]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Bram Van Driessche|nl}} ([[Royal Belgian Football Association|Belgium]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Abdullah Al-Shehri|nl}} ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]])
|}
===Senegal vs Iraq===
The two teams had never met before. This was the only match in Group I held outside of the United States.
With this result, Senegal became the first African team to score five goals in a single FIFA World Cup match, surpassing Algeria's [[2014 FIFA World Cup Group H#South Korea vs Algeria|4–2 win]] over South Korea in [[2014 FIFA World Cup|2014]]. This allowed Senegal to advance to the round of 32 as one of the eight best third-place teams, and the only one to progress with just three points.
As for Iraq, they were eliminated from the tournament following three consecutive defeats. This brought their overall historical record to six losses across two World Cup appearances, leaving them entirely winless since returning to the competition after a 40-year absence. Additionally, it marked the joint second-largest defeat suffered by an Asian team during the tournament's group stage, following Qatar's [[2026 FIFA World Cup Group B#Canada vs Qatar|6–0 loss]] to Canada and tied with Uzbekistan's [[2026 FIFA World Cup Group K#Portugal vs Uzbekistan|5–0 loss]] to Portugal 3 days earlier.
<section begin="I6" />{{#invoke:football box|main
|date={{Start date|2026|6|26}}
|time=3:00 p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly>
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|SEN}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Senegal vs Iraq|5–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|IRQ}}
|goals1=
*[[Habib Diarra|Diarra]] 4'
*[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] 56'
*[[Pape Gueye|P. Gueye]] 59', 71'
*[[Iliman Ndiaye|I. Ndiaye]] 82'
|goals2=
|stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]]
|attendance=43,036
|referee=[[Anthony Taylor (referee)|Anthony Taylor]] ([[The Football Association|England]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 "Senegal vs Iraq {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12502/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Senegal v. Iraq"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 26, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M62-SEN-V-IRQ.pdf "Post match summary report – Group I – Senegal v. Iraq"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 27, 2026. }}</ref>
}}<section end="I6" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _sen26h
|pattern_b = _sen26h
|pattern_ra = _sen26h
|pattern_sh = _sen26h
|pattern_so = _sen26hl
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Senegal<ref name="SEN-IRQ line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12502/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Senegal v. Iraq |publisher=[[FIFA]] |date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _iraq26a
|pattern_b = _iraq26a
|pattern_ra = _iraq26a
|pattern_sh = _iraq26a
|pattern_so = _whitetopl
|leftarm = 228a59
|body = 228a59
|rightarm = 228a59
|shorts = 228a59
|socks = 228a59
|title = Iraq<ref name="SEN-IRQ line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]]
|-
|RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]]
|-
|CB ||'''4''' ||[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]] || {{yel|18}} || {{suboff|58}}
|-
|CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]]
|-
|LB ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]]
|-
|DM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CM ||'''21'''||[[Habib Diarra]] || || {{suboff|56}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || || {{suboff|56}}
|-
|RF ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{suboff|56}}
|-
|CF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] || || {{suboff|81}}
|-
|LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]]
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{subon|56}}
|-
|FW ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]] || || {{subon|56}}
|-
|MF ||'''26'''||[[Pape Gueye]] || {{yel|81}} || {{subon|56}}
|-
|MF ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]] || || {{subon|58}}
|-
|FW ||'''7''' ||[[Assane Diao]] || || {{subon|81}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Pape Thiaw]]
|}
|valign="top"|[[File:SEN-IRQ 2026-06-26.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''22'''||[[Ahmed Basil]] || || {{suboff|46}}
|-
|RB ||'''26'''||[[Frans Putros]]
|-
|CB ||'''2''' ||[[Rebin Sulaka]] || {{sentoff|0|13}}
|-
|CB ||'''5''' ||[[Akam Hashim]]
|-
|LB ||'''23'''||[[Merchas Doski]] || {{yel|90}}
|-
|RM ||'''11'''||[[Ahmed Qasem]] || || {{suboff|16}}
|-
|CM ||'''14'''||[[Zidane Iqbal]] || || {{suboff|67}}
|-
|CM ||'''16'''||[[Amir Al-Ammari]] || {{yel|75}}
|-
|LM ||'''8''' ||[[Ibrahim Bayesh]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CF ||'''9''' ||[[Ali Al-Hamadi]] || || {{suboff|57}}
|-
|CF ||'''17'''||[[Ali Jasim]] || || {{suboff|57}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''6''' ||[[Manaf Younis]] || || {{subon|16}}
|-
|GK ||'''12'''||[[Jalal Hassan]] || || {{subon|46}}
|-
|DF ||'''15'''||[[Ahmed Maknzi]] || || {{subon|57}}
|-
|FW ||'''13'''||[[Ali Yousif]] || || {{subon|57}}
|-
|MF ||'''19'''||[[Kevin Yakob]] || || {{subon|67}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|AUS}} [[Graham Arnold]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Pape Gueye]] (Senegal)<ref name="MOTM"/>
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="SEN-IRQ line-ups"/>
<br />Gary Beswick ([[The Football Association|England]])
<br />Adam Nunn ([[The Football Association|England]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Mohammed Al-Bakry ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]])
|}
==Discipline==
The team conduct ("fair play") score would have been used as a tiebreaker if the head-to-head and overall records of teams were tied. It would also be used as a tiebreaker for the [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|third-place ranking]] between groups if the overall records of teams were tied. The score was calculated based on yellow and red cards received by players and team officials in all group matches as follows:<ref name="regulations"/>
*yellow card: −1 point;
*indirect red card (second yellow card): −3 points;
*direct red card: −4 points;
*yellow card and direct red card: −5 points;
Only one of the above deductions could be applied to a player or team official in a single match.
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;white-space:nowrap;"
|-
!rowspan=2|Team
!colspan=4 style="border-left:3px solid gray"|Match 1
!colspan=4 style="border-left:3px solid gray"|Match 2
!colspan=4 style="border-left:3px solid gray"|Match 3
!rowspan=2 style="border-left:3px solid gray"|Score
|-
!style="border-left:3px solid gray"|{{yel}}
!{{sent off|2}}
!{{sent off|0}}
!{{sent off|1}}
!style="border-left:3px solid gray"|{{yel}}
!{{sent off|2}}
!{{sent off|0}}
!{{sent off|1}}
!style="border-left:3px solid gray"|{{yel}}
!{{sent off|2}}
!{{sent off|0}}
!{{sent off|1}}
|-
|align=left|{{#invoke:flag|fb|FRA}}
|style="border-left:3px solid gray"| || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| 1 || || ||
!style="border-left:3px solid gray"| –1
|-
|align=left|{{#invoke:flag|fb|NOR}}
|style="border-left:3px solid gray"| || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| 1 || || ||
!style="border-left:3px solid gray"| –1
|-
|align=left|{{#invoke:flag|fb|SEN}}
|style="border-left:3px solid gray"| || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| 2 || || ||
!style="border-left:3px solid gray"| –2
|-
|align=left|{{#invoke:flag|fb|IRQ}}
|style="border-left:3px solid gray"| 1 || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| 1 || || ||
|style="border-left:3px solid gray"| 2 || || 1 ||
!style="border-left:3px solid gray"| −8
|}
==Notes==
{{notelist-ua}}
==References==
{{reflist}}
===Reports===
{{reflist|group=Report}}
==External links==
* {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}}
{{2026 FIFA World Cup}}
{{DEFAULTSORT:FIFA World Cup Group I, 2026}}
[[Category:2026 FIFA World Cup group stage|I]]
[[Category:2026 in Philadelphia]]
[[Category:2026 in sports in Massachusetts]]
[[Category:2026 in sports in New Jersey]]
[[Category:2026 in sports in Ontario]]
[[Category:2026 in sports in Pennsylvania]]
[[Category:2026 in Toronto]]
[[Category:France at the 2026 FIFA World Cup|Group]]
[[Category:Iraq at the 2026 FIFA World Cup|Group]]
[[Category:Norway at the 2026 FIFA World Cup|Group]]
[[Category:Senegal at the 2026 FIFA World Cup|Group]]
[[Category:Soccer competitions in Massachusetts]]
[[Category:Soccer competitions in New Jersey]]
[[Category:Soccer competitions in Pennsylvania]]
[[Category:Soccer competitions in Toronto]]
[[Category:Soccer in Philadelphia]]
[[Category:Sports competitions in East Rutherford, New Jersey]]
[[Category:Sports competitions in Foxborough, Massachusetts]]
[[Category:Sports competitions in Philadelphia]]
6jw2fcq2lj1and2eu3j9kd2zqucs1bp
ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
0
37331
195222
195115
2026-07-20T03:01:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195222
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.407333|N|85.485133|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2,852
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱕᱑᱐᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱑
| registration_plate = JH 01
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱑.᱒᱘%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱷᱤᱡᱽᱨᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱤᱡᱽᱨᱤ]]
| website = {{URL|ranchi.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R)
|mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R)
|mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R)
|mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R)
|mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R)
|mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R)
|mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R)
|mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000
|mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000
|mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000
|mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000
|mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000
|mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222
|mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000
|mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000
|mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000
|mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000
|mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365
|mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365
|mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365
|mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none
|mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666
|mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R)
|mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R)
|mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R)
|mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H)
|arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23.407333|N|85.485133|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ranchi| title = District Police Profile - Ranchi| publisher = Jharkhand Police| access-date = 7 September 2021| archive-date = 8 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210908124539/https://www.jhpolice.gov.in/ranchi| url-status = dead}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Map of Ranchi district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 7 September 2021}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱘᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱑,᱔᱖᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱙᱑ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱔᱕᱙ (᱖᱑.᱒᱘% ᱦᱚᱲ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373683, page 166-167|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 7 September 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20141000307/kgbv-angara.html | title = KGBV Angara | publisher = Schools.org | access-date = 7 September 2021}}</ref>
ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20141001206/model-school-angara.html | title = Model School Angara | publisher = Schools.org | access-date = 7 September 2021}}</ref>
ᱠᱤᱝᱯᱤᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://kingpincollege.in/ | title = Kingpin College of Nursing | publisher = KCN | access-date = 14 September 2021 | archive-date = 14 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210914144046/https://kingpincollege.in/ | url-status = dead }}</ref>
ᱡᱚᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱡᱮ.ᱰᱤ. ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤ.ᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱚᱥᱴ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://jdnationalbedcollege.com/pages/contact-us/ | title = J.D. National B.Ed. College| publisher = JDNBEC | access-date = 14 September 2021}}</ref>
ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤ ᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱟ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱜᱤᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ, ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.targetadmission.com/colleges/33032-jaipuria-b-ed-college-angara | title = Jaipuria B Ed College | publisher = Target Asmission | access-date = 15 September 2021}}</ref>
ᱵᱟᱦᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱰᱤᱡᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱤᱪᱚᱨᱥ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.citeranchi.com/Default.aspx | title = Cambridge University of Teachers Education | publisher = CITE | access-date = 15 September 2021}}</ref>
ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱥᱴ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱨᱮ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://cipranchi.ac.in/Default.aspx | title = Cambridge Institute of Polytechnic | publisher = CIP | access-date = 15 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
ru4caxtonhp5k4yx35moeeq2dgg517f
ᱠᱟᱸᱠᱮ
0
37394
195195
2026-07-19T13:16:16Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱠᱟᱸᱠᱮ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = Kanke Dam - Ranchi 9308.JPG | image_alt = ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱰᱮᱢ | image_caption = | nick..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195195
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱸᱠᱮ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Kanke Dam - Ranchi 9308.JPG
| image_alt = ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱰᱮᱢ
| image_caption =
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|23.43|N|85.32|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 4.9
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 611
| population_total = 17560
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱔᱐᱐᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱑
| registration_plate = JH 1
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱘᱘.᱑᱔%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]]
| website = {{URL|ranchi.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱸᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R)
|mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R)
|mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R)
|mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R)
|mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R)
|mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R)
|mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R)
|mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000
|mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000
|mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000
|mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000
|mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000
|mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27= ᱠᱟᱸᱠᱮ (CT) |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222
|mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000
|mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000
|mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000
|mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000
|mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365
|mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365
|mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365
|mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none
|mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666
|mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R)
|mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R)
|mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R)
|mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H)
|arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱫᱚ {{Coord|23.43|N|85.32|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kanke.html Falling Rain Genomics, Inc - Kanke]</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖᱑᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱑᱗,᱕᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱙,᱑᱖᱖ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘,᱓᱙᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓,᱘᱓᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱘.᱑᱔%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373565, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱑᱖,᱓᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕% ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱘᱐% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱐% ᱾ ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱳ ᱟᱥᱲᱟ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱴᱩᱰᱤ ᱮᱱᱰ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱ ᱞᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱞ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱥᱟᱭᱞᱚᱢ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱥᱟᱭᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ) ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱟᱴᱨᱤ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ) ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱺᱪᱤ'', ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱫᱚ ᱔.᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱮᱢᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒,᱖᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱤᱴᱤ ᱦᱳᱢᱥ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥ ᱦᱳᱢᱥ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱳᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱢ/ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱦᱟᱥᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱮᱠᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱢᱤᱣᱵᱷᱤᱞ, ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 675-681| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 10 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
5olxsflvk27aupuewe3epccn4fsui7k
ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ
0
37395
195201
2026-07-19T14:30:14Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
"{{Infobox enej | name = ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ | image = | caption = ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | type = ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ (Traditional Dance) | ethnic = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ | region = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ | occasion..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195201
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox enej
| name = ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ
| image =
| caption = ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| type = ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ (Traditional Dance)
| ethnic = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ
| region = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ
| occasion = ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ
| instruments = ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ
}}
'''ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ]] ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ''' ᱾ ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱞᱟᱣ (ᱵᱤᱸᱫᱽ ᱞᱟᱣ) ᱟᱨ ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ ᱾
== ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱭᱦᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ-ᱟ <ref name="SantaliEnejBook">"ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ (ᱮᱱᱮᱡ)", ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱾</ref> ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ ᱾
== ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱩᱠᱷ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟᱜ-ᱟ ᱾ "ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ" ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱟᱡᱽᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [[ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ]]
* [[ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ]]
[[Category:ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ]]
8vjzxxdpa7udzmtbxaoo58cgqmf1sjf
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ
1
37396
195202
2026-07-19T14:31:13Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
https://fountain.toolforge.org/editathons/wp25sat
195202
wikitext
text/x-wiki
{{wp25sat}}
qhzngueepknbo901wcfy4m1qd7se8vs
ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ
0
37397
195203
2026-07-19T14:38:46Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
"{{Infobox song | name = ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ | type = ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ | language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ | ethnic = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ | region = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ | occasion = ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ, ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ }} '''ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ'''..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195203
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox song
| name = ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ
| type = ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ
| language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
| ethnic = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ
| region = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ
| occasion = ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ, ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ
}}
'''ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱜᱟᱹᱵᱷᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱠᱷ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ । ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱴᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ।
== ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ <ref name="SantaliSerengBook">"ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱥᱮᱨᱮᱧ)", ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱾</ref> ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱤᱛᱭᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱮᱢᱚᱥ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚᱜ-ᱟ ᱾
== ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱮᱢᱚᱥ ᱚᱠᱛᱚ ==
ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [[ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ]]
* [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
[[Category:ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
fwdndh4xheiwgzuhn1lqyihtzf4uwwg
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱜᱚᱡ ᱜᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ
1
37398
195204
2026-07-19T14:39:27Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
https://fountain.toolforge.org/editathons/wp25sat
195204
wikitext
text/x-wiki
{{wp25sat}}
qhzngueepknbo901wcfy4m1qd7se8vs
ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ
0
37399
195206
2026-07-19T16:00:23Z
RohitSonkar.nandulia
8910
"{{Infobox | title = ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ | image = | caption = | genre = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ]] | language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ }} '''ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ'''ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195206
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| title = ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ
| image =
| caption =
| genre = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ]]
| language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ
}}
'''ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ'''ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱛᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥᱛᱟ ==
ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱛᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ᱾
* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ᱾
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]]
ekv2xebl1t6tamntaycu5n574wluyjj
ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ
0
37400
195207
2026-07-19T16:06:03Z
RohitSonkar.nandulia
8910
"{{Infobox | title = ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ | image = | caption = | genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ | language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ }} '''ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ'''ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱜᱮ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195207
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| title = ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ
| image =
| caption =
| genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ
| language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ
}}
'''ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ'''ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱜᱮ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ, ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱭᱦᱟᱹᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ-ᱮᱫᱮᱭᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱡᱚᱢ ᱧᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱷ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱟᱭᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ-ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱹᱭᱦᱟᱹᱲ ᱥᱮ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ᱾
* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ᱾
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]]
fefqydop2q0paczd7zur5c0y3rpgc0c
ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ
0
37401
195208
2026-07-19T16:12:08Z
RohitSonkar.nandulia
8910
"{{Infobox | title = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ | image = | caption = | genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ | language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ }} '''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ''' (Disom Bonga) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195208
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| title = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ
| image =
| caption =
| genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ
| language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ
}}
'''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ''' (Disom Bonga) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱠᱷ, ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ-ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ᱾
* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
ᱮᱞ.ᱳ. ᱥᱠᱨᱮᱯᱥᱨᱩᱴ, ᱦᱚᱲ ᱠᱳᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱑᱘᱘᱗.
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]]
bmxk0fvfkorsacjw8ccp7yu2aczsptw
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ
0
37402
195209
2026-07-19T16:18:26Z
RohitSonkar.nandulia
8910
"{{Infobox | title = ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ | image = | caption = | genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ | language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ }} '''ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195209
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| title = ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ
| image =
| caption =
| genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ
| language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ
}}
'''ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾
== ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ==
* '''ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ''': ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱢ ᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
* '''ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ''': ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ-ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
* '''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ''': ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
ᱮᱞ.ᱳ. ᱥᱠᱨᱮᱯᱥᱨᱩᱴ, ᱦᱚᱲ ᱠᱳᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱑᱘᱘᱗.
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]]
gs3eggs02hq6arvqcwscto2sbpswrxx
ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ
0
37403
195210
2026-07-19T16:26:01Z
RohitSonkar.nandulia
8910
"{{Infobox | title = ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ | image = | caption = | genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ | language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ }} '''ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195210
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| title = ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ
| image =
| caption =
| genre = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ
| language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ
}}
'''ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱫᱟᱹ, ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱪᱮᱢᱮᱧ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
ᱮᱞ.ᱳ. ᱥᱠᱨᱮᱯᱥᱨᱩᱴ, ᱦᱚᱲ ᱠᱳᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱑᱘᱘᱗ ᱾
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ]]
m1dt29o7hf0mocs2pl96uaup1xl9bit
ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ
0
37404
195211
2026-07-19T16:34:14Z
RohitSonkar.nandulia
8910
"{{Infobox | title = ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ | image = | caption = | genre = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] | language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ }} '''ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ'''ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195211
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| title = ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ
| image =
| caption =
| genre = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
| language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| origin = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ
}}
'''ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ'''ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾
== ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥᱛᱟ ==
ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱯᱷᱚᱴᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
ᱮᱞ.ᱳ. ᱥᱠᱨᱮᱯᱥᱨᱩᱴ, ᱦᱚᱲ ᱠᱳᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱑᱘᱘᱗ ᱾
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]]
46tzxse70fko3kykradg43hk0zwjgtm
ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ
0
37405
195225
2026-07-20T04:28:10Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱛᱩ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_m..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195225
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱛᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4204|N|85.2207|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 8.85
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 22379
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱕᱒᱒᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱒᱙
| registration_plate = JH 01
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱘᱑.᱘᱘%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]]
| website = {{URL|ranchi.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱨᱟᱛᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱛᱩ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱘᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱚᱝᱥᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱯᱟᱞᱠᱳᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱛᱩ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news| url = https://www.telegraphindia.com/jharkhand/ratu-royals-welcome-goddess/cid/1312810|title=Ratu royals welcome goddess|publisher=The Telegraph|date=1 October 2014|access-date=22 August 2022}}</ref> ᱨᱟᱛᱩ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱛᱷ ᱭᱟᱛᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=admin>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 89: Brief description of places of religious, historical and archaeological importance in villages and places of tourist interest in the towns of the district |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R)
|mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R)
|mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R)
|mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R)
|mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R)
|mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R)
|mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R)
|mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000
|mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000
|mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000
|mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000
|mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000
|mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222
|mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= ᱨᱟᱛᱩ (CT) |shape-color31= #A40000
|mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000
|mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000
|mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000
|mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365
|mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365
|mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365
|mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none
|mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666
|mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R)
|mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R)
|mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R)
|mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H)
|arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱫᱚ {{coord|23.4204|N|85.2207|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=admin/>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ranchi| title = District Police Profile - Ranchi| publisher = Jharkhand Police| access-date = 7 September 2021| archive-date = 8 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210908124539/https://www.jhpolice.gov.in/ranchi| url-status = dead}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱟᱛᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Map of Ranchi district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 7 September 2021}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱒᱒,᱓᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑,᱕᱒᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱘᱕᱘ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱘᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱕,᱙᱘᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱑.᱘᱘%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 374098, page 226-227|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱺᱪᱤ'', ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱘.᱘᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱓.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓,᱘᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ/ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱞ ᱵᱮᱨᱤᱝ, ᱠᱟᱴ/ᱠᱷᱟᱴᱚ, ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 675-681| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 10 September 2021}}</ref>
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
===ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱚᱝᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱣ ᱑᱘᱙᱙-᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱚᱠᱤᱝᱦᱮᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱠᱳᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.telegraphindia.com/jharkhand/ratu-royals-welcome-goddess/cid/1312810| title = Ratu royals welcome goddess| publisher = The Telegraph, 1 October 2014 | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱙ (ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱰᱟᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ), ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱨᱟᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 15 Transport| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 25 September 2021}}</ref><ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱚᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱠᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url https://www.targetadmission.com/colleges/48671-kartik-oraon-college-ratu-fees | title = Fee structure of Kartik Oraon College, Ratu, Ranchi| publisher = Target Admission | access-date = 14 September 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 14 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref>
ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱒᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140207808/govt-high-school-chhotanagpur-ratu.html | title = Government High School Chotanagpur Ratu | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140207816/presidency-public-high-school.html | title = Presidency Public High School | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱚᱧᱡᱚᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱒᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140207807/high-school-prem-manjari-ratu.html | title = High School Prem Manjari Ratu | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱥᱚᱢᱚᱨᱯᱟᱱᱰᱤᱯ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱢᱟᱱᱴᱩ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://samarpandeepbedcollege.org/ | title = Samarpandeep B Ed College | publisher = SBEC | access-date = 15 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
em12jgk4dsfc2l8pvehvwuxr6h2zjt7
ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ
0
37406
195230
2026-07-20T07:26:09Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
"{{Infobox deity | name = ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ | type = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱵᱚᱸᱜᱟ ( Santal Deity ) | primary_sanctuary = ᱟᱛᱳ ᱵᱟᱦᱨᱮ / ᱥᱤᱢᱟᱹ | offering = ᱥᱤᱢ ᱵᱩᱥᱟᱹᱜ (ᱡᱮᱣᱮᱫ ᱛᱮ), ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱥᱱᱟ (ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱟᱴᱟᱜ, ᱴᱷᱮᱠᱟ, ᱴᱩᱝᱠᱤ, ᱴᱩᱠᱩᱡ) | ritual..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195230
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox deity
| name = ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ
| type = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱵᱚᱸᱜᱟ ( Santal Deity )
| primary_sanctuary = ᱟᱛᱳ ᱵᱟᱦᱨᱮ / ᱥᱤᱢᱟᱹ
| offering = ᱥᱤᱢ ᱵᱩᱥᱟᱹᱜ (ᱡᱮᱣᱮᱫ ᱛᱮ), ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱥᱱᱟ (ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱟᱴᱟᱜ, ᱴᱷᱮᱠᱟ, ᱴᱩᱝᱠᱤ, ᱴᱩᱠᱩᱡ)
| ritual = ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱟᱴᱟᱣ
| festival = ᱢᱟᱜᱽ ᱢᱮᱜᱽ
}}
'''ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ-ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ, ᱨᱩᱣᱟᱹ-ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱟᱛᱳ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱭᱟ<ref name="jaher_bonga">{{cite book |last=ᱢᱩᱨᱢᱩ |first=ᱨᱟᱢᱮᱥᱚᱨ ('ᱟᱫᱤᱢ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ') |title=ᱡᱟᱦᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ |publisher=ᱟᱫᱤᱢ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ |location=ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱤᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨ |date=᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱑ |edition=ᱯᱩᱭᱞᱟᱹ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ}}</ref>᱾
== ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱛ-ᱱᱤᱛᱤ ==
ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱢ ᱵᱩᱥᱟᱹᱜ''' ᱱᱩᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱛᱮᱭᱟᱣ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚᱭ ᱠᱩᱥᱤᱜ-ᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱢ ᱵᱩᱥᱟᱹᱜ-ᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱨᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱣᱮᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱟᱴᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱩᱰᱩᱠ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾
ᱢᱟᱜᱽ ᱢᱮᱜᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱴᱟᱣ ᱜᱚᱫ ᱠᱟᱭᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾ ᱮᱨᱮᱣᱫᱤ ᱮᱨᱮᱣᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱛᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱟᱴᱟᱜ, ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱴᱷᱮᱠᱟ, ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱴᱩᱝᱠᱤ, ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱥᱟᱸᱜᱽᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱜᱚᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱹᱣᱡᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱦᱚᱴᱚ ᱠᱟᱜ-ᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾
ᱟᱛᱳ ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱸᱛᱮᱭᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱠᱚ ᱥᱤᱢ ᱵᱩᱥᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱴᱟᱣ ᱦᱚᱴᱚ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱡᱮᱣᱮᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱦᱚᱴᱚ ᱠᱟᱭᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾ ᱥᱤᱢ ᱵᱩᱥᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱚᱱᱮ ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱟᱹᱢ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮᱭ ᱟᱸᱛᱮᱭᱟᱣᱜ-ᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾
== ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱟᱴᱟᱣ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ ==
ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱟᱴᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱣᱫᱤ ᱮᱨᱮᱣᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱛᱳ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱪᱟᱞᱟᱜ-ᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾ ᱮᱨᱮᱣᱫᱤ ᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱟ ᱫᱤᱱ-ᱵᱷᱚᱨ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱮᱵᱮᱫ-ᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱫᱩᱵᱩᱡ ᱞᱮᱱ-ᱱᱟ ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱵᱟᱴᱟᱣ ᱦᱚᱴᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱰᱮ ᱭᱮᱱᱟ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱲᱚᱜ-ᱟ<ref name="jaher_bonga"/>᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
h9h9ri27cm4nkgxxc947cqesrl893tx
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ
1
37407
195231
2026-07-20T07:26:47Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
https://fountain.toolforge.org/editathons/wp25sat
195231
wikitext
text/x-wiki
{{wp25sat}}
qhzngueepknbo901wcfy4m1qd7se8vs
ᱫᱤᱦᱨᱤ
0
37408
195232
2026-07-20T08:25:49Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
"{{Infobox religious biography | name = ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ | native_name = ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ | caption = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟᱭᱤᱡ | religion = ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ / ᱥᱟᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | role = ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ / ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱤᱦᱚᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195232
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox religious biography
| name = ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ
| native_name = ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ
| caption = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟᱭᱤᱡ
| religion = ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ / ᱥᱟᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| role = ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ / ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ
| location = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
}}
'''ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="Jahe Bonga">{{cite book |last=ᱢᱩᱨᱢᱩ |first=ᱨᱟᱢᱮᱥᱚᱨ ('ᱟᱫᱤᱢ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ') |title=ᱡᱟᱦᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ |publisher=ᱟᱫᱤᱢ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ |location=ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱤᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨ |date=30 ᱡᱩᱱ 2001 |edition=ᱯᱩᱭᱞᱟᱹ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ}}</ref>᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱫᱤᱦᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱚᱣᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱩᱜᱤ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱸᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱭ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ]]
3cu3k6g1xpue5wpti3qc41r376ik9kr
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱫᱤᱦᱨᱤ
1
37409
195233
2026-07-20T08:26:43Z
ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ
8638
https://fountain.toolforge.org/editathons/wp25sat
195233
wikitext
text/x-wiki
{{wp25sat}}
qhzngueepknbo901wcfy4m1qd7se8vs