ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ
0
1038
199283
185066
2026-10-24T10:29:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199283
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ
| birth_name = ᱨᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ
|image = File:Sadhu Ramchand Murmu.jpg
| birth_date = ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱑᱖ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱓᱐᱔ (᱑᱘᱙᱗)
| birth_place = ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱟᱺᱫᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔ (᱕᱗ ᱩᱢᱮᱨ)
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
| known_for = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ
| notable_works = * ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱚᱰᱮᱛ
*ᱤᱥᱨᱚᱲ
*ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱯᱷᱮᱸᱫᱽ
*ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ
*ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤ
| mother = ᱠᱩᱱᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ
| father = ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ
}}
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ '''ᱢᱚᱦᱟ ᱠᱳᱵᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱚᱱ ᱧᱩᱢᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ '''ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱾ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱞᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚᱭ ᱚᱞᱼᱛᱚᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮᱜᱮ '''ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ''' ᱥᱮ '''ᱢᱚᱦᱟ ᱠᱳᱵᱤ''' ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱭ ᱧᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱵᱤᱜᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱑᱖ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠᱷ ᱑᱓᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞ) [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ( ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] ᱡᱤᱞᱟᱹ) ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ]] ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱟᱸᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱤ᱾ ᱠᱩᱵᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱳᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=News regarding Sadhu Ramchand Murmu|url=http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|access-date=26 August 2021}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Culture of Mayurbhanj and Medinipur: A Comperative Study|url=http://oaji.net/articles/2020/9223-1595403633.pdf|access-date=26 August 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827042034/http://oaji.net/articles/2020/9223-1595403633.pdf|url-status=dead}}</ref>
==ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱓᱐᱔ ᱥᱟᱞ (ᱤᱝᱨᱮᱹᱡᱤ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞ) ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱟᱺᱫᱤ [[ᱟᱹᱛᱩ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=News regarding Sadhu Ramchand Murmu|url=http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|access-date=26 August 2021}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Sadhu Ramchand Murmu |url=https://brill.com/view/book/9789004439153/BP000013.xml|access-date=26 August 2021}}</ref> ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱼᱤᱡ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱡ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱᱚᱧᱡᱚᱭ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱥᱟᱡᱚᱭᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱭ ᱢᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧᱼᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱨ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱜᱩᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱞ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱫᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱼᱮ (L.P.) ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ (U.P.)ᱼᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱑᱙᱑᱐-᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱲᱟᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟ.ᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱟᱥᱲᱟ (M.E.) ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪᱼᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱤᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱟᱥᱩᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱚᱞᱚᱜ ᱦᱤᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱠᱟᱜᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱥᱚᱱᱚᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ "ᱫᱮᱵᱚᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱨ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱞᱟᱠ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱾ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱠ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱳᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱡᱤᱱᱥᱼᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱸᱜᱽᱨᱚᱯ ᱦᱚᱸᱭᱮ ᱛᱮᱧᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭᱮ ᱚᱨᱚᱝᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮᱸᱛᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧᱠᱳ ᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱟᱛᱮᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱪᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱡᱤᱮᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱟ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱾
ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱾ ᱵᱩᱲᱠᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱴᱤ ᱾ ᱵᱩᱲᱠᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱠᱳ ᱠᱟᱞᱤᱯᱚᱫᱚ, ᱪᱩᱱᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱭ ᱠᱩᱱᱤ ᱾ ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱴᱠᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱠᱚ ᱫᱷᱚᱱᱚᱧᱡᱚᱭ, ᱯᱷᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱾
ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩᱭᱟᱜ ᱵᱳᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱞᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱠᱳ ᱫᱚᱭ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ "[[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱯᱨᱮᱥ" ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱫᱷᱟᱨ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱳᱹᱣᱢᱤᱠ ᱾
==ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ==
* ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤ (᱑᱙᱖᱙, ᱑᱙᱗᱒, ᱑᱙᱙᱔)<ref>{{cite web|title=Books by Sadhu Ramchand Murmu|url=http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=31323&query_desc=au%3A%22Murmu%20%2C%20Sadhu%20Ramchand%20.%22|access-date=26 August 2021|archive-date=30 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130182352/http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=31323&query_desc=au:%22Murmu%20,%20Sadhu%20Ramchand%20.%22|url-status=dead}}</ref>
* ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱳᱰᱮᱛ (ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ - ᱑᱙᱗᱙)
* ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱗᱔, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱙᱖)
* ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱯᱷᱮᱸᱫᱽ (ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ - ᱑᱙᱘᱒)<ref>{{cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/publications/book-63.jsp |title=Books by Sadhu Ramchand Murmu|website=sahitya-akademi.gov.in |accessdate=2020-08-26}}</ref>
* ᱤᱥᱨᱚᱲ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱘᱕, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱙᱗)
== ᱢᱚᱡᱽ ᱫᱟᱸᱫᱮᱨ ᱟᱸᱠ ᱪᱤᱠᱤ ==
====ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱷᱟ====
ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱥᱚᱱᱤᱠᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮᱜᱮ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱢᱚᱡᱽ ᱫᱟᱸᱫᱮᱨ ᱟᱸᱠ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱠᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱼᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=ᱢᱚᱡᱽ ᱫᱟᱸᱫᱮᱨ ᱟᱸᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱷᱟ|url=https://prmmch.nic.in/?page_id=918|access-date=26 August 2021}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ==
ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ "ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜᱼᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ (ᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱯᱟᱞ) ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱳᱹᱭᱞᱟᱥᱱᱟᱛᱷ ᱠᱟᱴᱡᱩ ᱾
==ᱜᱩᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱟᱸᱜᱷᱟᱬ ᱑᱓᱖᱑ (ᱤᱝᱨᱮᱹᱡᱤ ᱑᱙᱕᱕) ᱦᱤᱞᱚᱜᱼᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*http://www.allindiaaseca.org/books/sadhuramchand-murmu.html
*http://porosmoni.com/index.php?route=product/product&product_id=138{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://schools.yorakul.com/paschim-medinipur/19203301503/sadhu-ramchand-murmu-pry..html
[[Category:!Main category]]
8hijiod6jsevffgr113amngwc284va7
ᱥᱩᱣᱮᱡᱽ ᱠᱮᱱᱟᱞ
0
1080
199286
160115
2026-10-24T11:40:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199286
wikitext
text/x-wiki
[[File:SuezCanal-EO.JPG|right|thumb|ᱥᱩᱶᱮᱡᱽ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
'''ᱥᱩᱣᱮᱡᱽ ᱠᱮᱱᱟᱞ''' ([[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]: قناة السويس, Qanā al-Suways,[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]: Le Canal de Suez) ᱫᱚ ᱤᱡᱤᱯᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱟᱭ ᱯᱮᱱᱤᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱵᱟᱜ ᱥᱟᱠᱲᱟ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱓᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱚᱥᱟᱨᱻᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮ ᱤᱶᱨᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱥᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ/ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱜᱟᱶᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱶᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱶᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱥᱩᱶᱮᱡᱽ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱰᱤᱱᱟᱱᱰ ᱰᱤ ᱞᱤᱥᱮᱯᱥ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱦᱟᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱞᱟᱱ ᱛᱮ ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱶᱟᱨᱤ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱶᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱤᱶᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱲᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱶᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱥᱩᱶᱮᱡᱽ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱵᱤᱰᱟᱹᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱶᱻᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱶ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱤᱱ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱯᱤᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱑᱙᱗᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱤᱨᱟᱹᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱠᱨᱩᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.suezcanal.gov.eg/ Suez Canal Authority]
* [http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DZ.html Darius the Great's Suez Inscriptions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327064451/http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DZ.html |date=2010-03-27 }}
* [https://www.openstreetmap.org/relation/7719838 Suez Canal] on [[:en:OpenStreetMap|OpenStreetMap]]
* [http://lexicorient.com/cgi-bin/eo-direct-frame.pl?http://i-cias.com/e.o/suez_can.htm Encyclopedia of the Orient: ''Suez Canal''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925180417/http://lexicorient.com/cgi-bin/eo-direct-frame.pl?http%3A%2F%2Fi-cias.com%2Fe.o%2Fsuez_can.htm |date=2018-09-25 }}
* [https://web.archive.org/web/20101231101919/http://www.londonancestor.com/newspaper/1882/0722/port-said.htm Entrance of the Suez Canal — 1882]
* [http://www.scctportsaid.com/ Suez Canal Container Terminal at Port Said] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034708/http://www.scctportsaid.com/ |date=2010-01-11 }}
* [http://www.ppl.nl/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=82 Bibliography on Water Resources and International Law] Peace Palace Library
[[Category:!Main category]]
[[Category:River]]
la3alyqu9d77m6csco9u5ugyln61onh
ᱠᱷᱚᱣᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ
0
3153
199259
101483
2026-10-24T04:18:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199259
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱠᱷᱚᱣᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ
| name_native = খোয়াই নদী
| image = Khowai River.jpg
| image_caption = ᱠᱷᱚᱣᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱩᱨᱟ
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ
| subdivision_type5 = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| subdivision_name5 = ᱠᱷᱚᱣᱟᱭ
| source1_location = ᱟᱴᱷᱟᱨᱟᱢᱩᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ
}}
ᱠᱷᱚᱣᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱴᱷᱟᱨᱟᱢᱩᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱝᱜᱤ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Murshed |first=Md Mahbub |year=2012 |chapter=Khowai River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khowai_River |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |date=8 April 2014 |title=Save Khowai River from land grabbers |url=http://www.thedailystar.net/save-khowai-river-from-land-grabbers-19188 |newspaper=The Daily Star}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱯᱮ ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_rivers_of_India List of rivers of India]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_major_rivers_of_India Rivers of India]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
d4l1n8ihmuwem65z3t1wvahihho9hiw
ᱜᱷᱚᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
7229
199246
97847
2026-10-23T21:56:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199246
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱜᱷᱚᱲᱟᱜᱷᱟᱴ
| native_name = Ghoraghat(ঘোড়াঘাট)
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Ghoraghat, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|25|{{#expr:.2458*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.2167*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 148.67
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 84279
| population_as_of = 1991
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =
| postal_code =
| website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/dinajpur/Ghoraghat.gif Official Map of Ghoraghat]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱜᱷᱚᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Shamsuzzaman |chapter=Ghoraghat Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ghoraghat_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2020-10-14 |archive-date=2022-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612145602/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ghoraghat_Upazila |url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱞᱟᱥᱵᱟᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱸᱪᱵᱤᱵᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱠᱤᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ==
ᱜᱷᱚᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ
*ᱵᱩᱞᱟᱠᱤᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱯᱟᱞᱥᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱥᱤᱝᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱜᱷᱚᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
'''ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ'''
*ᱜᱷᱚᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ
== ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱠᱚ ==
ᱜᱷᱚᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱸᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱮ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱨᱜᱟᱲ ᱱᱤᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱡᱩᱣᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱜᱟᱰᱟᱠᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱚᱛᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱤᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱚᱛᱚᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱝᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
*[[ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
== ᱥᱟ. ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Dinajpur District}}
{{Upazilas of Rangpur Division}}
[[Category:Upazilas of Dinajpur District, Bangladesh]]
6hv48z74ln8kmv4dz7j7abbm67nztcs
ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
7363
199272
102378
2026-10-24T06:56:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199272
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ
| native_name = Mohadevpur(মহাদেবপুর)
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Mohadevpur, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|24|{{#expr:.918844*60 round 1}}|N|88|{{#expr:.748455*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱶᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱶᱜᱟ]]
| area_total_km2 = 397.67
| area_metro_km2 =
| population_total = 2,92,589
| population_as_of = 2011 census
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =[[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code = 6530
| website =[http://mohadevpur.naogaon.gov.bd/ Mohadevpur Website]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱚᱶᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱓᱙᱗.᱖᱗ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱛᱱᱤᱛᱚᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱚᱶᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱫᱚᱞᱜᱟᱪᱷᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱭᱟᱢᱚᱛᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱨᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
==ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱮ-ᱯᱩᱱ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱱᱰᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱛ ᱥᱚᱵᱽᱵᱷᱚᱛᱟ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱵᱽᱵᱷᱚᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱜᱮᱭ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱟᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱭᱮᱱ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱟᱫᱽ ᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟᱦᱚᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ==
[[File:Map of Naogaon District (English) Bangladesh.svg|thumb|left|260px|Map of Naogaon District]]
ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱗.᱑᱕ ᱠᱤᱥᱳᱨᱜᱚᱸᱡᱽ᱾ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱑᱘᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱱᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, ᱓᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱚ ᱠᱚᱛᱮ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ
#ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱦᱟᱛᱩᱲ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱠᱷᱟᱡᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱫᱟᱸᱫᱟᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱨᱟᱭᱜᱟᱸ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱮᱱᱟᱭᱮᱛᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱥᱚᱯᱷᱟᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱩᱛᱛᱚᱨᱜᱨᱟᱢ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱪᱮᱨᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱵᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
==ᱦᱚᱲᱠᱚ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱒,᱙᱒,᱘᱕᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ-᱕᱒.᱘᱓%(᱑,᱔᱖,᱙᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱠᱩᱲᱤ-᱔᱗.᱑᱗%(᱑,᱔᱕,᱙᱐᱔) ᱜᱚᱱᱟᱝ᱾
==ᱚᱱᱚᱞ-ᱪᱤᱪᱤᱫᱤᱭᱟᱹ==
ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱔᱙.᱘%᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱢᱟᱫᱽᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱔᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱱᱤᱢᱱᱚ ᱢᱟᱫᱽᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱢᱟᱫᱨᱟᱥᱟ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱩᱪᱪᱚ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ᱾
==ᱫᱩᱨᱤᱵᱽᱠᱚ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱲ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽᱠᱚ ᱛᱩᱢᱟᱸᱞ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱢᱤᱞ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱴᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱢᱤᱞ, ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱴᱟᱹ ᱵᱷᱟᱴᱟ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱯᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱡᱟᱜᱟᱠᱚ==
*[[ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱵᱟᱲᱤ]]
*[[ᱟᱞᱛᱟᱫᱤᱜᱷᱤ]]
*[[ᱵᱷᱤᱢᱥᱟᱜᱚᱨ]]
*[[ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭᱳ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱢᱤᱱᱟᱨ]]
*[[ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭᱳ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱢᱤᱱᱟᱨ]]
*[[ᱵᱟᱠᱵᱟᱝᱞᱳ]]
*[[ᱡᱤᱭᱟ ᱥᱩᱥᱩ ᱯᱟᱨᱠ]]
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ==
ᱢᱰᱤᱺ ᱟᱠᱷᱛᱟᱨ ᱦᱟᱢᱤᱫᱽ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠᱤ(ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ)
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱴᱟᱞ ᱺ ᱑ ᱴᱟᱝ
ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱺ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ
ᱯᱚᱥᱴᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱺ ᱑ ᱴᱟᱝ
ᱱᱟᱸᱭ-ᱱᱟᱞᱟᱺ ᱑ᱴᱟᱝ (ᱟᱛᱨᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ)
ᱦᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟᱨᱺ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ
ᱵᱮᱝᱺ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
*[[ᱱᱚᱶᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
{{cite book|year=2012|edition=Second|author=Chittaranjan Mandal|chapter=Mohadevpur Upazila|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahadebpur_Upazila|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|access-date=2019-12-07|archive-date=2021-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203012614/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahadebpur_Upazila|url-status=dead}}
{{Naogaon District}}
{{Upazilas of Rajshahi Division}}
[[Category:Upazilas of Naogaon District]]
d66ic00caz6gl7b7f21uanc6c4pkksm
ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
0
7920
199260
183909
2026-10-24T04:27:45Z
~2026-56747-61
11807
199260
wikitext
text/x-wiki
{{short description|First President of India}}
{{EngvarB|date=July 2015}}
{{Use dmy dates|date=July 2015}}
{{Infobox officeholder
| office = [[List of Presidents of India|1st]] [[President of India]]
| image = Rajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg
| honorific-suffix =
| predecessor = ''Position established'' <br/> [[C. Rajagopalachari]] as the [[Governor General of India]]
| primeminister = [[Jawaharlal Nehru]]
| successor = [[Sarvepalli Radhakrishnan]]
| vicepresident = [[Sarvepalli Radhakrishnan]]
| footnotes =
| party = [[Indian National Congress]]
| birth_date = {{birth date|1884|12|3|df=y}}
| birth_place = [[Ziradei]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]]<br/>(present-day [[Bihar]], [[India]])
| death_date = {{death date and age|1963|2|28|1884|12|3|df=y}}
| death_place = [[Patna]], Bihar, India
| spouse = {{marriage|Rajavanshi Devi|1896|1961|end=d.}}
| alma_mater = [[University of Calcutta]]
| awards = [[Bharat Ratna]] (1962)
| term_start = 24 January 1950
| term_end = 13 May 1962
}}
''' ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ '''(᱑᱓/᱑᱒/᱑᱘᱘᱔--᱒᱘/᱒/᱑᱙᱖᱓) ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ.ᱞ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟ.ᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ.ᱞ ᱞᱟ.ᱲᱦᱟ.ᱭ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱟᱢ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ- ᱫᱷᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>
http://www.presidentofindia.nic.in/former.html</ref>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ==
ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱣᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] (Siwan district) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱫᱷᱟᱱᱤ/ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱷ ᱥᱟᱦᱟᱭ (Mahadev Sahai) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟ.ᱥᱠᱨᱤᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟ.ᱠᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱚ ᱠᱚᱢᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ (Kamleshwari Devi) ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱯᱟ.ᱛᱭᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱫᱟᱛ ᱛᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟ.ᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱫᱚ ᱫᱟᱫᱟᱛ ᱟᱨ ᱫᱟ.ᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=The First Three Presidents of India|url=https://books.google.com/books?id=X3cc0mlKiBwC&pg=PA2|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128211020/https://books.google.com/books?id=X3cc0mlKiBwC&pg=PA2|archive-date=28 January 2025|isbn=8174787364|access-date=10 February 2020|url-status=live}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱤ ᱴᱷᱮᱫ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ,ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱯᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱥᱲᱟ (Chapra District School) ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱚᱠᱛᱮ, ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱤ ᱫᱮᱵᱤ (Rajavanshi Devi) ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱫᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ (Mahendra Prasad) ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱠᱮ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (T.K. Ghosh's Academy),[[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱛᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ (University of Calcutta) ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱓᱐ ᱴᱟᱠᱟ (Rs. 30) ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱾<ref>{{Cite book|edition=Saṃskaraṇa 1|title=Rājendra Bābū: patroṃ ke āīne meṃ|publisher=Prabhāta Prakāśana|date=2007|location=Naī Dillī|isbn=978-81-7315-654-0|last=Prasad|first2=Tara|last2=Sinha|lccn=2007375123|oclc=213465445|ol=16674576M|language=hi|url=http://books.google.co.in/books?id=XsynRkUMJT4C&printsec=frontcover&dq=rajendra+prasad&hl=en&ei=1KKZTYa8PIL5cbrtmJIH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CFIQ6AEwBzgU#v=onepage&q&f=false}}</ref>
᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱞ,ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ,ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ (Presidency College, Calcutta) ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟ.ᱴᱷᱩᱣᱟ. ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙0᱕ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ (graduation) ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="copy">{{Cite web |url=http://rss.bih.nic.in/rss_drp_life_events.htm |title=Major Events of Dr. Rajendra Prasad |access-date=10 February 2020 |archive-date=3 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303105548/http://rss.bih.nic.in/rss_drp_life_events.htm |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ/M.A "ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ" ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟ.ᱛ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞ,ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱾<ref>{{Cite book|edition=Saṃskaraṇa 1|title=Rājendra Bābū: patroṃ ke āīne meṃ|publisher=Prabhāta Prakāśana|date=2007|location=Naī Dillī|isbn=978-81-7315-654-0|first=Rajendra|last=Prasad|first2=Tara|last2=Sinha|lccn=2007375123|oclc=213465445|ol=16674576M|language=hi}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ==
''' ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱩᱢᱤᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ,ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐᱙᱕ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ,ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱮᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="copy" />
'''ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''
᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞ, ᱵᱤᱦᱟᱨ,ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟ.ᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱥᱚᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞᱟᱛᱤ ᱫᱚᱭ ᱚᱵᱷᱟᱭᱥ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
ah081262jkzyqn4f9sgtbj9j3xpv6sy
199264
199260
2026-10-24T06:10:55Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱥᱟᱯᱷᱟ
199264
wikitext
text/x-wiki
{{short description|First President of India}}
{{EngvarB|date=July 2015}}
{{Use dmy dates|date=July 2015}}
{{Infobox officeholder
| office = [[List of Presidents of India|1st]] [[President of India]]
| image = Rajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg
| honorific-suffix =
| predecessor = ''Position established'' <br/> [[C. Rajagopalachari]] as the [[Governor General of India]]
| primeminister = [[Jawaharlal Nehru]]
| successor = [[Sarvepalli Radhakrishnan]]
| vicepresident = [[Sarvepalli Radhakrishnan]]
| footnotes =
| party = [[Indian National Congress]]
| birth_date = {{birth date|1884|12|3|df=y}}
| birth_place = [[Ziradei]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]]<br/>(present-day [[Bihar]], [[India]])
| death_date = {{death date and age|1963|2|28|1884|12|3|df=y}}
| death_place = [[Patna]], Bihar, India
| spouse = {{marriage|Rajavanshi Devi|1896|1961|end=d.}}
| alma_mater = [[University of Calcutta]]
| awards = [[Bharat Ratna]] (1962)
| term_start = 24 January 1950
| term_end = 13 May 1962
}}
''' ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ '''(᱑᱓/᱑᱒/᱑᱘᱘᱔--᱒᱘/᱒/᱑᱙᱖᱓) ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ.ᱞ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟ.ᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ.ᱞ ᱞᱟ.ᱲᱦᱟ.ᱭ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱟᱢ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ- ᱫᱷᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>
http://www.presidentofindia.nic.in/former.html</ref>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ==
ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱣᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱫᱷᱟᱱᱤ/ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱷ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟ.ᱥᱠᱨᱤᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟ.ᱠᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱚ ᱠᱚᱢᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱯᱟ.ᱛᱭᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱫᱟᱛ ᱛᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟ.ᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱫᱚ ᱫᱟᱫᱟᱛ ᱟᱨ ᱫᱟ.ᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=The First Three Presidents of India|url=https://books.google.com/books?id=X3cc0mlKiBwC&pg=PA2|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128211020/https://books.google.com/books?id=X3cc0mlKiBwC&pg=PA2|archive-date=28 January 2025|isbn=8174787364|access-date=10 February 2020|url-status=live}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱤ ᱴᱷᱮᱫ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ,ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱚᱠᱛᱮ, ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱫᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱠᱮ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ,[[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱛᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱓᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱾<ref>{{Cite book|edition=Saṃskaraṇa 1|title=Rājendra Bābū: patroṃ ke āīne meṃ|publisher=Prabhāta Prakāśana|date=2007|location=Naī Dillī|isbn=978-81-7315-654-0|last=Prasad|first2=Tara|last2=Sinha|lccn=2007375123|oclc=213465445|ol=16674576M|language=hi|url=http://books.google.co.in/books?id=XsynRkUMJT4C&printsec=frontcover&dq=rajendra+prasad&hl=en&ei=1KKZTYa8PIL5cbrtmJIH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CFIQ6AEwBzgU#v=onepage&q&f=false}}</ref>
᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱞ,ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ,ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟ.ᱴᱷᱩᱣᱟ. ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙0᱕ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="copy">{{Cite web |url=http://rss.bih.nic.in/rss_drp_life_events.htm |title=Major Events of Dr. Rajendra Prasad |access-date=10 February 2020 |archive-date=3 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303105548/http://rss.bih.nic.in/rss_drp_life_events.htm |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ/M.A "ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ" ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟ.ᱛ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞ,ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱾<ref>{{Cite book|edition=Saṃskaraṇa 1|title=Rājendra Bābū: patroṃ ke āīne meṃ|publisher=Prabhāta Prakāśana|date=2007|location=Naī Dillī|isbn=978-81-7315-654-0|first=Rajendra|last=Prasad|first2=Tara|last2=Sinha|lccn=2007375123|oclc=213465445|ol=16674576M|language=hi}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ==
''' ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱩᱢᱤᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ,ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐᱙᱕ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ,ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱮᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="copy" />
'''ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''
᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞ, ᱵᱤᱦᱟᱨ,ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟ.ᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱥᱚᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞᱟᱛᱤ ᱫᱚᱭ ᱚᱵᱷᱟᱭᱥ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
2hdwutdovo7wjopqpq5f40rtx28epzx
199265
199264
2026-10-24T06:13:35Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
199264
wikitext
text/x-wiki
{{short description|First President of India}}
{{EngvarB|date=July 2015}}
{{Use dmy dates|date=July 2015}}
{{Infobox officeholder
| office = [[List of Presidents of India|1st]] [[President of India]]
| image = Rajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg
| honorific-suffix =
| predecessor = ''Position established'' <br/> [[C. Rajagopalachari]] as the [[Governor General of India]]
| primeminister = [[Jawaharlal Nehru]]
| successor = [[Sarvepalli Radhakrishnan]]
| vicepresident = [[Sarvepalli Radhakrishnan]]
| footnotes =
| party = [[Indian National Congress]]
| birth_date = {{birth date|1884|12|3|df=y}}
| birth_place = [[Ziradei]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]]<br/>(present-day [[Bihar]], [[India]])
| death_date = {{death date and age|1963|2|28|1884|12|3|df=y}}
| death_place = [[Patna]], Bihar, India
| spouse = {{marriage|Rajavanshi Devi|1896|1961|end=d.}}
| alma_mater = [[University of Calcutta]]
| awards = [[Bharat Ratna]] (1962)
| term_start = 24 January 1950
| term_end = 13 May 1962
}}
''' ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ '''(᱑᱓/᱑᱒/᱑᱘᱘᱔--᱒᱘/᱒/᱑᱙᱖᱓) ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ.ᱞ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟ.ᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ.ᱞ ᱞᱟ.ᱲᱦᱟ.ᱭ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱟᱢ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ- ᱫᱷᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>
http://www.presidentofindia.nic.in/former.html</ref>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ==
ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱣᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱫᱷᱟᱱᱤ/ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱷ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟ.ᱥᱠᱨᱤᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟ.ᱠᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱚ ᱠᱚᱢᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱯᱟ.ᱛᱭᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱫᱟᱛ ᱛᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟ.ᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱫᱚ ᱫᱟᱫᱟᱛ ᱟᱨ ᱫᱟ.ᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=The First Three Presidents of India|url=https://books.google.com/books?id=X3cc0mlKiBwC&pg=PA2|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128211020/https://books.google.com/books?id=X3cc0mlKiBwC&pg=PA2|archive-date=28 January 2025|isbn=8174787364|access-date=10 February 2020|url-status=live}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱤ ᱴᱷᱮᱫ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ,ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱚᱠᱛᱮ, ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱫᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱠᱮ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ,[[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱛᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱓᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱾<ref>{{Cite book|edition=Saṃskaraṇa 1|title=Rājendra Bābū: patroṃ ke āīne meṃ|publisher=Prabhāta Prakāśana|date=2007|location=Naī Dillī|isbn=978-81-7315-654-0|last=Prasad|first2=Tara|last2=Sinha|lccn=2007375123|oclc=213465445|ol=16674576M|language=hi|url=http://books.google.co.in/books?id=XsynRkUMJT4C&printsec=frontcover&dq=rajendra+prasad&hl=en&ei=1KKZTYa8PIL5cbrtmJIH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CFIQ6AEwBzgU#v=onepage&q&f=false}}</ref>
᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱞ,ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ,ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟ.ᱴᱷᱩᱣᱟ. ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙0᱕ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="copy">{{Cite web |url=http://rss.bih.nic.in/rss_drp_life_events.htm |title=Major Events of Dr. Rajendra Prasad |access-date=10 February 2020 |archive-date=3 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303105548/http://rss.bih.nic.in/rss_drp_life_events.htm |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ/M.A "ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ" ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟ.ᱛ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞ,ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱾<ref>{{Cite book|edition=Saṃskaraṇa 1|title=Rājendra Bābū: patroṃ ke āīne meṃ|publisher=Prabhāta Prakāśana|date=2007|location=Naī Dillī|isbn=978-81-7315-654-0|first=Rajendra|last=Prasad|first2=Tara|last2=Sinha|lccn=2007375123|oclc=213465445|ol=16674576M|language=hi}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ==
''' ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱩᱢᱤᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ,ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐᱙᱕ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ,ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱮᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱟ.ᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="copy" />
'''ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''
᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞ, ᱵᱤᱦᱟᱨ,ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟ.ᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱥᱚᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞᱟᱛᱤ ᱫᱚᱭ ᱚᱵᱷᱟᱭᱥ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
2hdwutdovo7wjopqpq5f40rtx28epzx
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
1
7923
199267
43933
2026-10-24T06:13:35Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
41457
wikitext
text/x-wiki
{{ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙}}
h0hzelnqsbt62uzr0ivh503xdm4u86k
ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
0
8262
199269
43932
2026-10-24T06:16:31Z
Xqbot
466
Fixing double redirect from [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] to [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
199269
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
gw24wh1erre9ibicuycltdqegssmp6n
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
1
8263
199270
43934
2026-10-24T06:16:36Z
Xqbot
466
Fixing double redirect from [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] to [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
199270
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
htn6wdqre3u523b4k7yorqjjugsjf15
ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ
0
8674
199278
185130
2026-10-24T08:38:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199278
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱚᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ
| nickname = The city of tribal tradition
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Midnapore Railway Station - West Midnapore - 2015-02-25 6087.JPG
| image_alt = Medinipore.fpg
| image_caption = ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.424|N|87.319|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱞᱟ
| leader_title = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name = Vacant
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱖᱙᱑᱒᱗
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱗᱒᱑ ᱑᱐᱑ ᱟᱨ ᱗᱒᱑ ᱑᱐᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑-᱓᱒᱒᱒
| registration_plate = WB-33-xxxx, WB-34-xxxx
| blank1_name_sec1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank1_info_sec1 = [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|paschimmedinipur.gov.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱥᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱟᱣᱩᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱫᱮᱣᱛᱟ "ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱢᱟᱛᱟ" (ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱤᱡ ᱟᱭᱳ", ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱤᱫᱤᱛᱮ) ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=How the Midnapore name emerged?|url=http://www.midnapore.in/name.html|website=Midnapore.in}}</ref>
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱩᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨᱼᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟᱼᱟᱫᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱝ ᱢᱤᱫᱤᱱᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢᱼ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨᱢᱚᱦᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱯᱩᱨᱤ ᱱᱚᱸᱫᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱞᱚᱠᱢᱟᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱟᱠ ᱴᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱥᱚᱛᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱯᱩᱨᱤᱼᱯᱟᱴᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢᱼᱯᱟᱴᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
[[File:St Johns Church - South-western View - West Midnapore - 2015-02-25 6142-6143.TIF|thumb|St. John's Church]]
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱖᱙,᱑᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱕,᱓᱖᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱓,᱗᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔,᱓᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱐.᱐᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 |accessdate = 21 October 2011 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱕᱓,᱓᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
*[http://www.telegraphindia.com/1030218/asp/bengal/story_1682915.asp Reference to URS in recent media]
*[http://www.hindubooks.org/temples/bengal/midnapore/page4.htm On temples of Midnapur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306093332/http://www.hindubooks.org/temples/bengal/midnapore/page4.htm |date=2012-03-06 }}
*[https://web.archive.org/web/20060907092942/http://www.outlookindia.com/mad.asp?fodname=20060327&fname=Making&sid=1 March 27, 2006 Outlook feature on Pathra's temples and their restoration efforts]
*[http://www.indhistory.com/maratha-bengal.html Account of early history of Midnapore during the Maratha raids]
*[http://www.lifescapesmemoirs.net/chatterjee/history/historyofindia.pdf A history book that includes an interesting account of what it was like to be English in Midnapore during the days of the Raj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090915050740/http://www.lifescapesmemoirs.net/chatterjee/history/historyofindia.pdf |date=2009-09-15 }}
* {{cite book |last=Murshid |first=Ghulam |year=2012 |chapter=Basu, Rajnarayan |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Basu,_Rajnarayan |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2020-03-17 |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219022121/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Basu%2C_Rajnarayan |url-status=dead }}
* {{cite book |last=Roy |first=Ranjit |year=2012 |chapter=Sasmal, Birendranath |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sasmal,_Birendranath |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2020-03-17 |archive-date=2020-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215020954/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sasmal,_Birendranath |url-status=dead}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
{{Wikivoyage|ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ}}
* [http://www.paschimmedinipur.gov.in/ Paschim Medinipur District official website]
* [http://purbamedinipur.gov.in/ Purba Medinipur District official website]
* [http://www.vidyasagar.ac.in/ Vidyasagar University]
* [http://www.midnaporecollege.org/ Midnapore College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200317055807/http://midnaporecollege.org/ |date=2020-03-17 }}
* [http://www.midnaporemch.org/ Midnapore Medical College and Hospital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030034639/http://www.midnaporemch.org/ |date=2019-10-30 }}
* [http://midnaporemunicipality.com/ Midnapore Municipality]
* [http://www.biplabisabyasachi.com/ Biplabi Sabyasachi]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
jcfu9p9jd4xzagizweha3kf675enfyv
ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ
0
9177
199282
129527
2026-10-24T09:57:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199282
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| honorific_prefix =
| name = ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ
| honorific_suffix =
| image = Concert of opening ceremony of Channel 71.jpg
| image_size =
| landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->
| alt =
| caption =
| background = solo_singer
| native_name = সামিনা চৌধুরী
| native_name_lang = bn
| birth_name =
| alias =
| birth_date = 28 August
| birth_place = [[Dinajpur]], Bangladesh
| origin =
| death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->
| death_place =
| genre = Modern, classical, [[Rabindra Sangeet]]
| occupation = Singer
| instrument = vocal, keyboard, [[harmonium]]
| years_active = 1981-present
| label =
| associated_acts =
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| notable_instruments =
}}
'''ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ''' (ᱠᱟᱱᱟ ᱺ ᱒᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱖) ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱩᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱱᱟᱦᱟ ᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮᱠ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱤᱧ ''ᱡᱚᱱᱢᱚ ᱛᱷᱮᱠᱮ ᱡᱚᱞᱪᱷᱤ ᱢᱟᱜᱚ'' ''ᱟᱢᱟᱨ ᱵᱩᱠᱮᱨ ᱢᱚᱫᱷᱮ ᱠᱷᱟᱱᱮ'' ''ᱟᱢᱟᱨ ᱫᱩᱭ ᱪᱚᱠᱷᱮ ᱫᱩᱭ ᱱᱚᱫᱤ'' ᱮᱵᱟᱨ ᱡᱚᱫᱤ ᱠᱮᱣ, ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱯᱚᱲᱟᱨ ᱯᱨᱚᱦᱚᱨ, ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱚᱴᱮ ᱯᱷᱩᱞ ᱡᱷᱚᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱞᱚᱡᱟᱵ ᱳᱣᱟᱱ]] ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱥᱮᱬᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱨᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱭᱤᱛᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱟᱭ ᱨᱮ ''ᱠᱷᱩᱫᱮ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ'' ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ''ᱠᱞᱚᱡᱟᱵ ᱳᱣᱟᱱ'' ᱢᱟᱪ ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱴᱮᱞᱤ ᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱷᱟᱞᱚᱵᱟᱥᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱨᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱭᱤᱛᱛᱚ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱤᱫᱤᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱽ ᱨᱚᱠᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱤᱫᱤᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱪᱤᱛᱨᱚ]] ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱐᱖), ᱥᱨᱮᱥᱴᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ''ᱵᱟᱪᱥᱟᱥ'' ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ (᱑᱙᱘᱔), ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ (᱒᱐᱐᱕) [[ᱢᱮᱨᱤᱞ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢ ᱟᱠᱚ]] ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ ᱮ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱠᱟᱣ ᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱥᱤᱞᱯᱤ [[ᱢᱟᱦᱚᱢᱩᱫᱩᱱᱱᱚᱵᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱡᱽ ᱫᱟᱹᱭ [[ᱯᱷᱟᱦᱚᱢᱤᱫᱟ ᱱᱚᱵᱤ]] ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱥᱤᱞᱯᱤ᱾
==ᱡᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱢᱟᱦᱚᱢᱩᱫᱩᱱ ᱱᱚᱵᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱥᱤᱫᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ᱾ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱚᱜᱨᱚᱱᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱱᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱪ ᱨᱮ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱽ ᱫᱟᱹᱭ [[ᱯᱷᱟᱦᱚᱢᱤᱫᱟ ᱱᱚᱵᱤ]] ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱛ ᱛᱟᱠᱚ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ-ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱠᱚ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤᱠᱚ
She has sung in 15 studio albums
{|class="wikitable"
|-
! Year !! Album Title !! Co-artist(s) !! Music Director(s) !! Lyricist(s) !! Banner !! Notes
|-
| || ''Phool Phote Phool Jhore'' || || || || ||first album
|-''
| 1987 || ''Shoishob-er Dinguli || - || || || Sargam || first solo album
|-
| || ''Saat Bhai Chompa'' || || || || ||
|-
| || ''Pagol Mon'' || || || || ||
|-
| || ''Durpori'' || || || || ||
|-
| || ''Kobita Porar Prohor'' || || || || ||
|-
| || ''Raater Kobita'' || || || || ||
|-
| || ''Ei Bjhi Tumi Ele'' || || || ||
|-
| || ''Dui Choke Dui Nodi'' || || || ||
|-
| 1999 || ''Amay Dekona'' || - || [[Lucky Akhand]] || || ||solo album<ref>{{cite news |script-title=bn:লাকী আখন্দ |url=http://www.priyo.com/people/20538 |publisher=Priyo.com |language=bn |accessdate=2015-08-04}}</ref>
|-
| 2013 || ''Cholo Bachi'' || Raghab Chattopadhyay || Naquib Khan, Pilu Khan, Indrajit Dey & Tamal Chakraborty || Zulfikar Rasel || Laser Vision ||
|-
| rowspan="2"|2014 || ''Pushpo Brishti'' || [[Bappa Mazumder]] || Md Abdul Bari || Md Abdul Bari || || released on Valentine's Day 2014
|-
| ''Sokhi'' || - || [[Bappa Mazumder]] & Ibrar Tipu || || || based on Rabindra and Nazrul Songs<ref>{{cite web |url=http://reflectionnews.com/samina-chowdhury-coming-with-three-new-albums/ |title=Samina Chowdhury coming with three new albums |publisher=Reflection News |date=2013-10-31 |accessdate=2015-10-21 |archive-date=2016-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604093321/http://reflectionnews.com/samina-chowdhury-coming-with-three-new-albums/ |url-status=dead}}</ref>
|-
| 2015 || ''Ekta Bondhu Chai'' || Raghab Chattopadhyay || Indrajit Dey & Tamal Chakraborty || Zulfikar Rasel || Laser Vision ||<ref>{{cite news |title=Samina to release her album this Eid |url=http://www.clickittefaq.com/culture/samina-to-release-her-album-this-eid/ |newspaper=The Daily Ittefaq |date=2015-05-09 |accessdate=2015-10-21 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|}
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤᱠᱚ==
*ᱡᱚᱱᱢᱚ ᱛᱷᱮᱠᱮᱭ ᱡᱚᱞᱪᱷᱤ ᱢᱟᱜᱚ
*ᱟᱢᱟᱨ ᱫᱩᱭ ᱪᱚᱠᱷᱮ
*ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱚᱛᱷᱮ ᱯᱷᱩᱞ ᱡᱷᱚᱨᱮ
*ᱮᱵᱟᱨ ᱡᱚᱫᱤ ᱠᱮᱣ
*ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱯᱚᱲᱟᱨ ᱯᱨᱚᱦᱚᱨ
*ᱟᱢᱤ ᱚᱱᱩ ᱛᱟᱯᱛᱚ
==ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱠᱚ==
==ᱨᱮᱰᱤᱳ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ==
ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ''ᱡᱩᱞᱤᱭᱟᱥ ᱥᱤᱡᱟᱨ' ᱟᱨ ''ᱥᱮᱭ ᱮᱭ'' ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱵᱟᱫ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱱᱟ᱾
==ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ ᱠᱚ==
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱡᱟᱛᱤᱳ ᱪᱚᱞᱚᱪᱤᱛᱨᱚ ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱨᱮᱥᱴᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱨᱟᱱᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱵᱟᱠᱤ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
*[[ᱯᱷᱟᱦᱚᱢᱤᱫᱟ ᱱᱚᱵᱤ]]
*[[ᱨᱩᱱᱟ ᱞᱟᱭᱞᱟ]]
*[[ᱡᱟᱵᱷᱮᱫ ᱟᱞᱤ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Bangladesh National Film Award for Best Female Playback Singer}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Chowdhury, Samina}}
[[Category:Living people]]
[[Category:Laser Vision artists]]
[[Category:Bangladeshi female musicians]]
[[Category:Bangladeshi female singers]]
[[Category:Place of birth missing (living people)]]
[[Category:Year of birth missing (living people)]]
[[Category:Recipients of the National Film Awards (Bangladesh)]]
[[Category:Bangladeshi playback singers]]
6f72r4kdi05zs6bu7r4ohskwjdbjxyz
ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
9623
199281
103392
2026-10-24T09:51:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199281
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ
| native_name = শাজাহানপুর
| other_name =
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Shajahanpur, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| coordinates = {{coord|24|46|N|89|24|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱥᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name3 =
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 221.69
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_footnotes = <ref name=tableC01/>
| population_total = 289,804
| population_as_of = 2011 census
| population_density_km2 = auto
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code =
| website = {{URL|http://shajahanpur.bogra.gov.bd/}}{{in lang|bn}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱵᱛᱚᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱩᱱᱚᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱟᱨᱟᱢ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱚᱨ [[ᱠᱟᱦᱟᱞᱩ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱚᱠᱟᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱼ
*ᱟᱠᱮᱥᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱢᱟᱫᱞᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱢᱟᱡᱷᱤᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱠᱷᱚᱨᱵᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱜᱚᱦᱟᱭᱤᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱠᱷᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱪᱚᱯᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱟᱢᱨᱩᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
<ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Jasimuddin |first=AKM |year=2012 |chapter=Shahjahanpur Upazila |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shahjahanpur_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2020-04-21 |archive-date=2019-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903222149/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shahjahanpur_Upazila |url-status=dead}}</ref>
<ref name=district-stats>{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Bogra.pdf |title=District Statistics 2011: Bogra |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723141818/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Bogra.pdf |archivedate=July 23, 2014 }}</ref>
<ref name=tableC01>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C01.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-01 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714232447/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C01.pdf |archivedate=July 14, 2014 }}</ref>
<ref name=tableC04>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C04.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-04 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728225706/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C04.pdf |archivedate=July 28, 2014 }}</ref>
<ref name=tableC06>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C06.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-06 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728231237/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C06.pdf |archivedate=July 28, 2014 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Bogra District}}
{{Upazilas of Rajshahi Division}}
[[Category:Upazilas of Bogra District]]
{{Rajshahi-geo-stub}}
4lllnriqptfit4kjlhbjkwlk5tbeyjq
ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
10674
199271
179988
2026-10-24T06:42:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199271
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱢᱚᱝᱞᱟ
| native_name = মোংলা
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Mongla, Bangladesh
| image_blank_emblem =
| blank_emblem_size =
| blank_emblem_type =
| blank_emblem_link =
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ
| pushpin_label_position = right
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱜᱮᱨᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name3 =
| population_total = 136.588[http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php?adm2id=0158]
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 94
| area_total_km2 = 1461.22
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|{{#expr:.4833*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.6083*60 round 1}}|E|type:city_region:BD|display=inline,title}}
| postal_code_type =
| postal_code =
| website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/bagerhat/Mongla.gif Official Map of Mongla]
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ([[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱺ মংলা) [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱵᱟᱜᱮᱨᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ ᱫᱚ {{coord|22.4833|N|89.6083|E|}}᱾ ᱑᱔᱖᱑.᱒᱒ ᱠᱤᱢᱤ᱒ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱗᱑᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱨᱟᱢᱯᱟᱞ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]],ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱫᱟᱠᱳᱯ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱚᱲᱮᱞᱜᱚᱧ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱚᱱᱠᱷᱳᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
᱑᱙᱙᱑ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱑᱓᱗,᱙᱔᱗ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱔᱕.᱒᱗% ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱕᱔.᱗᱓% ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱑᱘ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱗.᱙᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱒.᱘% (᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱓᱒.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="census">{{cite web | accessdate = November 10, 2006 | url = http://www.bangladeshgov.org/mop/ndb/arpc91_v1/tables04.htm | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050327072826/http://www.bangladeshgov.org/mop/ndb/arpc91_v1/tables04.htm | archivedate = 2005-03-27 | title = Population Census Wing, BBS.}}</ref>
ᱢᱚᱝᱞᱟ (ᱴᱟᱭᱩᱱ) ᱯᱚᱥᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ,ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗.᱗᱙ ᱠᱤᱢᱤ² ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱐᱕᱖᱑; ᱕᱗.᱒᱗% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱒.᱗᱓% ᱠᱩᱲᱤ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱠᱤᱢᱤ² ᱨᱮ ᱒᱙᱔᱓ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱜᱚᱡᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓.᱖%᱾ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱠᱵᱟᱝᱞᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱑᱓᱗᱙᱔᱗ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱗᱑.᱓᱑% [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱒᱔.᱙᱕% [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ ᱓.᱗᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱝᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱗ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱓᱗ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱴ (rate) ᱔᱒.᱔᱐%, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱙.᱖% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱓᱔.᱒% ᱾ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱚᱬᱮᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱥᱴᱤ ᱯᱚᱞᱥ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱢᱟᱫᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Rahman |first=Moshfequr |year=2012 |chapter=Mongla Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mongla_Upazila |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2020-06-28 |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629235756/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mongla_Upazila |url-status=dead}}</ref>
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ==
ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱤᱱᱚᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱭᱟᱱ ᱢᱚᱝᱞᱟ᱾
==ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ==
ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱥᱩᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱴᱷᱮᱱ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.mpa.gov.bd ᱢᱚᱝᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ : ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱦᱟᱴᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108164321/http://mpa.gov.bd/ |date=2018-11-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20090929171622/http://www.dcbagerhat.gov.bd/ ᱵᱟᱜᱮᱨᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
qglhwsx8am377ldn74p09qau79aonbt
ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
11140
199255
159800
2026-10-24T03:35:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199255
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ
| native_name = কুমারখালি (কুষ্টিয়া)
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline = Tagore Kuthibari.jpg
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Shilaidaha Kuthibari, the famous residence of [[Rabindranath Tagore]], is located at Kumarkhali
| image_blank_emblem =
| blank_emblem_size =
| blank_emblem_type =
| blank_emblem_link =
| image_map =
| mapsize =
| map_alt =
| map_caption =
| image_map1 =
| mapsize1 =
| map_alt1 =
| map_caption1 =
| pushpin_map =Bangladesh
| pushpin_map_caption=Location in Bangladesh
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 =[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = Capital
| subdivision_name3 = Kumarkhali
| population_total = 328,457
| population_as_of = 2011
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
| area_total_km2 = 265.89
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| blank_name_sec1 =
| blank_info_sec1 =
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| blank_name_sec3 =
| blank_info_sec3 =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|23|51|15.12|N|89|14|30.12|E|region:BD|display=inline,title}}
| website =[http://www.kumarkhali.com Official site] <br> [http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/kushtia/Kumarkhali.gif Official map of Kumarkhali ]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Shiek Md Badrul Alam Tipu |chapter=Kumarkhali Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kumarkhali_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2020-07-08 |archive-date=2020-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711222539/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kumarkhali_Upazila |url-status=dead}}</ref> ᱦᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱟᱭᱫᱚᱦᱚ]] ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ [[ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ]] ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ]]-ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱥᱟᱹᱲ [[ᱞᱟᱞᱚᱱ ᱥᱟᱸᱭ]]-ᱭᱮᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱤᱨ ᱢᱚᱥᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱥᱮᱱᱟ]]-ᱱᱟᱜ ᱵᱩᱠᱟᱹ ᱛᱚᱯᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱒᱖᱕.᱘᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱵᱱᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱳᱭᱠᱩᱯᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱜᱚᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹᱛᱮ ᱑᱘᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱵᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱱ ᱑᱘᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱤᱭᱟ᱾
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
᱑᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ, ᱒᱐᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱚ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱢᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ᱾
ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,
*ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ
*ᱠᱚᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱪᱚᱨᱥᱟᱫᱤᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱪᱟᱯᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱱᱚᱱᱫᱚᱞᱟᱞᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱯᱟᱱᱴᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱵᱟᱜᱩᱞᱟᱴ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱡᱚᱫᱩᱵᱚᱭᱨᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱥᱤᱞᱟᱭᱫᱚᱦᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ/
*ᱥᱚᱫᱚᱠᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
*[[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
*[[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Upazilas of Khulna Division}}
{{Kushtia District}}
[[Category:Upazilas of Kushtia District]]
[[Category:Kushtia District]]
[[Category:Khulna Division]]
{{Khulna-geo-stub}}
n4wxbao2g4qv3ou1db8q0dg7nof7l9h
ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
11302
199258
101676
2026-10-24T04:14:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199258
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ
| native_name = খোকসা
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Khoksa, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|23|{{#expr:.8000*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.2833*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 99.17
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 129,551
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =[[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code =7020
| website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/kushtia/Khoksa.gif Official Map of Khoksa]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Kamruzzaman |chapter=Khoksa Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khoksa_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2020-07-10 |archive-date=2020-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711223115/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khoksa_Upazila |url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱳᱞᱠᱩᱯᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱝᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱵᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱣᱨᱤ ᱜᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱚᱠᱟ ᱥᱟᱦᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟ ''ᱠᱷᱚᱠᱟ ᱥᱟᱦᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ '''ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱯᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱚᱜᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱥᱤᱠᱱᱟᱸᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱩᱱᱤᱭᱥᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱩᱪᱪᱚ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱩᱪᱪᱚ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱢᱟᱫᱨᱟᱥᱟ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱢᱟᱫᱨᱟᱥᱟ ᱑ ᱴᱟᱝ, ᱟᱞᱤᱢ ᱢᱟᱫᱨᱟᱥᱟ ᱒ ᱴᱟᱝ, ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱳᱣᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱑ ᱴᱟᱝ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕᱖.᱘᱗% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱤᱠᱱᱟᱸᱛ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱱᱟᱸᱭ ᱱᱟᱞᱟᱠᱚ ==
ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ
*[[ᱜᱚᱲᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ]]
*[[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱣᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,
*ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ
*ᱟᱢᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱚᱥᱢᱟᱱᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱜᱚᱯᱜᱽᱨᱟᱢ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱦᱟᱡᱟᱨᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱡᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱵᱮᱛᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱥᱤᱢᱩᱞᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱥᱚᱢᱥᱚᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
== ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑,᱓᱔,᱐᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱖᱙,᱖᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱖᱔,᱓᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ᱾
== ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱵᱟᱫᱟ᱾
== ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱣ ᱡᱟᱜᱟᱠᱚ ==
*ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ
*ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱴ
*ᱟᱞᱟᱣᱩᱫᱫᱤᱱ ᱥᱮᱜᱷ ᱟᱜ ᱵᱟᱸᱛ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤ
*ᱦᱮᱠᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱡᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ, ᱩᱛᱷᱚᱞᱤ
*ᱵᱤ ᱢᱤᱨᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱟᱠᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤ
*ᱦᱟᱣᱟ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱠᱷᱚᱠᱥᱟ
*ᱤᱪᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
*[[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
*[[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Kushtia District}}
{{Upazilas of Khulna Division}}
[[Category:Upazilas of Kushtia District]]
[[Category:Kushtia District]]
[[Category:Khulna Division]]
{{Khulna-geo-stub}}
45qu5fg8qwemvfk0fucwh2vr85mynq1
ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
11385
199277
159924
2026-10-24T08:12:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199277
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ
| native_name = মিরপুর (কুষ্টিয়া)
| settlement_type = Upazila
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Mirpur, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|23|{{#expr:.9333*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.0000*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 317.35
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 330,115
| population_as_of = 2001
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =
| postal_code =
| website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/kushtia/Mirpur.gif Official Map of Mirpur]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Arif Nishir |chapter=Mirpur Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mirpur_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2020-07-12 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712130516/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mirpur_Upazila |url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ([[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱓᱑᱗.᱓᱕ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱽᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱮᱲᱟᱢᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱵᱷᱮᱲᱟᱢᱟᱨᱟ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱥᱚᱨᱫᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱤᱥᱥᱚᱨᱫᱤ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱚᱢᱰᱟᱝᱜᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱟᱞᱚᱢᱰᱟᱝᱜᱟ]], ᱟᱨ [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱳᱣᱞᱚᱫᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ|ᱫᱳᱣᱞᱚᱫᱯᱩᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ([[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]), [[ᱜᱟᱝᱱᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱜᱟᱝᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱚᱢᱰᱟᱝᱜᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱟᱞᱚᱢᱰᱟᱝᱜᱟ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱘᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱜᱮ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name=Banglapedia/>
'''ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱠᱚ'''
*[[ᱪᱤᱛᱞᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱪᱤᱛᱚᱞᱢᱟᱨᱤ]]
*[[ᱵᱚᱦᱚᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱵᱚᱦᱚᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]]
*[[ᱛᱟᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱛᱟᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]]
*[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ]]
*[[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]]
*[[ᱟᱢᱞᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱟᱢᱞᱟ]]
*[[ᱥᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱥᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]]
*[[ᱪᱷᱟᱛᱤᱭᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱪᱷᱟᱛᱤᱭᱟᱱ]]
*[[ᱯᱚᱲᱟᱫᱚᱦᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱯᱚᱲᱟᱫᱚᱦᱚ]]
*[[ᱠᱩᱨᱥᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱠᱩᱨᱥᱟ]]
*[[ᱢᱟᱞᱤᱫᱟᱦᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱢᱟᱞᱤᱫᱟᱦᱚ]]
*[[ᱟᱢᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱟᱢᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]]
*[[ᱫᱷᱩᱵᱚᱭᱤᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱫᱷᱩᱵᱚᱭᱤᱞ]]
== ᱦᱚᱲᱠᱚ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑,᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱒᱗᱕᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱖᱒᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱞ ᱟᱨ ᱵᱩᱱᱚ ᱟᱫᱤᱵᱟᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱱᱟᱸᱭ ᱱᱟᱞᱟᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,
*[[ᱯᱚᱫᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱫᱟ]]
*[[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱟᱸᱭ]]
*[[ᱜᱚᱲᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ]]
ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱟᱜᱚᱨᱠᱷᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱥᱟᱥᱛᱷᱚ ᱠᱮᱫᱨᱚ ==
᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱥᱟᱥᱛᱷᱚ ᱠᱮᱫᱨᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱥᱤᱠᱱᱟᱸᱛᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ==
ᱥᱤᱠᱱᱟᱸᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱟᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱢᱞᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱵᱚᱦᱩᱢᱩᱠᱷᱤ ᱩᱪᱪᱚ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ==
ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱫᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱨᱤᱜ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚ ==
ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ.[[ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱚᱛ ᱯᱟᱞᱮ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱭᱤᱱ [[ᱩᱠᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱵᱤᱥᱥᱚ ᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱪᱥᱨᱡᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒ ᱟᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <br>
ᱢᱚᱦᱟᱢᱚᱫ ᱥᱯᱷᱛᱟᱵ ᱩᱫᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ᱾ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱡᱩᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱱᱟ ᱯᱚᱨᱫᱷᱟᱱ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱩᱞᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ-ᱮ ᱯᱚᱨᱤᱪᱟᱞᱚᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱲ ᱜᱮᱨ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱦᱟ ᱕ ᱴᱟ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱨ(ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱵᱟᱹᱦᱤᱱᱤ ᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱟᱹᱦᱤᱱᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡᱽ ᱚᱪᱩᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱥᱯᱷᱛᱟᱵ ᱩᱫᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱡᱟᱛᱤᱳ ᱯᱚᱛᱟᱠᱟ ᱡᱷᱟᱱᱴᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜ-ᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ <br>
ᱠᱟᱡᱤ ᱟᱨᱮᱯᱷ, ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱡᱩᱫᱷᱚ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<br>
ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱨᱚᱣᱵ ᱪᱤᱣᱫᱷᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ<br>
[[ᱯᱮᱨᱤ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ]], ᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
(ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱑᱘᱐᱐ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱽᱺ ᱑᱘᱗᱐)᱾ ᱱᱤᱞᱠᱚᱴᱷᱚ ᱴᱚᱢᱟᱥ ᱠᱨᱤᱥᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ-ᱮ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
*[[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Kushtia District}}
{{Upazilas of Khulna Division}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[Category:Upazilas of Kushtia District]]
[[Category:Kushtia District]]
[[Category:Khulna Division]]
{{Khulna-geo-stub}}
stmfg69z3pvh3dm7vz0e9l000t4vpfr
ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ
0
12821
199249
198234
2026-10-23T22:43:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199249
wikitext
text/x-wiki
{{Speciesbox
| name = ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ<br>Barn owl
| image = Tyto alba -British Wildlife Centre, Surrey, England-8a (1).jpg
| image_caption = Barn owl at the [[British Wildlife Centre]], England [[File:Barn Owl (Tyto alba) (W TYTO ALBA R1 C16).ogg|thumb|Barn Owl screeches recorded in Cardiganshire, Wales]]
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Tyto alba'' |volume=2016 |page=e.T22688504A86854321 |date=2016 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688504A86854321.en }}</ref>
| taxon = Tyto alba
| authority = Scopoli 1769
| subdivision_ranks = Subspecies
| subdivision =
| range_map = Combined_distribution_map_of_Tyto_alba,_Tyto_furcata,_Tyto_javanica.png
| range_map_caption = Global range in green
| synonyms = ''Strix alba'' <small>Scopoli, 1769</small><br>
''Strix pratincola'' <small>Bonaparte, 1838</small><br>
''Tyto delicatula'' <small>Gould, 1837</small>
}}
ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤᱺ লক্ষ্মী ফেঁচা; ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ: Barn Owl , ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ: Tyto alba) ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ| ᱱᱩᱠᱩ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱳᱞ ᱥᱮ ᱢᱤᱨᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱚ ᱡᱟᱞᱟᱯᱩᱨᱤ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ| ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ--White Owl, Silver Owl, Demon Owl, Ghost Owl, Death Owl, Night Owl, Rat Owl, Church Owl, Cave Owl, Stone Owl, Monkey-faced Owl, Hissing Owl, Hobgoblin or Hobby Owl, Dobby Owl, White-breasted Owl, Golden Owl, Scritch Owl, Screech Owl, Straw Owl, Barnyard Owl and Delicate Owl ᱮᱢᱟᱱ।
==ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ==
ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱥᱩᱯ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱩᱯᱤᱣᱟᱜᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ| ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱕-᱕᱐ ᱥᱤᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱺᱠᱷᱲᱟᱹᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱗᱕-᱑᱑᱐ ᱥᱤᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ । ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱗ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐᱐ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱭᱚᱜ-ᱟ।
==ᱴᱮᱠᱥᱚᱱᱚᱢᱤ==
[[ᱨᱮᱫ:Tyto alba close up.jpg|upright|thumb|Light adult, representative of ''T. a. alba'']]
[[ᱨᱮᱫ:Flying owl.jpg|thumb|right|Adult of ''T. a. guttata'' in flight, Sandesneben (Germany)]]
[[ᱨᱮᱫ:Australian barn owl.jpg|thumb|right|''T. a. delicatula'' in flight]]
[[ᱨᱮᱫ:Barn Owl Tyto alba Carrizo 2.jpg|thumb|Adult ''T. a. pratincola'' in flight]]
[[ᱨᱮᱫ:Barn Owl 1 Santa Cruz Island 2011.jpg|upright|thumb|right|Adult ''T. (a.) punctatissima'' on Santa Cruz Island (Galápagos)]]
[[ᱨᱮᱫ:Barn Owl, Surat, India.jpg|thumb|upright|''T. a. stertens'' in India]]
[[ᱨᱮᱫ:Tyto alba guttata MHNT.ZOO.2010.11.154.8.jpg|thumb|''Tyto alba guttata'']]
ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷ᱾ᱱᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱚᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ।
* ''T. a. alba'' <small>(Scopoli, 1769)</small> – ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ, ᱛᱩᱨᱠᱤ, ᱥᱭᱰᱟᱱ, ᱦᱟᱨᱮᱝᱜᱤ ᱟᱨ ᱤᱡᱤᱯᱴ
* ''T. a. javanica'' <small>(J.F.Gmelin, 1788)</small> – [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱤᱱᱰᱚᱱᱤᱥᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱱᱤᱣᱳ
* ''T. a. furcata'' <small>(Temminck, 1827)</small> – ᱠᱤᱣᱵᱟ, ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ
* ''T. a. tuidara'' <small>(J.E.Grey, 1829)</small> – ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱱᱰᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ
* ''T. a. guttata'' <small>(C.L.Brehm, 1831)</small> – ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ,ᱞᱤᱛᱩᱣᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱜᱽᱨᱤᱥ।
* ''T. a. delicatula'' <small>(Gould, 1837)</small> – ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱴᱟᱥᱢᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱭᱱ, ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ
* ''T. a. pratincola'' <small>(Bonaparte, 1838)</small> –ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ,ᱠᱮᱥᱤᱠᱚ.
* ''Tyto alba punctatissima'' <small>(G.R.Grey, 1838)</small>- ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱜᱮᱞᱟᱯᱟᱜᱟᱥ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ
* ''Tyto alba poensis'' <small>(Fraser, 1842)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱜ Bioko ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ|
* ''Tyto alba thomensis'' <small>(Hartlaub, 1852)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ São Tomé Island ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ|
* ''Tyto alba affinis'' <small>(Blyth, 1862)</small> – [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] Traylor & Parelius (1967)<nowiki></ref></nowiki>
* ''Tyto alba guatemalae'' <small>(Ridgway, 1874)</small> – ᱜᱩᱣᱟᱴᱮᱢᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚ, ᱛᱟᱞᱱᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ
* ''Tyto alba deroepstorffi'' <small>(Hume, 1875)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱟᱱᱫᱟᱢᱟᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ|
* ''Tyto alba bargei'' <small>(Hartert, 1892)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ|
* ''Tyto alba sumbaensis'' <small>(Hartert, 1897)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱥᱩᱢᱵᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ|
* ''Tyto alba contempta'' <small>(Hartert, 1898)</small> – ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱷᱮᱱᱮᱡᱩᱣᱮᱞᱟ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ south to [[Peru]]. Includes ''stictica''.
* ''Tyto alba meeki'' <small>(Rothschild & Hartert, 1907)</small> – ᱱᱤᱣ ᱜᱤᱱᱤ
* ''Tyto alba stertens'' <small>Hartert, 1929</small> – ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱯᱟᱹᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]],ᱵᱷᱤᱭᱮᱴᱱᱟᱢ, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ
==ᱠᱟᱹᱭᱛᱩᱠ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱦᱚᱸ ᱧᱤᱱᱫᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱴᱮ ᱧᱩᱛᱩᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡᱽᱣᱟᱹᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱸᱥ ᱥᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱟ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ|
==ᱡᱚᱢᱟᱜ==
==ᱵᱟᱹᱰᱚᱜ==
==ᱵᱟᱜ-ᱟᱧᱪᱟᱣ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons|Tyto alba}}
<!-- {{Wikispecies|Tyto alba|Barn Owl}} [subspecies list is outdated] -->
* [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2155&m=0 Birdlife species factsheet]
* [[BrainMaps]]: [http://brainmaps.org/index.php?p=speciesdata&species=tyto-alba ''Tyto alba'' (barn owl) brain]
* [http://ibc.lynxeds.com/species/common-barn-owl-tyto-alba Barn Owl videos, photos & sounds] on the Internet Bird Collection
* [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3650id.html Barn Owl - ''Tyto alba''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002024116/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3650id.html |date=2007-10-02 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* [https://web.archive.org/web/20090416041432/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Barn_Owl.html Barn Owl Species Account] - Cornell Lab of Ornithology
* [http://www.barnowltrust.org.uk The Barn Owl Trust] registered charity dedicated to conserving the Barn Owl and its environment. Main source of Barn Owl information in the UK
* [http://www.bto.org/survey/bomp/index.htm BTO - BOMP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212092944/http://www.bto.org/survey/bomp/index.htm |date=2010-12-12 }} - BTO Barn Owl Monitoring Project (BOMP)
* [http://www.sogbop.org.uk Suffolk Community Barn Owl Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517095527/http://www.sogbop.org.uk/ |date=2007-05-17 }} - Suffolk Community Barn Owl Project
* [http://www.schleiereule.at/english/englframe.html Barn Owl Project in Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130609021343/http://www.schleiereule.at/english/englframe.html |date=2013-06-09 }} - Barn Owl Project in Austria
* [http://www.bbc.co.uk/wales/nature/sites/wildlife/pages/barn_owls.shtml BBC - Wales - Barn Owls] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - BBC Wales Barn Owl page
* [http://www.owls.org/ World Owl Trust Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118162329/http://www.owls.org/ |date=2006-01-18 }}
* [http://www.ibercajalav.net/img/266_BarnOwlTalba.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta]
* [http://www.owlchannel.com The Owl Channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804031221/http://owlchannel.com/ |date=2020-08-04 }}
* Barn Owl - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/392.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds].
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱬᱮ]]
tggzwgobe7voln237llz2no6z8926ul
ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ
0
13148
199247
183805
2026-10-23T22:13:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199247
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ
| common_name = Latvia
| native_name = {{native name|lv|Latvijas Republika}}
| image_flag = Flag of Latvia.svg
| alt_flag = Flag of Latvia
| image_coat = Coat of Arms of Latvia.svg
| alt_coat = Coat of arms of Latvia
| national_anthem = <br />''[[Dievs, svētī Latviju!]]''<br />{{small|''God Bless Latvia!''}}<div style="padding-top:0.5em;">[[File:Latvian National Anthem.ogg|center]]</div>
| image_map = EU-Latvia.svg
| map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=ᱤᱣᱨᱳᱯ |region_color=dark grey |subregion=the [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] |subregion_color=green |legend=EU-Latvia.svg}}
| capital = [[ᱨᱤᱜᱟ]]
| coordinates = {{Coord|56|57|N|24|6|E|type:city}}
| largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| official_languages = [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟᱱ]]<sup>a</sup>
| ethnic_groups = {{unbulleted list
| 62.3% [[Latvians]]
| 24.9% [[Russians]]
| 3.2% [[Belarusians]]
| 2.2% [[Ukrainians]]
| 2.0% [[Poles]]
| 1.2% [[Lithuanians]]
| 0.3% [[Romani people|Roma]]
| 0.2% [[Jews]]
| {{nowrap|3.6% [[Demographics of Latvia|Others{{\}}<br />Unspecified]]}}
}}
| ethnic_groups_year = 2019<ref name=nat>{{cite web |author=Social Statistics Department of Latvia |title=Pastāvīgo iedzīvotāju etniskais sastāvs reģionos un republikas pilsētās gada sākumā |url=https://www.csb.gov.lv/lv/statistika/statistikas-temas/iedzivotaji/iedzivotaju-raditaji/tabulas/irg070/atsevisku-tautibu-iedzivotaju-skaits-ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613102205/https://www.csb.gov.lv/lv/statistika/statistikas-temas/iedzivotaji/iedzivotaju-raditaji/tabulas/irg070/atsevisku-tautibu-iedzivotaju-skaits-ta|url-status=dead|archive-date=13 June 2020|publisher=Social Statistics Department of Latvia |accessdate=23 July 2018 }}</ref>
| religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |80.0% [[Christianity]] |—34.3% [[Lutheranism]] |—25.1% [[Catholicism]] |—20.6% Other [[List of Christian denominations|Christian]] |18.3% [[Irreligion|No religion]] |1.7% Others<ref name="Tieslietu Ministrija"/>}}
| demonym = Latvian
| government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[Republic|constitutional republic]]
| leader_title1 = [[President of Latvia|President]]
| leader_name1 = [[Egils Levits]]
| leader_title2 = [[Prime Minister of Latvia|Prime Minister]]
| leader_name2 = [[Arturs Krišjānis Kariņš|Krišjānis Kariņš]]
| legislature = [[Saeima]]
| sovereignty_type = [[History of Latvia|Independence]]
| sovereignty_note = from [[Russian Republic|Russia]]
| established_event1 = [[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia#Historical and juridical background|Declared]]
| established_date1 = 18 November 1918
| established_event2 = [[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia#Historical and juridical background|Recognised]]
| established_date2 = 26 January 1921
| established_event3 = {{nowrap|[[Constitution of Latvia|Constitution adopted]]}}
| established_date3 = 7 November 1922
| established_event4 = [[Latvian Soviet Socialist Republic#Collapse, 1990–1991|Restored]]
| established_date4 = [[1991 Soviet coup d'état attempt|21 August 1991]]
| established_event5 = {{nowrap|[[2004 enlargement of the European Union|Joined]] the [[European Union|EU]]}}
| established_date5 = 1 May 2004
| area_km2 = 64,589
| area_rank = 122nd <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| area_sq_mi = 24,938 <!--Do not remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]-->
| percent_water = 1.57% (1,014 km{{smallsup|2}})
| population_estimate = 1,907,675<ref name="Population – January 2020">{{cite web|url=https://www.csb.gov.lv/en/statistics/statistics-by-theme/population/number-and-change/key-indicator/population-number-its-changes-and-density}}</ref>
| population_census = 2,070,371<ref name="Total population – 2011">{{cite web|url=http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html|title=Population Census 2011 – Key Indicators|date=2 April 2012|publisher=Central Statistical Bureau of Latvia|accessdate=2 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html|archive-date=10 June 2012|url-status=live}}</ref>
| population_estimate_year = 2020
| population_estimate_rank = 147th
| population_census_year = 2011
| population_density_km2 = 29.6
| population_density_sq_mi = 77
<!--Do not remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]-->
| population_density_rank = 147th
| GDP_PPP = $63.490 billion<ref name=wb>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=109&pr.y=1&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Latvia |publisher=IMF}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2020
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_per_capita = $32,986<ref name=wb />
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = $36.771 billion<ref name=wb />
| GDP_nominal_year = 2020
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_per_capita = $19,105<ref name=wb />
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| Gini = 35.2 <!--number only-->
| Gini_year = 2019
| Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320064533/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |archive-date=20 March 2019 |url-status=live }}</ref>
| Gini_rank =
| HDI = 0.854 <!--number only-->
| HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322121226/http://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/ROU.pdf|archive-date=22 March 2017|url-status=dead}}</ref>
| HDI_rank = 39th
| currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])
| currency_code = EUR
| time_zone = [[Eastern European Time|EET]]
| utc_offset = +2
| utc_offset_DST = +3
| time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]]
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in Latvia|+371]]
| cctld = [[.lv]]<sup>c</sup>
| official_website = {{url|https://www.latvija.lv}}
| footnote_a = [[Latvian language|Latvian]] is the sole official language.<ref>{{cite web|url=http://www.saeima.lv/en/legislation/constitution|title=The Constitution of the Republic of Latvia, Chapter 1 (Article 4)|publisher=The Parliament of the Republic of Latvia|accessdate=20 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131205030657/http://www.saeima.lv/en/legislation/constitution|archive-date=5 December 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.valoda.lv/en/downloadDoc_436/mid_566 |title=Official Language Law, Section 3 (Article 1) |publisher=The Parliament of the Republic of Latvia |accessdate=20 November 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104204308/http://www.valoda.lv/en/downloadDoc_436/mid_566 |archivedate=4 January 2014 }}</ref> [[Livonian language|Livonian]] is considered an [[indigenous language]] and has special legal status.<ref>{{cite web |url=https://likumi.lv/ta/en/en/id/14740 |title=Official Language Law, Sections 4, 5 and 18 (Article 4) |publisher=Likumi.lv |accessdate=7 October 2019 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190705131333/https://likumi.lv/ta/en/en/id/14740 |archivedate=5 July 2019 }}</ref> [[Latgalian language|Latgalian]] written language and [[Latvian Sign Language]] also have special legal status.<ref>{{cite web|url=http://www.valoda.lv/en/downloadDoc_436/mid_566 |title=Official Language Law, Section 3 (Articles 3 and 4) |publisher=The Parliament of the Republic of Latvia |accessdate=20 November 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104204308/http://www.valoda.lv/en/downloadDoc_436/mid_566 |archivedate=4 January 2014 }}</ref>
| footnote_b = Latvia is ''[[de jure]]'' continuous with its declaration of 18 November 1918.
| footnote_c = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states.
| today =
}}
'''ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ''' ([[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟᱱ]]: Latvija) ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ''' (ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟᱱ: Latvijas Republika) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱞᱴᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings |publisher=[[United Nations]] |url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |accessdate=9 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830170949/https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |archive-date=30 August 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/th-concept/-/resource/eurovoc/911?uri=http://eurovoc.europa.eu/911 |title=Archive copy |access-date=2020-10-10 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224073340/https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/th-concept/-/resource/eurovoc/911?uri=http://eurovoc.europa.eu/911 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|title=UN classifies Latvia, Lithuania and Estonia as Northern Europe|url=https://www.kyivpost.com/post/6713|website=kyivpost.com|access-date=2025-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130141316/https://www.kyivpost.com/post/6713|archive-date=2025-11-30|last=Interfax-Ukraine|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱖᱔,᱕᱘᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱑᱙᱕᱗,᱒᱐᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ)<ref name="Latvia in Brief">{{cite web|url=http://www.li.lv/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=1060|title=Latvia in Brief|year=2011|publisher=Latvian Institute|accessdate=5 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006203600/http://www.li.lv/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=1060|archive-date=6 October 2011|url-status=live}}</ref> ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱑,᱙᱕᱗,᱒᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |title=Archived copy |access-date=14 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628214416/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |archive-date=28 June 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱜᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links|ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ|voy=Latvia}}
<!-- Notice: Wikipedia is not a web directory or a search engine. Please only post links that provide broad, non-trivial coverage of the article's topic. -->
; ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
* [http://www.president.lv/?lng=en President of Latvia]
* [http://www.saeima.lv/en Parliament of Latvia]
* [http://www.mk.gov.lv/en/?lang=1 Government of Latvia]
* [http://www.am.gov.lv/en/ Ministry of Foreign Affairs of Latvia]
* [http://www.csb.gov.lv/en Statistical Office of Latvia]
* [http://www.latvia.eu/ Latvian Institute]
* [http://www.bank.lv/en/ Bank of Latvia]
; ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ
* [http://www.latvia.eu/ Latvia Online]
* [http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/latvia/index_en.htm European Union country profile]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/332121/Latvia Britannica Online Encyclopedia]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1106666.stm BBC News country profile]
* {{CIA World Factbook link|lg|Latvia}}
* [https://web.archive.org/web/20081011191805/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/latvia.htm Latvia] from UCB Libraries GovPubs
* {{curlie|Regional/Europe/Latvia}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=LV Key Development Forecasts for Latvia] from [[International Futures]]
; ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ
* [https://web.archive.org/web/20120620022314/http://www.kulturaskanons.lv/ Latvian Cultural Canon]
* [http://www.kulturaskarte.lv/ Latvian Culture Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121131609/http://kulturaskarte.lv/ |date=2018-11-21 }}
* [https://web.archive.org/web/20130118195808/http://www.kultura.lv/ Latvian Culture Portal]
* [https://web.archive.org/web/20160203231548/http://www.latvian.lv/ Latvian Community]
* [https://web.archive.org/web/20130106154311/http://livones.net/ Livonian Culture Portal]
* [http://www.km.gov.lv/en/ State Agency of Cultural Heritage]
* [https://web.archive.org/web/20210601140440/https://www.lnb.lv/en National Library of Latvia]
* [http://latvians.com/ Latvian Heritage]
* [https://web.archive.org/web/20120605110310/https://www.lmic.lv/ Latvian Music Information Centre]
; ᱫᱟᱬᱟᱱ
* [http://www.latvia.travel/en Official Latvian Tourism Portal]
; ᱢᱮᱯ
* {{wikiatlas|Latvia}}
* {{osmrelation-inline|72594}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱞᱴᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
3sze3yp5qg8dt082cabllvk7wmpvoj3
ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱭᱚᱱᱡᱚᱱ
0
13335
199245
128534
2026-10-23T20:25:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199245
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Nepali singer}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}
{{Use Indian English|date=June 2018}}
{{Multiple issues|
{{more citations needed|date=March 2015}}
{{More footnotes|date=October 2014}}
}}
{{Infobox musical artist
| name = Gopal Yonjan
| native_name_lang = nep
| image =
| image_size =
| caption =
| background = solo_singer
| birth_date = {{birth date|df=y|1943|08|26}}
| birth_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[:en:British Raj|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|df=y|1997|05|20|1943|08|26}}
| death_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_cause =
| genre = [[:en:Popular music|Modern music]]
| occupation = Singer, musician, playwright, editor
| instrument = Vocal
| years_active = ᱑᱙᱖᱐–᱑᱙᱙᱐
| associated_acts = [[Narayan Gopal]], [[Aruna Lama]]
| Nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ
}}
'''ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱭᱚᱱᱡᱚᱱ''' (᱒᱖ ᱟᱜᱟᱥᱴ ᱑᱙᱔᱓ – ᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱗) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱜᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱨᱤᱠᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱠᱳᱢᱯᱚᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱮᱥᱵᱷᱟᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMM08534.html |access-date=8 November 2020 |archive-date=31 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031050720/https://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMM08534.html |url-status=dead}}</ref> ᱵᱚᱭᱤᱥ ᱨᱮᱸᱡ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱨᱟᱶᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱚᱜ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱚᱞ ᱜᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱞᱚᱴᱤᱥᱴ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱚᱱᱟᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨᱤ/ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱰᱟᱱᱥᱤᱝ ᱴᱭᱩᱱ, ᱵᱟᱭᱞᱮᱰᱥ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱᱥ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ᱾ᱠᱷᱤᱞᱚᱲ, ᱥᱠᱟᱣᱩᱴᱥ,ᱟᱨ ᱤᱱᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ==
᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱝ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱜᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱦᱟᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱳᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱳ ᱩᱱᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱼᱫᱩᱯᱞᱟᱹᱲ, ᱦᱟᱹᱱ, ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾ᱤᱥᱣᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱣ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱦᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱭᱚᱱᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱜᱚᱯᱟᱞ]] ᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱟᱭ᱾ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱱᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱛᱟᱨᱥᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱚᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ [[ᱵᱤᱴᱟᱞᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱵ ᱰᱟᱭᱞᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨᱠᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ (ᱤᱱᱝᱞᱩᱮᱱᱪᱤᱱᱜ) ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱚᱜ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱱᱳᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱨᱟᱭᱱ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱭᱚᱱᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱶᱠᱩᱥᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ बिर्सेर फेरि मलाई नहेर, चिनारी हाम्रो धेरै पुरानो, तिम्रो जस्तो मुटु मेरो पनि, ᱟᱨ लौ सुन म भन्छु मेरो रामकहानी ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱠ ᱡᱚᱢᱚᱠ ᱛᱮ ᱫᱩᱞ ᱫᱩᱞᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ᱾<ref>[http://www.gorkhapatra.org.np/detail.gopa.php?article_id=6244&cat_id=10], {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927181448/http://www.gorkhapatra.org.np/detail.gopa.php?article_id=6244&cat_id=10 |date=27 September 2011 }}</ref>
==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱭᱚᱱᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱟᱜᱟᱥᱴ ᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞ ᱯᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱟᱠᱟᱫᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱨᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱪᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱤ ᱮᱱᱟᱠᱤᱱ᱾ᱭᱚᱱᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱯᱤᱞᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱫᱟᱱᱟᱝ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱵᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱟ᱾
==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ==
==ᱢᱟᱹᱱ==
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ==
==ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ==
===ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ===
==ᱡᱚᱜᱽᱫᱟᱱ==
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
[[Navneet Aditya Waiba]]
[[Satya Aditya Waiba]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://nepalisamachar.com/?p=3580 Gopal Yonzon, Nepali Samachar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030084238/https://nepalisamachar.com/?p=3580 |date=30 October 2020 }}
* {{YouTube|U-yLJNgfeug|Gopal Yonzon – Nepal ko Chhoro}}
* [https://web.archive.org/web/20110714163653/http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=11 Gopal Yonzon's songs]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Yonzon, Gopal}}
[[Category:Nepalese musicians]]
[[Category:Nepalese male singers]]
[[Category:Nepali-language singers]]
[[Category:People from Darjeeling]]
[[Category:1943 births]]
[[Category:1997 deaths]]
[[Category:Indian emigrants to Nepal]]
[[Category:20th-century singers]]
[[Category:20th-century male singers]]
0bkzfwp9ms8kg92vqgr555h7yn7iixn
ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ
0
17744
199251
100574
2026-10-24T01:08:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199251
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ (কল্পনা দত্ত)
| image = File:Sri Kalpana Dutt.jpg
| birth_date = {{Birth date|1913|07|27|df=y}}
| birth_place = ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ, [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱚ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]])
| death_date = {{death date and age|1995|2|8|1913|7|27|df=y}}
| death_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱛᱟᱹ
| party = ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱨᱢᱤ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ<br />
᱑᱙᱔᱐ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| profession = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱱᱫᱳᱞᱳᱱ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
}}
'''ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ''' (᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱑᱓ - ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱱᱫᱳᱞᱳᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱞᱩᱴᱷ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Chandra, Bipan and others (1998). ''India's Struggle for Independence'', New Delhi: Penguin Books, {{ISBN|0-14-010781-9}}, p.253</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ [[ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱡᱳᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1995/02/26/obituaries/kalpana-joshi-81-struggled-for-india.html|title=Kalpana Joshi, 81; Struggled for India|date=26 February 1995|work=[[The New York Times]]|accessdate=19 May 2010}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱚ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Sailesh Kumar Bandyopadhyay |chapter=Dutta, Kalpana |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Datta,_Kalpana |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2021-09-30 |archive-date=2022-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601102341/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Datta,_Kalpana |url-status=dead}}</ref> ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ (ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚᱸᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ (ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱫᱚᱛᱛᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱙ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱩᱞᱮᱥᱟᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱮᱛᱷᱩᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱟ-ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ''ᱪᱷᱟᱛᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱷ'' (ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱤᱱᱟ ᱫᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱯᱨᱤᱛᱤᱞᱚᱛᱟ ᱣᱟᱫ-ᱫᱮᱫᱟᱨ]] ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Jain|first=Simmi|title=Encyclopaedia of Indian Women through the Ages|url=https://books.google.com/books?id=-vDiqxmuQmIC&pg=PA106|volume=Vol.3|year=2003|publisher=Kalpaz Publications|location=Delhi|isbn=81-7835-174-9|page=106}}</ref>
==ᱥᱚᱥᱚᱥᱛᱨᱚ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱱᱫᱳᱞᱳᱱ==
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱞᱩᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱚᱥᱚᱥᱛᱨᱚ ᱡᱟᱸᱜᱮ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ "ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱨᱢᱤ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ" ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱤᱛᱤᱞᱚᱛᱟ ᱣᱟᱫ-ᱫᱮᱫᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱢᱦᱟᱸ ᱞᱟᱦᱟᱸ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱜᱨᱮᱯᱛᱟᱨ ᱚᱪᱚᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱸᱭ ᱩᱠᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱟᱭᱨᱟᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱥᱮᱱ ᱠᱚ ᱜᱨᱮᱯᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱓ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱞᱩᱴᱷ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱡᱮᱦᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
==ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ==
᱑᱙᱓᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱳᱞᱳᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱱᱮᱛᱟ ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱡᱳᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚᱸᱭ ᱵᱮᱨᱮᱛ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "চট্টগ্রাম অস্ত্রাগার আক্রমণকারীদের স্মৃতিকথা" (''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱚᱥᱛᱨᱟᱜᱟᱨ ᱟᱠᱨᱳᱢᱳᱱᱠᱟᱨᱤᱫᱮᱨ ᱥᱨᱤᱛᱤᱠᱚᱛᱷᱟ'') ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱛᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱡᱳᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱟᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱡᱳᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱞᱩᱴᱷ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱷᱮᱞᱮ ᱦᱟᱢ ᱡᱤ ᱡᱟᱱ ᱥᱮ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱢᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ]] ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://archive.is/20121211103113/http://greenhouse.economics.utah.edu/pipermail/margins-to-centre/2005-September/000597.html Women in India and Pakistan: The Struggle for Independence from British Rule (Part 3)]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
03u41rs6rlq7cifwy9h3tim2o84gwg1
ᱡᱟᱱ ᱴᱤᱣᱤ
0
19093
199262
150294
2026-10-24T05:36:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199262
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Indian television channel}}
{{Use Indian English|date=May 2015}}
{{Use dmy dates|date=May 2015}}
{{Infobox television channel
| name = ᱡᱟᱱ TV
| logo = jantvlogo3.png
| logo_size = 150px
| logo_caption = Logo for Jan TV
| launch_date = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒
| owner = CSL Infomedia Pvt. Ltd.
| picture_format = [[4:3]], [[SDTV]], [[mpeg4]]
| headquarters = [[ᱡᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| website = [http://www.jantv.in]
| sat_serv_1 = IS-20 (68.5 E)
| sat_chan_1 = 3827.5 MHz 7200 KSPS Vertical DVB S2 MPEG4<ref>[https://www.lyngsat.com/Intelsat-20.html JAN TV ON Lyngsat] www.lyngsat.com</ref>
| sat_serv_2 = [[Airtel digital TV]] (India)
| sat_chan_2 = Channel 355 <
| sat_serv_3 = [[Tata Sky]]
| sat_chan_3 = Channel 1185
| cable_serv_1 = Cable networks in [[Rajasthan]]
| cable_chan_1 = Reliance JIO TV,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=owrHVrXKMKo JAN TV ON JIO TV Youtube link] —via YouTube</ref><ref>[https://gavnit.com/posts-931 JAN TV ON JIO TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102132828/https://gavnit.com/posts-931 |date=2 January 2022 }} gavnit.com</ref> Local Cable Networks<ref>[http://www.jantv.in JAN TV Distribution] www.jantv.in</ref>
| online_serv_1 = Live stream
| online_chan_1 = {{url|http://www.jantv.in}}
| online_serv_2 = MX Player
| online_chan_2 = {{url|https://www.mxplayer.in/live-tv/jan-tv-live-channel-7078jantvin}}
}}
ᱡᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱜᱽᱨᱚᱦ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[http://www.lyngsat.com/tvchannels/in/Jan-TV.html Jan TV info on LyngSat] www.lyngsat.com</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱤᱮᱥᱮᱞ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱟᱤᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱟᱡᱽᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱨᱤ [[ᱟᱥᱚᱠ ᱜᱟᱦᱞᱚᱛ]] <ref>{{cite web | url=http://www.indianexpress.com/videos/national/6/gehlot-attends-jan-tv-launch/9760 | title=Gehlot attends Jan TV launch | work=The Indian Express | date=15 May 2012 | access-date=27 June 2012}}</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱡᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ==
ᱡᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱟᱫᱷᱟᱱ ᱥᱟᱸᱯᱟᱫᱟᱠ ᱥᱨᱤ ᱥᱩᱨᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱬᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱤᱮᱥᱮᱞ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱟᱤᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱫᱮᱥᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ==
ᱡᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ᱾ᱡᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
<ref>[http://www.jantv.in Jan TV Official website] www.jantv.in Accessed June 2012.</ref>
<br />
ᱡᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref>[http://www.jantv.in/showsdisplay/shows.php Jan TV Programs] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} www.jantv.in Accessed August 2012.</ref>
* ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱚᱞᱟ
* ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ
* ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚ
* ᱫᱷᱟᱨᱛᱤ ᱩᱜᱽᱞᱮ ᱥᱳᱱᱟ
* ᱜᱩᱞᱤᱥᱛᱟᱱ
* ᱠᱨᱟᱭᱢ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ
* ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱭᱟᱫᱩ ᱠᱟ ᱥᱟᱯᱷᱚᱨ
* ᱢᱮᱰᱤ ᱴᱚᱠ
* ᱡᱟᱱ ᱥᱩᱨᱵᱷᱤ
* ᱮᱠ ᱢᱩᱞᱠᱟᱛ
* ᱓᱓ ᱡᱤᱞᱟ ᱓᱓ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ
* ᱨᱟᱜ ᱥᱚᱨᱤᱛᱟ
* ᱨᱳᱥᱟᱱᱤ ᱠᱟ ᱥᱟᱯᱷᱚᱨ
* ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱦᱟᱸ
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ==
* [[List of Hindi-language television channels]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* [https://www.trai.gov.in/sites/all/themes/cmf/data/List_FTA_channel_2092019.pdf JAN TV on Telecom Regulatory Authority of India website]
* [https://mib.gov.in/sites/default/files/Master%20List%20of%20Permitted%20Private%20%20statellite%20TV%20Channels%20as%20on%20%2031.10.2018.pdf JAN TV on Ministry of Information and Broadcasting of India website]
* [https://www.samachar4media.com/industry-briefing/jan-tv-news-channel-launch-in-up-and-mp-15797.html जन टीवी उत्तर प्रदेश औऱ मध्य प्रदेश मे करेगा विस्तार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102134226/https://www.samachar4media.com/industry-briefing/jan-tv-news-channel-launch-in-up-and-mp-15797.html |date=2 January 2022 }}
* [https://www.rajasthandirect.com/media/tv-channels/jan-tv JAN TV channel in Rajasthan]
* [https://www.indiainfoline.com/article-amp/news/bse-announcements-compucom-softwares-subsidiary-inaugurates-jantv-a-satellite-tv-channel-315341796_1.html Compucom Software's subsidiary inaugurates JanTV, a satellite TV channel]
* [https://www.bhaskar.com/news/latest-jhunjhunu-news-041003-1817806.html JAN TV reference in Dainik Bhaskar]
* [https://web.archive.org/web/20121026080112/http://www.mediamirchi.com/JanTV_launch_from_rajasthan मीडिया मिर्ची | जन टीवी का भव्य आगाज, मुख्यमंत्री अशोक गहलोत ने किया उद्घाटन]
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.jantv.in/ Official website]
{{Television news in India}}
[[Category:24-hour television news channels in India]]
[[Category:Hindi-language television channels in India]]
[[Category:Television channels and stations established in 2012]]
[[Category:Mass media in Rajasthan]]
{{India-media-stub}}
{{tv-station-stub}}
qavfnm47v8kiuetspa7svlmr12tim8l
ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ
0
22324
199285
131758
2026-10-24T11:29:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199285
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox recurring event
| name = ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ
| logo = Official Logo Srijan 2017.png
| organized = ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴ ᱨᱟᱱ
| location = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| years_active = ᱑᱖
| founded = ᱒᱐᱐᱔
| frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| capacity = ᱒᱐ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ
| dates = ᱘–᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙
| last =
| next = ᱘–᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| venue = ᱯᱨᱳᱱᱤᱛ ᱜᱚᱰᱟ, ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ(ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱢ)
| genre = [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ
| attendance = ᱓᱐ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ
| patron = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱭᱤᱱᱰᱥ)]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| website = [http://www.srijaniitism.org www.srijaniitism.org]
}}
'''ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ''' ([[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]: सृजन, ᱨᱳᱢᱟᱱ: Sr̥jan, ᱛᱚᱨ. 'ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ') ᱫᱚ [https://www.iitism.ac.in/iitismnew/ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230328183747/https://www.iitism.ac.in/iitismnew/ |date=2023-03-28 }} ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ, ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ, ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1100225/jsp/jharkhand/story_12146426.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301175607/http://www.telegraphindia.com/1100225/jsp/jharkhand/story_12146426.jsp|url-status=dead|archive-date=1 March 2010|title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) - Jharkhand - ISM fest kicks off in style|work=telegraphindia.com}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘===
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱥ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱥᱵᱩ ᱜᱨᱮᱣᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱯᱚᱞᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱯᱷᱤᱨᱛᱚᱱ ᱫᱚ ᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱢ ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱡᱮ ᱛᱮᱡᱚᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤ.ᱡᱮ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱮᱯᱷ.ᱵᱤ.ᱵᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ, ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾
===ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱒᱐᱑᱗===
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱛᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱱᱰᱤᱥ ᱨᱮᱰᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱤ.ᱰᱤᱹᱮᱢ ᱟᱨ ᱰᱤᱢᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱹᱡᱮ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱴᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱯᱷ ᱵᱤᱯᱩᱞ ᱜᱳᱭᱟᱞ, ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱠᱥᱟ ᱛᱷᱟᱠᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱮᱯᱷ.ᱵᱤ.ᱵᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ, ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾
===ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕===
ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱣᱤᱰᱤᱥ ᱰᱮᱛᱷ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱰ ᱢᱟᱭᱱᱰᱥᱤᱯᱷᱴ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱡᱳᱱᱤᱛᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱤᱢ ᱥᱩᱞᱟᱭᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://ww.itimes.com/video/srijan-2015-salim-sulaiman-ism-dhanbad |title=Srijan 2015 - Salim Sulaiman at ISM Dhanbad |publisher=Mahtovidyapati |date=24 January 2017 |website=ww.itimes.com/ |access-date=25 January 2017}}</ref>
===ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔===
ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱚ ᱒᱕-᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ "ᱠᱟᱞᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ" ᱨᱮ ᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱠᱥᱟ ᱥᱮᱴᱷ ᱰᱟᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱣᱮᱵᱽᱵᱮ (ᱞᱤᱰ ᱵᱷᱳᱠᱚᱞᱤᱥᱴ ᱵᱞᱩ), ᱡᱚᱞ (ᱵᱮᱱᱰ), ᱡᱩᱜᱽᱡᱤ ᱰᱤ ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱡᱮ ᱦᱚᱨᱥᱤᱛ ᱥᱟᱦ ᱮᱱᱠᱳᱨ (ᱥᱴᱟᱨ ᱱᱟᱭᱤᱴ) ᱟᱨ ᱯᱨᱳ ᱥᱳᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱚᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱮᱢ.ᱟᱨ. ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱟᱨ.ᱮᱥ. ᱥᱨᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.knowafest.com/2009/12/srijan-2010-ism-dhanbad-techno-cultural.html|title=Srijan 2010, ISM Dhanbad, Techno Cultural Fest, Feb 25-27 2010|work=knowafest.com|access-date=2023-04-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030919/http://www.knowafest.com/2009/12/srijan-2010-ism-dhanbad-techno-cultural.html|url-status=dead}}</ref>
==ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ, ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://iitism.com/srijan-dhanbad-cultural-fest/#events|title=Srijan Events|website=IITISM.com|access-date=2023-04-05|archive-date=2023-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305115921/http://iitism.com/srijan-dhanbad-cultural-fest/#events|url-status=dead}}</ref>
==ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱫᱟ==
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
gw5d27dm14ta9ckmu3bmzsnwr1rqhue
ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22801
199248
198596
2026-10-23T22:28:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199248
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|official_name = ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ
|other_name =
|native_name =
|nickname =
|settlement_type = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
|motto =
|image_skyline = Fullara 1.JPG
|imagesize =
|image_caption = ᱯᱷᱩᱞᱞᱟᱨᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ
|image_flag =
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_map = File:Labpur in Birbhum (West Bengal).svg
|mapsize =
|map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
|pushpin_map =
|pushpin_label_position =right
|pushpin_mapsize=
|pushpin_map_caption =
|subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
|subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
|subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
|subdivision_type3 = Parliamentary constituency
|subdivision_name3 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]
|subdivision_type4 = ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ
|subdivision_name4 = [[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]]
|leader_title =
|leader_name =
|established_title =
|established_date =
|area_magnitude =
|unit_pref = Metric
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 267.98
|area_land_km2 =
|population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = ᱒,᱐᱑,᱙᱐᱑
|population_density_km2 = auto
|timezone = [[Indian Standard Time|IST]]
|utc_offset = +᱐᱕.᱓᱐
|coordinates = {{coord|23|48|37|N|87|47|44|E|display=inline}}
|elevation_footnotes =
|elevation_m =
|elevation_ft =
|postal_code_type = PIN
|postal_code =
|area_code =
|blank_name = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
|blank_info = ᱗᱑.᱒᱐%
|website = http://birbhum.nic.in/
|footnotes =
}}
'''ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ''' (ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱦᱚᱠᱚ ᱚᱞ ᱜᱮᱭᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱜᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱟᱨᱟᱜ [[ᱢᱚᱨᱟᱢ]], ᱠᱚᱢ ᱩᱵᱽᱡᱟᱹᱣ ᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]], [[ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]], [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ]], ᱟᱨ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱩᱵᱽᱡᱟᱹᱣ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱤᱸᱥᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱓.᱕% ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ|ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]] ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒,᱐᱑᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱪᱟᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="land">{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page v: Progress and Heritage of Birbhum, Page 15: Physiography, Page 21: Tenancy, Agriculture |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱨᱩᱼᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Human Development Report: South 24 Parganas |url=http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |archive-date=5 October 2016 |access-date=7 August 2016 |website=(1) Chapter 1.2, South 24 Parganas in Historical Perspective, pages 7-9 (2) Chapter 3.4, Land reforms, pages 32-33 |publisher=Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009}}</ref> ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱙,᱙᱖᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱵᱷᱮᱥᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱑,᱖᱑,᱕᱑᱕ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱘% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱠᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="land" /> ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱔᱕ᱹ᱙%, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII B |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1908_PART_B_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page 17 : District Highlights – 2011 census |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱠᱮᱸᱫᱩᱞᱤ|ᱡᱳᱭᱫᱮᱵ ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱱᱩᱨ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱱᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ|ᱥᱚᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡᱭᱟᱹ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱢᱚᱨᱛᱚ ᱥᱮᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page v: Progress and Heritage of Birbhum, Pages 102-105: Bolpur-Satiniketan, Visva Bharati |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ==
[[ᱛᱟᱨᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱚᱱᱫᱷᱭᱚᱯᱟᱫᱷᱟᱭᱟ]], ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite book |last1=Devi |first1=Mahashweta |title=Tarasankar Bandyopadhyay |edition=2nd |series=Makers of Indian Literature |year=1983 |orig-year= 1975 |publisher= Sahitya Akademi |location= New Delhi }}</ref><ref>Sengupta, Subodh Chandra and Bose, Anjali (editors), (1976/1998), ''Samsad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary) Vol I, {{in lang|bn}}, Kolkata: Sahitya Samsad, {{ISBN|81-85626-65-0}}, p 195</ref>
[[ᱟᱵᱽᱫᱩᱥ ᱥᱟᱛᱛᱟᱨ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], (᱑᱙᱘᱑-᱑᱙᱘᱒), ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sattar,_Justice_Abdus | title = Sattar, Justice Abdus | first = Mofakkhar Hossain | last = Khan | publisher = Banglapedia | access-date = 1 February 2018 | archive-date = 25 November 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201125142203/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sattar,_Justice_Abdus | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.telegraphindia.com/1120723/jsp/siliguri/story_15760318.jsp| archive-url = https://web.archive.org/web/20180206131616/https://www.telegraphindia.com/1120723/jsp/siliguri/story_15760318.jsp| url-status = dead| archive-date = February 6, 2018| title = First President from Birbhum not Pranab - Close to Mirati is former Bangla President Abdus Sattar’s home| first= Soumi| last=Bhattacharya| publisher = The Telegraph, 23 July 2012|access-date = 1 February 2018}}</ref>
[[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ|ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], (᱒᱐᱑᱒-᱒᱐᱑᱗), ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name="GOVT">{{cite web|url=http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195|title=Shri Pranab Mukherjee|publisher=Government of India|access-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514145924/http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195 |archive-date=2011-05-14}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article3681618.ece?homepage=true | title=Pranab Mukherjee sworn-in 13th President | date=25 July 2012 | work=The Hindu | first=Smita | last=Gupta | location=Chennai, India | archive-url=https://web.archive.org/web/20200831133149/https://www.thehindu.com/news/national/pranab-lays-stress-on-economic-equity/article3681618.ece?homepage=true | archive-date=31 August 2020 | access-date=27 June 2023 | url-status=dead}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Birbhum_district_map.svg|left|thumb|418x418px|ᱵᱤᱨᱤᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱱ6 ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱢᱮ ᱾]]
ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23.8104|N|87.7956|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱲᱤ-ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽ-ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱦᱮᱞᱟᱣ ᱴᱚᱯᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 15: Physiography | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 14 December 2017}}</ref>
ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱩᱨᱩᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱛᱩᱜᱨᱟᱢ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/birbhum.html |title = Tehsil Map of Birbhum |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 14 December 2017}}</ref>
ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱤᱯᱨᱚᱛᱤᱠᱩᱲᱤ, ᱪᱳᱣᱟᱛᱛᱟ-ᱢᱳᱦᱳᱫᱟᱨᱤ ᱑, ᱪᱳᱣᱟᱛᱟ-ᱢᱳᱦᱳᱫᱟᱨᱤ᱒, ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱦᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱤᱱᱫᱩᱥ, ᱡᱟᱢᱱᱟ, ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱱᱟᱦᱟᱨ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱑, ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱒ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱵᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Birbhum - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 17 December 2017}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
===ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱑,᱙᱐᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖,᱔᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱕,᱔᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱐᱓,᱗᱗᱗ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱘,᱑᱒᱔ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱒᱓,᱗᱕᱐ ᱡᱚᱱᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱑,᱖᱔᱙ (᱓᱐.᱕᱓%) ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱕᱐᱗ (᱔.᱗᱑%)᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 6 December 2017}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱖,᱘᱔᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱑.᱒᱐%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱗᱐,᱙᱑᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱗.᱓᱒%) ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱕᱕,᱙᱒᱘ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔.᱗᱐%) ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱒.᱖᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.24}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|30.54}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|black|0.22}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱙,᱗᱙᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱖᱙.᱒᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖᱑,᱖᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓᱐.᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱐.᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱔᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱐.᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱗᱒.᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱖᱒.᱓% ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱒᱗.᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗.᱑% ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱐.᱓% ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 47: Religion| publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 14 December 2017}}</ref>
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 95.90 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 3.68 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ |value3 = 0.42 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱙᱕.᱙᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱓.᱖᱘% [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ==
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱒᱘.᱓%, ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱒.᱓% ᱾
ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱒, ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱒, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱑, ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱒ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱑, ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱕᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱑ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱓᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱾ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ===
{{Pie chart
|caption= '''ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ<br/>ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ'''
|value1 = 22.78
|label1 = ᱪᱟᱹᱥᱤ
|value2 = 52.74
|label2 = ᱪᱟᱥ ᱵᱮᱞᱟᱨ
|value3 = 3.90
|label3 = ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ
|value4 = 20.58
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ}}
===ᱯᱚᱨᱤᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱳ===
===ᱪᱟᱥ===
===ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ===
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑.᱒᱓% ᱜᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱔᱗᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| title = District Human Development Report: Birbhum, Chapter IV: Economic Opportunities and Security of Livelihood| work = Chapter 4.4: Opportunities in Industries, Page 93| publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009| access-date = 20 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20170611000625/http://www.wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| archive-date = 11 June 2017| url-status = dead}}</ref>
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵᱽ, ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱛᱚᱣᱟ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ, ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| title = District Human Development Report: Birbhum, Chapter IV: Economic Opportunities and Security of Livelihood| work = Chapter 4.2: Structure of Employment, Page 78| publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009| access-date = 20 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20170611000625/http://www.wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| archive-date = 11 June 2017| url-status = dead}}</ref>
===ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱷᱟᱱᱰ===
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱦᱟᱛ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱒᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | title = Backward Regions Grant Funds: Programme Guidelines | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | access-date = 22 January 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171030225317/http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | archive-date = 30 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=84879 | title= Backward Regions Grant Fund| work= Press Release, 14 June 2012 |publisher= Press Information Bureau, Government of India | access-date = 22 January 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖|ᱥᱮ.ᱮᱪ ᱖]] ᱫᱚ ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱞᱞᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 14 December 2017}}</ref> ᱢᱟᱜᱽ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞᱞᱟᱨᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name = "Government">{{cite web | url = http://birbhum.gov.in/birtour2.htm | title = Labhpur| access-date = 2007-08-24 | publisher = Birbhum District administration}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.sambhunathcollege.ac.in/ |title = Sambhu Nath College | publisher= SNC | access-date = 9 February 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! | title = Sambhunath College | publisher = College Admission | access-date = 9 February 2018 | archive-date = 10 February 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210002859/http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =1 February 2018 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
eoefgkrhfrk6zgklp9jg38mzq73030e
ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
23317
199279
199103
2026-10-24T09:13:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199279
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Taki ViewFromGuestHouse.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱴᱟᱠᱤ]] ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
| map = Nadia Rivers.jpg
| map_size =
| map_caption = ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱦᱟᱱᱛᱮᱼᱱᱷᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ
| subdivision_name1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location=
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 =
| source1_location =
| source1_coordinates=
| source1_elevation =
| mouth =
| mouth_location =
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]: ইছামতী নদী), ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Ahmed |first=Tahmina |year=2012 |chapter=Ichamati River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ichamati_River |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2023-08-02 |archive-date=2023-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802125241/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ichamati_River |url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name = "Conservation">{{cite web |last=Basu |first=Biplab Bhusan |title=Overview of Conservation and Development of Affected Rivers in South Bengal |url=http://209.85.175.104/search?q=cache:gO6GAUkcaogJ:sfr-india.org/Docs/Achievements_L.pps+Ichhamati&hl=en&ct=clnk&cd=33&gl=in |publisher=School of Fundamental Research |access-date=2007-12-10}}{{dead link|date=August 2015}}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: (᱑) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱥᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱮᱵᱽᱦᱟᱴᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ (᱒) ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ (᱓) ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ᱾ ᱑᱗᱖᱔-᱖᱖ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱱᱮᱞ ᱟᱜ ᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia/><ref name = "Conservation"/> ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱳᱨᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱥᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱳᱜᱤᱱᱤᱜᱷᱟᱴ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia/>
==ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ==
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ [[ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱜᱟᱸ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Bengal to carve out seven new districts |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bengal-to-carve-out-seven-new-districts/articleshow/93281596.cms?from=mdr |access-date=3 August 2022 |work=The Economic Times}}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite book |last=Rob |first=Md Abdur |year=2012 |chapter=Ganges-Padma River System |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganges-Padma_River_System |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2023-08-02 |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715230118/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganges-Padma_River_System |url-status=dead}}
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
50w0vjjah64o9m95bk92hixqg3yzfbb
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23388
199252
158698
2026-10-24T01:24:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199252
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Karimpur-I in Nadia (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|58|46|N|88|37|19|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 215.78
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 22
| population_total = 183,556
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_info2 = ᱑᱑᱑,᱗᱑᱖ (᱖᱗.᱗᱐%)
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱑᱑᱕᱒ (ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ)<br/>᱗᱔᱑᱑᱕᱘ (ᱥᱤᱠᱟᱨᱯᱩᱨ) ᱗᱔᱑᱑᱕᱘(ᱠᱮᱪᱚᱣᱫᱟᱝᱜᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱗᱑
| registration_plate = WB-51, WB-52
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|nadia.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱦᱚᱛᱛᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ {{coord|23|58|46|N|88|37|19|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/11919298/Karimpur-PS-CI-Office-Karimpur-Nadia | title= Karimpur PS and CI office, Karimpur, Nadia | work= Nadia District| publisher= Wikimapia | access-date = 24 February 2016}}</ref>
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱟᱝᱜᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱟᱝᱜᱤ]] ᱟᱨ [[ᱰᱳᱢᱠᱚᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱳᱢᱠᱚᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱣᱞᱟᱛᱯᱩᱨ ᱩᱯᱡᱤᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱣᱳᱫᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱣᱳᱫᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 15 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Daulatpur_Upazila_(Kushtia_District) | title = Daulatpur Upazila (Kushtia District) | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 19 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210119181108/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Daulatpur_Upazila_%28Kushtia_District%29 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱑᱕.᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱳᱜᱚᱞᱵᱚᱨᱤᱭᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱳᱜᱚᱞᱵᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 7 October 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱵᱚᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf|title = District Census Handbook: Nadia, Series 20 Part XII A | work= Map of Nadia with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 May 2017 }}</ref>
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱦᱚᱨᱮᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ, ᱦᱳᱜᱚᱞᱵᱚᱨᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱢᱥᱮᱨᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒, ᱢᱚᱫᱷᱩᱜᱚᱨᱤ, ᱯᱤᱯᱩᱞᱵᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱨᱯᱩᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Nadia - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 7 May 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱓,᱕᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐,᱘᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕,᱘᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱔,᱕᱗᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱘,᱙᱘᱕ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱘,᱕᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱒,᱐᱕᱔ (᱑᱗.᱔᱖%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕,᱘᱖᱗ (᱓.᱒᱐%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 25 February 2016}}</ref>
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ]] (᱙,᱖᱖᱑), [[ᱩᱛᱛᱚᱢᱯᱩᱨ]] (᱑᱓,᱐᱐᱐) ᱾<ref name=census2011/>
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ (᱔,᱑᱘᱒), ᱢᱚᱫᱷᱩᱜᱚᱨᱤ (᱕,᱓᱕᱖), ᱚᱱᱫᱷᱟᱨ ᱠᱳᱴᱷᱟ (᱑᱕,᱒᱔᱔), ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱯᱩᱨ (᱕,᱓᱐᱓), ᱡᱚᱢᱥᱮᱨᱯᱩᱨ (᱖,᱖᱘᱙), ᱜᱚᱵᱽᱨᱩᱰᱟᱝᱜᱟ (᱔,᱓᱖᱕), ᱥᱮᱱᱯᱟᱲᱟ (᱕,᱔᱓᱒), ᱯᱟᱠᱵᱩᱛᱟᱦᱩᱰᱟ (᱘,᱙᱓᱓), ᱵᱚᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ (᱙,᱙᱔᱒), ᱠᱮᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ (᱗,᱑᱙᱑) ᱟᱨ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽᱯᱩᱨ (᱔,᱐᱘᱑) ᱾<ref name=census2011/>
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱦᱚᱨᱮᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ (᱓,᱒᱙᱕) ᱟᱨ ᱯᱤᱯᱩᱞᱵᱚᱨᱤᱭᱟ (᱓,᱕᱗᱔) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱑,᱗᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱗.᱗᱐%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱙,᱓᱖᱘ (᱖᱗.᱘᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱒,᱓᱔᱘ (᱖᱕.᱔᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱔.᱓᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|67.77}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|31.95}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.28}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱒᱔,᱔᱐᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱗.᱗᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱘,᱖᱔᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱑.᱙᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓᱗᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱒᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱓᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱐᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱙᱕,᱗᱓᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱔.᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱖᱒,᱓᱕᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕.᱒᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱗᱓,᱙᱑᱔ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱖.᱖᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱓᱒,᱗᱒᱙ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱓.᱒᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/download.php?v=13 |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Table 17.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170302072706/http://dospiwb.org.in/download.php?v=13 |archive-date = 2 March 2017 }}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱘.᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱚᱦᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱟᱡᱟᱨ ([[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱬᱟᱜᱷᱟᱴ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 May 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱘,᱔᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱒᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱓᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱘,᱖᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf | title = District Census Handbook, Nadia, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 591, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 May 2017}}</ref>
[[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱱᱟᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱗᱕ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱗ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱕᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱚᱨᱯᱩᱨ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱪᱤ ᱡᱚᱢᱥᱮᱨᱯᱩᱨ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =3 October 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
641ti9ax9vggybqqpl6pedhoxym67tt
ᱡᱟᱭ ᱜᱽᱨᱤᱰᱤᱱᱟ
0
23663
199261
123221
2026-10-24T05:32:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199261
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱟᱭ ᱜᱽᱨᱤᱰᱤᱱᱟ
| image = Jay Grdina.JPG
| caption = ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱭ ᱜᱽᱨᱤᱰᱤᱱᱟ
| birth_date = {{birth date and age|1967|10|11}}
| birth_place = [[Ohio]], U.S.
| other_names = Justin Sterling
| occupation = Businessman, pornographic actor
| spouse = {{marriage|[[Jenna Jameson]]|2003|2006|end=div}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ᱡᱚᱱ''' ᱡᱤᱼᱡᱚᱭ '''ᱜᱽᱨᱤᱰᱤᱱᱟ'''<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://cdn.digitalcity.com/tmz_documents/jameson_divorce.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626195429/http://cdn.digitalcity.com/tmz_documents/jameson_divorce.pdf |archive-date=June 26, 2012 |access-date=May 28, 2013}}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱗) ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ [[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱠᱳᱨᱳᱥᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ '''ᱡᱮᱥᱴᱤᱱ ᱥᱴᱟᱨᱞᱤᱝ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱳᱭᱠᱟᱹᱥ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱽᱨᱤᱰᱤᱱᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱳᱦᱟᱭᱳ<ref name="BrandAccessForum">[https://web.archive.org/web/20060508203551/http://www.brandaccessforum.com/speakers.htm#jg Brand Access Forum] May 8, 2006, Los Angeles, California speaker profile. Archived from on May 8, 2006, by the [[Internet Archive]]</ref> ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱡᱟᱹᱭᱟᱱ ᱜᱳᱲᱮᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱞᱳᱵᱷᱟᱠ ᱠᱨᱳᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.jutarnji.hr/novi-broj-magazina-svijet-uz-nedjeljni-jutarnji--niste-culi-za-nju--iva-mihalic-postat-ce-nasa-najveca-zvijezda/1005777/|title=U novom SVIJETU sve o PORNOGRAFSKOM MOGULU iz Karlovca: Kako se zaljubio u Jennu Jameson i stvorio američku PORNO SCENU|work=jutarnji.hr|access-date=July 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623052224/http://www.jutarnji.hr/novi-broj-magazina-svijet-uz-nedjeljni-jutarnji--niste-culi-za-nju--iva-mihalic-postat-ce-nasa-najveca-zvijezda/1005777|archive-date=June 23, 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱹᱰ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱞᱨᱤᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱚᱞᱥ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱮᱴᱥ ᱢᱤᱞᱥ ᱳᱦᱟᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱤᱞᱢᱳᱨ ᱮᱠᱫᱟᱰᱤᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱭᱟᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱱᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱑᱙᱙᱒ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ , ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱱᱤᱱᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱭᱳᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="BrandAccessForum"/> 1995 ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ' ᱢᱮᱠᱷᱮᱞ ᱥᱟᱱᱴᱮᱱᱜᱮᱞᱳ ' ᱡᱮᱥᱴᱤᱱ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱴᱤᱱ ᱥᱴᱟᱨᱞᱤᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱤᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠᱼᱚᱥᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="NewYorkTimes" /> 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 2 ᱠᱳᱴᱤ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ 6,700 ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱯᱷᱩᱴ (620 ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥᱼᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱳᱴᱥᱰᱮᱞᱮ ᱮᱨᱤᱡᱳᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱑0,000 ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱯᱷᱩᱴ (930 ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱔ᱹ᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱡ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="NewYorkTimes">[https://www.nytimes.com/2004/04/15/garden/15JENN.html?ex=1397361600&en=3e0359841e9017c4&ei=5007&partner=USERLAND "At Home with Jenna Jameson: Off Camera, Cashmere and Crosses"] by Dinitia Smith, ''[[The New York Times]]'', April 15, 2004</ref>
᱒000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮᱡᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱵ ᱡᱮᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="NewYorkTimes"/> ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ , ᱯᱮᱹᱞᱵᱚᱭ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱤᱡᱽ ᱡᱮᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱥᱤᱠ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚᱞᱵ ᱡᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="MarketWatch">[http://www.marketwatch.com/News/Story/Story.aspx?guid=%7BA451B8E7-39A5-4120-83C9-DCD554D61B27%7D&siteid=google "Playboy gets more hardcore with new acquisition"], by William Spain, [[MarketWatch]], June 22, 2006</ref>
ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ' ''ᱵᱨᱤᱭᱟᱱᱟ'' ᱞᱚᱵᱷᱥ ᱡᱮᱱᱟ ' ' ᱫᱟ ᱢᱮᱥᱤᱭᱩᱡᱽ ᱟᱭ ᱰᱨᱤᱢ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱱᱟ ' ᱟᱨ ' ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱞ'' ᱢᱮᱛᱷᱮᱰ ' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱞᱵ ᱡᱮᱱᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱢᱥᱚᱱ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱞᱮᱵᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱟ ' ᱥ ᱡᱮᱱᱱᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱥ ᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱞᱵ ᱡᱮᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱤᱠᱥᱴᱟᱨ ᱾ ᱠᱳᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Kikster">{{Cite web |title=AdultFYI - Jay Grdina's Thoughts on "Dating Down"; He's Now Operating Celebrity Site Kikster.com |url=http://www.adultfyi.com/read.php?ID=43833 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929005109/http://www.adultfyi.com/read.php?ID=43833 |archive-date=September 29, 2011 |access-date=July 5, 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱠᱥᱴᱟᱨ ڈاᱴ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱮᱱᱳᱵᱷᱟᱨ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱶᱦᱟᱨ 'ᱱᱳᱦᱳ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱮᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/video/noho-sees-hangover-defense-sales-at-100-million-xGHvYiZBTAaR~28RghHUhQ.html|title=NoHo Sees Hangover Defense Sales at $100 Million|work=Bloomberg}}</ref>
᱒᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ , NOHO ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ , CNBC ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱽᱨᱮᱱᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jay Grdina, NoHo |url=http://video.cnbc.com/gallery/?video=3000028243 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201111/http://video.cnbc.com/gallery/?video=3000028243 |archive-date=March 4, 2016 |access-date=July 14, 2017 |publisher=CNBC}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱟᱨᱰᱤᱱᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.eastvalleytribune.com/article_f17954ea-5461-583c-9f2e-94ddb8be6210.html|title=Jenna Jameson's husband accused of assault|last=Powell|first=Brian|work=East Valley Tribune|access-date=July 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008145212/http://www.eastvalleytribune.com/article_f17954ea-5461-583c-9f2e-94ddb8be6210.html|archive-date=October 8, 2014|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱢᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="UPI">[http://www.upi.com/NewsTrack/view.php?StoryID=20061212-010505-5135r "Jenna Jameson files for divorce"], [[United Press International]], December 12, 2006</ref><ref>{{Cite web |title=Jenna Jameson 'a devout Catholic' and pregnant too - Monsters and Critics |url=http://www.monstersandcritics.com/people/news/article_1426892.php/Jenna_Jameson_a_devout_Catholic_and_pregnant_too |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130629221130/http://www.monstersandcritics.com/people/news/article_1426892.php/Jenna_Jameson_a_devout_Catholic_and_pregnant_too |archive-date=June 29, 2013 |access-date=February 2, 2022 |website=www.monstersandcritics.com}}</ref>
ᱜᱽᱨᱰᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱡ ᱵᱷᱮᱞᱤ , ᱮᱨᱤᱡᱳᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Club Jenna exec shares tips on being a good PV neighbor |url=http://www.azcentral.com/business/columns/articles/0925biz-buzz0925.html |access-date=July 14, 2017 |website=The Arizona Republic}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
* ᱑᱙᱙᱘ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱼᱰᱤᱵᱷᱟ ᱫᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ (ᱵᱮᱨᱤ ᱦᱟᱨᱞᱤᱣ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ)<ref>{{Cite web |title=AVN Awards – 1997 |url=http://www.rame.net/faq/avn/1997.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924084616/http://www.rame.net/faq/avn/1997.html |archive-date=September 24, 2015 |access-date=March 3, 2015 |publisher=RAME}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱔ ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ)
* ᱒᱐᱐᱕ ᱮᱯᱷᱰᱞᱤᱭᱩ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱼ ᱫᱟ ᱢᱮᱥᱤᱡ
* ᱒᱐᱐᱕ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ (ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱼ ᱫᱟ ᱢᱮᱥᱤᱡ
* ᱒᱐᱐᱕ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱩᱨᱤᱭᱞᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱮᱥ ᱥᱤᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢᱼ ᱫᱟ ''ᱢᱮᱥᱤᱡ'') (<small>ᱡᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱮᱥᱚᱱ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ)<ref name="AVN05" />
* ᱒᱐᱐᱕ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ (ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳᱼᱵᱮᱞᱞᱟ ᱞᱟᱵᱷᱥ ᱡᱮᱱᱟ)<ref name="AVN05" />
* ᱒᱐᱐᱗ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ (ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱼ ''ᱡᱮᱱᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱨᱵᱷᱳᱠᱮᱴᱩᱨ'' (<small>ᱡᱳᱱᱤ 5ᱼ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ</small>)
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* ᱢᱮᱭᱥᱯᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱭ ᱡᱤ (ᱡᱮᱥᱴᱤᱱ ᱥᱴᱟᱨᱞᱤᱝ)
* " [https://archive.today/20071012040519/http://www.eastvalleytribune.com/index.php?sty=70934&source=rss&dest=STY-70934 ᱡᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ] ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱵᱟᱨᱟᱭᱮᱱ ᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱠ ᱥᱚᱠᱟᱞ ᱮᱥᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
* Jay Grdina at the Adult Film Database
* Justin Sterling at IMDb
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱯᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱨᱰᱞᱟᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]]
87ebe3qygy91o4k402a87jaj92sr9er
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23868
199254
199089
2026-10-24T03:33:36Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199254
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Kumarganj in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25.43379|N|88.72671|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 286.90
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 169102
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ {{coord|25.43379|N|88.72671|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱤᱨᱤᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱪᱤᱨᱤᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur |publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dinajpur_Sadar_Upazila | title = Dinajpur Sadar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 20 June 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220620144553/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Dinajpur_Sadar_Upazila | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chirirbandar_Upazila|title = Chiribandar Upazila |publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Phulbari_Upazila_(Dinajpur_District) | title = Phulbari Upazila (Dinajpur District) | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181202070736/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Phulbari_Upazila_(Dinajpur_District) | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | title = Birampur Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 1 October 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221001215213/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | url-status = dead}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱤᱰᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱘᱖.᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱚᱴᱩᱱ, ᱵᱷᱳᱣᱟᱨ, ᱫᱮᱣᱩᱨ, ᱡᱟᱠᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱢᱳᱦᱱᱟ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱯᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱡᱷᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱙,᱑᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱘᱗,᱐᱙᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱒,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱘,᱗᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱓,᱘᱔᱐ (᱒᱕.᱙᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱘,᱗᱖᱙ (᱑᱗.᱐᱑%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱓,᱐᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱘,᱖᱔᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱔,᱓᱙᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4 |publisher=Census Commissioner of India |work=Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05) |access-date= 30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |archive-date=2011-07-19 }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ): ᱵᱳᱦᱚᱨ (᱒,᱔᱕᱖), ᱰᱟᱭᱚᱨ (᱓,᱕᱐᱔), ᱢᱳᱦᱱᱟ (᱑,᱑᱒᱒), ᱵᱚᱴᱩᱱ (᱓,᱒᱕᱕), ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱓,᱒᱔᱒), ᱡᱚᱠᱷᱤᱨᱯᱩᱨ (᱓,᱐᱐᱔), ᱥᱚᱢᱡᱷᱤᱭᱟ (᱑,᱘᱖᱑) ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ (᱓,᱙᱒᱐) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱮᱪᱮᱫ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱐᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱕᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱓,᱖᱔᱓ (᱘᱑.᱗᱖%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱑,᱔᱕᱒ (᱗᱐.᱖᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱑.᱑᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|64.23}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|34.13}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.32}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.32}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱙,᱓᱐᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔.᱘᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱙,᱙᱘᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱓᱒.᱖᱖% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱑᱒᱗ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱓᱙% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱖᱒᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱐.᱗᱐% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱐᱘,᱖᱑᱐ (᱖᱔.᱒᱓%) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱕᱗,᱗᱑᱘ (᱓᱔.᱑᱓%) ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒,᱒᱖᱖ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱔.᱖% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 83.70 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 13.56 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value3 = 2.74 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱘᱓.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱑᱓.᱕᱖% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙,᱘᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱕,᱔᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱕,᱓᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱒,᱘᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐,᱙᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱓᱘ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
[[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.kumarganjcollegeadmission.in/ | title = Kumarganj College | work = On line admission 2018-19 | publisher = KC | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205193548/http://www.kumarganjcollegeadmission.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://careern.in/institution/kumarganj-college | title = Kumarganj College | publisher = CareerN.in | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205193459/https://careern.in/institution/kumarganj-college | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱱᱤᱴᱳᱨᱟ (ᱥᱟᱢᱡᱤᱭᱟ ᱯᱤ. ᱮᱪ. ᱥᱤ.) (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱵᱷᱚᱛᱩᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱚᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
3laiq03z3hjfzodh5hl9ppy5mngn6nj
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23870
199244
160751
2026-10-23T20:15:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199244
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Gangarampur in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25.40|N|88.52|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 315.60
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 237628
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ {{coord|25.40|N|88.52|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur|publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url =http://en.banglapedia.org/index.php?title=Biral_Upazila | title =Biral Upazila | publisher =Banglapedia | access-date =24 November 2018 | archive-date =12 June 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220612151607/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Biral_Upazila | url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dinajpur_Sadar_Upazila | title = Dinajpur Sadar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 20 June 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220620144553/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Dinajpur_Sadar_Upazila | url-status = dead}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱤᱰᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref>
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱕.᱕᱒nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱖᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ (ᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | archive-date = 2 November 2018 | url-status = dead }}</ref>
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱟᱥᱳᱠᱜᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱥᱩᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱮᱞᱵᱟᱨᱤ ᱑, ᱵᱮᱞᱵᱟᱨᱤ ᱒, ᱪᱟᱞᱩᱱ, ᱫᱟᱢᱫᱟᱢᱟ, ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱱᱚᱱᱫᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱥᱩᱠᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱚᱭ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱗,᱖᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱐,᱖᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱗,᱐᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱒᱒,᱙᱔᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱔,᱖᱘᱗ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱙,᱙᱑᱔ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗᱒,᱒᱖᱒ (᱓᱐.᱔᱑%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱐᱗ (᱐.᱑᱓%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱟᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱖,᱖᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱖,᱔᱘᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐,᱑᱓᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑.᱐᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱒᱒.᱑᱑% ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4 |publisher=Census Commissioner of India |work=Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05) |access-date= 30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |archive-date=2011-07-19 }}</ref>
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): [[ᱜᱚᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱜᱚᱯᱟᱞᱯᱩᱨ]] (᱗,᱐᱑᱖) ᱾<ref name=census2011/>
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ) (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): ᱠᱟᱴᱚᱞᱦᱟᱴ ᱦᱳᱥᱮᱱᱯᱩᱨ (᱔,᱐᱖᱘), ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (᱕,᱘᱘᱓), ᱥᱩᱠᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ (᱕,᱑᱑᱕), ᱯᱟᱴᱟᱱ (᱕,᱑᱒᱗), [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (᱗,᱙᱒᱘) ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱵᱟᱨᱤ (᱗,᱒᱑᱖) ᱾<ref name=census2011/>
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): ᱟᱥᱚᱠᱜᱨᱟᱢ (᱒,᱖᱓᱒), ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ (᱑,᱓᱙᱖), ᱪᱟᱞᱩᱱᱟ (᱒,᱕᱒᱗), ᱩᱫᱚᱭ (᱑,᱔᱘᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨᱯᱩᱨ (᱒,᱕᱖᱐) ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱫᱟᱱᱯᱩᱨ (᱑,᱖᱒᱖) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱘,᱔᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱑.᱔᱕%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱒,᱘᱐᱓ (᱗᱗.᱐᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱕,᱖᱑᱐ (᱖᱕.᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱑.᱕᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|63.53}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|34.66}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.65}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.16}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱑,᱕᱔᱙ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱓.᱖᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱑,᱑᱖᱔ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱓᱔.᱔᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱕᱖᱒ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱗᱒% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱖᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱐.᱑᱖% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱕᱐,᱙᱖᱒ (᱕᱐.᱑᱙%) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱘᱒,᱓᱖᱐ (᱓᱔.᱖᱖%) ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓,᱙᱑᱗ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱔.᱖% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 86.85 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 8.79 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value3 = 1.31 |color3 = mediumseagreen
|label4 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value4 = 1.03 |color4 = salmon
|label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value5 = 2.02 |color5 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱘᱖.᱘᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱘.᱗᱙% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱑.᱓᱑% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱟᱨ ᱑.᱐᱓% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱮᱠᱟᱞᱚᱠᱷᱤ-ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/-train-malda-town-balurghat-passenger-55421/14243/441/1899 | title= 55721x->55421 Malda Town-Balurghat Passenger | work= Time Table |publisher= India Rail Info | access-date = 30 November 2018}}</ref>
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=police>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 2 October 2018}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱒,᱖᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱕᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒᱒,᱒᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱒᱕,᱕᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ/ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱟᱨ ᱙,᱔᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱯᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ (ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱒᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ/ᱮᱱᱡᱤᱳ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱳ ᱵᱟᱱᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟᱯᱩᱨ (ᱪᱮᱞᱚᱱ) ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶ) ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱵᱟᱢᱚᱝᱞᱟ (ᱵᱟᱱᱥᱩᱨᱤᱭᱟ) PHC ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶ) ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]]
cgatqmytv5jy7wsm2g2kla3klflddqz
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23913
199256
150637
2026-10-24T03:36:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199256
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Kushmundi in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25|31|35|N|88|21|56|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 310.50
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 198752
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ {{coord|25.52236|N|88.357269|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱚᱞ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱦᱚᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur|publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/uttar-dinajpur.html|title = Uttar Dinajpur | work= CD Block/ Tehsil map |publisher= Maps of India | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bochaganj_Upazila| title = Bochaganj Upazila| publisher = Banglapedia| access-date = 24 November 2018| archive-date = 12 June 2022| archive-url = https://web.archive.org/web/20220612150747/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Bochaganj_Upazila| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url =http://en.banglapedia.org/index.php?title=Biral_Upazila | title =Biral Upazila | publisher =Banglapedia | access-date =24 November 2018 | archive-date =12 June 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220612151607/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Biral_Upazila | url-status =dead}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱤᱰᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref>
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱐.᱖᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web|url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook|title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur|work = Tables 2.1, 2.2, 2.3|publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal|access-date = 24 November 2018|archive-date = 21 January 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱟᱠᱪᱟ, ᱵᱟᱨᱮᱞ, ᱫᱮᱣᱩᱞ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱢᱳᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱚᱱᱡᱤ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱢᱟᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘,᱗᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐᱐,᱓᱑᱗ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱘,᱔᱓᱕ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕,᱖᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱘᱘,᱙᱖᱗ (᱔᱔.᱗᱖%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕,᱖᱒᱒ (᱗.᱘᱖%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱗᱕,᱐᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙,᱑᱓᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱕,᱙᱕᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4 |publisher=Census Commissioner of India |work=Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05) |access-date= 30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |archive-date=2011-07-19 }}</ref>
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): ᱱᱟᱦᱤᱛ (᱔,᱖᱓᱐) ᱾<ref name=census2011/>
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ) ᱢᱟᱞᱤᱜᱟᱶ (᱑,᱔᱗᱒), ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ (᱒,᱓᱗᱘), ᱟᱠᱪᱟ (᱗᱑᱑), ᱵᱟᱨᱮᱞ (᱒,᱔᱕᱙), ᱫᱮᱣᱩᱞ (᱑,᱗᱘᱑), [[ᱠᱩᱥᱢᱩᱱᱰᱤ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ]] (᱓,᱙᱔᱘), ᱠᱚᱨᱚᱝᱜᱤ (᱓,᱗᱗᱒) ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱢᱳᱨᱟ (᱖᱘᱙) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱑᱓,᱒᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱕.᱔᱓%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱒,᱖᱑᱑ (᱗᱑.᱘᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱐,᱖᱒᱙ (᱕᱘.᱙᱖) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱒.᱘᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|60.32}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|38.86}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|0.68}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.14}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱕,᱗᱑᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱐.᱓᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱗,᱘᱑᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘.᱗᱓% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱐᱔᱙ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱖᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱐᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱓᱙% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱑᱙,᱘᱙᱑ (᱖᱐.᱓᱒%) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱗᱗,᱒᱓᱙ (᱓᱘.᱘᱖%) ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ, ᱘᱙᱐ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱔.᱖% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 93.32 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 5.24 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱨᱟᱝᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱝᱥᱤ]] |value3 = 1.02 |color3 = plum
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value4 = 0.42 |color4 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱙᱓.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱕.᱒᱔% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱖᱔% ᱫᱚ [[ᱨᱟᱝᱯᱩᱨᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱝᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱴᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐A ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱔,᱙᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱔᱐᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒᱓,᱒᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱐ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱔,᱐᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐,᱘᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
[[ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://kushmandiggdc.in/welcome |title = Government General Degree College, Kushmandi |publisher= GGDC | access-date = 4 December 2018 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://examfinder.in/kushmandi-government-college-admission/ |title = Kushmandi Government College | publisher= examfinder | access-date = 4 December 2018 }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ]] ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱᱰᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱦᱮᱞ (ᱱᱟᱱᱟᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ.) (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
akbhzyk9ey9uqcfs1e74qqhkamytnm6
ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
26251
199273
194586
2026-10-24T06:57:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199273
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=File:Mahananda from Tetulia.jpg|image_size=|image_caption=ᱛᱮᱛᱩᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱚᱦᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱮᱫᱟ|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|subdivision_name1=[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]|subdivision_type2=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]|subdivision_name2=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)|subdivision_type3=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]|subdivision_name3=[[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]] (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)<br/>[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ]] (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|subdivision_type4=ᱦᱚᱱᱚᱛ|subdivision_name4=[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)]], [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱱᱚᱦᱚᱛ|ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱯᱩᱨᱱᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱱᱤᱭᱟ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱯᱚᱧᱪᱟᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱣᱪᱟᱜᱚᱲ]] (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)<br/>[[ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|subdivision_type5=ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|subdivision_name5=[[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ]](ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)<br/>ᱜᱳᱰᱟᱜᱤᱨᱤ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length={{convert|360|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=ᱯᱟᱜᱽᱞᱟᱡᱷᱳᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, [[ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ]]|source1_location=|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=[[ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]]|mouth_location=ᱜᱳᱰᱟᱜᱤᱨᱤ, [[ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]|mouth_coordinates={{coord|24|29|24|N|88|18|14|E|display=inline,title}}|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size={{Convert|20600|km2|mi2|abbr=on}}|tributaries_left=[[ᱛᱟᱝᱜᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ]], [[ᱱᱟᱜᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]|tributaries_right=[[Mechi River]], [[Kankai River]], [[Balason River]], [[Kalindi River]]}}
'''ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ''' (/məˌhɑːˈnundə, ˌmɑːhə-/ mə-HAH-NUN-də, MAH-hə-′) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱱᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
[[File:MahanandaRiver.jpg|thumb|ᱢᱚᱦᱟᱱᱟᱱᱫᱚ ᱱᱟᱹᱭ, ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱢᱳᱦᱤᱭᱩᱫᱫᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ (ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ᱾ ]]
ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱟᱛᱮ <ref>{{Cite journal|last=Momin|first=Hassan|last2=Biswas|first2=Rubia|last3=Tamang|first3=Chandrakala|date=2022-02-01|title=Morphological analysis and channel shifting of the Fulahar river in Malda district, West Bengal, India using remote sensing and GIS techniques|url=https://doi.org/10.1007/s10708-020-10248-7|journal=GeoJournal|language=en|volume=87|issue=1|pages=197–213|doi=10.1007/s10708-020-10248-7|issn=1572-9893}}</ref> ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱳᱞᱟᱦᱟᱨ ᱱᱟᱹᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ᱾ ᱯᱷᱩᱞᱟᱦᱟᱨ <ref>{{Cite web |title=Mahananda Basin |url=https://indiawris.gov.in/wiki/doku.php?id=mahananda_basin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814120925/https://indiawris.gov.in/wiki/doku.php?id=mahananda_basin |archive-date=14 August 2021}}</ref> ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Rivers |url=http://darjeelingnews.net/rivers.html |access-date=14 May 2010 |publisher=Darjeeling News.Net |archive-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611213950/http://darjeelingnews.net/rivers.html |url-status=dead }}</ref><ref name="siliguri">{{Cite web |title=Rivers in Siliguri |url=http://www.siligurionline.com/info/rivers.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130104203849/http://www.siligurionline.com/info/rivers.htm |archive-date=4 January 2013 |access-date=14 May 2010 |website=Mahananda River |publisher=Siliguri on line}}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱼᱫᱟᱨᱟᱡᱤᱞᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱩᱨᱥᱤᱭᱟᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱞᱫᱤᱨᱚᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱒,᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖,᱙᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱜᱽᱞᱟᱡᱳᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref name="siliguri" /> <ref>{{Cite web |title=Mahananda Wildlife Sanctuary |url=http://www.himalayan-adventure.com/jungle/mahananda.htm |access-date=14 May 2010 |publisher=nature beyond |archive-date=17 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090317101106/http://www.himalayan-adventure.com/jungle/mahananda.htm |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ <ref>{{Cite web |title=News from Bangladesh |url=http://www.bangladesh-web.com/view1.php?hidRecord=16858 |access-date=14 May 2010 |archive-date=17 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110617012705/http://www.bangladesh-web.com/view1.php?hidRecord=16858 |url-status=dead }}</ref> [[ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱱᱛᱩᱞᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱮᱛᱩᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑ᱹ᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Kishanganj district |url=http://kishanganj.bih.nic.in/river.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408074040/http://kishanganj.bih.nic.in/river.htm |archive-date=8 April 2010 |access-date=14 May 2010 |publisher=Kishanganj district administration}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uttar Dinajpur district |url=http://uttardinajpur.gov.in/ |access-date=14 May 2010 |publisher=Uttar Dinajpur district administration}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]],[[ᱯᱩᱨᱱᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱱᱟᱱᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ - ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱦᱟᱸᱥᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱤᱱᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱨᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ 'ᱛᱟᱞ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱫᱟᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ===
ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱓᱖᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱓᱒᱔ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱐᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ {{Convert|36|km}} ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜᱼᱫᱩᱱᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐,᱖᱐᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱘,᱐᱐᱐ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱑᱑,᱕᱓᱐ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱔,᱔᱕᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱥᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚ ===
ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱱ]],[[ᱢᱮᱪᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱮᱪᱤ]],[[ᱠᱚᱱᱠᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱚᱱᱠᱟᱭ ᱾]] ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱫᱰᱟ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ <ref name="siliguri"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱱᱚᱭ, ᱨᱟᱱᱳᱪᱚᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱣᱩᱠ ᱡᱳᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{citation |author=Sultana Nasrin Baby |chapter=Mahananda River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahananda_River |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor1=Sirajul Islam |editor2=Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2024-02-01 |archive-date=2018-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702090923/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahananda_River |url-status=dead}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
be4p19kxtk3rz183my6m1zloy6dot3n
ᱢᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
26260
199274
147602
2026-10-24T07:14:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199274
wikitext
text/x-wiki
{{Geobox
| River
|name = ᱢᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ
|category_hide= 1
|native_name =
|other_name =
|other_name1 =
|image =
|image_size =
|image_caption =
|etymology =
|country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ
|country1 =
|state =
|state1 =
|region = ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ,ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ
|region1 =
|district = {{unbulleted list |[[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] |[[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ]] |[[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ]]|[[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ]]}}
|district1 =
|city =
|city1 =
|landmark =
|landmark1 =
|landmark 2 =
|length = ᱑᱒᱑
|watershed =
|discharge_location =
|discharge =
|discharge_max =
|discharge_min =
|discharge1_location =
|discharge1 =
|source_name = [[ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]]
|source_location =
|source_district =
|source_region =
|source_state =
|source_country =
|source_lat_d =
|source_lat_m =
|source_lat_s =
|source_lat_NS =
|source_long_d =
|source_long_m =
|source_long_s =
|source_long_EW =
|source_elevation =
|source_length =
|mouth_name = [[ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]]
|mouth_location =
|mouth_district =
|mouth_region =
|mouth_state =
|mouth_country =
|mouth_lat_d =
|mouth_lat_m =
|mouth_lat_s =
|mouth_lat_NS =
|mouth_long_d =
|mouth_long_m =
|mouth_long_s =
|mouth_long_EW =
|mouth_elevation =
|tributary_left =
|tributary_left1 =
|tributary_right =
|tributary_right1 =
|free_name =
|free_value =
|map =
|map_size =
|map_caption =
}}
'''ᱢᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ('''[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: মাথাভাঙ্গা নদী)[[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=The NEHU Journal |title=Impact of In-Bed and On-Bank Soil Cutting by Brick Fields on Moribund Deltaic Rivers |url=https://nehu.ac.in/public/downloads/Journals/Journal_Jul_Dec14_Art6.pdf |access-date=1 December 2023 |issn=0972-8406}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trans-boundary Rivers |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Trans-boundary_Rivers |access-date=2017-07-13 |website=Banglapedia |language=en |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413230423/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Trans-boundary_Rivers |url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
nozvlve4a52wlz6h0t8h6gt2xxvxzjs
ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ
0
27316
199275
185726
2026-10-24T07:38:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199275
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.151151|N|87.842242|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]]
| governing_body =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱓᱐,᱐᱕᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱑᱒᱐᱒ (ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱖᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 =
| website = {{URL|birbhum.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map||||||width=300|height=350|zoom=9|coord={{coord|24|15|0|N|87|50|0|E}}|float=left|caption='''Cities and towns in Rampurhat subdivision of Birbhum district'''<br/>M: municipal city/ town, CT: census town, R: rural/ urban centre.<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly|mark-coord1={{coord|24|25|20|N|87|51|27|E}}|label-pos1=left|label1=Murarai|numbered1=CT|mark-title1=[[Murarai]] (CT)|label-color1=#800000|label-size1=13|mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2|mark-coord2={{coord|24|33|25|N|87|51|54|E}}|label-pos2=right|label2=Ambhua|numbered2=CT|mark-title2=[[Ambhua]] (CT)|mark-coord3={{coord|24|33|43|N|87|48|44|E}}|label-pos3=left|label3=Barua Gopalpur|numbered3=CT|mark-title3=[[Barua Gopalpur]] (CT)|mark-coord4={{coord|24|27|45|N|87|55|30|E}}|label-pos4=left|label4=Kashimnagar|numbered4=CT|mark-title4=[[Kashimnagar]] (CT)|mark-coord5={{coord|24|7|20|N|87|53|25|E}}|label-pos5=right|label5=Bishnupur|numbered5=CT|mark-title5=[[Bishnupur, Birbhum]] (CT)|mark-coord6={{coord|24|4|45|N|87|44|50|E}}|label-pos6=right|label6=Fatehpur|numbered6=CT|mark-title6=[[Fatehpur, Birbhum]] (CT)|mark-coord7={{coord|24|17|38|N|87|50|20|E}}|label-pos7=left|label7=Nalhati|numbered7=M|mark-title7=[[Nalhati]] (M)|label-color7=#800000|mark-coord8={{coord|24|11|10|N|87|46|38|E}}|label-pos8=top|label8=Rampurhat|numbered8=M|mark-title8=[[Rampurhat]] (M)|label-color8=#800000|mark-coord9={{coord|23|59|37|N|87|45|53|E}}|label-pos9=right|label9=Mayureswar|numbered9=R|mark-title9=[[Mayureswar]] (R)|shape-color9=#A40000|mark-coord10={{coord|24|8|45|N|87|50|32|E}}|label-pos10=left|label10=Margram|numbered10=R|mark-title10=Margram (R)|shape-color10=black|label-size10=13|label-color10=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->|mark-coord11={{coord|24|6|30|N|87|47|50|E}}|label-pos11=left|label11=Tarapith|numbered11=R|mark-title11=[[Tarapith]] (R)|shape-color11=#A40000|mark-coord12={{coord|24|4|42|N|87|42|46|E}}|label-pos12=left|label12=Mallarpur|numbered12=R|mark-title12=[[Mallarpur]] (R)|shape-color12=#A40000|mark-coord13={{coord|24|25|35|N|87|54|40|E}}|label-pos13=right|label13=Paikar|numbered13=R|mark-title13=[[Paikar]] (R)|shape-color13=#A40000|mark-coord14={{coord|24|18|44|N|87|57|44|E}}|label-pos14=right|label14=Lohapur|numbered14=R|mark-title14=[[Lohapur]] (R)|shape-color14=#A40000|mark-coord15={{coord|23|57|49|N|87|44|45|E}}|label-pos15=left|label15=Kotasur|numbered15=R|mark-title15=[[Kotasur]] (R)|shape-color15=#A40000|mark-coord16={{coord|24|12|5|N|87|52|56|E}}|label-pos16=right|label16=Hansan|numbered16=R|mark-title16=[[Hansan, Birbhum]] (R)|shape-color16=#A40000|mark-coord17={{coord|24|3|0|N|87|50|52|E}}|label-pos17=right|label17=Ekachakra|numbered17=R|mark-title17=[[Ekachakra]] (R)|shape-color17=#A40000|mark-coord18={{coord|23|56|18|N|87|50|6|E}}|label-pos18=right|label18=Lokpara|numbered18=R|mark-title18=[[Lokpara]] (R)|shape-color18=#A40000|mark-coord19={{coord|24|3|15|N|87|41|43|E}}|label-pos19=left|label19=Madian|numbered19=R|mark-title19=[[Madian, Birbhum]] (R)|shape-color19=#A40000|mark-coord20={{coord|24|8|50|N|87|52|49|E}}|label-pos20=right|label20=Basoa|numbered20=R|mark-title20=[[Basoa]] (R)|shape-color20=#A40000|mark-coord21={{coord|24|11|50|N|87|43|30|E}}|label-pos21=left|label21=Chakmandala|numbered21=R|mark-title21=[[Chakmandala]] (R)|shape-color21=#A40000|mark-coord22={{coord|23|55|0|N|87|47|45|E}}|label-pos22=left|label22=Satpalsa|numbered22=R|mark-title22=[[Satpalsa]] (R)|shape-color22=#A40000|mark-coord23={{coord|23.8982|87.8249}}|label23=Mayurakshi River|label-color23=#77A1CB|label-angle23=0|label-pos23=right|label-size23=10|mark-size23=0|mark-title23=none|mark-coord24={{coord|24.2475|87.7596}}|label24=Brahmani River|label-color24=#77A1CB|label-angle24=-10|label-pos24=right|label-size24=10|mark-size24=0|mark-title24=none|mark-coord25={{coord|24.5118|87.6521}}|label25=Bansloi River|label-color25=#77A1CB|label-angle25=10|label-pos25=right|label-size25=10|mark-size25=0|mark-title25=none|mark-coord26={{coord|24.0046|87.4722}}|label26=Dwaraka River|label-color26=#77A1CB|label-angle26=0|label-pos26=right|label-size26=10|mark-size26=0|mark-title26=none|mark-coord27={{coord|24|32|5|N|87|49|20|E}}|label-pos27=left|label27=Rajgram|numbered27=R|mark-title27=[[Rajgram]] (R)|shape-color27=#A40000|arc-coordA={{coord|24|16|0|N|87|31|0|E}}|arc-textA=JHARKHAND|arc-text-colorA=hard grey|arc-angleA=-120|arc-gapA=5.5|arc-radiusA=0.35}}
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="handbook2008">{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2008, Birbhum |url=http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Table 2.1 |publisher=Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref>{{Cite web |title=Birbhum Police |url=http://birbhumpolice.org/policestation.php |access-date=30 January 2018 |website=Police Stations |publisher=West Bengal Police |archive-date=12 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212131641/http://birbhumpolice.org/policestation.php |url-status=dead }}</ref>
=== ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱳᱯᱷᱤᱥ ===
ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook: Birbhum, Series 20, Part XII B |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1908_PART_B_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=1 February 2018 |website=Map of Birbhum with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011}}</ref>
=== ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ ===
ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱤᱸᱥ (ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱡ, ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱᱤ-ᱢᱟᱭᱩᱨᱚᱠᱠᱷᱤ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱭᱩᱨᱚᱠᱠᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱯᱼᱢᱟᱭᱠᱩᱨᱳᱯᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱥᱮᱫ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱡ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ (ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Page 15: Physiography |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱖.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓.᱓᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=2011 Census - Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=30 January 2018 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱓᱐,᱐᱕᱕, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱑᱕,᱒᱙᱗ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱔,᱗᱕᱘ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱔,᱐᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱗,᱕᱖᱘ (᱖᱗,᱖᱒%)᱾<ref name="census3-2011">{{Cite web |title=2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=1 February 2018 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref>
== ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ==
ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ-ᱥᱮᱨᱯᱩᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱ ᱮᱱ.ᱮᱪᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ ᱮᱪᱹ ᱗ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
== ᱯᱳᱥᱴ ᱳᱯᱷᱤᱥ ==
ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱳᱥᱴ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱤᱱ ᱗᱓᱑᱒᱐᱒ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱳᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱳᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱯᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱨᱠᱚᱨᱛᱤᱠᱪᱩᱱᱜᱨᱤ, ᱫᱟᱠᱷᱟᱞᱵᱚᱛᱤ, ᱡᱚᱭᱠᱨᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱞᱩᱭᱟ, ᱞᱟᱦᱚ, ᱢᱟᱞᱞᱤᱠᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱱᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Birbhum Postal Zip Code Finder by Post Office |url=http://pincodezip.in/pincode/west-bengal/birbhum/birbhum |access-date=1 February 2018 |publisher=pincodezip.in |archive-date=2 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202130623/http://pincodezip.in/pincode/west-bengal/birbhum/birbhum |url-status=dead }}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱵ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱱᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=List of Govt. Sponsored Libraries in the district of BIRBHUM |url=http://wbpublibnet.gov.in/sites/default/files/sites/default/files/uploads/district_library/gov_Birbhum.pdf |access-date=1 February 2018 |publisher=Government of West Bengal |archive-date=4 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204182450/http://wbpublibnet.gov.in/sites/default/files/sites/default/files/uploads/district_library/gov_Birbhum.pdf |url-status=dead }}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ==
ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱠᱩᱫᱽᱨᱟᱛᱼᱤᱼᱠᱷᱩᱫᱟ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱠᱮᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱵᱽᱨᱟᱴᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Qudrat-i-Khuda,_Muhammad |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Qudrat-i-Khuda,_Muhammad |access-date=5 February 2018 |publisher=Banglapedia |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224101221/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Qudrat-i-Khuda,_Muhammad |url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Health & Family Welfare Department |url=https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf |access-date=26 January 2018 |website=Health Statistics – Primary Health Centres |publisher=Government of West Bengal |archive-date=21 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf |url-status=dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]]
ordy394cfnnfcdiuhyl107las3muc7x
ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱚᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
32351
199253
177253
2026-10-24T01:29:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199253
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Upazila in Chittagong Division, Bangladesh}}
{{Infobox settlement
| official_name = Karnaphuli
| native_name = কর্ণফুলী
| settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Karnaphuli, Bangladesh
| image_blank_emblem =
| blank_emblem_size =
| blank_emblem_type =
| blank_emblem_link =
| image_map = Karnaphuli in Chattogram division (Bangladesh).svg
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]]
| subdivision_name1 = [[Chittagong Division|Chittagong]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]]
| subdivision_name2 = [[Chittagong District|Chittagong]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name3 =
| population_total = 203705
| population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]]
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023
|publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=396}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| area_total_km2 = 55.36
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| seat_type = Headquarters
| seat = Karnaphuli Upazila Complex
| subdivision_type4 = [[Jatiya Sangsad]] constituency
| subdivision_name4 = [[Chittagong-13]]
| government_type =
| governing_body = [[Upazila|Upazila Council]]
| leader_title = [[Member of Parliament (Bangladesh)|MP]]
| leader_name = Vacant
| leader_title1 = Chairman
| leader_name1 = Vacant
| leader_title2 = [[Upazila Nirbahi Officer|Chief Executive Officer]]
| leader_name2 = Masuma Jannat
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22.3|N|91.9|E|type:adm3rd_region:BD|display=inline,title}}
| postal_code_type = [[Postal code]]
| postal_code = 4371
| website = {{URL|karnafuli.chittagong.gov.bd}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱚᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{cite book |last=Baten |first=Md. Abdul |year=2012 |chapter=Karnafuli Thana |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Karnafuli_Thana |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2025-07-18 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022152109/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Karnafuli_Thana |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |date=9 June 2012 |title=Ctg police stations in shabby state |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-237517 |newspaper=The Daily Star}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱚᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱕᱕.᱓᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱸᱫᱜᱟᱶ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱢᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱴᱷᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱱᱳᱣᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱛᱮᱝᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱡᱚᱱᱚᱥᱚᱝᱠᱟ ==
{{bar box
|title=Religions in Karnaphuli Upazila (2022)<ref name="2022census">{{Cite book |url=http://nsds.bbs.gov.bd/storage/files/1/Publications/PHCensus/District%20Report%20Chattogram.pdf |title=Population and Housing Census 2022 - District Report: Chattogram |date=June 2024 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-475-247-4 |series=District Series |location=Dhaka |pages= |access-date=2025-07-18 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127171811/http://nsds.bbs.gov.bd/storage/files/1/Publications/PHCensus/District%20Report%20Chattogram.pdf |url-status=dead }}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=Religion
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Islam in Bangladesh|Islam]]|green|96.51}}
{{bar percent|[[Hinduism in Bangladesh|Hinduism]]|darkorange|2.97}}
{{bar percent|Other or not stated|black|0.52}}
|width=290px}}
== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱤᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱟᱣᱫᱤᱭᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Karnaphuli becomes Bangladesh's 490th Upazila |url=https://bdnews24.com/bangladesh/karnaphuli-becomes-bangladeshs-490th-upazila |newspaper=bdnews24.com |date=9 May 2016}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
<references />
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ==
{{Upazilas and Thanas of Chittagong}}
[[Category:Upazilas of Chittagong District]]
{{Chittagong-geo-stub}}
lpuqwx8pc5plvu8ht6gjr05r20c3csd
ᱡᱩᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
32392
199263
180194
2026-10-24T05:54:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199263
wikitext
text/x-wiki
{{more citations needed | date=January 2016}}
{{Infobox settlement
| name = Juri
| native_name = জুড়ী
| settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]]
| image_skyline = Tea garden with blue sky.jpg
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Tea garden in Juri Upazila
| image_map = Juri in Sylhet division (Bangladesh).svg
| coordinates = {{coord|24|35|50|N|92|06|50|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[Country]]
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[Sylhet Division|Sylhet]]
| subdivision_name2 = [[Moulvibazar District|Moulvibazar]]
| subdivision_name3 =
| leader_title = MP ([[Moulvibazar-1]])
| leader_name = ''Vacant''
| leader_title1 = [[Upazila]] [[Chairman]]
| leader_name1 = ''Vacant''
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 186.30
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 162572
| population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]]
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=404}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code = 3251<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/93466321-64de-47f2-bcd8-7f49b1e59bd2 |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka |access-date=22 July 2025 |archive-date=11 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211172116/https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/93466321-64de-47f2-bcd8-7f49b1e59bd2 |url-status=dead }}</ref>
| website = {{URL|juri.moulvibazar.gov.bd}}
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| official_name =
}}
'''ᱡᱩᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱣᱞᱳᱵᱷᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱣᱞᱳᱵᱷᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱯᱩᱱᱚᱨᱵᱟᱥᱚᱱ ᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱟᱭᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (ᱱᱤᱠᱟ) ᱙᱐ ᱨᱚᱢᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱴᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱔᱗᱑ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱡᱩᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref name=bpedia>{{cite book |last=Mannan |first=Md. Abdul |year=2012 |chapter=Juri Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Juri_Upazila |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2025-07-22 |archive-date=2025-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006194014/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Juri_Upazila |url-status=dead}}</ref>᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ]]ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱲᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱦᱚᱸ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱮᱧᱪᱩᱜᱚᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
ᱡᱩᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱮ [[ᱡᱩᱲᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="alo">{{cite news|url=http://www.prothom-alo.com/detail/date/2013-03-13/news/336086|script-title=bn:বিভিন্ন স্থানে মন্দিরের প্রতিমা ভাঙচুর|date=13 March 2013|work=Prothom Alo|language=bn|access-date=16 March 2013|location=Dhaka|archive-url=https://web.archive.org/web/20130317042322/http://www.prothom-alo.com/detail/date/2013-03-13/news/336086|archive-date=17 March 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]]
* [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
d81roun3ue07x0a2v1kq74ihbsypw5i
ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
33622
199243
183001
2026-10-23T19:22:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199243
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག།
| settlement_type = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map = Trongsa Bhutan location map.png
| map_alt =
| map_caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ]]
| area_total_km2 = 1807
| population_total = 19960
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 11.05
| timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|BTT]]
| utc_offset1 = +6
| website = [http://www.trongsa.gov.bt/ www.trongsa.gov.bt]
}}
'''ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ({{lang-dz|ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག}}; {{lang-en|Trongsa District}}) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱡᱚᱝ]] (Trongsa Dzong) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ==
[[File:Trongsa1.jpg|thumb|right|300px|[[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ]]
[[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ '''ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱠᱷᱮᱝᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱱᱭᱮᱱᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ '''ᱞᱟᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ '''ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ''' ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱛᱟᱞᱟ-ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱱ '''ᱳᱞᱮᱠᱷᱟ''' ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱟᱫ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>van Driem, George L. (1993). "Language Policy in Bhutan" (PDF). London: SOAS. Retrieved 2011-01-18.</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱛᱳᱯᱠᱷᱟ, ᱢᱟᱝᱰᱩᱭᱮᱯᱤᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱝᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱐᱗ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Facts about Bhutan The Land of the Thunder Dragon. Absolute Bhutan Books. 2017. p. 328.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱛᱥᱤᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ==
ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮ '''ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ''' ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>"Chiwogs in Trongsa" (PDF). Election Commission, Government of Bhutan. 2011. Archived from the original (PDF) on 2011-10-02. Retrieved 2011-07-28.</ref>
* [[ᱰᱨᱟᱜᱽᱴᱮᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱠᱳᱨᱯᱷᱩ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱞᱟᱝᱛᱷᱤᱞ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱱᱩᱵᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱛᱟᱝᱥᱤᱵᱽᱡᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ==
ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱠᱚᱧᱮ (North) ᱨᱮ ᱱᱩᱵᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱥᱮᱫ '''ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ''' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱛᱟᱞᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ (ᱞᱟᱝᱛᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱟᱝᱥᱤᱵᱽᱡᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ) ᱨᱮ '''[[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]]''' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱟᱹᱱᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* [[ᱭᱩᱫᱽᱨᱩᱝ ᱪᱳᱭᱞᱤᱝ ᱡᱚᱝ]]
* ᱢᱮᱵᱟᱨ ᱞᱦᱟᱠᱷᱟᱝ
* ᱨᱮᱯᱷᱮᱞ ᱥᱟ ᱝᱜᱟ ᱪᱳᱭᱞᱤᱝ ᱞᱦᱟᱠᱷᱟᱝ
* '''ᱛᱟᱠᱛᱥᱮ ᱱᱟᱵᱽᱡᱤ ᱞᱦᱟᱠᱷᱟᱝ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱᱰᱨᱳ ᱛᱟᱥᱤ ᱠᱷᱭᱤᱰᱨᱮᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱽᱡᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱢᱯᱚᱪᱮ ᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
* ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱦᱟᱠᱷᱟᱝ
* '''ᱛᱥᱮᱨᱤᱝᱢᱟ ᱰᱨᱩᱯᱪᱷᱩ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱜ ᱧᱩ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ==
{{Weather box
|width=auto
|location = ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ, ᱩᱥᱩᱞ ᱒,᱑᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱙᱖–᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱮᱴᱟ)
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 21.5
|Feb record high C = 22.0
|Mar record high C = 28.0
|Apr record high C = 27.0
|May record high C = 28.0
|Jun record high C = 31.0
|Jul record high C = 31.0
|Aug record high C = 31.0
|Sep record high C = 30.0
|Oct record high C = 28.0
|Nov record high C = 24.0
|Dec record high C = 23.0
|year record high C = 31.0
|Jan high C = 15.2
|Feb high C = 16.9
|Mar high C = 19.7
|Apr high C = 21.4
|May high C = 22.3
|Jun high C = 23.4
|Jul high C = 24.1
|Aug high C = 24.7
|Sep high C = 23.7
|Oct high C = 21.6
|Nov high C = 18.6
|Dec high C = 16.5
|year high C = 20.7
|Jan mean C = 9.3
|Feb mean C = 10.9
|Mar mean C = 14.0
|Apr mean C = 16.3
|May mean C = 17.7
|Jun mean C = 19.8
|Jul mean C = 20.6
|Aug mean C = 20.8
|Sep mean C = 19.8
|Oct mean C = 16.7
|Nov mean C = 13.1
|Dec mean C = 10.8
|year mean C = 15.8
|Jan low C = 3.4
|Feb low C = 4.8
|Mar low C = 8.2
|Apr low C = 11.2
|May low C = 13.0
|Jun low C = 16.1
|Jul low C = 17.1
|Aug low C = 16.9
|Sep low C = 15.8
|Oct low C = 11.7
|Nov low C = 7.6
|Dec low C = 5.0
|year low C = 10.9
|Jan record low C = −4.0
|Feb record low C = −3.0
|Mar record low C = 0.5
|Apr record low C = 3.0
|May record low C = 6.0
|Jun record low C = 9.0
|Jul record low C = 11.0
|Aug record low C = 11.5
|Sep record low C = 9.0
|Oct record low C = 3.5
|Nov record low C = 0.5
|Dec record low C = −2.5
|year record low C = −4.0
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 9.5
|Feb precipitation mm = 15.3
|Mar precipitation mm = 52.2
|Apr precipitation mm = 104.8
|May precipitation mm = 152.3
|Jun precipitation mm = 194.9
|Jul precipitation mm = 257.6
|Aug precipitation mm = 235.6
|Sep precipitation mm = 151.7
|Oct precipitation mm = 73.9
|Nov precipitation mm = 11.9
|Dec precipitation mm = 6.5
|year precipitation mm = 1266.2
|Jan humidity = 76.5
|Feb humidity = 76.9
|Mar humidity = 76.9
|Apr humidity = 78.7
|May humidity = 80.8
|Jun humidity = 86.1
|Jul humidity = 86.0
|Aug humidity = 84.5
|Sep humidity = 86.2
|Oct humidity = 81.5
|Nov humidity = 77.2
|Dec humidity = 76.8
|year humidity = 80.7
|source 1 = National Center for Hydrology and Meteorology<ref>"Climate Data Book of Bhutan, 2018" (PDF). National Center for Hydrology and Meteorology. Retrieved 20 February 2025.</ref>
}}
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
* [[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Wikivoyage-inline|ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ}}
[https://web.archive.org/web/20230112210013/http://www.trongsa.gov.bt/ ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
7u63wjigwtayz6hccq7658u1penbmyz
ᱟᱥᱤᱭᱮᱦ ᱟᱢᱤᱱᱤ
0
36004
199250
192098
2026-10-23T23:56:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199250
wikitext
text/x-wiki
[[File:Asieh Amini.png|thumb|ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ]]
'''ᱟᱥᱤᱭᱮᱦ ᱟᱢᱤᱱᱤ''' ({{langx|fa|آسیه امینی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱴᱨᱚᱱᱰᱦᱮᱭᱤᱢ, ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱠ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱡᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱣᱰᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="secor">{{cite magazine |author=Secor |first=Laura |date=27 December 2015 |title=War of Words |url=http://www.newyorker.com/magazine/2016/01/04/war-of-words-annals-of-activism-laura-secor |url-status=live |magazine=[[The New Yorker]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101115822/http://www.newyorker.com/magazine/2016/01/04/war-of-words-annals-of-activism-laura-secor |archive-date=1 January 2016 |access-date=1 January 2016 |series=Annals of Activism}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ, ᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱤᱭᱮᱦ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱮ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="secor" />
ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱦᱤᱡᱟᱵᱽ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱮ ᱨᱟᱜᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱩᱱᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ''ᱤᱨᱟᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ''ᱤᱨᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱛᱟᱢᱤ ᱑᱙᱙৭ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱤᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱱ'' ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ''ᱡᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱮᱛᱮᱢᱟᱫᱽ'' ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="secor" />
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱚᱯᱷ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒0᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱱᱰᱦᱮᱭᱤᱢ ᱨᱮ ICORN ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="icorn">{{cite web |title=Asieh Amini |url=https://www.icorn.org/writer/asieh-amini |website=icorn.org |publisher=icorn |accessdate=20 October 2019 |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020111113/https://www.icorn.org/writer/asieh-amini |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱ ᱵᱚᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="pen">{{cite web |title=Asieh Amini |url=https://norskpen.no/nb_NO/2016/10/13/october-2016-asieh-amini-2/ |website=norskpen.no |publisher=PEN |accessdate=20 October 2019 |archive-date=19 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019212249/https://norskpen.no/nb_NO/2016/10/13/october-2016-asieh-amini-2/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ 'ᱥᱴᱚᱯ ᱥᱴᱚᱱᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ' ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="secor" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ-ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱵᱟᱝ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="meet">{{cite web |title=Day 14: Meet Asieh Amini, Iran |url=http://nobelwomensinitiative.org/2013/12/day-14-meet-asieh-amini-iran/ |website=[[Nobel Women's Initiative]] |date=December 8, 2013 |accessdate=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411004033/http://nobelwomensinitiative.org/2013/12/day-14-meet-asieh-amini-iran/ |archive-date=April 11, 2016 |url-status=dead }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱟᱛᱮᱯᱷᱮᱦ ᱥᱟᱦᱟᱞᱮᱦ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱚᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱪᱮᱥᱴᱤᱴᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱯᱨᱟᱫᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱫᱽᱫᱷᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱤᱨᱟᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱠᱩ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱮᱭᱟᱭᱫᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱨᱟᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="secor" /> ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="meet" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ-ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="secor" />
ᱟᱛᱮᱯᱷᱮᱦ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱭᱞᱟ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱥᱮᱨᱢᱟ-ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱞ-ᱟᱨᱮ-ᱥᱮᱨᱢᱟ-ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱥᱴᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱥᱭᱟᱵᱨᱤᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱥᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱭᱞᱟ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱮᱥᱴᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱠᱚᱰᱟ ᱥᱟᱡᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱱᱥᱮᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱡᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱯ ᱞᱮᱫᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱭᱞᱟ ᱥᱟᱡᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱚᱱᱟᱭ ᱞᱟᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱞᱮᱭᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱱᱟᱱ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱮᱭᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱡᱮᱞ ᱢᱟᱜᱽᱱᱮ ᱵᱚᱱᱰᱮᱵᱷᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱷᱟᱛᱟᱢᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱞᱮᱭᱞᱟ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="secor" /> ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱩᱠᱤᱞ, ᱥᱟᱫᱤ ᱥᱟᱫᱽᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱭᱞᱟ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱠᱷᱚᱢ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱚᱯᱷ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Iranian poet and journalist Asieh Amini is awarded Freedom prize|url=http://www.icorn.org/article/iranian-poet-and-journalist-asieh-amini-awarded-freedom-prize|website=[[International Cities of Refuge Network]]|date=September 3, 2014|accessdate=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818022515/http://www.icorn.org/article/iranian-poet-and-journalist-asieh-amini-awarded-freedom-prize|archive-date=August 18, 2016|url-status=dead}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱵᱷᱤᱜᱽᱭᱚᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱥᱴᱚᱯ ᱥᱴᱚᱱᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ' ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾<ref name="meet" /> ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱟ-ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱣᱟᱭᱟᱨᱴᱮᱯ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱤ-ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱥᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱲᱦᱟ-ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="meet" />
ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱚᱱᱰᱦᱮᱭᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱯᱷᱩᱡᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Asieh Amini|url=http://www.icorn.org/writer/asieh-amini|website=[[International Cities of Refuge Network]]|accessdate=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501120134/http://icorn.org/writer/asieh-amini|archive-date=2016-05-01|url-status=dead}}</ref>
== ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
''ᱡᱟᱱ'' ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ, ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱵᱷᱟᱫᱽ ᱢᱚᱱᱛᱟᱡᱮᱨᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱟᱡᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱵᱷᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱚᱸᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱨᱩᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱽ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱥᱴᱚ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱫᱚ ᱵᱮ-ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱨᱩᱱ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾<ref name="secor" />
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
* ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱟᱪ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱞᱢᱮᱱ/ ᱦᱮᱢᱮᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
* ᱚᱠᱥᱯᱷᱟᱢ ᱱᱚᱵᱷᱤᱵᱽ/ ᱯᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱚᱨᱰ ᱟᱭᱤ ᱜᱨᱮᱱᱥᱮᱞᱮᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
== ᱚᱞ ᱠᱚ ==
* "ᱦᱮᱭ, ... ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱮᱢ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱ "
* "ᱠᱳᱢ ᱤᱠᱠᱮ ᱛᱤᱞ ᱢᱟᱭᱤᱱ ᱰᱨᱳᱢᱮᱨ ᱢᱮᱰ ᱜᱮᱵᱷᱮᱨ" ("ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱫᱩᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱞᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ")<ref>{{Cite web|url=https://www.ark.no/boker/Asieh-Amini-Kom-ikke-til-mine-drommer-med-gevaer-9788292400623|title=Kom ikke til mine drømmer med gevær - dikt|3=Asieh Amini|4=ARK Bokhandel|access-date=2026-05-19|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209155539/https://www.ark.no/boker/Asieh-Amini-Kom-ikke-til-mine-drommer-med-gevaer-9788292400623|url-status=dead}}</ref>
* "ᱡᱮᱜᱽ ᱥᱟᱵᱷᱱᱮᱨ ᱟ ᱥᱟᱵᱷᱱᱮ ᱰᱮᱜᱽ" ("ᱤᱧ ᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮᱫᱟ")<ref>{{Cite web|url=https://www.ark.no/boker/Asieh-Amini-Jeg-savner-a-savne-deg-9788292400883|title=Jeg savner å savne deg|3=Asieh Amini|4=ARK Bokhandel|access-date=2026-05-19|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209155527/https://www.ark.no/boker/Asieh-Amini-Jeg-savner-a-savne-deg-9788292400883|url-status=dead}}</ref>
* "ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱞᱟᱣᱩᱴ- (ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ), ᱢᱟᱨᱠᱩᱥ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱥᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ"
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱡᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱠ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱡᱟ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ-ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ-ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱲᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ-ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ-ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
e4k2lzrdyhd5w6jweu1nv8l1moh9tzy
ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ
0
36341
199257
196942
2026-10-24T03:39:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199257
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kunja Das Murmu) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>[https://www.netajimahavidyalaya.ac.in/wp-content/uploads/2024/05/Kunjo-Das-Murmu-CV.pdf Kunjo Das Murmu - CV, Netaji Mahavidyalaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260714171620/https://www.netajimahavidyalaya.ac.in/wp-content/uploads/2024/05/Kunjo-Das-Murmu-CV.pdf |date=2026-07-14 }}, Retrieved on 6 July 2026</ref>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱵᱽᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱴᱟᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ M.A. (ᱮᱢ.ᱮ.) ᱟᱨ N.E.T. (ᱮᱱ.ᱤ.ᱴᱤ.) ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒0᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱰᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱴᱤᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱤᱜᱽᱭᱚᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.knu.ac.in/storage/syllabus/17605990809174.pdf Kazi Nazrul University Santali Syllabus (Reference Books)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260710053250/https://www.knu.ac.in/storage/syllabus/17605990809174.pdf |date=2026-07-10 }}, Retrieved on 6 July 2026</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ'' (Santali Language and Aesthetics) - ᱒᱐᱑᱒
* ''ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ'' (History of Hor Language and Literature) - ᱒᱐᱑᱙
* ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ'' - ᱒᱐᱒᱒
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
mw3lq36fe50gfrgh4dg0d556k5pdjbj
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ
0
38276
199284
199231
2026-10-24T10:52:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199284
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tradtional Thali.jpg|thumb|upright=1.35|ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱛᱷᱟᱹᱞᱤ|ᱛᱷᱟᱞᱤ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱥᱟᱶ, ᱫᱟᱠᱟ, [[ᱨᱩᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾]]
'''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ''' (Indian cuisine) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ; ᱵᱤᱪᱠᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Flavors 2024">{{cite web |last=Pant |first=Gaurav Kumar |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/flavours_of_the_indian_food_coimbatore.pdf |title=Flavors of the Indian Food |year=2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415214506/https://dfe.gov.in/uploads/documents/flavours_of_the_indian_food_coimbatore.pdf |archive-date=15 April 2026}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Dias1996">{{cite book |author=Dias |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=SRx9I2BqSpMC&pg=PA215 |title=The Steward |publisher=Orient Blackswan |year=1996 |isbn=978-81-250-0325-0 |page=215}}</ref><ref name="GestelandGesteland2010">{{cite book |last1=Gesteland |first1=Richard R. |last2=Gesteland |first2=Mary C. |title=India: Cross-cultural Business Behavior: for Business People, Expatriates and Scholars |url=https://books.google.com/books?id=tXqDRS4IN1IC |year=2010 |publisher=Copenhagen Business School Press |isbn=978-87-630-0222-6 |page=176}}</ref>
᱗᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱳᱲᱳ-ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱓᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱥᱴ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱨ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱩᱞ; ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ-ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱠᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ; ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱟᱨ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱠᱴᱳ-ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}}
[[File:Sweets 1.jpg|thumb|upright|᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[Ni'matnāmah Naṣir al-Dīn Shāhī|ᱱᱤᱭᱟᱢᱚᱛᱱᱟᱢᱟ ᱱᱟᱥᱤᱨ ᱟᱞ-ᱫᱤᱱ ᱥᱟᱦᱤ]]'' ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱳᱥᱟ]] ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|᱘,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ-ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Dubey2011">{{cite book |last=Dubey |first=Krishna Gopal |title=The Indian Cuisine |url=https://books.google.com/books?id=_xiwkbgJbSQC |year=2011 |publisher=PHI Learning |isbn=978-81-203-4170-8}}</ref><ref name="Achaya">{{cite book |last=Achaya |first=K. T. |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC|year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-8173712937}}</ref> ᱙᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱨᱮᱥᱮᱱᱴ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ|ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ]] ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱦᱩᱞ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱗᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱥᱮᱫ, ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱨᱮᱥᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱵᱽ ᱪᱟᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱹᱭ|ᱠᱩᱸᱫᱽ ᱟᱱ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ]] ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Diamond |first=Jared |title=Guns, Germs And Steel |url=https://books.google.com/books?id=_BrB7kg19RgC |year=2013 |publisher=[[Random House]] |isbn=978-1-4481-8020-2 |page=101}}</ref> [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱜᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>UNESCO World Heritage. 2004. [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1876/"]. ''Archaeological Site of Mehrgarh''</ref><ref>Hirst, K. Kris. 2005. [http://archaeology.about.com/od/mterms/g/mehrgarh.htm "Mehrgarh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118071157/http://archaeology.about.com/od/mterms/g/mehrgarh.htm |date=2017-01-18}}. ''Guide to Archaeology''</ref> ᱓᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]], [[ᱮᱞᱟᱪᱤ]], [[ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱛᱩᱲᱤ]] ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.menumagazine.co.uk/book/dawnofhistory.html |title=Curry, Spice & All Things Nice: Dawn of History |access-date=2008-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720170653/http://www.menumagazine.co.uk/book/dawnofhistory.html |archive-date=2011-07-20 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://slate.com/human-interest/2013/01/indus-civilization-food-how-scientists-are-figuring-out-what-curry-was-like-4500-years-ago.html |title=Where Did Curry Come From? |first=Andrew |last=Lawler |date=January 29, 2013 |magazine=Slate}}</ref> ᱒᱓᱕᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱮᱥᱳᱯᱳᱴᱟᱢᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱨ]] ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ-ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱳᱞᱩᱠᱟᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱚᱵᱚᱝ]] ᱫᱚ [[ᱛᱮᱨᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304}}</ref> [[ᱟᱠᱠᱟᱫᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ [[ᱢᱮᱞᱩᱦᱟ]] (ᱢᱮᱱᱫᱚ [[ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷ, ᱠᱟᱨᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="JMI">{{cite book |last1=McIntosh |first1=Jane |title=The Ancient Indus Valley: New Perspectives |date=2008 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781576079072 |pages=182–190 |url=https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC&pg=PA189}}</ref><ref name="NATC">{{cite journal |last1=Burton |first1=James H. |last2=Price |first2=T. Douglas |last3=Kenoyer |first3=J. Mark |title=A new approach to tracking connections between the Indus Valley and Mesopotamia: initial results of strontium isotope analyses from Harappa and Ur |journal=Journal of Archaeological Science |date=January 2013 |volume=40 |issue=5 |pages=2286–2297 |doi=10.1016/j.jas.2012.12.040 |bibcode=2013JArSc..40.2286K |url=https://www.academia.edu/3511650}}</ref>
''[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]'' ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ [[ᱭᱟᱡᱽᱧᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱯᱩᱞᱟᱣ" ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|p=11}} [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱦᱚᱸ [[History of the Philippines#Indianised|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱱᱟ]]᱾<ref name=influ1>{{cite book |title=The Philippine cookbook |last=Alejandro |first=Reynaldo |year=1985 |publisher=Penguin |location=New York, New York |isbn=978-0-399-51144-8 |pages=12–14 |url=https://books.google.com/books?id=HUaDoUF0tRwC&q=%22Philippine%20Cuisine%22%20influences&pg=PA12 |access-date=30 June 2011}}</ref>
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ]], ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ,<ref>[http://indianfood.about.com/od/thebasics/p/northindia.htm ''The Cuisine of North India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127014402/https://www.thespruceeats.com/cuisine-of-north-india-1957883 |date=2020-11-27}}, about.com</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱯᱮᱢ-ᱪᱟᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ''[[ᱛᱟᱱᱫᱩᱨ]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ᱾<ref name="Civitello2011">{{cite book |last=Civitello |first=Linda |title=Cuisine and Culture: A History of Food and People |url=https://books.google.com/books?id=CwRE0HIIyWkC&pg=PA267 |access-date=4 June 2012 |date=29 March 2011 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-0-470-40371-6 |page=267}}</ref>
ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ᱾ [[ᱢᱩᱜᱷᱞᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱤᱞᱟᱣ|ᱯᱩᱞᱟᱣ]], [[ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|p=194}} [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱠᱤᱝ (baking) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ|ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ]], [[ᱟᱹᱞᱩ]], [[ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱚᱱᱫᱟ]], [[ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱫᱟᱢ]], [[ᱠᱩᱦᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱑᱘᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱩᱞᱠᱳᱵᱤ]] ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Gopalakrishnan2007">{{cite book|author=T. R. Gopalakrishnan|title=Vegetable Crops|url=https://books.google.com/books?id=-mTUBjSyo_UC&pg=PA209|year=2007|publisher=New India Publishing|isbn=978-81-89422-41-7|pages=209–}}</ref> ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱥᱠᱳᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ [[Robert Lindsay (Sylhet)|ᱨᱚᱵᱟᱨᱴ ᱞᱤᱱᱰᱥᱮ]] ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱞᱮᱴᱤ]] ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤ (curry) ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="star">{{cite news |last=Al-Mahmood |first=Syed Zain |url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2008/12/02/history.htm|title=Down the Surma - Origins of the Diaspora |newspaper=[[Daily Star (Bangladesh)|Daily Star]]|date=19 December 2008|volume=7|issue=49|access-date=1 May 2019 |archive-date=9 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109173600/http://archive.thedailystar.net/magazine/2008/12/02/history.htm|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ==
=== ᱞᱟᱜᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ===
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ]], [[ᱫᱟᱠᱟ|ᱪᱟᱣᱞᱮ]], [[ᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱫᱟᱹᱞ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱥᱩᱨ ᱫᱟᱹᱞ, ᱚᱲᱦᱚᱲ ᱫᱟᱹᱞ, [[ᱵᱤᱨᱦᱤ|ᱵᱤᱨᱦᱤ ᱫᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱽ ᱫᱟᱹᱞ᱾ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ, ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="Johnston1958">{{cite book |first=Bruce F. |last=Johnston |title=The Staple Food Economies of Western Tropical Africa |url=https://books.google.com/books?id=wyCrAAAAIAAJ&pg=PA14 |year=1958 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-0537-0 |page=14}}</ref>
ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱱᱩᱢ|ᱩᱛᱩ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱫᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱲᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ]],<ref name="LocricchioMcConnell2004">{{cite book |first1=Matthew |last1=Locricchio |first2=Jack |last2=McConnell |title=The Cooking of India |url=https://books.google.com/books?id=ijiRROaS3UUC&pg=PA77 |year=2004 |publisher=[[Marshall Cavendish]] |isbn=978-0-7614-1730-9 |page=77}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="Sarkar 2020">{{cite web |last=Sarkar |first=Petrina Verma |title=The Cuisine of South India |url=https://www.thespruceeats.com/cuisine-of-south-india-1957884 |website=The Spruce Eats |access-date=22 November 2025 |date=8 May 2020}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱣᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="ShiHo2010">{{cite book |first1=John |last1=Shi |author2=Chi-Tang Ho |first3=Fereidoon |last3=Shahidi |title=Functional Foods of the East |url=https://books.google.com/books?id=7VENd7fgLIkC&pg=PA64 |year=2010 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-7192-4 |page=64}}</ref> ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱢᱩᱠᱷᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ]], ᱠᱩᱥᱩᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱡᱟᱝ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ [[ᱥᱳᱭᱟᱵᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="KumarDubey2006">{{cite book |first1=Arvind |last1=Kumar |first2=Pushpalata |last2=Dubey |title=Green Technologies for Sustainable Agriculture |url=https://books.google.com/books?id=rrZIde3mIlQC&pg=PA28 |year=2006 |publisher=Daya Publishing House |isbn=978-81-7035-419-2 |page=28}}</ref> ᱦᱟᱭᱰᱨᱳᱡᱤᱱᱮᱴᱮᱰ ᱩᱛᱩ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ|ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱜᱷᱤ]]'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Sharma">{{cite book |last=Sharma |first=J. P. |title=Academic Biology IX |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=HZBLu-IGByQC&pg=PA97 |publisher=Laxmi Publications |isbn=978-81-7008-579-9 |page=97}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ [[ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]], [[ᱛᱩᱲᱤ|ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱛᱩᱲᱤ]] ᱡᱟᱝ, [[ᱮᱞᱟᱪᱤ]], [[ᱡᱤᱨᱟᱹ]], [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]], [[ᱦᱤᱝ]], [[ᱟᱫᱟ]], [[ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ]]᱾<ref name="Kapoor2002">{{cite book |last=Kapoor |first=Subodh |title=The Indian Encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=q5ZM0nZXZEkC&pg=PA1745 |year=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-7755-257-7 |page=1745}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ''[[ᱯᱟᱸᱪ ᱯᱷᱳᱲᱚᱱ]]'' ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ''ᱜᱳᱰᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ]], ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ, [[ᱢᱮᱛᱷᱤ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]<ref name="Gress2008">{{cite book |first=Priti Chitnis |last=Gress |title=Flavorful India: Treasured Recipes from a Gujarati Family |url=https://books.google.com/books?id=E6snLg--pjUC&pg=PA15|year=2008 |publisher=[[Hippocrene Books]] |isbn=978-0-7818-1207-8 |page=15}}</ref> ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="Sanmugam2007">{{cite book |first=Devagi |last=Sanmugam |title=Naturally Speaking: Indian: Recipes and Home Remedies |url=https://books.google.com/books?id=_9HNd3jG1ZsC&pg=PA69 |year=2007 |publisher=[[Marshall Cavendish]] |isbn=978-981-232-715-4 |page=69}}</ref>
<gallery class=center mode="nolines" widths=220 heights=130 caption="ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ">
File:Spices in an Indian market.jpg|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱠᱚ
File:3 types of lentil.jpg|[[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾
</gallery>
=== ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ===
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱮᱦᱱᱚᱛ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱥ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱜᱷᱟᱸᱥᱤ ᱛᱮ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}} ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}} ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱵᱤᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣᱟ; ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ; ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ-ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱜᱟᱨ'', ''ᱪᱷᱚᱣᱠ'' ᱥᱮ ''ᱛᱟᱲᱠᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ [[ᱜᱷᱤ]] ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱥᱮ [[ᱩᱛᱩ|ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱷᱟᱫᱞᱮᱭᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}}
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱟᱪᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ, ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱠᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}} ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱟ, ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱱᱰᱞ ᱟᱱ ''ᱠᱚᱨᱟᱦᱤ'' ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱤᱫ ᱜᱩᱰᱱᱟᱹ ᱥᱮ [[ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱟᱨ ᱴᱷᱚᱠᱚᱜ|ᱥᱤᱞ-ᱵᱤᱴᱟ / ᱴᱷᱚᱠᱚᱜ]] ᱛᱮ ᱨᱤᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=180 heights=140 caption="ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ">
File:Firewood, the substitute of LPG (cropped).jpg|ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱱᱰᱞ ᱟᱱ ᱠᱚᱨᱟᱦᱤ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ
File:Batan (stone) and uña, the traditional utensils, are in use of grinding spices at a Bengali household in West Bengal, India.jpg|ᱥᱤᱞ-ᱵᱤᱴᱟ (ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱤᱫ) ᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱤᱫ
</gallery>
== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ}}
{{See also|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=243–272}} ᱨᱟᱸᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱤ]] ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ (ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}} ᱮᱞᱟᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱱᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱮ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱹᱞ, ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ "ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ" ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}} ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}}
=== ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]] ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Street food of Chennai|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]], [[Shahjahanabad|ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[Street food of Mumbai|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]]᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="CN Traveller 2017">{{cite web |title=Where to find the most fantastic street food in India |url=https://www.cntraveller.com/gallery/best-indian-street-food |website=Conde Nast Traveller |date=9 August 2017}}</ref> [[ᱵᱚᱰᱟ ᱯᱟᱣ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱣ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱰᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |last=Sarma |first=Ramya |title=In Search of Mumbai Vada Pav |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/in-search-of-mumbai-vada-pav/article3657300.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=21 July 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621004414/https://www.thehindu.com/features/magazine/article3657300.ece |archive-date=21 June 2013}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱤᱰᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |last1=Rajagopalan |first1=Ashwin |title=Where to find the best idlis in Chennai |url=https://www.cntraveller.in/story/find-best-idlis-chennai/ |website=Conde Nast Traveller |date=28 August 2018}}</ref>
<gallery class="center" mode="nolines" widths="160" heights="160" caption="ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ">
File:Idli Sambar.JPG|[[ᱤᱰᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ|ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ]], ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Kebabs in Delhi -Alina Tiphagne.jpeg|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]]
File:Aran Vada Pav Mumbai.jpg|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱰᱟ ᱯᱟᱣ]]
File:Kolkata Rolls.jpg|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ]]
</gallery>
=== ᱠᱚᱧᱮ ===
[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱨᱩᱴᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱪᱟᱯᱟᱛᱤ]], ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱞᱠᱳᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=245–246}} ᱤᱱᱰᱳ-ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ [[ᱫᱚᱢ ᱯᱩᱠᱷᱛ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱟᱹᱠᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾<ref name="Ray Srinivas 2012">{{cite book |last1=Ray |first1=Krishnendu |last2=Srinivas |first2=Tulasi |url=https://books.google.com/books?id=c7MwDwAAQBAJ&pg=PA121 |title=Curried Cultures: Globalization, Food, and South Asia |publisher=[[University of California Press]] |year=2012 |isbn=978-0-520-27012-1 |pages=110–124}}</ref> [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱡᱽᱣᱟᱱ]] ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ, ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱡᱤᱞ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱨᱳᱜᱚᱱ ᱡᱳᱥ]]) ᱟᱨ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=205-206, 245–246}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:Lucknowi Mutton Matka Dum Biriyani.jpg|[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ''ᱫᱚᱢ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ'', ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ [[ᱫᱚᱢ ᱯᱩᱠᱷᱛ]] ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Wazwan trami full.jpg|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱡᱽᱣᱟᱱ]] ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ
</gallery>
=== ᱯᱟᱪᱮ ===
[[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱨᱤᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱷᱟᱹᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=254–255}} [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ]] ᱨᱮ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ''[[ᱩᱱᱫᱷᱤᱭᱩ]]''᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱮ. ᱴᱤ. ᱟᱪᱟᱭᱟ]] ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱢᱩᱜᱽ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ, ᱩᱛᱩ ᱯᱩᱞᱟᱣ, ᱟᱨ [[ᱡᱚᱣᱟᱨ]], [[ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱱᱚᱲᱟ]] ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱴᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=133–137}} ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱱᱰᱟᱞᱩ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱨᱯᱳᱛᱮᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=133–137}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:Undhiyu.jpg|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱱᱫᱷᱤᱭᱩ]]
File:Zunka from Maharashtra.JPG|[[ᱡᱷᱩᱱᱠᱟ]]
File:Chhole Upma - Homemade, Jabalpur - Madhya Pradesh - IMG001.jpg|ᱪᱷᱳᱞᱮ ᱩᱯᱢᱟ
</gallery>
=== ᱥᱟᱢᱟᱝ ===
[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ]], ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱨᱩᱭ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱠᱟᱨᱯ]], ''[[ᱤᱞᱤᱥ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱤᱞᱤᱥ]]'' ᱟᱨ [[ᱵᱷᱮᱠᱴᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱵᱷᱮᱠᱴᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱚᱱᱫᱮᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=265–271}} ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱛᱩᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱡᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱯᱮᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=128–133}} [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱞᱤᱴᱴᱤ ᱪᱳᱠᱷᱟ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱥᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=265–271}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:ইলিশ মাছ ভাজা ও ভাত.jpg|[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ ''[[ᱤᱞᱤᱥ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱤᱞᱤᱥ]]'' ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
File:Stamp of India - 2017 - Colnect 805345 - Regional Litti Chokha.jpeg|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ [[ᱞᱤᱴᱴᱤ ᱪᱳᱠᱷᱟ]] ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ
File:Ever tried a rice cooked in a bamboo?.jpg|ᱢᱟᱫ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱟᱠᱟ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Prosad thali.jpg|ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱷᱟᱹᱞᱤ]]
</gallery>
=== ᱮᱛᱚᱢ ===
[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}} ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱰᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=118–127}} ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱵᱷᱟᱛ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=259–260}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:Bisi Bele Bath (Bisibelebath).JPG|[[ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱵᱷᱟᱛ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Ondu Plate Idli Vada.jpg|[[ᱤᱰᱞᱤ|ᱛᱷᱟᱴᱴᱮ ᱤᱰᱞᱤ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱞᱤ
File:Dosa Classic.jpg|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ [[ᱫᱳᱥᱟ]]
File:Prawn Biryani, Hyderabad.jpg|ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ]]
</gallery>
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ==
[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref>Ferro-Luzzi, G. Eichinger. “Food for the Gods in South India: An Exposition of Data.” Zeitschrift Für Ethnologie 103, no. 1 (1978): 86–108.</ref><ref>Babb, L. A. (1975). The divine hierarchy: Popular Hinduism in central India. Columbia University Press.</ref>
=== ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱵᱷᱮᱫᱽᱭᱚ ===
ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ {{langx|sa-latn|ᱱᱟᱭᱵᱷᱮᱫᱽᱭᱚ}} ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱠᱷᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{langx|sa-latn|ᱵᱷᱳᱜᱽ}} ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱵᱽ]] ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ [[ᱥᱟᱠᱛᱚ]] ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ|ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Pinkney|2018|loc=Material ''Prasāda'' in Hindu Ritual}}
=== ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ [[ᱫᱤᱣᱟᱞᱤ]] ᱨᱮ [[ᱠᱷᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱞᱣᱟ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱦᱳᱞᱤ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱯᱳᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱤᱭᱟ]] ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Engfer |first=L. |date=2004 |title=Desserts around the world |url=https://books.google.com/books?id=O8bLtgjnRysC&pg=PA7 |publisher=Lerner Publications |page=12 |isbn=978-0822541653}}</ref>{{sfn|Sen|2016|pp=104–106}}
=== ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ===
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾{{sfn|Dalal|2010|p=6}} ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱳᱣᱟ, [[ᱫᱟᱹᱦᱤ]], ᱡᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨᱪ ᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[ᱥᱟᱵᱩᱫᱟᱱᱟ]]'',<ref>{{cite book |last=Arnott |first=Margaret L. |title=Gastronomy : the anthropology of food and food habits |date=1975 |publisher=Mouton |location=The Hague |isbn=978-9027977397 |page=319 |url={{google books |plainurl=y |id=8mT_aCfrE0UC |page=315}} }}</ref> [[ᱟᱹᱞᱩ]],<ref>{{cite book |editor-last=Walker |editor-first=Harlan |title=Food on the move : proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 1996 |date=1997 |publisher=Prospect Books |location=Devon, England |isbn=978-0-907325-79-6 |page=291 |url={{google books |plainurl=y |id=uYqTiD7SbcQC}} }}</ref> ᱟᱨᱟᱜ [[ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱚᱱᱫᱟ]], [[ᱟᱢᱟᱨᱟᱱᱛᱷ]] ᱡᱟᱝ,<ref name="National Academies">{{cite book |title=Amaranth: Modern Prospects for an Ancient Crop |url=https://books.google.com/books?id=0D4rAAAAYAAJ&pg=PA1 |year=1984|publisher=National Academies |page=6 |isbn=978-0309324458 |id=NAP:14295}}</ref> ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟ ᱜᱩᱱᱰᱞᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Dalal|2010|p=7}} ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱟᱞᱤ ᱪᱤᱣᱲᱟ, ''[[ᱥᱟᱵᱩᱫᱟᱱᱟ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ]]'' ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱫᱟᱢ ᱥᱩᱯ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Dalal|2010|p=63}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160>
File:Ekadashi Lunch.jpg|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱮᱠᱟᱫᱚᱥᱤ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱩ
File:Lakshmi Puja prasad 03.jpg|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱡᱟᱹ|ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
File:Sabudana Khichdi.jpg|''ᱥᱟᱵᱩᱫᱟᱱᱟ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ'', ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ
</gallery>
== ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
[[File:Chicken Tikka.jpg|thumb|''ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ'']]
[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/02/01/books/01grim.html |title=Curry |first=Lizzie |last=Collingham |author-link=Lizzie Collingham |work=[[The New York Times Book Review]] |date=1 February 2006 |access-date=5 May 2010 |archive-date=24 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424133608/http://www.nytimes.com/2006/02/01/books/01grim.html |url-status=live}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ''[[ᱛᱟᱱᱫᱩᱨ]]'' ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ]]'' ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.asiarooms.com/travel-guide/australia/brisbane/what-where-to-eat/indian-restaurants-in-brisbane/tandoori-village-restaurant-brisbane.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527152720/http://www.asiarooms.com/travel-guide/australia/brisbane/what-where-to-eat/indian-restaurants-in-brisbane/tandoori-village-restaurant-brisbane.html |url-status=usurped |archive-date=27 May 2008 |title=Tandoori Village Restaurant Brisbane |publisher=AsiaRooms.com}}</ref>
=== ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ===
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ}}
[[File:Chicken Manchurian (Hyderabad Style) (11960049916).jpg|thumb|[[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱢᱟᱱᱪᱩᱨᱤᱭᱟᱱ]]
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱦᱚᱲ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱳᱣ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱠᱠᱟ ᱪᱤᱱᱤ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ|ᱯᱩᱭᱞᱩ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱞᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Mannur">{{cite book |last=Mannur |first=Anita |title=Culinary Fictions: Food in South Asian Diasporic Culture |url=https://books.google.com/books?id=bLbG-5tWKlEC&pg=PA233 |access-date=21 July 2012 |year=2004|publisher=[[Temple University Press]] |isbn=978-1-4399-0078-9 |page=233}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱦᱟᱠᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱦᱟᱠᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="Mannur"/>
[[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱭᱡᱤᱝ]], [[ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱱᱡᱮᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]] ᱨᱮᱜᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Mathews2011">{{cite book|first=Gordon|last=Mathews|title=Ghetto at the Center of the World: Chungking Mansions, Hong Kong|url=https://books.google.com/books?id=Ks-sZHUFTd4C&pg=PA34|year=2011|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-51020-0|page=34}}</ref>
=== ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ===
[[File:Komala's Restaurant, Serangoon Road, Singapore - 20060827.jpg|thumb|[[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ]]
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]]<ref name="vegvoyages.com">{{cite web |url=http://www.vegvoyages.com/food.htm |title=Nasi, Kari, Biryani & Mee |publisher=Veg Voyages |access-date=23 June 2009 |archive-date=28 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628154725/http://www.vegvoyages.com/food.htm |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.streetdirectory.com/restaurants/singapore/reviews/restaurant-Go_India-1000000999.php |title=Go India: Curry, my love? |first=Viviane |last=Then |access-date=12 September 2008 |archive-date=5 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080805024246/http://www.streetdirectory.com/restaurants/singapore/reviews/restaurant-Go_India-1000000999.php |url-status=live}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱞᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱞᱟᱣ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]], [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱛᱷᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱚᱨᱢᱤ]]᱾ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ श्रेय ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Corum2000">{{cite book |first=Ann Kondo |last=Corum |url=https://books.google.com/books?id=RI9BPVDH8HsC&pg=PA174|title=Ethnic Foods of Hawai'i |publisher=Bess Press |year=2000 |isbn=978-1-57306-117-9 |page=174}}</ref>
[[ᱛᱷᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱟᱭ ᱵᱷᱤᱠᱷᱩ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱟᱥ]] ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ|ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indthai">{{cite news |url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx |title=Historical Ties India and Thailand |access-date=4 April 2020 | archive-date=28 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128152426/http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx |url-status=live}}</ref>
[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ''[[ᱟᱯᱯᱟᱢ]]'' ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ''[[ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ]]'' ᱟᱨ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite news |title=5 Rekomendasi Lontong Kari Enak di Bandung, Cocok Pisan buat Sarapan! |language=Indonesian |url=https://www.idntimes.com/food/dining-guide/ranggana/5-rekomendasi-lontong-kari-enak-di-bandung-c1c2 |newspaper=[[IDN Times]] |date=31 January 2020 |access-date=25 April 2023}}</ref>
<gallery class=center mode=nolines heights=160 widths=160>
File:Indian rojak.JPG|[[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ''ᱨᱳᱡᱟᱠ''
File:Roti Cane Kari Kambing Aceh.jpg|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ''[[ᱨᱳᱴᱤ ᱪᱟᱱᱟᱭ]]'' ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ
File:Achara.jpg|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ''[[ᱟᱪᱟᱨᱟ]]'' ᱟᱪᱟᱨ
</gallery>
=== ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱚᱲ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ===
[[ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱸᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=21–22}} ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ]],{{sfn|Collingham|2007|pp=118–125, 140}} [[ᱠᱮᱰᱜᱮᱨᱤ]]<ref>{{cite web |url=http://www.nls.uk/year-of-food-and-drink/october |title=Sustainable shore – October recipe – Year of Food and Drink 2015 |work=nls.uk |access-date=30 September 2016 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110201823/http://www.nls.uk/year-of-food-and-drink/october |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ ᱥᱩᱯ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=21–22}} ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ, [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ]], ᱑᱘᱑᱐ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="BBC">{{cite news |date=29 September 2005 |title=Curry house founder is honoured |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4290124.stm |work=[[BBC News]]}}</ref>
ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱞᱠᱟ [[ᱠᱳᱨᱢᱟ]], ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤ]], ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱵᱷᱤᱱᱰᱟᱞᱩ]] ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱯᱷᱟᱞ]]; ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="BBC Ultimate Guide">{{cite web |title=From balti to bhuna: the ultimate guide to curry |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/3jPY8xvk41DrT93Lw4XPk1w/from-balti-to-bhuna-the-ultimate-guide-to-curry |publisher=[[BBC Radio 4]] |access-date=2 November 2025}}</ref> [[ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ᱾<ref name=Guardian2001>{{cite news |last=Cook |first=Robin |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |date=19 April 2001 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref>
[[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱑᱙᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Kennedy |first=Michael |date=5 March 2013 |title=Food:'Where's the Taj Mahal?': Indian restaurants in Dublin since 1908 |url=http://www.historyireland.com/20th-century-contemporary-history/foodwheres-the-taj-mahal-indian-restaurants-in-dublin-since-1908/ |work=History Ireland}}</ref>
<gallery class=center mode=nolines heights=130 widths=170>
File:Mulligatawny-Soup Mumbai.jpg|[[ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ ᱥᱩᱯ]]
File:Kedgeree.jpg|ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ [[ᱠᱮᱰᱜᱮᱨᱤ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Chicken tikka masala (cropped).jpg|[[ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ]], ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ
</gallery>
== ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱠᱚ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱥᱮ ''[[ᱢᱤᱴᱷᱟᱭ]]'', ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ, ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱠᱷᱳᱣᱟ]] ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ (ᱪᱷᱟᱱᱟ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱩ, ᱯᱮᱥᱛᱟ, ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ, ᱞᱚᱵᱚᱝ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱥᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱚᱠ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''[[ᱨᱚᱥᱜᱚᱞᱞᱟ]]'', ''[[ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ]]'', ''[[ᱡᱤᱞᱟᱹᱯᱤ|ᱡᱤᱞᱮᱵᱤ]]'', ''[[ᱞᱟᱹᱰᱩ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱯᱮᱰᱟ]]'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=410–411}}
<gallery class=center mode=nolines heights=160 widths=160>
File:Kheer.jpg|[[ᱠᱷᱤᱨ]], ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Gulab-jamun-wallpaper-1.jpg|[[ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ]]
</gallery>
== ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱚ ==
{{See also|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
=== ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱧᱩᱣᱟᱜ ===
[[ᱪᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱪᱟ|ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱪᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱪᱟ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱪᱟ [[ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱪᱟ]] ᱫᱚ ᱪᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱫᱟᱜ, ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱞᱚᱵᱚᱝ, ᱫᱟᱨᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱤᱥᱠᱩᱴ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱳᱲᱟ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾{{sfn|Collingham|2007|pp=187–214}}
[[ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜ-ᱟ]], ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ᱾<ref name=value>{{cite web |title=Coffee Board of India |url=http://www.indiacoffee.org/coffee-statistics.html |website=indiacoffee.org |access-date=10 February 2017}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱴᱟᱨ ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾
''[[ᱞᱟᱥᱥᱤ]]'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟ [[ᱫᱟᱹᱦᱤ]] ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="BalasubramanianJannu2011">{{cite book |first1=Anuja |last1=Balasubramanian |first2=Hetal |last2=Jannu |last3=Patel |first3=Raj R. |title=The Healthy Indian Diet |url=https://books.google.com/books?id=gqal3wlxkBsC&pg=PA170 |year=2011 |publisher=Raj Patel |isbn=978-1-4611-2213-5|page=170}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ, ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱫᱟᱜ, [[ᱩᱞ]], [[ᱞᱮᱢᱵᱳ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ᱾<ref name="BrownThomas2008">{{cite book |first1=Lindsay |last1=Brown |first2=Amelia |last2=Thomas |title=Rajasthan, Delhi and Agra |url=https://books.google.com/books?id=Zz0_zXPb68kC&pg=PA69 |year=2008 |publisher=[[Lonely Planet]] |isbn=978-1-74104-690-8 |page=69}}</ref> ''[[ᱪᱷᱟᱸᱪ (ᱧᱩᱣᱟᱜ)|ᱪᱷᱟᱸᱪ]]'' ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
''[[ᱥᱚᱨᱵᱚᱛ]]'' ᱫᱚ ᱡᱚ ᱥᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="HerbstHerbst2007">{{cite book |last1=Herbst |first1=Sharon Tyler |last2=Herbst |first2=Ron |title=The New Food Lover's Companion |url=https://books.google.com/books?id=8Ksis9IrRp4C |year=2007 |publisher=Barron's snippet |isbn=978-0-7641-3577-4}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱵᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱜᱳᱞᱟᱯ]], [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ]], ᱵᱮᱞ, ᱩᱞ, [[ᱞᱮᱢᱵᱳ]], ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾
''[[ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱭ]]'' ᱫᱚ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱢᱚᱣᱨᱤ, ᱛᱚᱨᱵᱩᱡᱽ ᱡᱟᱝ, ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱯᱟᱯᱲᱤ, ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱯᱳᱥᱛᱳ, ᱵᱷᱟᱝ, ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱠᱮᱥᱚᱨ, ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱳᱞᱤ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Thandai: An ancient cannabis drink for celebrating Holi |url=https://www.bbc.com/travel/article/20240325-thandai-an-ancient-cannabis-drink-for-celebrating-holi |access-date=11 August 2024 |work=BBC}}</ref>
<gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180>
File:Darjeeling, India, Darjeeling tea in variety, Black tea.jpg|[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ
File:Filter Kaapi at Sarvana Bhavan Restaurant, Chennai, Tamil Nadu.jpg|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱴᱟᱨ ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ
File:BadamMilk.JPG|ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱛᱳᱣᱟ
File:Holi Special Chilled Thandai-Kolkata-West Bengal.jpg|ᱦᱳᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱲ [[ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱭ]]
</gallery>
=== ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ / ᱢᱟᱫᱚᱠ ᱧᱩᱣᱟᱜ ===
==== ᱵᱤᱭᱟᱨ ====
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱭᱟᱨ}}
[[File:Chhyang or Chhaang - Fermented rice drink! (8902831091).jpg|thumb|upright|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ''[[ᱪᱷᱟᱝ]]'']]
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱭᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱜᱟᱨ (lager, ᱔.᱘% ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ) ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱴᱨᱚᱝ ᱞᱮᱜᱟᱨ (᱘.᱙%) ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=German froth Bitburger to debut in India|url=http://www.business-standard.com/india/news/german-froth-bitburger-to-debut-in-india/399365/|access-date=28 June 2012|date=21 June 2010|first=Ravi|last=Menon}}</ref> ''[[ᱪᱷᱟᱝ]]'' ᱫᱚ ᱡᱚᱵᱽ, ᱢᱟᱹᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ᱾<ref name="Bamforth2010">{{cite book |last=Bamforth |first=Charles W. |title=Beer Is Proof God Loves Us: Reaching for the Soul of Beer and Brewing |url=https://books.google.com/books?id=JJjJ1_9mPKoC&pg=PA84 |year=2010 |publisher=FT Press |isbn=978-0-13-706507-3 |page=84}}</ref>
==== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ====
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''[[ᱯᱷᱮᱱᱤ (ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ)|ᱯᱷᱮᱱᱤ]]'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱟᱜ ᱥᱮ [[ᱠᱟᱡᱩ]] ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱜᱳᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ|GI ᱴᱮᱜᱽ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Goan fenny, Assam tea, Lucknow chikan to get GI registry soon|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-09-21/news/28479975_1_assam-tea-gi-registry-darjeeling-tea|access-date=28 June 2012|date=21 September 2008|newspaper=[[The Economic Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030205547/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-09-21/news/28479975_1_assam-tea-gi-registry-darjeeling-tea|archive-date=30 October 2012|url-status=dead}}</ref>
''[[ᱦᱟᱺᱰᱤ]]'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱭᱟᱨ (ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱠᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref name=journal>{{cite journal |title=Some interesting indigenous beverages among the tribals of Central India |url=http://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/847/1/IJTK%206(1)%20(2007)%20141-143.pdf |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |date=January 2007 |volume=6 |issue=1 |pages=141–143 |accessdate=8 February 2012}}</ref>
[[ᱛᱟᱹᱲᱤ|ᱛᱟᱹᱲᱤ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱱᱤᱨᱟ'', ''ᱠᱟᱞᱞᱩ'' ᱥᱮ ᱛᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, [[ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ|ᱛᱟᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱹᱡᱩᱨ ᱫᱟᱨᱮ|ᱠᱷᱟᱹᱡᱩᱨ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref name="All-Asia guide">{{cite book|title=All-Asia guide|url=https://books.google.com/books?id=tVAmAAAAMAAJ|year=1978|publisher=Far Eastern Economic Review|isbn=978-0-8048-1266-5|page=162}}</ref>
== ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱦᱮᱣᱟ ᱠᱚ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱟ ᱥᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ [[ᱨᱩᱴᱤ]], [[ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Dalal2001(2)">{{cite book |first=Tarla |last=Dalal |title=Achaar Aur Parathe |url=https://books.google.com/books?id=a7I0jOHXt1IC&pg=PA85 |year=2001 |publisher=Sanjay & Co |isbn=978-81-86469-54-5 |page=85}}</ref> ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ''[[ᱫᱷᱳᱠᱞᱟ]]'' ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ''ᱤᱰᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱳᱥᱟ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="BruynBain2010">{{cite book |last1=De Bruyn |first1=Pippa |first2=Keith |last2=Bain |first3=David |last3=Allardice |first4=Shonar |last4=Joshi |title=Frommer's India |url=https://books.google.com/books?id=HlqM2CR4vfUC&pg=PA38 |year=2010 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-0-470-60264-5 |page=38}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱨᱩᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ-ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱚᱠᱟ-ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ''[[ᱠᱩᱞᱪᱟ]]'', ''[[ᱱᱟᱱ]]'' ᱥᱮ ''ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ'' ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱟᱱ]] ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Kapoor 2002">{{cite book |last=Kapoor |first=Subodh |title=The Indian Encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=q5ZM0nZXZEkC&pg=PA1745 |year=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-7755-257-7 |page=1745}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱡᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱟ᱾<ref>{{cite news |title=10 types of samosa enjoyed across the country |url=https://recipes.timesofindia.com/web-stories/10-types-of-samosa-enjoyed-across-the-country/photostory/119043039.cms |access-date=16 August 2026 |work=[[The Times of India]] |date=15 March 2025}}</ref> ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="KittlerSucher2011">{{cite book |last1=Goyan Kittler |first1=Pamela |url=https://books.google.com/books?id=R06H7WabJuMC&pg=PA449 |title=Food and Culture |last2=Sucher |first2=Kathryn P. |last3=Nelms |first3=Marcia |publisher=Cengage Learning |year=2011 |isbn=978-0-538-73497-4 |page=449}}</ref>
== ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾<ref name="Cowed down"/><ref name="Shah1998"/><ref name="Williams 2001"/> ᱟᱭᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Cowed down">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/Edits/Cowed-down-by-the-ban/Article1-791776.aspx |title=Cowed down by the ban |work=Hindustan Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220175911/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/Edits/Cowed-down-by-the-ban/Article1-791776.aspx |archive-date=20 February 2012}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱞᱤᱛ]] ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ,<ref>{{cite journal |last=Lodrick |first=Deryck O. |date=2005 |title=Symbol and Sustenance: Cattle in South Asian Culture |url=https://link.springer.com/10.1007/s10624-005-5809-8 |journal=Dialectical Anthropology |volume=29 |issue=1 |pages=61–84 |doi=10.1007/s10624-005-5809-8 |url-access=subscription}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ [[ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Natrajan |first=Balmurli |date=2018-07-03 |title=Cultural identity and beef festivals: toward a 'multiculturalism against caste' |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09584935.2018.1504000 |journal=Contemporary South Asia |volume=26 |issue=3 |pages=287–304 |doi=10.1080/09584935.2018.1504000 |url-access=subscription}}</ref> ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱭᱟᱢ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Citation |last=Kuntam |first=Samuel Moses Srinivas |chapter=Dalit Food, Ecology, and Resistance |date=2022 |title=Anthropocene Ecologies of Food |pages=158–179 |editor-last=Estok |editor-first=Simon C. |editor-last2=Deborah |editor-first2=S. Susan |editor-last3=Alex |editor-first3=Rayson K. |publisher=[[Routledge]]}}</ref>
[[ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ]] ᱠᱚᱫᱚ [[ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref name="Williams 2001">{{cite book |last=Williams |first=Raymond Brady |title=An Introduction to Swaminarayan Hinduism |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2001 |isbn=978-0521654227 |pages=173}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱠᱴᱳ-ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ; [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="Shah1998">{{cite book |last=Shah |first=Natubhai |title=Jainism: The World of Conquerors |url=https://books.google.com/books?id=EmVzvUzbwegC&pg=PA249|year=1998 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-30-1 |page=249}}</ref>
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ,<ref>{{cite web |last1=Sahgal |first1=Neha |display-authors=etal |title=Religion and food |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/religion-and-food/ |website=Pew Research Center |date=29 June 2021}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Bansal |first1=Samarth |title=More Indians eating beef, buffalo meat |url=https://www.thehindu.com/news/%E2%80%98More-Indians-eating-beef-buffalo-meat%E2%80%99/article15873366.ece |work=[[The Hindu]] |date=29 October 2016}}</ref>
[[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱛᱟ ᱡᱤᱞ]] ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Jamir |first=Rongsenzulu |date=30 June 2025 |title='Do You Eat Dog Meat?': Why Asking a Naga This Question Misses the Point |url=https://morungexpress.com/do-you-eat-dog-meat-why-asking-a-naga-this-question-misses-the-point |access-date=14 July 2025 |work=[[The Morung Express]]}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kikon |first=Dolly |author-link=Dolly Kikon |date=2017 |title=From the heart to the plate. Debates about dog meat in Dimapur |url=https://www.iias.asia/the-newsletter/article/heart-plate-debates-about-dog-meat-dimapur |journal=The Newsletter |volume=77 |issue=Summer |pages=38–39}}</ref>
[[ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱭᱤᱰ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱱᱮᱪᱟᱨ|ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱭᱩ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱭᱩ.ᱮᱯᱷ]] ᱟᱜ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ([[G20|G20 ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]]) ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱮᱵᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=2024 Living Planet Report |url=https://wwflpr.awsassets.panda.org/downloads/2024-living-planet-report-a-system-in-peril.pdf |access-date=26 August 2026 |website=World Wildlife Fund}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Achaya |first=K. T. |author-link=K. T. Achaya |title=Indian Food: A Historical Companion |location=Delhi |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |edition=Paperback |orig-year=1994}}
* [[Pat Chapman (food writer)|Pat Chapman]]. ''India: Food & Cooking'', New Holland, London – {{ISBN|978-1-84537-619-2}} (2007)
* {{cite book |last=Collingham |first=Lizzie |author-link=Lizzie Collingham |title=Curry: A tale of cooks and conquerors |date=2007 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://archive.org/details/curry00lizz}}
* {{cite book |last=Dalal |first=Tarla |author-link=Tarla Dalal |title=Faraal Foods for fasting days |year=2010 |publisher=Sanjay and Co |location=Mumbai |isbn=9789380392028 |url={{google books |plainurl=y |id=-C1ZO3BopZUC |page=8}}}}
* {{cite book |last=Davidson |first=Alan |author-link=Alan Davidson (food writer) |editor-last=Jaine |editor-first=Tom |title=[[The Oxford Companion to Food]] |edition=3rd |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2014 |isbn=978-0-19-967733-7}}
* {{cite encyclopedia |last=Pinkney |first=Andrea Marion |entry=Prasāda |encyclopedia=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online |year=2018 |publisher=[[Brill Publishers]] |chapter-url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/ENHI/COM-000342.xml |chapter-url-access=subscription |doi=10.1163/2212-5019_BEH_COM_000342}}
* {{cite book |last=Sen |first=Colleen Taylor |author-link=Colleen Taylor Sen |title=Feasts and Fasts: A History of Food in India |date=2016 |orig-year=2015 |publisher=[[Speaking Tiger Books]] |isbn=978-9385755347 |url=https://books.google.com/books?id=VN_vCgAAQBAJ}}
{{refend}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
cwfuhladzxpymekui736xztdfamyv27
ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
0
38305
199266
2026-10-24T06:13:35Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
199266
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
gw24wh1erre9ibicuycltdqegssmp6n
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
1
38306
199268
2026-10-24T06:13:35Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
199268
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
htn6wdqre3u523b4k7yorqjjugsjf15
ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38307
199276
2026-10-24T07:39:01Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ | native_name = | native_name_lang = | custom_header = | system = [[|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199276
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ
| native_name =
| native_name_lang =
| custom_header =
| system = [[|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = Busy Delhi Cantt station.JPG
| caption =
| address = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ]], ᱫᱤᱞᱞᱤ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| iso_region =
| coordinates = {{coord|28|36|43|N|77|06|56|E|type:railwaystation_region:IN|display=inline}}
| pushpin_map = India#India Delhi
| elevation =
| line = ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| structure = [[ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱭ (ᱦᱚᱨ)#ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]]
| platform = ᱔
| depth =
| levels =
| tracks = ᱔
| parking = ᱦᱳᱭ
| cyclepark = ᱦᱳᱭ
| opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| rebuilt =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| electrified_date =
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = DEC<ref name="stn_code" />
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱫᱤᱞᱞᱤ}}
}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| former =
| passengers = ᱒᱐,᱐᱐᱐<ref name = "Delhi Cantt. - ToI (2018)">{{cite news |last=Gandhiok |first=Jasjeev |date=23 November 2018 |title=Delhi Cantonment Railway Station: A railway station in Delhi that seems to tell passengers: You are not welcome |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/a-railway-station-that-seems-to-tell-passengers-you-are-not-welcome/articleshow/66757385.cms |work=[[Times of India]] |location= |publisher= |access-date=22 January 2026}}</ref>
| pass_year = ᱒᱐᱑᱘
| pass_percent =
| pass_system =
| mpassengers =
| services =
| map_locator =
| route_map =
| map_state =
}}
'''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱱᱴ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: DEC) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, <ref name="stn_code">{{cite web |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216225807/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-date=16 February 2024 |page=5 |date=2023–24}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱤᱣᱟᱲᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱴᱚᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
{{main|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱢ | label 1 = ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ}}
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱕-᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱓᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ" ᱨᱤᱰᱤᱵᱷᱮᱞᱯᱢᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | last=Kumar | first=N. | date=19 December 2022 | title=RKS Construction bags order worth ₹310 crore to redevelop Delhi Cantt Railway Station | work=Urban Transport News}}</ref>
==ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱒᱖᱘᱔᱑/᱒᱖᱘᱔᱒)
* [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱒᱖᱔᱗᱑/᱒᱖᱔᱗᱒)
* [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱒᱐᱙᱗᱗/᱒᱐᱙᱗᱘)
* [[ᱥᱣᱚᱨᱱᱟ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱒᱙᱕᱗/᱑᱒᱙᱕᱘)
* [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱫᱟᱣᱨᱟᱭ (ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ) ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱒᱐᱑᱕/᱑᱒᱐᱑᱖)
* [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱮᱥᱤ ᱰᱚᱵᱟᱞ ᱰᱮᱠᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱒᱙᱘᱕/᱑᱒᱙᱘᱖)
* [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱒᱐᱖᱕/᱑᱒᱐᱖᱖)
* [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱢᱯᱟᱨᱠ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱒᱔᱖᱓/᱑᱒᱔᱖᱔)
* [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ-ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱢᱯᱟᱨᱠ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱒᱒᱔᱖᱓/᱒᱒᱔᱖᱔)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱳᱴᱷᱤ-ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱕᱖᱒᱓/᱑᱕᱖᱒᱔)
* [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱙᱖᱐᱑/᱑᱙᱖᱐᱒)
* [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱮᱱᱴ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱔᱒᱐᱕/᱑᱔᱒᱐᱖)
* [[ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱔᱕᱒᱑/᱑᱔᱕᱒᱒)
* [[ᱥᱟᱭᱱᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱙᱗᱐᱑/᱑᱙᱗᱐᱒)
* [[ᱥᱤᱨᱥᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱔᱐᱘᱕/᱑᱔᱐᱘᱖)
* [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ-ᱵᱟᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (᱑᱒᱒᱑᱕/᱑᱒᱒᱑᱖)
==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery>
Delhi Cantt Station.jpg|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱᱵᱳᱨᱰ
Delhi Cantonment Station Old and New facade.jpg|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱥᱟᱰ
</gallery>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* {{rws|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ}}
* [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ]]
* [[ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
* [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
lc4bdrb0zs9fi46yhsyakarzk7mg9uh
ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ
14
38308
199280
2026-10-24T09:29:11Z
MT731
2184
"[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199280
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
pz35eooqj9wmvlhbivyle7fg026mcd6