ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱪᱮᱬᱮ 0 1177 199292 196468 2026-10-24T15:24:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199292 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = ᱪᱮᱬᱮ | fossil_range = <br />{{fossilrange|121|0|[[Early Cretaceous]] ([[Aptian]]) – [[Holocene|Present]],<ref name=divergence/> 121–0 Mya| | earliest=160.8}} | image = <imagemap> File:Bird Diversity 2013.png|300px rect 0 0 333 232 [[Red-crested turaco]] rect 0 232 333 470 [[Steller's sea eagle]] rect 0 696 333 470 [[Rock dove]] rect 0 928 333 700 [[Southern cassowary]] rect 0 1160 333 930 [[Gentoo penguin]] rect 0 1392 333 1160 [[Bar-throated minla]] rect 666 0 333 232 [[shoebill]] rect 666 232 333 470 [[grey crowned crane]] rect 666 696 333 470 [[Anna's hummingbird]] rect 666 928 333 700 [[rainbow lorikeet]] rect 666 1160 333 930 [[grey heron]] rect 666 1392 333 1160 [[Eurasian eagle-owl]] rect 999 0 333 232 [[white-tailed tropicbird]] rect 999 232 333 470 [[Indian peafowl]] rect 999 696 333 470 [[Atlantic puffin]] rect 999 928 333 700 [[American flamingo]] rect 999 1160 333 930 [[blue-footed booby]] rect 999 1392 333 1160 [[keel-billed toucan]] </imagemap> | display_parents = 3 | taxon = Aves | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]<ref>{{cite web | url=http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&tree=0.1 | title=Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves | accessdate=11 June 2012 | last=Brands | first=Sheila | date=14 August 2008 | work=Project: The Taxonomicon | archive-date=5 May 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080505214909/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&tree=0.1 | url-status=dead }}</ref> | subdivision_ranks = Extant [[Order (biology)|orders]] and temporal range | subdivision = {{show |1=See orders |2= * Infraclass [[Palaeognathae]] ** Superorder Struthionimorphae *** [[Struthioniformes]] (Ostrichs) – 58?–0 Mya, Late [[Paleocene]]?–[[Holocene|Present]] ** Superorder [[Notopalaeognathae]] *** [[Rheiformes]] (Rheas) – 56–0 Mya, Late [[Paleocene]]–Present *** [[Tinamiformes]] (Tinamous) – 10–0 Mya, Middle [[Miocene]]–Present *** [[Casuariiformes]] (Casowaries and Emus) – 58.7–0 Mya, Late [[Paleocene]]–Present *** [[Apterygiformes]] (Kiwis) – 23.03–0 Mya, Early [[Miocene]]–Present * Infraclass [[Neognathae]] ** Superorder [[Galloanserae]] *** [[Galliformes]] (Gamebirds) – 45–0 Mya, Middle [[Eocene]]–Present *** [[Anseriformes]] (Waterfowl) – 71–0 Mya, Late [[Cretaceous]] ([[Maastrichtian]])–Present ** Superorder [[Neoaves]] *** [[Phoenicopteriformes]] (Flamingos) – 50–0 Mya, Early [[Eocene]]–Present *** [[Podicipediformes]] (Grebes) – 25–0 Mya, Late [[Oligocene]]–Present *** [[Columbiformes]] (Pigeons and doves) – 23.03–0 Mya, Early [[Miocene]]–Present *** [[Mesitornithiformes]] (Mesites) – No fossil records *** [[Pterocliformes]] (Sandgrouse) – 33.9–0 Mya, Late [[Oligocene]]–Present *** [[Apodiformes]] (swifts, treeswifts and hummingbirds) – 52–0 Mya, Early [[Eocene]]–Present *** [[Caprimulgiformes]] (Nightjars, nighthawks, potoos, oilbirds, frogmouths and owlet-nightjars) – 59.2–0 Mya, Middle [[Paleocene]]–Present *** [[Cuculiformes]] (Cuckoos, anis, etc) – 34–0 Mya, Late [[Miocene]]–Present *** [[Otidiformes]] (Bustards, floricans, etc) – 13–0 Mya, Middle [[Miocene]]–Present *** [[Musophagiformes]] (Turacos and go-away-birds) – 24–0 Mya, Late [[Oligocene]]–Present *** [[Opisthocomiformes]] (Hoatzin) – 33.9–0 Mya, Late [[Eocene]]–Present *** [[Gruiformes]] (Cranes, crakes, rails, wood-rails, fluftais, gallinules, limpkins, trumpeters, finfoots and sungrebes) – 66–0 Mya, Late [[Cretaceous]] ([[Maastrichtian]])–Present *** [[Charadriiformes]] (Plovers, crab plovers, lapwings, seagulls, puffins, auks, sandipipers, buttonquails, stilts, avocets, ibisbills, woodcocks, skuas, etc) – 75–0 Mya, Late [[Cretaceous]] ([[Campanian]])–Present *** [[Gaviiformes]] (Loons) – 70–0 Mya, Late Cretaceous (Maastrichtian)–Present *** [[Procellariiformes]] (petrels, storm petrels, albatrosses and diving petrels) – 33.9–0 Mya, Early [[Oligocene]]–Present *** [[Sphenisciformes]] (penguins) – 62–0 Mya, Early [[Paleocene]]–Present *** [[Ciconiiformes]] (storks, openbills and jabirus) – 30–0 Mya, Early [[Oligocene]]–Present *** [[Suliformes]] (boobies, gannets, frigatebirds, cormorants, shags and anhingas) – 90–0 Mya, Late [[Cretaceous]] ([[Turonian]])–Present *** [[Pelecaniformes]] (pelicans, ibises, shoebills, egrets, herons, etc) – 66–0 Mya, Late [[Cretaceous]] ([[Maastrichtian]])–Present *** [[Eurypygiformes]] (sunbitterns and kagu) – 56–0 Mya, Late [[Paleocene]]–Present *** [[Phaethontiformes]] (tropicbirds) – 58.7–0 Mya, Late Paleocene–Present *** [[Cathartiformes]] (New World vultures) – 41–0 Mya, Middle [[Eocene]]–Present *** [[Accipitriformes]] (eagles, Old World vultures, secretary-birds, hawks, harriers, etc) – 47–0 Mya, Late Eocene–Present *** [[Strigiformes]] (owls) – 30–0 Mya, Early [[Oligocene]]–Present *** [[Coliiformes]] (mousebirds) – ~65–0 Mya, Early [[Paleocene]]–Present *** [[Leptosomiformes]] (cuckoorollers) – No fossil record *** [[Trogoniformes]] (trogons and quetzals) – 49–0 Mya, Early [[Eocene]]–Present *** [[Bucerotiformes]] (hornbills, hoopoes and wood-hoopoes) – ~40–0 Mya, Middle Eocene–Present *** [[Coraciiformes]] (rollers, bee eaters, todys, kingfishers, etc) – 41.2–0 Mya, Middle Eocene–Present *** [[Piciformes]] (woodpeckers, flickers, toucans, aracaris, motmots, etc) – 56–0 Mya, Early Eocene–Present *** [[Cariamiformes]] (seriema) – 66–0 Mya, Late [[Cretaceous]] ([[Maastrichtian]])–Present *** [[Falconiformes]] (falcons and caracaras) – 50–0 Mya, Early [[Eocene]]–Present *** [[Psittaciformes]] (parrots and cockatoos) – 50–0 Mya, Early Eocene–Present *** [[Passeriformes]] (passerines) – 52.5–0 Mya, Early Eocene–Present }} | synonyms = * Neornithes <small>Gadow, 1883</small> }} [[File: House sparrow04.jpg|thumb|]] ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱡᱩᱱᱛᱩ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ '''ᱪᱮᱬᱮ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=del Hoyo |first=Josep |coauthors=Andy Elliott and Jordi Sargatal |title=[[Handbook of Birds of the World]], Volume 1: Ostrich to Ducks |year=1992 |publisher=[[Lynx Edicions]] |location=Barcelona |isbn=84-87334-10-5}}</ref> ᱡᱤᱣᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱣᱤᱥ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱱᱛᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱡᱽ ᱱᱩᱠᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Newton |first= Ian|year=2003 |title=पक्षियों के बायोजियोग्राफी प्रजातीकरण|url=https://archive.org/details/speciationbiogeo0000newt |location=Amsterdam |publisher=Academic Press |isbn=0-12-517375-X| pages=p. 463}}</ref> ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱒" ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱴᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱜᱚᱴᱟᱯᱟᱲᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱟᱺᱦᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱢᱤ. ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱛᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱮᱥᱮᱫ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱱᱟ ᱡᱩᱱᱛᱩᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ <br>ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱤᱞ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱦᱚᱜ, ᱦᱚᱴᱚᱜ, ᱜᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱪᱩᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱠᱩᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱴᱷᱚᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱞ ᱨᱚᱝ ᱛᱟᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱚᱲᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱜᱷᱩᱴᱩ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱜᱷᱩᱴᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱵᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱞᱟᱴᱟ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱩᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱡᱼᱟ ᱾ [[File: Bird Diversity 2013.png|thumb|ᱪᱮᱬᱮ]] ==ᱪᱮᱬᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱱᱤ ᱱᱤᱱᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱦᱟᱸᱥ ᱦᱟᱺᱥᱞᱤ, [[ᱢᱟᱨᱟᱜ]], ᱢᱤᱨᱩ, ᱥᱟᱨᱚ, [[ᱠᱚᱭᱮᱞ]], ᱦᱩᱣᱟᱹᱲ, [[ᱯᱚᱛᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱨᱣᱟ]], [[ᱠᱤᱥᱱᱤ]], ᱴᱤᱡᱴᱚᱲᱚᱜ, ᱴᱤᱴᱤ ᱴᱮᱸᱜᱚᱡ, ᱰᱷᱤᱯᱪᱩᱭ, ᱠᱮᱨᱠᱮᱴᱟ, ᱥᱮᱨᱟᱞᱤ, ᱜᱩᱸᱰᱨᱤ, ᱩᱸᱴ ᱪᱮᱬᱮ, [[ᱜᱷᱟᱲᱣᱟ]], ᱪᱟᱹᱧᱪᱤᱨ, [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]] ᱩᱲᱤᱡ, ᱛᱩᱫ, ᱠᱟᱹᱦᱩ, ᱠᱩᱲᱤᱫ, ᱯᱟᱡᱷᱟᱲ, [[ᱜᱤᱫᱤ]], ᱨᱤᱪᱤ, ᱠᱚᱜ, ᱞᱩᱵᱩᱜ ᱠᱚᱜ, ᱰᱟᱹᱠ, ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ, ᱠᱟᱺᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱠᱚᱨ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱜᱮ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱩᱰᱩᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱫᱽᱲᱟ, ᱵᱟᱹᱨᱫᱩᱲᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱜᱮ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱪᱮᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱴᱷᱚᱱᱴᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱥᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱴᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱡᱼᱟ, ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱪᱮᱬᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱥᱤᱢ, ᱜᱮᱰᱮ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱾ <ref>{{cite web | title=List of birds of India | website=Wikipedia | date=2007-04-27 | url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_birds_of_India | access-date=2019-08-27}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ== ᱟᱫᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱷᱟᱣᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚ, ᱵᱟᱦᱟ, ᱡᱟᱝ, ᱥᱮᱭᱟ ᱡᱤᱞ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱦᱟᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.birdlife.org/ Birdlife International]—Dedicated to bird conservation worldwide; has a database with about 250,000 records on endangered bird species. * [http://people.eku.edu/ritchisong/birdbiogeography1.htm Bird biogeography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304043432/http://people.eku.edu/ritchisong/birdbiogeography1.htm |date=2007-03-04 }} * [http://www.audubon.org/bird/index.html Birds and Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100810134957/http://www.audubon.org/bird/index.html |date=2010-08-10 }} from the '''National Audubon Society''' * [https://web.archive.org/web/20210311215916/https://www.birds.cornell.edu/ Cornell Lab of Ornithology] * [http://www.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/completed_essays.html Essays on bird biology] * [http://www.mrnussbaum.com/birdsindex.htm North American Birds for Kids] * [http://www.ornithology.com/ Ornithology] * [http://sora.unm.edu/ Sora]—Searchable online research archive; Archives of the following ornithological journals '''The Auk''', '''Condor (journal)|Condor''', Journal of Field Ornithology, North American Bird Bander, Studies in Avian Biology, Pacific Coast Avifauna, and '''the Wilson Bulletin'''. * [http://ibc.lynxeds.com/ The Internet Bird Collection]—A free library of videos of the world's birds * [http://www.birdpop.org/ The Institute for Bird Populations, California] * [https://web.archive.org/web/20100323064035/http://media.library.uiuc.edu/cgi/b/bib/bix-idx?c=bix%3Bcc%3Dbix%3Bsid%3D0c4f6243857204b94fcdebc6dce5d8b2%3Btype%3Dsimple%3Bpage%3Dbrowse%3Binst%3Dbix_10%3Bsort%3Dregion list of field guides to birds], from the International Field Guides database * [http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdidentifier/ RSPB bird identifier]—Interactive identification of all UK birds == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[Category:ᱪᱮᱬᱮ]] mif9rjlkr51jmwqq24h9hr7rokmhksc ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ 0 1304 199302 189594 2026-10-24T20:51:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199302 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = People's Republic of Bangladesh | common_name = Bangladesh | native_name = {{ubl|{{native name|bn|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ|italics=off}}|''Gônoprojatontri Bangladesh''}} | image_flag = Flag of Bangladesh.svg | image_coat = National emblem of Bangladesh.svg | symbol_type = Emblem | other_symbol = {{unbulleted list |[[File:Government Seal of Bangladesh.svg|90x90px|Seal of the Government of Bangladesh]]}} | other_symbol_type = {{vunblist |[[Government Seal of Bangladesh]]}} | national_anthem = {{native phrase|bn|"[[Amar Sonar Bangla]]"|italics=off}}<br />{{small|"My Golden Bengal"}}<br /> <br />[[File:Amar Shonar Bangla instrumental.ogg|center]] ---- {{center|'''March:''' "[[Notuner Gaan]]"<br />{{small|"The Song of Youth"}}<ref name="national march">{{cite web|title=National Symbols→National march|website=Bangladesh Tourism Board|location=Bangladesh|publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism|url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|quote=In 13 January 1972, the ministry of Bangladesh has adopted this song as a national marching song on its first meeting after the country's independence.|access-date=21 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|archive-date=28 December 2016|url-status=dead}}</ref>}} | image_map = Bangladesh (orthographic projection).svg | image_map2 = Bangladesh - Location Map (2013) - BGD - UNOCHA.svg | map_width = 220px | capital = [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] | coordinates = {{Coord|23|42|N|90|21|E|type:city}} | largest_city = ᱰᱷᱟᱠᱟ | languages_type = Official language <br /> {{nowrap|{{nobold|and national language}}}} | languages = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<ref name="bdlaws.minlaw.gov.bd">{{cite book|title=The Constitution of the People's Republic of Bangladesh|chapter=Article 3. The state language|chapter-url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24550|website=bdlaws.minlaw.gov.bd|publisher=Ministry of Law, The People's Republic of Bangladesh|accessdate=1 February 2017|archive-date=5 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805014802/http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24550|url-status=dead}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |89.5% [[Islam in Bangladesh|Islam]] {{small|(Official)}} |9.5% [[Hinduism in Bangladesh|Hinduism]] |0.6% [[Buddhism in Bangladesh|Buddhism]] |0.4% [[Christianity in Bangladesh|Christianity]]}} | religion_year = 2011<ref name="বাংলাদেশ">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/256513.pdf |script-title=bn:জানুন |language=bn |trans-title=Bangladesh |publisher=US department of States |title=Archived copy |access-date=3 December 2017 }}</ref> | ethnic_groups = {{vunblist | 98% [[Bengalis]] | {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title= 2% minorities | [[Chakma people|Chakmas]] | [[Biharis in Bangladesh|Biharis]] | [[Marma people|Marmas]] | [[Santhal people|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] | [[Mru people (Mrucha)|Mros]] | [[Tanchangya people|Tanchangyas]] | [[Bawm people|Bawms]] | [[Tripuri people|Tripuris]] | [[Khumi people|Khumis]] | [[Kuki people|Kukis]] | [[Garo people|Garos]] | [[Bisnupriya Manipuri people|Bisnupriya Manipuris]] }} }} | ethnic_groups_year = 2011<ref name="বাংলাদেশকে জানুন">{{cite web |url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/page/812d94a8-0376-4579-a8f1-a1f66fa5df5d/বাংলাদেশকে-জানুন |script-title=bn:জানুন |language=bn |trans-title=Discover Bangladesh |publisher=National Web Portal of Bangladesh |accessdate=13 February 2015 |title=Archived copy |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216093108/http://www.bangladesh.gov.bd/www.bangladesh.gov.bd/index6517.html?q=bn%2F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8 |archive-date=16 February 2015 |url-status=live }}</ref> | demonym = [[Bangladeshi]] | membership = [[United Nations|UN]], [[World Trade Organization|WTO]], [[South Asian Association for Regional Cooperation|SAARC]], [[Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation|BIMSTEC]], [[Islamic Military Counter Terrorism Coalition|IMCTC]], [[Organization of Islamic Cooperation|OIC]], [[Commonwealth of Nations]] | government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]]<br />[[Constitution of Bangladesh|constitutional]] [[republic]] }} | leader_title1 = [[President of Bangladesh|President]] | leader_name1 = [[Mohammed Shahabuddin|ᱢᱚᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦᱟᱵᱩᱫᱫᱤᱱ]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Bangladesh|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Tarique Rahman|ᱛᱟᱨᱮᱠ ᱨᱚᱦᱚᱢᱟᱱ]] | leader_title3 = [[Speaker of the Jatiya Sangsad|House Speaker]] | leader_name3 = [[Hafiz Uddin Ahmad|ᱦᱟᱯᱷᱤᱡᱽ ᱩᱫᱫᱤᱱ ᱟᱦᱢᱮᱫᱽ]] | leader_title4 = [[Chief Justice of Bangladesh|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Zubayer Rahman Chowdhury|ᱡᱩᱵᱟᱭᱮᱨ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ]] | legislature = [[Jatiya Sangsad]] | sovereignty_type = <div style="text-align: left;">[[History of Bangladesh|Formation]] and [[Bangladesh Liberation War|independence]]</div> | established_event1 = [[Independence Day of Bangladesh|Declared]] | established_date1 = 26 March 1971 | established_event2 = [[Victory Day of Bangladesh|V-Day]] | established_date2 = 16 December 1971 | area_km2 = 147,570<ref>{{cite web |url=http://www.dghs.gov.bd/images/docs/Publicaations/HB%202016%20_2nd_edition_13_01_17.pdf |title=Health Bulletin 2016 |website=Directorate General of Health Services (DGHS) |page=13 |access-date=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613050056/http://dghs.gov.bd/images/docs/Publicaations/HB%202016%20_2nd_edition_13_01_17.pdf |archive-date=13 June 2017 |url-status=live }}</ref> | area_rank = 92nd | area_sq_mi = 56,992.54 <!--Don't remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 6.4 | population_estimate = {{increase}}{{UN_Population|Bangladesh}}{{UN_Population|ref}} | population_census = 149,772,364<ref>[http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx Data] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904045106/http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx |date=4 September 2011 }}. Census – Bangladesh Bureau of Statistics.</ref> | population_estimate_year = {{UN_Population|Year}} | population_estimate_rank = 8th | population_census_year = 2011 | population_census_rank = 8th | population_density_km2 = 1,106 | population_density_sq_mi = 2,864.5 | population_density_rank = 10th | GDP_PPP = {{increase}}$831.750 billion<ref name="IMFWEOBD"/><br /> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 29th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}}$4,992<ref name="IMFWEOBD"/><br /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 136th | GDP_nominal = {{increase}}$314.656 billion<ref name="IMFWEOBD">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=28&pr.y=7&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=513&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |website=International Monetary Fund |access-date=16 April 2019}}</ref><br /> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = 39th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$1,888<ref name="IMFWEOBD"/><br /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 143th | Gini = 32.4 <!--number only--> | Gini_year = 2016 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://knoema.com/atlas/Bangladesh/topics/Poverty/Income-Inequality/GINI-index |title=Gini Index |publisher=[[Knoema]] |accessdate=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907061928/http://knoema.com/atlas/Bangladesh/topics/Poverty/Income-Inequality/GINI-index |archive-date=7 September 2013 |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.608 <!--number only--> | HDI_year = 2017 <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=Human Development Report 2018 – "Human Development Indices and Indicators" |publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |page=34 |accessdate=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archive-date=22 March 2017 |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = {{ordinal|136}} | currency = [[Bangladeshi taka]] ({{lang|bn|৳}}) | currency_code = BDT | time_zone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset = +6 | date_format = {{unbulleted list |dd-mm-yyyy |{{small|([[Common Era|CE]]−594)}}}} | drives_on = [[Right- and left-hand traffic#Bangladesh|ᱞᱮᱝᱜᱟ]] | calling_code = [[Telephone numbers in Bangladesh|+880]] | cctld = [[.bd]]<br />{{lang|bn|[[.bangla|.বাংলা]]}} | official_website = {{URL|bangladesh.gov.bd}} | area_magnitude = | footnote = |official_languages=ᱵᱟᱝᱞᱟ}} '''ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ''' ᱥᱮ '''ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ''' ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱛᱮᱛ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ (constitution) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱜᱚᱱᱚᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱳᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ''' ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ [[ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ]], [[ᱩᱛᱟᱹᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ]] ᱨᱮᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]], [[ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ]] ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱡ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ coastal ᱥᱮᱡ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱚᱥᱟᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>[http://www.bangladesh.gov.bd/site/page/812d94a8-0376-4579-a8f1-a1f66fa5df5d/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8 "Know Bangladesh"]। ''bangladesh.gov.bd''। বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন।</ref> ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱘ ᱡᱟᱜᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱥᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱙᱔ ᱡᱟᱜᱟᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱ ᱙᱘% ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱚᱜᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱵᱟᱝᱞᱟ''' ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱩ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱤ ᱟᱢᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱫᱚᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱚᱥᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱳᱭᱟᱜ [[ᱵᱚᱸᱜᱟ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref> সেনগুপ্ত, অমিতাভ (২০১২)। ''Scroll Paintings of Bengal: Art in the Village'' (ইংরেজি ভাষায়)। AuthorHouse UK। পৃ: ১৪।আইএসবিএন 978-1-4678-9663-4।</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱴᱮᱥᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ species ᱠᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱩ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱟᱨ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱳᱨᱢᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱩ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱩ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱡᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱳᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱥᱭᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱪ ᱜᱩᱯᱛᱳ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱩ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱥᱟᱝᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱵᱟᱝᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱥᱮ ᱯᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟᱠᱩ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱠᱩ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱒ ᱥᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱯᱷᱤ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱳᱭᱟᱜ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱯᱚᱞᱟᱥᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱩ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱦᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡᱽᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱭᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ]] [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱡᱜᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱞᱟᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮᱴᱠᱮ ᱴᱚᱸᱲᱮᱠᱩ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱥᱢᱮᱥ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱳᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ == ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮ ᱵ‌ᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ.ᱯᱤ ᱠᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱡᱟᱨᱵᱷ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱫᱚᱦᱚᱣᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱪ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱭᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚ == ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱔᱗ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱕᱗᱐ ᱵᱚᱨᱜᱟ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ, ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱡ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱡ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱚᱥᱟᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱭᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱚᱲ ᱦᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱟ ᱠᱩ ᱢᱮᱛᱟᱣ ᱠᱳᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱳᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱟ ᱯᱚᱦᱮᱞᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == '''Government''' * [https://bangladesh.gov.bd Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328214410/http://kolabariup.gopalganj.gov.bd/ |date=2020-03-28 }} * [http://tourismboard.gov.bd/ Official Site of The Tourism Board of Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023080638/http://www.tourismboard.gov.bd/ |date=2018-10-23 }} '''General information''' * * [https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12650940 Bangladesh] from the BBC News * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bangladesh.htm Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026124922/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bangladesh.htm |date=2008-10-26 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://curlie.org/Regional/Asia/Bangladesh Bangladesh] at Curlie (based on DMOZ) * [https://www.britannica.com/place/Bangladesh Bangladesh] ''Encyclopædia Britannica'' entry * Wikimedia Atlas of Bangladesh * Geographic data related to [https://www.openstreetmap.org/relation/184640 Bangladesh] at OpenStreetMap * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx%3FCountry%3DBD Key Development Forecasts for Bangladesh] from International Futures {{Divisions and districts of Bangladesh}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] iuspewhdee5jwfnwzylkgwx5oso5fcr ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ 0 4439 199301 147038 2026-10-24T19:06:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199301 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ <br>Dhaka Division | native_name = ঢাকা বিভাগ | native_name_lang = bn<!-- ISO 639-2 code --> | settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | image_seal = | image_map = Dhaka in Bangladesh.svg | map_alt = | map_caption = | coordinates = {{coord|24|10|N|90|25|E|region:BD_type:adm1st_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | established_title = Established | established_date = | seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ | seat = [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 20508.8 | area_note = (as reduced in 2015 by new [[ᱢᱚᱭᱢᱚᱱᱥᱤᱝᱦᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]) | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 36433505 | population_as_of = 2011 Census - as reduced by creation of new division | population_density_km2 = auto | population_note = | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.620<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|medium}} |postal_code_type = |postal_code = | timezone1 = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset1 = +6 | iso_code = BD-C | website = {{URL|dhakadiv.gov.bd}} | footnotes = | blank_name_sec2 = Notable cricket teams | blank_info_sec2 = [[Dhaka Dynamites]], [[Dhaka Metropolis cricket team|Dhaka Metropolis]], [[Dhaka Division cricket team|ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] }} '''ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{cite book |author=Sajahan Miah |chapter=Dhaka Division |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhaka_Division |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2020-08-02 |archive-date=2015-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701165842/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhaka_Division |url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ (ᱠᱮᱱᱫᱤᱨᱤᱼᱳ ᱚᱱᱪᱚᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱤᱥᱟᱠ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱟᱸᱶ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱴᱟᱝᱜᱟᱭᱮᱞ᱾ ==ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ== ᱰᱷᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱫᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱼᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱔(ᱯᱩᱱ)ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ,᱑᱓(ᱜᱮᱞ ᱯᱮ)ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ,᱕᱘(ᱢᱚᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ)ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ,᱑᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ,᱑,᱒᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫ,᱑᱒,᱗᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱣᱡᱟ,᱕᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱭᱟᱴ,᱑,᱖᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱟᱨ ᱒᱕,᱒᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 0;" |+ ! Name !! Capital !! Area (km<sup>2</sup>) !Area (sq mi)!! Population <br> 1991 Census !! Population <br> 2001 Census !! Population <br> 2011 Census |- | [[ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ||align="right"| {{formatnum: 1463.60}} |565.10|| align="right" |{{formatnum: 5839642}} ||align="right"| {{formatnum: 8511228}} ||align="right"| {{formatnum: 12043977 }} |- | [[ᱜᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Gazipur City|ᱜᱟᱡᱤᱯᱩᱨ]] ||align="right"| {{formatnum: 1806.36}} |697.44|| align="right" |{{formatnum: 1621562}} ||align="right"| {{formatnum: 2031891}} ||align="right"| {{formatnum: 3403912}} |- | [[ᱠᱤᱥᱚᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Kishoreganj]] ||align="right"| {{formatnum: 2688.59}} |1,038.07|| align="right" |{{formatnum: 2306087}} ||align="right"| {{formatnum: 2594954}} ||align="right"| {{formatnum: 2911907}} |- | [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Manikganj]] ||align="right"| {{formatnum: 1383.66}} |534.23|| align="right" |{{formatnum: 1175909}} ||align="right"| {{formatnum: 1285080}} ||align="right"| {{formatnum: 1392867}} |- | [[ᱢᱚᱱᱥᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Munshiganj Sadar Upazila|Munshiganj]] ||align="right"| {{formatnum: 1004.29}} |387.76|| align="right" |{{formatnum: 1188387}} ||align="right"| {{formatnum: 1293972}} ||align="right"| {{formatnum: 1445660}} |- | [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Narayanganj]] ||align="right"| {{formatnum: 684.37}} |264.24|| align="right" |{{formatnum: 1754804}} ||align="right"| {{formatnum: 2173948}} ||align="right"| {{formatnum: 2948217}} |- | [[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱫᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Narsingdi]] ||align="right"| {{formatnum: 1150.14}} |444.07|| align="right" |{{formatnum: 1652123}} ||align="right"| {{formatnum: 1895984}} ||align="right"| {{formatnum: 2224944}} |- | [[ᱴᱟᱝᱜᱟᱭᱤᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Tangail]] ||align="right"| {{formatnum: 3414.35}} |1,318.29|| align="right" |{{formatnum: 3002428}} ||align="right"| {{formatnum: 3290696}} ||align="right"| {{formatnum: 3750781}} |- | ''[[North]] of the [[Padma]] ([[Ganges]])'' <br>(proposed reduced Dhaka Division) || ||align="right"| {{formatnum: 13595.36}} |5,249.20|| align="right" |{{formatnum: 18540942}} ||align="right"| {{formatnum: 23077753}} ||align="right"| {{formatnum: 29976567}} |- | [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Faridpur City|Faridpur]] ||align="right"| {{formatnum: 2052.68}} |792.54|| align="right" |{{formatnum: 1505686}} ||align="right"| {{formatnum: 1756470}} ||align="right"| {{formatnum: 1912969}} |- | [[ᱜᱚᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ (Bangladesh)|Gopalganj District]] || [[Gopalganj, Bangladesh|Gopalganj]] ||align="right"| {{formatnum: 1468.74}} |567.08|| align="right" |{{formatnum: 1060791}} ||align="right"| {{formatnum: 1165273}} ||align="right"| {{formatnum: 1172415}} |- | [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Madaripur Sadar Upazila|Madaripur]] ||align="right"| {{formatnum: 1125.69}} |434.63|| align="right" j|{{formatnum: 1069176}} ||align="right"| {{formatnum: 1146349}} ||align="right"| {{formatnum: 1165952}} |- | [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Rajbari Sadar Upazila|Rajbari]] ||align="right"| {{formatnum: 1092.28}} |421.73|| align="right" |{{formatnum: 835173}} ||align="right"| {{formatnum: 951906}} ||align="right"| {{formatnum: 1049778}} |- | [[ᱥᱚᱨᱤᱭᱚᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] || [[Shariatpur Sadar Upazila|Shariatpur]] ||align="right"| {{formatnum: 1174.05}} |453.30|| align="right" |{{formatnum: 953021}} ||align="right"| {{formatnum: 1082300}} ||align="right"| {{formatnum: 1155824}} |- | ''South of the Padma (Ganges)'' <br>(proposed new [[Faridpur Division]]) || ||align="right"| {{formatnum: 6913.44}} |2,669.29|| align="right" |{{formatnum: 5423847}} ||align="right"| {{formatnum: 6102298}} ||align="right"| {{formatnum: 6456938}} |- | ''Total Division'' * || 13 || align="right" |{{formatnum: 20508.80}} |7,918.49|| align="right" |{{formatnum: 23964789}} ||align="right"| {{formatnum: 29180051}} ||align="right"| {{formatnum: 36433505}} |} == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱭᱢᱚᱱᱥᱤᱝᱦᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱤᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{reflist}} ==ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ== {{Geographic location |Centre = Dhaka Division |North = [[Mymensingh Division]] |Northeast = [[Sylhet Division]] |East = [[Chittagong Division]] |Southeast = [[Chittagong Division]] |South = [[Barisal Division]] |Southwest = [[Khulna Division]] |West = [[Rajshahi Division]] |Northwest = [[Rangpur Division]] }} {{Divisions of Bangladesh}} {{Divisions and districts of Bangladesh}} [[Category:Dhaka Division| ]] [[Category:Divisions of Bangladesh]] {{dhaka-geo-stub}} ocieo7d82h38z74qlckbm1t8l3ya54i ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 4491 199294 180223 2026-10-24T16:50:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199294 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱯᱚᱱᱪᱷᱚᱜᱚᱲ | native_name = panchagarh পঞ্চগড় | native_name_lang = bn<!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | official_name = | type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = | nicknames = | motto = | mottoes = | image_map = BD Panchagarh District locator map.svg | map_caption = Location of Panchagarh in Bangladesh | image_map1 = | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location of Panchagarh in Bangladesh | coordinates = {{coord|26.2|88.34|region:BD|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | established_title = Established | established_date = 1 February, 1984 | seat_type = | seat = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = 1404.62 | area_metro_km2 = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 987644 | population_as_of = 2011 census | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_demonyms = | population_note = | demographics_type1 = Literacy rate | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = 51.08% (male 55.2%, female 48.3%) | timezone1 = [[Bangladesh_Standard_Time|BST]] | utc_offset1 = +06:00 | postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 5000 | website = {{URL|http://www.panchagarh.gov.bd}} | footnotes = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = }} '''ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨᱼᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱚᱱᱪᱚᱞ [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ =ᱱᱟᱜᱟᱢ= ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱡᱷᱟ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱑᱔᱐᱔,᱖᱒ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ (᱕᱔᱒,᱓᱓ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱟᱭᱮᱞ)᱾ ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱩᱛᱟᱹᱨᱼᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱜᱟᱶ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱫᱷᱤᱢ ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱱᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱯᱷᱟᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱽ ᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱨᱮᱰᱠᱞᱤᱯᱷᱮᱨ-ᱟᱜ ᱱᱤᱨᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱑᱘᱐ ᱢᱟᱭᱮᱞ(᱒᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱼᱟᱸ᱾ =ᱦᱟᱥᱟ= ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ , ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ|ᱦᱮᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱕᱐ ᱯᱷᱩᱴ(᱔᱖ ᱢᱤᱴᱟᱹᱨ) ᱜᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ =ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱟᱞᱟ= ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱫᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ [[ᱠᱚᱨᱚᱛᱚᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱚᱨᱚᱛᱚᱭᱟ]], [[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱛᱤᱥᱛᱟ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱱᱱᱚᱱᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱚᱦᱟᱱᱱᱚᱱᱫᱟ]] [[ᱱᱟᱜᱚᱛ ᱜᱟᱰᱟ|ᱱᱟᱜᱚᱨ]], [[ᱴᱟᱝᱜᱟᱭᱮᱱ ᱜᱟᱰᱟ|ᱴᱟᱝᱜᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱛᱟᱢᱞᱟ]], [[ᱪᱟᱣᱭᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱣᱭᱟᱭ]], [[ᱠᱩᱨᱩᱢ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱩᱨᱩᱢ]], ᱛᱤᱨᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱞᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ᱾ =ᱥᱤᱠᱱᱟᱸᱛ= ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱕᱑ᱹ᱐᱘%᱾ ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱘᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ =ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ= ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱺ *[[ᱟᱴᱚᱭᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱟᱴᱚᱭᱟᱨᱤ]] *[[ᱛᱮᱛᱩᱞᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱛᱮᱛᱩᱞᱤᱭᱟ]] *[[ᱫᱮᱵᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱫᱮᱵᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] *[[ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] *[[ᱵᱚᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] =ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ= *[[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] *[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]] *[[ᱯᱚᱧᱪᱚᱜᱚᱲ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{reflist}} == ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ == {{Commons category|Panchagarh District}} [https://web.archive.org/web/20200917181506/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hafiz,_Mirza_Golam বাংলাপিডিয়া, মির্জা গোলাম হাফিজ] [http://www.panchagarh.gov.bd জেলা তথ্য বাতায়ন, পঞ্চগড়।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031091716/http://www.panchagarh.gov.bd/ |date=2019-10-31 }} {{Divisions and districts of Bangladesh}} [[Category:Districts of Bangladesh]] [[Category:Panchagarh District]] 0w4urkfeuq1ltl1kmllm87iym640991 ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ 0 4968 199300 180240 2026-10-24T18:51:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199300 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1998|05|18|df=y}} | birth_place = ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | image = Santali Singer Dagar Tudu.jpg | image_size =220px | caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ.ᱱᱤ | awards = }} '''ᱰᱚᱜᱚᱨᱢᱚᱱᱤ ᱴᱩᱰᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱘, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱴᱷᱤᱠ ᱟᱠᱟᱫᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ.ᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/jhollywood/dagar-tudu-wins-best-actress-award-in-dada-saheb-phalke-film-festival-for-santhali-film-asha-dvy|title=Dagar Tudu को 'आशा' में बेहतरीन एक्टिंग के लिए मिला अवॉर्ड,दादा साहब फाल्के पुरस्कार से किया गया सम्मानित|work=Prabhat Khabar}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/bengali/entertainment/tv-actress-pallavi-deys-death-mystery-and-santali-actress-dagar-tudu-won-dada-saheb-phalke-film-festival-award-the-side-of-tele-industry_431905.html|title=Pallavi Dey-Dagar Tudu: ডগররা যদি জিততে পারে, পল্লবীরা কেন হাল ছেড়ে দেয়|work=Zee24Ghanta}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.anandabazar.com/photogallery/who-is-dagar-tudu-who-won-best-actress-for-a-film-at-12th-dada-saheb-phalke-film-festival-dgtl-photogallery/cid/1344673|title=Who is Dagar Tudu, who won Best Actress for a film at 12th Dada Saheb Phalke Film Festival|work=Anandabazar}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://champaknews.com/dagar-tudu-biography/|title=Biography of Santali actress Dagar Tudu|work=Chamak News|access-date=2022-06-05|archive-date=2022-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610030304/https://champaknews.com/dagar-tudu-biography/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://keykhabor.com/news/entertainment/dagar-tudu-best-actress/|title=Dagar Tudu: শ্রেষ্ঠ অভিনেত্রী সাঁওতালি ডগর|last=Ganguly|first=Payel|work=Key খবর|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529084133/https://www.keykhabor.com/news/entertainment/dagar-tudu-best-actress/|archive-date=2023-05-29|access-date=2022-06-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.news9live.com/entertainment/dada-saheb-phalke-film-festival-2022-check-out-full-list-of-winners-168263|title=Dada Saheb Phalke film festival 2022: check out full list of winners|last=Staff|first=News9|work=News9live|access-date=2022-06-05|archive-date=2022-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220611101746/https://www.news9live.com/entertainment/dada-saheb-phalke-film-festival-2022-check-out-full-list-of-winners-168263|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://guwahatitimes.com/dagar-tudu/|title=Dagar Tudu wins 'Best Actress' Award at 12th Dada Saheb phalke film festival|last=Times|first=Guwahati|work=Guwahati Times}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/farhan-akhtar-wins-best-actor-for-toofan-chehre-gets-special-mention-at-12th-dada-saheb-phalke-film-festival-1944901-2022-05-03|title=Farhan Akhtar wins Best Actor for Toofan, Chehre gets Special Mention at 12th Dada Saheb Phalke Film Festival|last=Shweta|first=Keshri|work=India Today}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uttarbangasambad.com/dagar-tudu-wins-best-actress-award/|title=রায়গঞ্জের গ্রাম্য পরিবেশ তুলে ধরে শ্রেষ্ঠ অভিনেত্রীর পুরস্কার পেলেন ডগর টুডু|work=Uttarbanga Sambad|access-date=2022-06-05|archive-date=2022-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504101826/https://www.uttarbangasambad.com/dagar-tudu-wins-best-actress-award/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.sarsagunpatrika.com/tag/dagar-tudu|title=Image of dagar Tudu|last=Patrika|first=Sar Sagun|work=Sar Sagun Patrika|access-date=2022-06-05|archive-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529073350/https://www.sarsagunpatrika.com/tag/dagar-tudu|url-status=dead}}</ref> == ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ. ᱡᱮᱞᱟ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱰᱤᱭᱟ., ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ., ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱞᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟ.ᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱢᱩᱱᱤ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱟᱨ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱤᱵᱟᱫᱷ ᱜᱟᱞᱥ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ । ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱮᱱᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱫᱚ '''ᱟᱥᱟ''' ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱰᱩᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ '''ᱞᱚᱞᱚᱵ ᱨᱟᱭ''' । == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱟᱵᱚ​ ᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱞᱤᱢ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ । == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱠᱚ == ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ ᱫᱚ '''ᱟᱥᱟ''' ᱯᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱢᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ '''ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵ ᱯᱟᱞᱠᱮ''' ᱥᱤᱨᱯᱟ. ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ । == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] jtpxx7cktdyeiayaffjfra1s6lunofv ᱵᱤᱞᱟ.ᱛᱤ 0 9484 199305 196176 2026-10-24T21:20:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199305 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Tomato | image = Organic home-grown tomatoes - unripe to ripe.jpg | image_caption = Variety of shapes of ripe and unripe tomatoes | genus = Solanum | species = lycopersicum | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = ''Lycopersicon lycopersicum'' <small>(L.) H. Karst.</small><br /> ''Lycopersicon esculentum ''<small>Mill.</small> | synonyms_ref = <ref name="NHM">{{cite web | quote = Molecular phylogenetic analyses have established that the formerly segregate genera ''Lycopersicon'', ''Cyphomandra'', ''Normania'', and ''Triguera'' are nested within ''Solanum'', and all species of these four genera have been transferred to ''Solanum'' | url = http://solanaceaesource.org/content/phylogeny-0 | title = Phylogeny }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} '''ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ''' ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱚᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱟᱢ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱨᱤ ᱥᱳᱱᱚᱢ ᱞᱟᱭᱠᱳᱯᱚᱨᱥᱤᱠᱚᱢ, ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱵᱮᱞᱟᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱦᱩᱛᱟᱞ (ᱮᱡᱽᱴᱮᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱮᱞᱟᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱴᱳᱢᱮᱴᱳ ᱥᱚ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱴᱳᱢᱮᱴ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱴᱳᱢᱮᱴᱳ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨᱤᱠ ᱡᱚᱢ ᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱜ ᱢᱮᱭᱠᱥᱤᱠᱳ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱡᱽᱴᱮᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱤᱱᱤᱜ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱣᱤᱡᱚᱭ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱡᱽᱴᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱯᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱞᱟᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱢᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ - ᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱧᱡᱚᱛᱨᱚ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ - ᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱮᱞᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱤᱥᱟ ᱥᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱤ ᱚᱠᱛᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯ - ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱩᱢᱢᱤ ᱪᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱤᱥᱤᱱ ᱮᱫᱟ ᱠᱚ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱚᱢ ᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱥᱚᱞᱟᱫᱽ, ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱣᱟᱱᱟᱥᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱠ ᱥᱮ ᱥᱟᱭᱰ ᱰᱤᱥᱦᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱝᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱨᱟᱸᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱨᱟᱸᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢ ᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱣᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱦᱚᱨ ᱵᱮᱞᱟᱰᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱱᱟᱭᱴᱥᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱾ ==ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱪᱟᱴᱱᱤ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱡᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ - ᱥᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱨᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ - ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱜᱷᱟᱲᱟ, ᱟᱹᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱯᱟᱠᱚᱲᱤ, ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ - ᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱴᱳᱢᱮᱴᱳ ᱠᱮᱭᱪᱚᱯ ᱥᱮ ᱥᱳᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Cookbook|Tomato}} {{Wikibooks|Horticulture}} {{Wikibooks|Tomato}} {{Wikispecies|Solanum lycopersicum}} {{Commons category multi|Solanum lycopersicum|Tomatoes}} {{Wiktionary|tomato}} * [https://web.archive.org/web/20090427010827/http://www.sgn.cornell.edu/about/tomato_sequencing.pl Tomato Genome Sequencing Project] – Sequencing of the twelve tomato chromosomes. * [http://www.eu-sol.wur.nl/ Tomato core collection database] – Phenotypes and images of 7,000 tomato cultivars ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 32jrd5r14hny8rsrfklgn94ufnb5gnn ᱫᱷᱩᱱᱚᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ 0 9678 199293 50604 2026-10-24T16:18:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199293 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ᱫᱷᱩᱱᱚᱴ | native_name = ধুনট | settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = Skyline of Dhunat, Bangladesh | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_caption = Location in Bangladesh | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|24|41|N|89|32|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = <!-- Capital --> | subdivision_name3 = | area_footnotes = <ref name="district-stats"/> | area_total_km2 = 247.73 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = <ref name=tableC01/> | population_total = 292,404 | population_as_of = 2011 census | population_density_km2 = auto | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset = +6 | postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 5850, 5851 | website = {{URL|http://dhunot.bogra.gov.bd/}}{{in lang|bn}} | footnotes = }} '''ᱫᱷᱩᱱᱚᱴ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱵᱽᱛᱚᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱤᱭᱟᱠᱟᱱᱫᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱚᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱡᱤᱯᱟᱲᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ == ᱫᱷᱩᱱᱚᱴ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱟᱛᱚ‌ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱬᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ #ᱱᱤᱢᱜᱟᱪᱷᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱠᱟᱞᱮᱨᱯᱟᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱪᱤᱠᱟᱥᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱜᱚᱥᱟᱭᱵᱟᱲᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱨᱵᱟᱲᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱫᱷᱩᱱᱚᱴ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱮᱞᱟᱝᱜᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱪᱳᱠᱤᱵᱟᱲᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ #ᱜᱚᱯᱟᱞᱱᱚᱜᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱩᱱᱚᱴ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱦᱚᱲᱠᱚ == ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱞᱞᱠᱟ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱒,᱖᱖,᱐᱐᱑ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱛᱤ ᱵᱚᱨᱛᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱖᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱔,᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ == *[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]] *[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]] *[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == <references> <ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Islam |first=Md Sirajul |year=2012 |chapter=Dhunat Upazila |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhunat_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2020-04-22 |archive-date=2021-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202004833/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhunat_Upazila |url-status=dead}}</ref> <ref name="district-stats">{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Bogra.pdf |title=District Statistics 2011: Bogra |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 14, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723141818/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Bogra.pdf |archivedate=July 23, 2014 }}</ref> <ref name=tableC01>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C01.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-01 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714232447/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C01.pdf |archive-date=July 14, 2014 |url-status=dead }}</ref> <ref name=tableC04>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C04.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-04 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728225706/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C04.pdf |archive-date=July 28, 2014 |url-status=dead }}</ref> <ref name=tableC06>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C06.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-06 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728231237/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C06.pdf |archive-date=July 28, 2014 |url-status=dead }}</ref> <ref chapter=Dhunat Upazila |chapter-url=https://www.facebook.com/Dhunatupazila</ref> </references> {{Bogra District}} {{Upazilas of Rajshahi Division}} [[Category:Upazilas of Bogra District]] == ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ == cnwgzqtsf99424ly5lneabi0mpjiwpi ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ 0 12403 199303 130635 2026-10-24T20:53:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199303 wikitext text/x-wiki {{Infobox country languages | image= Languages of Bangladesh map.svg | caption= | country= [[Bangladesh]] | official= [[Bengali language|Bengali]] | national= [[Bengali language|Bengali]] | regional= [[Chittagonian language|Chittagonian]], [[Sylheti language|Sylheti]], [[Rangpuri language|Rangpuri]] | minority= [[Bishnupriya Manipuri language|Bishnupriya]], [[Chakma language|Chakma]], [[Hajong language|Hajong]], [[Tangchangya language|Tangchangya]], [[Sadri language|Oraon Sadri]], [[Hindi language|Hindi]], [[Khasi language|Khasi]], [[Koda language|Koda]], [[Mundari language|Mundari]], [[Pnar language|Pnar]], [[Santali language|Santali]], [[War language|War-Jaintia]], [[Kurukh language|Kurukh]], [[Sauria Paharia language|Sauria Paharia]], [[A'Tong language|A'Tong]], [[Chak language|Chak]], [[Chin languages|Chin]], [[Asho language|Asho]], [[Bawm language|Bawm]], [[Falam language|Falam]], [[Hakha-Chin language|Haka]], [[Khumi language|Khumi]], [[Koch language|Koch]], [[Garo language|Garo]], [[Megam language|Megam]], [[Meitei language|Meitei Manipuri]], [[Mizo language|Mizo]], [[Mru language|Mru]], [[Pangkhua language|Pangkhua]], [[Rakhine language|Rakhine]]/[[Marma Language|Marma]], [[Kok Borok language|Kok Borok]], [[Reang language|Riang]], [[Tippera language|Tippera]] and [[Usoi language|Usoi]] | immigrant= [[Bihari language|Bihari]]<ref name=BBC1>{{cite news |title=Vote for 'stranded Pakistanis' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3003949.stm |work=BBC News|date=6 May 2003 |accessdate=26 April 2015}}</ref>{{•}}[[Rohingya language|Rohingya]]{{•}}[[Urdu]]<ref name="The Guardian">{{cite news |title='Stranded Pakistanis' living in camps in Bangladesh – in pictures |url=https://www.theguardian.com/global-development/gallery/2014/aug/11/stranded-pakistanis-camps-bangladesh-bihari-in-pictures |newspaper=The Guardian |date=11 August 2014 |accessdate=26 April 2015}}</ref> | foreign= [[Arabic]] and [[English language|English]] }} {{Pie chart |thumb = right |caption = "Languages spoken across Bangladesh" (2011) |label1 = [[Bangla language|Bangla]] ([[Official]]) |value1 = 98 |color1 = Brown |label2 = other's |value2 = 2 |color2 = Yellow}} [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮ ᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱪᱷᱮᱫ (ᱥᱩᱦᱤ) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ [[ᱵᱟᱸᱜᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="bdlaws.minlaw.gov.bd">{{cite book|title=The Constitution of the People's Republic of Bangladesh|chapter=Article 3. The state language|chapter-url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24550|website=bdlaws.minlaw.gov.bd|publisher=Ministry of Law, The People's Republic of Bangladesh|accessdate=2019-04-25|archive-date=2017-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805014802/http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24550|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱜᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱭᱤᱱ, ᱑᱙᱘᱗]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱡᱟᱹᱲᱩᱲ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱱᱟᱠᱷᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱡᱟᱛᱤᱜᱳᱥᱴᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱢ ᱹᱫᱤᱵᱟᱥᱤᱠᱚ]] ᱟᱠᱚᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱽ [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ([[ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ]], ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ)᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱤᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ==ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ== [[ᱮᱛᱷᱚᱱᱚᱞᱚᱜᱽ]]-ᱟ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱝ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ(᱒᱐᱑᱘) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱤᱛᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ== * [[ᱵᱟᱝᱜᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{reflist}} ==ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ== * [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BD Ethnologue report for Bangladesh] * [http://www.betelco.com/bd/bangla/bangla.html Bangla language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707230420/http://www.betelco.com/bd/bangla/bangla.html |date=2011-07-07 }} {{Languages of Bangladesh}} {{Languages of South Asia}} {{Asia topic|Languages of}} [[Category: ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ| ]] ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[UNESCO]], [https://web.archive.org/web/20120306051731/http://endangeredlanguagealliance.org/main/wp-content/uploads/2010/06/BangladeshEL.pdf "Bangladesh: Some endangered languages (information from Ethonologue, UNESCO)"], June 2010. dhnxrotfxls02cxvk656916kes5dfwi ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23380 199299 195920 2026-10-24T18:45:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199299 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Phansidewa in Darjeeling (West Bengal).svg | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.58|N|88.36|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 312.15 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 204,522 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] | website = {{URL|darjeeling.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ {{coord|26.58|N|88.36|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Phansidewa |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Phansidewa_Hat.html |access-date=2023-08-05 |archive-date=2023-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002824/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Phansidewa_Hat.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱙᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱒᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱸᱪᱜᱚᱲ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱡᱤᱞᱟᱹ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱳᱯᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱵᱟᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱚᱲᱤᱵᱟᱲᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf | title = District Census Handbook, Darjeeling, Series 20, Part XII A, 2011 Census of India| work= Map of Darjeeling district on the fifth page| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 12 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/jalpaiguri.html | title = Tehsil map of Jalpaiguri| publisher = Maps of India|access-date = 12 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Panchagarh_Sadar_Upazila | title = Panchagarh Sadar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 12 February 2020 | archive-date = 26 July 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200726063908/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Panchagarh_Sadar_Upazila | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/bihar/tehsil/kishanganj.html | title = Tehsil Map of Kishenganj| publisher = Maps of India |access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱒.᱑᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 12 February 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref name=census2001>{{cite web| url = http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| title = Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4| publisher = Census Commissioner of India| work = Census of India 2001, Darjeeling district (01)| access-date = 12 February 2020| url-status=dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110719040244/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| archive-date = 19 July 2011| df = dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf |title = District Census Handbook: Darjiling | work= Map of District Darjiling with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 12 February 2020 }}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱪᱷ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf |title = District Census Handbook: Darjiling | work= Map of Phansidewa CD block on page 327) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 12 February 2020 }}</ref> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑, ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱒, ᱪᱷᱚᱴᱷᱚᱠ-ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ, ᱜᱷᱳᱥᱯᱩᱠᱩᱨ, ᱦᱮᱴᱢᱩᱨᱤ, ᱡᱚᱞᱟᱥ-ᱱᱤᱡᱟᱢᱛᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://darjeeling.gov.in/misc/District-Detail.pdf | title = Egiye Bangla Darjeeling | work= Miscellaneous - District Detail| publisher = District administration |access-date = 12 February 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱔,᱕᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱐᱓,᱗᱑᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐,᱘᱐᱓ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱘,᱓᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱐,᱗᱐᱔ (᱒᱙.᱖᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱒,᱕᱙᱕ (᱓᱐.᱖᱑%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱯᱟᱛᱷᱚᱨ ᱦᱤᱨᱦᱤᱨᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛ (᱔,᱐᱓᱙), ᱞᱤᱣᱥᱤᱯᱩᱠᱩᱨᱤ (᱕,᱑᱘᱕), ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ ᱠᱤᱥᱢᱚᱛ (᱕,᱐᱖᱔), ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ (᱙,᱑᱓᱒), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱚᱫᱚᱛᱤ (᱑᱓,᱕᱒᱓), ᱢᱚᱱᱫᱤᱞᱟ ᱡᱷᱟᱲ (᱖,᱖᱔᱒), ᱵᱟᱨᱟ ᱯᱟᱭᱠᱯᱟᱨᱟ ᱚᱨᱟᱡᱤ (᱖,᱘᱙᱙), ᱞᱟᱦᱩᱜᱟᱶ (᱑᱒,᱗᱑᱐), ᱵᱩᱫᱷᱟᱨᱩᱜᱟᱶ (᱖,᱘᱔᱑), ᱯᱩᱨᱚᱵᱽ ᱢᱚᱫᱚᱛᱤ (᱖,᱔᱒᱔) ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ (᱕,᱙᱕᱘) ᱾<ref name=census2011/> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱦᱮᱴᱢᱩᱨᱤ (᱒,᱑᱒᱔) ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱜᱟᱪᱷ (᱓,᱘᱙᱑) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱓,᱕᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱔.᱔᱖%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔,᱘᱙᱐ (᱗᱒.᱖᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘,᱖᱘᱒ (᱕᱖.᱐᱖%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱖.᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/> |titlebar=#FCD116 |left1= |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|59.68}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|23.57}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|16.18}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.57}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱙.᱖᱘% ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱓.᱕᱗% ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖.᱑᱘% ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Pie chart |caption = ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 39.03 |color1 = orchid |label2 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value2 = 14.18 |color2 = salmon |label3 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value3 = 13.45 |color3 = mediumseagreen |label4 = [[ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]] |value4 = 11.99 |color4 = plum |label5 = 'ᱮᱴᱟᱜ' ᱵᱟᱝᱞᱟ |value5 = 4.96 |color5 = mediumpurple |label6 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value6 = 4.69 |color6 = orange |label7 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value7 = 3.56 |color7 = darkturquoise |label8 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value8 = 2.53 |color8 = red |label9 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value9 = 1.41 |color9 = teal |label10 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value10 = 1.04 |color10 = gold |label11 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value11 = 3.16 |color11 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱓᱙.᱐᱓% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱔.᱑᱘% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱑᱓.᱔᱕% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]], ᱑᱑.᱙᱙% ᱫᱚ [[ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]], ᱔,᱖᱙% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱓.᱕᱖% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱒.᱕᱓% ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱑.᱔᱑% ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱓᱓% ᱫᱚ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱔.᱙᱖% ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ 'ᱮᱴᱟᱜ' ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ=== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱗,᱘᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱐,᱙᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf| title = District Census Handbook, Darjiling, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 394, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 12 February 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱒ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf| title =Health & Family Welfare Department| work =Health Statistics – Rural Hospitals| publisher =Government of West Bengal| access-date =28 February 2020| archive-date =8 October 2022| archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf| url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 28 February 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 1e58w8yzabmqx7quy4aqh014mqmr09p ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23441 199288 199110 2026-10-24T12:44:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199288 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = File:Hanshkhali in Nadia (West Bengal).svg | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.3677471|N|88.6331463|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 246.29 | elevation_footnotes = | elevation_m = 11 | population_total = 293,040 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑) | demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics2_info2 = ᱒᱑᱒,᱓᱑᱔ (᱘᱐.᱑᱑%) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱔᱑᱕᱐᱕ (ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ)<br/>᱗᱔᱑᱕᱐᱒ (ᱵᱟᱜᱩᱞᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱔᱗᱓ | registration_plate = WB-51, WB-52 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱵᱚ]] | website = {{URL|nadia.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ {{coord|23.3677471|N|88.6331463|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱚᱣᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱟᱭᱫᱟᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱒|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱒]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 15 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jibannagar_Upazila | title = Jibannagar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maheshpur_Upazila | title = Maheshpur Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 18 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181118205725/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maheshpur_Upazila | url-status = dead }}</ref> ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱔᱖.᱒᱙&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱒᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱘᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 7 October 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf|title = District Census Handbook: Nadia, Series 20 Part XII A | work= Map of Nadia with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 May 2017 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱑, ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱒, ᱵᱚᱰᱠᱩᱞᱞᱟ ᱑, ᱵᱚᱰᱠᱩᱞᱞᱟ ᱒, ᱵᱮᱴᱱᱟ ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ ᱑, ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ ᱒, ᱜᱚᱡᱽᱱᱟ, ᱢᱟᱢᱡᱳᱱ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱟᱴ ᱑, ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒, ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱨᱟᱪᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱑ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱨᱟᱪᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱒ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Nadia - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 7 May 2017}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱓,᱐᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔᱕,᱘᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑,᱒᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱑,᱖᱔᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱑,᱓᱙᱕ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱗,᱙᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱔᱔,᱐᱙᱐ (᱔᱙.᱑᱗%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘,᱓᱗᱓ (᱒.᱘᱖%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 25 February 2016}}</ref> ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ (᱒᱒,᱖᱔᱙), ᱵᱚᱰᱠᱩᱞᱞᱟ (᱑᱘,᱐᱕᱑) ᱟᱨ ᱯᱚᱴᱩᱞᱤ (᱖,᱔᱔᱑) ᱾<ref name=census2011/> ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱤᱛᱟᱵᱚᱨᱤᱭᱟ (᱕,᱙᱕᱒), ᱵᱮᱴᱱᱟ (᱕,᱖᱓᱓), ᱵᱮᱱᱟᱞᱤ (᱔,᱓᱖᱓), ᱜᱟᱡᱽᱱᱟ (᱕,᱖᱔᱓), ᱯᱟᱭᱨᱟᱰᱟᱝᱰᱟ (᱙,᱗᱑᱐), ᱵᱮᱨ ᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱐᱗᱓), ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ (᱑᱒,᱓᱐᱐), ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ (᱘,᱓᱓᱖), [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (᱑᱓,᱔᱓᱗), ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱠᱷᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱢᱩᱞᱤᱭᱟ (᱕,᱕᱓᱔), ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ (᱕,᱐᱖᱖), ᱢᱩᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱟ (᱑᱒,᱓᱓᱖), ᱢᱟᱢᱡᱳᱱᱤ (᱕,᱕᱔᱑), ᱵᱷᱚᱭᱱᱟ (᱗,᱓᱔᱔), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱦᱚᱨᱤᱱᱫᱚᱝᱜᱟ (᱖,᱐᱔᱒), ᱜᱚᱨᱯᱳᱴᱟ (᱘,᱐᱖᱘), ᱠᱟᱭᱠᱷᱟᱞᱤ (᱔,᱓᱓᱔), ᱵᱚᱭᱟᱨᱰᱮᱸᱜᱤ (᱔,᱖᱘᱐), ᱩᱞᱟᱥᱤ (᱔,᱘᱖᱖), ᱪᱩᱯᱨᱤᱭᱟ (᱘,᱐᱒᱑), ᱩᱢᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱘᱗᱒) ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ (᱕,᱒᱓᱕) ᱾<ref name=census2011/> ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱟᱴ]] (᱓,᱐᱘᱑) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱒,᱓᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱘᱐.᱑᱑%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱖,᱕᱗᱐ (᱘᱔.᱙᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱕,᱗᱔᱔ (᱗᱔.᱙᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱙.᱙᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/> |titlebar=#FCD116 |left1= |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|87.98}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|11.39}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.63}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱕᱗,᱘᱐᱔ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱗.᱙᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓᱔,᱓᱖᱙ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑.᱓᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱑᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱐᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑,᱖᱕᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱕᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱓᱑,᱔᱖᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱘.᱗᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱙,᱓᱓᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑.᱔᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱙᱑,᱕᱒᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱘.᱕᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱔,᱗᱐᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑.᱒᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/download.php?v=13 |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Table 17.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170302072706/http://dospiwb.org.in/download.php?v=13 |archive-date = 2 March 2017 }}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ=== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱜᱮᱰᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=history>{{cite web | url = http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | title = The Chronology of Railway development in Eastern Indian | publisher = railindia | access-date = 2012-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080316015721/http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | archive-date = 2008-03-16 | url-status = dead }}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱓᱔) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="renumber">{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=10 February 2017|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱥᱟᱵᱟ ([[ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 22 May 2017}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱒,᱗᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱗᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱔,᱗᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱓᱑,᱗᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf | title = District Census Handbook, Nadia, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 591, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 May 2017}}</ref> [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.srikrishnacollegebagula.org/ | title = Sri Krishna College, Bagula | publisher = SKC | access-date = 26 May 2017 | archive-date = 26 May 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170526140719/http://www.srikrishnacollegebagula.org/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱔ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱠᱩᱞᱞᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =3 October 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 6ymmccn6kgzd93o8fhc0zuehfbq1hv0 ᱦᱚᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱯᱨᱤᱰᱤᱠᱮᱴ 0 23905 199287 133353 2026-10-24T12:24:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199287 wikitext text/x-wiki ᱠᱨᱤᱯᱴᱳᱯᱷᱨᱤ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱯᱷ''ᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ''' ᱯᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ''ᱵᱤ'' (ᱟᱭᱮᱢᱟᱜᱟᱱ , ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱴᱩᱯᱩᱴ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ (x′ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷ (x′) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱾ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟᱞᱼᱴᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (PPT′ ᱮᱞᱟᱨᱜᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ (x′ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱯᱷ'' (''x''′) ᱨᱮ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ , ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ , ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ x:34 ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱡᱩᱫᱤ x ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ f (x′ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱴᱟᱜ PPT ''ᱵᱤ''ᱨᱩᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱵᱤᱴ ᱵᱤ (xʼ) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱮᱥᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ , x ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Definition 2.4 in {{Cite web |last=Lindell |first=Yehuda |title=Foundations of Cryptography 89-856 |url=http://u.cs.biu.ac.il/~lindell/89-856/complete-89-856.pdf |access-date=11 January 2016 |website=Computer Science, Bar Ilan University |publisher=Bar Ilan University |archive-date=19 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119043828/https://u.cs.biu.ac.il/~lindell/89-856/complete-89-856.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ '''ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ''' ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱩᱫᱤ ' x ' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ' ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ' ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ' f ' ᱮᱢ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ PPT ᱮᱞᱟᱨᱜᱟᱢ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱯᱷᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ' h ' (' ''x'' ') ᱟᱨ ' ''|h'' ' (' ′′ | ') ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ' ''x'' ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Goldreich's FoC, vol 1, def 2.5.5.</ref><ref>Definition 3 in {{Cite web |last=Holenstein |first=Thomas |display-authors=etal |title=Complete Classification of Bilinear Hard-Core Functions |url=https://www.iacr.org/archive/crypto2004/31520072/HMS_final_1.pdf |access-date=11 January 2016 |website=IACR eprint |publisher=IACR |archive-date=30 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430104358/http://iacr.org/archive/crypto2004/31520072/HMS_final_1.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱮᱴ " ᱚᱱᱛᱩᱛᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ " ᱤᱱᱵᱷᱟᱨᱴᱤᱝ ''ᱯᱷ'' " ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱰᱱᱮᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ , ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱷ (x) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱤ'' ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱚᱛᱛ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ RSA ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱨ ᱯᱷᱚᱱᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱯᱨᱟᱭᱤᱢᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱠᱳᱵᱤ ᱥᱤᱢᱵᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ: ᱑᱒᱑  ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱤᱫᱼᱛᱮᱼ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱯᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱰᱰ ᱜᱳᱞᱰᱨᱟᱭᱤᱠ ᱟᱨ ᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱰ ᱞᱮᱵᱷᱤᱱ (1989) ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱤᱫᱼᱥᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱤᱫᱼᱥᱟᱥᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱦᱚᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="GoldLevin">O. Goldreich and L.A. Levin, [http://citeseer.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.95.2079&rep=rep1&type=pdf A Hard-Core Predicate for all One-Way Functions], STOC 1989, pp25&#x2013;32.</ref> ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱯᱷᱚᱱᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱮ ᱾ g (''x''′r′ = (f (x′R′) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ r ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ x ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱾ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ''x''j , x ᱨᱮᱭᱟᱜ j ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱴ ''ᱟᱨ'' rj , r ᱨᱮᱭᱟᱜ j ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱮᱴ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ <math> b(x,r) := \langle x, r\rangle = \bigoplus_j x_j r_j </math> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ' ᱜ ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱨᱰ ᱠᱳᱨ ᱯᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱾ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱡᱮ b (x′ r′ = < x′ rʼ) ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ < ′ ′ ·′ ᱵᱷᱮᱠᱴᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥ (Z2′ n) ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱟᱱ ᱤᱱᱟᱨ ᱯᱮᱠᱴᱚᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱜ (x) ᱛᱚᱛᱛᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱛᱛᱩᱛᱚ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱮᱞᱟᱨᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ , ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱨᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱷ'' ᱫᱚ ᱵᱮᱶᱦᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ''ᱳ'' (log |x|′) ᱚᱯᱴᱩᱯᱩᱴ ᱵᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱮ , ''ᱯᱷ'' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱢᱤᱫᱼᱥᱟᱠᱷᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱾ g (x′ r′ = (f (x′ ′ r′) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ | r| = 2|x| ᱞᱟᱹᱭ ᱢᱮ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱯᱷᱚᱱᱥᱚᱱ l (n′ = O (log n′ s. t. l (n′′ ≤ n) ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱾ ᱢᱮ ᱾ <math> b_i(x, r) = \bigoplus_j x_j r_{i+j}. </math> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ h (x′ r′:= b1 (x′r′ b2 (x′ R′... bl (|x|′ (x′R′)) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱴᱩᱯᱚᱴ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ l (|x1|′)᱾<ref>Goldreich's FoC, vol 1, Theorem 2.5.6.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱩᱛ ''x'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱥᱚᱞ ᱵᱤᱴ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱟᱨ ᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱴ ᱤᱱᱯᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠ''ᱳ''ᱨ ᱯᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱳ (log |''x''. x) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱞᱳᱠᱠᱚ ᱯᱳᱞᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱥᱴᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾<ref name="JohanNaslund">[[Johan Håstad|J. Håstad]], M. Naslund, [http://www.csc.kth.se/tcs/tfrutv99/rsabit.pdf The Security of all RSA and Discrete Log Bits (2004)]: Journal of the ACM, 2004.</ref> ᱦᱚᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱤᱫᱼᱥᱟᱠᱷᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱢᱩᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱰᱳᱨᱟᱱᱰᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱫᱤ ''ᱵᱤ'' ᱢᱤᱫᱼᱥᱟᱛᱚᱠ ᱯᱚᱨᱢᱩᱴᱤᱥᱚᱱ ᱯᱷᱼ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱥᱤᱰᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱯᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱾ <math> \{ b(f^n(s))\}_n</math> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱰᱳᱨᱟᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱥᱤᱠᱣᱮᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ fn ᱫᱚ s ᱨᱮ f ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ n-th ᱤᱴᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ b ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ n ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱨᱰ-ᱠᱚᱨ ᱵᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ: 132  ᱴᱨᱮᱯᱰᱳᱨ ᱢᱤᱫᱼᱥᱟᱠᱷᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱢᱩᱴᱟᱵᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱮᱴ (ᱴᱨᱮᱯᱰᱩᱨ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱤᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ) ᱥᱮᱢᱮᱱᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲᱼᱠᱤ ᱮᱱᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱤᱠᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾  == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟᱼᱰᱤᱠᱳᱰᱤᱝ (ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱰᱤᱠᱳᱰᱤᱝ) ᱜᱳᱞᱰᱨᱤᱪᱼᱞᱤᱵᱷᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱝᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱨᱰᱼᱠᱳᱨ ᱵᱨᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱰᱟᱢᱟᱨᱰ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱼᱰᱤᱠᱳᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱨᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱭᱳᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱠᱨᱭᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] gj2rwe0q7nfkoys7zzf3bsfun5q5b7b ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱵᱤᱥᱴ 0 30793 199289 199197 2026-10-24T13:16:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199289 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱵᱤᱥᱴ | female = true | image = | caption = | full_name = ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱥᱴ | birth_date = {{birth date and age|2004|10|11|df=yes}} | birth_place = | batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ | bowling = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱵᱚᱞᱤᱝ|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ-ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ]] | role = ᱵᱮᱴᱟᱨ | international = true | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | oneodi = | odidebutdate = | odidebutyear = | odidebutagainst = | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | odishirt = | T20Idebutdate = 17 December | T20Idebutyear = 2024 | T20Idebutagainst = ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ | T20Icap = 86 | lastT20Idate = 19 December | lastT20Iyear = 2024 | lastT20Iagainst = ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ | T20Ishirt = 11 | club1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ|ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | year1 = ᱒᱐᱑᱙–ᱱᱤᱛᱚᱜ | club2 = [[ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ (WPL)|ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] | year2 = ᱒᱐᱒᱕–ᱱᱤᱛᱚᱜ | columns = 4 | column1 = [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ|WT20I]] | matches1 = 2 | runs1 = 36 | bat avg1 = 36.00 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 31[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]] | deliveries1 = – | wickets1 = – | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 1/– | column2 = [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|WFC]] | matches2 = 1 | runs2 = 42 | bat avg2 = 21.00 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 26 | deliveries2 = 12 | wickets2 = 0 | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 1/– | column3 = [[ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|WLA]] | matches3 = 31 | runs3 = 813 | bat avg3 = 27.10 | 100s/50s3 = 0/6 | top score3 = 82 | deliveries3 = 708 | wickets3 = 11 | bowl avg3 = 37.54 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 4/16 | catches/stumpings3 = 6/– | column4 = [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐|WT20]] | matches4 = 37 | runs4 = 632 | bat avg4 = 25.28 | 100s/50s4 = 0/3 | top score4 = 72 | deliveries4 = 246 | wickets4 = 8 | bowl avg4 = 28.37 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 2/15 | catches/stumpings4 = 7/– | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/raghvi-bist-1255629 ESPNcricinfo | date = 17 December | year = 2024 }} '''ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱥᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ-ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱭ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1255629.html |title=Raghvi Bist |work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/2443312.html |title=Raghvi Bist |work=[[CricketArchive]] |access-date=17 December 2024}}</ref> == ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐–᱒᱑ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱴᱨᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_List_A_Matches.html |title=Women's List A Matches played by Raghvi Bist |work=CricketArchive |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱴᱨᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱤᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_Twenty20_Matches.html |title=Women's Twenty20 Matches played by Raghvi Bist |work=CricketArchive |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱩ-᱑᱙ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱭᱩ-᱑᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱥᱚᱛᱚᱠ (᱑᱕᱔ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱑᱙ ᱨᱟᱱ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |title=उत्तराखंड की राघवी बिष्ट ने जड़ा ऐतिहासिक दोहरा शतक, पारी में लगाए 30 चौके, 4 छक्के |trans-title=Uttarakhand's Raghvi Bisht hit a historic double century, hitting 30 fours and 4 sixes in the innings |work=RajyaSameeksha |date=22 August 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱟᱱᱫᱷᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱡᱮᱢᱤᱢᱟ ᱨᱳᱰᱨᱤᱜᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱩ-᱑᱙ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱥᱚᱛᱚᱠ ᱜᱤᱫᱤᱨᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/interviews/28275-interview-with-uttarakhands-raghvi-bist-double-centurion-who-admires-rohit-sharma.html |title=Interview with Uttarakhand's Raghvi Bist: Double Centurion who admires Rohit Sharma |work=Female Cricket |date=23 December 2022 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |title=India A Women's Squad for multi-format series against Australia A announced |work=BCCI |access-date=24 October 2024 |archive-date=15 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715123020/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱰᱤᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱨᱫᱷᱚ-ᱥᱚᱛᱚᱠ (᱕᱐) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |title=टिहरी की राघवी बिष्ट ने ऑस्ट्रेलिया दौरे को बनाया सफल, तीन मैचों में जड़े तीन अर्धशतक |trans-title=Tehri's Raghavi Bisht made the Australia tour successful, scored three half-centuries in three matches |work=Haldwani Live |date=22 August 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-a-women-vs-india-a-women-2024-1443790/australia-a-women-vs-india-a-women-only-unofficial-test-1443800/match-report-day4 |title=Flintoff's double-strike secures Australia A four-day victory |work=ESPNcricinfo |access-date=17 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_First-Class_Matches.html |title=Women's First-Class Matches played by Raghvi Bist |work=CricketArchive |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨ ᱴᱨᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱑ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱗᱑ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤ) ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱮᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/56603-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-guide-india-e-to-2024-challenger-trophy-win.html |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist guide India E to 2024 Challenger Trophy Win |work=Female Cricket |date=27 November 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ₹᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.wplt20.com/players/raghvi-bist-wpl-profile-84247 |title=Raghvi Bist |work=[[Women's Premier League (cricket)|WPL]] |access-date=27 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |first=Sruthi |last=Ravindranath |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-auction-deandra-dottin-lauren-bell-raghvi-bist-and-others-to-watch-out-for-1464852 |title=WPL 2025 auction: Dottin, Bell, Bist and others to watch out for |work=ESPNcricinfo |access-date=17 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |title=Who's Raghvi Bist, the batting sensation from Uttarakhand picked by RCB |work=Cricket.com |date=17 December 2024 |access-date=17 December 2024 |archive-date=17 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217154011/https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |url-status=dead}}</ref> == ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=17 December 2024 |date=27 August 2024 |archive-date=2 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/india-name-star-studded-squad-for-the-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |title=India name star-studded squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 |work=International Cricket Council |date=27 August 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱴᱤ᱒᱐ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱤᱢ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱠᱟᱥᱭᱚᱯ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-women-2024-arundhati-reddy-dropped-kashyap-bist-rawal-handed-maiden-call-ups-1464853 |title=India drop Reddy; Kashyap, Bist, Rawal get maiden call-ups for West Indies series |work=[[ESPNcricinfo]] |access-date=13 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |title=India's squad for IDFC First Bank T20I & ODI series against West Indies announced |work=[[Board of Control for Cricket in India]] |access-date=13 December 2024 |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213202817/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/west-indies-tour-of-india-2024/57940-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-earn-maiden-call-ups-to-indian-squad-for-west-indies-series.html |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist Earn Maiden Call-Ups to Indian Squad for West Indies series |work=Female Cricket |date=13 December 2024 |access-date=13 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱪ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459892.html |title=IND Women vs WI Women at DY Patil- December 17, 2024 |work=ESPNcricinfo |access-date=18 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |title=Raghvi Bist makes her debut as Windies choose to field in second T20I |work=Cricket.com |date=17 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=17 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217141311/https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |url-status=dead}}</ref> ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱤ᱒᱐ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱟᱣᱩᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱓᱑ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |title=Mandhana praises Raghvi, Richa as India win home T20I series after 5 years |work=Cricket.com |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 |archive-date=20 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220052736/https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{cricinfo|id=1255629}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ (WPL) ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] r4rmehb8qc01rptm7h9eqw249zpuzjp ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱵᱳᱥ 0 30794 199296 199202 2026-10-24T18:06:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199296 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱵᱳᱥ | female = true | image = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | birth_date = {{birth date and age|1992|4|20|df=yes}} | birth_place = [[ᱥᱳᱱᱤᱯᱚᱛ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] | death_date = | death_place = | batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ | bowling = ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ | role = ᱵᱚᱞᱚᱨ | international = true | odidebutdate = 19 February | odidebutyear = 2016 | odidebutagainst = ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ | odicap = 116 | oneodi = true | T20Idebutdate = 18 November | T20Idebutyear = 2016 | T20Idebutagainst = ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ | T20Icap = 52 | lastT20Idate = 4 December | lastT20Iyear = 2016 | lastT20Iagainst = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | club1 = [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ|ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] | year1 = {{nowrap|᱒᱐᱑᱐/᱑᱑–᱒᱐᱑᱘/᱑᱙}} | club2 = [[ᱨᱮᱞᱣᱮᱡᱽ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ|ᱨᱮᱞᱣᱮᱡᱽ]] | year2 = ᱒᱐᱑᱙/᱒᱐–ᱱᱤᱛᱚᱜ | club3 = {{nowrap|[[ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ (WPL)|ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]}} | year3 = ᱒᱐᱒᱓ | columns = 2 | column1 = [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ|WODI]] | matches1 = 1 | runs1 = – | bat avg1 = – | 100s/50s1 = – | top score1 = – | deliveries1 = 48 | wickets1 = 2 | bowl avg1 = 4.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 2/8 | catches/stumpings1 = 0/– | column2 = [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ|WT20I]] | matches2 = 5 | runs2 = 2 | bat avg2 = – | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 2[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]] | deliveries2 = 96 | wickets2 = 5 | bowl avg2 = 15.80 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 3/14 | catches/stumpings2 = 1/– | date = 12 November | year = 2019 | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/709843.html ESPNcricinfo }} '''ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱵᱳᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="Cricinfo">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/709843.html |title=Preeti Bose |accessdate=16 May 2016 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ᱾<ref name=aaa/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ, ᱨᱮᱞᱣᱮᱡᱽ ᱴᱤᱢ ᱟᱨ ᱴᱤ᱒᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Haryana women cricketers |url=https://pen18.com/haryana-women-cricketers/ |access-date=16 May 2022 |publisher=pen18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614035540/https://pen18.com/haryana-women-cricketers/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱤᱯᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Royal Challengers Bangalore Women Squad |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825/royal-challengers-bangalore-women-squad-1358891/series-squads |work=ESPNcricinfo |access-date=3 October 2023}}</ref> == ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱪ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name=aaa>[http://www.espncricinfo.com/women/content/story/967973.html Preeti Bose, Deepti Sharma in India Women ODI squad]</ref> ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱒᱐᱑᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯ ᱴᱤ᱒᱐ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=India vs Pakistan, Women's Asia Cup T20 Final: IND beat PAK by 17 runs |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-pakistan-women-s-asia-cup-t20-final-live-cricket-score/story-Dn22noJ82GNoE3wNBLFQsJ.html |access-date=4 Dec 2016 |publisher=hindustantimes}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * [https://www.espncricinfo.com/cricketers/preeti-bose-709843 ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱵᱳᱥ] [[ESPNcricinfo]] ᱨᱮ [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ (WPL) ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱳᱱᱤᱯᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] 896x1uogiru568pzjye7qaxgo3fllof ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 33595 199297 182771 2026-10-24T18:23:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199297 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ | native_name = པདྨ་དགའ་ཚལ་རྫོང་ཁག་ | native_name_lang = dz | settlement_type = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = | image_caption = | image_map = Pemagatshel in Bhutan.svg | map_caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ]] | area_total_km2 = 1030 | population_total = 23632 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱗ | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ]] | utc_offset1 = +᱖ }} '''ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱡᱤᱞᱞᱟ''' ({{lang-dz|པདྨ་དགའ་ཚལ་རྫོང་ཁག་}}; [[Wylie transliteration|Wylie]]: ''Padma-dga´-tshal rdzong-khag'') ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] (dzongkhags) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱯᱮᱢᱟ" (ᱩᱯᱟᱹᱞ ᱵᱟᱦᱟ) ᱟᱨ "ᱜᱟᱛᱥᱮᱞ" (ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱜᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱩᱯᱟᱹᱞ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱜᱟᱱ"᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱙᱗᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱫᱚ '''ᱠᱷᱳᱭ ᱫᱩᱝ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, [[ᱫᱩᱫᱽᱡᱚᱢ ᱨᱤᱱᱯᱚᱪᱮ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ' ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱨᱟᱥᱤᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱰᱨᱩᱯ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱱᱤᱯᱷᱮᱨᱚᱥ]] (coniferous) ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: [[ᱪᱷᱤᱢᱩᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱪᱳᱭᱠᱷᱚᱨᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱪᱚᱝᱥᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱰᱮᱪᱷᱮᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱫᱩᱝᱢᱮᱫᱽ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱠᱷᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱱᱟᱱᱚᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱱᱚᱨᱵᱩᱜᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱥᱩᱢᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱭᱩᱨᱩᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] [[ᱡᱳᱵᱮᱞ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]] == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱫᱚ '''ᱡᱤᱯᱥᱚᱢ''' (Gypsum) ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱟ ᱾ ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱨᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ '''ᱡᱟᱞᱤᱝ''' ᱟᱨ '''ᱫᱷᱩᱝ''' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ '''ᱠᱤᱨᱟ''' (Kira) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ == ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ == '''ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱡᱚᱝ''' (Pemagatshel Dzong): ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱰᱨᱩᱠ ᱢᱤᱜᱽᱭᱩᱨ ᱰᱮᱪᱮᱱ ᱡᱚᱝ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱭᱚᱝᱞᱟ ᱜᱳᱭᱮᱢᱯᱟ''' (Yongla Goemba): ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [https://web.archive.org/web/20100303092038/http://www.pemagatshel.gov.bt/gewogDetail.php?id=38 ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱠᱚ}} [[Category:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱠᱚ]] [[Category:ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] 5iuy93e9vjrvskk7y4n4ilyk36rphbt ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ (ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ) 0 33634 199308 183065 2026-10-24T23:45:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199308 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ | native_name = ནང་སྲིད་ལྷན་ཁག། | logo = Emblem of Bhutan.svg | jurisdiction = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | headquarters = [[ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] | minister1_name = [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱛᱷᱮᱨᱤᱝ]] | minister1_pfo = ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | website = [http://www.moha.gov.bt/ www.moha.gov.bt] }} '''ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ''' ({{lang-dz|ནང་སྲིད་ལྷན་ཁག་}}; [[Wylie transliteration|Wylie]]: ''nang-srid lhan-khag''; "ᱱᱟᱝᱥᱤ ᱞᱦᱮᱱᱠᱷᱟᱜ") ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱦᱮᱱᱜᱭᱮ ᱡᱷᱩᱝᱴᱥᱚᱜ]] (ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ, ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ, ᱤᱢᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ, ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱨᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ, ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱣᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Bhutanese">{{cite web|url=https://thebhutanese.bt/ministries-and-departments-reconstituted-and-their-new-names/|title=Ministries and Departments Reconstituted and their new names|publisher=The Bhutanese|access-date=2024-12-31}}</ref><ref name="Vision">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.moha.gov.bt/about-us/vision-mission/|title=About Us: Vision & Mission|publisher=Nangsi Lhenkhag – Ministry of Home & Cultural Affairs Online. Government of Bhutan}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱱᱟᱝᱥᱤ ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ) ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱦᱮᱱᱜᱭᱮ ᱡᱷᱩᱝᱴᱥᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ)|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱥᱤᱪᱷᱳ ᱡᱚᱝ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱛᱟᱢᱡᱤ ᱡᱟᱜᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (Home Minister) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ([[ᱰᱨᱩᱠ ᱜᱭᱟᱞᱯᱳ]]) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ, [[ᱜᱚᱱᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱡᱟ [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ]] ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱛᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱛ ᱮ ᱚᱨ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱜ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱞᱦᱮᱱᱜᱭᱮ ᱡᱷᱩᱝᱴᱥᱚᱜ ᱟᱹᱨᱤ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="Act1999">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.nationalcouncil.bt/assets/uploads/docs/acts/2017/Lhengye_Zhungtsho_Act_1999_Eng.pdf|title=Lhengye Zhungtsho Act 1999|publisher=Government of Bhutan|date=1999-07-26}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑᱗ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱒᱐ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ, ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Constitution">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.nationalcouncil.bt/assets/uploads/files/Constitution%2520%2520of%2520Bhutan%2520English.pdf|title=Constitution of the Kingdom of Bhutan (English)|publisher=Government of Bhutan|date=2008-07-18}}</ref> === ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ === {| class="wikitable" |- ! ᱮᱞ !! ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ |- | ᱑ || || ᱞᱮᱴ ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱛᱟᱢᱡᱤᱝ ᱡᱟᱜᱟᱨ || ᱑᱙᱖᱘–᱑᱙᱘᱕ |- | ᱒ || || ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱱᱟᱢᱜᱭᱟᱞ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ || ᱑᱙᱘᱕–᱑᱙᱙᱑ |- | ᱓ || || ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱫᱟᱜᱳ ᱛᱷᱮᱨᱤᱝ || ᱑᱙᱙᱑ – ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱘ |- | ᱔ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱛᱷᱤᱱᱞᱮ ᱜᱭᱟᱢᱛᱷᱥᱳ]] || ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘ – ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱓ |- | ᱕ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱡᱤᱜᱽᱢᱤ ᱣᱟᱭ. ᱛᱷᱤᱱᱞᱮ]] || ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱓ – ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗ |- | ᱖ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱢᱤᱱᱡᱩᱨ ᱫᱚᱨᱡᱤ]] || ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱘–᱒᱐᱑᱓ |- | ᱗ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱫᱟᱢᱪᱳ ᱫᱚᱨᱡᱤ]] || ᱒᱐᱑᱓–᱒᱐᱑᱕ |- | ᱘ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱫᱟᱣᱟ ᱜᱭᱟᱞᱛᱥᱮᱱ]] || ᱒᱐᱑᱕–᱒᱐᱑᱘ |- | ᱙ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱥᱮᱨᱩᱵᱽ ᱜᱭᱮᱞᱛᱥᱮᱱ]] || ᱒᱐᱑᱘–᱒᱐᱒᱐ |- | ᱑᱐ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱩᱜᱭᱮᱱ ᱫᱚᱨᱡᱤ]] || ᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱓ |- | ᱑᱑ || || [[ᱞᱭᱚᱱᱯᱳ ᱛᱷᱮᱨᱤᱝ]] || ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ - ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ |} == ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ == * '''ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱵᱤᱣᱨᱳ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ-ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱟ᱾ * '''ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜ (ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱟᱨ ᱰᱩᱝᱠᱷᱟᱜ (ᱥᱟᱵ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱣᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ * '''ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱟ᱾ == ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ == * '''ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ * '''ᱤᱢᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱟᱹᱨᱤ ᱤᱢᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱠᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱥᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ * '''ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ, ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ᱾ * '''ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱚᱨᱚᱱ]] (decentralization) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱟ᱾ * '''ᱫᱩᱜ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱞᱦᱮᱱᱜᱭᱮ ᱡᱷᱩᱝᱴᱥᱚᱜ]] * [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] * [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ]] == ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱚ == {{reflist}} [https://www.google.com/search?q=http://www.moha.gov.bt/about-us/history/ About Us: History]. Nangsi Lhenkhag. == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == [https://web.archive.org/web/20251127121559/https://www.moha.gov.bt/ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ (ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ)] [https://www.google.com/search?q=http://www.bhutan.gov.bt/ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱴᱟᱞ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] pr1e2tgkvayjjw8aqv4lha9s5v3yuv6 ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ 0 36274 199291 199115 2026-10-24T14:52:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199291 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small> | nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg | caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ | image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg | caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]] | image3 = Lake of Foy's Lake.jpg | caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]] | image4 = Sunset at Patenga beach.jpg | caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] | image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg | caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] | image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg | caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] }} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | seal_size = 100px | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World | pushpin_label_position = centre | pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 260 | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] | government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}} | leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] | leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1340}} | established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ | established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 168.07 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_urban_km2 = 302.11 | area_metro_km2 = 615.37 | population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]] | population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref> | population_density_km2 = | population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | 2=MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population | access-date=2026-06-25 | archive-date=2026-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260713202015/https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population | url-status=dead }}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]] | population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]; | timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset = +6 | coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = 29 | elevation_ft = 95 | postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = 4000, 4100, 42xx | area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]] | area_code = +880 31 | demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]] | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]] | blank_info_sec1 = BD CGP | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖) | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref> | blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓) | blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] | blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] | blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]] | website = {{URL|ccc.gov.bd}} | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ | image_seal = | seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ | leader_party = | registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]] }} '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016190240/https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== {{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}} ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2026-06-25 |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928034905/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ=== [[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/> [[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref> ===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref> [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ=== [[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref> {{Chittagong weatherbox}} ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== [[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]] [[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]] {{Historical populations |1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de |2011|2,582,401|2022|3,227,246}} ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{bar box |title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}} {{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}} }} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== {{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en |access-date=26 June 2026 |archive-date=2 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002203825/https://www.daily-sun.com/post/132650 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref> [[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]] ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Chittagong}} {{wikivoyage|Chittagong}} * [http://www.chittagong.gov.bd ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ] * [http://www.ccc.org.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ] * [http://cda.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ] * [https://chittagong.com/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ] * [http://cmp.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ] * {{EB1911|noprescript=1|wstitle=Chittagong}} {{Geographic location | Centre = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ | North = [[ᱦᱟᱴᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Northeast = [[ᱨᱟᱣᱡᱟᱱ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | East = [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Southeast = [[ᱯᱚᱴᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | South = [[ᱟᱱᱳᱣᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | Southwest = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' | West = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' | Northwest = [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] }} {{Chittagong |state=autocollapse}} {{Bangladesh cities}} {{Ancient seafaring}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] dksr34bkq7hjufwxhpc1dvt6xf6x0xx ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ 0 37802 199304 198760 2026-10-24T21:20:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199304 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ | image = B. Unnikrishnan.jpg | birth_name = ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1970|08|14}} | birth_place = ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ/ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ|ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱴᱚᱨ|ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ}} | years_active = ᱑᱙᱙᱙ – ᱱᱤᱛ | spouse = ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ | children = | relatives = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ<ref>{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref> }} '''ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2012-12-21 |title=I love cinema |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/i-love-cinema/article4226044.ece/ |access-date=2024-08-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220130532/https://www.thehindu.com/features/cinema/i-love-cinema/article4226044.ece |archive-date=2025-02-20 |url-status=dead}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱚᱵᱷᱚᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="serial">{{cite news|last=Manmadhan|first=Prema|title=Pangs of love|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/04/29/stories/2005042902490200.htm|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=29 April 2005}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{cite news |date=4 November 2005 |title='Avicharitham' wins five State television awards |url=http://www.thehindu.com/2005/11/04/stories/2005110411240400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501235847/http://www.thehindu.com/2005/11/04/stories/2005110411240400.htm |archive-date=1 May 2009 |access-date=24 October 2017 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Unni|first1=Deepa|title=Viji Thampy|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005580&cid=2406|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025023424/http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005580&cid=2406|url-status=dead|archive-date=25 October 2017|website=Sify|access-date=24 October 2017}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱚᱞ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ "ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="serial"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="telefilm">{{cite news |date=7 May 2006 |title=Siddique, Ambili Devi adjudged best TV actors |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/siddique-ambili-devi-adjudged-best-tv-actors/article3129832.ece |access-date=24 October 2017 |work=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Manmadan|first=Prema|title=It's all about mind games|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/16/stories/2005121600370400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310181259/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/16/stories/2005121600370400.htm|url-status=dead|archive-date=10 March 2007|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=16 December 2005}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=After 'The King and the Commissioner', actor Suresh Gopi to star in Shaji Kailas' next action flick|url=http://www.news18.com/news/india/after-the-king-and-the-commissioner-actor-suresh-gopi-to-star-in-shaji-kailas-next-action-flick-733383.html|access-date=24 October 2017|work=News18|date=29 December 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱭᱤ. ᱡᱤ. - ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=<!--Not stated--> |title=No fears of being typecast: Suresh Gopi|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/No-fears-of-being-typecast-Suresh-Gopi/article16611181.ece|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=8 April 2009}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Review:Kerala Cafe|url=http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701144138/http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|url-status=dead|archive-date=1 July 2016|website=Sify|access-date=24 October 2017|date=30 October 2009}}</ref> ᱒᱐᱑0 ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Follow the leader|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Follow-the-leader/article16614576.ece|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=25 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424010946/https://www.thehindu.com/features/cinema/Follow-the-leader/article16614576.ece|archive-date=24 April 2023|url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Kerala Box-Office- March 1 to April 13|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618102614/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|url-status=dead|archive-date=18 June 2014|website=Sify|access-date=24 October 2017|date=15 April 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Nagarajan|first1=Saraswathy|title=Grandmaster in Hindi|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grandmaster-in-hindi/article3605693.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=5 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526123655/https://www.thehindu.com/features/cinema/grandmaster-in-hindi/article3605693.ece|archive-date=26 May 2022|url-status=dead}}</ref> ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱾<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=25 October 2017|work=The Times of India|date=10 September 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=George|first=Vijay|title=Selfless acts|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/selfless-acts/article4054345.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=1 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171050/https://www.thehindu.com/features/cinema/selfless-acts/article4054345.ece|archive-date=25 March 2022|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱦᱮᱭᱤᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Mr. Fraud comes to town|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/mr-fraud-comes-to-town/article6011835.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=15 May 2014}}</ref> ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱤᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱨᱟᱭᱱᱳᱰᱩ (᱒᱐᱑᱖), ᱯᱷᱤᱫᱟ (᱒᱐᱑᱗), ᱰᱤᱡᱮ: ᱫᱩᱵᱽᱵᱷᱟᱰᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱫᱷᱟᱢ (᱒᱐᱑᱗), ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱛᱷᱤ (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Allu Arjun's Yodhavu and Dhruvaraja Jagannadh, B Unnikrishnan to score hat-trick of hits with Fidaa|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-allu-arjun-s-yodhavu-and-dhruvaraja-jagannadh-b-unnikrishnan-to-score-hat-trick-of-hits-with-fidaa-80268.html|access-date=25 October 2017|work=Catch News|date=5 September 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ 8K ᱨᱮᱡᱳᱞᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Ramachandran|first=Mythily|title=Director Unnikrishnan returns with Mohanlal's 'Villain'|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/director-unnikrishnan-returns-with-mohanlal-s-villain-1.2112464|access-date=25 October 2017|work=Gulf News|date=25 October 2017}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱥᱣᱟᱛᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨᱫᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱭᱤᱞ (᱒᱐᱑᱘) ᱮ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱥᱤ. ᱡᱳᱥᱤ, ᱞᱤᱡᱳ ᱡᱳᱥ ᱯᱮᱞᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱟᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱡᱳᱥ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Angamaly's Vincent Peppe to play Kottayam banker in next|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/08/18/angamaly-diaries-antony-varghese-unnikrishnan-production-movie.html|access-date=25 October 2017|work=Malayala Manorama|date=18 August 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱟᱠᱚᱢ᱑᱘ ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱫᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱤᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ, ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱭᱭᱟᱴᱴᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱜᱳᱯᱟᱱᱴᱮ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Christopher Movie: ക്രിസ്റ്റഫർ കളക്ഷൻ റിപ്പോർട്ട് പുറത്ത്; കേരളത്തിൽ നേടിയത് ഇത്രയും |trans-title=Christopher Movie: Christopher Collection Report Out; Kerala has achieved this much |url=https://zeenews-india-com.translate.goog/malayalam/movies/christopher-movie-first-day-box-office-original-collection-report-126339/?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=wapp |access-date=12 February 2023 |website=Zee Malayalam News |date=10 February 2023 |archive-date=13 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213011003/https://zeenews-india-com.translate.goog/malayalam/movies/christopher-movie-first-day-box-office-original-collection-report-126339?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=wapp |url-status=dead }}</ref> == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ == ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ—᱒᱐᱑᱐, ᱒᱐᱑᱓ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nayar|first=Parvathy S.|title=B Unnikrishnan is FEFKA general secretary again|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/B-Unnikrishnan-is-FEFKA-general-secretary-again/articleshow/19966845.cms|access-date=25 October 2017|work=The Times of India|date=9 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Fefka office-bearers|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Fefka-office-bearers/article15716709.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=26 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=FEFKA office-bearers elected|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/FEFKA-office-bearers-elected/article16985955.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=4 January 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=I have no political ambitions: says B Unnikrishnan|url=http://www.sify.com/movies/i-have-no-political-ambitions-says-b-unnikrishnan-news-malayalam-oc0rbBaaficsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026011432/http://www.sify.com/movies/i-have-no-political-ambitions-says-b-unnikrishnan-news-malayalam-oc0rbBaaficsi.html|url-status=dead|archive-date=26 October 2017|website=Sify|access-date=25 October 2017|ref=26 February 2014|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮ ᱣᱟᱨᱠᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱠᱥᱮᱢᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱤᱪᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱠᱩᱭᱤᱡᱤᱱ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Five-star dining experience|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Five-star-dining-experience/article14410329.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=30 June 2016}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱤᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱭᱳᱫᱷᱟᱵᱷᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ 4K ᱖᱔-ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱰᱚᱞᱵᱤ ᱮᱴᱢᱳᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮᱨᱤᱥ ᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sreekumar|first=Priya|title=Menu card of Unnikrishnanan|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/020616/menu-card-of-unnikrishnanan.html|access-date=25 October 2017|work=Deccan Chronicle|date=2 June 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ 4K ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title=Baahubali director to watch his film in city|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/baahubali-director-to-watch-his-film-in-city/article7423949.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=15 July 2015}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! rowspan="2" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! colspan="2" | ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ (Credited as) ! rowspan="2" class="unsortable"| ᱱᱳᱴᱥ |- ! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ |- | ᱑᱙᱙᱙ | ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ | {{no}} | {{yes}} | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ |- | ᱒᱐᱐᱐ | ᱠᱚᱵᱷᱚᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ | {{no}} | {{yes}} | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱡᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ |- | ᱒᱐᱐᱒ | ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ | {{no}} | {{yes}} | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ |- | ᱒᱐᱐᱔ | ᱡᱟᱱᱟ | {{no}} | {{yes}} | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ; ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |- | ᱒᱐᱐᱕ | ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ | {{no}} | {{yes}} | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ |- | ᱒᱐᱐᱖ | ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ | {{yes}} | {{yes}} | |- | ᱒᱐᱐᱘ | ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ | {{yes}} | {{yes}} | |- | rowspan="2"| ᱒᱐᱐᱙ | ᱟᱭᱤ. ᱡᱤ. | {{yes}} | {{yes}} | |- | ᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱢ | {{yes}} | {{yes}} | ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ |- | rowspan="2"| ᱒᱐᱑᱐ | ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱤ | {{yes}} | {{yes}} | |- | ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ | {{yes}} | {{yes}} | |- | rowspan="2"| ᱒᱐᱑᱒ | ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ | {{yes}} | {{yes}} | |- | ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ | {{yes}} | {{no}} | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ᱥᱮᱛᱷᱩ |- | ᱒᱐᱑᱔ | ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ | {{yes}} | {{yes}} | |- | ᱒᱐১৭ | ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ | {{yes}} | {{yes}} | |- |᱒᱐᱑᱙ | ᱠᱳᱫᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱤᱞ | {{yes}} | {{yes}} | |- |᱒᱐᱒᱒ | ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ | {{yes}} | {{no}} | rowspan="2" |ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ |- |᱒᱐᱒᱓ | ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ | {{yes}} | {{no}} |- | ᱒᱐᱒᱖ || ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱪᱟᱭᱟ || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=Nivin Pauly's Prathichaya gets release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Mar/17/nivin-paulys-prathichaya-gets-release-date |access-date=2026-03-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} {| class="wikitable" |+ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ (Credit) ! ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ! ᱱᱳᱴᱥ |- | ᱒᱐᱐᱔ | ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ | ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ; ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱵᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ |- | ᱒᱐᱐᱕ | ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<br>ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br>ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ | ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ | ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ |} == ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ == === ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ === * ᱑᱙᱙᱙: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ – ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ<ref>{{cite web|title=State Film Awards – 1999|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|publisher=Department of Information and Public Relations|access-date=24 October 2017|page=3|date=1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref> === ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ === * ᱒᱐᱐᱓: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ<ref name="telefilm" /> * ᱒᱐᱐᱕: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ<ref name="telefilm" /> * ᱒᱐᱐᱕: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ – ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ<ref name="telefilm" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{IMDb name|id=2053461}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:CMS ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱟᱭᱳᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ]]``` ig5yfpja2xk8vshyv7d0waeewvecygm ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ 0 37877 199295 197582 2026-10-24T17:59:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199295 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱒)}} {{Infobox person | name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth year and age|1972}} | birth_place = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | citizenship = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]] | alma_mater = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]]<br/>[[ᱤᱱᱥᱤᱰ]] | occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱤᱥᱴᱚᱨ | known_for = | networth = | boards = | parents = }} '''ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱜᱨᱟᱛᱟ ᱤᱸᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱯᱟᱭᱤᱰ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱪᱟᱥ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ, ᱡᱚᱢᱟᱜ-ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱴᱟᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱱᱴ. ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱴᱮᱠ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱮᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱵᱤᱮ (MBA) ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Prashant Pathak Bio on Live Conference|url=https://www.iitk.ac.in/dora/profile/prashant-pathak|access-date=12 April 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱡᱤ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱠᱤᱱᱥᱮᱭ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱨᱮᱴᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Prashant Pathak Named to Board of Business Development Bank of Canada |url=https://alumni.mckinsey.com/alumni/default/public/content/jsp/alumni_news/20080804_PrashantPathakLBN.jsp |access-date=2026-08-20 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724150531/https://alumni.mckinsey.com/alumni/default/public/content/jsp/alumni_news/20080804_PrashantPathakLBN.jsp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=McKinsey Appointment Notice|url=http://www.globeinvestor.com/servlet/AppNoticeArticleHTMLTemplate?tf=GlobeInvestor/AppNotices/DisplayNotice.html&cf=GlobeInvestor/AppNotices/config-neutral.cfg&slug=Maly&date=20040923}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱢᱟᱱᱦᱟᱣᱮᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨᱥ, ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱠᱤᱣᱤᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Reichman Hauer Website|url=https://rhcapitalpartners.com/team_pathak.html|access-date=12 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Morningstar Board Profile|url=https://www.marketscreener.com/business-leaders/Prashant-Shanker-Pathak-06PMHP-E/biography/|work=Morningstar Executive Profile}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱷ ᱨᱟᱭᱠᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱸᱠ ᱦᱚᱣᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Reichmann, Hauer set to dip into market again|url=http://www.canada.com/national/nationalpost/financialpost/story.html?id=62cfa8e0-412d-4e69-a493-53bd9ef3351d|access-date=12 April 2011}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱭᱚᱨᱠ]] ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱱᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱞᱮᱥ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱱᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱳ. ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱞᱮᱠ ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱑᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱥᱴᱳᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱡᱤᱯᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱩᱥ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Reichmann-led group snaps up Black's Photo|url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/reichmann-led-group-snaps-up-blacks-photo/article1085389/|access-date=12 April 2011|location=Toronto|first=John|last=Partridge|date=31 October 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱥ ᱤᱰᱤ ᱤᱱᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ NYSE ᱨᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱴᱥ ᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱜᱮᱥᱤ ᱮᱠᱣᱤᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯ (NYSE:LGC) ᱟᱨ ᱳᱱᱤᱠᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Legacy Acquisition Corp. and Onyx Enterprises Int'l Corp. Announce Business Combination |url=https://materials.proxyvote.com/default.aspx?docHostID=466403 |access-date=9 March 2021 |location=New York & Cranbury, N.J. |publisher=Business Wire |date=21 September 2020}}</ref> ==ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱫ== ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱱᱤᱰᱷᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱮᱭᱥᱤᱠ<ref>{{cite web|title=Project Beyshick Overview|url=https://www.poafoundation.org/people/prashant-pathak/|access-date=2026-08-20|archive-date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417193607/https://poafoundation.org/people/prashant-pathak/|url-status=dead}}</ref> ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=POA Education Foundation – Project Beyshick|url=https://www.poafoundation.org/people/prashant-pathak/|access-date=12 April 2011|archive-date=17 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217112913/http://www.poafoundation.org/people/prashant-pathak/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Prashant Pathak, Globe & Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/prashant-shanker-pathak-36/article1196904/| location=Toronto|first=Steve|last=Ladurantaye}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱨᱮᱤᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱡᱷᱟ, ᱚᱸᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱯ ᱥᱴᱟᱱ ᱵᱤᱨᱰᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱥᱩᱴᱚᱥ ᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ ᱠᱮᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱪᱤᱤᱵᱤ/ ᱮᱰᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=bdc>{{cite web|title=Prashant Shanker Pathak Appointed to the Board of Directors of the Business Development Bank of Canada|url=https://www.canada.ca/en/news/archive/2008/08/prashant-shanker-pathak-appointed-board-directors-business-development-bank-canada.html?=undefined&|access-date=12 April 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱰᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Canadian Trade Delegation with PM Harper|url=https://www.flickr.com/photos/dfait-maeci/8167379535}}</ref> ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Chatham-Kent Ekagrata meeting with NATESC China|url=http://www.natesc.agri.cn/zxyw/201405/t20140509_3898785.htm|access-date=2026-08-20|archive-date=2016-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230094742/http://www.natesc.agri.cn/zxyw/201405/t20140509_3898785.htm|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱩᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=August 8, 2024 |title=Canada's poor relations with India underscore short-term thinking and failures |url=https://policyoptions.irpp.org/magazines/august-2024/canada-india-relations/ |access-date=2025-01-12 |website=Policy Options |language=en}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱩᱞᱟᱨᱤᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱵᱽ (ᱮᱥ ᱭᱩ ᱞᱮᱵᱽ) ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱮᱞᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱠᱭᱩᱵᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=SU Labs Mentors and Faculty|url=https://su.org/faculty-speakers/prashant-pathak/}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱭᱮᱞᱯᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=June 21 Board of Governors: Budget Approved, Membership Changes |url=https://news.uoguelph.ca/2023/07/june-21-board-of-governors-budget-approved-membership-changes/ |access-date=2023-08-12 |website=U of G News |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ MaRS ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱮᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱮᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title= Canada must become the provide of AI infrastructure to the world |url=https://www.theglobeandmail.com/business/commentary/article-canada-must-become-the-provider-of-ai-infrastructure-to-the-world/|website=Globe & Mail |language=en-US}}</ref> ==ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ== ᱯᱤ.ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ "ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ" ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱠᱴᱤᱵ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱰᱤᱥᱠᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ (᱑) ᱢᱳᱱᱟᱨᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ (ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ), (᱒) ᱵᱞᱩ ᱜᱱᱩᱥ (ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱱᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱞᱩ ᱜᱱᱩᱥ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ), ᱟᱨ (᱓) ᱦᱟᱹᱥᱩ (ᱡᱤᱣᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ "ᱛᱨᱤ-ᱵᱤ" ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ, "ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ" ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.pbdcanada.com/speakers.php |title=PBD Canada 2011 |access-date=14 July 2012 |archive-date=7 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907011722/http://www.pbdcanada.com/speakers.php |url-status=dead }}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱤᱰᱤᱥᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Prashant Shanker Pathak Appointed|url=http://www.marketwired.com/press-release/prashant-shanker-pathak-appointed-board-directors-business-development-bank-canada-885281.htmarticle|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321080417/http://www.marketwired.com/press-release/prashant-shanker-pathak-appointed-board-directors-business-development-bank-canada-885281.htmarticle|archive-date=2019-03-21|access-date=2026-08-20|url-status=dead}}</ref> ᱵᱤᱰᱤᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, APFC ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ, ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱰᱣᱮᱞ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱔᱐ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱔᱐" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Top 40 Under 40 |url=http://v1.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20090501.wTop40pathak01/BNStory/STEVE+LADURANTAYE/STEVE+LADURANTAYE/ |access-date=12 April 2011 |location=Toronto |first=Steve |last=Ladurantaye}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 40 Under 40 |url=http://www.canadastop40under40.com/ }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ "ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ" ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Rediff India Abroad Power List|url=http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/powerlist/?pg=22#pg22|access-date=2026-08-20|archive-date=2017-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630163406/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/powerlist/?pg=22#pg22|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=11 Indo Canadians Honoured for strengthening bilateral ties|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/nri-achievers/11-Indo-Canadians-honoured-for-strengthening-bilateral-ties/articleshow/47581178.cms}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱳᱯᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱥᱤᱰ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱠᱤᱱᱥᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] 4mphqaao53yjo4fj62hv3gaukof7sah ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ 0 37995 199298 197711 2026-10-24T18:40:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199298 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱓᱖–᱒᱐᱒᱑)}} {{Infobox person | name = ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ | birth_date= ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖<ref>{{Cite web|url=https://urdu.news18.com/news/nation/west-india-veteran-journalist-fatima-r-zakaria-and-educational-activist-fatima-zakaria-passes-away-in-aurangabad-moh-snm-350726.html|title=معروف صحافی اور تعلیمی جہدکار پدم شری فاطمہ زکریا کا انتقال، ملک بھر میں غم کا ماحول– Urdu News|date=7 April 2021|website=News18 Urdu}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mddtrust.mahaonline.gov.in/InstituteDetails/TrustSummary.aspx?str=/sho7NhKfh7nTQj01CgERq+lUVQzTKZu|title=Trust summary: MDD Trust|website=mddtrust.mahaonline.gov.in|access-date=2026-09-01|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411081512/https://mddtrust.mahaonline.gov.in/InstituteDetails/TrustSummary.aspx?str=/sho7NhKfh7nTQj01CgERq+lUVQzTKZu|url-status=dead}}</ref> |birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{death_date and age|6 April 2021|17 February 1936}} |death_place = [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | spouse = [[ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] | children = ᱔, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | relatives = [[ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ)<br/>[[ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ) | alma_mater = [[ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ ᱛᱷᱳᱵᱚᱨᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]<ref name="CNN Tribute">{{cite news |last1=Prakash |first1=Meghna |title=Watch: Indian-American Journalist Zakaria's Tribute to His Mother |url=https://www.thequint.com/coronavirus/watch-indian-american-journalist-zakarias-tribute-to-his-mother |access-date=22 April 2021 |work=[[The Quint]] |date=12 April 2021 |language=en}}</ref> | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱖) }} '''ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ''' (᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖ - ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ''ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱽ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱛᱟᱡᱽ'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="lokmat">{{cite news |title=Noted educationist, journalist Padmashri Fatma Zakaria passes away |url=https://english.lokmat.com/aurangabad/noted-educationist-journalist-padmashri-fatma-zakaria-passes-away/ |access-date=22 April 2021 |work=[[Lokmat]] English |date=6 April 2021 |language=en}}</ref> ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱰ ᱣᱤᱠᱞᱤ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱥᱵᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Fernando |first1=Benita |title=Former editor Fatma Zakaria dies at 85 |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/former-editor-fatma-zakaria-dies-at-85-7261816/ |access-date=22 April 2021 |work=[[The Indian Express]] |date=7 April 2021 |language=en}}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜᱚᱱᱛᱨᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Siblings - Achievers, not Inheritors | url=http://www.the-south-asian.com/feb%202003/Siblings.htm |date= February 2003 |publisher=the-south-asian.com }}</ref> ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], [[ᱢᱟᱨᱜᱨᱮᱴ ᱴᱷᱟᱪᱚᱨ]], [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱷᱚᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ]], [[ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱴᱮᱞ, ᱫᱟ ᱛᱟᱡᱽ ᱨᱮᱡᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱡᱽ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱛᱟᱡᱽ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱴᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱛᱟᱡᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Tata">{{cite web |url=http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33/tt8WA= |title=The new Taj |accessdate=2011-02-14 |date=12 November 2001 |publisher=Tata Sons Ltd |location=Arlington, VA |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716193301/http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33%2Ftt8WA%3D |archivedate=16 July 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Board |url=http://www.ihma.ac.in/board.htm |date= |publisher=Indian Institute of Hotel Management, Aurangabad |access-date=10 May 2012 |archive-date=24 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024191038/http://ihma.ac.in/board.htm |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ (MAES) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱨᱚᱥᱴ (MAET) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="lokmat"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ|ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archivedate=2013-05-10 }}</ref> ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2021}} ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ [[ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Dr. Rafiq Zakaria remembered |url=https://twocircles.net/2010jul16/dr_rafiq_zakaria_remembered.html |date=16 July 2010 |publisher=Two Circles |access-date=1 September 2026 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113182517/https://twocircles.net/2010jul16/dr_rafiq_zakaria_remembered.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱭᱩ ᱟᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱠᱚᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ<ref name=rediff>{{cite web | url=https://www.rediff.com/money/2001/oct/08zak.htm | title=Arshad Zakaria appointed Merrill Lynch co-president | accessdate=2011-02-14 | date=8 October 2001 | publisher=[[Rediff.com]] India Limited}}</ref> ᱫᱚ ᱦᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱱ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱤᱯᱤᱮᱥ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱜᱩᱨ== ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱞᱱᱟᱭᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="CNN Tribute"/><ref>{{Cite web|date=2021-04-06|title=Veteran Journalist, Fareed Zakaria's Mother, Padma Shri Fatima Zakaria Dies Aged 85|url=https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|access-date=2021-04-06|website=The Cognate|language=en-GB|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406194734/https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤ ᱴᱟᱭᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱸᱠᱬᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱡᱽ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] ivd21tdc3wfo3pzztvhv4u62arojw5n ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38255 199306 199041 2026-10-24T22:22:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199306 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ | system = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Railway station pic.jpg | caption = ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = [[ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | coordinates = {{coord|22.40194|87.80954|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | connections = | structure = ᱥᱴᱟᱰᱟᱨᱰ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | platform = ᱔ | depth = | levels = | tracks = | parking = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | cyclepark = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = | accessible = | code = BOP | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label = ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ | map_size = 300 | map_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ|line=ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ|left=ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱭᱤᱞ|right=ᱱᱟᱱᱫᱟᱭᱜᱟᱡᱟᱱ|to-left=ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ|to-right=ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} | route_map = {{ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=200|zoom=14|type=point|marker=rail}} | mapframe-zoom = 14 }} '''ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ, (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ)|ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Bhogpur Railway Station, Kolaghat, Purba Medinipur District, West Bengal, 721151|url=https://maps.mapmyindia.com/@5Q33XO|access-date=2021-10-29|website=maps.mapmyindia.com|language=en}}</ref> [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ. ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ. ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱟᱱᱥᱠᱩᱨᱟ, ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱟᱞᱤᱪᱚᱠ, ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Bhogpur Railway Station (BOP) : Station Code, Time Table, Map, Enquiry|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/bhogpur-bop-station|access-date=2021-10-29|website=www.ndtv.com|language=en}}</ref>{{citation needed|date=April 2019}} ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱢᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱴᱟᱴᱟ, ᱵᱮᱞᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2019}} ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱫᱤᱜᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱨᱚᱜᱚᱪᱷᱤ-ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱪᱮᱰᱟ-ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://wbtourismgov.in/destination/district/howrah|title=Howrah|publisher=West Bangal Tourism|access-date=12 April 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412064031/https://wbtourismgov.in/destination/district/howrah|url-status=dead}}{{failed verification|date=April 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱫᱤᱜᱟᱡᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱸᱥᱠᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱪᱮᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱓.᱐᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱑᱑.᱔᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱓.᱕᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱑.᱔᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2019}} ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://indiarailinfo.com/station/map/bhogpur-bop/5979 ᱵᱷᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] gio6knvd7nezp1j4xix7yxa2e9ph6mf ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38263 199307 199093 2026-10-24T23:00:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199307 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ, ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱢᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮᱞ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = File:Bhusaval Jn Entrance.jpg | address = MSRTC ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱯᱤᱱ ᱔᱒᱕᱒᱐᱑ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|21.0469|75.788|display=inline}} | elevation = {{convert|205.030|m|ft}} | line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/> [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ-ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/>[[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | connections = | structure = ᱚᱛ ᱨᱮ | platform = ᱙ | tracks = | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱖᱐ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱑᱙᱖᱘–᱖᱙ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = BSL | zone = | division = [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]] }} | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | pushpin_map = India Maharashtra | mapframe = yes | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱵᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱶ|right=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=ᱫᱩᱥᱠᱷᱮᱰᱟ|right2=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type2=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} }} '''ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱵᱷᱳᱥᱟᱣᱟᱞ''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱭᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱒᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=21 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱒᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| title = Bhusawal Jn railway station details| publisher = iniantrains.org| access-date = 13 March 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130629131230/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| archive-date = 29 June 2013| url-status = dead}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=The Gazetteers Dept Maharashtra|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/JALGAON/comm_railways.html|publisher=Government of Maharashtra|access-date=22 July 2014}}</ref> ᱑᱘᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ (GIPR) ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html | title = IR History: Early Days – I : Chronology of railways in India, Part 2 (1832–1865) | publisher =IRFCA | access-date = 8 March 2013 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱸᱰ (᱘,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯᱤ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱯᱷᱟ, ᱨᱮᱯᱷᱨᱮᱥᱚᱨ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Campbell|first=James|title=Gazetteer of Bombay presidency : Khandesh|publisher=British India governmentat|year=1880|location=Bombay, India|pages=1}}</ref> ==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ== ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱑᱙᱖᱘-᱖᱙ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ, ᱒᱕ ᱠᱮᱵᱤ ᱮᱥᱤ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 8 March 2013 }}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱥᱵᱤᱟᱭᱤ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ/ᱯᱤᱥᱤᱳ ᱵᱩᱛᱷ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱰᱮᱥᱠ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱟᱨ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱲ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhusaval Railway Station Map|url=https://erail.in/info/station-maps-bhusaval/1716|access-date=29 May 2020}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱪᱟᱠᱟ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱣᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ== ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 13 March 2013}}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱣᱟᱨᱠᱳᱯ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓.᱕᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱯ, ᱤᱱᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱮᱥᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Central Railway / Indian Railways Portal|url=https://cr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,6,381,438|access-date=29 May 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153623/https://cr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,6,381,438|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱙᱐᱐᱘-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱫᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ WAM-᱔, WAM-᱔, WAG-᱕, ᱟᱨ WAG-᱙ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ== <gallery widths=180> Bhusawal Junction.JPG|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://indiarailinfo.com/departures/bhusaval-junction-bsl/208 ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] qgjg62bf4eepzj2xbd2kmqrqcmyz4z3 ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 38309 199290 2026-10-24T14:05:07Z MT731 2184 "{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ}} {{Infobox rail service | color = FF7220 | name = ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ<br>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' | logo = | logo_width = | image = Jodhpur v..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199290 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ}} {{Infobox rail service | color = FF7220 | name = ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ<br>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' | logo = | logo_width = | image = Jodhpur vande Bharat.jpg | image_width = 300px | image_alt = | alt = | caption = [[ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | type = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] | locale = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | first = {{start date and age|25 September 2025|df=yes}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br>{{start date and age|27 September 2025}} (ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ) | last = | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (NWR)]] | ridership = | start = {{stnlnk|ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ}} (JU) | stops = ᱐᱘ | end = {{stnlnk|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ}} (DEC) | distance = {{convert|604|km|0|abbr=on}} | journeytime = ᱐᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ | frequency = ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ {{efn|ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} | trainnumber = ᱒᱖᱔᱘᱑ / ᱒᱖᱔᱘᱒ | line_used = (TBC) | class = ᱮᱥᱤ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱟᱨ, ᱮᱥᱤ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱟᱨ | seating = {{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱚ}} | sleeping = ᱵᱟᱝ | autorack = | catering = ᱚᱱ-ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱮᱴᱚᱨᱤᱝ | observation = ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ | entertainment = {{Hlist|[[Wi-Fi|ᱚᱱ-ᱵᱚᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱚᱴᱮᱭᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱮᱱᱴ|[[IS 1293|ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱯᱚᱠᱮᱴ ᱠᱚ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱮᱵᱩᱞ}} | baggage = ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ | otherfacilities = [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ)|ᱠᱟᱵᱷᱟᱪ]] | stock = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]<br><small>''(ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱵᱟ: ᱢᱮ ᱒᱒ ᱒᱐᱒᱖)''</small><br>[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ)#ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱪᱷᱤ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱓.᱐]]<br><small>''(ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱵᱟ: ᱢᱮ ᱒᱓ ᱒᱐᱒᱖)''</small> | gauge = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ | el = | speed = {{cvt|75|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) | trainlength = {{convert|480|m|ft}} (᱒᱐ ᱠᱚᱪ ᱠᱚ) | owners = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | maintenance = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ (JU)]] | map = {{ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱷᱤ.ᱵᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ}} | map_state = collapsed | electrification = [[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱖᱔᱘᱑/᱒᱖᱔᱘᱒ '''ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=PM Modi flags off 3 new trains from Rajasthan, including Vande Bharat Express – check routes |url=https://indianexpress.com/article/india/rail-projects-rajasthan-pm-modi-launch-3-trains-vande-bharat-express-check-routes-10269516/ |access-date=2025-09-26 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Express: PM Modi Flags Off New Delhi–Jodhpur, Delhi–Bikaner Trains |url=https://www.deccanherald.com/india/rajasthan/pm-modi-flags-off-two-new-vande-bharat-trains-connecting-rajasthan-with-national-capital-3742704 |access-date=2025-09-26 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tyagi |first=Tashika |date=2025-09-25 |title=Rajasthan Gets 2 New Vande Bharat Trains Connecting Jodhpur & Bikaner To Delhi; Routes, Timings & Details Here |url=https://curlytales.com/india/trending/rajasthan-gets-teo-new-vande-bharat-trains-connecting-jodhpur-bikaner-to-delhi-routes-timings-details-here/ |access-date=2025-09-26 |website=Curly Tales |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Akhtar |first=Zeeshan |date=2025-09-25 |title=PM Modi flags off three Vande Bharat trains, unveils ₹1 lakh crore projects in Rajasthan |url=https://www.thehindu.com/videos/watch-pm-modi-flags-off-three-vande-bharat-trains-unveils-1-lakh-crore-projects-in-rajasthan/article70094539.ece |access-date=2025-09-26 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Express: PM Modi Flags Off New Trains Connecting Jodhpur, Bikaner To Delhi {{!}} Check Route, Start Date And Timings |url=https://www.thedailyjagran.com/india/vande-bharat-express-pm-modi-flags-off-new-trains-connecting-jodhpur-bikaner-to-delhi-route-start-date-timings-inside-10269562 |access-date=2025-09-26 |website=www.thedailyjagran.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Rajasthan to get 2 new Vande Bharat trains next week; check routes |url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-to-get-2-new-vande-bharat-trains-next-week-check-routes-10259238/ |access-date=2025-09-19 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhaskar |first=Dainik |date=19 September 2025 |title=जोधपुर से 8 घंटे में पहुंच जाएंगे दिल्ली:25 सितंबर से शुरू होगी वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेन; मंगलवार छोड़कर सप्ताह में 6 दिन चलेगी |url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jodhpur/news/jodhpur-delhi-vande-bharat-express-to-be-inaugurated-on-25th-135957530.html |access-date=19 September 2025 |website=Dainik Bhaskar |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Farha |title=राजस्थान से दिल्ली तक सफर आसान, जोधपुर-जयपुर-बीकानेर-चुरू रूट पर दौड़ेंगी नई वंदेभारत |url=https://www.india.com/hindi-news/gallery-hindi/new-vande-bharat-express-jodhpur-to-delhi-cantt-via-jaipur-bikaner-and-churu-8076263/ |access-date=2025-09-19 |website=www.india.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jodhpur–Delhi Vande Bharat Express to Commence Operations on 25th September |url=https://www.patrika.com/en/jodhpur-news/jodhpur-delhi-vande-bharat-express-to-commence-operations-on-25th-september-19961278 |access-date=2025-09-20 |website=Patrika News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajasthan: शेखावाटी को मिलेगी पहली वंदे भारत ट्रेन, इन चार स्टेशनों पर होगा ठहराव; यहां देखें पूरा रूट |url=https://www.patrika.com/jhunjhunu-news/delhi-bikaner-vande-bharat-express-train-will-run-in-shekhawati-will-stop-at-four-stations-19961266 |access-date=2025-09-20 |website=Patrika News |language=hi}}</ref> ==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, {{stnlnk|ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ}}, {{stnlnk|ᱢᱮᱲᱛᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱰᱮᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱢᱚᱠᱨᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], {{stnlnk|ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ}} ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱱᱴ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱖᱔᱘᱑/᱒᱖᱔᱘᱒ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Delhi to Jodhpur in 8 hours: Two new Vande Bharat trains to start in Rajasthan next week – Check timings, route |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-delhi-to-jodhpur-in-8-hours-two-new-vande-bharat-trains-to-start-in-rajasthan-next-week-check-timings-route-3983017/ |access-date=2025-09-19 |website=The Financial Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Update: Two Express Trains From Jodhpur And Bikaner To Delhi To Launch Soon; Cut Travel Time By An Hour {{!}} Check Route, Timings |url=https://www.thedailyjagran.com/india/vande-bharat-trains-from-jodhpur-bikaner-to-delhi-to-launch-soon-cut-travel-time-by-an-hour-route-timings-10268210 |access-date=2025-09-19 |website=www.thedailyjagran.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Vande Bharat train : जोधपुर-दिल्ली वाया जयपुर वंदे भारत 25 सितंबर से शुरू |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jodhpur-vande-bharat-train-jodhpur-delhi-vande-bharat-train-will-depart-at-530-am-from-25th-and-reach-in-8-hours-local18-ws-kl-9642247.html |access-date=2025-09-19 |website=News18 हिंदी |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Train: राजस्थान को रेलवे की सौगात, पीएम मोदी 2 वंदेभारत स हित 3 नई ट्रेनों को दिखा सकते हैं हरी झंडी! |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/rajasthan/udaipur/rajasthan-rail-boost-pm-modi-to-flag-off-two-vande-bharat-trains-in-september-connect-jodhpur-bikaner/1757307426444 |access-date=2025-09-19 |website=Zee Rajasthan |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-05 |title=Rajasthan set to get another Vande Bharat train; check route |url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-set-to-get-another-vande-bharat-train-check-route-10231896/ |access-date=2025-09-19 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ===ᱠᱚᱪ ᱚᱜᱽᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱛ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱐᱘ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱠ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱞᱟᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ - ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2026-05-22 |title=Jodhpur-Delhi Vande Bharat train expanded to 20 coaches amid strong demand |url=https://thenewsmill.com/2026/05/jodhpur-delhi-vande-bharat-train-expanded-to-20-coaches-amid-strong-demand/ |access-date=2026-05-22 |website=thenewsmill.com |language=en-US}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱖᱔᱘᱑/᱒᱖᱔᱘᱒ ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱖᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Jodhpur–Delhi Vande Bharat Express: Timings, Route, Ticket Prices & Start Date |url=https://indianexpress.com/videos/news-video/jodhpur-delhi-vande-bharat-express-timings-route-ticket-prices-start-date/ |access-date=2025-09-26 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Sheenu |date=2025-09-20 |title=Rajasthan to get two new Vande Bharat Express trains: Delhi to Jodhpur in just 8 hours starting this date |url=https://www.indiatvnews.com/business/news/rajasthan-to-get-two-new-vande-bharat-express-trains-delhi-to-jodhpur-in-just-8-hours-starting-september-25-check-timings-route-passengers-good-news-2025-09-20-1009104 |access-date=2025-09-20 |website=India TV News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Delhi to Jodhpur in just 8 hours, Vande Bharat Express train to begin from...; will run 6 days a week except... |url=https://www.india.com/news/india/delhi-to-jodhpur-in-just-8-hours-vande-bharat-express-train-to-begin-from-will-run-6-days-a-week-8086259/ |access-date=2025-09-20 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ (ᱮᱢᱯᱤᱮᱥ) ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {| class="wikitable" |+ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱒᱖᱔᱘᱑)<ref>{{Cite web |title=26481/Jodhpur–Delhi Cantt. Vande Bharat Express – Jodhpur to Delhi Cantt. NWR/North Western Zone – Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/train/-train-jodhpur-delhi-cantt-vande-bharat-express-26481/275452/126/351 |access-date=2025-09-29 |website=India Rail Info}}</ref> !ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ !ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ !ᱦᱤᱡᱩᱜ !ᱪᱟᱞᱟᱜ !ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ (ᱴᱤᱯᱤᱡ) !ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) !ᱢᱟᱦᱟᱸ |- |ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ |JU |N/A |᱐᱕:᱓᱐ |N/A |᱐.᱐ |᱑ |- |ᱢᱮᱲᱛᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |MTD |᱐᱖:᱓᱖ |᱐᱖:᱓᱘ |᱐᱒ |᱑᱐᱕.᱐ |᱑ |- |ᱰᱮᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |DNA |᱐᱗:᱐᱖ |᱐᱗:᱐᱘ |᱐᱒ |᱑᱔᱙.᱐ |᱑ |- |ᱢᱚᱠᱨᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |MKN |᱐᱗:᱓᱗ |᱐᱗:᱓᱙ |᱐᱒ |᱑᱙᱓.᱐ |᱑ |- |ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |FL |᱐᱘:᱓᱕ |᱐᱘:᱓᱗ |᱐᱒ |᱒᱕᱘.᱐ |᱑ |- |ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |JP |᱐᱙:᱒᱐ |᱐᱙:᱒᱕ |᱐᱕ |᱓᱑᱓.᱐ |᱑ |- |ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ |GADJ |᱐᱙:᱓᱔ |᱐᱙:᱓᱖ |᱐᱒ |᱓᱑᱘.᱐ |᱑ |- |ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |AWR |᱑᱑:᱑᱓ |᱑᱑:᱑᱕ |᱐᱒ |᱔᱑᱔.᱐ |᱑ |- |ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |RE |᱑᱒:᱑᱓ |᱑᱒:᱑᱕ |᱐᱒ |᱕᱓᱘.᱐ |᱑ |- |ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ |GGN |᱑᱒:᱕᱕ |᱑᱒:᱕᱗ |᱐᱒ |᱕᱘᱙.᱐ |᱑ |- |ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ |DEC |᱑᱓:᱓᱐ |N/A |N/A |᱖᱐᱕.᱐ |᱑ |} {| class="wikitable" |+ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ-ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱒᱖᱔᱘᱒)<ref>{{Cite web |title=26482/Delhi Cantt.–Jodhpur Vande Bharat Express – Delhi Cantt. to Jodhpur NWR/North Western Zone – Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/train/-train-delhi-cantt-jodhpur-vande-bharat-express-26482/275455/351/126 |access-date=2025-09-29 |website=India Rail Info}}</ref> !ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ !ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ !ᱦᱤᱡᱩᱜ !ᱪᱟᱞᱟᱜ !ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ (ᱴᱤᱯᱤᱡ) !ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) !ᱢᱟᱦᱟᱸ |- |ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ |DEC |N/A |᱑᱕:᱑᱐ |N/A |᱐.᱐ |᱑ |- |ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ |GGN |᱑᱕:᱒᱔ |᱑᱕:᱒᱖ |᱐᱒ |᱑᱗.᱐ |᱑ |- |ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |RE |᱑᱖:᱒᱐ |᱑᱖:᱒᱒ |᱐᱒ |᱖᱙.᱐ |᱑ |- |ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |AWR |᱑᱗:᱐᱘ |᱑᱗:᱑᱐ |᱐᱒ |᱑᱔᱓.᱐ |᱑ |- |ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ |GADJ |᱑᱘:᱓᱗ |᱑᱘:᱓᱙ |᱐᱒ |᱒᱘᱘.᱐ |᱑ |- |ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |JP |᱑᱙:᱐᱐ |᱑᱙:᱐᱕ |᱐᱕ |᱒᱙᱔.᱐ |᱑ |- |ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |FL |᱑᱙:᱕᱘ |᱒᱐:᱐᱐ |᱐᱒ |᱓᱔᱘.᱐ |᱑ |- |ᱢᱚᱠᱨᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |MKN |᱒᱐:᱔᱓ |᱒᱐:᱔᱕ |᱐᱒ |᱔᱑᱓.᱐ |᱑ |- |ᱰᱮᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |DNA |᱒᱑:᱑᱓ |᱒᱑:᱑᱕ |᱐᱒ |᱔᱕᱗.᱐ |᱑ |- |ᱢᱮᱲᱛᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ |MTD |᱒᱑:᱔᱒ |᱒᱑:᱔᱔ |᱐᱒ |᱕᱐᱑.᱐ |᱑ |- |ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ |JU |᱒᱓:᱒᱐ |N/A |N/A |᱖᱐᱕.᱐ |᱑ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱛᱮᱡᱟᱥ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱜᱟᱛᱤᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] 2z1s2n11ntgbni8gdx7sxqsargzxexe ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38310 199309 2026-10-25T06:40:44Z MT731 2184 "{{short description|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | system = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|40px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199309 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | system = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|40px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Alwar railway station 04.jpg | image_size = | caption = | address = [[ᱟᱞᱣᱟᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|27.5605|76.6214|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | pushpin_map = India#India Rajasthan | line = {{plainlist| *[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], *[[ᱠᱚᱴᱟ-ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], *[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], *[[ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ-ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], *[[ᱟᱞᱣᱟᱨ-ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] }} | connections = ᱚᱴᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰ | elevation = {{convert|271|m|ft}} | structure = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ (ᱚᱱ-ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱓ | depth = | levels = | tracks = ᱕ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | cyclepark = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱗᱕ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱰᱚᱵᱟᱞ ᱰᱮᱠᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = AWR | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ}} }} | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = | mapframe = ᱦᱳᱭ | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=12|type=point|marker=rail}} }} '''ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''AWR''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ, ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ᱥᱟᱭᱱᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ, ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱵᱷᱮᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ IRCTC ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/station/map/alwar-junction-awr/358| title=AWR/Alwar Junction | website=India Rail Info}}</ref> ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱡᱟᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱣᱟᱨ]] ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ]], [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ|ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱗᱕ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] b9n949mixxibqt0xlu9krns7czkkuz7 ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ 14 38311 199310 2026-10-25T06:44:04Z MT731 2184 "[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱟᱞᱣᱟᱨ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199310 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱟᱞᱣᱟᱨ]] hj37tzlp6hmjwyoh28tbp59ap39ptjq ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ 0 38312 199311 2026-10-25T08:10:07Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} {{Infobox rail | railroad_name = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | logo_filename = | logo_size = | system_map = Indianrailwayzones-numbered.png | map_caption = ᱑᱑-ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ | map_size = | marks = | image = | image_si..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199311 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} {{Infobox rail | railroad_name = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | logo_filename = | logo_size = | system_map = Indianrailwayzones-numbered.png | map_caption = ᱑᱑-ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ | map_size = | marks = | image = | image_size = | image_caption = | locale = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ | start_year = <!--- {{start date and age|yyyy}} ---> | end_year = | predecessor_line = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | successor_line = | gauge = ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ | old_gauge = | electrification = | length = | hq_city = [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | website = {{URL|http://www.nwr.indianrailways.gov.in/}} }} '''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="zones_and_divisions">{{cite web |title=Railway Zones and Divisions in The Country |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=168812. |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Railways (Government of India) |access-date=1 January 2025 |date=21 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]], [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱫᱚ ᱮᱱᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Zones and their Divisions in Indian Railways |url=http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |work=Indian Railways |access-date=13 January 2016 |format=[[PDF]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319003737/http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |archive-date=19 March 2015 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nwr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,261 |title=Jaipur Railway Division |access-date=13 January 2016 |website=[[Railway Board]] |publisher=[[Western Railway zone]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031916/http://www.nwr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1%2C261 |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱯᱷᱨᱮᱴ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== {{See also|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱢ}} ==ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱚᱨ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: (ᱞᱮᱜᱮᱱᱰᱥ: W - ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ, D - ᱰᱤᱡᱮᱞ, G - ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ, M - ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ, P - ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ) * [[ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱰ ᱠᱚ: ᱣᱟᱭ.ᱰᱤ.ᱮᱢ. -᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ==ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ ** [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ * ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ ** ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ * ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ ** [[ᱵᱟᱱᱫᱤᱠᱩᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱥᱩᱨ [[ᱵᱟᱱᱫᱤᱠᱩᱭ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] * ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ, ᱟᱭᱢᱟ (ᱜᱩᱴ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) * ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱮᱭᱰ ᱯᱚᱥᱴ, ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ (ᱜᱚᱴᱟ ᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ) ==ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * <ᱟᱫ> * ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ** ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱒,᱕᱗᱕.᱐᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱐.᱐᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱒,᱘᱗᱔.᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱘᱕.᱙᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱕,᱔᱔᱙.᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱓᱘᱖.᱐᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ** ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱖,᱖᱙᱖.᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱑᱖᱐.᱙᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱗᱓᱓.᱔᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱕.᱗᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱗,᱓᱒᱙.᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱕᱕᱔.᱕᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ** ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ *** ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱘᱓᱐.᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱑᱕.᱘᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱑᱙᱖.᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱒.᱑᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱑,᱐᱒᱖.᱘᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱓᱘.᱐᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) *** ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱑,᱓᱘᱕.᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱖᱐.᱖᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱒᱑᱓.᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱒.᱖᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱑,᱕᱙᱘.᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙᱓.᱓᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ== ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No. of stations in IR based on Pass. earning of 2011 |url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf |access-date=15 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128044328/http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI%26ACategoryStns.pdf |archive-date=28 January 2016 }}</ref><ref>{{cite web|title=PASSENGER AMENITIES - CRITERIA= For Categorisation Of Stations |url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf |access-date=15 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf |archive-date= 4 March 2016 }}</ref> {| class="wikitable sortable" ! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ |- | style="text-align:center;" | A-1 | style="text-align:center;" | ᱑ | style="text-align:center;" | {{rws|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ}} |- | style="text-align:center;" | A | style="text-align:center;" | ᱖ | style="text-align:center;" | [[ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱣᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱠᱟᱨ]], {{rws|ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ}}, {{rws|ᱵᱟᱱᱫᱤᱠᱩᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ}}, {{rws|ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ}} |- | style="text-align:center;" | B | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" | C<br>ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" | D | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" | E | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" | F<br>ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" | '''ᱜᱩᱴ''' | style="text-align:center;" | '''-''' | style="text-align:center;" | - |} ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ - ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|*]] ja5n9b9m18eoce3gdwhbb2b2431zteb