ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ
0
3696
199340
178240
2026-10-28T12:42:39Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
199340
wikitext
text/x-wiki
{{EngvarB|date=September 2014}}
{{Use dmy dates|date=September 2014}}
{{Infobox officeholder
|name = ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ
|image = Shri Arjun Munda.jpg
|order = [[:en:Minister of Tribal Affairs (India)|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
|term_start = ᱓᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙
|term_end =
|constituency = [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]]
|predecessor = [[ᱡᱩᱣᱮᱞ ᱩᱨᱟᱝ]]
|order1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|᱒ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
|term_start1 = ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐
|term_end1 = ᱘ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓
|predecessor1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ
|successor1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ
|term_start2 = ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕
|term_end2 = ᱑᱔ ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖
|predecessor2 = [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]
|successor2 = [[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱳᱲᱟ]]
|term_start3 = ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓
|term_end3 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕
|predecessor3 = [[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]]
|successor3 = [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]
|birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|05|03}}
|birth_place = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
|nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]]
|residence = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
|political party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|spouse = ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱤᱨᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ
|website = {{url|arjunmunda.in/}}
}}
'''ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱘) ᱱᱤᱛᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ (᱒᱐᱑᱗ᱼ᱒᱐᱒᱒) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱫᱚᱨᱵᱟᱨ (ᱞᱚᱠᱥᱚᱵᱷᱟ) ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱾ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱛᱤᱱᱡᱷᱚᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱟᱭᱤᱞ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱮ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣ (implement) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱚᱠᱛᱮ, ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱤᱱ==
ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱤᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Indira Gandhi National Open University) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱤᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨᱚᱢ (PG) ᱥᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{| class="wikitable sortable"
|+ ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱥᱚᱵᱷᱟ
! ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" | ᱫᱚᱞ
! ᱵᱷᱳᱴ
! %
! ᱚᱨᱡᱚ
|-
| [[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]]
| rowspan="3"|[[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| rowspan=2|[[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]]
| {{party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=7}}
| ᱓᱖᱑,᱙᱗᱒
| ᱓᱘.᱖᱔
| {{Lost}}
|-
| [[᱒᱐᱑᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]
| ᱓᱘᱒,᱖᱓᱘
| ᱔᱕.᱙᱗
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱐᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]]
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| ᱓᱑᱙,᱖᱒᱐
| ᱔᱕.᱓᱐
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱑᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]
| rowspan="4"|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| rowspan="6" |[[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]
| ᱖᱐,᱐᱓᱖
| ᱔᱐.᱙᱘
| {{Lost}}
|-
| [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ#ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|᱒᱐᱑᱑]]^
| ᱖᱑,᱘᱐᱑
| ᱕᱕.᱓᱔
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱐᱕ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱕]]
| ᱗᱔,᱗᱙᱗
| ᱖᱘.᱔᱓
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱐᱐ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱐]]
| ᱔᱔,᱕᱒᱑
| ᱕᱐.᱗᱘
| {{Won}}
|-
| [[᱑᱙᱙᱕ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱕]]
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| {{party name with colour|Jharkhand Mukti Morcha}}
| ᱒᱗,᱑᱖᱔
| ᱓᱔.᱕᱐
| {{Won}}
|}
^ᱩᱯ-ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{s-start}}
{{s-par|in-lwr}}
{{s-bef|before=[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]]}}
{{s-ttl|title=ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ<br />for [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]] |years=2019 – Present}}
{{s-aft|after=Incumbent}}
|-
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]]}}
{{s-ttl|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years=᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓ – ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕}}
{{s-aft|after=[[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]}}
|-
{{s-bef|before=[[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]}}
{{s-ttl|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years=᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕ – ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙}}
{{s-aft|after=[[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱚᱲᱟ]]}}
|-
{{s-bef|before=[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]]}}
{{s-ttl|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years=᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ – ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓}}
{{s-aft|after=[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]]}}
|-
{{s-bef|before=[[ᱡᱩᱣᱟᱹᱞ ᱩᱨᱟᱹᱶ]]}}
{{s-ttl|title=[[Ministry of Tribal Affairs|Minister of Tribal Affairs]]|years=30 May 2019 – Present}}
{{s-aft|after=Incumbent}}
|-
{{s-end}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱚᱨᱡᱩᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ]]
j5fj7sdv59fehjhpwe4mmeypk9r96jq
199341
199340
2026-10-28T12:43:31Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
199341
wikitext
text/x-wiki
{{EngvarB|date=September 2014}}
{{Use dmy dates|date=September 2014}}
{{Infobox officeholder
|name = ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ
|image = Shri Arjun Munda.jpg
|order = [[:en:Minister of Tribal Affairs (India)|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
|term_start = ᱓᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙
|term_end =
|constituency = [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]]
|predecessor = [[ᱡᱩᱣᱮᱞ ᱩᱨᱟᱝ]]
|order1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|᱒ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
|term_start1 = ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐
|term_end1 = ᱘ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓
|predecessor1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ
|successor1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ
|term_start2 = ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕
|term_end2 = ᱑᱔ ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖
|predecessor2 = [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]
|successor2 = [[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱳᱲᱟ]]
|term_start3 = ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓
|term_end3 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕
|predecessor3 = [[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]]
|successor3 = [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]
|birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|05|03}}
|birth_place = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
|nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]]
|residence = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
|political party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|spouse = ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱤᱨᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ
|website = {{url|arjunmunda.in/}}
}}
'''ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱘) ᱱᱤᱛᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ (᱒᱐᱑᱗ᱼ᱒᱐᱒᱒) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱫᱚᱨᱵᱟᱨ (ᱞᱚᱠᱥᱚᱵᱷᱟ) ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱾ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱛᱤᱱᱡᱷᱚᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱟᱭᱤᱞ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱮ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱚᱠᱛᱮ, ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱤᱱ==
ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱤᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱤᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨᱚᱢ ᱥᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{| class="wikitable sortable"
|+ ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱥᱚᱵᱷᱟ
! ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" | ᱫᱚᱞ
! ᱵᱷᱳᱴ
! %
! ᱚᱨᱡᱚ
|-
| [[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]]
| rowspan="3"|[[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| rowspan=2|[[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]]
| {{party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=7}}
| ᱓᱖᱑,᱙᱗᱒
| ᱓᱘.᱖᱔
| {{Lost}}
|-
| [[᱒᱐᱑᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]
| ᱓᱘᱒,᱖᱓᱘
| ᱔᱕.᱙᱗
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱐᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]]
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| ᱓᱑᱙,᱖᱒᱐
| ᱔᱕.᱓᱐
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱑᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]
| rowspan="4"|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| rowspan="6" |[[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]
| ᱖᱐,᱐᱓᱖
| ᱔᱐.᱙᱘
| {{Lost}}
|-
| [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ#ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|᱒᱐᱑᱑]]^
| ᱖᱑,᱘᱐᱑
| ᱕᱕.᱓᱔
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱐᱕ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱕]]
| ᱗᱔,᱗᱙᱗
| ᱖᱘.᱔᱓
| {{Won}}
|-
| [[᱒᱐᱐᱐ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱐]]
| ᱔᱔,᱕᱒᱑
| ᱕᱐.᱗᱘
| {{Won}}
|-
| [[᱑᱙᱙᱕ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱕]]
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| {{party name with colour|Jharkhand Mukti Morcha}}
| ᱒᱗,᱑᱖᱔
| ᱓᱔.᱕᱐
| {{Won}}
|}
^ᱩᱯ-ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{s-start}}
{{s-par|in-lwr}}
{{s-bef|before=[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]]}}
{{s-ttl|title=ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ<br />for [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]] |years=2019 – Present}}
{{s-aft|after=Incumbent}}
|-
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]]}}
{{s-ttl|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years=᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓ – ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕}}
{{s-aft|after=[[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]}}
|-
{{s-bef|before=[[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]}}
{{s-ttl|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years=᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕ – ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙}}
{{s-aft|after=[[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱚᱲᱟ]]}}
|-
{{s-bef|before=[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]]}}
{{s-ttl|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years=᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ – ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓}}
{{s-aft|after=[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]]}}
|-
{{s-bef|before=[[ᱡᱩᱣᱟᱹᱞ ᱩᱨᱟᱹᱶ]]}}
{{s-ttl|title=[[Ministry of Tribal Affairs|Minister of Tribal Affairs]]|years=30 May 2019 – Present}}
{{s-aft|after=Incumbent}}
|-
{{s-end}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱚᱨᱡᱩᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ]]
lq6z5d5rw4c5wxz1pcyti1xceflm10v
ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ
0
4969
199363
196510
2026-10-29T08:49:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199363
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hyalinobatrachium fleischmanni.jpg|thumb|ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ</br>Hyalinobatrachium fleischmanni]]
'''ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ''' (ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱚᱴᱮ) ᱥᱮᱸᱴᱨᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱᱤᱰᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱩᱵᱷᱚᱭᱪᱚᱨ ᱡᱤᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱟᱬᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱡ ᱨᱚᱴᱮ ᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱣᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱧᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱡ ᱟᱨᱚᱢ- ᱯᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱨᱴ, ᱞᱤᱣᱟᱨ, ᱟᱨ ᱡᱟᱴᱷᱨᱟᱸᱛᱨᱚ ᱥᱚᱢᱵᱟᱱᱫᱷᱩ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱸᱦᱤᱡ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱸᱛ, ᱦᱟᱨᱛᱟᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱡ ᱨᱚᱴᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=EoR>{{cite book |editor=Cogger, H.G. & Zweifel, R.G.|author= Zweifel, Robert G.|year=1998|title=Encyclopedia of Reptiles and Amphibians|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0|publisher= Academic Press|location=San Diego|pages= [https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0/page/94 94]–95|isbn= 0-12-178560-2}}</ref>
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱣᱚᱨᱛᱤ ᱤᱠᱣᱟᱰᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱢᱩᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ, ᱥᱮᱸᱴᱨᱚᱞᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱠᱠᱚ- ᱚᱭᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱢᱟᱨᱠᱚᱥ ᱡᱤᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱰᱮ ᱞᱟ ᱮᱥᱯᱟᱰᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱥᱷᱟᱠ ᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱟᱭ᱾ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱮᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭ ᱮᱢ ᱥᱟᱣᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱠᱷᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ᱾
ᱛᱤᱦᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱸᱦᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱑᱐᱐-᱒᱐᱐ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱚᱡ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱨᱭᱟᱨᱟᱬ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ ᱡᱤᱭᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱥᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ᱾
==ᱞᱟᱪᱷᱟᱱ==
ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱨ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱗.᱖ ᱥᱮᱢᱤ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱬᱛᱤ ᱮᱢ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱥᱟᱛᱟᱦ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱬᱛᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱛᱮᱢᱟ ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱨᱚᱡᱱᱟᱱ ᱱᱟᱝ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱛᱮ ᱺ ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱛᱩᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱰᱟᱹᱨ ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟ (ᱵᱮᱡ ᱟᱠᱚ)᱾ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ, ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱥᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱪᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱤ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱡᱮᱱᱮᱨᱟ</br>Genera==
ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ '''CENTROLENIDAE'''
* Subfamily Centroleninae
** Genus ''[[Centrolene]]'' <small>Jiménez de la Espada, 1872</small>
** Genus ''[[Chimerella]]'' <small>Guayasamin, Castroviejo, Trueb, Ayarzagüena, Rada, Vilá, 2009</small>
** Genus ''[[Cochranella]]'' <small>Taylor, 1951</small>
** Genus ''[[Espadarana]]'' <small>Guayasamin, Castroviejo, Trueb, Ayarzagüena, Rada, Vilá, 2009</small>
** Genus ''[[Nymphargus]]'' <small>Cisneros-Heredia & McDiarmid, 2007</small>
** Genus ''[[Rulyrana]]'' <small>Guayasamin, Castroviejo, Trueb, Ayarzagüena, Rada, Vilá, 2009</small>
** Genus ''[[Sachatamia]]'' <small>Guayasamin, Castroviejo, Trueb, Ayarzagüena, Rada, Vilá, 2009</small>
** Genus ''[[Teratohyla]]'' <small>Taylor, 1951</small>
** Genus ''[[Vitreorana]]'' <small>Guayasamin, Castroviejo, Trueb, Ayarzagüena, Rada, Vilá, 2009</small>
* Subfamily Hyalinobatrachinae
** Genus ''[[Celsiella]]'' <small>Guayasamin, Castroviejo, Trueb, Ayarzagüena, Rada, Vilá, 2009</small>
** Genus ''[[Hyalinobatrachium]]'' <small>Ruiz-Carranza & Lynch, 1991</small> – "True" Glass Frogs
* Subfamily [[Allophryninae]]
Incertae sedis ''[[Ikakogi]]'' <small>Guayasamin, Castroviejo, Trueb, Ayarzagüena, Rada, Vilá, 2009</small>
<gallery widths="200px" heights="200px">
File:Glass frog2.jpg|''[[Cochranella albomaculata]]'' from Costa Rica
File:Glass frog CR.jpg|''[[Cochranella granulosa]]'' from Costa Rica
</gallery>
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20071024033938/http://research.amnh.org:80/herpetology/amphibia/index.php Amphibian Species of the World]
* [http://www.puce.edu.ec/zoologia/vertebrados/amphibiawebec/anfibiosecuador/centrolenidae.html Centrolenidae in AmphibiaWeb Ecuador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828055456/http://www.puce.edu.ec/zoologia/vertebrados/amphibiawebec/anfibiosecuador/centrolenidae.html |date=2008-08-28 }}
* [http://amphibiaweb.org/lists/Centrolenidae.shtml Centrolenidae in AmphibiaWeb]
* [http://centrolenidae.cisneros-heredia.org Glassfrogs (Centrolenidae) Project]
* [http://tolweb.org/Centrolenidae/16952 Centrolenidae in the Tree of Life site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170825033829/http://tolweb.org/Centrolenidae/16952 |date=2017-08-25 }}
* [http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=208050 Centrolenidae in ITIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041105085139/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=208050 |date=2004-11-05 }}
* [http://www.cisneros-heredia.org/investigHerps.html#Centro Research on Centrolenidae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005201441/http://www.cisneros-heredia.org/investigHerps.html#Centro |date=2016-10-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20180314104506/http://www.livingunderworld.org/anura/database/centrolenidae/ Centrolenidae in Livingunderworld.org]
* [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Centrolenidae.html Centrolenidae in Animal Diversity Web]
* [http://www.natureserve.org/infonatura/speciesIndex/Family_Centrolenidae_123289_1.htm Centrolenidae en InfoNatura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409180223/http://www.natureserve.org/infonatura/speciesIndex/Family_Centrolenidae_123289_1.htm |date=2012-04-09 }}
* [http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0409/wallpaper.html Fleischmann’s glass frog at National Geographic]
* [http://www.frogsarchive.com Various Frog Species] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925080916/http://frogsarchive.com/ |date=2017-09-25 }}
* [http://surprisebitch.tumblr.com]
* [http://www.tarakash.in/article/transparent-glass-frog-discovered- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170605163127/http://www.tarakash.in/article/transparent-glass-frog-discovered- |date=2017-06-05 }} ᱥᱤᱥᱟ ᱨᱚᱴᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ]]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
29p9g51pxatyyz79elyo62xshpei57o
ᱥᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱩᱛᱚᱢᱪᱚᱸᱫᱟᱬᱤ
0
9012
199364
47493
2026-10-29T09:49:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199364
wikitext
text/x-wiki
[[File:SundriUttamchandani-SindhiWriter.jpg|thumb|alt=Sundri Uttamchandani|ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱩᱛᱚᱢᱪᱚᱸᱫᱟᱱᱤ]]
'''ᱢᱟ.ᱱᱤᱡ ᱥᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱮ. ᱩᱛᱚᱢᱪᱚᱸᱫᱟᱬᱤ''' (᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔ - ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱹᱭ ᱒᱐᱑᱓) ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟᱱ '''ᱵᱤᱪᱷᱳᱨᱳ''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="sahitya">{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi_h.jsp | title=ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | publisher=ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ | accessdate=᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮ.ᱡᱮ. ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱵᱤᱪᱷᱳᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay-Zorgot (Volume 5)|last=Lal|first=Mohan|last2=Amaresh Datta|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1992|page=4558}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱩᱛᱛᱚᱢᱪᱚᱸᱫᱟᱬᱤ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱤᱸᱫᱷ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱛᱤ ᱜᱮᱭ ᱟᱫ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱲᱟᱜ ᱠᱩᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱞᱟᱹᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ "ᱵᱷᱟᱫᱩᱨ ᱢᱟᱣᱳ ᱡᱤ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱦ" (ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
ᱥᱮᱵᱤᱭᱚᱛ ᱞᱮᱸᱰ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱭᱩᱮᱥᱮᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱚᱛᱚᱵ 'ᱵᱷᱩᱨᱤ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ, ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱳᱯᱷ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱤᱸᱫᱷᱤ ᱵᱳᱞᱤ ᱮᱱ ᱥᱟᱦᱤᱛ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ - ᱑᱐,᱐᱐᱐/ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱾
᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ 'ᱵᱤᱪᱳᱨᱳ' ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐/ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱷ ᱮᱱᱥᱤᱯᱤᱮᱥᱮᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱽᱢᱮᱸᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐,᱐᱐᱐/ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱸᱫᱷᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20190825003835/http://www.sundriuttam.com/ SundriUttam.com]
* [https://web.archive.org/web/20100514082337/http://www.sindhisahitsabha.com/awards.htm Akhil Bharat Sindhi Boli Ain Sahit Sabha Awards]
iv8cdazj2tpnp3k6acf4urkvb3d6rwd
ᱠᱚᱨᱵᱟ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ
0
12960
199355
195600
2026-10-29T03:14:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199355
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱚᱨᱵᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ
<big>ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ</big>
| image_skyline =
| imagesize = 250px
| image_alt =
| image_caption = From top: [[CSEB|CSEB Korba]], Golden Island, [[Bharat Aluminium Company]] (left), Silver Jubilee Park, [[NTPC]] Township (right), [[Korba Coalfield#Gevra Open Cast Mine|Gevra Coal Mines]] ([[South Eastern Coalfields Limited|SECL]])
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.35|N|82.68|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for = ᱯᱟᱦᱟᱰᱤ ᱠᱚᱨᱣᱟᱥ
| government_type =
| governing_body = ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
| leader_title = ᱢᱮᱭᱟᱨ
| leader_name = ᱨᱟᱡᱽᱠᱤᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
| leader_title1 = ᱯᱨᱟᱥᱮᱛ
| leader_name1 = ᱥᱭᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱮᱨ ᱥᱚᱱᱤ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]])
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = ᱒᱙᱐
| area_rank = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱓᱑᱖
| population_total = ᱓᱖᱕,᱒᱕᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ
| population_demonym = ᱠᱚᱨᱵᱤᱛᱮᱥ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱙᱕᱔᱕᱐
| area_code = ᱗᱗᱕᱙
| registration_plate = CG-12
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱒᱗ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|www.korba.gov.in}}
| official_name =
}}
'''ᱠᱚᱨᱵᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱚᱨᱵᱟ {{Coord|22.35|N|82.68|E|}}ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Korba |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Korba.html |access-date=2020-09-12 |archive-date=2008-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080325005531/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Korba.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱕᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱒᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱖᱕,᱒᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
<ref>{{cite web| url = http://www.globalmethane.org/Data/Coal_IN_Korba_flyer.pdf| title = Coal Mine Project Opportunity| last = | first = | work = Korba Coalfield| publisher = | accessdate = 2011-09-01| 8 = | archive-date = 2012-03-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20120321143049/http://www.globalmethane.org/Data/Coal_IN_Korba_flyer.pdf| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.financialexpress.com/news/question-remains-on-cils-expansion-projects-in-chhattisgarh/775749/2 | title = Question remains on CIL's expansion projects in Chhattisgarh – Question remains on CIL's expansion projects in Chhattisgarh | last = |first = | work = | publisher = Financial Express, 13 April 2011|accessdate = 2011-09-03 }}</ref><ref>{{cite web| url =http://www.steelguru.com/sfTCPDF/getPDF/MjAxODU%3D/CILs_SECL_makes_day_record_for_coal_output_in_March.html| title =CIL’s SECL makes day record for coal output in March| publisher =Steelguru, 13 April 2007| accessdate =2011-09-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20120405004604/http://www.steelguru.com/sfTCPDF/getPDF/MjAxODU=/CILs_SECL_makes_day_record_for_coal_output_in_March.html| archive-date =5 April 201᱒| df =dmy-all}}</ref>ᱮᱱᱴᱤᱯᱤᱥᱤ ᱟᱜ ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱚᱱᱤᱯᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱫᱮᱣ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Chhattisgarh State Power Generation Company, [http://www.cseb.gov.in/cspgcl/powerstations/Thermal%20Stations/Thermal%20Common%20Link.htm "Thermal power stations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111164455/http://www.cseb.gov.in/cspgcl/powerstations/Thermal%20Stations/Thermal%20Common%20Link.htm |date=11 November 2013 }}, Chhattisgarh State Power Generation Company website, accessed February 2012.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cseb.gov.in/cspgcl/powerstations/Thermal%20Stations/Thermal%20Common%20Link.htm |title=Archived copy |accessdate=2013-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111164455/http://www.cseb.gov.in/cspgcl/powerstations/Thermal%20Stations/Thermal%20Common%20Link.htm |archivedate=11 November 2013 }}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱫᱮᱣ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱰᱨ. ᱥᱭᱟᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱭᱠᱚ ᱚᱢᱚᱨᱠᱚᱸᱴᱚᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱨᱮᱞ===
ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱪᱚᱢᱯᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱕᱐.᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱒ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱑᱙᱕᱓ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱙᱘᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱴ ᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱮᱵᱽᱨᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=newline>{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=v21-4YYgocUC&pg=PA60&lpg=PA60&dq=Muri-Chandrapura+line&source=bl&ots=2lfbxydpeo&sig=k1wlrhY-A8FVApK4K4u1NYGqLGY&hl=en&sa=X&ei=nx9yUca-D4iErQeVn4G4CA&ved=0CDgQ6AEwAjge#v=onepage&q=Muri-Chandrapura%20line&f=false |title = Transport Geography of India: Commodity Flow and the Regional Structure of Indian Economy| work= page 60|last= Moonis Raza & Yash Aggarwal|publisher= Concept Publishing Company, A-15/16 Commercial Block, Mohan Garden, New Delhi - 110059| isbn = 81-7022-089-0|accessdate = 2 May 2013}}</ref><ref>{{cite web| url=http://irfca.org/docs/electrification-history.html | title=History of Electrification |website=India Rail Info}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱮᱱᱩᱠᱩᱴᱼᱠᱚᱨᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱠᱟᱴᱜᱷᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱵᱟᱼ[[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/rail-budget/What-is-new-in-Railway-Budget-2012-13/articleshow/12267354.cms? What is new in Railway Budget 2012-13]</ref>
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱓᱙ ᱵᱤ, ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱓᱐ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱢᱵᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{Official website|http://korba.gov.in/}}
* {{Wikivoyage-inline|ᱠᱚᱨᱵᱟ}}
{{Commons category|ᱠᱚᱨᱵᱟ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱵᱟ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Mining communities in India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]]
q7l1t1sqy7v59rgb2h66h3gryygxs64
ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ
0
18161
199359
191945
2026-10-29T07:16:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199359
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language family
| name = ᱢᱩᱱᱰᱟ
| altname = ᱢᱩᱱᱰᱟᱭᱤᱠ
| region = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]
| familycolor = Austro-Asiatic
| fam1 = [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]]
| child1 = ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ
| child2 = [[ᱥᱳᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱳᱨᱟ]]–[[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]]
| child3 = [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]]
| child4 = [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ]]
| child5 = [[ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ]]–[[ᱨᱮᱢᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱮᱢᱳ]]
| child6 = [[ᱜᱮᱛᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱮᱛᱟᱹ]]
| protoname = [[ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱢᱩᱱᱰᱟ]]
| iso2 = mun
| iso5 = mun
| glotto = mund1335
| glottorefname = Mundaic
| map = Munda languages map.svg
| mapcaption = ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| ancestor =
| glottoname =
| notes =
|
}}
[[File:OpenSpeaks-juy-Juray-Dinabandhu Gamango-OG-Social Impact of Aadhaar.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱩᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
'''ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱴᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="auto">{{Citation|last=Anderson|first=Gregory D. S.|title=Munda Languages|date=29 March 2017|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Linguistics|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/acrefore/9780199384655.013.37|isbn=978-0-19-938465-5}}</ref><ref>{{Cite book|date=23 January 2016|editor1-last=Hock|editor1-first=Hans Henrich|editor1-link=Hans Henrich Hock|editor2-last=Bashir|editor2-first=Elena|editor2-link=Elena Bashir|title=The Languages and Linguistics of South Asia|doi=10.1515/9783110423303|isbn=9783110423303}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ '''ᱠᱳᱞᱟᱨᱤᱭᱟᱱ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱳᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱳᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱟᱠᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱱᱡᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bradley (2012) notes, MK in the wider sense including the Munda languages of eastern South Asia is also known as Austroasiatic</ref> [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Sealang>{{cite web|last1=Pinnow|first1=Heinz-Jurgen|title=A comparative study of the verb in Munda language|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf4/pinnow1966comparative.pdf|website=Sealang.com|access-date=22 March 2015|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021023350/http://sealang.net/sala/archives/pdf4/pinnow1966comparative.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=elanguage>{{cite web|last1=Daladier|first1=Anne|title=Kinship and Spirit Terms Renewed as Classifiers of "Animate" Nouns and Their Reduced Combining Forms in Austroasiatic|url=http://elanguage.net/journals/bls/article/viewFile/752/645|publisher=Elanguage|access-date=22 March 2015|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127193916/http://elanguage.net/journals/bls/article/viewFile/752/645|url-status=dead}}</ref><ref name="auto"/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ : ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref name=Bhattacharya>{{cite journal|last1=Bhattacharya |first1=S. |title=Munda studies: A new classification of Munda |date=1975 |journal=Indo-Iranian Journal |volume=17 |issue=1 |issn=1572-8536 |pages=97–101 |doi=10.1163/000000075794742852}}</ref><ref name=Languagesgulper>{{cite web|url= http://www.languagesgulper.com/eng/Munda.html |title=Munda languages |website=The Language Gulper |access-date=14 May 2019}}</ref><ref name="auto"/>
ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱠᱳᱨᱠᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱨᱠᱩ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱳᱨᱟ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="auto"/>
==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
[[File:Austroasiatic-en.svg|thumb|ᱱᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ]]
[[ᱯᱚᱞ ᱥᱤᱰᱣᱮᱞ]] (᱒᱐᱑᱘) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱯᱛᱳᱴᱳ-ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱮᱫ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱚᱛᱼᱦᱟᱥᱟ|ᱤᱱᱫᱳᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱔᱐᱐᱐-᱓᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱢᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Sidwell, Paul. 2018. [https://www.academia.edu/36689736/Austroasiatic_Studies_state_of_the_art_in_2018 Austroasiatic Studies: state of the art in 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503013417/https://www.academia.edu/36689736/Austroasiatic_Studies_state_of_the_art_in_2018 |date=2019-05-03 }}. Presentation at the Graduate Institute of Linguistics, National Tsing Hua University, Taiwan, 22 May 2018.</ref>
ᱵᱞᱮᱸᱪ (᱒᱐᱑᱙)<ref>Blench, Roger. 2019. [http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf The Munda maritime dispersal: when, where and what is the evidence?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330133810/http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf |date=2022-03-30 }}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱣᱮᱞ (᱒᱐᱑᱙)<ref>{{cite journal|author1=Rau, Felix|author2=Sidwell, Paul|author-link2=Paul Sidwell|title=The Munda Maritime Hypothesis|date=2019|issn=1836-6821|journal=Journal of the Southeast Asian Linguistics Society (JSEALS)|volume=12|issue=2|hdl=10524/52454}}</ref><ref>Rau, Felix and Paul Sidwell 2019. "The Maritime Munda Hypothesis." ICAAL 8, Chiang Mai, Thailand, 29–31 August 2019. {{doi|10.5281/zenodo.3365316}}</ref> ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱮᱸᱜᱮᱫ (ᱥᱟᱡᱮᱥᱴ) ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ-ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱥᱩ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑,᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱛᱼᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ==
ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱜᱟᱞᱚᱪᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱰᱤᱯᱷᱞᱳᱛᱷ (᱑᱙᱗᱔)===
*ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ
** [[ᱠᱳᱨᱠᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱨᱠᱩ]]
**ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲᱤ
***ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ: [[ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱳᱲᱟᱠᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱲᱟᱠᱩ]]
***ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ: [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]], [[ᱚᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱰᱟ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]], [[ᱵᱤᱨᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱦᱚᱲ]], [[ᱠᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱠᱳᱞ]], [[ᱛᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱨᱤ]]
***ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ: [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱢᱟᱦᱞᱤ
*ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱱᱰᱟ
**ᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟ–ᱡᱩᱣᱟᱝ: [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]]
**[[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ]] ᱢᱩᱱᱰᱟ
*** ᱨᱮᱢᱳ ᱪᱟᱸᱜᱟ: [[ᱜᱮᱛᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱮᱛᱟᱹ]], [[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱱᱰᱳ]] (ᱨᱮᱢᱳ), [[ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ ᱜᱟᱰᱟᱵᱟ]] (ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ)
***ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ [ᱥᱳᱨᱟ–ᱡᱩᱨᱟᱭ–ᱜᱳᱨᱩᱢ] : [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱨᱮᱸᱜᱤ]] (ᱜᱳᱨᱩᱢ), [[ᱥᱳᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱳᱨᱟ]] (ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱟ), [[ᱡᱩᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱞᱳᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱳᱫᱷᱤ]]
===ᱰᱤᱯᱷᱞᱳᱛᱷ (᱒᱐᱐᱕)===
===ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ (᱑᱙᱙᱙)===
===ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ (᱒᱐᱐᱑)===
===ᱥᱤᱰᱣᱮᱞ (᱒᱐᱑᱕)===
==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ (᱒᱐᱑᱑) !! ᱴᱷᱟᱶ
|-
| [[ᱠᱳᱨᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱨᱣᱟ]]|| ᱒᱘,᱔᱐᱐ ||[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|-
|[[ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ]]|| ᱒᱕,᱐᱐᱐ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|-
| [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] (ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ) || ᱑,᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ ||[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|-
|[[ᱚᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱩᱨ]]|| ᱗,᱐᱐᱐ ||[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|-
| [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]]|| ᱑,᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ||[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|-
| [[ᱵᱤᱨᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱦᱚᱲ]]|| ᱒,᱐᱐᱐ ||[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|-
| [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]|| ᱗,᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ||[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
|-
| [[ᱛᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱨᱤ]] || ᱒,᱐᱐᱐ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|-
|[[ᱠᱳᱨᱠᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱨᱠᱩ]]
|᱗᱒᱗,᱐᱐᱐
|[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
|-
| [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ]] || ᱒᱙᱘,᱐᱐᱐ ||[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
|-
| [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]] || ᱓᱐,᱔᱐᱐ ||[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|-
|[[ᱜᱮᱛᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱮᱛᱟᱹ]]|| ᱔,᱕᱐᱐ || [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|-
|[[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱱᱰᱟ]]|| ᱙,᱐᱐᱐ || [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|-
|[[ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ]]|| 10,000 || [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|-
|[[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]]|| ᱒᱐ ||[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|-
| [[ᱥᱳᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱳᱨᱟ]] || ᱔᱑᱐,᱐᱐᱐ ||[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|-
| [[ᱡᱩᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱨᱟᱭ]] || ᱒᱕,᱐᱐᱐ || [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|-
| [[ᱞᱳᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱳᱫᱷᱤ]] || ᱒᱕,᱐᱐᱐ || [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|-
|[[ᱠᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱰᱟ]]
|᱔᱗,᱓᱐᱐
|[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]
|}
==ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ==
{{ᱢᱩᱬ|ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
ᱥᱤᱰᱣᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ (᱒᱐᱑᱕:᱓᱑᱙,᱓᱔᱐-᱓᱖᱓) ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="SidwellRau2015">Sidwell, Paul and Felix Rau (2015). "Austroasiatic Comparative-Historical Reconstruction: An Overview." In Jenny, Mathias and Paul Sidwell, eds (2015). ''The Handbook of Austroasiatic Languages''. Leiden: Brill.</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://sealang.net/munda/ SEAlang Munda Languages Project]
**[http://sealang.net/munda/dictionary/ SEAlang Munda Etymological Dictionary]
*[http://www.southasiabibliography.de/index.html Munda Dictionaries Project] (Kiel, Peterson)
*[http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/ Donegan & Stampe Munda site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211103032630/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/ |date=2021-11-03 }}
*[https://livingtongues.org/projects/asia/india/munda-languages/ Munda languages at Living Tongues]
*[https://web.archive.org/web/20061001210916/http://www.southasiabibliography.de/Bibliography/Austroasiatic/Munda/Munda_-_General/munda_-_general.html bibliography]
*[http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/ The Ho language webpage by K. David Harrison, Swarthmore College]
*[http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)]
*[[hdl:10050/00-0000-0000-0003-66EE-3@view|http://hdl.handle.net/10050/00-0000-0000-0003-66EE-3@view]] Munda languages in RWAAI Digital Archive
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ==
*{{cite book
|editor=Gregory D S Anderson
|title=Munda Languages
|series=Routledge Language Family Series
|volume=3
|year=2008
|publisher=Routledge
|isbn=978-0-415-32890-6
}}
*{{cite book
|last=Anderson
|first=Gregory D S
|title=The Munda verb: typological perspectives
|series=Trends in linguistics
|volume=174
|year=2007
|publisher=Mouton de Gruyter
|location=Berlin
|isbn=978-3-11-018965-0
}}
*{{Cite journal
|last=Anderson
|first=Gregory D. S.
|date=2015
|title=Prosody, phonological domains and the structure of roots, stems and words in the Munda languages in a comparative/historical light.
|journal=Journal of South Asian Languages and Linguistics 2
|volume=2
|pages=163–183}}
*{{cite book
|last=Donegan
|first=Patricia
|author2=David Stampe
|title=South-East Asian Features in the Munda Languages: Evidence for the Analytic-to-Synthetic Drift of Munda
|year=2002
|publisher=Berkeley Linguistics Society
|location=In Patrick Chew, ed., Proceedings of the 28th Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, Special Session on Tibeto-Burman and Southeast Asian Linguistics, in honour of Prof. James A. Matisoff. 111-129. Berkeley, CA
}}
*{{cite book
|last=Śarmā
|first=Devīdatta
|title=Munda: sub-stratum of Tibeto-Himalayan languages
|series=Studies in Tibeto-Himalayan languages
|volume=7
|year=2003
|publisher=Mittal Publications
|location=New Delhi
|isbn=81-7099-860-3
}}
*{{cite book
|last=Newberry
|first=J
|title=North Munda hieroglyphics
|year=2000
|publisher=J Newberry
|location=Victoria BC CA
}}
*{{cite book
|last=Varma
|first=Siddheshwar
|title=Munda and Dravidian languages: a linguistic analysis
|year=1978
|publisher=Vishveshvaranand Vishva Bandhu Institute of Sanskrit and Indological Studies, Panjab University
|location=Hoshiarpur
|oclc=25852225
}}
* 2006-a. Munda Languages. In E. K. Brown (ed.) Encyclopedia of Languages and Linguistics. Oxford: Elsevier Press.
* Zide, Norman H. and G. D. S. Anderson. 1999. The Proto-Munda Verb and Some Connections with Mon-Khmer. In P. Bhaskararao (ed.) Working Papers International Symposium on South Asian Languages Contact and Convergence, and Typology. Tokyo. pp. 401–21.
* Zide, Norman H. and Gregory D. S. Anderson. 2001. The Proto-Munda Verb: Some Connections with Mon-Khmer. In K. V. Subbarao and P. Bhaskararao (eds.) Yearbook of South-Asian Languages and Linguistics-2001. Delhi: Sage Publications. pp. 517–40.
* Gregory D. S. Anderson and John P. Boyle. 2002. Switch-Reference in South Munda. In Marlys A. Macken (ed.) Papers from the 10th Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society. Tempe, AZ: Arizona State University, South East Asian Studies Program, Monograph Series Press. pp. 39–54.
* Gregory D. S. Anderson and Norman H. Zide. 2001. Recent Advances in the Reconstruction of the Proto-Munda Verb. In L. Brinton (ed.) Historical Linguistics 1999. Amsterdam: Benjamins. pp. 13–30.
;Historical migrations
*Blench, Roger. 2019. [http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf The Munda maritime dispersal: when, where and what is the evidence?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330133810/http://rogerblench.info/Language/Austroasiatic/Munda%20hypothesis%202019.pdf |date=2022-03-30 }}
*Rau, Felix and Paul Sidwell 2019. "[https://zenodo.org/record/3365316 The Maritime Munda Hypothesis]." ICAAL 8, Chiang Mai, Thailand, 29–31 August 2019. {{doi|10.5281/zenodo.3365316}}
*Rau, Felix and Paul Sidwell 2019. "[http://hdl.handle.net/10524/52454 The Maritime Munda Hypothesis]." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society 12.2 (2019): 31-53
l1pg3kx4g6q0xieh0oo93ko4jpmh6jy
ᱟᱥᱟᱲᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ
0
22282
199354
115804
2026-10-29T02:06:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199354
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|image =
|caption =
|holiday_name = ᱟᱥᱟᱲᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ
|observedby =
|observances = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|type =
|significance =
|date = ᱟᱥᱟᱲ ᱪᱟᱸᱫᱚ
|duration = ᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ
|frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
|relatedto =
}}
'''ᱟᱥᱟᱲᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱲ ᱪᱟᱸᱫᱚ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ [[ᱥᱟᱫᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱥᱟᱫᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Prabhat Prakashan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SlFREAAAQBAJ&pg=RA5-PA117|title=JPSC GENERAL STUDIES PRELIMS EXAM GUIDE – SANJAY SINGH,IPS (HINDI)|publisher=Prabhat Prakashan|author=Sanjay Singh|year=2021|page=117|isbn=9789354880025 |language=Hindi|access-date=11 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sarkarilibrary.in/2021/05/festival-of-jharkhand-sarkari-library.html?m=1|title=Festivals of Jharkhand|website=sarkarilibrary|date=17 May 2021|access-date=11 October 2022|archive-date=11 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221011145643/https://www.sarkarilibrary.in/2021/05/festival-of-jharkhand-sarkari-library.html?m=1|url-status=dead}}</ref>
==ᱢᱟᱱᱟᱣ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱲ ᱪᱟᱸᱫᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱵᱟᱠᱷᱲᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱤᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱟ᱾<ref name="Prabhat Prakashan"/> ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱠᱚ ᱪᱚᱰᱚᱨᱟᱭᱟ᱾<ref name="Jagran">{{Cite news|url=https://www.jagran.com/jharkhand/khunti-traditionally-performed-ashadhi-puja-21757093.html|title=पारंपरिक रूप से की गई आषाढ़ी पूजा|publisher=jagran|language=hi|date=10 June 2021|access-date=11 October 2022}}</ref> ᱯᱟᱦᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱤᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱟ᱾<ref name="livehindustan">{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-ashadhi-puja-organized-in-bodeya-6715071.html|title=बोड़ेया में आषाढ़ी पूजा का आयोजन|publisher=livehindustan|language=hi|date=30 June 2022|access-date=11 October 2022}}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱞᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
ffs90olbawt9q0usmx5x6vehwg0mb0u
ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ
0
22298
199357
115860
2026-10-29T05:31:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199357
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|holiday_name = ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ
|type = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ
|image = Jivitputrika Observation - Ramkrishnapur Ghat - Howrah 2016-09-23 9570.JPG
|caption = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱜᱚᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱯᱩᱛᱨᱤᱠᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ
|official_name =
|nickname =
|observedby = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
|begins = {{ubl|ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ (ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ)|ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ)}}
|ends = ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ
|duration = ᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ
|frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
|date = ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ
|celebrations =
|observances =
|relatedto = [[ᱡᱤᱭᱩᱱᱛᱤᱭᱟ]]
}}
'''ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ''' ('''ᱡᱤᱣᱤᱛᱯᱩᱛᱨᱤᱠᱟ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ-ᱯᱚᱠᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianastrology.co.in/8767-jitiya-2022-date-in-bihar/|title=Jivitputrika Vrat 2022 – Jitiya 2022 Date In Bihar|date=21 July 2022|access-date=4 April 2023|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404001935/https://indianastrology.co.in/8767-jitiya-2022-date-in-bihar/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/jitiya-vrat-2022-when-is-jitiya-vrat-in-bihar-up-know-the-correct-date-and-time-according-to-kashi-and-mithila-panchang-rdy|title=Jitiya Vrat 2022: बिहार-यूपी में कब है जितिया व्रत, जानें काशी और मिथिला पंचांग के अनुसार सही डेट व टाइम|date=15 September 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nepaltraveller.com/sidetrack/jitiya-a-festival-of-women-384#:~:text=Among%20the%20very%20many%20feasts,or%2010%20days%20before%20Ghatasthapana|title=Jitiya – A Festival Of Women|date=17 August 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.prabhatkhabar.com/religion/jivitputrika-vrat-2020-jitiya-puja-vidhi-nahay-khay-date-and-timing-shubh-muhurt-jeevaputrika-vow-will-start-from-today-with-hi-khay-know-what-is-important-to-keep-in-mind-during-the-fast-rdy-2|title = Jivitputrika Vrat 2020: जीवित्पुत्रिका व्रती महिलाएं आज खोलेंगी व्रत, जानें पारण करने के लिए हर एक शुभ समय और विधि}}</ref> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ (ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ)᱾<ref name="indastro1">{{cite web|url=http://indianastrology.co.in/4117-jivitputrika-vrat-2016-jitiya-2016-date-hindu-panchang/|title=Jivitputrika Vrat 2016 (Jitiya 2016) Date & Hindu Panchang - Indian Astrology|date=July 18, 2016|publisher=|accessdate=September 4, 2016|archive-date=January 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125122123/http://indianastrology.co.in/4117-jivitputrika-vrat-2016-jitiya-2016-date-hindu-panchang/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="Prabhat khabar2022"/>
==ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱞᱤ==
===ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/astrology/rituals-puja/jivitputrika-vrat-2020-date-time-significance/articleshow/78015321.cms | title= Jivitputrika Vrat 2020 Date, Time & Significance | website= [[The Times of India]] | accessdate= 9 September 2020}}</ref>
* ᱱᱟᱦᱟᱭ-ᱠᱷᱟᱭ: ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱭ-ᱠᱷᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱰᱟᱹᱵᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱷᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱹᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱠᱷᱩᱨ-ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱡᱤᱣᱤᱯᱩᱛᱨᱤᱠᱟ ᱫᱤᱱ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱮ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾
* ᱯᱟᱨᱟᱱᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱜᱸᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱭᱥ, ᱱᱳᱱᱤ ᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱩᱣᱟ ᱨᱳᱴᱤ᱾
===ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ===
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱱᱤ ᱵᱷᱚᱨᱣᱟ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱭᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱳᱜ, ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱩᱨᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱛᱤᱭᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱤᱛᱟᱹ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱦᱩᱲᱩ, ᱠᱚᱞᱟᱭ, ᱡᱚᱱᱚᱲᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟᱡᱽ, ᱨᱚᱥᱩᱱ, ᱡᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱟᱹᱵᱽᱨᱟᱹᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱭᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱸᱡᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱨᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱫᱩᱣᱟ ᱨᱳᱴᱤ ᱧᱤᱫᱟ. ᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ, ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱳᱴᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ (ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱚᱣᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱣᱟ, ᱫᱷᱩᱥᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱠᱚᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱵᱽᱲᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱵᱟᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ (ᱡᱤᱛ ᱵᱟᱦᱚᱱ) ᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱝ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱞᱳᱜ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱚᱣᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱰᱟᱹᱵᱽᱨᱟᱹᱜ ᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="Prabhat khabar2022">{{Cite web|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/jharkhand-jitiya-festival-jivitputrika-vrat-ritual-unk|title=My Mati: आसिन कर अठमी के जितिया गड़ाय रे|publisher=Prabhat khabar|date= 16 September 2022|accessdate=9 October 2022|language=Hindi}}</ref>
==ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
q3w2ma9otpazuhmtiz46qpgu04rce5m
ᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
25646
199365
136159
2026-10-29T10:10:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199365
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->
| name = ᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = ཧཱ་
| native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->
| settlement_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_flag =
| flag_alt =
| image_seal =
| seal_alt =
| image_shield =
| shield_alt =
| nickname =
| motto =
| image_map = Haa Bhutan location map.png
| map_alt =
| map_caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| coor_pinpoint =
| coordinates_footnotes =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| seat_type = Headquarters
| seat = [[ᱦᱟ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ|ᱦᱟ]]
| government_footnotes =
| leader_party =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
<!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion -->
<!-- for references: use <ref> tags -->
| area_footnotes =
| area_urban_footnotes = <!-- <ref> </re> -->
| area_rural_footnotes = <!-- <ref> </re> -->
| area_metro_footnotes = <!-- <ref> </re> -->
| area_magnitude = <!-- <ref> </re> -->
| area_note =
| area_water_percent =
| area_rank =
| area_blank1_title =
| area_blank2_title =
<!-- square kilometers -->
| area_total_km2 = 1,905
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| area_urban_km2 =
| area_rural_km2 =
| area_metro_km2 =
| area_blank1_km2 =
| area_blank2_km2 =
<!-- hectares -->
| area_total_ha =
| area_land_ha =
| area_water_ha =
| area_urban_ha =
| area_rural_ha =
| area_metro_ha =
| area_blank1_ha =
| area_blank2_ha =
<!-- dunams used in Middle East articles only -->
| dunam_link = <!-- which dunam to link -->
| area_total_dunam =
| area_land_dunam =
| area_water_dunam =
| area_urban_dunam =
| area_rural_dunam =
| area_metro_dunam =
| area_blank1_dunam =
| area_blank2_dunam =
| length_km =
| width_km =
| dimensions_footnotes =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = 13,655
| population_as_of =᱒᱐᱑᱗
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_note =
| blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (᱒᱐᱑᱙)
| blank_info_sec2 = 0.702<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|high}} · [[List of districts of Bhutan by Human Development Index|3rd]]
| timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱴᱤ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 =+᱖
| timezone1_DST =
| utc_offset1_DST =
| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code_type =
| area_code =
| iso_code =
| website = {{URL|www.haa.gov.bt}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ]]: ཧཱ་; ᱩᱭᱞᱤ: Haa) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱩᱠᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱩᱲᱩ ᱵᱮᱰᱟ" (Hidden-Land Rice Valley)᱾<ref>{{Cite book |title=Facts about Bhutan- The land of the Thunder Dragon |publisher=Absolute Bhutan Books |year=2017 |pages=318 |language=English}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱡᱚᱝᱠᱟᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">http://www.haa.gov.bt/downloads?Type=12&Sector=All {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607223628/https://haa.gov.bt/downloads/?Sector=All&Type=12 |date=2026-06-07 }} [http://www.bhutancensus.gov.bt/news.htm Bhutan Census website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626194116/http://www.bhutancensus.gov.bt/news.htm |date=2007-06-26 }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱦᱟ ᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱡᱳᱢᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱙᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱑᱓,᱖᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" />
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱥᱩᱞ===
===ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ===
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ==
==ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ==
==ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
ld6be5afth9ddu2lsa8g41ib6e6wew9
ᱜᱟᱣᱟᱨᱤ
0
26401
199351
144796
2026-10-29T00:31:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199351
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Gavari_Bhanjara_scene_with_gypsy_trader_being_blocked_by_Meena_bandits.jpg|alt=Gypsy trader being blocked by Meena bandits|thumb|267x267px|ᱢᱮᱱᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱤᱯᱥᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩᱠ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾]]
'''ᱜᱟᱣᱟᱨᱤ''' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱣᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ 40 ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱾
== ᱜᱟᱣᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ==
ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱢᱮᱣᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱞ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱳᱯᱟ ᱥᱟᱢᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱟᱣᱟᱨᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲ ᱛᱮ 4ᱼ5 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
25-25 ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱫᱮᱞ 20-80 ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱣᱟᱨᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱡᱟᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱣᱟᱨ ᱨᱮ 600 ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱛᱳ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱴᱛᱮ, ᱜᱳᱵᱷᱟᱨᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾[[ᱨᱮᱫ:Masked_Gavari_Budia_figure_from_rural_Jaisamand_troupe.jpg|right|thumb|ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱭᱥᱟᱢᱚᱱᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱣᱟᱱ ᱜᱟᱣᱟᱨᱤ ᱵᱳᱫᱤᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱾]]
== ᱰᱨᱟᱢᱟᱠᱚ ==
ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱥᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱪᱟᱨᱚᱡᱤᱛ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱾ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱᱼᱟ, ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bhil tribal communities |url=http://www.indianmirror.com/tribes/bhiltribe.html |access-date=2017-07-26 |website=www.indianmirror.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mitra|first=Aparna|date=2008-06-01|title=The status of women among the scheduled tribes in India|journal=The Journal of Socio-Economics|series=Behavioral Dimensions of the Firm Special Issue|volume=37|issue=3|pages=1202–1217|doi=10.1016/j.socec.2006.12.077}}</ref>[[ᱨᱮᱫ:Gavari_Bhanjara_playlet_characters.jpg|alt=Bhanjara gypsy trader boasting while wife and Budia figure shrug|right|thumb|ᱠᱟᱞᱤᱨ ᱚᱵᱟᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜᱼᱛᱷᱚᱴ ᱠᱟᱞᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱵᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱡᱩᱠ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾]]
=== ᱪᱩᱨᱤᱛᱠᱚ ===
ᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱜᱳᱵᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱼᱫᱚᱵᱟᱭ ᱚᱵᱟᱨ, ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱨᱩᱫᱽᱫᱷᱚ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ, ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱨᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱳᱫᱤᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱭ ᱫᱮᱵᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱾|ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ]] '''ᱠᱩᱴᱠᱟᱰᱤᱭᱟ''' ᱾[[ᱨᱮᱫ:Gavari_Budia_player_invoking_the_role's_tutelary_spirit.jpg|right|thumb|ᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾]]
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
ᱜᱟᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱛᱚᱛᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, 16 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, [[ᱦᱚᱞᱫᱤᱜᱚᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱾|1579]] ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱫᱚ ᱨᱟᱡᱯᱩᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱷᱤᱞ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱛᱼᱠᱷᱟᱹᱨ ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book}}</ref> <ref>{{Cite web |title=mughal-mewarconflict - airavat |url=https://sites.google.com/site/airavat/mughal-mewarconflict |access-date=2017-07-25 |website=sites.google.com |archive-date=2016-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924082502/https://sites.google.com/site/airavat/mughal-mewarconflict |url-status=dead }}</ref>ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱚᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 16 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪ ᱩᱯᱟᱹᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱷᱮᱹᱞᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱚᱴᱚᱥᱟᱞᱡᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":9">{{Cite news|url=http://www.udaipurblog.com/gavari-a-dance-drama-of-bhils.html|title=Gavari – A Dance Drama of Bhils|work=UdaipurBlog|access-date=2017-07-16|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707015832/http://www.udaipurblog.com/gavari-a-dance-drama-of-bhils.html|archive-date=2017-07-07|url-status=dead}}</ref> ᱫᱟᱵᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱜᱳᱵᱷᱟᱨᱤ 3 ᱥᱮ 4 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱾<ref name=":8">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/udaipur/Going-global-Mewars-tribal-folk-opera-Gavri-ready-for-international-stage/articleshow/53908600.cms|title=Going global: Mewar's tribal folk opera 'Gavari' ready for international stage - Times of India|date=2016-08-29|work=The Times of India|access-date=2017-07-17}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
aimnlriysge6krlocsmei2f7mtmljap
ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ
0
29326
199368
162362
2026-10-29T11:22:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199368
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ
| native_name = {{Nastaliq|راولپنڈی}}
| nickname = ᱯᱤᱱᱰᱤ
| settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 280
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| caption_align = center
| image1 = Rawal Lake Eastern Bank.jpg
|caption1 = ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ
| image2 = Rawat Fort - Main Gate East.jpg
|caption2 = ᱨᱟᱣᱟᱴ ᱠᱤᱞᱟ
| image3 = Perspective view from main gate - Christ Church, Rawalpindi.jpg
|caption3 = ᱠᱨᱤᱥᱴ ᱪᱟᱨᱪ
| image4 = Rawalpindi railway station_4.JPG
|caption4 = [[ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| image5 = Bahria Town Rawalpindi 3.jpg
|caption5 = ᱵᱟᱦᱨᱤᱭᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ
| image6 = ARID Agriculture university Rawalpindi 1.jpg
|caption6 = PMAS-Arid ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
}}
| image_blank_emblem = City District Government Rawalpindi.jpg
| blank_emblem_type = Emblem
| image_seal =
| pushpin_map = Pakistan
| pushpin_relief = yes
| pushpin_map_caption = Pakistan
| coordinates = {{Coord|33|36|N|73|02|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{PAK}}
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ]]
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ]]
| subdivision_type4 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| subdivision_name4 = ᱘
| subdivision_type5 = ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ
| subdivision_name5 = ᱓᱘
| established_title = ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| established_date = ᱑᱘᱖᱗<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Rawalpindi |title=Rawalpindi |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=5 February 2022 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220090009/https://www.britannica.com/place/Rawalpindi |url-status=live}}</ref>
| area_total_km2 = 479
| area_metro_km2 = 311
| government_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = None (Vacant)
| title =
| leader_title1 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name1 = None (Vacant)
| leader_title2 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_name2 = ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱚᱛᱚᱠ (BPS-20 PAS)<ref>{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1798682/rawalpindi-to-get-business-facilitation-centre-soon |title=Rawalpindi to get 'Business Facilitation Centre' soon |date=18 December 2023 |access-date=19 December 2023 |work=Dawn |location=Pakistan}}</ref>
| leader_title3 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_name3 = ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱣᱟᱠᱟᱨ ᱪᱤᱢᱟ [[:en:Pakistan Administrative Service|(BPS-19 PAS)]]<ref>{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1798475/rawalpindi-admin-gears-up-for-feb-8-elections |title=Rawalpindi admin gears up for Feb 8 elections |date=17 December 2023 |access-date=19 December 2023 |work=Dawn |location=Pakistan}}</ref>
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 508
| total_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/punjab/rawalpindi/7280101__r%C4%81walpindi/ |title=Rawalpindi Metropolitan Corporation |work=Citypopulation |access-date=31 August 2023}}</ref>
| population_total = ᱓,᱓᱕᱗,᱖᱑᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱓
| population_density_km2 = auto
| population_rank = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ<br/>ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ
| population_metro =
| population_note =
| blank1_name_sec1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank1_info_sec1 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| blank2_name_sec1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]
| blank3_name_sec1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank3_info_sec1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]
| timezone = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset = +᱐᱕:᱐᱐
| timezone_DST = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱔᱖᱐᱐᱐
| area_code = ᱐᱕᱑
| website = {{URL|http://www.rda.gop.pk/|ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ}}
| official_name =
| imagesize = 270px
| leader_title4 = ᱨᱮᱜᱤᱱᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ (RPO)
| leader_name4 = ᱥᱟᱭᱟᱫᱽ ᱠᱷᱩᱨᱨᱟᱢ ᱟᱞᱤ [[:en:Police Service of Pakistan|(BPS-20 PSP)]]
}}
'''ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ''' ([[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: {{Nastaliq|راولپنڈی}}<ref>{{Cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/rawalpindi |title=Rawalpindi | Meaning of Rawalpindi by Lexico |access-date=4 March 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043814/https://en.oxforddictionaries.com/definition/rawalpindi |url-status=dead}}</ref>) ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱳᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |title=Population size and growth of major cities |access-date=10 June 2015 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225105128/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf%20 |url-status=live}}</ref>
ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱛᱷᱳᱦᱚᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱚᱠᱥᱤᱥᱤᱞᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Padishah |first=Nur al-Din Muhammad Jahangir |url=https://books.google.com/books?id=qLflzQEACAAJ |title=Tuzk-e Jahangiri |date=1968 |publisher=Majlis-e Taraqqi-e Adab |language=ur}}</ref> ᱑᱗᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱠᱠᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱚᱨᱪᱚᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |title=Rawalpindi: History behind a bustling city |date=26 August 2012 |access-date=24 September 2016 |archive-date=23 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623200612/http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |url-status=live}}</ref> ᱥᱤᱠᱷ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱢᱩᱦᱟᱞᱟ'' ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱑᱘᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱦᱟᱫᱽ, ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 February 2016 |title=The lost Jewish history of Rawalpindi |url=https://tribune.com.pk/article/32513/the-lost-jewish-history-of-rawalpindi |access-date=24 November 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref>
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱝᱜᱽᱞᱚ-ᱥᱤᱠᱷ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱫᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱨᱤᱥᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Mazumder 2003">{{Cite book |last=Mazumder |first=Rajit K. |url=https://books.google.com/books?id=O4Wop9vwS9sC&pg=PA114 |title=The Indian Army and the Making of Punjab |date=2003 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-7824-059-6 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |title=Rawalpindi: History behind a bustling city |access-date=18 June 2016 |archive-date=23 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623200612/http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |url-status=live}}</ref> ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Mazumder 2003" /> ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dawn.com/news/1215003 |title=What is being built on GHQ land? |last=Junaidi |first=Ikram |date=23 October 2015 |website=Dawn |location=Pakistan |access-date=18 June 2016 |archive-date=7 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107182404/https://www.dawn.com/news/1215003 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/32513/the-lost-jewish-history-of-rawalpindi/ |title=The lost Jewish history of Rawalpindi |access-date=24 September 2016 |archive-date=24 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224093108/http://blogs.tribune.com.pk/story/32513/the-lost-jewish-history-of-rawalpindi/ |url-status=dead}}</ref>
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ. ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=International Monetary Fund – Homepage |url=https://www.imf.org/en/Home |access-date=2 November 2022 |website=IMF |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Lonely Planet 2016">{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/pakistan/islamabad-and-rawalpindi/history |title=History of Islamabad & Rawalpindi – Lonely Planet Travel Information |last=Planet |first=Lonely |website=lonelyplanet.com |access-date=18 June 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055825/http://www.lonelyplanet.com/pakistan/islamabad-and-rawalpindi/history |url-status=live}}</ref>
==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ "''ᱨᱟᱣᱟᱞ"'' (راول) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱷᱤᱞ" ᱟᱨ "''ᱯᱤᱸᱰ"'' (پِنڈ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ "ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Do you know in which year Rawalpindi cantonment was established? {{!}} Pakistan Cities, Towns and Villages {{!}} PrideofPakistan.com |url=https://www.prideofpakistan.com/pakistan-city-details/Do-you-know-in-which-year-Rawalpindi-cantonment-was-established/19#:~:text=The%20word%20Rawalpindi%20consists%20of,means%20the%20village%20of%20lake. |access-date=30 July 2023 |website=www.prideofpakistan.com |language=en |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730054925/https://www.prideofpakistan.com/pakistan-city-details/Do-you-know-in-which-year-Rawalpindi-cantonment-was-established/19#:~:text=The%20word%20Rawalpindi%20consists%20of,means%20the%20village%20of%20lake. |url-status=dead}}</ref>
ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ" ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞ, ᱭᱚᱜᱤ (ᱛᱚᱯᱚᱥᱣᱤ) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=28 July 2023 |title=Rawalpindi {{!}} City, Pakistan, & Population {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Rawalpindi |access-date=30 July 2023 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱭᱳᱜᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱭᱳᱜᱤ 'ᱨᱟᱣᱟᱞ' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ===
ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱕᱕ ᱥᱴᱩᱯᱚ, ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱚᱥᱛᱷᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=tK-nRXoQ40oC&pg=PA262 |title=Buddhist Sects in India |first=Nalinaksha |last=Dutt |publisher=Motilal Banarsidass Publ. |year=1998 |isbn=978-8120804289 |access-date=4 January 2020 |archive-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819230620/https://books.google.com/books?id=tK-nRXoQ40oC&pg=PA262 |url-status=live}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ===
{{Weather box
| metric first = yes
| single line = yes
| location = ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ
| Jan record high C = 30.1
| Feb record high C = 30
| Mar record high C = 34.5
| Apr record high C = 40.6
| May record high C = 45.6
| Jun record high C = 46.6
| Jul record high C = 44.4
| Aug record high C = 42
| Sep record high C = 38.1
| Oct record high C = 37.5
| Nov record high C = 32.2
| Dec record high C = 28.3
| Jan high C = 17.9
| Feb high C = 19.7
| Mar high C = 24.5
| Apr high C = 30.5
| May high C = 36
| Jun high C = 38.4
| Jul high C = 35.3
| Aug high C = 33.7
| Sep high C = 33.7
| Oct high C = 30.9
| Nov high C = 25.9
| Dec high C = 20.2
| Jan mean C = 10.6
| Feb mean C = 12.9
| Mar mean C = 17.6
| Apr mean C = 23.2
| May mean C = 28.4
| Jun mean C = 31.1
| Jul mean C = 29.9
| Aug mean C = 28.8
| Sep mean C = 27.4
| Oct mean C = 22.7
| Nov mean C = 17.1
| Dec mean C = 12.3
| Jan low C = 3.2
| Feb low C = 6
| Mar low C = 10.7
| Apr low C = 15.8
| May low C = 20.7
| Jun low C = 23.7
| Jul low C = 24.4
| Aug low C = 23.8
| Sep low C = 21.1
| Oct low C = 14.5
| Nov low C = 8.3
| Dec low C = 4.3
| Jan record low C = -3.9
| Feb record low C = -2.7
| Mar record low C = 1.1
| Apr record low C = 5.0
| May record low C = 6.1
| Jun record low C = 15.5
| Jul record low C = 17.2
| Aug record low C = 17.2
| Sep record low C = 11.6
| Oct record low C = 5.5
| Nov record low C = -0.5
| Dec record low C = -2.8
| precipitation colour = green
| Jan precipitation mm = 67.1
| Feb precipitation mm = 84.1
| Mar precipitation mm = 92.4
| Apr precipitation mm = 63.2
| May precipitation mm = 34.1
| Jun precipitation mm = 75.3
| Jul precipitation mm = 305.3
| Aug precipitation mm = 340.3
| Sep precipitation mm = 110.7
| Oct precipitation mm = 31.7
| Nov precipitation mm = 14.4
| Dec precipitation mm = 36.2
| Jan precipitation days = 5
| Feb precipitation days = 6
| Mar precipitation days = 6
| Apr precipitation days = 5
| May precipitation days = 4
| Jun precipitation days = 6
| Jul precipitation days = 15
| Aug precipitation days = 17
| Sep precipitation days = 7
| Oct precipitation days = 2
| Nov precipitation days = 2
| Dec precipitation days = 3
| source 1 = ''Climate-Data.org'', altitude: 497 m<ref name="Climate-Data.org 2015" />
| source 2 = SCBM<ref>{{cite web |url=http://www.globalbioclimatics.org/station/pa-rawal.htm |title=PAKISTAN – RAWALPINDI |publisher=Centro de Investigaciones Fitosociológicas |access-date=26 June 2016 |archive-date=19 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519050055/http://www.globalbioclimatics.org/station/pa-rawal.htm |url-status=live}}</ref>
| source =
}}
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱒,᱐᱙᱘,᱒᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], ᱙% ᱫᱚ [[ᱯᱟᱥᱛᱷᱩᱱ]] ᱟᱨ ᱗% ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
{{Historical populations
| title =
| align =
| direction =
| width =
| state =
| shading =
| pop_name =
| percentages =
| footnote =
| source =<ref name="Census of India 1921a">{{cite web |title=Census of India, 1921 |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1921/CensusIndia1921IndiaTables.pdf |access-date=4 May 2021 |archive-date=4 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504164116/http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1921/CensusIndia1921IndiaTables.pdf |url-status=live}}</ref><ref name="Elahi 2006">{{cite book |last1=Elahi |first1=Asad |year=2006 |chapter=2: Population |chapter-url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/other/pocket_book2006/2.pdf |title=Pakistan Statistical Pocket Book 2006 |url=http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-statistical-pocket-book-2006 |publisher=Government of Pakistan: Statistics Division |place=Islamabad, Pakistan |publication-date=2006 |page=28 |access-date=29 March 2018 |archive-date=30 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180330211332/http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-statistical-pocket-book-2006 |url-status=live}}</ref><ref name="Pakistan Bureau of Statistics 2017">{{cite report |year=2017 |title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017 |url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf |archive-date=29 August 2017 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |page=13 |access-date=29 March 2019}}</ref>
| 1855 |15913
| 1868 |28586
| 1881 |52975
| 1891 |72023
| 1901 |87688
| 1911 |86483
| 1921 |101142
| 1931 |119284
| 1941 |185000
| 1951 |237000
| 1961 |340000
| 1972 |615000
| 1981 |795000
| 1998 |1409768
| 2017 |2098231
| 2023 |3357612
}}
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links}}
* [https://web.archive.org/web/20080313180203/http://www.rawalpindi.gov.pk/ City District Government Rawalpindi, Official Website, archived at 13 March 2008]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/492326/Rawalpindi Rawalpindi (Pakistan) – Britannica Online Encyclopedia]
* {{Wikivoyage inline}}
* [http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1921/CensusIndia1921IndiaTables.pdf]
* [https://mypindi.com/ Rawalpindi – Tradition to Innovation]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱔᱙᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ| ]]
9roa0mii72chqev7gam4cr7do6t83vu
ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
0
32335
199369
190104
2026-10-29T11:39:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199369
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Indian constituency
| name = ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ
| state = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| constituency_no = ᱓᱙
| type = SLA
| map_image =
| map_caption =
| map_alt =
| division = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| district = [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]]
| loksabha_cons = [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]]
| established = ᱒᱐᱐᱙
| reservation = ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ
| incumbent_image =
| mla = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| latest_election_year = [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]]
| electors = ᱒,᱒᱙,᱐᱓᱓{{efn|as on 2024}}{{efn|as data published by election commission}}
}}
'''ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=39|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113145008/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=39|url-status=usurped|archive-date=13 January 2017|title= Orissa Assembly Election 2009 |work=empoweringindia.org |quote= Constituency: Remuna (39) District : Balasore|accessdate= 24 February 2014}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱨᱚᱱᱥᱟᱦᱤ, ᱜᱩᱰᱩ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱨᱟᱜᱚᱱ, ᱜᱮᱱᱜᱩᱴᱤ, ᱥᱚᱥᱚᱝᱜᱟ, ᱨᱚᱥᱚᱞᱯᱩᱨ, ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽᱠᱚᱥᱵᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱰᱤᱜᱚᱱ) ᱾<ref>[http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Orissa/orissa.pdf Assembly Constituencies and their Extent]</ref><ref>[http://eci.nic.in/delim/paper1to7/Orissa.xls Seats of Odisha]</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=Delimitation 2008 |url=https://www.elections.tn.gov.in/Web/forms/int1.pdf |website=[[Election Commission of India|ECI]] }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ==
{{bar box
|float=right
|title= ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱮᱢ<ref>{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S18/partycomp14.htm|title= 14 - Balasore Assembly Constituency|work=eci.nic.in |year=2006 |quote=List Of Winning Candidates |accessdate= 26 March 2014}}</ref>
|titlebar=#ddd
|width=300px
|barwidth=275px
|bars=
{{bar percent|2014|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|51.39}}
{{bar percent|2019|{{party color|Biju Janata Dal}}|47.50}}
{{bar percent|2014|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|47.63}}
{{bar percent|2009|{{party color|Biju Janata Dal}}|47.52}}
}}
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ:<ref name=prevMLAs>{{cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |title=Odisha Reference Annual - 2011 - List of Members of Odisha Legislative Assembly - (1951–2004) |access-date=6 October 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217121136/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |archive-date=17 December 2013 }}</ref><ref>{{cite web|title=Remuna Assembly Constituency, Orissa|url=http://www.elections.in/orissa/assembly-constituencies/remuna.html|publisher=Compare Infobase Limited|accessdate=17 May 2014}}</ref>
{|class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱚᱦᱮᱫ
!colspan=2|ᱯᱟᱨᱴᱤ
|-
|[[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Remuna Assembly Election Results 2024: Remuna Election Candidates List, Election Date, Vote Share - IndiaToday |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/odisha/remuna-constituency-result-18039 |access-date=2025-06-20 |website=India Today |language=en}}</ref>
|[[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
|{{full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|-
|[[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]<ref name=election2019>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/11679-odisha-legislative-assembly-election-2019/ |title=State Election, 2019 to the Legislative Assembly of Odisha |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=7 October 2021 |url-access=limited}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Remuna Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/remuna-odisha-assembly-constituency |access-date=2025-06-20 |website=resultuniversity.com |archive-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620050843/https://resultuniversity.com/election/remuna-odisha-assembly-constituency |url-status=dead}}</ref>
|[[ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱫᱟ]]
|{{full party name with color|Biju Janata Dal}}
|-
|[[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]<ref name="Results2014" />
|[[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
|{{full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|-
|[[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]]<ref name=":1" />
|ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ
|{{full party name with color|Biju Janata Dal}}
|}
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ==
===᱒᱐᱒᱔===
ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=General Election to Legislative Assembly of Odisha 2024 |url=https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |website=[[Election Commission of India|ECI]] |access-date=2025-07-15 |archive-date=2024-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507223908/https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱫᱟ ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱞᱤᱠ ᱑᱓,᱘᱒᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" />
{{Election box begin |
|title= [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
|votes = ᱘᱒,᱖᱒᱐
|percentage = ᱕᱑.᱓᱙
|change = {{increase}}᱖.᱑᱙
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|candidate = ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱞᱤᱠ
|votes = ᱖᱘,᱔᱕᱒
|percentage = ᱓᱗.᱙᱘
|change = {{decrease}}᱙.᱕᱒
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ
|votes = ᱑᱒,᱐᱕᱙
|percentage = ᱖.᱖᱙
|change = {{increase}}᱑.᱐᱑
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|votes = ᱑,᱒᱖᱐
|percentage = ᱐.᱗᱐
|change = {{increase}}᱐.᱐᱗
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱒᱔,᱑᱖᱘
|percentage = ᱑᱓.᱔᱑
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱘᱐,᱒᱓᱘
|percentage = ᱗᱘.᱗
|change =
}}
{{Election box gain with party link no swing|
|winner = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|loser = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
}}
{{Election box end}}
===᱒᱐᱑᱙===
᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱔,᱑᱑᱘ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Constituency Wise odisha Assembly Election result 2019|url=https://www.india.com/news/india/odisha-assembly-election-2019-results-basta-balasore-remuna-nilgiri-soro-simulia-winners-list-3666996/}}</ref>
{{Election box begin|
|title= [[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]]: ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ<ref>{{cite web|title=Odisha - Balasore|url=http://results.eci.gov.in/ac/en/constituencywise/ConstituencywiseS1839.htm?ac=39}}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|candidate = [[ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱫᱟ]]
|votes = ᱗᱙,᱐᱙᱗
|percentage = ᱔᱗.᱕᱐
|change = {{increase}}᱙.᱑᱕
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
|votes = ᱗᱔,᱙᱗᱙
|percentage = ᱔᱕.᱐᱒
|change = {{decrease}}᱒.᱖᱑
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱴᱷᱤ
|votes = ᱙,᱔᱕᱔
|percentage = ᱕.᱖᱘
|change = {{decrease}}᱓.᱕᱒
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|votes = ᱑,᱐᱔᱓
|percentage = ᱐.᱖᱓
|change =
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱔,᱑᱑᱘
|percentage = ᱒.᱔᱘
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱖᱖,᱕᱓᱖
|percentage = ᱗᱔.᱓᱕
|change =
}}
{{Election box gain with party link no swing|
|winner = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|loser = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
}}
{{Election box end}}
===᱒᱐᱑᱔===
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ]] ᱑᱓,᱘᱒᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name="Results2014">{{cite web |url=http://eciresults.nic.in/AC/ConstituencywiseS1839.htm?ac=39 |title=Partywise Votes and Results |publisher=Election Commission of India |date=17 May 2014 |accessdate=17 May 2014 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
{{Election box begin |
|title= [[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ<ref>{{cite web|title=Odisha - Balasore|url=http://eciresults.nic.in/AC/ConstituencywiseS1839.htm?ac=39|publisher=Election Commission of India|accessdate=29 May 2014}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Orissa Assembly Election 2014, Constituency: Remuna (39)|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=998&cid=39|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714202321/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=998&cid=39|url-status=usurped|archive-date=14 July 2014|publisher=EmpoweringIndia.org|accessdate=29 May 2014}}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
|votes = ᱗᱐,᱙᱗᱓
|percentage = ᱔᱗.᱖᱓
|change = {{increase}}᱓᱕.᱒᱕
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|candidate = ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ
|votes = ᱕᱗,᱑᱔᱔
|percentage = ᱓᱘.᱓᱕
|change = {{decrease}}᱙.᱑᱗
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱯᱨᱚᱛᱭᱩᱥ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ
|votes = ᱑᱓,᱗᱑᱖
|percentage = ᱙.᱒
|change = {{decrease}}᱑.᱘᱓
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|votes = ᱑,᱒᱐᱙
|percentage = ᱐.᱘᱑
|change = ''-''
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱑᱓,᱘᱒᱙
|percentage = ᱙.᱒᱘
|change = ''-''
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱔᱙,᱐᱒᱒
|percentage = ᱗᱖.᱙᱙
|change = ''-''
}}
{{Election box Registered electors
|reg. electors = ᱑,᱙᱓,᱕᱕᱐
}}
{{Election box gain with party link no swing|
|winner = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|loser = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
}}
{{Election box end}}
===᱒᱐᱐᱙===
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱓᱐,᱗᱒᱓ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" />
{{Election box begin|
|title= [[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ<ref name=election2009>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3630-orissa-2009/ |title=Statistical Report on General Election, 2009 to the Legislative Assembly of Orissa |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date= 6 October 2021}}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|candidate = ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ
|votes = ᱕᱕,᱘᱔᱗
|percentage = ᱔᱗.᱕᱒
|change = ''-''
}}
{{Election box candidate minor party|
|party = ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ
|candidate = ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ
|votes = ᱒᱕,᱑᱒᱔
|percentage = ᱖.᱐᱗
|change = ''-''
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱤ ᱫᱟᱥ
|votes = ᱑᱔,᱕᱕᱓
|percentage = ᱑᱒.᱓᱘
|change = ''-''
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱛᱟᱨᱩᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱥ
|votes = ᱑᱒,᱙᱖᱗
|percentage = ᱑᱑.᱐᱓
|change = ''-''
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱓᱐,᱗᱒᱓
|percentage = ᱒᱖.᱑᱔{{efn|% of total valid votes}}
|change = ''-''
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱑᱗,᱕᱖᱘
|percentage = ᱖᱖.᱘᱓
|change = ''-''
}}
{{Election box new seat win|
|winner = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
}}
{{Election box end}}
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
thvcepwg18s2n052a7kdzcovvmlfi3z
ᱜᱞᱮᱰᱥᱚᱱ ᱰᱩᱝᱰᱩᱝ
0
33357
199350
182054
2026-10-29T00:27:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199350
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱐)}}
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱜᱞᱮᱰᱥᱚᱱ ᱰᱩᱝᱰᱩᱝ
| honorific_suffix =
| image = Gladson Dungdung.jpg
| native_name =
| native_name_lang =
| image_size =
| alt =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1980|05|02|df=y}}
| birth_place = [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| other_names =
| citizenship =
| education = ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱤ ᱡᱤ
| alma_mater =
| occupation = ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| years_active =
| employer =
| organization = ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱩᱱᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ
| agent =
| known_for = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ
| notable_works =
| title =
| term =
| predecessor =
| successor =
| party =
| movement =
| opponents =
| boards =
| spouse =
| partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' -->
| children =
| parents =
| relatives =
| awards = ᱥᱟᱢᱛᱟ ᱨᱟᱛᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱔
| signature =
| signature_alt =
| signature_size =
| module =
| module2 =
| module3 =
| module4 =
| module5 =
| module6 =
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱜᱞᱮᱰᱥᱚᱱ ᱰᱩᱝᱰᱩᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱐) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱚᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱩᱱᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Nagvenkar |first=Mayabhushan |date=11 August 2022 |title=We The People: An Adivasi's Journey From A Daily Wage Labourer To Publisher |url=https://www.outlookindia.com/national/we-the-people-an-adivasi-s-journey-from-a-daily-wage-labourer-to-publisher-magazine-215765 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405111926/https://www.outlookindia.com/national/we-the-people-an-adivasi-s-journey-from-a-daily-wage-labourer-to-publisher-magazine-215765 |archive-date=5 April 2025 |access-date=19 June 2025 |website=[[Outlook India]] |language=en |quote=Dungdung, who belongs to the Kharia Adivasi community in Jharkhand...}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱪᱷᱤᱱᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱜᱚ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{cn|date=October 2025}}
᱒᱕᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱰᱩᱝᱰᱩᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱪᱟ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾{{cn|date=October 2025}}
ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱫᱤᱣᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱦᱩᱥ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱤᱡᱽ ᱤᱴ ᱮᱱᱤᱣᱮ?'' ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="publisher">{{cite news |last=Yengkhom |first=Sumati |date=31 December 2013 |title=Voice of the santhals |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-31/kolkata/45739002_1_adivasi-tribal-children-santhali |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202195028/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-31/kolkata/45739002_1_adivasi-tribal-children-santhali |archive-date=2 February 2014 |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="voice">{{cite news |last=Bhattacharya |first=Budhaditya |date=31 August 2013 |title=A new voice |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-new-voice/article5076553.ece |work=The Hindu}}</ref><ref name="interview">{{cite AV media | date=6 February 2013 |title=Writer and the Politics: Gladson Dungdung |url=https://www.youtube.com/watch?v=ty4wSQHJNYo| medium=video | publisher=Tehelka TV}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Australian">{{cite news|title=India rocked again by rape case|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/india-rocked-again-by-rape-case/story-e6frg6so-1226808940289#|publisher=The Australian|date=24 January 2014}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="passport">{{cite news |title=Human rights activist's passport seized |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-21/ranchi/46409989_1_passport-office-police-verification-passport-act|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202195032/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-21/ranchi/46409989_1_passport-office-police-verification-passport-act|url-status=dead|archive-date=2 February 2014|work=[[The Times of India]] |date=21 January 2014}}</ref>
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ==
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱤᱡᱤᱱᱟᱥ ᱯᱮᱯᱚᱞᱥ ᱯᱮᱠᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ "ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱥᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ" ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱯᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱯᱳᱨᱴ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="passport"/><ref name="bribes">{{cite news |title=Jharkhand human rights activist Gladson Dungdung alleges harassment
|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/jharkhand-human-rights-activist-gladson-dungdung-alleges-harassment/article5578877.ece|work=The Hindu|date=15 January 2014}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2016-05-09 |title=Tribal rights activist Gladson Dungdung stopped from travelling to London |url=https://scroll.in/article/807819/tribal-rights-activist-gladson-dungdung-stopped-from-travelling-to-london |access-date=2024-10-19 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]-[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱟᱱᱤ ᱞᱚᱸᱰᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠ ᱮᱠᱟᱶᱴ ᱵᱞᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱟᱥᱴᱠᱟᱨᱤ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱑᱙᱐᱘ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱟᱥᱴᱠᱟᱨᱤ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱠᱮᱥ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
==ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱰᱚᱨᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ''ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨ''
* ''ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱟᱨᱟᱜ''
* ''ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ''
* ''ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ? - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ''
* ''ᱠᱨᱚᱥᱯᱷᱭᱟᱨ''
* ''ᱟᱥᱩᱨᱚᱱ ᱠᱤ ᱯᱤᱰᱟ''
* ''ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ''
* ''ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱮ ᱠᱟᱵᱟᱨᱜᱟᱦ''
* ''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮ ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚᱨᱥ''
* ''ᱩᱞᱜᱩᱞᱟᱱ ᱠᱟ ᱥᱟᱣᱫᱟ''
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ: ᱱᱟᱜᱟᱨᱤ ᱠᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ, ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱠ, ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱨᱚᱲ ᱠᱚ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱢᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱰᱩᱝᱰᱩᱝ, ᱜᱞᱮᱰᱥᱚᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
nd6dqf9wuywcqi08z2px9ebm3bbytd7
ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
33608
199362
182971
2026-10-29T08:22:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199362
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = གསར་སྤང་རྫོང་ཁག།
| settlement_type = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map = Sarpang Bhutan location map.png
| map_alt =
| map_caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ}}
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ]]
| area_total_km2 = 1946
| population_total = 46004
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱗
| population_density_km2 = 23.64
| timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset1 = +᱖
| website = {{URL|www.sarpang.gov.bt}}
}}
'''ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ]]: གསར་སྤང་རྫོང་ཁག།; ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ]] (ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱫᱚ ᱑,᱙᱔᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name=":0">{{Cite book|title=Facts about Bhutan The Land of the Thunder Dragon}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱷᱟᱢᱳᱭᱡᱷᱤᱝᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱚᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱩᱝᱠᱷᱟᱜᱽ, ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ, ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ (Gewog) ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱚ-ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱷᱳᱛᱥᱟᱢᱯᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱳᱰᱤᱥ [[ᱠᱷᱮᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱞᱚᱠ (ᱥᱮ [[ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]])<ref name=EC>{{cite web |url=http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Sarpang.pdf |title=Chiwogs in Sarpang |publisher=Election Commission, [[Government of Bhutan]] |year=2011 |access-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002190531/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Sarpang.pdf |archive-date=2011-10-02 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
* [[ᱪᱷᱩᱡᱟᱜᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱪᱷᱩᱫᱽᱡᱚᱢ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱰᱮᱠᱤᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱜᱟᱠᱤᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮᱪᱷᱳᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱥᱟᱢᱛᱮᱱᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱥᱮᱝᱜᱷᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱥᱮᱨᱡᱷᱚᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱥᱳᱢᱯᱟᱝᱠᱷᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱛᱟᱨᱮᱛᱷᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱩᱢᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
== ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ==
ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ (ᱥᱮᱝᱜᱷᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ) ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱤᱵᱽᱥᱩ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱡᱤᱜᱽᱢᱮᱪᱷᱳᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ) ᱫᱚ [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ; ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱡᱤᱜᱽᱢᱮᱪᱷᱳᱞᱤᱝ, ᱛᱟᱨᱮᱛᱷᱟᱝ ᱟᱨ ᱩᱢᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ) ᱫᱚ [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱢᱟᱱᱚᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ (biological corridor) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref name=EC/><ref name=BTF1>{{cite web |url=http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan |title=Parks of Bhutan |work=Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online |publisher=Bhutan Trust Fund |access-date=2011-03-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702041330/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan |archive-date=2011-07-02 }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱞᱷᱟᱢᱳᱭ ᱡᱤᱝᱠᱷᱟ ᱰᱩᱝᱠᱷᱟᱜᱽ (ᱡᱚᱜᱚ-ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱟᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ]]<ref name=sarpang1>{{cite web|url=http://www.sarpang.gov.bt/newsDetail.php?id=13|website=sarpang.gov.bt|title=Sarpang Dzongkhag Administration online – "Handing-Taking" |date=2008-03-19 |access-date=2011-01-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080319174041/http://www.sarpang.gov.bt/newsDetail.php?id=13 |archive-date = 2008-03-19}}</ref> ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱷᱟᱢᱳᱡᱤᱝᱠᱷᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ - ᱞᱷᱟᱢᱳᱭᱡᱤᱝᱠᱷᱟ, ᱫᱮᱣᱨᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱪᱩᱞᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ (ᱡᱤᱱᱪᱩᱞᱟ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=sarpang2>{{cite web |url=http://www.gnhc.gov.bt/fyp/Dzongkhags/Sarpang.pdf |title=Sarpang Dzongkhag Ninth Plan (2002-2000007) }}{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ==
ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ (ᱵᱷᱩᱨ), ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱗᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱓᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱰᱮᱴᱟ (᱑᱙᱙᱖-᱒᱐᱑᱗):
{| class="wikitable"
! ᱪᱟᱸᱫᱚ
! ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ
! ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ
! ᱢᱟᱨᱪ
! ᱮᱯᱨᱤᱞ
! ᱢᱮ
! ᱡᱩᱱ
! ᱡᱩᱞᱟᱭ
! ᱚᱜᱚᱥᱴ
! ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ
! ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ
! ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ
! ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
|-
| '''ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ °C'''
| ᱓᱐.᱐
| ᱓᱕.᱐
| ᱓᱓.᱒
| ᱓᱖.᱔
| ᱓᱗.᱐
| ᱓᱖.᱐
| ᱓᱘.᱕
| ᱓᱘.᱘
| ᱓᱙.᱐
| ᱓᱗.᱐
| ᱓᱕.᱐
| ᱓᱒.᱐
| ᱓᱙.᱐
|-
| '''ᱜᱚᱲ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ °C'''
| ᱒᱒.᱓
| ᱒᱔.᱐
| ᱒᱖.᱔
| ᱒᱗.᱖
| ᱒᱘.᱘
| ᱒᱙.᱑
| ᱒᱙.᱕
| ᱓᱐.᱒
| ᱒᱙.᱖
| ᱒᱘.᱗
| ᱒᱖.᱓
| ᱒᱓.᱘
| ᱒᱗.᱒
|-
| '''ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱚᱲ °C'''
| ᱑᱗.᱘
| ᱑᱙.᱙
| ᱒᱒.᱔
| ᱒᱔.᱒
| ᱒᱕.᱖
| ᱒᱖.᱓
| ᱒᱖.᱗
| ᱒᱗.᱒
| ᱒᱖.᱕
| ᱒᱔.᱙
| ᱒᱒.᱐
| ᱑᱙.᱓
| ᱒᱓.᱖
|-
| '''ᱜᱚᱲ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱚᱢ °C'''
| ᱑᱓.᱒
| ᱑᱕.᱘
| ᱑᱘.᱔
| ᱒᱐.᱗
| ᱒᱒.᱔
| ᱒᱓.᱕
| ᱒᱓.᱙
| ᱒᱔.᱒
| ᱒᱓.᱔
| ᱒᱑.᱑
| ᱑᱗.᱗
| ᱑᱔.᱗
| ᱑᱙.᱙
|-
| '''ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱢ °C'''
| ᱖.᱐
| ᱘.᱐
| ᱑᱐.᱐
| ᱑᱓.᱐
| ᱑᱕.᱕
| ᱑᱘.᱒
| ᱑᱙.᱐
| ᱑᱙.᱕
| ᱑᱘.᱕
| ᱑᱕.᱐
| ᱑᱐.᱕
| ᱗.᱐
| ᱖.᱐
|-
| '''ᱜᱚᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ mm'''
| ᱑᱖.᱖
| ᱒᱙.᱐
| ᱗᱓.᱖
| ᱒᱓᱗.᱓
| ᱔᱔᱕.᱖
| ᱑᱐᱓᱒.᱗
| ᱑᱓᱑᱓.᱗
| ᱑᱐᱕᱑.᱙
| ᱖᱘᱖.᱒
| ᱑᱙᱒.᱗
| ᱑᱖.᱓
| ᱑᱐.᱐
| ᱕᱑᱐᱕.᱖
|}
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
* [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
* [[ᱴᱨᱚᱝᱥᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[https://web.archive.org/web/20100409010607/http://www.sarpang.gov.bt/ ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
58ixxn0r6c2ztt1627resv91vpqa5zt
ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
33616
199349
182969
2026-10-29T00:15:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199349
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = ཐིམ་ཕུ་རྫོང་ཁག།
| native_name_lang = dz
| settlement_type = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = The capital city o galleryfull.jpeg
| imagesize =
| image_caption = ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| image_flag =
| flag_size =
| image_seal =
| seal_size =
| image_shield =
| shield_size =
| city_logo =
| citylogo_size =
| image_map = Thimphu Bhutan location map.png
| mapsize =
| map_caption =
| image_map1 =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ]]
| area_total_km2 = 2067
| population_total = 138736
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱗
| population_density_km2 = 67.12
| timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset1 = +᱖
| iso_code = BT-15
| website = {{URL|www.thimphu.gov.bt}}
}}
'''ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ({{lang-dz|ཐིམ་ཕུ་རྫོང་ཁག།}}; {{lang-en|Thimphu District}}) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] (ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="soas">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.intro.llc.ed.ac.uk/himalayan/bhutan_languages.pdf|title=Language Policy in Bhutan|last=van Driem|first=George L.|date=1993|publisher=SOAS|location=London|access-date=2011-01-18|format=PDF}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* '''ᱰᱨᱩᱠ ᱣᱟᱝᱰᱤᱴᱥᱮ ᱞᱦᱟᱠᱷᱟᱝ'''
* '''ᱰᱮᱪᱮᱱ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ''' ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ
* '''ᱛᱷᱥᱮᱞᱩᱝ ᱱᱮ''' ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱨᱟᱯᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱᱯᱚᱪᱮ ᱫᱚ ᱛᱥᱮᱯᱟᱠᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Tshelung Ney, a Sacred Place of Prophetic Longevity |url=https://bhutanpilgrimage.com/tshelung-ney-guru-rinpoches-sacred-place-of-prophetic-longevity/ |access-date=2024-12-15 |website=bhutanpilgrimage.com |language=en-US}}</ref>
* '''ᱪᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ'''
* '''ᱰᱨᱩᱠ ᱣᱟᱝᱜᱭᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ''', ᱰᱚᱪᱩᱞᱟ
* '''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱪᱚᱨᱴᱮᱱ'''
* '''ᱴᱟᱝᱜᱳ ᱪᱳᱭᱤᱝ ᱡᱚᱝ''' ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱡᱳ ᱰᱨᱩᱜᱚᱢ ᱡᱷᱤᱜᱽᱯᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Tango Choying Dzong, where Chenrizig revealed himself as “Wrathful Hayagriva” |url=https://bhutanpilgrimage.com/tango-choying-dzong-where-avalokiteshvara-revealed-himself-as-the-wrathful-hayagriva/ |access-date=2024-12-15 |website=bhutanpilgrimage.com |language=en-US}}</ref>
* '''ᱰᱳᱰᱮᱰᱨᱟ ᱵᱩᱫᱫᱷᱤᱥᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ'''
* '''ᱪᱟᱝᱜᱟᱝᱠᱷᱟ ᱞᱦᱟᱠᱷᱟᱝ'''
* [https://bhutanpilgrimage.com/thuji-dra-the-cliff-of-compassion-where-phajo-had-a-vision-of-chenrezig/ '''ᱛᱷᱩᱡᱤ ᱰᱨᱟ'''] ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱᱯᱚᱪᱮ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱰᱳᱨᱰᱮᱱᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ''' ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Buddha Dordenma Statue, the Tallest Sitting Buddha at Buddha Point |url=https://bhutanpilgrimage.com/buddha-point-a-place-where-worlds-largest-buddha-dordenma-sits-majestically/ |access-date=2024-12-15 |website=bhutanpilgrimage.com |language=en-US}}</ref>
* '''ᱰᱚᱢᱛᱥᱟᱝ ᱱᱮ''' ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱᱯᱚᱪᱮ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱜᱩᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱰᱚᱢᱮᱱᱰᱨᱮᱞ ᱛᱥᱳ'''
* '''ᱡᱟᱜᱟᱨ ᱰᱟᱢᱠᱮᱞᱥᱟ ᱱᱮ'''<ref>{{Cite web |title=Jagar Damkelsa Ney, a Cliff where Drubthob Nagi Rinchen Meditated to Rescue his Mother |url=https://bhutanpilgrimage.com/jagar-damkelsa-ney-a-cliff-where-drubthob-nagi-rinchen-meditated-to-rescue-his-mother/ |access-date=2025-01-27 |website=bhutanpilgrimage.com |language=en-US}}</ref>
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
[[File:Gegwog Map of Thimphu.png|thumb|ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱢᱮᱯ]]
ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱜᱩᱴ) ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ([[ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ]]) ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.election-bhutan.org.bt/2011/images/stories/PDF/delimitation/Thimphu.pdf|title=Chiwogs in Thimphu|publisher=Election Commission, Government of Bhutan|date=2011|access-date=2011-07-28|format=PDF|archive-url=https://www.google.com/search?q=https://web.archive.org/web/20111002165042/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/images/stories/PDF/delimitation/Thimphu.pdf|archive-date=2011-10-02|url-status=dead}}</ref>
[[ᱪᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
[[ᱰᱟᱜᱟᱞᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
[[ᱜᱮᱱᱭᱮᱠᱷᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
[[ᱠᱟᱣᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
[[ᱞᱤᱝᱡᱷᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
[[ᱢᱮᱣᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
[[ᱱᱟᱨᱳ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
[[ᱥᱳᱭᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
ᱞᱤᱝᱡᱷᱤ, ᱥᱳᱭᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱳ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱫᱚ '''ᱞᱤᱝᱡᱷᱤ ᱰᱩᱝᱠᱷᱟᱜᱽ''' ᱡᱚᱜᱚ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱚᱜᱚ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾
=== ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ===
ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ==
ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ (ᱠᱟᱣᱟᱝ, ᱞᱤᱝᱡᱷᱤ, ᱱᱟᱨᱳ ᱟᱨ ᱥᱳᱭᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ - ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱝᱡᱷᱤ ᱰᱩᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ) ᱫᱚ [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱫᱚᱨᱡᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|title=Parks of Bhutan|publisher=[[Bhutan Trust Fund]]|access-date=2011-03-26|archive-url=https://www.google.com/search?q=https://web.archive.org/web/20110702041330/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|archive-date=2011-07-02|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ==
{{Weather box
|location = ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ-ᱥᱤᱢᱴᱚᱠᱷᱟ (᱑᱙᱙᱖–᱒᱐᱑᱗ ᱱᱚᱨᱢᱟᱞ)
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 24.0
|Feb record high C = 25.0
|Mar record high C = 28.0
|Apr record high C = 30.0
|May record high C = 32.2
|Jun record high C = 32.0
|Jul record high C = 33.0
|Aug record high C = 32.5
|Sep record high C = 31.0
|Oct record high C = 31.0
|Nov record high C = 27.0
|Dec record high C = 24.0
|year record high C = 33.0
|Jan high C = 14.8
|Feb high C = 16.6
|Mar high C = 19.3
|Apr high C = 22.4
|May high C = 24.8
|Jun high C = 26.7
|Jul high C = 27.0
|Aug high C = 27.3
|Sep high C = 26.0
|Oct high C = 23.7
|Nov high C = 19.7
|Dec high C = 16.6
|year high C = 22.1
|Jan mean C = 6.3
|Feb mean C = 8.5
|Mar mean C = 11.6
|Apr mean C = 15.1
|May mean C = 18.2
|Jun mean C = 21.0
|Jul mean C = 21.8
|Aug mean C = 21.7
|Sep mean C = 20.3
|Oct mean C = 16.3
|Nov mean C = 11.5
|Dec mean C = 7.9
|year mean C = 15.0
|Jan low C = -2.2
|Feb low C = 0.3
|Mar low C = 3.8
|Apr low C = 7.9
|May low C = 11.6
|Jun low C = 15.3
|Jul low C = 16.5
|Aug low C = 16.1
|Sep low C = 14.6
|Oct low C = 9.0
|Nov low C = 3.2
|Dec low C = -0.8
|year low C = 8.0
|Jan record low C = -8.5
|Feb record low C = -7.0
|Mar record low C = -7.0
|Apr record low C = -2.0
|May record low C = 2.5
|Jun record low C = 8.0
|Jul record low C = 11.0
|Aug record low C = 9.0
|Sep record low C = 6.0
|Oct record low C = -3.0
|Nov record low C = -6.0
|Dec record low C = -7.5
|year record low C = -8.5
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 6.3
|Feb precipitation mm = 9.2
|Mar precipitation mm = 20.4
|Apr precipitation mm = 29.9
|May precipitation mm = 49.8
|Jun precipitation mm = 97.7
|Jul precipitation mm = 152.8
|Aug precipitation mm = 120.8
|Sep precipitation mm = 73.9
|Oct precipitation mm = 43.1
|Nov precipitation mm = 1.2
|Dec precipitation mm = 3.7
|year precipitation mm = 608.9
|Jan rain days = 1.1
|Feb rain days = 1.2
|Mar rain days = 3.8
|Apr rain days = 6.2
|May rain days = 8.7
|Jun rain days = 14.2
|Jul rain days = 19.0
|Aug rain days = 16.7
|Sep rain days = 11.7
|Oct rain days = 4.7
|Nov rain days = 0.3
|Dec rain days = 0.7
|year rain days = 88.3
|Jan humidity = 68.6
|Feb humidity = 62.6
|Mar humidity = 62.8
|Apr humidity = 60.2
|May humidity = 63.2
|Jun humidity = 67.0
|Jul humidity = 72.7
|Aug humidity = 72.2
|Sep humidity = 71.2
|Oct humidity = 66.6
|Nov humidity = 62.1
|Dec humidity = 64.0
|year humidity = 66.1
|source 1 = National Center for Hydrology and Meteorology<ref name=nchm2018>{{cite web |url=https://www.google.com/search?q=http://www.nchm.gov.bt/wp-content/uploads/2021/07/Climate-Data-Book-of-Bhutan-2018.pdf |title=Climate Data Book of Bhutan, 2018 |publisher=National Center for Hydrology and Meteorology |access-date=July 13, 2021 |format=PDF}}</ref>
|source 2 = [[World Meteorological Organization]] (rainy days 1996–2018)<ref>{{cite web|url=https://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=234|title=World Weather Information Service – Thimphu|publisher=World Meteorological Organization|access-date=20 February 2025}}</ref>
}}
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
[[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱰᱩᱝᱠᱷᱟᱜᱽ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commonscat|ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[https://web.archive.org/web/20110811192525/http://www.thimphu.gov.bt/ ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
b0qvxpiz5egb4igfrq5wen9kduekhdo
ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
33620
199348
182990
2026-10-29T00:06:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199348
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = བཀྲ་ཤིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག།
| settlement_type = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map = Trashiyangtse Bhutan location map.png
| map_alt =
| map_caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ]]
| area_total_km2 = 1438
| population_total = 17300
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 12.0
| timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|BTT]]
| utc_offset1 = +6
| website = [http://www.trashiyangtse.gov.bt/ www.trashiyangtse.gov.bt]
}}
'''ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ({{lang-dz|བཀྲ་ཤིས་གཡང་རྩེ་རྫོང་ཁག།}}) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ([[ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱟᱥᱤᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱫᱚ ᱑,᱔᱓᱗.᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱕᱕.᱒ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱕᱐-᱑᱘᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱢᱯᱚᱪᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱭᱟᱝᱥᱮᱯ, ᱛᱥᱟᱝᱞᱟ, [[ᱛᱟᱣᱟᱝ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱨᱟᱢᱤ, [[ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱝᱯᱟ ᱟᱨ ᱞᱦᱩᱭᱮᱱᱛᱥᱮ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱨᱛᱳᱯ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱨᱛᱚᱱ ᱯᱮᱢᱟ ᱞᱤᱝᱯᱟ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱚᱯᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱲ" (the fortress of the auspicious fortune)᱾
ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ (North) ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ (woodturning) ᱟᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ (ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ: དལ་ཤོག) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ (South) ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ==
[[Image:Chorten Kora 080720.JPG|thumb|300px|[[ᱪᱳᱨᱛᱮᱱ ᱠᱳᱨᱟ]], ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱵᱩᱢᱰᱮᱞᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ '''ᱡᱟᱞᱟ''' (Dzala) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ '''ᱛᱥᱟᱝᱞᱟ''' (ᱥᱟᱨᱪᱚᱯᱠᱷᱟ) ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱠᱷᱟᱨ, ᱠᱷᱟᱢᱰᱟᱝ, ᱭᱟᱞᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱡᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱴᱚᱢᱡᱷᱟᱝᱛᱥᱮᱱ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱨᱮ ᱫᱚ '''ᱪᱳᱪᱟ ᱝᱜᱟᱪᱟ''' (Chocha Ngacha) ᱟᱨ '''ᱠᱷᱮᱝᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ==
* '''ᱳᱢᱵᱟ ᱱᱮᱭ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱛᱥᱟᱝ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱢᱯᱚᱪᱮ ᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮ "ᱳᱢ" ᱟᱠᱷᱚᱨ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>"Omba Ney, the Taktsang of East where Letter OM is seen". bhutanpilgrimage.com. Retrieved 2024-12-15.</ref>
* '''ᱜᱚᱢᱯᱷᱩ ᱠᱳᱨᱟ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱝᱜᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱢᱯᱚᱪᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱭᱚᱝᱠᱷᱟᱯᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱠᱷᱚᱥ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>"Gomphu Kora, a Meditative Cave of Guru Rinpoche for Circumambulation". bhutanpilgrimage.com. Retrieved 2024-12-15.</ref>
* '''ᱪᱳᱭᱴᱮᱱ ᱠᱳᱨᱟ'''
* '''ᱜᱚᱝᱡᱟ ᱱᱮᱭ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱰᱨᱳ ᱭᱮᱥᱮ ᱛᱥᱳᱜᱭᱟᱞ, ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱢᱯᱚᱪᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>"Gongza Ney, a Sacred Place where Guru Rinpoche was Offered Midday Tea". bhutanpilgrimage.com. Retrieved 2024-12-15.</ref>
* '''ᱰᱮᱪᱮᱱ ᱯᱷᱳᱰᱨᱟᱝ ᱱᱮᱭ'''
* '''ᱨᱤᱜᱽᱥᱩᱢ ᱜᱳᱭᱮᱱᱯᱟ'''
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ==
ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮ 'ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ' ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>"Chiwogs in Trashiyangtse" (PDF). Election Commission, Government of Bhutan. 2011. Archived from the original (PDF) on 2011-10-02. Retrieved 2011-07-28.</ref>
* [[ᱵᱩᱢᱰᱮᱞᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱡᱟᱢᱠᱷᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱠᱷᱟᱢᱰᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱨᱟᱢᱡᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱛᱳᱭᱛᱥᱳ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱴᱚᱢᱡᱷᱟᱝᱛᱥᱮᱱ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱭᱟᱞᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
== ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ==
ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱚᱞᱚᱝ ᱪᱩ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱵᱩᱢᱰᱮᱞᱤᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱢᱰᱮᱞᱤᱝ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ (ᱵᱩᱢᱰᱮᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>"Parks of Bhutan". Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online. Bhutan Trust Fund. Archived from the original on 2011-07-02. Retrieved 2011-03-26.</ref>
== ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ==
{{Weather box
|width=auto
|location = ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ, ᱩᱥᱩᱞ ᱑,᱘᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱙᱖–᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱮᱴᱟ)
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 21.5
|Feb record high C = 24.5
|Mar record high C = 28.0
|Apr record high C = 31.0
|May record high C = 30.0
|Jun record high C = 32.5
|Jul record high C = 30.5
|Aug record high C = 30.5
|Sep record high C = 30.5
|Oct record high C = 29.5
|Nov record high C = 24.0
|Dec record high C = 22.5
|year record high C = 32.5
|Jan high C = 13.5
|Feb high C = 16.0
|Mar high C = 18.4
|Apr high C = 20.7
|May high C = 22.7
|Jun high C = 24.1
|Jul high C = 24.4
|Aug high C = 24.4
|Sep high C = 23.7
|Oct high C = 21.3
|Nov high C = 17.8
|Dec high C = 14.8
|year high C = 20.2
|Jan mean C = 8.0
|Feb mean C = 10.5
|Mar mean C = 12.9
|Apr mean C = 15.5
|May mean C = 18.0
|Jun mean C = 20.4
|Jul mean C = 21.1
|Aug mean C = 20.9
|Sep mean C = 19.9
|Oct mean C = 16.3
|Nov mean C = 12.3
|Dec mean C = 9.2
|year mean C = 15.4
|Jan low C = 2.5
|Feb low C = 5.0
|Mar low C = 7.4
|Apr low C = 10.2
|May low C = 13.2
|Jun low C = 16.6
|Jul low C = 17.8
|Aug low C = 17.4
|Sep low C = 16.1
|Oct low C = 11.3
|Nov low C = 6.8
|Dec low C = 3.6
|year low C = 10.7
|Jan record low C = −5.0
|Feb record low C = −5.0
|Mar record low C = 0.0
|Apr record low C = 2.5
|May record low C = 6.0
|Jun record low C = 9.5
|Jul record low C = 12.0
|Aug record low C = 11.5
|Sep record low C = 9.0
|Oct record low C = 2.0
|Nov record low C = −1.5
|Dec record low C = −5.0
|year record low C = −5.0
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 7.7
|Feb precipitation mm = 21.1
|Mar precipitation mm = 49.6
|Apr precipitation mm = 103.8
|May precipitation mm = 137.0
|Jun precipitation mm = 172.7
|Jul precipitation mm = 220.1
|Aug precipitation mm = 210.6
|Sep precipitation mm = 153.9
|Oct precipitation mm = 75.1
|Nov precipitation mm = 11.1
|Dec precipitation mm = 2.8
|year precipitation mm = 1165.5
|Jan humidity = 70.8
|Feb humidity = 70.7
|Mar humidity = 70.1
|Apr humidity = 72.7
|May humidity = 73.6
|Jun humidity = 78.0
|Jul humidity = 82.3
|Aug humidity = 81.4
|Sep humidity = 79.8
|Oct humidity = 73.1
|Nov humidity = 71.8
|Dec humidity = 71.9
|year humidity = 74.7
|source 1 = National Center for Hydrology and Meteorology<ref>"Climate Data Book of Bhutan, 2018" (PDF). National Center for Hydrology and Meteorology. Retrieved 20 February 2025.</ref>
}}
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
* [[ᱠᱩᱨᱛᱳᱭᱮᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Wikivoyage-inline|ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ}}
[https://web.archive.org/web/20220307173353/http://trashiyangtse.gov.bt/ ᱛᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
k35jxakmaxo6beh8jc6btle1q94rt3m
ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
33624
199361
183016
2026-10-29T07:27:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199361
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་རྫོང་ཁག
| settlement_type = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Wangdue Phodrang Dzong 050320.jpg
| image_caption =
| image_map = Wangdue Phodrang Bhutan location map.png
| map_caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ]]
| area_total_km2 = 4308
| population_total = 42186
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 9.8
| timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|BTT]]
| utc_offset1 = +6
| website = [http://www.wangduephodrang.gov.bt/ www.wangduephodrang.gov.bt]
}}
'''ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ({{lang-dz|དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་རྫོང་ཁག}}; {{lang-en|Wangdue Phodrang District}}) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ([[ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ ᱡᱚᱝ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱓᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱵᱽᱰᱨᱩᱝ ᱝᱜᱟᱣᱟᱝ ᱱᱟᱢᱜᱭᱮᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱞ" ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ==
ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ '''[[ᱡᱚᱝᱠᱷᱟ]]''' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ-ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ (Gewogs) ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ '''ᱞᱟᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ (ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱰᱟᱝᱪᱩ, ᱥᱮᱯᱷᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱷᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱨᱮ)᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱭᱟᱠ ᱜᱩᱯᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱱᱭᱮᱱᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, '''ᱳᱞᱮᱠᱷᱟ''' ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱞᱮᱠ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>van Driem, George L. (1993). "Language Policy in Bhutan" (PDF). London: SOAS. Retrieved 2011-01-18.</ref>
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ==
ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮ '''ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ''' ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>"Chiwogs in Wangdue Phodrang" (PDF). Election Commission, Government of Bhutan. 2011. Archived from the original (PDF) on 2011-10-02. Retrieved 2011-07-28.</ref>
* [[ᱚᱛᱷᱟᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱵᱡᱮᱱᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱰᱟᱜᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱰᱟᱝᱪᱩ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱜᱟᱝᱴᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱜᱟᱥᱮᱛᱥᱳ ᱜᱳᱢ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱜᱟᱥᱮᱛᱥᱳ ᱳᱢ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱠᱟᱡᱷᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱱᱟᱦᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱱᱭᱤᱥᱳ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱯᱷᱟᱝᱭᱩᱭᱮᱞ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱯᱷᱳᱵᱽᱡᱤ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱨᱩᱭᱮᱯᱤᱥᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱥᱮᱯᱷᱩ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱛᱷᱮᱫᱽᱛᱥᱳ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱔,᱓᱐᱘ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
'''ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ''': [[ᱛᱷᱤᱢᱯᱷᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
'''ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ''': [[ᱜᱟᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ
'''ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ''': [[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ''': [[ᱰᱟᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱛᱥᱤᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
'''ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ''': ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ (Dangchu, Sephu ᱟᱨ Kazhi ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ)᱾
'''ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱫᱚᱨᱡᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''': ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ)᱾
'''ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''': ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ (Athang, Phobji ᱟᱨ Gangte ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ)᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱚᱫᱚ '''ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ''' ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
'''ᱯᱷᱚᱵᱽᱡᱤᱠᱷᱟ ᱵᱮᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ '''ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ''' ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾
== ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ==
{{Weather box
|width=auto
|location = ᱣᱟᱝᱰᱩ ᱯᱷᱚᱰᱨᱟᱝ, ᱩᱥᱩᱞ ᱑,᱓᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱙᱑–᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱮᱴᱟ)
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan high C = 15.6
|Feb high C = 17.5
|Mar high C = 20.9
|Apr high C = 23.3
|May high C = 23.0
|Jun high C = 23.1
|Jul high C = 23.2
|Aug high C = 23.8
|Sep high C = 23.0
|Oct high C = 22.1
|Nov high C = 19.3
|Dec high C = 16.5
|year high C = 20.9
|Jan low C = 4.3
|Feb low C = 6.9
|Mar low C = 10.3
|Apr low C = 14.1
|May low C = 16.6
|Jun low C = 19.4
|Jul low C = 19.9
|Aug low C = 19.9
|Sep low C = 18.6
|Oct low C = 14.3
|Nov low C = 9.3
|Dec low C = 5.6
|year low C = 13.3
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 12.0
|Feb precipitation mm = 20.5
|Mar precipitation mm = 47.7
|Apr precipitation mm = 111.9
|May precipitation mm = 265.2
|Jun precipitation mm = 556.7
|Jul precipitation mm = 811.4
|Aug precipitation mm = 598.6
|Sep precipitation mm = 388.9
|Oct precipitation mm = 154.5
|Nov precipitation mm = 17.6
|Dec precipitation mm = 7.7
|year precipitation mm = 2992.8
|source 1 = Climate-Data.org<ref>"Climate: Wangdue Phodrang". Climate-Data.org. Retrieved 2018-05-24.</ref>
}}
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱟᱝᱴᱮᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] (Gangteng Monastery)
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Wikivoyage-inline|ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ}}
[https://web.archive.org/web/20100829201132/http://www.wangduephodrang.gov.bt/ ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[https://www.google.com/search?q=http://www.bhutan.gov.bt/government/dzongkhags.php%3Fdzongkhag_id%3D20 ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱨᱥᱟᱞ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱣᱟᱝᱫᱩ ᱯᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
l24vvojbspke944vfdvfh2xuo9acgu4
ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
33625
199358
183056
2026-10-29T06:07:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199358
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name = གཞལམ་སྒང་རྫོང་ཁག།
| settlement_type = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map = Zhemgang Bhutan location map.png
| map_caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ]]
| area_total_km2 = 2421
| population_total = 17763
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 7.337
| timezone1 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|BTT]]
| utc_offset1 = +6
| website = [http://www.zhemgang.gov.bt/ www.zhemgang.gov.bt]
}}
'''ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ({{lang-dz|གཞལམ་སྒང་རྫོང་ཁག}}; {{lang-en|Zhemgang District}}; ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ "Shemgang"), ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ([[ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱯᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱢᱟᱜᱟᱛᱥᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ (South) ᱨᱮᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱩᱞᱤ ᱛᱥᱳ (Buli Tsho) ᱟᱨ ᱰᱩᱭᱮᱱᱢᱟᱝ ᱛᱥᱟᱪᱩ (Duenmang Tshachu)᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ==
ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ '''ᱠᱷᱮᱝᱠᱷᱟ''' ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱮᱝᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱨᱛᱳᱯᱠᱷᱟ, ᱱᱩᱯᱵᱤᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝᱠᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ "ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>van Driem, George (2007). "Endangered Languages of Bhutan and Sikkim: East Bodish Languages". In Moseley, Christopher (ed.). Encyclopedia of the World's Endangered Languages. Routledge. p. 295.</ref> ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (S.R. Chakravarty) ᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱮᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱛᱳᱯ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱨᱪᱚᱯ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱮᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱩᱢᱛᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱭᱟᱠ (yaks) ᱜᱩᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ SIL International ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱮᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ==
᱑᱙᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, '''ᱟᱥᱟᱢ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ''' (United Liberation Front of Assam - ULFA) ᱫᱚ ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱟᱰᱟ (guerrilla bases) ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱩᱠᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦᱤ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱧᱤᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱚ ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ==
ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮ '''ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ''' (Gewogs) ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>"Chiwogs in Zhemgang" (PDF). Election Commission, Government of Bhutan. 2011.</ref>
* [[ᱵᱟᱨᱰᱷᱳ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱵᱡᱳᱠᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱜᱳᱥᱤᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱱᱟᱝᱠᱚᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱝᱜᱟᱝᱞᱟ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱯᱷᱟᱝᱠᱷᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱥᱤᱝᱠᱷᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
* [[ᱛᱨᱚᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ]]
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ==
ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (ᱛᱨᱚᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱨᱮ) ᱟᱨ [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱢᱟᱱᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (ᱝᱜᱟᱝᱞᱟ, ᱯᱷᱟᱝᱠᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱨᱚᱝ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱨᱮ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ (biological corridor) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱨᱩᱢᱥᱮᱝᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (ᱱᱟᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱠᱷᱟᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>"Parks of Bhutan". Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online.</ref>
== ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ==
{{Weather box
|width=auto
|location = ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ, ᱩᱥᱩᱞ ᱑,᱙᱐᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱙᱖–᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱮᱴᱟ)
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 19.0
|Feb record high C = 21.5
|Mar record high C = 24.3
|Apr record high C = 25.2
|May record high C = 27.5
|Jun record high C = 28.0
|Jul record high C = 28.0
|Aug record high C = 29.5
|Sep record high C = 29.0
|Oct record high C = 28.0
|Nov record high C = 26.5
|Dec record high C = 19.9
|year record high C = 29.5
|Jan high C = 12.9
|Feb high C = 14.4
|Mar high C = 17.3
|Apr high C = 19.7
|May high C = 21.5
|Jun high C = 22.8
|Jul high C = 23.3
|Aug high C = 23.6
|Sep high C = 22.9
|Oct high C = 20.8
|Nov high C = 17.7
|Dec high C = 14.5
|year high C = 19.3
|Jan mean C = 9.3
|Feb mean C = 10.9
|Mar mean C = 13.5
|Apr mean C = 15.6
|May mean C = 18.5
|Jun mean C = 19.5
|Jul mean C = 21.9
|Aug mean C = 22.2
|Sep mean C = 20.3
|Oct mean C = 17.0
|Nov mean C = 15.3
|Dec mean C = 10.5
|year mean C = 16.2
|Jan low C = 4.4
|Feb low C = 6.2
|Mar low C = 9.4
|Apr low C = 12.5
|May low C = 15.1
|Jun low C = 17.2
|Jul low C = 17.9
|Aug low C = 17.8
|Sep low C = 16.6
|Oct low C = 13.0
|Nov low C = 9.1
|Dec low C = 6.0
|year low C = 12.1
|Jan record low C = −0.5
|Feb record low C = 0.2
|Mar record low C = 2.6
|Apr record low C = 6.0
|May record low C = 9.5
|Jun record low C = 11.0
|Jul record low C = 15.8
|Aug record low C = 14.9
|Sep record low C = 11.5
|Oct record low C = 6.0
|Nov record low C = 4.0
|Dec record low C = 1.0
|year record low C = −0.5
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 10.9
|Feb precipitation mm = 19.7
|Mar precipitation mm = 47.1
|Apr precipitation mm = 75.3
|May precipitation mm = 130.9
|Jun precipitation mm = 235.0
|Jul precipitation mm = 333.2
|Aug precipitation mm = 246.2
|Sep precipitation mm = 194.9
|Oct precipitation mm = 98.0
|Nov precipitation mm = 7.0
|Dec precipitation mm = 5.6
|year precipitation mm = 1403.8
|Jan humidity = 72.7
|Feb humidity = 73.7
|Mar humidity = 70.5
|Apr humidity = 76.4
|May humidity = 79.8
|Jun humidity = 86.3
|Jul humidity = 87.5
|Aug humidity = 86.1
|Sep humidity = 85.2
|Oct humidity = 75.5
|Nov humidity = 72.1
|Dec humidity = 71.3
|year humidity = 78.1
|source 1 = National Center for Hydrology and Meteorology<ref>"Climate Data Book of Bhutan, 2018" (PDF). National Center for Hydrology and Meteorology. Retrieved 20 February 2025.</ref>
}}
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ==
* '''ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱡᱚᱝ''' (: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱰᱨᱩᱠ ᱰᱮᱪᱮᱱ ᱭᱟᱝᱛᱥᱮ ᱡᱚᱝ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱖᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱝᱨᱤᱜᱽ ᱱᱟᱢᱥᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱟᱵᱽᱰᱨᱩᱝ ᱝᱜᱟᱣᱟᱝ ᱱᱟᱢᱜᱭᱮᱞ]] ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾
* '''ᱵᱩᱞᱤ ᱛᱥᱳ''' : ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱥᱳᱢᱮᱱ ᱠᱩᱱᱴᱩ ᱡᱟᱝᱢᱳ (ᱵᱩᱞᱤ ᱢᱳᱭᱮᱱᱢᱳ) ᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱝ ᱵᱩᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
* '''ᱰᱩᱭᱮᱱᱢᱟᱝ ᱛᱥᱟᱪᱩ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱝᱠᱚᱨ ᱜᱮᱣᱚᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱝᱰᱮᱪᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
* [[ᱛᱨᱚᱝᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
[https://web.archive.org/web/20080905091234/http://www.zhemgang.gov.bt/ ᱡᱷᱮᱢᱜᱟᱝ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱜᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
sny2lzwrlg0te9n0no8x5ip2dxsnnlz
ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ (ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ)
0
37240
199343
194998
2026-10-28T12:49:58Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:᱑᱙᱗᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]; added [[Category:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
199343
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = ᱥᱤᱵᱩ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|1973|6|30}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱰᱟᱝᱜᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱫ
| nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| education = ᱮᱢ.ᱮ. (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ)
| alma_mater = ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
| language = ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ
| period = ᱒᱐᱑᱐–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| genre = ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ
| notable_works = ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ
}}
'''ᱥᱤᱵᱩ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ: '''ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓0 ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱫᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱜᱽᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ '''"ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ"''' ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|refs=
<ref name="omonom">ᱠᱮᱥᱚᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ (᱒᱐᱑᱒) ᱾ ''ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ'' (ᱯᱩᱭᱞᱟᱹ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ) ᱾ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱾</ref>
}}
[[Category:ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
ccc5rjf22nv8ocloiddtwogh76bh41g
199344
199343
2026-10-28T12:50:15Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]; added [[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
199344
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = ᱥᱤᱵᱩ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|1973|6|30}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱰᱟᱝᱜᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱫ
| nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| education = ᱮᱢ.ᱮ. (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ)
| alma_mater = ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
| language = ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ
| period = ᱒᱐᱑᱐–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| genre = ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ
| notable_works = ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ
}}
'''ᱥᱤᱵᱩ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ: '''ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓0 ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱫᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱜᱽᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ '''"ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ"''' ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|refs=
<ref name="omonom">ᱠᱮᱥᱚᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ (᱒᱐᱑᱒) ᱾ ''ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ'' (ᱯᱩᱭᱞᱟᱹ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ) ᱾ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱾</ref>
}}
[[Category:ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
l0ywp2y3o1v10dk1vn7cj5qfdldw5gf
199345
199344
2026-10-28T12:50:48Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]; added [[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
199345
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = ᱥᱤᱵᱩ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|1973|6|30}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱰᱟᱝᱜᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱫ
| nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| education = ᱮᱢ.ᱮ. (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ)
| alma_mater = ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
| language = ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ
| period = ᱒᱐᱑᱐–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| genre = ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ
| notable_works = ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ
}}
'''ᱥᱤᱵᱩ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ: '''ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓0 ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱫᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱜᱽᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ '''"ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ"''' ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="omonom"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|refs=
<ref name="omonom">ᱠᱮᱥᱚᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ (᱒᱐᱑᱒) ᱾ ''ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ'' (ᱯᱩᱭᱞᱟᱹ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ) ᱾ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱾</ref>
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
9nuw1a65y43hs4upwqjjp91los5nu62
ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ
0
37405
199366
195225
2026-10-29T10:46:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199366
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱛᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4204|N|85.2207|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 8.85
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 22379
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱕᱒᱒᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱒᱙
| registration_plate = JH 01
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱘᱑.᱘᱘%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]]
| website = {{URL|ranchi.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱨᱟᱛᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱛᱩ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱘᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱚᱝᱥᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱯᱟᱞᱠᱳᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱛᱩ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news| url = https://www.telegraphindia.com/jharkhand/ratu-royals-welcome-goddess/cid/1312810|title=Ratu royals welcome goddess|publisher=The Telegraph|date=1 October 2014|access-date=22 August 2022}}</ref> ᱨᱟᱛᱩ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱛᱷ ᱭᱟᱛᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=admin>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 89: Brief description of places of religious, historical and archaeological importance in villages and places of tourist interest in the towns of the district |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R)
|mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R)
|mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R)
|mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R)
|mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R)
|mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R)
|mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R)
|mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000
|mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000
|mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000
|mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000
|mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000
|mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222
|mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= ᱨᱟᱛᱩ (CT) |shape-color31= #A40000
|mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000
|mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000
|mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000
|mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365
|mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365
|mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365
|mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none
|mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666
|mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R)
|mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R)
|mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R)
|mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H)
|arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱫᱚ {{coord|23.4204|N|85.2207|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=admin/>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ranchi| title = District Police Profile - Ranchi| publisher = Jharkhand Police| access-date = 7 September 2021| archive-date = 8 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210908124539/https://www.jhpolice.gov.in/ranchi| url-status = dead}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱟᱛᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Map of Ranchi district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 7 September 2021}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱒᱒,᱓᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑,᱕᱒᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱘᱕᱘ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱘᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱕,᱙᱘᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱑.᱘᱘%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 374098, page 226-227|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱺᱪᱤ'', ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱘.᱘᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱓.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓,᱘᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ/ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱞ ᱵᱮᱨᱤᱝ, ᱠᱟᱴ/ᱠᱷᱟᱴᱚ, ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 675-681| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 10 September 2021}}</ref>
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
===ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ===
ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱚᱝᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱣ ᱑᱘᱙᱙-᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱚᱠᱤᱝᱦᱮᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱠᱳᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.telegraphindia.com/jharkhand/ratu-royals-welcome-goddess/cid/1312810| title = Ratu royals welcome goddess| publisher = The Telegraph, 1 October 2014 | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱙ (ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱰᱟᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ), ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱨᱟᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 15 Transport| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 25 September 2021}}</ref><ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱚᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱠᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url https://www.targetadmission.com/colleges/48671-kartik-oraon-college-ratu-fees | title = Fee structure of Kartik Oraon College, Ratu, Ranchi| publisher = Target Admission | access-date = 14 September 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 14 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref>
ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱒᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140207808/govt-high-school-chhotanagpur-ratu.html | title = Government High School Chotanagpur Ratu | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140207816/presidency-public-high-school.html | title = Presidency Public High School | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱚᱧᱡᱚᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱒᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140207807/high-school-prem-manjari-ratu.html | title = High School Prem Manjari Ratu | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱥᱚᱢᱚᱨᱯᱟᱱᱰᱤᱯ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱢᱟᱱᱴᱩ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://samarpandeepbedcollege.org/ | title = Samarpandeep B Ed College | publisher = SBEC | access-date = 15 September 2021 | archive-date = 15 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210915053708/https://samarpandeepbedcollege.org/ | url-status = dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
hdx5q3bf9srfyh5x2y7ro9q1gsfc1ox
ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ
0
37869
199360
197216
2026-10-29T07:19:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199360
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ
| image = Medu Vada.JPG
| alternate_name = ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱫᱫᱤᱱᱟ ᱵᱟᱰᱮ, ᱢᱮᱫᱷᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱫᱤ ᱵᱟᱰᱟ, ᱢᱤᱱᱟᱯᱟ ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱡᱷᱩᱱᱱᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱨᱟᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱣᱟᱰᱮ, ᱩᱨᱫᱤ ᱵᱟᱨᱟ, ᱵᱟᱴᱩᱠ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| region = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ
| type = ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ
| course = ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ
| served = ᱞᱚᱞᱚ (ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ) ᱥᱮ ᱨᱩᱢ ᱴᱮᱢᱯᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ (ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ)
| main_ingredient = ᱩᱨᱟᱫ ᱫᱟᱹᱞ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱚᱱᱟ), ᱪᱟᱣᱞᱮ
| minor_ingredient =
| variations =
| serving_size = ᱑᱐᱐ g
| calories =
| protein =
| fat =
| carbohydrate =
| glycemic_index =
| similar_dish = ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟ ᱠᱚ, ᱢᱟᱴ ᱯᱮ ᱠᱭᱟᱣ
| other =
}}
'''ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ''' ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱳᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱭᱴᱮᱢ<ref name="Meher_NDTV_2015"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/><ref name="Hingle 2015"/>
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
"ᱢᱮᱫᱩ" ({{langx|ta|மெது}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱱᱚᱨᱚᱢ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Richa_2015">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LCUCBQAAQBAJ&pg=PT122 |title=Vegan Richa's Indian Kitchen: Traditional and Creative Recipes for the Home Cook |author=Richa Hingle |publisher=Andrews McMeel |year=2015 |isbn=9781941252109 |page=pt122 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=r6xYAAAAMAAJ |title=Barkur Kannada |author=Alevur Sriramana Acharya |publisher=Deccan College |year=1971 |page=4 }}</ref><ref>{{cite dictionary |last=Winslow |first=Miron |entry=மெது ''metu'' |title=Winslow's A comprehensive Tamil and English dictionary |url=https://archive.org/details/winslowscomprehe00mwin/page/894/mode/1up |page=269 |date=1862}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱮᱱᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ "ᱵᱟᱰᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="VS_Rude_2004"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱫᱤᱱᱟ ᱵᱟᱰᱮ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ), ᱩᱨᱟᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱫᱷᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱡᱷᱩᱱᱫᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ (ᱛᱟᱢᱤᱞ), ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ), ᱩᱡᱷᱩᱱᱱᱩ ᱵᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ),<ref name="Siva_Axe_2015">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vNliCgAAQBAJ&pg=PT21 |title=Riding God's Axe |author=Siva Sadasivan |publisher=Leadstart |year=2015 |isbn=9789352013609 |page=21 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hZ8HWnnC6AgC&pg=PA30 |title=Chettinad kitchen |author=Alamelu Vairavan |publisher=Westland |year=2010 |isbn=9789380283883 |page=30 }}</ref> ᱵᱟᱴᱩᱠ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url = https://www.thegundruk.com/batuk-roti-made-from-black-lentils/|title = Batuk Roti- Black Lentil Patties|date = 29 January 2014|access-date = 19 August 2026|archive-date = 11 May 2026|archive-url = https://web.archive.org/web/20260511021642/https://www.thegundruk.com/batuk-roti-made-from-black-lentils/|url-status = dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ''ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱫᱽᱫᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ" ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="VS_Rude_2004">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=eK1uGVxmEiUC&pg=PA110 |title=Rude Food: The Collected Food Writings of Vir Sanghvi |author=Vir Sanghvi |publisher=Penguin India |year=2004 |isbn=9780143031390 |pages=110–111 }}</ref>
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱨᱟᱫ ᱫᱟᱹᱞ) ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱯᱮᱥᱴ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱝ, ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱡᱟᱝ, ᱟᱫᱟ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱳᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/><ref name="Meher_NDTV_2015">{{cite web |url=http://food.ndtv.com/opinions/medu-vada-in-its-many-avatars-1254795 |title=The Star of South India: Medu Vada in its Many Avatars |author=Meher Mirza |date=15 December 2015 |publisher=NDTV |access-date=19 August 2026 |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213113736/https://food.ndtv.com/opinions/medu-vada-in-its-many-avatars-1254795 |url-status=dead }}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱠᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ''ᱟᱢ-ᱵᱟᱰᱟ'' (ᱥᱮ ''ᱟᱢᱟ ᱵᱟᱫᱟᱭ'') ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱱᱟ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ''ᱛᱩᱣᱟᱨ'' (ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ) ᱟᱨ ''ᱢᱟᱥᱩᱨ'' ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="KTA_1994">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-cFcH2ZHWLcC |title=Indian Food: A Historical Companion |author=K. T. Achaya |author-link=K. T. Achaya |year=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-563448-8 |page=127 }}</ref>
== ᱮᱢᱚᱜ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ (ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱤᱥᱴᱤᱣ) ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱤᱰᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Meher_NDTV_2015"/><ref name="ToI_2015-05-22">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/recipes/Recipe-Medu-vada/articleshow/47372652.cms |title=Recipe: Medu vada |newspaper=The Times of India |date=22 May 2015 }}</ref>
ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱴ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱰᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱾<ref name="Richa_2015"/>
ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱟᱜᱷᱮ ᱥᱟᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ {{Transliteration|ne|ᱵᱟᱴᱩᱠ}} ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱟᱢ, ᱛᱟᱨᱳ, ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The culture, history and recipe of batuk|url=https://kathmandupost.com/recipes/2020/08/28/the-culture-history-and-recipe-of-batuk|access-date=2021-03-03|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref>
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery mode="packed">
File:Medu Vadas.JPG|ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Vada at Sagar Ratna restaurant, New Delhi.jpg|ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ
File:Breakfast South India.jpg|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ: ᱤᱰᱞᱤ, ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ
File:GKN Pongal Vada DSC 1069.JPG|ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ: ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱯᱳᱝᱜᱟᱞ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ
File:Dahi Vada or Dahi Bhalla.JPG|ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱰᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist|30em|refs=
<ref name="Hingle 2015">{{cite book | author=Richa Hingle | title=Vegan Richa's Indian Kitchen: Traditional and Creative Recipes for the Home Cook | publisher=Vegan Heritage Press, LLC | year=2015 | isbn=978-1-941252-10-9 | url=https://books.google.com/books?id=LCUCBQAAQBAJ&pg=PT79 | page=79}}</ref>
}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{commons category|Medu Vada}}
{{cookbook|medu vada}}
* [http://indianfood.about.com/od/southindiancuisine/r/Medu-Vada-South-Indian-Vada-Daal-Vada.htm ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱟ, ᱫᱟᱹᱞ ᱵᱟᱰᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427224907/http://indianfood.about.com/od/southindiancuisine/r/Medu-Vada-South-Indian-Vada-Daal-Vada.htm |date=2016-04-27 }} About.com ᱨᱮ ᱾
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱤᱡᱽ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
910sxtb9wp9i31vinhik3brtjsszptv
ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
38271
199346
199225
2026-10-28T14:30:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199346
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = {{ubli|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ | ᱥᱟᱢᱞᱟᱡᱤ-ᱢᱳᱰᱟᱥᱟ-ᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱰ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ}}
| color = 800000
| type =
| system =
| status =
| locale = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| start = {{stnlnk|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
| end = {{stnlnk|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ}}
| routes =
| daily_ridership =
| open = {{ubli|1897: ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ |1961: ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ |1911: ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱮᱰ ᱵᱨᱟᱢᱦᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ |1913: ᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱰ-ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | 2002: ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱟᱸᱡᱽ-ᱢᱳᱰᱟᱥᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = {{ubl|[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]|[[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]}}
| character =
| depot =
| stock =
| linelength = {{ubli
|'''ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ''': |{{convert|296|km|mi}}
|'''ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ''':
|{{avoid wrap|ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ–ᱠᱷᱮᱰ{{nbsp}}ᱵᱨᱟᱢᱦᱟ}} {{nowrap|{{Convert|55|km|mi}} }}
|{{avoid wrap|ᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱰ-ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱟᱸᱡᱽ-ᱢᱳᱰᱟᱥᱟ{{nbnd}}ᱥᱟᱢᱞᱟᱡᱤ{{nbsp}}ᱨᱳᱰ}} {{nowrap|{{convert|138|km|mi}} }}
}}
| tracklength = {{convert|296|km|mi}}
| stations = ᱓᱓
| tracks = ᱑
| gauge = {{track gauge|1676mm}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge = {{track gauge|1000mm}} ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱦᱳᱭ
| speed =
| elevation =
| website =
| map = {{ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
᱒᱙᱙.᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱖.᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱵᱷᱚᱞᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱢᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱥᱯᱷᱮᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
# ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
# ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://st2.indiarailinfo.com/kjfdsuiemjvcya0/0/7/3/0/1639730/0/1446114359362updatedposition191015149970.pdf Western Railways] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Retrieved 16 August 2020</ref>
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ:
# ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱠᱷᱮᱰ ᱵᱨᱚᱢᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
# ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱰ-ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱟᱸᱡᱽ-ᱢᱳᱰᱟᱥᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱑᱓᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ)<ref>{{Cite report |title=Udaipur-Himmatnagar-Ahmedabad Gauge conversion Project |date= |url=https://forestsclearance.nic.in/writereaddata/Addinfo/0_0_7111412212161Notecontainingdetailsoftheproject.pdf |last= |first= |access-date=2025-11-02 |url-status=live |year= |publisher=ForestsClearance.nic.in |location= |place=[[Udaipur]] |language=en-IN |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707142754/http://forestsclearance.nic.in/writereaddata/Addinfo/0_0_7111412212161Notecontainingdetailsoftheproject.pdf |archive-date=2022-07-07}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱯᱟᱨᱟᱱᱛᱤᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ: ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱛᱟᱞᱚᱫᱽ, ᱛᱟᱞᱚᱫᱽ-ᱯᱨᱟᱱᱛᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱᱛᱤᱡᱽ-ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱰ ᱵᱨᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱰ ᱵᱨᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱘᱘.᱗᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱑᱔᱒.᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[[iarchive:in.ernet.dli.2015.208633/page/n31/mode/2up|"Summary of the principal measures of the viceroyalty of the Earl of Elgin in the Public Works Department Jan 1894 to Dec 1898"]] p.20</ref><ref>{{Cite book |last=Government of India |url=http://archive.org/details/BombayBarodaAndCentralIndiaRailwaySystem |title=Administration Report on Railways: Bombay Baroda And Central India Railway System |year=1918 |pages=25–27}}</ref>
᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱒᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ; ᱨᱮᱞ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Previous%20Budget%20Speeches/1956-57.pdf RailBudget 1956-57], Retrieved 15 August 2020</ref><ref>[http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Previous%20Budget%20Speeches/1961-62.pdf Rail Budget 1961-62], Retrieved 15 August 2020</ref>
ᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱰ-ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱨᱳ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱑᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.36650 Indian Railway Board History and Progress]</ref> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱟᱸᱡᱽ-ᱢᱳᱰᱟᱥᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/445022/1/58452.pdf Government of India], Retrieved 15 August 2020</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱱᱟ, ᱜᱩᱴ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Modasa-Kapadvanj railway line inaugurated by Advani |last=Pathak |first=Anil |date=2002-10-28 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Modasa-Kapadvanj-railway-line-inaugurated-by-Advani/articleshow/26491568.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429154632/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Modasa-Kapadvanj-railway-line-inaugurated-by-Advani/articleshow/26491568.cms |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-11-02 |work=[[The Times of India]] |language=en-IN}}</ref><ref>[http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Previous%20Budget%20Speeches/2001-02.pdf Rail Budget 2001-02], Retrieved 15 August 2020</ref><ref>[https://smedia2.intoday.in/indiatoday/English_Speech_2013-14.pdf Rail Budget 2013-14], Retrieved 15 August 2020</ref>
==ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱚᱲ ᱵᱚᱫᱚᱞ==
[[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱳᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://wr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,4,268&dcd=3494&did=148284169683931DE37A958C24615ED4B85ADB4633F84.web91 Western Railways], Retrieved 15 August 2020</ref>
᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱮᱰᱵᱨᱟᱦᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱡᱽ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Gujarat Samachar2017">{{Cite news |title=રેલ્વે લાઇનનું બ્રોડગેજમાં રૃપાંતરથી આજથી તલોદ-ખેડબ્રહ્મા તરફની ટ્રેનો બંધ |date=2016-12-31 |url=http://m.gujaratsamachar.com/articles/display_article/north-gujarat/north-gujarat-tower-stop-trains-from-today-khedbrahma |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829163316/http://m.gujaratsamachar.com/articles/display_article/north-gujarat/north-gujarat-tower-stop-trains-from-today-khedbrahma |archive-date=2017-08-29 |work=[[Gujarat Samachar]] |trans-title=Due to Broad Gauge Conversion, Trains Towards Talod–Khedbrahma Suspended from Today |language=gu}}</ref><ref>{{Cite news |title=ઈડરથી ખેડબ્રહ્મા વચ્ચે 3 વર્ષથી ગેજ પરિવર્તનના નામે રેલવે વ્યવહાર બંધ |date= |url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/railway-connection-cut-between-idar-and-khedbrahma-for-3-years-for-gauge-conversion-125995286.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250827161826/https://www.divyabhaskar.co.in/news/railway-connection-cut-between-idar-and-khedbrahma-for-3-years-for-gauge-conversion-125995286.html |archive-date=2025-08-27 |access-date=2025-11-02 |work=[[Divya Bhaskar]] |trans-title=Railway Service Suspended for 3 Years Between Idar and Khedbrahma Due to Gauge Conversion |language=gu}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱔᱘᱒ ᱠᱚᱨᱚᱲ (᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=2022-06-03 |title=આનંદની લાગણી:હિંમતનગર-ખેડબ્રહ્મા રેલવે ગેજ પરિવર્તન માટે 482 કરોડ મંજૂર, આગામી 6 માસમાં ટેન્ડરીંગ |url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/sabarkantha/news/482-crore-sanctioned-for-gauge-conversion-of-himmatnagar-khedbrahma-railway-129889016.html |publisher=Divya Bhaskar |language=gu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Project Summary |url=http://www.cspm.gov.in/ocmstemp/PROJ_SUMMARY?prcd=N22000537&stat=O |access-date=2025-08-23 |website=www.cspm.gov.in}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=DeshGujarat |date=2025-08-09 |title=Gauge Conversion Complete on Himmatnagar-Khedbrahma Rail Line; Safety Inspection Next Week |url=https://deshgujarat.com/2025/08/09/gauge-conversion-complete-on-himmatnagar-khedbrahma-rail-line-safety-inspection-next-week/ |access-date=2025-08-27 |website=DeshGujarat |language=en-US}}</ref>
᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱳᱰᱟᱥᱟ-ᱥᱟᱢᱞᱟᱡᱤ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite report |title=Status of NL, GC & DL Projects |date=2023-12-10 |url=https://wr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1702211126904-Status%20of%20Projects%20and%20Survey.pdf |url-status=dead |publisher=[[Western Railway zone|Western Railway]], [[Indian Railways]] |publication-date=2023-12-10 |language=en-IN |archive-url=https://web.archive.org/web/20250827190503/https://wr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1702211126904-Status%20of%20Projects%20and%20Survey.pdf |archive-date=2025-08-27}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱰ-ᱢᱳᱰᱟᱥᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.deshgujarat.com/2015/03/20/status-of-ahmedabad-udaipur-broad-gauge-rail-track/ deshgujarat.com], Retrieved 15 August 2015</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱜᱮ ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ; ᱰᱮᱢᱭᱩ (ᱰᱤᱡᱮᱞ-ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱭᱩᱱᱤᱴ) ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://wr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,4,268&dcd=4506&did=1571145583941D610A152833811B807A213F7DD9D35F1 Western Railways], Retrieved 15 August 2020</ref> ᱵᱨᱳᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱚᱲ ᱑᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ{{when|date=January 2024}} ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱩᱠ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{update inline|date=January 2024}}
===ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱨᱳᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ (ᱵᱤ ᱡᱤ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{timeframe|date=January 2024}} ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱺ
* ᱑᱒᱙᱘᱑/᱑᱒᱙᱘᱒ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]–[[ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ]] ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ)
** ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱙᱖᱕᱙/᱖᱐ ᱞᱮᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱑᱙᱗᱐᱓/᱑᱙᱗᱐᱔ ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ-[[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ)
* ᱑᱙᱘᱒᱑/᱑᱙᱘᱒᱒ [[ᱠᱚᱴᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱚᱴᱟ]]–ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱵᱟᱭ-ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ)
* ᱑᱙᱓᱑᱕/᱑᱙᱓᱑᱖ [[ᱵᱤᱨ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱪᱤᱛᱛᱳᱲᱜᱚᱲ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ)
* ᱐᱙᱕᱔᱓/᱐᱙᱕᱔᱔ ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ-[[ᱪᱤᱛᱛᱳᱲᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱤᱛᱛᱳᱲᱜᱚᱲ]] ᱰᱮᱢᱭᱩ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ)
===ᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱯᱨᱩᱢ===
ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ:
* ᱑᱒᱓᱑᱕/᱑᱒᱓᱑᱖ [[ᱟᱱᱟᱱᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ]]
* ᱑᱒᱙᱖᱓/᱑᱒᱖᱔ [[ᱢᱮᱣᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ
* ᱒᱐᱙᱗᱑/᱒᱐᱙᱗᱒ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]]-[[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱛᱮ
* ᱑᱙᱙᱔᱓/᱑᱙᱙᱔᱔ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]: [[ᱚᱠᱷᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱚᱠᱷᱟ]]-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ
* ᱑᱙᱙᱑᱑/᱑᱙᱙᱑᱒ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]: [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ
* [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱱᱟᱶᱟ)
* [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]]-[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱱᱟᱶᱟ)
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱨᱳᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ]]
jnjfwcsj4x8oktrusqdyw25d26yzdvo
ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
0
38284
199353
199186
2026-10-29T00:46:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199353
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
| image = Gulab-jamun-wallpaper-1.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
| alternate_name = ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱟᱱ, ᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢ, ᱜᱩᱞᱟᱯ ᱡᱟᱢ
| region = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ]]
| course = [[ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ]]
| served = ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱞᱚ
| main_ingredient = [[ᱠᱷᱳᱣᱟ]], [[ᱠᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱢᱟᱭᱫᱟ]], [[ᱪᱤᱱᱤ]]
| variations = [[ᱯᱟᱱᱛᱩᱣᱟ]], [[ᱠᱟᱞᱳ ᱡᱟᱢ]]
| calories =
| other =
}}
'''ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ''ᱢᱤᱴᱷᱟᱭ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱚᱨᱢᱤ]] ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾
ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱳᱣᱟ (ᱥᱮ ''[[ᱠᱷᱳᱣᱟ|ᱠᱷᱳᱭᱟ]]'') ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱳᱣᱟ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱵᱤᱫ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡᱟ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱡᱩ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ᱾
== ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ, ᱛᱳᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱚᱥ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱠᱷᱳᱣᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱳᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ-ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱜᱷᱤ]] (ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱦᱚᱨᱟ) ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱞᱚᱞᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Marty Snortum |first=Lachu Moorjani |url=https://books.google.com/books?id=Sj6SMyPQ7nMC&q=Gulab+jamun |title=Ajanta: regional feasts of India |publisher=Gibbs Smith |year=2005 |isbn=1-58685-777-0 |page=17}}</ref> ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ [[ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱟᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱰᱟᱹᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ [[ᱮᱞᱟᱪᱤ]], [[ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱫᱟᱜ]], [[ᱠᱮᱣᱲᱟ]] ᱥᱮ [[ᱠᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ-ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱠᱩᱞᱯᱷᱤ]] ᱥᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱟᱭᱤᱥᱠᱨᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ''[[Loukoumades|ᱞᱩᱠᱢᱟᱛ ᱟᱞ-ᱠᱟᱫᱤ]]'' ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱯᱟᱯᱲᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱟ (ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ) ᱨᱮ ᱵᱩᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱫᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Michael Krondl |url=https://books.google.com/books?id=gN6ySQnUnfwC&pg=PA38 |title=Sweet Invention: A History of Dessert |publisher=Chicago Review Press |year=2011 |isbn=978-1-55652-954-2 |page=38}}</ref> ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite book |last=Michael Krondl |url=https://books.google.com/books?id=gN6ySQnUnfwC&pg=PA38 |title=Sweet Invention: A History of Dessert |publisher=Chicago Review Press |year=2011 |isbn=978-1-55652-954-2 |page=38}}</ref><ref name=":2">{{cite book |last=Elliott |first=Victoria Grace |title=Yummy: A History of Desserts (A Graphic Novel) |date=30 November 2021 |publisher=Random House Children's Books |isbn=978-0-593-12439-0 |page=28 |language=en }}</ref> "ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ" ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ''ᱜᱩᱞ'' (ᱵᱟᱦᱟ) ᱟᱨ ''ᱟᱵᱽ'' (ᱫᱟᱜ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱫᱟᱜ]] ᱥᱚᱣᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ "ᱡᱟᱢᱩᱱ" ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱫᱽ|ᱠᱩᱫᱽ ᱡᱚ]] (''Syzygium jambolanum'') ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱯ ᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Banerjee |first1=Archana |last2=Dasgupta |first2=Nabasree |last3=De |first3=Bratati |date=May 2005 |title=In vitro study of antioxidant activity of Syzygium cumini fruit |journal=[[Food Chemistry (journal)|Food Chemistry]] |volume=90 |issue=4 |page=727 |doi=10.1016/j.foodchem.2004.04.033 }}</ref> ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱰᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ-ᱟ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-cFcH2ZHWLcC |title=Indian Food Tradition A Historical Companion |last=Achaya |first=K. T. |year=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-019562845-6 |access-date=2019-01-29 }}</ref>
== ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ==
''ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
<gallery class="center" widths="250" heights="250">
File:Gulab jamun , chenna payesh.jpg|ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱪ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
File:Gulab Jamun2.jpg|[[ᱪᱟᱥᱱᱤ|ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱟᱥᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
File:GulaabJamun.JPG|''[[ᱠᱮᱥᱚᱨ]]'' ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
File:Gulab Jamun Delhi.JPG|''[[ᱵᱚᱨᱚᱠ]]'' ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
File:Gulaab Jamoon.jpg|ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱠᱚ
File:Mini Gulab Jamun.jpg|ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
File:Canned Gulab Jamun.jpg|ᱴᱤᱬ ᱰᱟᱵᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ
</gallery>
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ==
[[File:KalaJamoon.JPG|thumb|ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ, ᱠᱟᱞᱟ ᱡᱟᱢᱩᱱ]]
[[File:Pantua - Kolkata 2011-09-20 5431.JPG|thumb|ᱪᱷᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''[[ᱯᱟᱱᱛᱩᱣᱟ]]'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾]]
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ===
[[File:Gulabjamun op.jpg|thumb|upright|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ]]
''ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱨᱮ, ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞᱟ ᱡᱟᱢᱩᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ''ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱳᱣᱟ, ᱢᱟᱭᱫᱟ, ᱵᱮᱠᱤᱝ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱤᱯᱤᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱷᱟᱫᱞᱮᱭᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱳ ᱡᱟᱢ ᱥᱮ [[ᱯᱟᱱᱛᱩᱣᱟ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ᱾ [[ᱞᱮᱰᱤᱠᱮᱱᱤ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱛᱩᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Richardson |first=Tim H. |url=https://books.google.com/books?id=ETluYRHyjKwC&pg=PA334 |title=Sweets: A History of Candy |publisher=Bloomsbury USA |year=2002 |isbn=1-58234-229-6 |page=334}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱖–᱖᱒ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱠᱮᱱᱤᱝ ᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ [[ᱞᱮᱰᱤ ᱠᱮᱱᱤᱝ|ᱞᱮᱰᱤ ᱠᱮᱱᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱦᱤᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Zubairi |first=Ramsha |date=2024-09-10 |title=Ledikeni, the Bengali Sweet Made for Lady Canning |url=https://eatyourworld.com/blog/ledikeni-the-bengali-sweet-fit-for-a-lady/ |access-date=2026-09-01 |website=Eat Your World |language=en-US}}</ref>
[[ᱡᱚᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ [[ᱠᱟᱴᱟᱝᱜᱤ]] ᱫᱚ "ᱡᱷᱩᱨᱨᱮ ᱠᱟ ᱨᱚᱥᱜᱩᱞᱞᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.patrika.com/jabalpur-news/testy-gulab-jamun-of-katangi-20157/ |title=यहां के रसगुल्लों के लिए थम जाते हैं वाहनों के पहिए |website=www.patrika.com |date=10 January 2016 |access-date=24 September 2019}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱬ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱮᱥᱤ ᱜᱷᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾<ref>{{Cite web |url= |title=Folk music. Katangi ke rasgulla. AKASH sahu. |date=31 May 2016 |via=www.youtube.com |access-date=24 September 2019}}</ref>
[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ, ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱰᱟᱹᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ "ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱠᱤ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ" ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾
ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱣᱟ]] ᱨᱮ "ᱢᱟᱣᱟ ᱵᱟᱴᱤ" ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mawa Bati {{!}} District Raisen, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://raisen.nic.in/en/culinary-delight/mawa-bati/ |access-date=2023-11-24 |language=en-US}}</ref>
[[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ [[ᱟᱨᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱴᱷᱟᱭ "ᱢᱟᱠᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱰᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M. |first=Serena Josephine M. |date=March 2, 2013 |title=In search of Arcot Makkan Peda |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/in-search-of-arcot-makkan-peda/article4462220.ece |work=[[The Hindu]]}}</ref> [[ᱠᱩᱢᱵᱷᱚᱠᱳᱬᱚᱢ]] ᱦᱚᱸ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=Nainar |first=Nahla |date=July 26, 2018 |title=Sweetmeats for the sweet toothed |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/sweetmeats-for-the-sweet-toothed/article24520931.ece |work=[[The Hindu]]}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱛᱩᱣᱟ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱩᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ: ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱡᱟᱢ ({{Lang|bn|গোলাপ জাম}}) ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱳ ᱡᱟᱢ ({{Lang|bn|কালো জাম}})᱾
=== ᱱᱮᱯᱟᱲ ===
ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱴᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ ({{Lang|ne|लालमोहन}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱤᱴᱷᱟᱭ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ᱾ [[ᱛᱤᱦᱟᱨ (ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ)|ᱛᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱭ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ-ᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=sampurna |title=सबैको प्यारो लालमोहन |url=https://sampurnaweekly.com/news/2315 |access-date=2022-12-05 |website=Sampurna Weekly |language=en |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205060129/https://sampurnaweekly.com/news/2315 |url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱞᱳᱪᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱳᱱᱟᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
1uplebjpqc487mee4rf2727kguqkmzl
ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ
0
38301
199356
199234
2026-10-29T03:53:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199356
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱳᱞ
| native_name = কাঠি রোল
| image = Kolkata Rolls.jpg
| image_size = 225px
| caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ
| alternate_name = ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ
| national_cuisine = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type = [[ᱨᱳᱞ]]
| main_ingredient = ᱵᱷᱤᱰᱤ/ᱠᱷᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱞ ᱠᱮᱪᱮᱫ, ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ/ᱨᱩᱴᱤ, ᱵᱤᱞᱤ (ᱚᱢᱞᱮᱴ)
| served =
| variations = ᱟᱭᱢᱟ, ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ
| calories =
| other =
}}
'''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ-ᱛᱤᱥ '''ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱳᱞ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ; {{langx|bn|কাঠি রোল}}<ref>{{Cite web|url=http://www.shabdkosh.com/bn/translate?e=kathi&l=bn|title=kathi - Meaning in Bengali - kathi in Bengali - Shabdkosh {{!}} অভিধান : English Bengali Dictionary and Translation|last=Shabdkosh.com|website=www.shabdkosh.com|access-date=2016-05-01}}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Banerji |first1=Urvija |title=The Kati Roll Can Be Traced Back to One Kolkata Restaurant |url=https://www.atlasobscura.com/articles/the-kati-roll-can-be-traced-back-to-one-kolkata-restaurant |access-date=21 July 2024 |date=3 May 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠ ᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ/ᱨᱩᱴᱤ ([[ᱨᱩᱴᱤ]]) ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ, {{Transliteration|bn|kati}} ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱠᱟᱴᱷᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤᱠ' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ''ᱨᱳᱞ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ, ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱢᱩᱜᱷᱞᱟᱭᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱢᱩᱜᱷᱞᱟᱭᱤ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="theculturetrip"/><ref name="Moneycontrol"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱳᱞ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Sanghvi |first1=Vir |author1-link=Vir Sanghvi |title=Rude Food by Vir Sanghvi: Roll redemption |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/rude-food-by-vir-sanghvi-roll-redemption/story-WLkxCkUTD0BSDcINWNAALI.html |access-date=22 October 2022 |work=[[Hindustan Times]] |date=12 July 2020 |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ-ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ [[ᱵᱟᱹᱵᱩ (ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ)|ᱵᱟᱹᱵᱩ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱡᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱚᱪᱚᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="itinari">{{cite news |last1=Majumder |first1=Hitaishi |title=Nizam's Restaurant: the story of the Kolkata kathi roll |url=https://www.itinari.com/nizam-s-restaurant-the-story-of-the-kolkata-kathi-roll-bgaw |access-date=22 October 2022 |work=itinari |date=1 October 2019 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱪᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="theculturetrip">{{cite news |last1=Nambiar |first1=Sridevi |title=How The Famous Kathi Roll Originated At Kolkata's Nizam's Restaurant |url=https://theculturetrip.com/asia/india/articles/how-the-famous-kathi-roll-originated-at-kolkatas-nizams-restaurant/ |access-date=22 October 2022 |work=Culture Trip |date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022191634/https://theculturetrip.com/asia/india/articles/how-the-famous-kathi-roll-originated-at-kolkatas-nizams-restaurant/ |archive-date=22 October 2022 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Kathiroll.jpg|right|180px|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ]]
ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱠᱟᱴᱤ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱤᱠ ᱠᱚ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱠ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ {{Transliteration|bn|ᱠᱟᱴᱷᱤ}} ᱥᱮ 'ᱫᱟᱹᱨᱠᱟᱹ/ᱠᱟᱴᱷᱤ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱚᱲᱚᱛ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱢᱮᱥᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ (ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ 'ᱠᱟᱴᱤ' ᱥᱮ 'ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ' ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱳᱞ ᱥᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱳᱞ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱱᱟᱱ]] ᱥᱮ [[ᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱨᱩᱴᱤ|ᱨᱩᱢᱟᱞᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="Moneycontrol">{{cite news |last1=Mukherjee |first1=Kamalika |title=Kolkata-style kathi roll: The origin story, competition, and present-day avatar |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/lifestyle-trends/kolkata-style-kathi-roll-the-origin-story-competition-and-present-day-avatar-8874361.html |access-date=22 October 2022 |work=[[Moneycontrol]] |date=July 25, 2022 |language=en}}</ref>
[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ, ᱨᱳᱞ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱨᱳᱞ-ᱮᱨ-ᱫᱳᱠᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱢᱩᱝ ''ᱨᱳᱞ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠ-ᱛᱷᱟᱠ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ 'ᱠᱟᱴᱤ' [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱫᱚ ᱫᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱞᱱᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱨᱟ-ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱟ-ᱛᱤᱠᱤ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱵᱷᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱤᱞᱤ ᱢᱮᱥᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱯᱚᱜᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱞᱟᱴᱷᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱠᱟᱴᱤ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱠᱷᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱞ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠ (ᱠᱟᱴᱷᱤ) ᱨᱮ ᱜᱩᱛᱩ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱝᱜᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱳᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱥᱚᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱲᱚᱪᱟᱲᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ (ᱵᱤᱞᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱳᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱥ, ᱠᱟᱹᱡ ᱥᱤᱨᱠᱟ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱛᱤᱥ-ᱛᱤᱥ [[ᱪᱟᱴ ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱮᱫ ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱨᱳᱞᱟ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ)᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱟᱨᱟ ᱨᱳᱞ ᱜᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱳᱞ ᱜᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ, ᱟᱹᱞᱩ, [[ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ]], ᱢᱮᱥᱟ ᱩᱛᱩ-ᱟᱲᱟᱜ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱠᱷᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ, ᱥᱮ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱪᱩᱣᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱤᱪᱩᱣᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ-ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱷᱩᱰ ᱪᱮᱱ [[ᱴᱟᱠᱳ ᱵᱮᱞ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ "ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱟᱱ-ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱵᱩᱨᱤᱴᱳ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱤᱴᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Kati Roll}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱷᱩᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Hors d'oeuvres]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱰᱣᱤᱪ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
q0wddpazpk6kblqq4ytolo7e4nw0rgo
ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ
0
38319
199342
199334
2026-10-28T12:49:33Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
Redirected page to [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ (ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ)]]
199342
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ (ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ)]]
9vt04kfpqsjape1pzi0a9nco4i3yy7p
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ
0
38320
199336
2026-10-28T12:22:24Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ,
199336
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ
| image = OpenSpeaks-pcj-Gorum-Balaram Muduli-OG-Use of Gorum Language.webm
| image_caption = ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]], [[ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ
| region1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| pop1 = ᱙,᱔᱔᱕
| ref1 = <ref name="Cen2011">{{cite web|title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html|website=Census of India|publisher=Ministry of Home Affairs, India|accessdate=15 October 2017}}</ref>
| languages = [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]]
| Script =
| religions =
| related_groups = [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ]], [[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ]]
| native_name =
| native_name_lang =
| regions = {{IND}}
}}
'''ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ''' ('''ᱯᱮᱨᱮᱝᱜᱤ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱥᱮ '''ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱦᱚᱲ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ==
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱯᱮᱨᱟᱝᱜᱟ" ᱥᱮ "ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱝ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=":0">{{cite web |title=Parenga |url=https://www.scstrti.in/index.php/91-tribes/199-parenga |website=www.scstrti.in |publisher=Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute |access-date=9 March 2026}}</ref><ref name="Tribal Museum">{{Cite web |title=Perenga |url=https://atlcodisha.in/uploads/images/tribes/PERENGA.pdf |website=Academy of Tribal Language and Culture |publisher=[[Government of Odisha]]}}</ref>
ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱜᱳᱨᱩᱢ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱦᱟ-ᱡᱚᱲ ''gV-'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱦᱟ ''-rum'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ" ᱥᱮ "ᱯᱩᱥᱤ" ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ: ᱜᱳᱨᱩᱢ ''rumaŋ'' "ᱯᱩᱥᱤ", ᱜᱩᱛᱳᱵᱽ ''girem'' "ᱯᱩᱥᱤ")᱾<ref>{{cite book|last1=Anderson|first1=Gregory D. S.|last2=Rau|first2=Felix|title=The Munda Languages|chapter=Gorum|place=New York|publisher=Routledge|date=2008|isbn=0-415-32890-X|pages=381–433}}</ref>
== ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[File:OpenSpeaks-Pcj-Gorum-Opino Gomango-Boloram Muduli-Language in Children's Education.webm|thumb|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ]]
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱞᱚᱢᱛᱟᱯᱩᱴ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=Odisha State Tribal Museum {{!}} Parenga |url=https://ostm.in/tribes_of_odisha/parenga/ |access-date=2026-03-09 |language=en-GB}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟᱦᱟᱱᱰᱤ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱔᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔,᱕᱓᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱙᱑᱓ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱩᱸᱰᱟᱼᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Population Profile of Scheduled Tribes in Orissa: Parenga |url=https://kbk.nic.in/tribalprofile/Perenga.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226004134/https://kbk.nic.in/tribalprofile/Perenga.pdf |archive-date=2024-02-26 |access-date=2026-03-09 |website=kbk.nic.in}}</ref> ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱚᱭᱦᱟ" ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite book |title=Pāreṅgā jībanadhārā |date=|last=Sahu|first=Ananta Charan|publisher=Academy of Tribal Dialects & Culture|year=2010|last2=Pradhan|first2=Bibhutibhushan|last3=Mohanty|first3=Krishna Kumar}}</ref>
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟ–ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Tribal Museum"/>
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ==
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱵᱟᱹᱭᱥᱭᱚ" ᱟᱨ "ᱯᱩᱛᱩᱞᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱳᱱᱛᱟᱞ" ([[ᱵᱤᱧ|ᱠᱟᱨᱟᱴ ᱵᱤᱧ]]), "ᱠᱷᱚᱨᱟ" ([[ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ]]), "ᱠᱷᱤᱞᱞᱟ" ([[ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ]]), "ᱯᱟᱝᱜᱤ" ([[ᱜᱤᱫᱤ]]), "ᱠᱷᱤᱱᱵᱩᱰᱤ" ([[ᱵᱟᱱᱟ]]), "ᱢᱟᱪᱷᱟ" ([[ᱦᱟᱹᱠᱩ]]) ᱟᱨ "ᱜᱳᱞᱟᱨᱤ" ([[ᱵᱤᱧ]])᱾<ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite book |last=Ota |first=A.B. |url=http://archive.org/details/in.gov.tribals.73842 |title=Parenga |last2=Patel |first2=B. |last3=Paikray |first3=B.K. |date= |publisher=Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute (SCSTRTI) |year=2018 |location=Bhubaneswar}}</ref>
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱟᱯᱟᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱟᱯᱟᱛ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱤᱫᱼᱵᱟᱹᱦᱩᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱼᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚᱼᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱨᱟᱼᱯᱩᱨᱵᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ᱾<ref name=":1" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
fwozmi2chhfwtoydbw4iymcmcy78vhf
199337
199336
2026-10-28T12:23:48Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
199337
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ
| image = OpenSpeaks-pcj-Gorum-Balaram Muduli-OG-Use of Gorum Language.webm
| image_caption = ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]], [[ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ
| region1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| pop1 = ᱙,᱔᱔᱕
| ref1 = <ref name="Cen2011">{{cite web|title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html|website=Census of India|publisher=Ministry of Home Affairs, India|accessdate=15 October 2017}}</ref>
| languages = [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]]
| Script =
| religions =
| related_groups = [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ]], [[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ]]
| native_name =
| native_name_lang =
| regions = {{IND}}
}}
'''ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ''' ('''ᱯᱮᱨᱮᱝᱜᱤ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱥᱮ '''ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱦᱚᱲ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ==
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱯᱮᱨᱟᱝᱜᱟ" ᱥᱮ "ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱝ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=":0">{{cite web |title=Parenga |url=https://www.scstrti.in/index.php/91-tribes/199-parenga |website=www.scstrti.in |publisher=Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute |access-date=9 March 2026}}</ref><ref name="Tribal Museum">{{Cite web |title=Perenga |url=https://atlcodisha.in/uploads/images/tribes/PERENGA.pdf |website=Academy of Tribal Language and Culture |publisher=[[Government of Odisha]]}}</ref>
ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱜᱳᱨᱩᱢ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱦᱟ-ᱡᱚᱲ ''gV-'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱦᱟ ''-rum'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ" ᱥᱮ "ᱯᱩᱥᱤ" ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ: ᱜᱳᱨᱩᱢ ''rumaŋ'' "ᱯᱩᱥᱤ", ᱜᱩᱛᱳᱵᱽ ''girem'' "ᱯᱩᱥᱤ")᱾<ref>{{cite book|last1=Anderson|first1=Gregory D. S.|last2=Rau|first2=Felix|title=The Munda Languages|chapter=Gorum|place=New York|publisher=Routledge|date=2008|isbn=0-415-32890-X|pages=381–433}}</ref>
== ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[File:OpenSpeaks-Pcj-Gorum-Opino Gomango-Boloram Muduli-Language in Children's Education.webm|thumb|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ]]
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱞᱚᱢᱛᱟᱯᱩᱴ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=Odisha State Tribal Museum {{!}} Parenga |url=https://ostm.in/tribes_of_odisha/parenga/ |access-date=2026-03-09 |language=en-GB}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟᱦᱟᱱᱰᱤ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱔᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔,᱕᱓᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱙᱑᱓ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱩᱸᱰᱟᱼᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Population Profile of Scheduled Tribes in Orissa: Parenga |url=https://kbk.nic.in/tribalprofile/Perenga.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226004134/https://kbk.nic.in/tribalprofile/Perenga.pdf |archive-date=2024-02-26 |access-date=2026-03-09 |website=kbk.nic.in}}</ref> ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱚᱭᱦᱟ" ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite book |title=Pāreṅgā jībanadhārā |date=|last=Sahu|first=Ananta Charan|publisher=Academy of Tribal Dialects & Culture|year=2010|last2=Pradhan|first2=Bibhutibhushan|last3=Mohanty|first3=Krishna Kumar}}</ref>
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟ–ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Tribal Museum"/>
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ==
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱵᱟᱹᱭᱥᱭᱚ" ᱟᱨ "ᱯᱩᱛᱩᱞᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱳᱱᱛᱟᱞ" ([[ᱵᱤᱧ|ᱠᱟᱨᱟᱴ ᱵᱤᱧ]]), "ᱠᱷᱚᱨᱟ" ([[ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ]]), "ᱠᱷᱤᱞᱞᱟ" ([[ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ]]), "ᱯᱟᱝᱜᱤ" ([[ᱜᱤᱫᱤ]]), "ᱠᱷᱤᱱᱵᱩᱰᱤ" ([[ᱵᱟᱱᱟ]]), "ᱢᱟᱪᱷᱟ" ([[ᱦᱟᱹᱠᱩ]]) ᱟᱨ "ᱜᱳᱞᱟᱨᱤ" ([[ᱵᱤᱧ]])᱾<ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite book |last=Ota |first=A.B. |url=http://archive.org/details/in.gov.tribals.73842 |title=Parenga |last2=Patel |first2=B. |last3=Paikray |first3=B.K. |date= |publisher=Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute (SCSTRTI) |year=2018 |location=Bhubaneswar}}</ref>
ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱟᱯᱟᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱟᱯᱟᱛ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱤᱫᱼᱵᱟᱹᱦᱩᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱼᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚᱼᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱨᱟᱼᱯᱩᱨᱵᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ᱾<ref name=":1" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
obz1btba5h97e9zbcugvh47lx5g557h
ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ
0
38321
199338
2026-10-28T12:32:39Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱱᱟᱣᱟ
199338
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ|ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ]]
| image = Rajesh Khullar and Rajeev Topno (EDS12).jpg
| caption = ᱳᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱩᱞᱞᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱴᱳᱯᱱᱳ
| image_size = 310x250px
| office1 = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]] ᱨᱮᱱ [[Senior Advisor|ᱥᱮᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ]]
| 1blankname1 = ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| 1namedata1 = [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱩᱞᱞᱟᱨ]]
| predecessor1 = [[ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱢᱤᱛᱛᱚᱞ]]
| successor1 = ᱱᱤᱠᱩᱸᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ
| term_start1 = ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱐
| term_end1 = ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔
| office2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[Private secretary|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ)]]
| prime_minister2 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]
| successor2 = [[ᱦᱟᱨᱫᱤᱠ ᱥᱟᱦ]]
| term_start2 = ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔
| term_end2 = ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱐
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|05|28}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| education = (ᱵᱤ.ᱮ) [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]<br>[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| occupation = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ|ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ]], ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱴ
}}
'''ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱔, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱙᱙᱖ ᱵᱮᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ (ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ) ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱣᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Rajiv Topno appointed Modi's private secretary|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Rajiv-Topno-appointed-Modis-private-secretary/articleshow/36780122.cms|accessdate=7 July 2014|work=The Times of India|date=19 June 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Rajeev Topno, private secretary to PM Modi, gets World Bank assignment|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-s-key-aide-rajeev-topno-gets-world-bank-assignment/story-Lh6aBrMQvZOze0vgkGpaeL.html|accessdate=21 July 2024|work=Hindustan Times|date=4 June 2020}}</ref><ref name="info">{{cite web|title=Executive Record Sheet Generator (IAS Officers|url=http://persmin.nic.in/ersheet/MultipleERS.asp?HiddenStr=01GJ028900|website=persmin.nic.in|accessdate=7 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Indian Administrative Service|url=http://gad.gujarat.gov.in/Personnel/DisplayIAS.htm|website=gujarat.gov.in|accessdate=7 July 2014}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱫᱤᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱩᱪ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="info" /> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news|title=Rajeev Topno private secretary to Modi|url=https://www.thehindu.com/news/national/rajeev-topno-private-secretary-to-modi/article6127407.ece|access-date=12 October 2014|agency=The Hindi|date=19 July 2014}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱔ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱟᱹᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ]]
gm2twqpvdr4552z4m4l8nt4v3944c0i
199339
199338
2026-10-28T12:33:15Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
199339
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ|ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ]]
| image = Rajesh Khullar and Rajeev Topno (EDS12).jpg
| caption = ᱳᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱩᱞᱞᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱴᱳᱯᱱᱳ
| image_size = 310x250px
| office1 = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]] ᱨᱮᱱ [[Senior Advisor|ᱥᱮᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ]]
| 1blankname1 = ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| 1namedata1 = [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱩᱞᱞᱟᱨ]]
| predecessor1 = [[ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱢᱤᱛᱛᱚᱞ]]
| successor1 = ᱱᱤᱠᱩᱸᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ
| term_start1 = ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱐
| term_end1 = ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔
| office2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[Private secretary|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ)]]
| prime_minister2 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]
| successor2 = [[ᱦᱟᱨᱫᱤᱠ ᱥᱟᱦ]]
| term_start2 = ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔
| term_end2 = ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱐
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|05|28}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| education = (ᱵᱤ.ᱮ) [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]<br>[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| occupation = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ|ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ]], ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱴ
}}
'''ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱔, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱙᱙᱖ ᱵᱮᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ (ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ) ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱣᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Rajiv Topno appointed Modi's private secretary|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Rajiv-Topno-appointed-Modis-private-secretary/articleshow/36780122.cms|accessdate=7 July 2014|work=The Times of India|date=19 June 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Rajeev Topno, private secretary to PM Modi, gets World Bank assignment|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-s-key-aide-rajeev-topno-gets-world-bank-assignment/story-Lh6aBrMQvZOze0vgkGpaeL.html|accessdate=21 July 2024|work=Hindustan Times|date=4 June 2020}}</ref><ref name="info">{{cite web|title=Executive Record Sheet Generator (IAS Officers|url=http://persmin.nic.in/ersheet/MultipleERS.asp?HiddenStr=01GJ028900|website=persmin.nic.in|accessdate=7 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Indian Administrative Service|url=http://gad.gujarat.gov.in/Personnel/DisplayIAS.htm|website=gujarat.gov.in|accessdate=7 July 2014}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱫᱤᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱩᱪ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="info" /> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news|title=Rajeev Topno private secretary to Modi|url=https://www.thehindu.com/news/national/rajeev-topno-private-secretary-to-modi/article6127407.ece|access-date=12 October 2014|agency=The Hindi|date=19 July 2014}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱟᱹᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ]]
hgpkwmhx0eqmdcqb7ou0mbtmzmwlwqg
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
0
38322
199347
2026-10-28T14:55:56Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} {{Infobox rail | railroad_name = '''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' | logo_filename = | logo_size = | system_map = Indianrailwayzones-numbered.png | map_caption = ᱑᱑-ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ | map_size = | marks = | image = | im..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199347
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail
| railroad_name = '''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ'''
| logo_filename =
| logo_size =
| system_map = Indianrailwayzones-numbered.png
| map_caption = ᱑᱑-ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| map_size =
| marks =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| locale = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ
| start_year = {{start date and age|df=yes|1951}}
| end_year =
| predecessor_line =
| successor_line =
| gauge = ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ
| old_gauge =
| electrification =
| length =
| hq_city = [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| website = [http://www.nwr.indianrailways.gov.in/ NWR official website]
}}
'''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="zones_and_divisions">{{cite web |title=Railway Zones and Divisions in The Country |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=168812. |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Railways (Government of India) |access-date=1 January 2025 |date=21 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]], [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱫᱚ ᱮᱱᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Zones and their Divisions in Indian Railways |url=http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |work=Indian Railways |access-date=13 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417132128/http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |archive-date=17 April 2012 |df=dmy }}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.nwr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,261 |title = Ajmer Railway Division|access-date = 13 January 2016 |website = [[Railway Board]]|publisher = [[Western Railway zone]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱵᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱟᱭᱴ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
{{See also|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱢ}}
==ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱚᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<br />
(ᱞᱮᱜᱮᱱᱰᱥ: ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ - ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ, ᱰᱤ - ᱰᱤᱡᱮᱞ, ᱡᱤ - ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ, ᱮᱢ - ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱤ - ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ)
* [[ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱮᱵᱤᱟᱨ) ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱥᱮᱰ ᱠᱚ: ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱰᱤ.ᱮᱢ᱒ᱮᱥ, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱰᱤ.ᱮᱢ᱓ᱮᱥ, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱰᱤ.ᱡᱤ᱔ᱮᱥ
==ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ
** [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ
* ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ
** [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ
* ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ
** [[ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ
* ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ, ᱟᱭᱢᱟ (ᱜᱩᱴ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ)
* ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱮᱭᱰ ᱯᱚᱥᱴ, ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ (ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ)
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ
* ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱟᱵᱩ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ
* ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ), ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱥᱩᱯᱚᱨᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱵᱩᱱᱭᱟᱹᱫᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱤ ᱟᱨ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ), ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱵᱩᱱᱭᱟᱹᱫᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱞᱳᱠᱳ), ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
==ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱡᱤᱞᱤᱧ==
* ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ
** ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱒,᱕᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱐.᱐᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱒,᱘᱗᱔.᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱘᱕.᱙᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱕,᱔᱔᱙.᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱓᱘᱖.᱐᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
** ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱖,᱖᱙᱖.᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱑᱖᱐.᱙᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱗᱓᱓.᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱕.᱗᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱗,᱓᱒᱙.᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱕᱕᱔.᱕᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
** ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
*** ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱗᱓᱒.᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱕.᱑᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱔᱔᱒.᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗᱔.᱘᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱑᱑᱗᱔.᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱓᱐.᱐᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
*** ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱑,᱑᱔᱙.᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱑᱔.᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱔᱖᱖.᱗᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱐.᱐᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱑,᱖᱑᱗.᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱐᱕.᱒᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ AJMER ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No.of stations in IR based on Pass. earning of 2011|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf|access-date=15 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=PASSENGER AMENITIES - CRITERIA= For Categorisation of Stations|url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|access-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="background:#fff;"
|-
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| style="text-align:center;" | '''A-1''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱑
| style="text-align:center;" | {{rws|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''A''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱖
| style="text-align:center;" | [[ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ]], {{rws|ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ}}, {{rws|ᱯᱷᱟᱞᱱᱟ}}, {{rws|ᱢᱟᱨᱣᱟᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱨᱟᱱᱤ}}, {{rws|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ}}
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''B''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱓
| style="text-align:center;" | [[ᱵᱤᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱣᱟᱨ]], [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱯᱤᱸᱰᱣᱟᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱤᱸᱰᱣᱟᱨᱟ]],
|-[[ᱡᱟᱣᱟᱭᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱤᱸᱰᱣᱟᱨᱟ]]
| style="text-align:center;" | '''C''' ᱛᱷᱚᱠ<br>(ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''D''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
| style="text-align:center;" | '''E''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''F''' ᱛᱷᱚᱠ<br>ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
| style="text-align:center;" | '''ᱜᱩᱴ'''
| style="text-align:center;" | '''-'''
| style="text-align:center;" | -
|}
ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ -
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|*]]
g3kyxnap18q4kpizpj3jb94pubnbujw
199367
199347
2026-10-29T11:08:29Z
MT731
2184
/* ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ */
199367
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail
| railroad_name = '''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ'''
| logo_filename =
| logo_size =
| system_map = Indianrailwayzones-numbered.png
| map_caption = ᱑᱑-ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| map_size =
| marks =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| locale = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ
| start_year = {{start date and age|df=yes|1951}}
| end_year =
| predecessor_line =
| successor_line =
| gauge = ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ
| old_gauge =
| electrification =
| length =
| hq_city = [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| website = [http://www.nwr.indianrailways.gov.in/ NWR official website]
}}
'''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="zones_and_divisions">{{cite web |title=Railway Zones and Divisions in The Country |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=168812. |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Railways (Government of India) |access-date=1 January 2025 |date=21 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]], [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱫᱚ ᱮᱱᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Zones and their Divisions in Indian Railways |url=http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |work=Indian Railways |access-date=13 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417132128/http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |archive-date=17 April 2012 |df=dmy }}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.nwr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,261 |title = Ajmer Railway Division|access-date = 13 January 2016 |website = [[Railway Board]]|publisher = [[Western Railway zone]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱵᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱟᱭᱴ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
{{See also|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱢ}}
==ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱚᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<br />
(ᱞᱮᱜᱮᱱᱰᱥ: ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ - ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ, ᱰᱤ - ᱰᱤᱡᱮᱞ, ᱡᱤ - ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ, ᱮᱢ - ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱤ - ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ)
* [[ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱮᱵᱤᱟᱨ) ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱥᱮᱰ ᱠᱚ: ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱰᱤ.ᱮᱢ᱒ᱮᱥ, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱰᱤ.ᱮᱢ᱓ᱮᱥ, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱰᱤ.ᱡᱤ᱔ᱮᱥ
==ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ
** [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ
* ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ
** [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ
* ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ
** [[ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ
* ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ, ᱟᱭᱢᱟ (ᱜᱩᱴ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ)
* ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱮᱭᱰ ᱯᱚᱥᱴ, ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ (ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ)
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱡᱳᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ
* ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱟᱵᱩ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ
* ᱰᱤᱵᱤᱡᱳᱱᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ), ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱥᱩᱯᱚᱨᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱵᱩᱱᱭᱟᱹᱫᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱤ ᱟᱨ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ), ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱵᱩᱱᱭᱟᱹᱫᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱞᱳᱠᱳ), ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
* ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
==ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱡᱤᱞᱤᱧ==
* ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ
** ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱒,᱕᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱐.᱐᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱒,᱘᱗᱔.᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱘᱕.᱙᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱕,᱔᱔᱙.᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱓᱘᱖.᱐᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
** ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱖,᱖᱙᱖.᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱑᱖᱐.᱙᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱗᱓᱓.᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱕.᱗᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱗,᱓᱒᱙.᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱕᱕᱔.᱕᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
** ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
*** ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱗᱓᱒.᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱕.᱑᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱔᱔᱒.᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗᱔.᱘᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱑᱑᱗᱔.᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱓᱐.᱐᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
*** ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱑,᱑᱔᱙.᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱑᱔.᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱔᱖᱖.᱗᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱐.᱐᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱜᱩᱴ ᱑,᱖᱑᱗.᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱐᱕.᱒᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ AJMER ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No.of stations in IR based on Pass. earning of 2011|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf|access-date=15 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=PASSENGER AMENITIES - CRITERIA= For Categorisation of Stations|url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|access-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="background:#fff;"
|-
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| style="text-align:center;" | '''A-1''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱑
| style="text-align:center;" | {{rws|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''A''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱖
| style="text-align:center;" | [[ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ]], {{rws|ᱟᱵᱩ ᱨᱚᱰ}}, {{rws|ᱯᱷᱟᱞᱱᱟ}}, {{rws|ᱢᱟᱨᱣᱟᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱨᱟᱱᱤ}}, {{rws|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ}}
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''B''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱓
| style="text-align:center;" | [[ᱵᱤᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱣᱟᱨ]], [[ᱵᱤᱡᱟᱹᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱡᱟᱹᱭᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱯᱤᱸᱰᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱤᱸᱰᱣᱟᱲᱟ]],
|-[[ᱡᱟᱣᱟᱭᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱤᱸᱰᱣᱟᱨᱟ]]
| style="text-align:center;" | '''C''' ᱛᱷᱚᱠ<br>(ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''D''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
| style="text-align:center;" | '''E''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''F''' ᱛᱷᱚᱠ<br>ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
| style="text-align:center;" | '''ᱜᱩᱴ'''
| style="text-align:center;" | '''-'''
| style="text-align:center;" | -
|}
ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ -
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|*]]
n1md6th5p0zhmo9am3dnaxgh1rd4eft
ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
14
38323
199352
2026-10-29T00:46:03Z
MT731
2184
"{{cat main}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199352
wikitext
text/x-wiki
{{cat main}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
15d0uxpoyret8ubqrm1zbgigrnvmn6e