ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
0
121
199472
198223
2026-11-03T23:26:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199472
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable floatright" style="width: 100px;"
|-
| colspan="2" | <gallery caption="ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ" widths="375" heights="480">
File:Thomas Edison2.jpg
</gallery>
|-
! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
|-
! colspan="3" style="background: #00FA1A;" | ᱡᱤᱭᱚᱱ
|-
! ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱔᱗
|-
! ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ
| ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑
|-
!ᱟᱯᱟᱛ
| [[ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ᱚᱜᱽᱰᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ]]
|-
! ᱮᱝᱜᱟᱛ
| [[ᱱᱟᱱᱥᱤ ᱢᱟᱛᱷᱤᱣᱩᱥ ᱤᱞᱤᱭᱚᱴ]]
|-
! ᱮᱱᱮᱢ
| ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ
*ᱯᱷᱚᱱᱚᱜᱨᱟᱯᱷ
*ᱥᱴᱚᱠ ᱴᱤᱠᱚᱨ
*ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱫᱟᱲᱮ
*ᱢᱮᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱚᱨ
|-
!ᱫᱤᱥᱚᱢ
|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ
|-
!ᱥᱩᱦᱤ
|
<gallery widths="300" heights="100">
File: Thomas Alva Edison Signature.svg
</gallery>
|}
'''ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ''' (᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱔᱗ - ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱤᱨᱤᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>cite news|author1=Adrian Wooldridge|authorlink1=Adrian Wooldridge|title=The alphabet of success|url=https://www.economist.com/news/special-report/21707053-superstars-need-dazzling-range-qualities-alphabet-success|accessdate=September 16, 2016|work=[[The Economist]]|date=September 15, 2016</ref><ref name="Sproule1">cite book|last1=Sproule|first1=Anna|title=Thomas Alva Edison : The World's Greatest Inventor|date=2000|publisher=Blackbirch Press|location=Woodbridge, CT|isbn=9781567113310|edition=1st U.S. ed.</ref><ref name="SoNJ1">cite web|title=Hangout - Thomas Edison|url=http://www.state.nj.us/hangout_nj/200408_edison_p1.html|website=www.state.nj.us|publisher=State of New Jersey</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥᱼᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ '''ᱯᱷᱚᱱᱚᱜᱨᱟᱯᱷ, ᱥᱤᱱᱢᱟ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱵᱟᱹᱛᱤ''' ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱮᱢᱤᱡ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱞᱚᱯᱟᱨᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱫᱩᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
<br>ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱩᱨᱩᱫᱷᱩᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟᱭ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱥᱴᱚᱠ ᱴᱤᱠᱚᱨ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱚᱴ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱟᱜ]], ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱮᱴᱨᱤ]], ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱢᱚᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱚᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱱ ᱾ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]] ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ [[ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱫᱟᱲᱮ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱚᱲᱟᱜ]], [[ᱵᱮᱯᱟᱨ]], [[ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]] ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ '''ᱢᱭᱟᱱᱦᱟᱴᱚᱱ ᱫᱤᱯᱚ''', ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="coned1">cite web|url=http://www.coned.com/history/electricity.asp |title=Con Edison: A Brief History of Con Edison – electricity |publisher=Coned.com |date=January 1, 1998 |accessdate=October 11, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030164753/http://www.coned.com/history/electricity.asp |archivedate=October 30, 2012 |df=</ref>
==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ==
ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ '''ᱳᱦᱤᱭᱚ''' ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱨᱴ ᱦᱭᱩᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱪᱤᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ [[ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ᱚᱜᱽᱰᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ [[ᱱᱟᱱᱥᱤ ᱢᱟᱛᱷᱤᱣᱩᱥ ᱤᱞᱤᱭᱚᱴ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱮᱭᱟᱭᱟᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱚᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱓᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱨᱟᱣᱞᱮᱱ ᱢᱟᱠᱮᱧᱡᱤ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱦᱯᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱛᱮ ᱰᱚᱪ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱚᱱᱮᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
<br />ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮ ᱛᱷᱤᱛ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱠᱚᱣᱤᱡ ᱢᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱵᱷᱮᱨᱮᱸᱰ ᱟᱝᱜᱽᱞᱮ ''ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚᱣᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱜᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱜᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
<br>ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱥᱟᱹᱛᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ==
ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]] ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱟᱹᱲᱟᱠᱟᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ '''ᱡᱮᱢᱤ ᱢᱮᱠᱮᱱᱡᱤ''' ᱾ ᱡᱮᱢᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ''ᱡᱮ.ᱭᱩ. ᱢᱮᱠᱮᱱᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱶᱩᱴ ᱠᱞᱮᱢᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱮᱱ ᱛᱮ ᱴᱮᱞᱮᱜᱨᱟᱯᱷ ᱚᱯᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱭᱚᱢ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱫᱚ ''ᱥᱴᱟᱨᱰᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱚᱝᱠᱥᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱡᱩᱨᱤ ᱡᱚᱛᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ==
᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱰᱨᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱮᱯᱮᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
* ᱢᱟᱨᱤᱭᱚ ᱤᱥᱴᱤᱞᱮᱰ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
* ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱱᱭᱚᱨ
* ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱥᱞᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
<br>ᱢᱮᱨᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱬ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱵᱨᱮᱱ ᱴᱭᱩᱢᱚᱨ''' ᱥᱮ '''ᱢᱚᱨᱯᱷᱤᱱ ᱚᱵᱷᱚᱨᱰᱚᱡᱽ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾
<br>ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱒᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱩᱲᱤ '''ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱞᱚᱨ''' ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱚᱨ]]ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
* ᱢᱟᱰᱮᱞᱤᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
* ᱪᱟᱨᱞᱮᱥ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
* ᱛᱷᱤᱭᱚᱰᱚᱨ ᱢᱤᱞᱚᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20140319230710/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0104 "January 4, 1903: Edison Fries an Elephant to Prove His Point"] – ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' article about Edison's "macabre form of a series of animal electrocutions using AC."
* [https://web.archive.org/web/20160104005621/http://www.nps.gov/nr/twhp/wwwlps/lessons/25edison/25edison.htm "The Invention Factory: Thomas Edison's Laboratories"] National Park Service (NPS)
* [http://www.shapell.org/Collection/Historical-Figures/Edison-Thomas Thomas Edison Personal Manuscripts and Letters]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Scientist]]
op5yzpn2iscppluqvkgmociv69dmg0u
ᱠᱟᱨᱞ ᱢᱟᱨᱠᱥ
0
229
199487
196452
2026-11-04T03:57:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199487
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Karl Marx
| honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100|FRSA}}<ref>Marx [http://www.calmview2.eu/RSA/CalmViewA/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=RSA%2fSC%2fIM%2f701%2fS1000&pos=9 became a Fellow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416202116/http://www.calmview2.eu/RSA/CalmViewA/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=RSA%2fSC%2fIM%2f701%2fS1000&pos=9 |date=2018-04-16 }} of the highly prestigious [[Royal Society of Arts]], London, in 1862.</ref>
| image = Karl Marx_001.jpg
| caption = Karl Marx in 1875
| birth_date = {{birth date|df=yes|1818|05|05}}
| birth_place = [[Trier]], [[Grand Duchy of the Lower Rhine]], [[Kingdom of Prussia]] (now Trier, [[Germany]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1883|03|14|1818|05|05}}
| death_place = [[London]], [[England]], [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]]
| resting_place = [[Tomb of Karl Marx]], [[Highgate Cemetery]], London, England, United Kingdom
| residence = Germany, France, Belgium, United Kingdom
| nationality = {{unbulleted list|Prussian (1818–1845)|[[Statelessness|Stateless]] (after 1845)}}
| spouse = {{marriage|[[Jenny von Westphalen]]|19 June 1843|2 December 1881|end=died}}
| children = 7, including [[Jenny Longuet|Jenny]], [[Laura Marx|Laura]], and [[Eleanor Marx|Eleanor]]
| father = [[Heinrich Marx]]
| mother = [[Henriette Pressburg]]
| relatives = {{unbulleted list|[[Louise Juta]] (sister)|[[Jean Longuet]] (grandson)}}
| module = {{Infobox philosopher|embed=yes
| alma_mater = {{unbulleted list|[[University of Bonn]]|[[University of Berlin]]|[[University of Jena]] ([[Doctor of Philosophy|Ph.D.]])<ref name="willamette1">{{cite web | url=http://willamette.edu/cla/classics/careers/marx/index.html | title=Classics: Karl Marx | access-date=2019-06-21 | archive-date=2020-04-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200416055434/https://www.willamette.edu/cla/classics/careers/marx/index.html | url-status=dead }}</ref>}}
| era = [[19th-century philosophy]]
| region = [[Western philosophy]]
| school_tradition = {{unbulleted list|[[Continental philosophy]]|[[Marxism]]|[[Correspondence theory of truth]]<ref>Bhikhu Parekh, ''Marx's Theory of Ideology'', Routledge, 2015, p. 203.</ref>}}
| main_interests = Philosophy, economics, history, politics
| notable_ideas = [[:Template:Marxism|Marxist terminology]], [[surplus value]], contributions to the [[labour theory of value]], [[class struggle]], [[Marx's theory of alienation|alienation]] and exploitation of the worker, [[historical materialism|materialist conception of history]]
| influences = [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|G.W.F. Hegel]]{{•}} [[Ludwig Feuerbach]]{{•}} [[Charles Darwin]]{{•}} [[Charles Babbage]]<ref>{{Cite web|url=http://arch.oucs.ox.ac.uk/detail/94555/index.html|title=(ARCH) Babbage pages|website=arch.oucs.ox.ac.uk|access-date=2019-06-21|archive-date=2016-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222104050/http://arch.oucs.ox.ac.uk/detail/94555/index.html|url-status=dead}}</ref>{{•}} [[Lycurgus of Sparta]]<ref name="autogenerated1">[[Plutarch]], [http://classics.mit.edu/Plutarch/lycurgus.html Biography of Lycurgus]</ref>{{•}} [[Aristotle]]{{•}} [[Epicurus]]{{•}} [[Jean-Jacques Rousseau]]{{•}} [[Baruch Spinoza]]{{•}} [[Jean Charles Léonard de Sismondi]]<ref name="Paresh">{{cite book |last1=Chattopadhyay |first1=Paresh |title=Marx's Associated Mode of Production: A Critique of Marxism |date=2016 |publisher=Springer |pages=39–41}}</ref>{{•}} [[Friedrich Wilhelm Schulz]]<ref name="Levine">{{cite book |last1=Levine |first1=Norman |title=Divergent Paths: The Hegelian foundations of Marx's method |url=https://archive.org/details/divergentpathshe0000levi |date=2006 |publisher=Lexington Books |page=[https://archive.org/details/divergentpathshe0000levi/page/223 223]}}</ref><ref name="autogenerated144">Jonathan Sperber, ''Karl Marx: A Nineteenth-Century Life'', p. 144</ref>{{•}} [[David Ricardo]]{{•}} [[Adam Smith]]{{•}} [[Adam Ferguson]]<ref>{{cite journal |last1=Hill |first1=Lisa |title=Adam Smith, Adam Ferguson and Karl Marx on the Division of Labour |journal=Journal of Classical Sociology |date=2007 |volume=7 |issue=3 |pages=339–66 |url=https://www.researchgate.net/publication/275893490}}</ref>{{•}} [[Friedrich Engels]]{{•}} [[Pierre-Joseph Proudhon]]{{•}} [[Constantin Pecqueur]]<ref>Allen Oakley, [https://books.google.com/books?id=L949AAAAIAAJ&dq ''Marx's Critique of Political Economy: 1844 to 1860''], Routledge, 1984, p. 51.</ref>{{•}} [[Henri de Saint-Simon]]{{•}} [[Robert Owen]]{{•}} [[William Thompson (philosopher)|William Thompson]]{{sfn|Marx|pp. 397–99}}{{•}} [[Charles Fourier]]{{•}} [[Baron d'Holbach]]<ref>Mehring, Franz, ''Karl Marx: The Story of His Life'' (Routledge, 2003) p. 75</ref>{{•}} [[Justus von Liebig]]<ref>John Bellamy Foster. "Marx's Theory of Metabolic Rift: Classical Foundations for Environmental Sociology", ''American Journal of Sociology'', Vol. 105, No. 2 (September 1999), pp. 366–405.</ref>{{•}} [[Ludwig von Westphalen]]{{•}} [[Max Stirner]]{{•}} [[François-Noël Babeuf]]{{•}} [[Voltaire]]{{•}} [[Giambattista Vico]]{{•}} [[Maximilien Robespierre]]{{•}} [[William Shakespeare]]{{•}} [[Johann Wolfgang von Goethe]]{{•}} [[Claude Adrien Helvétius]]{{•}} [[François Guizot]]{{•}} [[Moses Hess]] {{•}} [[Victor d'Hupay]]
| influenced = [[List of Marxists]]
| signature = Karl Marx Signature.svg
}}
}}
'''ᱠᱟᱨᱞ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱢᱟᱨᱠᱥ''' (᱑᱘᱑᱘ ᱼ ᱑᱘᱘᱓) ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱥᱤᱭᱟ., ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ-ᱟ.ᱨᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱟᱛ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱢᱮ ᱑᱘᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱨᱮᱵᱮᱥ (ᱯᱨᱚᱥᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱣᱤᱥ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱮᱥᱛᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱗ ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱵᱳᱱᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱥ ᱠᱚᱭ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱜᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱥ ᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱢᱩᱦᱱᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱓᱙-᱔᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱢᱚᱠᱨᱤᱴᱳᱥ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱠᱭᱩᱨᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱠᱩᱛᱤᱭᱟ. ᱥᱟᱱᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱟᱱᱟᱝ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
'''ᱡᱟᱱᱟᱢ''' : - ᱠᱟᱨᱞ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱕ ᱢᱮ ᱑᱘᱑᱘, ᱛᱨᱤᱭᱮᱨ, ᱯᱨᱚᱥᱤᱭᱟ
'''ᱜᱩᱨ''' ᱺ- ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱘᱓ (ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱖᱔) [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ
'''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ''' ᱺ- ᱠᱮᱨᱮᱥᱛᱟᱱ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱵᱟ.ᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ (ᱵᱮᱼᱫᱷᱚᱨᱚᱢ)
'''ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱚᱛᱮ (ᱮᱨᱟ)''' ᱺ- ᱡᱮᱱᱤ ᱣᱮᱥᱴᱯᱷᱮᱞᱚᱱ
==ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱔᱒ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱤᱱᱟ. ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱳᱞᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ "ᱨᱟᱭᱱᱮᱥ ᱡᱤᱛᱩᱝ", ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟ.ᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟ.ᱭ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱑᱕ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱔᱓ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱦᱟ.ᱯᱤ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ "'''ᱫᱚᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱡᱚᱪ'''" ᱡᱟᱨᱵᱩᱥᱚᱨ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱜᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱭᱛᱤᱠ ᱥᱟᱱᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱔᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱩᱥᱮᱞᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟ. ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ "ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱞᱤᱜᱽ" ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱮ ᱪᱩᱦᱩᱞ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱔᱗ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱸᱞᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ 'ᱚᱸᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱽ' ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ (ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱢᱟᱱᱤᱯᱷᱮᱥᱴᱳ) ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱘᱔᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱳᱞᱳᱱ ᱨᱮ 'ᱱᱮᱣᱮ ᱨᱟᱭᱱᱤᱥ ᱡᱤᱛᱩᱝ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱤ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱮᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱔᱙ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟ.ᱭ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ "ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱞᱤᱜᱽ" ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟ.ᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱟᱺᱜᱩᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟ.ᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱮᱣᱮ ᱨᱟᱭᱱᱤᱥ ᱡᱤᱛᱩᱝ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱮᱞᱮᱞ ᱨᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20110805112206/http://www.counterpunch.org/roberts10072009.html Dead Labour: Marx and Lenin Reconsidered] by ''Paul Craig Roberts''
* [https://wsws.org/en/special/library/russian-revolution-unfinished-twentieth-century/16.html Hegel, Marx, Engels, and the Origins of Marxism], by David North
* [http://chronicle.com/article/In-Praise-of-Marx/127027 ''In Praise of Marx''] ''Terry Eagleton'' synopsising his ''Why Marx was right'' chronicle.com 10 April 2011.
* [https://web.archive.org/web/20210831231648/http://lea.vitis.uspnet.usp.br/arquivos/artkarlmarxanoverviewofhisbiographies.pdf ''Karl Marx: An Overview of his Biographies'', by Angelo Segrillo]
* [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article4981065.ece Karl Marx: Did he get it all Right?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812091017/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article4981065.ece |date=2011-08-12 }} by Philip Collins, ''''The Times'''', 21 October 2008
* [http://www.marxists.org/archive/mandel/19xx/marx/ ''Karl Marx'', Ernest Mandel ]
* [https://web.archive.org/web/20120214101824/http://www.cato.org/pubs/journal/cj11n3/cj11n3-6.pdf Liberalism, Marxism and The State], by ''Ralph Raico''
* [http://www.emis.ams.org/journals/DMJDMV/xvol-icm/19/Dauben.MAN.html Marx, Mao and mathematics: the politics of infinitesimals], by Joseph Dauben
* [http://www.isj.org.uk/index.php4?id=486&issue=120 Marxism and Ethics] from ''''International Socialism (magazine)|International Socialism'''' Paul Blackledge (2008)
* [http://marxmyths.org/ Marxmyths.org Various essays on misinterpretations of Marx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140427181835/http://marxmyths.org/ |date=2014-04-27 }}
* [http://www.iisg.nl/collections/marx/ Portraits of Karl Marx] (''International Institute of Social History'')
* [http://www.runmuki.com/paul/writing/marx.html Paul Dorn, The Paris Commune and Marx' Theory of Revolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303231202/http://www.runmuki.com/paul/writing/marx.html |date=2016-03-03 }}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[Category:!Main category]]
5mvqzmofgcfo87xtoec85hblzfu6p78
ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ
0
340
199499
129298
2026-11-04T07:24:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199499
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Michelangelo
| image = Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg
| caption = Portrait of Michelangelo by [[Daniele da Volterra]]
| birth_name = Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni
| birth_date = 6 March 1475
| birth_place = [[Caprese Michelangelo|Caprese]] near [[Arezzo]], [[Republic of Florence]] (present-day [[Tuscany]], Italy)
| death_date = {{death date and age|df=yes|1564|2|18|1475|3|6}}
| death_place = [[Rome]], [[Papal States]] (present-day Italy)
| field = Sculpture, painting, architecture, and poetry
| movement = [[High Renaissance]]
| works = {{unbulleted list|''[[David (Michelangelo)|David]]''|''[[Pietà (Michelangelo)|Pietà]]''|''[[Moses (Michelangelo)|Moses]]''|''[[The Last Judgment (Michelangelo)|The Last Judgment]]''|[[Sistine Chapel ceiling]]}}
|module={{Infobox person|child=yes
| signature =Michelangelo Signature2.svg}}
}}
'''ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ''' (᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱔᱗᱕ - ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱭᱟᱨᱤ ᱑᱕᱖᱔) ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱮᱥᱟᱸᱥ ᱡᱩᱜᱽᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ ᱫᱟ ᱞᱳᱫᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱵᱩᱣᱳᱱᱟᱨᱳᱛᱛᱤ ᱥᱤᱢᱳᱱᱤ''' ((/ˌmaɪkəlˈændʒəloʊ/; <small>Italian: </small>[mikeˈlandʒelo di lodoˈviːko ˌbwɔnarˈrɔːti siˈmoːni];)᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱮᱥᱟᱸ ᱢᱟᱱᱣᱭᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣ ᱛᱚᱸᱦᱮᱸᱱᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱡ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ᱾
== ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱨᱩᱫᱷᱟᱹᱞᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱝᱡ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱢᱤᱫᱽ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱨᱟᱯᱩᱫᱽ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱩᱫᱵᱷᱤᱠᱳ ᱫᱟ ᱞᱤᱭᱳᱱᱟᱨᱫᱚ ᱵᱩᱣᱳᱱᱟᱨᱳᱛᱛᱤ ᱥᱤᱢᱳᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱯᱨᱤᱥᱤᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮᱦᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡᱜᱮ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱟᱡ ᱜᱚᱜᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥᱠᱟ ᱫᱟ ᱱᱮᱨᱤ ᱫᱮᱞ ᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱛᱳ ᱫᱟ ᱥᱤᱭᱮᱱᱟ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱭᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱭᱮᱠ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡᱽ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱜᱮ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱮ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚ ᱨᱮᱱ ᱟᱡ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤᱠᱩ ᱠᱷᱚᱫᱟᱣ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱷᱟᱸᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱛᱛᱤᱜᱚᱱᱟᱱᱳ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟᱠᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱞᱟᱹᱭᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱩᱛᱟᱭ ==
ᱥᱤᱲᱦᱤᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱯᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱚᱱᱟ, ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱟᱝᱡᱮᱞᱚᱣᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱑᱔᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚ ᱯᱤᱭᱳᱛᱛᱚᱨ ᱵᱮᱥᱤᱞᱤᱠᱟ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱤᱭᱮᱛᱟ ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱚᱫᱟᱭ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱝᱚ ᱤᱴᱟᱞᱤᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱩᱜᱽᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱞᱟᱹᱭᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱔᱙᱘-᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱢᱮᱨᱤ, ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱱᱩᱠᱩ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱳᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ <gallery mode="traditional">
Image:Angel by Michelangelo - 3.JPG|
Image:Michelangelo Bacchus.jpg|
Image:Dying slave Louvre MR 1590.jpg|
Image:Michelangelo - Atlas.jpg|
</gallery>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
* [[:en:Michelangelo_and_the_Medici|Michelangelo and the Medici]]
* [[:en:Michelangelo_phenomenon|Michelangelo phenomenon]]
* [[:en:Restoration_of_the_Sistine_Chapel_frescoes|Restoration of the Sistine Chapel frescoes]]
* ''[[:en:The_Agony_and_the_Ecstasy_(film)|The Agony and the Ecstasy]]''
* ''[[:en:The_Titan:_Story_of_Michelangelo|The Titan: Story of Michelangelo]]'' (1950 documentary)
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞᱠᱚ ==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/379957 Michelangelo] at ''Encyclopædia Britannica''
* [http://graphics.stanford.edu/projects/mich/ The Digital Michelangelo Project]
* [https://www.gutenberg.org/author/Michelangelo+Buonarroti Works by Michelangelo] at Project Gutenberg
* [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Michelangelo%22%20OR%20creator%3A%22Michelangelo%22%20OR%20description%3A%22Michelangelo%22%20OR%20title%3A%22Michelangelo%22%29%20OR%20%28%221475-1564%22%20AND%20Michelangelo%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Works by or about Michelangelo] at Internet Archive
* [https://librivox.org/author/2073 Works by Michelangelo] at LibriVox (public domain audiobooks)
* [https://web.archive.org/web/20170607200001/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=131589 Michelangelo] at the Mathematics Genealogy Project
* [https://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/europe/michelangelos_drawings/michelangelos_drawings.aspx The BP Special Exhibition Michelangelo Drawings – closer to the master]
* [https://web.archive.org/web/20060411203848/http://www.zipser.nl/michelangelo1.html Michelangelo's Drawings: Real or Fake?] How to decide if a drawing is by Michelangelo.
* [http://michelangelo.syr.edu/ "Michelangelo: The Man and the Myth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324034334/http://michelangelo.syr.edu/ |date=2012-03-24 }}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ==
* Barenboim, Peter and Shiyan, Sergey (2011). ''Michelangelo in the Medici Chapel: Genius in details'' (English, Russian). Moscow: Looom. <nowiki>ISBN 978-5-9903067-1-4</nowiki>
* Einem, Herbert von (1973). ''Michelangelo''. Trans. Ronald Taylor. London: Methuen.
* Gardner, Helen; Fred S. Kleiner, Christin J. Mamiya, ''Gardner's Art through the Ages''. Thomson Wadsworth, (2004) <nowiki>ISBN 0-15-505090-7</nowiki>.
* Gilbert, Creighton (1994). ''Michelangelo On and Off the Sistine Ceiling''. New York: George Braziller.
* Hartt, Frederick (1987). ''David by the Hand of Michelangelo—the Original Model Discovered'', Abbeville, <nowiki>ISBN 0-89659-761-X</nowiki>
* Hibbard, Howard (1974). ''Michelangelo''. New York: Harper & Row.
* Hirst, Michael and Jill Dunkerton. (1994) ''The Young Michelangelo: The Artist in Rome 1496–1501''. London: National Gallery Publications, <nowiki>ISBN 1-85709-066-7</nowiki>
* Paoletti, John T. and Radke, Gary M., (2005) ''Art in Renaissance Italy'', Laurence King, <nowiki>ISBN 1-85669-439-9</nowiki>
* Pietrangeli, Carlo, et al. (1994). ''The Sistine Chapel: A Glorious Restoration''. New York: Harry N. Abrams
* Saslow, James M. (1991). ''The Poetry of Michelangelo: An Annotated Translation''. New Haven and London: Yale University Press.
* Seymour, Charles, Jr. (1972). ''Michelangelo: The Sistine Chapel Ceiling''. New York: W. W. Norton.
* Summers, David (1981). ''Michelangelo and the Language of Art''. Princeton University Press.
* Tolnay, Charles de. (1964). ''The Art and Thought of Michelangelo''. 5 vols. New York: Pantheon Books.
* Wilde, Johannes (1978). ''Michelangelo: Six Lectures''. Oxford: Clarendon Press.
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[Category:!Main category]]
1ym68ln1pmgi4wuacayiuw7ykuikmm1
ᱦᱟᱹᱠᱩ
0
1107
199524
193024
2026-11-04T11:25:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199524
wikitext
text/x-wiki
[[File:Georgia_Aquarium_-_Giant_Grouper_edit.jpg|thumb|Georgia Aquarium - Giant Grouper edit]]
'''ᱦᱟᱹᱠᱩ''' ᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ [[ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱡᱚᱲ ᱵᱤᱡᱚᱲ ᱯᱷ:ᱠᱲᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱪᱩᱯᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱞᱠᱟᱹᱛᱮ(ᱞᱟᱯᱚᱫ) ᱥᱟᱸᱦᱮᱫᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ-ᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱪᱩᱸᱭᱟᱹᱜ (ᱪᱷᱩᱭᱟᱺᱜ)ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱪᱷᱩᱭᱟᱺᱜ) ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱫᱟᱜ ᱮᱠᱷᱟᱱᱛᱮ ᱜᱟᱸᱜᱟ, ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ ᱮᱠᱷᱟᱱᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱲᱤ, ᱜᱟᱰᱟ, ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱜᱟᱹᱰᱭᱟᱹ , ᱡᱚᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱᱛᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱸᱰᱮᱜᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱷᱚᱡ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱭᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱢᱮᱸᱛᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱷᱟᱹᱣ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱦᱟᱹᱠᱩᱭᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱡᱟᱹᱛ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱭᱟ᱾
==ᱦᱟᱹᱠᱩᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢ ==
=== ᱪᱩᱸᱭᱟᱹᱜ ===
=== ᱯᱷᱩᱞᱠᱟᱹ ===
=== ᱯᱷᱟᱸᱠᱲᱟᱜ ===
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20210925162250/https://db.angfa.org.au/ ANGFA] – Illustrated database of freshwater fishes of Australia and New Guinea
* [https://web.archive.org/web/20111130234923/http://fischinfos.de/ Fischinfos.de – Illustrated database of the freshwater fishes of Germany (in German)] at the Wayback Machine (archived 2011-11-30)
* [http://www.fishbase.org/ FishBase online] – Comprehensive database with information on over 29,000 fish species
* [https://web.archive.org/web/20150218211743/http://fishdata.siu.edu/ Fisheries and Illinois Aquaculture Center – Data outlet for fisheries and aquaculture research center in the central US] at Archive.is(archived 15 December 2012)
* [http://www.poppe-images.com/ Philippines Fishes] – Database with thousands of Philippine Fishes photographed in natural habitat
* [http://www.nativefish.org/ The Native Fish Conservancy] – Conservation and study of North American freshwater fishes
* [http://www.fao.org/fi/website/FIRetrieveAction.do?dom=topic&fid=2888 United Nation] – Fisheries and Aquaculture Department: Fish and seafood utilization
* [http://content.lib.washington.edu/cgi-bin/queryresults.exe?CISOOP=adv&CISORESTMP=%2Fsite-templates%2Fsearch_results-sub.html&CISOVIEWTMP=%2Fsite-templates%2Fitem_viewer.html&CISOMODE=thumb&CISOGRID=thumbnail%2CA%2C1%3Btitle%2CA%2C1%3Bsubjec%2CA%2C0%3Bdescri%2C200%2C0%3B0%2CA%2C0%3B10&CISOBIB=title%2CA%2C1%2CN%3Bsubjec%2CA%2C0%2CN%3Bdescri%2CK%2C0%2CN%3B0%2CA%2C0%2CN%3B0%2CA%2C0%2CN%3B10&CISOTHUMB=3%2C5&CISOTITLE=10&CISOPARM=%2Ffishimages%3Asubjec%3Afish&x=20&y=1 University of Washington Libraries Digital Collections]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<sup>[''permanent dead link'']</sup> – Digital collection of freshwater and marine fish images
*
* [https://archive.is/20141216154536/http://fish.schou.me/ Live webcam feed of a goldfish tank] at Archive.is (archived 16 December 2014)
[[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱞᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱞ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ (᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱯ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱞᱤᱝᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱦᱴᱟ🏆 ᱓]]
fdaz15kw7pujcyewnpv9x6wax3bk4qq
ᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
0
5252
199500
195805
2026-11-04T07:39:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199500
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱱᱰᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.7942|N|85.4700|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder = ᱥᱩᱵᱷᱟᱢ-ᱢᱤᱱᱴᱩ
| named_for =
| government_type =
| governing_body = ᱥᱩᱵᱷ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 508
| population_total = 10,223
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[᱘᱒᱕᱓᱑᱖]] -->
| postal_code =
| registration_plate =JH
| blank1_name_sec1 =
| blank1_info_sec1 =
| blank2_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)]]
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱟᱱᱰᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱩ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱫᱚ {{coord|23.7942|N|85.4700|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mandu.html | title = Mandu, India Page | accessdate = 15 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 16 October 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151016162411/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mandu.html | url-status = dead }}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱤᱢᱞᱤ ᱴᱟᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱸᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱩᱨ (Popular) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱩᱫᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤ, ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱴ, ᱴᱟᱯᱤᱱ ᱰᱮᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱲᱟ ᱟᱦᱟᱨ (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱦᱟᱨ) NH-33 ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱴᱷᱤᱠᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹᱦ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐,᱒᱒᱓ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱕,᱔᱕᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱗᱗᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ SC ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱐᱓᱑ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱑,᱘᱓᱖ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks| publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 15 November 2015}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱜᱷᱩᱴ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱖,᱓᱘᱓ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱓,᱗᱙᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱧ ᱒,᱕᱙᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
although ᱥᱩᱨ ᱨᱮ DCA, MKPS, SSVM, ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, , DAV AGRASEN, DAV GHATO, DAV TAPIN ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱟᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/bihar/hazaribag/mandu/ Satellite map of Mandu]
* [https://web.archive.org/web/20201029085824/https://www.india9.com/i9show/Mandu-65809.htm About Mandu]
{{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
efck4yi004kbtivkc2h1sjcoiktfayw
ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ ᱵᱤᱨ
0
5280
199509
113250
2026-11-04T09:13:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199509
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ ᱵᱤᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱨᱤᱡᱮᱨᱵᱷᱮᱰ ᱵᱤᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India#Asia
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.2|N|85.35|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱝᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 820
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 550
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱦᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱚ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =JH
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ ᱵᱤᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ([[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱦᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ) ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱘᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ² ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm | title = Saranda Forest | accessdate = 2008-03-06 | last = | first = | work = | publisher = india9.com | archive-date = 2008-07-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080724151836/http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm | url-status = dead }}</ref> ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ (ᱥᱮᱨᱮᱧᱫᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱦ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ<ref>{{cite web
| url = http://blog.360.yahoo.com/blog-_lh4Bb0ibqvWvz6z2OwBn_ORgqfEjydBmA--?cq=1&p=26 | title = Forest in the Light and Shade | accessdate = 2008-03-06 | last = | first = | work = | publisher = yahoo.com}}</ref> ᱛᱷᱟᱞᱠᱚᱵᱚᱰ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱕᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm | title = Saranda Forest | accessdate = 2008-03-06 | last = | first = | work = | publisher = india9.com | archive-date = 2008-07-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080724151836/http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm | url-status = dead }}</ref> ᱛᱷᱟᱞᱠᱚᱵᱚᱰ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱕ ᱢᱤᱞ), [[ᱢᱟᱱᱚᱦᱟᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱦᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ [[ᱜᱩᱣᱟ]], [[ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱱᱚᱣᱟᱢᱩᱸᱰᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ|ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] (ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱚᱵᱽᱥᱴᱟ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱭᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱣᱟᱨᱤᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Prasad, Hem Chandra, ''Bihar'', 1983/2003, p. 13, National Book Trust, New Delhi, {{ISBN|81-237-0151-9}}</ref>
ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ ᱵᱤᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱜ ᱰᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱦᱟᱴ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱡᱷᱟᱝᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ ᱟᱜ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱪᱩᱨ ᱵᱟᱨᱟ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱰᱟ ᱱᱤᱛᱚᱦ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱩᱵ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱩᱵ ᱡᱟᱹᱛᱤ (LEOPARD) ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar: The Heart of India'', 1949, p. 169, Orient Longmans, Kolkata.</ref>
᱑᱑᱐᱐ ᱦᱮᱠᱴᱮᱭᱟᱨ ᱠᱩᱸᱣᱟᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱪᱟᱸᱫᱽᱣᱟ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱠᱛᱤ ᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱦᱟᱢᱟᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ, ᱟᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱣ ᱥᱟᱢᱯᱟᱫᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱚᱴ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱚᱵᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱠᱥᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱮᱥᱟᱱ ᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱦᱟᱨᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱪ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱠ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱟᱨᱚᱱᱰᱟ ᱵᱤᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ]]
e84bvjhfflbo2lcz2b624bu6ax8vmic
ᱞᱮᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
7062
199475
39547
2026-11-04T01:39:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199475
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = Lena River
| name_native = Лена, Зүлгэ, Елюенэ, Өлүөнэ
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Lone-maiden-formation.jpg
| image_size =
| image_caption = The [[Lena Pillars]] along the river near [[Yakutsk]]
| map = Lena River basin.png
| map_size =
| map_caption = Lena River watershed
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Country
| subdivision_name1 = [[Russia]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= [[Laptev Sea]]<ref>http://www.abratsev.narod.ru/biblio/sokolov/p1ch23b.html, Sokolov, Eastern Siberia // Hydrography of USSR. (in russian)</ref>
| discharge1_min = {{convert|366|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_avg = {{convert|16871|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_max = {{convert|241000|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge2_location= [[Kirensk]]
| discharge2_min =
| discharge2_avg = {{convert|480|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge2_max =
| discharge3_location= [[Vitim]]
| discharge3_min =
| discharge3_avg = {{convert|1700|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge3_max =
| discharge4_location= [[Olyokminsk]]
| discharge4_min =
| discharge4_avg = {{convert|4500|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge4_max =
| discharge5_location= [[Vilyuy River|Vilyuy]] inflow
| discharge5_min =
| discharge5_avg = {{convert|12100|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge5_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 =
| source1_location = [[Baikal Mountains]], [[Irkutsk Oblast]], [[Russia]]
| source1_coordinates=
| source1_elevation = {{convert|1640|m|abbr=on}}
| mouth = [[Lena Delta]]
| mouth_location = Arctic Ocean, [[Laptev Sea]]
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size = {{convert|2500000|km2|abbr=on}}
| tributaries_left = [[Kirenga River|Kirenga]], [[Vilyuy River|Vilyuy]]
| tributaries_right = [[Vitim River|Vitim]], [[Olyokma River|Olyokma]], [[Aldan River|Aldan]]
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱞᱮᱱᱟ''' (ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ Ле́на) ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴ ᱥᱟᱭᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ]] ᱨᱮ ᱫᱩᱞ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱕᱘᱘ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱜᱮ ᱞᱤᱧᱡᱤᱱᱟ ᱾ ᱭᱮᱱᱤᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://arcticgreatrivers.org/rivers/|title=Arctic Great Rivers Observatory|work=Arctic Great Rivers|access-date=2018-04-10|language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱞᱮᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱞᱤᱧᱡᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ {{convert|1640|meters|ft|0}} ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱠᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱛᱞᱢᱟ ᱥᱟᱭᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱲᱚᱵᱷᱩᱢᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱵᱚᱭᱠᱟᱹ ᱦᱨᱚᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ {{convert|7|km|mi|0}} ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱧᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱧᱡᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱮᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱞᱤᱭᱚᱠᱟᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱭᱟᱠᱩᱥᱴ ᱠᱷᱳᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱝᱜᱟ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱝ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱪᱟᱝᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱫᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱝᱜᱟ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱪᱟᱝᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷ᱾ᱞᱩᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷ᱾ᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱧᱡᱤᱜ-ᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱟᱣᱞᱟᱠᱷ ᱨᱮᱧᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱨᱠᱷᱚᱭᱟᱝᱠ ᱨᱮᱧᱡᱽ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱧᱡᱤ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱯᱴᱮᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱧᱡᱤ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱳ [[ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{convert|30000|km2|sqmi|0}} in area,<ref>{{cite web|url= http://www.panda.com.br/about_wwf/where_we_work/ecoregions/lena_river_delta.cfm|title= Lena River Delta - A Global Ecoregion|accessdate= 2008-05-23|date= 2006-07-06|publisher= [[World Wide Fund for Nature]]|url-status= dead|archiveurl= https://archive.is/20070630031228/http://www.panda.com.br/about_wwf/where_we_work/ecoregions/lena_river_delta.cfm|archivedate= 2007-06-30}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱮᱞᱤᱭᱩ ᱮᱱᱮ'' (''Elyu-Ene'') ᱠᱷᱤᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱠᱟᱱᱟ '''ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱾
[[File:Parokhod na Lene.jpg|thumb|right|The river around 1890]]
ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ (᱑᱖᱒᱐-᱑᱖᱒᱓) ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱳᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱰᱮᱢᱤᱫᱽ ᱯᱭᱟᱱᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮ ''ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱩᱝᱜᱩᱥᱠᱟ'' ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢ (ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱚᱨ) ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱖᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱭᱟᱱᱰᱟ {{convert|2400|km|mi}} ᱡᱟᱜᱟᱭ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱜ-ᱟ <ref>{{cite web|url=http://www.randewy.ru/karta/geogr24.html|title=Открытие русскими Средней и Восточной Сибири|author=|date=|website=www.randewy.ru|accessdate=4 April 2018|archive-date=10 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210092239/http://randewy.ru/karta/geogr24.html|url-status=dead}}</ref> ᱑᱖᱒᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱑᱐ ᱡᱷᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱭᱟᱥᱟᱠ ᱠᱚ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱖᱓᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱤᱱᱥᱠ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾
==ᱯᱮᱠᱚᱬ ᱚᱛ==
[[File:Lena River Delta IMG 20140908 201936.jpg|thumb|left|ᱦᱟᱣᱮᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱮᱠᱚᱬ ᱚᱛ]]
[[File:Lena River Delta - Landsat 2000.jpg|thumb|ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱮᱠᱚᱬ ᱚᱛ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱐]]
{{see also|Fyodor Matisen}}
ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱠᱚᱬ ᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{convert|100|km}} ᱟᱨ ᱚᱥᱟᱨᱴ ᱫᱚ {{convert|400|km|mi|abbr=on}} ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱠᱚᱬ ᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱚᱨᱚᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱠᱤᱪᱷᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱫᱟ ᱦᱚᱸ ᱴᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱮᱨᱩᱭᱟ ᱫᱚ '''ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱟᱱᱚᱣᱟᱨ ᱨᱤᱡᱟᱹᱵᱽ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ==
*[[Alexander von Bunge]] & [[Eduard von Toll]] (1887), ''The Expedition to the New Siberian Islands and the Yana country, equipped by the Imperial Academy of Sciences''.
*[[Jeffrey Tayler]] (2006), ''River of No Reprieve: Descending Siberia's Waterway of Exile, Death, and Destiny''
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://arcticgreatrivers.org/ Arctic Great Rivers Observatory (ArcticGRO)]
* [https://web.archive.org/web/20080922200657/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=4895 NASA Earth Observatory page on flooding on the Lena River]
* [https://web.archive.org/web/20050905170100/http://earthtrends.wri.org/maps_spatial/maps_detail_static.cfm?map_select=360&theme=2 Information and a map of the Lena's watershed]
* [http://www.geo.uio.no/IPA/FG23.pdf Permafrost in the Lena Delta]
* Alfred Wegner institute (AWI) Publications, [https://web.archive.org/web/20080920072325/http://epic.awi.de/epic/Main?list&page=report4polar&type=reports+on+polar+and+marine+research&awi=yes Berichte zur Polar- und Meeresforschung (Reports on polar and marine research)] - free, downloadable research reports on the biology, geology, oceanography, hydrology, paleontology, paleoclimatology, fauna, flora, soils, cryology, and so forth of the Lena Delta, Laptev Sea, and other parts of the Arctic Circle.
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
rxf6dflk6kqdneh3llcrwhdktn44ofe
ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
7682
199517
94843
2026-11-04T10:25:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199517
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| total_type = ᱜᱩᱴ
| native_name =
| image_map = Sukma in Chhattisgarh (India).svg
| map_caption = ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| coordinates =
| coor_pinpoint =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat =
| parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| parts_style = para
| p1 =
| area_total_km2 = 5897
| area_footnotes =
| population_as_of =
| population_total =
| population_footnotes =
| population_urban =
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 =
| demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| registration_plate =
| blank_name_sec1 =
| blank_info_sec1 =
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| website =
}}
'''ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ (division) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱟᱢᱢᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱹᱦᱤᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱵᱽ-ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ( Sub-Tehsil) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱝᱨᱮ ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱ᱐ᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱟᱭᱯᱤᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ NH-30 ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱴᱟᱨ, ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱦᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱠᱷᱟ (Mathematics), ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ (Physics), ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ (Chemistry) ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱱ ᱛᱮ ᱾ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱲᱟ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (residential schools) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20120523124233/http://www.india9.com/i9show/Sukma-66527.htm ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ]
* [http://www.maplandia.com/india/madhya-pradesh/bastar-jagdalpur/sukma/ ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]
{{Geographic location
|Centre = ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = [[ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Northeast = [[ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East = [[ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|Southeast = [[ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|South = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|Southwest = [[ᱠᱷᱟᱢᱢᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
|West = [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
|Northwest = [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
}}
{{ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{coord|18.4000|N|81.6667|E|source:wikidata|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
3ooikhv6jy2xili7zzpegfqxu5nmxii
ᱨᱟ.ᱥᱩᱬ
0
8425
199528
44738
2026-11-04T11:54:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199528
wikitext
text/x-wiki
{{Other uses}}
{{Use mdy dates|date=February 2019}}
{{Speciesbox
| name = Garlic
| image = Allium sativum Woodwill 1793.jpg
| image_caption = ''Allium sativum'', known as garlic, from William Woodville, ''Medical Botany'', 1793.
| taxon = Allium sativum
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="WCSP_296499">{{cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528796-1|title=''Allium sativum'' L|publisher=Kewscience; Plants of the World Online; [[Royal Botanic Gardens, Kew]], England|accessdate=May 26, 2017|archive-date=April 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426145156/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528796-1|url-status=dead}}</ref>
| synonyms_ref =
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true
|title=<small>Synonymy</small>
|''Allium arenarium'' <small>Sadler ex Rchb. 1830 not L. 1753</small>
|''Allium controversum'' <small>Schrad. ex Wild.</small>
|''Allium longicuspis'' <small>Regel</small>
|''Allium ophioscorodon'' <small>Link</small>
|''Allium pekinense'' <small>Prokh.</small>
|''Porrum ophioscorodon'' <small>(Link) Rchb.</small>
|''Porrum sativum'' <small>(L.) Rchb. 1830 not (L.) Mill. 1768</small>
}}}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
e282meccew7iicv7loxk35n395jz38u
ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ
0
9302
199486
195373
2026-11-04T03:51:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199486
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.612222|N|85.935001|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 5,060
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱗᱓᱐᱒ (ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱙
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱨᱢᱚ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=610| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, A: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: TPS – ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (CT)
|mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (CT)
|mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= [[ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱪᱟᱥ]] (M) |label-color26=#800000
|mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (M) |label-size27=12 |label-color27=#800000
|mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱵᱤ&ᱠᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size28=12|label-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size29=12|label-color29=#AA6666
|mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) |label-size30=12|label-color30=#AA6666
|mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117
|mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117
|mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117
|mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color34= #C40000
|mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35= [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color35= #C40000
|mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ]] (R) |shape-color36=black| label-size36=13|label-color36=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (R) |shape-color37= #C40000
|mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ (R) |shape-color38= #C40000
|mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color39= #C40000
|mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ (ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ)|ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ]] (R) |shape-color40= #C40000
|mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222
|mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱫᱚ {{coord|23.612222|N|85.935001|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱭᱩ ᱨᱮ ᱞᱮᱵᱽᱲᱮᱡ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱨᱢᱚ]]-[[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟ.ᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |title =Tenughat Dam |publisher =india9 |access-date =30 May 2021 |archive-date =19 March 2023 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230319142513/https://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |url-status =dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱟᱱ==
ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url = http://jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | title = Jharkhand Police Official Website | work = Contact Bokaro Police | publisher = Jharkhand Police | accessdate = 6 October 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140214023553/http://www.jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | archivedate = 14 February 2014 }}</ref>
==ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ==
ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=dchb1>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2010_PART_B_DCHB_BOKARO.pdf | title= 2011 District Census Handbook Bokaro, Series 21, Part XII B| work= Map on Page 3 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| accessdate = 6 October 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ==
᱒0᱑᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱒,᱘᱖᱗ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑,᱔᱗᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱙᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱮᱞᱠᱚ ᱓᱘᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱤᱠᱱᱟ.ᱛ ᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱑,᱘᱖᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱠᱚ ᱘᱖ᱹ᱔᱓%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 6 October 2017}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
011jfn9zr55g4m6ini3c08thqswqjn4
ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ
0
10015
199489
168519
2026-11-04T04:53:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199489
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱠᱳᱪᱮᱨᱤᱞ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ
| image = President Clinton with Indian president K. R. Narayanan (cropped).jpg
| office = [[List of Presidents of India|᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| primeminister = [[ᱟᱭᱤ. ᱠᱮ. ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱞ]]<br />[[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]]
| vicepresident = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱠᱟᱸᱛ]]
| term_start = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗
| term_end = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒
| predecessor = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| successor = [[ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]]
| office2 = [[List of Vice Presidents of India|᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| president2 = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| primeminister2 = [[ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱟᱣ]]<br />[[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]]<br />[[ᱮᱪ. ᱰᱤ. ᱫᱮᱣᱮ ᱜᱳᱣᱰᱟ]]<br />[[ᱟᱭᱤ. ᱠᱮ. ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱞ]]
| term_start2 = ᱒᱗ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒
| term_end2 = ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗
| predecessor2 = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| successor2 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱟᱸᱛ]]
| office3 = [[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱥᱚᱦᱮᱛ]], [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| predecessor3 = [[ᱮ. ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱱ]]
| constituency3 = [[Ottapalam (Lok Sabha constituency)|ᱳᱴᱟᱯᱟᱞᱚᱢ]]
| term3 = ᱑᱙᱘᱔-᱑᱙᱙᱒
| office4 = [[Ambassador of India to the United States]]
| term4 = ᱑᱙᱘᱐-᱑᱙᱘᱔
| predecessor4 = [[ᱱᱟᱱᱟᱵᱷᱚᱭ ᱯᱟᱞᱠᱷᱤᱣᱟᱞᱟ]]
| office5 = Ambassador of India to China
| term5 = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱖ - ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘
| successor5 = [[ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱛᱷᱮ]]
| birth_name = ᱠᱳᱪᱮᱨᱤᱞ ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ
| birth_date = {{birth date|1921|2|4|df=y}}
| birth_place = [[Uzhavoor|ᱯᱮᱨᱩᱢᱛᱷᱟᱱᱚᱢ]], [[ᱴᱨᱟᱵᱟᱝᱠᱳᱨ]], [[British Raj|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br/>(ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱩᱡᱷᱟᱵᱩᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])
| death_date = {{death date and age|2005|11|9|1921|2|4|df=y}}
| death_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| party = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| alma_mater = [[ᱠᱮᱨᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ᱾ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ([[B.A.|ᱥᱚᱱᱮᱨ]], [[M.A.|ᱮᱢ.ᱮ.]])<br />[[London School of Economics]] ([[BSc]])
| signature = K_R_Narayanan_Autograph.jpg
| spouse = {{marriage|[[ᱩᱥᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]|8 June 1951|9 January 2008}}
| children = ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ <br /> ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ
}}
'''ᱠᱳᱪᱮᱨᱤ ᱨᱟᱢᱚᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ''' ( ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ) ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://vicepresidentofindia.nic.in/former-vice-president/sh-kr-narayanan|title=Sh. K.R. Narayanan {{!}} Vice President of India {{!}} Government of India|website=vicepresidentofindia.nic.in|access-date=2019-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080918/https://vicepresidentofindia.nic.in/former-vice-president/sh-kr-narayanan|archive-date=8 March 2019}}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱛᱨᱟᱵᱚᱬᱠᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨᱥᱤᱫᱽ ᱢᱟᱹᱱᱦᱤᱥᱤᱨ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤᱭ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱛᱚ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱞᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱛᱷᱚᱭ ᱦᱟᱞᱟᱛ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱴᱷᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ==
ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱩᱢᱛᱷᱟᱱᱚᱢ, ᱩᱡᱷᱟᱵᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱵᱩᱥᱩᱵ ᱠᱩᱸᱵᱟᱹᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱵᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, (ᱡᱟᱜᱟᱸ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ) ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱡ ᱥᱟᱶᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱐ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱮ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾
== ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱨᱚᱝᱜᱩᱱ, ᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱢᱭᱟᱱᱢᱟᱨ) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱭᱚᱬ ᱫᱚ ᱢᱟ ᱴᱤᱸᱴ ᱴᱤᱸᱴ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟ ᱴᱤᱸᱴ ᱴᱤᱸᱴ ᱫᱚ ᱣᱟᱭᱰᱚᱵᱽᱞᱩᱥᱤᱮ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱚᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱠᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱪᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱮᱯᱷᱮᱥ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟ ᱴᱤᱸᱴ ᱴᱤᱸᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱥᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱥᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ (᱑᱙᱒᱓-᱒᱐᱐᱘) ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱥᱚᱥᱚᱞ ᱣᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱤᱱ ᱥᱚᱥᱚᱞ ᱣᱚᱨᱠ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Her Excellency Tin Tin|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203801|accessdate=25 February 2013|newspaper=The OutLook|date=2 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609220229/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203801|archive-date=9 June 2013}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱠᱷᱟᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ Thein Pe Myint ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ Sweet and Sour ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮᱭ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱮᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱱᱚᱱ (ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱫᱤ ᱦᱳᱞᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2008/08/07/chitra-narayanan-concurrently-accredited-ambassador-to-holy-see-1218119649.html |title=Chitra Narayanan concurrently accredited Ambassador to Holy See |publisher=News.oneindia.in |date=7 August 2008 |accessdate=10 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009050939/http://news.oneindia.in/2008/08/07/chitra-narayanan-concurrently-accredited-ambassador-to-holy-see-1218119649.html |archive-date=9 October 2012}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
:Presidential addresses and other documents
*[https://web.archive.org/web/19970804210818/http://alfa.nic.in/rb/krn_asum.htm Inaugural address]; 25 July 1997. Archived Aug. 1997.
*[http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010620191911 Address on the golden jubilee of Indian independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630093042/http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010620191911 |date=2006-06-30 }}; 15 August 1997. Retrieved 24 February 2006.
*[https://web.archive.org/web/19980119180543/http://alfa.nic.in/rb/pr003.htm Rashtrapati Bhavan communique concerning the dissolution of the eleventh Lok Sabha]; 4 December 1997. Archived Jan. 1998.
*[https://web.archive.org/web/20000616105818/http://alfa.nic.in/rb/rday/R1998.HTM Address on Republic day]; 26 January 1998. Archived June 2000.
*[https://web.archive.org/web/19990218135627/http://alfa.nic.in/rb/pr032.htm Rashtrapati Bhavan communique concerning the appointment of the Prime minister]; 15 March 1998. Archived Feb. 1999.
**Related communiques: [https://web.archive.org/web/19990218105252/http://alfa.nic.in/rb/pr029.htm 10 March]; [https://web.archive.org/web/19990503144346/http://alfa.nic.in/rb/pr030.htm 12 March]; [https://web.archive.org/web/19990218125503/http://alfa.nic.in/rb/pr031.htm 13 March]. Archived Feb. 1999.
*[http://www.hindu.com/thehindu/nic/narayanankr.pdf Interview] on Independence day; 15 August 1998; by [[N. Ram]], Editor, [[Frontline (magazine)|Frontline]] ["K. R. Narayanan in conversation with N. Ram", ''The Hindu'', 10 November 2005. Retrieved 24 February 2006].
**Commentary: [[Praveen Swami]]: [http://www.frontlineonnet.com/fl1518/15181320.htm "A citizen and a President"], ''Frontline'' '''15''' (18), 29 August - 11 September 1998. Retrieved 24 February 2006.
*[http://www.indianembassy.org/inews/January(2)99/president(RD).htm Address on Republic day]; 26 January 1999. Retrieved 24 February 2006.
*[https://web.archive.org/web/20010220235512/http://alfa.nic.in/rb/pr119.htm Rashtrapati Bhavan communique concerning the dissolution of the twelfth Lok Sabha]; 26 April 1999. Archived February 2001.
**Related communiques: [https://web.archive.org/web/20010220235112/http://alfa.nic.in/rb/pr112.htm 14 April]; [https://web.archive.org/web/20010220235554/http://alfa.nic.in/rb/pr113.htm 17 April]; [https://web.archive.org/web/20010220235535/http://alfa.nic.in/rb/pr114.htm 20 April]; [https://web.archive.org/web/20010220235229/http://alfa.nic.in/rb/pr116.htm 22 April]; [https://web.archive.org/web/20010425070155/http://alfa.nic.in/rb/pr118.htm 23 April]. Archived February 2001.
*[http://www.indiatogether.org/opinions/speeches/krn2000.htm Address on the golden jubilee of the Indian Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324080606/http://www.indiatogether.org/opinions/speeches/krn2000.htm |date=2015-03-24 }}; 26 January 2000. Retrieved 24 February 2006.
**Commentary: [[P. Sainath]]: [http://www.frontlineonnet.com/fl1703/17030290.htm "Iron in the soul, decay in the brain"], ''Frontline'' '''17''' (3), 5–18 February 2000. Retrieved 24 February 2006.
**Commentary: V. Venkatesan: [http://www.frontlineonnet.com/fl1703/17030280.htm "A wake-up call"], ''Frontline'' '''17''' (3), 5–18 February 2000. Retrieved 24 February 2006.
*[http://www.india-seminar.com/2000/487/487%20narayanan.htm Address in Parliament, and in the Supreme court, on the golden jubilee of the Republic]; 26 January 2000. Retrieved 24 February 2006.
**Commentary: Sukumar Muralidharan, V. Venkatesan: [http://www.flonnet.com/fl1703/17030250.htm "A presidential intervention"], ''Frontline'' '''17''' (3), 5–18 February 2000. Retrieved 24 February 2006.
*[http://meaindia.nic.in/speech/2001/01/25spc01.htm Address on Republic day]; 26 January 2001. Retrieved 24 February 2006.
**Commentary: Sukumar Muralidharan: [http://www.flonnet.com/fl1803/18031200.htm "A presidential intervention"], ''Frontline'' '''18''' (3), 3–16 February 2001. Retrieved 24 February 2006.
*[https://web.archive.org/web/20050427220651/http://meaindia.nic.in/event/2002/01/25event01.htm Address on Republic day]; 26 January 2002. Retrieved 24 February 2006.
**[http://www.ambedkar.org/News/TheBhopalDeclaration.htm Bhopal declaration]. Retrieved 24 February 2006.
**Commentary: V. Venkatesan: [http://www.frontlineonnet.com/fl1903/19031240.htm "A presidential message"], ''Frontline'' '''19''' (3), 2–15 February 2001. Retrieved 24 February 2006.
*[http://in.rediff.com/news/2002/jul/25guest.htm Farewell address in Parliament]; 22 July 2002. Retrieved 24 February 2006.
*[http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=020725151520 Farewell address to the nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630093129/http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=020725151520 |date=2006-06-30 }}; 24 July 2002. Retrieved 24 February 2006.
*Interview of February 2005 in which K. R. Narayanan accused the A. B. Vajpayee Government of complicity in the [[2002 Gujarat riots]]; by [[P. T. Thomas]], Congress legislator from [[Thodupuzha]] in the [[Kerala Legislative Assembly]], and Editor, ''Maanavasamskruthi''. ["Interview with K. R. Narayanan", ''Maanavasamskruthi'' '''1''' (8), February 2005, in [[Malayalam]]. English translation of part of the interview, at CHRO web page: [http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5090 Part I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928003749/http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5090 |date=2007-09-28 }}; [http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5097 Part II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012023123/http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5097 |date=2008-10-12 }}. Additional translation of question on his relationship with the Left front in [http://www.hinduonnet.com/2005/03/03/stories/2005030308811100.htm "Narayanan criticises Vajpayee for Gujarat riots"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071127164835/http://www.hinduonnet.com/2005/03/03/stories/2005030308811100.htm |date=2007-11-27 }}, ''The Hindu'', 10 November 2005. Retrieved 24 February 2006.]
;Miscellaneous speeches and writings
*K. R. Narayana899n's interview with M. K. Gandhi, 10 April 1945; given in full in H. Y. Sharada Prasad: [http://www.iht.com/getina/files/271049.html "How an interview with Gandhi was spiked"], ''The Asian Age'', n.d. Retrieved 24 February 2006.
*[http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010618202022 Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630093052/http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010618202022 |date=2006-06-30 }} while inaugurating the new complex of the Kerala Legislature; 22 May 1998. Retrieved 24 February 2006.
*[https://web.archive.org/web/20000607182210/http://alfa.nic.in/rb/dalit98.htm Message] on the first World convention of the Dalit international organisation in Kuala Lumpur, Malaysia; 11 October 1998. Archived June 2006.
*[https://web.archive.org/web/19991008051634/http://alfa.nic.in/rb/pr092.htm Letter] on the murder of Graham Staines and his two minor sons; 24 January 1999. Archived Oct. 1999.
*[http://nhrc.nic.in/speeches.htm#no3 Speech] on Human rights day; 10 December 2001. Retrieved 24 February 2006.
*[https://web.archive.org/web/20020821204337/http://presidentofindia.nic.in/S/html/press_release/press-new/pr370.htm President stays away from Holi celebrations]; 28 March 2002. Archived Aug. 2002.
*[https://web.archive.org/web/20020823091659/http://presidentofindia.nic.in/S/html/press_release/press-new/pr381.htm Press release] on the President meeting with victims of Gujarat violence; 27 April 2002. Archived Aug. 2002.
*[https://web.archive.org/web/20020823092104/http://presidentofindia.nic.in/S/html/press_release/press-new/pr383.htm Message] to the nation on Gujarat violence; 29 April 2002. Archived Aug. 2002.
*[http://www.indianexpress.com/print.php?content_id=81709 "India empowered"], ''Indian Express'', 26 October 2005. Retrieved 24 February 2006.
;Other links concerning his life
*[https://web.archive.org/web/20110928120732/http://www.stmarykuravilangad.org/Pilgrim.htm St. Mary's High School, Kuravilangad]. Retrieved 24 February 2006.
*[http://www.cmscoll.com C. M. S. College, Kottayam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517090757/http://cmscoll.com/ |date=2014-05-17 }}. Retrieved 24 February 2006.
*[http://www.universitycollege.org/innerbody_message.html University College, Trivandrum]. Retrieved 24 February 2006.
*[http://www.tata.com/0_about_us/history/lasting_legacies/20040811_k_narayanan.htm J. N. Tata Scholarship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630223824/http://www.tata.com/0_about_us/history/lasting_legacies/20040811_k_narayanan.htm |date=2008-06-30 }}. Retrieved 24 February 2006.
*[http://www.lse.ac.uk/collections/LSEIndia/pastAndPresent.htm London School of Economics]; [http://www.lse.edu/collections/pressAndInformationOffice/newsAndEvents/archives/2000-2002/pressrelease-india.htm K. R. Narayanan's portrait unveiled at LSE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203125621/http://www.lse.ac.uk/collections/LSEIndia/pastAndPresent.htm |date=2009-02-03 }}. Retrieved 24 February 2006.
*[http://rediff.co.in/news/jul/28pres.htm Interview with K. R. Gowri and K. R. Bhaskaran, K. R. Narayanan's siblings in Uzhavoor, after the announcement of his candidature for the Presidency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204150642/http://rediff.co.in/news/jul/28pres.htm |date=2012-02-04 }}, ''Rediff'', 1997. Retrieved 24 February 2006.
*[https://web.archive.org/web/19970801044230/http://alfa.nic.in/hm/p1.html Results of Presidential poll]; 17 July 1997. Archived Aug. 1997.
*[http://www.indianembassy.org/inews/aug15.pdf Assumption of office as President], 25 July 1997; ''India News'', 1–15 August 1997. Retrieved 24 February 2006.
*Prime minister I. K. Gujral's [http://www.india50.com/speecH1.html address to the nation from the ramparts of the Red fort on the golden jubilee of Indian independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016061945/http://www.india50.com/speecH1.html |date=2005-10-16 }}; 15 August 1997. Retrieved 24 February 2006.
*[https://web.archive.org/web/20020203232752/http://presidentofindia.nic.in/S/current_president.htm Biography at Rashtrapati Bhavan during President K. R. Narayanan's term in office]; [https://web.archive.org/web/20020204025546/http://presidentofindia.nic.in/S/html/poilady.htm Biography of First Lady Usha Narayanan]. Archived February 2002.
*[https://web.archive.org/web/20041209222914/http://www.santhigiri.org/conf2005/about_conf.html Navajyothisree Karunakara Guru research centre for Siddha and Ayurveda]. Retrieved 24 February 2006.
*Prime minister [[Manmohan Singh]]'s [http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=74 speech] on the dedication of K. R. Narayanan's ''tharavaadu'' for establishing a research centre in Indian medicine; 15 February 2005. Retrieved 24 February 2006.
*Mari Marcel Thekaekara: [http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005042204071100.htm&date=2005/04/22/&prd=th& "A President to be proud of"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128064416/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005042204071100.htm&date=2005/04/22/&prd=th& |date=2007-11-28 }}, ''The Hindu'', 22 April 2005. Retrieved 24 February 2006.
**Commentary: Mari Marcel Thekaekara: [http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111107271100.htm&date=2005/11/11/&prd=th& "Insight into the person"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128101840/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111107271100.htm&date=2005/11/11/&prd=th& |date=2007-11-28 }}, ''The Hindu'', 11 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
;Commentary by journalists
*Amberish K. Diwanji: [http://us.rediff.com/news/jul/11amber.htm "The importance of a Dalit President"], ''Rediff'', Jul. 1997. Retrieved 24 February 2006.
*[[Praveen Swami]]: [http://www.flonnet.com/fl1422/14220160.htm "From demon to god"], ''Frontline'' '''14''' (22), 1–14 November 1997. Retrieved 24 February 2006.
**Cites the report: [http://www.rediff.com/news/jun/23presd.htm "Dalit Hindu or Christian?"], ''Rediff'', 1997. Retrieved 24 February 2006.
*Ajay Singh:[http://www.asiaweek.com/asiaweek/97/1114/is1.html "MAN OF HIS TIME"],''Asiaweek'',14 November 1997. Retrieved 18 March 2006.
*Venkitesh Ramakrishnan, Praveen Swami: [http://www.flonnet.com/fl1422/14220040.htm "A crisis defused"], ''Frontline'' '''14''' (22), 1–14 November 1997. Retrieved 24 February 2006.
*Sukumar Muralidharan: [http://www.frontlineonnet.com/fl1505/15050260.htm "A role for the President"], ''Frontline'' '''15''' (5), 7–20 March 1998. Retrieved 24 February 2006.
*Praveen Swami, Sudha Mahalingam: [http://www.hindu.com/fline/fl1521/15210040.htm "The BJP's Bihar fiasco"], ''Frontline'' '''15''' (21), 10–23 October 1998. Retrieved 24 February 2006.
*Sukumar Muralidharan: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1603/16030220.htm "Wanted intervention, phoney controversy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629035005/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1603/16030220.htm |date=2006-06-29 }}, ''Frontline'' '''16''' (3), 30 January - 12 February 1999. Retrieved 24 February 2006.
*V. K. Madhavan Kutty: [http://www.frontlineonnet.com/fl1603/16030240.htm "Behind the leak"], ''Frontline'' '''16''' (3), 30 January - 12 February 1999. Retrieved 24 February 2006.
*V. Venkatesan: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1615/16150230.htm "Political echoes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629035018/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1615/16150230.htm |date=2006-06-29 }}, ''Frontline'' '''16''' (15), 17–30 July 1999. Retrieved 24 February 2006.
*Praveen Swami: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl2002/stories/20030131005403400.htm "A new chief for the Army"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323155715/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2002/stories/20030131005403400.htm |date=2008-03-23 }}, ''Frontline'' '''20''' (2), 18–31 January 2003. Retrieved 24 February 2006.
*Purnima S. Tripathi, Sukumar Muralidharan: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120270.htm "Elusive consensus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629035030/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120270.htm |date=2006-06-29 }}, ''Frontline'' '''19''' (12), 8–21 June 2002. Retrieved 24 February 2006.
*V. Venkatesan: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1913/19130110.htm "The political dynamics"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629035051/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1913/19130110.htm |date=2006-06-29 }}, ''Frontline'' '''19''' (13), 22 June-5 July 2002. Retrieved 24 February 2006.
*A. G. Noorani: [http://www.flonnet.com/fl1913/19130090.htm "The Indian Presidency"], ''Frontline'' '''19''' (13), 22 June -5 July 2002. Retrieved 24 February 2006
*Sukumar Muralidharan: [http://www.flonnet.com/fl1916/19161270.htm "Distinction and dignity: an assessment of K. R. Narayanan's eventful Presidential tenure"], ''Frontline'' '''19''' (16), 3–16 August 2002. Retrieved 24 February 2006.
*A. G. Noorani: [http://www.rediff.com/news/2002/jul/23spec.htm "The legacy of a President"], ''Rediff'', 23 July 2002. Retrieved 24 February 2006.
*Siriyavan Anand: [http://www.himalmag.com/2002/july/opinion.htm "Caste, religion, and the Indian Presidency"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927175418/http://www.himalmag.com/2002/july/opinion.htm |date=2007-09-27 }}, ''Himal'', July 2002. Retrieved 24 February 2006.
;Obituaries and reminiscences
*Editorial of ''The Hindu'': [http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111005821000.htm&date=2005/11/10/&prd=th& "A salute to Citizen Narayanan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128050215/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111005821000.htm&date=2005/11/10/&prd=th& |date=2007-11-28 }}, ''The Hindu'', 10 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
*[[Gopalkrishna Gandhi]]: [http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111203191000.htm&date=2005/11/12/&prd=th& "KRN at the high table"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071127150231/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111203191000.htm&date=2005/11/12/&prd=th& |date=2007-11-27 }}, ''The Hindu'', 12 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
*Gopalkrishna Gandhi: [https://web.archive.org/web/20090830200245/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20051202005812900.htm&date=fl2224%2F&prd=fline& "A remarkable life-story"], ''Frontline'' '''22''' (24), 5–18 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
*[[Chandrabhan Prasad]]: [https://web.archive.org/web/20191207215137/https://www.dailypioneer.com/columnist1.asp?main_variable=Columnist&file_name=PRASAD138.txt&writer=PRASAD&validit=yes "Losing a mentor"], ''The Pioneer'', 13 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
*Venkitesh Ramakrishnan: [http://www.flonnet.com/fl2224/stories/20051202005012500.htm "Citizen President"], ''Frontline'' '''22''' (24), 5–18 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
*V. B. Rawat: [http://www.countercurrents.org/india-rawat151105.htm "A tribute to K. R. Narayanan"], ''Countercurrents'', 15 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
*[[P. Sainath]]: [http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111107231100.htm&date=2005/11/11/&prd=th& "Compassion at the top"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100903120046/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005111107231100.htm&date=2005/11/11/&prd=th& |date=2010-09-03 }}, ''The Hindu'', 11 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
*[[Manmohan Singh]]: [http://pmindia.nic.in/prelease/pcontent.asp?id=351 Condolence message], 9 November 2005. Retrieved 24 February 2006.
;Biographies
*Sita Ram Sharma: ''K. R. Narayanan: Just the President of India'', Sublime Publications, 1998. {{ISBN|8185809232}}.
*Darshan Singh: ''K. R. Narayanan: A journey from Uzhavoor to Raisina Hills'', United Children's Movement, 1999.
*[[Eby J. Jose]]: [https://web.archive.org/web/20090810201154/http://krnarayananfoundation.com/KRNarayananBiography.htm ''K.R.Narayanan Bharathathinte Suryathejassu''], It is written in Malayalam,in the mother tongue of Dr. K.R. Narayanan, published by Jeevan Books, Bharananganam, 2006
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
77xdtdinn4p0pyorp2p8dsvzpxgth0z
ᱥᱩᱠᱢᱟ
0
10039
199516
195627
2026-11-04T10:24:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199516
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱩᱠᱢᱟ
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|18|24|0|N|81|40|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱑᱐
| population_total = ᱑᱓,᱙᱒᱖
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱮᱴᱟᱜ
| demographics1_info2 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱚᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱭᱟ]], [[ᱜᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱚᱸᱰᱤ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱘᱗᱔-᱒᱘᱔᱐᱐᱑
| registration_plate = CG
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ
| blank3_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank3_info_sec1 =
| website = http://sukma.gov.in
| footnotes =
}}
'''ᱥᱩᱠᱢᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱣᱟ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ {{coord|18|24|0|N|81|40|0|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Sukma.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220613055111/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Sukma.html |date=2022-06-13 }} Map and weather of Sukma</ref>
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱐ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱥ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]], [[ᱵᱤᱲᱟᱥᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱡᱟᱭᱣᱟᱰᱟ]], [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱯ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱫᱚᱸᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20120523124233/http://www.india9.com/i9show/Sukma-66527.htm About Sukma]
* [http://www.maplandia.com/india/madhya-pradesh/bastar-jagdalpur/sukma/ Satellite image of Sukma]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
016380eg8g0kkaw7r0jhskpo09f15sj
ᱡᱟᱠᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱨᱡ ᱟᱜᱟᱰᱷ
0
10253
199493
196589
2026-11-04T05:55:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199493
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Agardh, Jacob Georg (av Oscar Björck 1893).jpg|right|thumb|ᱡᱟᱠᱚᱵ ᱡᱭᱚᱨᱡ ᱟᱜᱟᱨᱰᱷ(᱑᱘᱑᱓–᱑᱙᱐᱑) ᱛᱮᱭᱟᱨᱤᱡ Oscar Björck, ᱥᱮᱨᱢᱟ - ᱑᱘᱙᱓]]
ᱡᱟᱠᱚᱵ ᱡᱭᱚᱨᱡ ᱟᱜᱟᱨᱰᱷ(᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱑᱓ ᱞᱩᱸᱰ, ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ - ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱟᱨᱭ ᱑᱙᱐᱑<ref>{{Cite web|url=https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Presentation.aspx?id=5591|title=Jacob G Agardh - Svenskt Biografiskt Lexikon|website=sok.riksarkivet.se|accessdate=20 September 2019|archive-date=18 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918031912/https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=5591|url-status=dead}}</ref> ᱞᱤᱸᱰ, ᱥᱣᱮᱰᱤᱴᱮᱱ) ᱫᱚ ᱥᱣᱤᱫᱤᱥ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱣᱚᱭᱜᱭᱟᱱᱤᱠ, ᱯᱷᱟᱭᱠᱚᱼᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱚᱼᱱᱚᱢᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |author=Hunt Botanical Library, Carnegie-Mellon University |page=[https://archive.org/details/biographicaldict0000hunt/page/4 4] |title=Biographical Dictionary of Botanists Represented in the Hunt Institute Portrait Collection|url=https://archive.org/details/biographicaldict0000hunt | publisher=G. K. Hall & Co.| place=Boston| year= 1972| isbn=0-8161-1023-9}}</ref>
ᱟᱢᱤᱡ ᱵᱮᱴᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱᱚᱥᱵᱚᱛᱤ ᱣᱚᱭᱜᱭᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱮᱴᱟᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱨᱞ ᱟᱹᱰᱚᱞᱯᱷ ᱟᱜᱟᱰᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱑᱘᱕᱔ ᱼ ᱑᱘᱗᱙ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱩᱸᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱚᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=amcyc>{{Cite AmCyc|wstitle=Agardh, Karl Adolf}}</ref><ref>{{Cite NIE|url=https://archive.org/stream/newinternational01gilm#page/191/mode/1up |title=Jacob Georg Agardh|year=1905}}</ref> ᱟᱜᱟᱰᱷ ᱑᱘᱖᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱟᱜᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱪ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ''Botaniska trädgården'' ᱚᱠᱟᱫᱚ ᱞᱩᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=Botaniska trädgården |url=http://www.botaniskatradgarden.se/201-238-history_in_english.htm |title=A Brief History of the Lund University Botanical Garden |accessdate=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718120156/http://www.botaniskatradgarden.se/201-238-history_in_english.htm |archive-date=2011-07-18 }}</ref>
᱑᱘᱔᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ [[Royal Swedish Academy of Sciences]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱟᱭ. ᱾ ᱟᱜᱟᱰᱷ ᱫᱚ Foreign Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]] ᱑᱘᱗᱘ ᱨᱮ ᱪᱚᱭᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱠᱚ ᱾<ref name=AAAS>{{cite web|title=Book of Members, 1780-2010: Chapter A|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=6 April 2011}}</ref> ᱢᱮᱱᱟᱠᱚ ᱟᱜᱟᱰᱷᱼᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Mary Philadelphia Merrifield]] ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱭ ᱩᱱᱤ ᱥᱣᱤᱫᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾<ref name="Creese2000">{{cite book |last=Creese |first=Mary R. S. |title=Ladies in the Laboratory? American and British Women in Science, 1800-1900: A Survey of Their Contributions to Research|url=https://books.google.com/books?id=amtGAwAAQBAJ&pg=PA31|date=1 January 2000|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-585-27684-7|page=31}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ, ''Species, Genera et Ordines Algarum'' (4 vols., Lund, 1848–63) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{botanist|J. Agardh|Agardh, Jacob Georg}}
== ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ==
᱑.Elected to the [[German Academy of Sciences Leopoldina]] (1836)<br>
᱒. [[Royal Physiographic Society in Lund]] (since 1837, 1858-1860 as secretary)<br>
᱓. [[Royal Science and Literature Society in Gothenburg]] (since 1848)<br>
᱔.[[Royal Swedish Academy of Sciences]] (since 1849)<br>
᱕.[[Royal Society of Sciences in Uppsala]] (since 1865)<br>
᱖.[[American Academy of Arts and Sciences]] (seit 1878)<br>
᱗. [[Honorary Doctor]] from [[University of Copenhagen]] (1879)<br>
᱘.Corresponding member of the [[Académie des sciences]] (1885)<br>
᱙.[[Linné Medal]] (1897)
== ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞᱠᱚ ==
᱑.Theoria systematis plantarum; accedit familiarum phanerogamarum in series naturales dispositio, secundum structuræ normas et evolutionis gradus instituta.<br>
᱒. Species, genera et ordines Algarum
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱠᱚ ==
᱑. N. J. Andersson: 2. Agardh, Jacob Georg. In: Nils Linder (Hrsg.): Nordisk familjebok konversationslexikon och realencyklopedi. 1. Auflage. Band 1: A–Barograf. Gernandts boktryckeri, Stockholm 1876, Sp. 251–252 (schwedisch, runeberg.org)<br>
᱒. T. Kork: 3. Jakob Georg A. In: Bernhard Meijer (Hrsg.): Nordisk familjebok konversationslexikon och realencyklopedi. 2. Auflage. Band 1: A–Armati. Nordisk familjeboks förlag, Stockholm 1904, Sp. 330–331 (schwedisch, runeberg.org).<br>
᱓. 2. Agardh, Jakob Georg. In: Herman Hofberg, Frithiof Heurlin, Viktor Millqvist, Olof Rubenson (Hrsg.): Svenskt biografiskt handlexikon. 2. Auflage. Band 1: A–K. Albert Bonniers Verlag, Stockholm 1906, S. 13–14 (schwedisch, runeberg.org).<br>
᱔. C. Hansen Ostenfeld: Agardh [↱a.gard], Jacob Georg. In: Christian Blangstrup (Hrsg.): Salmonsens Konversationsleksikon. 2. Auflage. Band 1: A–Arbejdergilder. J. H. Schultz Forlag, Kopenhagen 1915, S. 296 (dänisch, runeberg.org).<br>
᱕. N. Svedelius: Jacob G Agardh. In: Svenskt biografiskt lexikon. Band 1, 1918, S. 268 ff. (sok.riksarkivet.se).<br>
᱖. Robert Zander: Zander Handwörterbuch der Pflanzennamen. Hrsg. von Fritz Encke, Günther Buchheim, Siegmund Seybold. 13., neubearbeitete und erweiterte Auflage. Eugen Ulmer, Stuttgart 1984, ISBN 3-8001-5042-5.
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱼᱢᱮ ==
* {{cite encyclopedia|last = Eriksson|first = G.|date = 1970|title = Agardh, Jacob Georg|encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography]]|volume = 1|location = New York|publisher = Charles Scribner's Sons|pages = 70–71|isbn = 0-684-10114-9}}
* [https://web.archive.org/web/20200614065120/https://kiki.huh.harvard.edu/databases/publication_search.php?mode=details&id=1141 Theoria Systatis Plantarum; Accredit Familiarum Phanerogarum in Series Naturales Disposito, Secundum Structurae Normas et Evolutionis Gradus Instituta. Lund Apr–Sep 1858]
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱱ]]
2m3wutdbnar6ogpounwkftjdq4f5ad7
ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
0
12914
199504
195819
2026-11-04T08:48:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199504
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox waterfall
| name = ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
| photo =
| photo_caption =
| map = India Jharkhand
| map_width =
| map_label = ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
| coords = {{coord|23.2833|N|84.2333|E|format=dms}}<ref>{{cite web
|url = http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Rajadera.html
|title = Rajadera, India Page
|publisher = Falling Rain Genomics
|accessdate = 2010-04-20
|archive-date = 2009-12-06
|archive-url = https://web.archive.org/web/20091206033211/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Rajadera.html
|url-status = dead
}}</ref>
| location = ᱨᱟᱡᱽᱰᱮᱨᱟ, [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| elevation = {{convert|934|m}}
| type = ᱥᱱᱟᱠ
| height = {{convert|60|m}}
| height_longest =
| average_width =
| number_drops =
| average_flow =
| watercourse = [[ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ]]
}}
'''ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' ᱫᱚ (ᱥᱚᱫᱽᱱᱤᱜᱽ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱰᱮᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/Rajadera-15124.htm |title = Rajadera |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-20 |archive-date = 2011-06-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606022556/http://www.india9.com/i9show/Rajadera-15124.htm |url-status = dead }}</ref>
==ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ==
ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱠᱟᱨᱯᱤᱭᱚ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱧ ᱯᱨᱚᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱤᱠᱱᱚᱠ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=govt>{{cite web |url =http://jharkhand.nic.in/access.htm |title =Jharkhand |publisher =Jharkhand Govt. |accessdate =2010-04-20 |archive-date =2010-04-29 |archive-url =https://web.archive.org/web/20100429084736/http://jharkhand.nic.in/access.htm |url-status =dead }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=T1Y_Ytx9wp4C&pg=PA161&lpg=PA161&dq=hundru+falls&source=bl&ots=9rdY5mtPac&sig=nNchjTZDYWy2hxCxVK5PYiqHS6A&hl=en&ei=ME7NS5yeE4KmrQez6rFq&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CBEQ6AEwBThk#v=onepage&q=hundru%20falls&f=false | title = Physical Geography: Hydrosphere By K. Bharatdwaj |publisher = Google Books |accessdate = 2010-04-20 }}</ref> ᱵᱤᱨ, ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/-Jharkhand/Gumla/Sadani-Waterfalls-15105.htm |title = Sadani Falls |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-20 |archive-date = 2011-06-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606022944/http://www.india9.com/i9show/-Jharkhand/Gumla/Sadani-Waterfalls-15105.htm |url-status = dead }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ, ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱦᱤᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱤᱠ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://nitishpriyadarshi.blogspot.com/2007_08_01_archive.html| title = History of Diamond mining in Jharkhand and Chhattisgarh|publisher = Environment and Geology |accessdate = 2010-04-20 }}</ref>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱨᱮᱞ ᱛᱮ===
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Sadni Waterfalls|url=https://beautyspotsofindia.com/sadni-waterfalls/|last=Guru|first=Travel|date=2014-03-20|website=Beautiful Indian Tourist Spots|language=en-US|access-date=2020-05-13|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224075149/http://beautyspotsofindia.com/sadni-waterfalls/|url-status=dead}}</ref>
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ===
ᱨᱟᱺᱪᱤ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{-}}
{{Hydrography of Jharkhand}}
{{South Chotanagpur Division topics}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ]]
{{jharkhand-geo-stub}}
ppwqnz1qqd4vk74dbh795np49pxqibb
ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13105
199473
145857
2026-11-03T23:38:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199473
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ
| nativename = {{lang|gl|galego}}
| pronunciation = {{IPA-gl|ɡaˈleɣʊ|}}
| region = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱥ]] ᱟᱨ [[:en:Castile and León|ᱠᱮᱥᱴᱤᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱤᱭᱚᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ
| ethnicity = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ]]
| speakers = {{sigfig|2.355|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
| date =
| ref = e18
| speakers2 = ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱕᱘% ᱦᱚᱲ ({{circa}} ᱑.᱕᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) [[ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ|L1]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ (᱒᱐᱐᱗)<ref>{{cite web |url=http://www.observatoriodalinguagalega.org/?q=node/115&ambito=1&subambito=1&bloque=14&apartado=2&miga=Cidadan%EDa%3ACidadan%EDa%3ALingua+habitual+e+inicial%3ALingua+inicial+%3ALingua+inicial+da+cidadan%EDa |archive-url=https://archive.today/20130822080251/http://www.observatoriodalinguagalega.org/?q=node/115&ambito=1&subambito=1&bloque=14&apartado=2&miga=Cidadan%EDa:Cidadan%EDa:Lingua+habitual+e+inicial:Lingua+inicial+:Lingua+inicial+da+cidadan%EDa |url-status=dead |archive-date=22 August 2013 |title=Observatorio da Lingua Galega |publisher=Observatorio da Lingua Galega |date= |accessdate=17 October 2015 }}</ref>
| familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ
| fam2 = [[ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]]
| fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]]
| fam5 = [[ᱤᱵᱮᱨᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱵᱮᱨᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]]
| fam6 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]]
| fam7 = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ-ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]]
| ancestor = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ-ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]]
| script = ᱞᱟᱛᱤᱱ ([[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]]
| nation = [[File:Flag of Galicia.svg|22x20px]] [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ]] (ᱮᱥᱯᱮᱱ)
| agency = [[:en:Royal Galician Academy|ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| iso1 = gl
| iso2 = glg
| iso3 = glg
| glotto = gali1258
| glottorefname = ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ
| lingua = 51-AAA-ab
| map = Idioma gallego bloques y áreas lingüísticas.png
| mapcaption =
ᱮᱥᱯᱮᱱ ᱟᱨ [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱮᱨ
{{col-begin}}
{{col-2}}
ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
{{legend|#182E61|ᱵᱟᱨᱜᱟᱱᱴᱤᱱᱳᱥ}}
{{legend|#17328C|ᱯᱷᱤᱱᱤᱥᱴᱮ}}
{{legend|#004080|ᱯᱳᱱᱴᱮᱶᱷᱮᱫᱽᱨᱟ}}
{{col-2}}
ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
{{legend|#2596F1|ᱢᱤᱱᱫᱳᱱᱤᱭᱮᱱᱥᱤᱥ}}
{{legend|#0080FF|ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱤᱥᱮᱱᱟᱞ}}
{{legend|#0D8BF2|ᱞᱩᱠᱟ-ᱟᱣᱨᱤᱭᱣᱱᱥᱤᱥ}}
{{legend|#009CE8|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱤᱥᱮᱱᱟᱞ}}
{{col-end}}
{{col-begin}}
{{col-2}}
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
{{legend|#A2CDE8|ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ}}
{{legend|#84CFDF|ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ}}
{{legend|#8DF1EC|ᱡᱟᱢᱳᱨᱟ}}
{{col-2}}
ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
{{legend|#00FFD9|[[:en:Fala language|ᱯᱷᱟᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]}}
{{col-end}}
| notice = IPA
}}
'''ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ''' (galego) ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱳᱼᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱒᱔ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱯᱮᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱸᱲᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱞᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ]] - ᱦᱚᱲ
*[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]]
*[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=gl}}
{{Wikivoyage|ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ phrasebook|ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ|a phrasebook}}
{{Commons category}}
ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱸᱲᱚ:
* [http://www.lingua.gal lingua.gal] – ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ
* [http://www.consellodacultura.org/arquivos/cdsg/loia/index.php?idioma=2 LOIA: ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱚᱸᱲᱚ] .
* [http://www.galego.org/english/index.html ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ] (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ)
ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ, phonetic ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱮᱠᱴᱳᱞᱚᱡᱤ:
* [https://web.archive.org/web/20120204043512/http://ilg.usc.es/ago/ Arquivo do Galego Oral] – An archive of records of Galician speakers.
* [http://consellodacultura.org/arquivos/asg/anosafala.php A Nosa Fala] – Sound recordings of the different dialects of the Galician language.
* [https://web.archive.org/web/20080930002413/http://www.agal-gz.org/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=15 Amostra comparativa] – Comparison between Galician, Portuguese and Brazilian-Portuguese pronunciation (with sound files) (reintegrationist Galician)
ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱟ:
* [https://web.archive.org/web/20200801002255/https://ilg.usc.es/tmilg/index.php Tesouro medieval informatizado da lingua galega]. (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://sli.uvigo.es/xelmirez/ Corpus Xelmirez] – A corpus on medieval Galician documentation, ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱞᱟᱛᱤᱱ, ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱛᱮ.
* [http://ilg.usc.es/TILG/?lng=en Tesouro informatizado da lingua galega]. (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ:
* [http://www.realacademiagalega.org/dicionario Royal Galician Academy Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722230111/http://www.realacademiagalega.org/dicionario |date=2013-07-22 }} (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [[wikt:Appendix:Galician pronouns|Appendix:Galician pronouns]] – on Wiktionary
* [http://sli.uvigo.es/CLIG/index_en.html English-Galician CLUVI Online Dictionary] (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ )
* [https://web.archive.org/web/20040410195531/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Galician-english/ Galician – English Dictionary]: from [https://web.archive.org/web/20120223164907/http://www.websters-online-dictionary.org/ Webster's Online Dictionary] – [[The Rosetta Edition]]. (Official Galician),
* [http://valesne.homestead.com/untitled11.html A short English-Galician-Japanese Phraselist (Renewal)] incl. sound soft (Official Galician), (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱛᱮ)
* [http://sli.uvigo.es/DDGM/ Dicionario de dicionarios do galego medieval] – A dictionary of Old Galician dictionaries. (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://sli.uvigo.es/ddd/index.html Dicionario de dicionarios] – A dictionary of Galician dictionaries. (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.estraviz.org/ e-Estraviz] – Isaac Alonso Estraviz's dictionary (on-line). (reintegrationist norm and official norm)
ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ:
* [http://gmh.consellodacultura.org/ Gallaeciae Monumenta Historica] – An on-line repository of medieval texts (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://cantigas.fcsh.unl.pt/index.asp Cantigas Medievais Galego-Portuguesas] – A complete DB, containing the totality of the medieval profane lyric. (ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱛᱮ)
* [https://web.archive.org/web/20190127220621/http://bvg.udc.es/ Biblioteca Virtual Galega] (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.cantigasdesantamaria.com/ Cantigas de Santa Maria]
ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ:
* [https://web.archive.org/web/20080102053522/http://www.l-v.es/ Luns a Venres] – free daily newspaper (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.sermosgaliza.com/ Sermos Galiza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625055500/http://www.sermosgaliza.com/ |date=2014-06-25 }} – weekly newspaper and online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.galiciae.com/ Galiciaé.es] – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.galiciahoxe.com/ Galicia Hoxe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226084406/http://www.galiciahoxe.com/ |date=2010-12-26 }} – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.praza.com/ Praza Pública] – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.dioivo.eu/ Dioivo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616132602/http://www.dioivo.eu/ |date=2012-06-16 }} – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.arroutadanoticias.com/ Arroutada Noticias] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202215734/http://www.arroutadanoticias.com/ |date=2020-12-02 }} – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.diarioliberdade.org/ Diário Liberdade] – online news portal (in reintegrationist Galician)
* [http://www.novasgz.com/ Novas da Galiza] – monthly newspaper (in reintegrationist Galician)
* [https://web.archive.org/web/20120620173030/http://www.galizalivre.org/ Galiza Livre] – pro-independence online news portal (in reintegrationist Galician)
ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ:
* [http://www.realacademiagalega.org/ Royal Galician Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200915181500/https://realacademiagalega.org/ |date=2020-09-15 }} (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://ilg.usc.es/ Instituto da Lingua Galega] (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [http://www.academiagalega.org/ Academia Galega da Língua Portuguesa] (reintegrationist Galician)
* [http://www.agal-gz.org/ Associaçom Galega da Língua – Portal Galego da Língua] (reintegrationist Galician)
* [https://web.archive.org/web/20080818232609/http://www.mdl-galiza.org/ Movimento Defesa da Lingua]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱦᱤᱞ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
7yefjrgw0xaom94wpqkxo0vxvu5xki6
ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ
0
13115
199488
181516
2026-11-04T04:36:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199488
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ
| image_skyline = Nagalandmap.png
| image_alt = Nagalandmap.png
| image_caption =
| pushpin_map = India Nagaland
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ᱨᱮᱭᱴᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ
| coordinates = {{coord|25.8992|N|94.7808|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱙
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱘᱙᱖
| population_total = ᱑᱑᱗᱙᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = ᱑᱗ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ
| population_density_km2 = ᱑᱐᱐
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ
| timezone1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱮ
| utc_offset1 = +᱕ᱺ᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =NL
| website = http://kiphire.nic.in
| footnotes =
}}
ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ([[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]]ᱺ কিফিৰে (Pron:/ˈkɪfɑɪə/) ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱜᱮ ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱵᱷᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱙᱖ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱙᱔᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.india9.com/i9show/Kiphire-14450.htm |access-date=2020-10-07 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009020526/https://www.india9.com/i9show/Kiphire-14450.htm |url-status=dead }}</ref>|
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱩᱣᱮᱱᱥᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱜᱮᱫ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱵᱦᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱦᱤᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱔ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱩᱛᱱᱤ ᱪᱟᱨᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ<ref name=":0"/>|
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱠᱤᱯᱷᱤᱨᱮ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱟᱝᱴᱟᱢ (Sangtam), ᱤᱢᱪᱩᱝᱜᱟᱨ (Yimchunger) ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱟ (Sema) ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ|
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20201009020526/https://www.india9.com/i9show/Kiphire-14450.htm]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ]]
dxgdtihh1gr0retpec6hsejhpq3ra84
ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ
0
13173
199502
185890
2026-11-04T08:03:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199502
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ
| common_name = ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ
| native_name = {{native name|fr|Principauté de Monaco|nbsp=omit}}<br />{{native name|lij|Principatu de Mùnegu|nbsp=omit}}{{efn|name=a|In other languages of Monaco:}}<br/>{{native name|it|Principato di Monaco}}<br/>{{native name|oc|Principat de Mónegue}}
| image_flag = Flag of Monaco.svg
| image_coat = Coat of Arms of Monaco.svg
| national_motto = {{native phrase|la|"Deo Juvante"|italics=off}}<br />({{Lang-en|"With God's Help"}})
| national_anthem = "[[Hymne Monégasque]]"<br />({{Lang-en|"Hymn of Monaco"}})
<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Monaco National Anthem.ogg]]</div>
| image_map = Location Monaco Europe.png
| map_caption = {{map caption |location_color=green |region=Europe |region_color=green & dark grey }}
| image_map2 =
| map2_width =
| capital = ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ ([[ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ]])
| coordinates = {{Coord|43|44|N|7|25|E|type:city}}
| largest_settlement = [[ᱢᱳᱱᱴᱮ ᱠᱟᱨᱞᱳ]]
| largest_settlement_type = ''Quartier''
| official_languages = [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]<ref>{{cite web |accessdate=22 May 2008 |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722170607/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |archivedate=22 July 2011 |title=Constitution de la Principauté |publisher=[[Council of Government (Monaco)|Council of Government]]|df=dmy }}</ref>
| languages_type = [[Lingua franca|Common languages]]
| languages = {{unbulleted list |[[:en:Monégasque dialect|ᱢ9ᱱᱮᱜᱟᱥᱤᱠ]] |[[ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱚᱠᱥᱤᱴᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱠᱥᱤᱴᱟᱱ]]|[[:en:Provençal dialect|ᱯᱨᱳᱵᱷᱮᱱᱥᱟᱞ]]}}
| ethnic_groups = {{unbulleted list |[[Monégasque people|Monégasques]] |[[Italian people|Italians]] | [[French people|French]] |[[Occitans]]}}
| demonym = {{unbulleted list |Monégasque |Monacan{{ref label|infoboxc|c|}}}}
| government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[parliamentary system|parliamentary]] [[constitutional monarchy]]
| leader_title1 = [[Monarchy of Monaco|Monarch]]
| leader_name1 = [[Albert II, Prince of Monaco|Albert II]]
| leader_title2 = [[Minister of State (Monaco)|Minister of State]]
| leader_name2 = [[Pierre Dartout]]
| legislature = [[National Council (Monaco)|National Council]]
| sovereignty_type = [[Independence]]
| established_event1 = [[House of Grimaldi]] (under the sovereignty of the [[Republic of Genoa]])
| established_date1 = 1297
| established_event2 = from the [[Alpes-Maritimes|French Empire]]
| established_date2 = 17 May 1814
| established_event3 = from occupation of the [[Sixth Coalition]]
| established_date3 = 17 June 1814
| established_event4 = [[Franco-Monegasque Treaty]]
| established_date4 = 2 February 1861
| established_event5 = [[Constitution of Monaco|Constitution]]
| established_date5 = 1911
| area_km2 = 2.1
| area_rank = 194th <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| area_sq_mi = 1.26 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = negligible<ref name="monacodata">{{cite web|url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |title=Monaco en Chiffres |accessdate=15 November 2009=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091115210931/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |archivedate=15 November 2009 |df=dmy }}, Principauté de Monaco. Retrieved 7 June 2010.</ref>
| population_estimate = {{steady}} 38,300<ref>{{cite web |title=Population on 1 January and is one of the smallest country. It is 2nd most smallest country.|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tps00001&plugin=1 |website=ec.europa.eu/eurostat |publisher=Eurostat |accessdate=4 February 2020}}</ref>
| population_census = 37,308<ref>{{cite web |url=http://www.monacostatistics.mc/content/download/446317/5060895/file/Rapport%20Recensement%202016.pdf|title=Recensement de la Population 2016|language=fr|publisher=Institut Monégasque de la Statistique et des Études Économiques (IMSEE)|date=February 2018|accessdate=10 February 2020}}</ref>
| population_estimate_year = 2019
| population_estimate_rank = 218th
| population_census_year = 2016
| population_density_km2 = 18,713
| population_density_sq_mi = 48,462 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 1st <!--Note: Macau is more dense, but is a dependency, not a country-->
| GDP_PPP = {{increase}} $7.672 billion (2015 est.)<ref name="WF">{{cite web |title=EUROPE :: MONACO |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |website=CIA.gov |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=4 February 2020 |archive-date=12 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612210754/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |url-status=dead }}</ref>
| GDP_PPP_year = 2015
| GDP_PPP_rank = 158th
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $115,700 (2015 est.)<ref name="WF"/>
| GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd
| GDP_nominal = {{increase}} $7.185 billion<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) - Monaco |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=MC&name_desc=false |website=data.worldbank.org |publisher=World Bank |accessdate=4 February 2020 |archive-date=14 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190314084425/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=MC&name_desc=false |url-status=dead }}</ref>
| GDP_nominal_year = 2018{{ref label|infoboxb|b|}}
| GDP_nominal_rank = 145th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $185,741<ref>{{cite web |title=GDP per capita (current US$) - Monaco |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=MC&name_desc=false |website=data.worldbank.org |publisher=World Bank |accessdate=4 February 2020 |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203110227/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD%3Flocations%3DMC%26name_desc%3Dfalse |url-status=dead }}</ref>
| GDP_nominal_per_capita_rank = 1st
| Gini = <!--number only-->
| Gini_year =
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref =
| Gini_rank =
| HDI =
| HDI_year =
| currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])
| currency_code = EUR
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| utc_offset_DST = +2
| time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| drives_on = [[Driving side|right]]<ref>{{cite web |url=http://whatsideoftheroad.com/ |title=What side of the road do people drive on? |publisher=Whatsideoftheroad.com |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-date=13 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413182951/http://whatsideoftheroad.com/ |url-status=dead }}</ref>
| calling_code = [[Telephone numbers in Monaco|+377]]
| cctld = [[.mc]]
| footnote_a = {{note|infoboxa}} Government offices are however, located in the ''Quartier'' of [[Monaco-Ville]].
| footnote_b = {{note|infoboxb}} GDP per capita calculations include non-resident workers from France and Italy.
| footnote_c = {{note|infoboxc}} ''Monacan'' is the term for residents.
| map2_caption =
| religion = [[Roman Catholicism]] (official)
| today =
}}
'''ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ''' ([[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]: Monaco) [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱫᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ [[ᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[:en:Mediterranean Sea|ᱚᱛᱼᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ===
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱠᱷᱮᱞᱚᱰᱸ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links|voy=Monaco}}
; ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
* [http://www.gouv.mc/ Official Government Portal]
* [http://www.palais.mc/ Official website of the Prince's Palace of Monaco]
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/MN.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170307174823/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/MN.html |date=2017-03-07 }}
* [http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf Monaco Statistics Pocket – Edition 2014]
; ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ
* {{CIA World Factbook link|mn|Monaco}}
* [https://web.archive.org/web/20080607085244/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/monaco.htm Monaco] from ''UCB Libraries GovPubs''
* {{curlie|Regional/Europe/Monaco}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17615784 Monaco] from the [[BBC News]]
* [https://www.monacodailynews.com/ MonacoDailyNews – Latest Daily News] English-language Monaco news source and publisher of daily newsletter Good Morning Monaco.
* [https://web.archive.org/web/20090519225951/http://monaco.me/ Monaco] information about Monaco
* [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Monaco:_Primary_Documents History of Monaco: Primary documents]
* {{Wikiatlas|Monaco}}
* {{osmrelation-inline|1124039}}
* [https://www.google.com/maps/place/Monaco/@43.7378666,7.4170977,3465m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x12cdc26f7b3f8531:0x74f7784c3ac49cfc!8m2!3d43.7384176!4d7.4246158?hl=en Google Earth view]
; ᱫᱟᱬᱟᱱ
* [http://www.visitmonaco.com/ Official website for Tourism]
; ᱮᱴᱟᱜ
*[http://www.ordremedecins.mc/ Order of the doctors of Monaco] (ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱛᱮ)
*[http://www.monacolife.net/ Monacolife.net] English news portal
*[http://www.monacotimes.com/ The Monaco Times] – a regular feature in The Riviera Times is the English language newspaper for the French – Italian Riviera and the Principality of Monaco provides monthly local news and information about the business, art and culture, people and lifestyle, events and also the real estate market.
*[http://www.monaco-iq.com/ Monaco-IQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202104519/http://monaco-iq.com/ |date=2011-02-02 }} Monaco information and news aggregator
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
iqzuhrajtpn08tm1pu0tvm41nx42gzt
ᱟᱢᱢᱟᱱ
0
13336
199478
179233
2026-11-04T02:05:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199478
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱢᱢᱟᱱ
| native_name = {{nobold|عَمّان}}
| native_name_lang = ar
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = AMMAN 2.jpg
| image_alt =
| image_size = 275px
| image_caption = ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ: ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱮᱨᱮᱪ [[:en:Abdali Project|ᱟᱵᱫᱟᱞᱤ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ]], [[:en:Amman Citadel|ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱥᱤᱴᱟᱰᱮᱞ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ [[:en:Temple of Hercules (Amman)|ᱦᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]], [[:en:King Abdullah I Mosque|ᱠᱤᱝ ᱟᱵᱫᱩᱞᱞᱟ ᱑ ᱢᱳᱥᱞᱤᱫ]] ᱟᱨ [[:en:Raghadan Flagpole|ᱨᱟᱜᱷᱫᱟᱱ ᱯᱷᱞᱮᱜᱽᱯᱳᱞ]], [[:en:Abdoun Bridge|ᱟᱵᱫᱳᱣ ᱵᱽᱨᱤᱡ]], [[:en:Umayyad Palace|ᱩᱢᱟᱭᱤᱫᱟᱨ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫ]], ᱚᱴᱚᱢᱟᱱ [[:en:Hejaz railway|ᱦᱮᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱟᱱ ᱟᱨ [[:en:Roman theater (Amman)|ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ]].
| image_seal = Ammanlogo.png
| nicknames = {{unbulleted list|The White Pigeon|The City of Stairs}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36|title=The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World|isbn=978-1-74179-887-6|page=36|author= Trent Holden, Anna Metcalfe|publisher=Lonely Planet Publications|year=2009}}</ref><ref name="Amman's Street Food">{{cite web|title=Amman's Street Food|url=http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|accessdate=2015-09-26|publisher=BeAmman.com|work=BeAmman.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|archivedate=2015-09-26}}</ref>
| image_map = خريطة مدينة عمان.png
| pushpin_map = Jordan
| latd = 31 |latm = 56 |lats = 59 |latNS = N
| longd = 35 |longm = 55 |longs = 58 |longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| coordinates_region = JO
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[File:Flag of Jordan.svg|22x20px]] [[ᱡᱚᱨᱰᱟᱱ]]
| subdivision_type1 = [[:en:Governorates of Jordan|Governorate]]
| subdivision_name1 = ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱗᱒᱕᱐ BC
| established_title2 = [[:en:Greater Amman Municipality|ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]
| established_date2 = ᱑᱙᱐᱙
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = Yousef Shawarbeh<ref>{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/new-amman-mayor-pledges-fair-and-responsible%E2%80%99-governance|title=New Amman mayor pledges 'fair and responsible' governance|author=|date=2017-08-21|website=jodantimes.com|access-date=2018-10-23|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811055857/http://www.jordantimes.com/news/local/new-amman-mayor-pledges-fair-and-responsible%E2%80%99-governance|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalparliamentofmayors.org/new-member-yousef-al-shawarbeh-amman-jordan/|title=New Member: Yousef Al-Shawarbeh – Amman, Jordan|author=|date=June 2018|website=globalparliamentofmayors.org|access-date=29 December 2018}}</ref>
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 1680
| area_land_km2 =
| elevation_min_m = 700
| population_total = ᱔,᱓᱐᱒,᱗᱓᱐
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱖
| population_footnotes =
| population_density_km2 = ᱒᱓᱘᱐
| population_demonym = ᱟᱢᱢᱟᱱᱤ
| population_note =
| postal_code_type = Postal code
| postal_code = ᱑᱑᱑᱑᱐-᱑᱗᱑᱙᱘
| area_code = +᱙᱖᱒(᱖)
| area_code_type =
| iso_code =
| website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp Greater Amman Municipality]
| footnotes =
| elevation_max_m = 1100
| timezone = [[Eastern European Time|EET]]
| utc_offset = +2
| timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]]
| utc_offset_DST = +3
| official_name =
}}
'''ᱟᱢᱢᱟᱱ''' ([[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]: عَمّان;[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]: Amman) ᱫᱚ [[ᱡᱚᱨᱰᱟᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔,᱐᱐᱗,᱕᱒᱖ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[:en:Levant|ᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱴ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱦᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱡᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱨᱟᱵᱵᱟᱛ ᱟᱢᱢᱳᱱ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ''ᱨᱟᱵᱵᱟᱛ'' ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ" ᱥᱮ "ᱠᱟᱨᱰ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ" ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱨᱟᱵᱵᱟᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱢᱳᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱨᱟᱵᱵᱟᱛ ᱟᱢᱢᱳᱱ" ([[:en:Biblical Hebrew|ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ]]: רבת עמון) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱰᱮᱞᱯᱷᱟᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱘᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖᱖ BC ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱰᱮᱞᱯᱷᱤᱭᱟ (ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱜᱽᱨᱤᱠ: Φιλαδέλφεια) ᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱟᱢᱢᱟᱱ [[:en:Transjordan (region)|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱳᱣᱟᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱛᱩ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱢᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱟᱞᱮᱯᱳ ᱞᱟᱛᱤᱱ, ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱱᱤᱯᱟᱨ ᱾
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱟᱢᱢᱟᱱ}}
{{Wikivoyage|ᱟᱢᱢᱟᱱ}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY Amman Street Food documentary on Youtube]
* [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts Amman Digital Community Facebook page]
* [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts Greater Amman Municipality Facebook page]
* [http://maannasel.net/map/ Amman public transportation map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱢᱢᱟᱱ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱚᱨᱰᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
bgbqm83kkyb0ao5t4c4erog53zka4rh
ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
16401
199474
147717
2026-11-04T01:08:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199474
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{Infobox language
| name = ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ
<!-- Do not bother to add a "native name" - there isn't one, so your edit will just be reverted as misguided -->
| region = [[ᱳᱭᱩᱢ]], [[ᱰᱟᱥᱤᱭᱟ]], [[:en:Pannonia|ᱯᱟᱱᱱᱳᱱᱤᱭᱟ]], [[:en:Dalmatia (Roman province)|ᱰᱟᱞᱢᱟᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ|ᱤᱴᱟᱞᱤ]], [[:en:Gallia Narbonensis|ᱜᱟᱞᱞᱤᱭᱟ ᱱᱟᱨᱵᱳᱱᱮᱥᱤᱥ]], [[:en:Gallia Aquitania|ᱜᱟᱞᱞᱤᱭᱟ ᱟᱠᱩᱭᱴᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[:en:Hispania|ᱦᱤᱥᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱨᱤᱢᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ]].
| era = attested 3rd–10th century; [[Crimean Gothic|related dialects]] survived until 18th century in Crimea
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]]
| dia1 = [[ᱠᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ]]
| script = [[ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ]]
| iso2 = got
| iso3 = got
| lingua = 52-ADA
| glotto = goth1244
| glottorefname = Gothic
| notice = IPA
}}
{{Contains special characters |special=[[ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ|ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ]] characters |fix=Help:Multilingual_support#Gothic |characters=letters}}
{{Germanic tribes (750BC-1AD)}}
'''ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ]] [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱛᱷ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱰᱮᱠᱥ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔ ᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱖ ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚᱯᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱠᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱫᱚ ᱔ ᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ==
==ᱚᱨᱥᱚᱝ==
==ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=got}}
{{wiktionary cat|type=ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|category=ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{Wikibooks|ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ}}
{{wikisourcelang|la|Patrologia Latina Vol 18 Ulfilas|Patrologia Latina vol. 18}}
*[https://web.archive.org/web/20050324024538/http://reimar.de/gotisch.html Gotisch im WWW] Portal for information on Gothic (in German)
*[http://www.ling.upenn.edu/~kurisuto/germanic/aa_texts.html Germanic Lexicon Project] – early (Public Domain) editions of several of the references.
* Texts:
** [http://wikisource.org/wiki/Die_gotische_Bibel The Gothic Bible in Latin alphabet]
** [http://wikisource.org/wiki/Gothic_Bible_in_Ulfilan_Gothic_Script The Gothic Bible in Ulfilan script (Unicode text) from Wikisource]
** [http://titus.uni-frankfurt.de/texte/texte2.htm#got Titus] has Streitberg's ''Gotische Bibel'' and Crimean Gothic material after Busbecq.
** [http://www.wulfila.be/ Wulfila Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140430002206/http://www.wulfila.be/lib/streitberg/1910/ |date=2014-04-30 }}
** [http://www.gotica.de/skeireins/ Skeireins Project] A website with the Skeireins including translations in Latin, German, French, Swedish, English, Dutch, Greek, Italian and Icelandic.
* [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol Gothic Online] by Todd B. Krause and Jonathan Slocum, free online lessons at the [https://liberalarts.utexas.edu/lrc Linguistics Research Center] at the [[University of Texas at Austin]]
*[http://robert-pfeffer.net/gotica/englisch/index.html Gothic Readings] Video clips in Gothic language
*[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\ier\grm&limit=-1 Gothic basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database]
*[http://www.gotica.de/bononiensia.html Gotica Bononiensa] A page with information about the discovered Bononiensa fragment from 2013
* [https://web.archive.org/web/20230408100950/https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/lng-got.html glottothèque - Ancient Indo-European Grammars online], an online collection of introductory videos to Ancient Indo-European languages produced by the University of Göttingen
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱫᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
obg8t2zaeky9elit9yhzi5wp5vzt6fq
ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱞᱟᱵᱷᱳᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
16431
199498
137893
2026-11-04T07:21:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199498
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱞᱟᱵᱷᱳᱱᱤᱠ
| image = Old east slavic in manuscript.jpg
| altname = ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ
| nativename = {{lang|cu-Glag|ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ ⰧⰈⰟⰊⰍⰟ}}<br />{{lang|cu|словѣ́ньскъ ѩꙁꙑ́къ}}<br />{{lang|cu-Latn|slověnĭskŭ językŭ}}
| states = Formerly in Slavic areas under the influence of Byzantium (both Catholic and Orthodox)
| region = {{plainlist|
*[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯ]]
*[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯ]]
*[[ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯ]]}}
| era = 9th–11th centuries; then evolved into several variants of [[Church Slavonic language|Church Slavonic]] including [[Middle Bulgarian]]
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| fam4 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ]]
| fam5 = [[:en:Eastern South Slavic|ᱥᱟᱢᱟᱝ]]
| script = [[ᱜᱞᱟᱜᱳᱞᱤᱴᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ|ᱜᱞᱟᱜᱳᱞᱤᱴᱤᱠ]], [[ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ]]
| iso1 = cu
| iso2 = chu
| iso3 = chu
| iso3comment = (includes [[Church Slavonic language|Church Slavonic]])
| glotto = chur1257
| glottoname = Church Slavic
| lingua = 53-AAA-a
| notice = IPA
}}
'''ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱞᱟᱵᱷᱳᱱᱤᱠ'''<ref name="lpd">{{citation|last= Wells|first= John C.|year= 2008|title= Longman Pronunciation Dictionary|edition= 3rd|publisher= Longman|isbn= 9781405881180}}</ref> ᱥᱮ '''ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱳᱱᱤᱠ''' ({{IPAc-en|ˈ|s|l|ɑː|v|ɪ|k|,_|ˈ|s|l|æ|v|-}}) ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱪᱤᱠᱤ==
==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{wikibooks|Old Church Slavonic}}
{{Commons category|ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱞᱟᱵᱷᱳᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{OldWikisource}}
* [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/ocsol Old Church Slavonic Online] by Todd B. Krause and Jonathan Slocum, free online lessons at the [https://liberalarts.utexas.edu/lrc Linguistics Research Center] at the [[University of Texas at Austin]]
* [http://www.aatseel.org/medieval_slavic_font Medieval Slavic Fonts] on [[AATSEEL]]
* [https://web.archive.org/web/20140222042759/http://andregarzia.on-rev.com/richmond/LANGTOOLS.html Old Slavic data entry application]
* [http://www.helsinki.fi/slaavilaiset/ccmh/ Corpus Cyrillo-Methodianum Helsingiense: An Electronic Corpus of Old Church Slavonic Texts]
* [https://web.archive.org/web/20100626015553/http://www.library.illinois.edu/spx/webct/SubjectResources/SubSourGen/lingocs2.htm Research Guide to Old Church Slavonic]
* Bible in Old Church Slavonic language - Russian redaction [https://wikisource.org/wiki/%D0%91%D1%96%CC%81%D0%B1%D0%BB%D1%97%D0%B0 (Wikisource)], [https://azbyka.ru/biblia/misc/tsya.pdf (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716043542/https://azbyka.ru/biblia/misc/tsya.pdf |date=2019-07-16 }}, [https://apps.apple.com/ru/app/%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4/id918906169 (iPhone)], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.alexsem.bibcs4 (Android)]
* [https://web.archive.org/web/20110719123753/http://www.manu.edu.mk/cal/CAL/004_Seg_Staroslovenski.pdf Old Church Slavonic and the Macedonian recension of the Church Slavonic language, Elka Ulchar] (ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱳᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
* [[Vittore Pisani]], [https://www.scribd.com/doc/107841186/Vittore-Pisani-mater-Europa11111 Old Bulgarian Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305185131/https://www.scribd.com/doc/107841186/Vittore-Pisani-mater-Europa11111 |date=2016-03-05 }}, Sofia, Bukvitza, 2012. English, Bulgarian, Italian.
* Philipp Ammon: [http://sjani.ge/sjani-17/ფილიპპ%20ამონი.pdf ''Tractatus slavonicus''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719225708/http://sjani.ge/sjani-17/%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%9E%20%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98.pdf |date=2020-07-19 }} in: ''Sjani (Thoughts) Georgian Scientific Journal of Literary Theory and Comparative Literature'', N 17, 2016, pp. 248–56
*{{youtube|BFK3DJ7Kn6s|Agafia (Ага́фия). Hermit Surviving in Russian Wilderness for 70 years}}
* [https://web.archive.org/web/20210805042144/https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/lng-chu.html glottothèque - Ancient Indo-European Grammars online], an online collection of introductory videos to Ancient Indo-European languages produced by the University of Göttingen
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
rywiyqffqzootjsi5ot6hz1aj22n3wn
ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ
0
17077
199484
196528
2026-11-04T03:21:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199484
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| native_name_lang = <!-- ISO 639-3 {{lang|ori}} instead --> <!-- ISO 639-2 {{lang|bn}} instead -->
| settlement_type =
| image_skyline = Northeast india.png
| image_alt =
| image_caption =
| motto =
| image_map = Northeast India.svg
| map_alt = Northeast india map.png
| coordinates = {{coords|26|91|dim:500km_region:IN|display=title,inline}}
| coordinates_footnotes =
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = {{flatlist|
* '''[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]'''
* '''[[ᱟᱥᱟᱢ]]'''
* '''[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]'''
* '''[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]'''
* '''[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]'''
* '''[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]'''
* '''[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]'''
* '''[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]'''
}}
| subdivision_type2 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| subdivision_name2 = [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]
| subdivision_type3 = ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ)<ref name="Indian cities by population">{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |title=Indian cities by population}}</ref>
| subdivision_name3 = {{plainlist|
* [[ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ]]
* [[ᱟᱭᱡᱚᱞ]]
* [[ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ]]
* [[ᱤᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]]
* [[ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ]]
* [[ᱥᱤᱞᱚᱝ]]
* [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ]]
* [[ᱰᱤᱢᱟᱯᱩᱨ]]
* [[ᱠᱚᱦᱤᱢᱟ]]}}
<!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion -->
<!-- for references: use <ref> tags -->| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 262,179
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| area_water_percent =
| area_rank =
| area_note =
| population_total = 45,772,188
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = 173
| population_demonym =
| timezone1 = [[Indian Standard Time]]
| utc_offset1 = +5:30
| timezone1_DST =
| utc_offset1_DST =
| blank_name_sec1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank_info_sec1 = {{Flatlist|
* [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤ]]
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
* [[ᱵᱳᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]]
* [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱨᱵᱤ]]
* [[ᱜᱟᱨᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱟᱨᱚ]]
* [[ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱥᱤ]]
* [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ]]
* [[ᱢᱤᱡᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱤᱡᱚ]]
* [[ᱱᱟᱜᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱟᱢᱤ]]
* [[ᱟᱯᱟᱛᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱯᱟᱛᱟᱱᱤ]]
* [[ᱱᱭᱤᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱭᱤᱥᱤ]]
* [[ᱜᱟᱞᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱟᱞᱚ]]
* [[ᱟᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱰᱤ]]
* [[ᱢᱮᱭᱛᱷᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱭᱛᱷᱮᱞᱤ]]
* [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
* [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
* [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
}}
| coordinates_region =
| official_name = ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ (NER)
}}
'''ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱨᱤᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ - [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱾<ref name="North Eastern Council"/>
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱕,᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞ) (ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱑,᱓᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱖᱗ ᱢᱤᱞ) ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]], ᱑,᱖᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱒᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱑,᱕᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙᱒ ᱢᱤᱞ), ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱥᱟᱶ ᱙᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱐ ᱢᱤᱞ), ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱔᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱘᱓ ᱢᱤᱞ) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱖᱓,᱒᱓᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱑,᱒᱕᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name="Borders of Northeast India">{{Cite web |url=http://fincomindia.nic.in/writereaddata/html_en_files/oldcommission_html/fincom13/discussion/report14.pdf |title=Problems of border areas in Northeast India}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱶ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref name="North Eastern Council">{{cite web |url=http://necouncil.nic.in/ |title=North Eastern Council |access-date=25 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415001111/http://necouncil.nic.in/ |archive-date=15 April 2012 }}</ref> ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱸᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱟᱭᱤᱥᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱠ᱐ᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱮᱠᱴᱤᱵᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Joppen1907BritishBengalBritishBurmaA.jpg|left|220px|thumb|<center>᱑᱘᱓᱘ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱾</center>]]
[[File:1907-east-bengal-assam3.jpg|thumb|220px|{{center|᱑᱙᱐᱗ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ}}]]
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤᱼᱵᱚᱨᱢᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱝᱜᱮᱴᱤᱠ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱤᱥᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱼᱟᱭᱡᱚ ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱭᱩᱱᱟᱱ]] ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱨᱟᱼᱫᱟᱭ (ᱛᱟᱭᱼᱠᱟᱫᱟᱭ)|ᱠᱨᱟᱼᱫᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ===
[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ'' ᱠᱚᱫᱚ<ref>{{Cite web|title = The Seven Sisters|url = https://greenerpasturesind.wordpress.com/about/|access-date = 2015-07-30}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱟ<ref name="The Land of Seven Sisters">{{Cite book |title=The Land of seven sisters |last=Saikia |first=J. P |publisher=Directorate of Information and Public Relations, Assam |year=1976 |location=Place of publication not identified |language=en|oclc = 4136888}}</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱴᱳᱠ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ 'ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱜ ᱚᱛ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱱᱴᱟᱨᱰᱮᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ
ᱯᱚᱱᱚᱵ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱜᱚᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟ ᱹᱹᱹᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱓᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱙.᱘ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚ ᱑᱙.᱖᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱟᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱐.᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Nagaland records negative decadal growth">{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/Nagaland-records-negative-growth-in-decadal-population/article14666718.ece |title=Nagaland records negative decadal growth}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="font-size:0.9em;background:#ffffff;width:100%;text-align:right;"
|-
! ᱯᱚᱱᱚᱛ
! ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
! ᱠᱚᱲᱟ !! ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ
! ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
! ᱥᱮᱪᱮᱫ %
! ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
! ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
! ᱮᱥᱤᱭᱟ (km<sup>2</sup>)
! ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (/km<sup>2</sup>)
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ || ᱑,᱓᱘᱓,᱗᱘᱗ || ᱗᱑᱓,᱙᱑᱒ || ᱖᱖᱙,᱘᱑᱕ || ᱙᱓᱘ || ᱖᱕.᱓᱘ || ᱘᱗᱐,᱐᱘᱗
| ᱒᱒᱗,᱘᱘᱑ || ᱘᱓,᱗᱔᱓ || ᱑᱗
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱟᱥᱟᱢ || ᱓᱑,᱒᱐᱕,᱕᱗᱖ || ᱑᱕,᱙᱓᱙,᱔᱔᱓ || ᱑᱕,᱒᱖᱖,᱑᱓᱓ || ᱙᱕᱘ || ᱗᱒.᱑᱙ || ᱒᱓,᱒᱑᱖,᱒᱘᱘
| ᱓,᱔᱓᱙,᱒᱔᱐ || ᱗᱘,᱔᱓᱘ || ᱓᱙᱗
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ || ᱒,᱕᱗᱐,᱓᱙᱐ || ᱑,᱒᱙᱐,᱑᱗᱑ || ᱑,᱒᱘᱐,᱒᱑᱙ || ᱙᱙᱒ || ᱗᱙.᱒᱑ || ᱑,᱕᱙᱐,᱘᱒᱐ || ᱕᱗᱕,᱙᱖᱘
| ᱒᱒,᱓᱒᱗ || ᱑᱒᱒
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ || ᱒,᱙᱗᱖,᱘᱘᱙ || ᱑,᱔᱙᱑,᱘᱓᱒ || ᱑,᱔᱗᱕,᱐᱕᱗ || ᱙᱘᱙ || ᱗᱔.᱔᱓ || ᱑,᱘᱖᱔,᱗᱑᱑ || ᱔᱕᱔,᱑᱑᱑
| ᱒᱒,᱔᱒᱙ || ᱑᱓᱒
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ || ᱑,᱐᱙᱗,᱒᱐᱖ || ᱕᱕᱕,᱓᱓᱙ || ᱕᱔᱑,᱘᱖᱗ || ᱙᱗᱖ || ᱙᱑.᱓᱓ || ᱔᱔᱗,᱕᱖᱗ || ᱔᱔᱑,᱐᱐᱖
| ᱒᱑,᱐᱘᱑ || ᱕᱒
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ || ᱑,᱙᱗᱘,᱕᱐᱒ || ᱑,᱐᱒᱔,᱖᱔᱙ || ᱙᱕᱓,᱘᱕᱓ || ᱙᱓᱑ || ᱗᱙.᱕᱕ || ᱑,᱖᱔᱗,᱒᱔᱙ || ᱓᱔᱒,᱗᱘᱗
| ᱑᱖,᱕᱗᱙ || ᱑᱑᱙
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ || ᱖᱑᱐,᱕᱗᱗ || ᱓᱒᱓,᱐᱗᱐ || ᱒᱘᱗,᱕᱐᱗ || ᱘᱙᱐ || ᱘᱑.᱔᱒ || ᱔᱘᱐,᱙᱘᱑ || ᱕᱙,᱘᱗᱐ || ᱗,᱐᱙᱖
| ᱘᱖
|-
| style="background:#f7f7fe;text-align:left;"|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ || ᱔,᱑᱗᱓,᱙᱑᱗ || ᱒,᱐᱘᱗,059 || ᱒,᱐᱘᱖,᱘᱕᱘ || ᱙᱖᱐ || ᱙᱑.᱕᱘ || ᱒,᱖᱓᱙,᱑᱓᱔ || ᱑,᱕᱓᱔,᱗᱘᱓
| ᱑᱙,᱔᱘᱖ || ᱓᱕᱐
|}
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ===
{{main|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
{| class="wikitable" style="font-size:0.9em;background:#ffffff;text-align:center;min-width:70%;"
! ᱨᱮᱸᱠ !! ᱥᱚᱦᱚᱨ !! ᱴᱟᱭᱤᱯ !!ᱯᱚᱱᱚᱛ !!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !!ᱨᱮᱸᱠ !! ᱥᱚᱦᱚᱨ !! ᱴᱟᱴᱤᱯ !!ᱯᱚᱱᱚᱛ !!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱑ || [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ||align="center"|ᱥᱚᱦᱚᱨ||ᱟᱥᱟᱢ || align="right" | ᱙᱖᱘,᱕᱔᱙||style="background:#f7f7fe;"|᱙ || [[ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱟᱥᱟᱢ|| align="right" | ᱑᱕᱓,᱘᱘᱙
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱒ || [[ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ]] ||style="background:#fEE0F2;"|ᱥᱚᱦᱚᱨ||ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ || align="right" | ᱖᱒᱒,᱖᱑᱓|| style="background:#f7f7fe;"|᱑᱐ || [[ᱱᱟᱜᱟᱶ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱟᱥᱟᱢ|| align="right" | ᱑᱔᱗,᱔᱙᱖
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱓ || [[ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ]] ||align="center"|ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ|| align="right" | ᱔᱑᱔,᱒᱘᱘||style="background:#f7f7fe;"|᱑᱑ || [[ᱵᱚᱝᱟᱭ ᱜᱟᱶ|ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱟᱥᱟᱢ|| align="right" | ᱑᱓᱙,᱖᱕᱐
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱔ || [[ᱰᱤᱢᱟᱯᱩᱨ]] ||style="background:#fEE0F2;"|ᱥᱚᱦᱚᱨ||ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ|| align="right" | ᱑᱓᱙,᱗᱖᱙|| style="background:#f7f7fe;"|᱑᱒ || [[ᱛᱤᱱᱥᱩᱠᱤᱭᱟ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱟᱥᱟᱢ|| align="right" | ᱑᱒᱖,᱓᱘᱙
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱕ || [[ᱥᱤᱞᱚᱝ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ|| align="right" | ᱓᱕᱔,᱓᱒᱕|| style="background:#f7f7fe;"|᱑᱓ || [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱟᱥᱟᱢ|| align="right" | ᱑᱐᱒,᱕᱐᱕
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱖ || [[ᱟᱭᱡᱚᱞ]] ||style="background:#fEE0F2;"|ᱥᱚᱦᱚᱨ ||ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ|| align="right" | ᱒᱙᱑,᱘᱒᱓|| style="background:#f7f7fe;"|᱑᱔ || [[ᱠᱚᱦᱤᱢᱟ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ|| align="right" | ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱗ || [[ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱟᱥᱟᱢ|| align="right" | ᱒᱒᱙,᱑᱓᱖|| style="background:#f7f7fe;"|᱑᱕ || [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ||style="background:#fEE0F2;"|ᱥᱚᱦᱚᱨ ||ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ || align="right" |᱙᱘,᱖᱕᱘
|-
| style="background:#f7f7fe;"|᱘ || [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ]] ||ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ||ᱟᱥᱟᱢ|| align="right" | ᱑᱕᱔,᱒᱙᱖|| style="background:#f7f7fe;"|᱑᱖ || [[ᱤᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] ||style="background:#fEE0F2;"|ᱥᱚᱦᱚᱨ ||ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|| align="right" | ᱙᱕,᱖᱕᱐
|-
| colspan="10" align="left"|
''UA'': ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf</ref>
|-
|}
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==Sources cited ==
<!--- not looking to expand this list! These were used to construct the original article which should now be footnoted --->
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Casson |first=Lionel |author-link=Lionel Casson |title=The Periplus Maris Erythraei: Text With Introduction, Translation, and Commentary |url=https://archive.org/details/periplusmarisery0000unse |year=1989 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-04060-8 }}
* {{Citation| last = Sircar| first = D C| contribution = Pragjyotisha-Kamarupa| year = 1990| title = The Comprehensive History of Assam| editor-last = Barpujari| editor-first = H K| volume = I| pages = 59–78| place = Guwahati| publisher = Publication Board, Assam}}
* {{cite book |last1=Dikshit |first1=K. |last2=Dikshit |first2=Jutta |title=North–East India: Land, People and Economy |publisher=Springer Netherlands |year=2014 |pages=149–173 |chapter=Weather and Climate of North–East India |isbn=978-94-007-7054-6 |ref={{sfnRef|Dikshit|2014}} |doi=10.1007/978-94-007-7055-3_6 }}
* {{Linguistic Survey of India|5| chapter = Assamese| year = 1967| orig-year = 1903| pages = 393–398| place = New Delhi| publisher = Motilal Banarasidass| chapter-url = https://archive.org/stream/rosettaproject_asm_detail-2#page/n0/mode/2up}}
* {{cite book |last = Lahiri |first = Nayanjot |title = Pre-Ahom Assam: Studies in the Inscriptions of Assam between the Fifth and the Thirteenth Centuries AD
|publisher = Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd |year = 1991}}
* {{Citation|last=Masica|first=Colin P.|author-link=Colin Masica|year=1993|title=Indo-Aryan Languages|url=https://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521299442}}
* {{Citation |last=Moral |first=Dipankar |year=1997 |title=North-East India as a Linguistic Area |journal=Mon-Khmer Studies |volume=27 |pages=43–53 |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/moral1997north.pdf |access-date=2021-07-31 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224135520/http://sealang.net/sala/archives/pdf8/moral1997north.pdf |url-status=dead}}
* {{Citation| editor-last=Sharma | editor-first=Benudhar | title=An Account of Assam | publisher=Assam Jyoti | place=Gauhati | year=1972}}
* {{Citation |last=Taher |first=M |chapter = Assam: An Introduction |year=2001 |title=Geography of Assam |editor-last = Bhagawati |editor-first = A K |pages=1–17 |place=New Delhi |publisher=Rajesh Publications }}
* {{cite book |last=Watters |first=Thomas |title=On Yuan Chwang's Travels in India |url=https://books.google.com/books?id=0VIoAAAAYAAJ |access-date=29 January 2013 |year=1905 |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |volume=2 |isbn=9780524026779 |editor1-last=Davids |editor1-first=T. W. Rhys |editor2-last=Bushell |editor2-first=S. W. }}
* {{citation |last=Nandy |first= S N |title=Agro-Economic Indicators—A Comparative Study of North-Eastern States of India |journal=Journal of Land and Rural Studies |volume= 2 |pages= 75–88 |year=2014 |doi= 10.1177/2321024913515127 |s2cid= 128485864 }}
* {{citation |last=van Driem |first=George |chapter="Glimpses of the Ethnolinguistic Prehistory of Northeastern India".|year=2012|title= Origins and Migrations in the Extended Eastern Himalayas |editor-last= Huber |editor-first= Toni |place= Leiden |publisher= Brill }}
* {{Cite book|last=Sadangi|first=H. C.|title=Emergent North-East: A Way Forward|publisher=Gyan Publishing House|year=2008|isbn=9788182054370|location=|pages=}}
{{refend}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
{{Sister project links|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ|voy=ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* [http://mdoner.gov.in Ministry of Development of North Eastern Region]
* [http://knowindia.gov.in/states-uts/ Know India/States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170818054533/http://knowindia.gov.in/states-uts/ |date=2017-08-18 }}
* [http://www.northeasttourism.gov.in Northeast India Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202062326/http://www.northeasttourism.gov.in/ |date=2020-12-02 }}
* {{Wikivoyage-inline}}
{{-}}
{{Geographic location
| Centre = {{flagicon|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| North = {{flagicon|ᱪᱤᱱ}} [[ᱛᱤᱵᱽᱵᱟᱛᱤ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱪᱤᱱ
| Northwest = {{flagicon|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ}} ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ
| East = {{flagicon|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ}} ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
| Southeast = {{flagicon|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ}} ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
| Southwest = {{flagicon|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ
| West = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]], {{flagicon|ᱱᱮᱞᱟᱞ}} ᱱᱮᱯᱟᱞ
}}
{{ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ|state=collapsed}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
r3vwv4bt9edj4xocoygyxr20ebtaaqf
ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
21864
199520
170771
2026-11-04T11:09:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199520
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = Hazaribagh Road railway station platform.JPG
| image_size =
| image_caption = ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ
| address = [[ᱥᱩᱨᱤᱭᱟ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ|ᱥᱩᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|24.17436|N|85.89162|E|format=dms}}
| elevation = {{convert|330|m|ft}}
| line = ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱠᱚᱨᱰ<br/>[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱜᱟᱭᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]]<br/>[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ–ᱜᱟᱭᱟ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ–ᱟᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| other = ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ
| structure = Standard (on-ground station)
| platform = ᱔
| tracks =
| entrances =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| baggage_check =
| opened = ᱑᱙᱐᱖
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱑᱙᱖᱑–᱖᱒
| ADA =
| code = {{Indian railway code
| code = HZD
| zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ
}}
| owned =
| operator =
| status = Functioning
| former = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India Jharkhand
| map_dot_label = ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 300
| map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
}}
{{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ–ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=yes}}
'''ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ''' ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱠᱚᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Hazaribagh-Road-Railway-Station-53790.htm |title =Hazaribagh Road Railway Station |publisher =india9.com |access-date =2010-04-17 |archive-date =2011-04-06 |archive-url =https://web.archive.org/web/20110406190401/http://www.india9.com/i9show/Hazaribagh-Road-Railway-Station-53790.htm |url-status =dead }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱚᱫᱚᱨ-ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ '''ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ''' (ᱥᱩᱨᱤᱭᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.hindustantimes.com/india-news/ranchi/jharkhand-gets-five-new-sub-divisions/article1-1190747.aspx| archive-url = https://web.archive.org/web/20140304220846/http://www.hindustantimes.com/india-news/ranchi/jharkhand-gets-five-new-sub-divisions/article1-1190747.aspx| url-status = dead| archive-date = 4 March 2014|title = Jharkhand gets five new sub-divisions| work= HT Ranchi|publisher= Hindustan Times, 4 March 2014| access-date = 6 October 2014}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ {{coord|24.17436|N|85.89162|E|source:yahoomaps_region:IN |format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱚᱫᱚᱨ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞᱮᱞ NH 2) / ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
᱑᱙᱖᱑-᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱢᱚᱦ-ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 20 April 2013}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/1729 Train arrivals at Hazaribagh Road]
{{Adjacent stations|noclear=y
|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ|line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱪᱤᱪᱟᱠᱤ|right=ᱪᱚᱣᱵᱮ|type=[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱜᱟᱭᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]]}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
0el9rpj6v65db1gt4hhpeiagbfgbhum
ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ (ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ)
0
23313
199481
167152
2026-11-04T02:32:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199481
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ
| image = Ian scott shoot.jpg
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1973|2|6}}
| birth_place = [[Conflans-Sainte-Honorine, France]]<ref name="hotvidéo">[https://ian-scott.hotvideo.fr/ Ian Scott], biography on ''[[Hot Vidéo]]'' (Retrieved 15 July 2017)</ref>
| death_date =
| death_place =
| other_names = ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ, ᱭᱟᱱᱤᱠᱟ ᱥᱟᱯᱷ, ᱭᱟᱱᱤᱠᱟ ᱥᱟᱴᱴ,ᱭᱟᱱᱤᱠ, ᱭᱟᱱᱤᱠ ᱰᱟᱢᱯ, ᱡᱟᱱ ᱥᱠᱩᱴ, ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ, ᱡᱮᱹ ᱥᱠᱳᱴ, ᱭᱟᱱ ᱥᱠᱚᱴᱴ, ᱡᱤᱱ ᱥᱠᱚᱴ, ᱭᱟᱱ ᱞᱮᱜᱟᱞ, ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷ, ᱭᱟᱱᱤᱠ, ᱡᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ, ᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ, ᱭᱟᱱᱱ ᱥᱠᱳᱴᱴ, ᱟᱭᱱᱤᱡ ᱭᱟᱱᱱ, ᱭᱟᱱ ᱠᱞᱟᱣᱡᱲ, ᱭᱟᱱᱤᱠ ᱰᱟᱢᱵᱽᱨᱤᱱ, ᱭᱟᱱᱱᱤᱠ ᱰᱤ, ᱭᱟᱱᱱᱤᱠ ᱱᱟᱣ
| height = {{height|ft=6|in=1}}
| spouse = Océane
| website =
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Yannick ᱟᱨ Yanick Shaft ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒,᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.
== ᱡᱤᱣᱱᱤ ==
ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱴᱨᱤᱥ ᱠᱮᱵᱟᱱᱮᱞ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Yannick Dambrinne ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱤᱭᱮᱱ ᱞᱟᱯᱷᱟᱭᱤᱴ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ Wild Wild West ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱚᱨᱱᱳ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last=B |first=Tom |date=3 January 2015 |title=.Westerns...All'Italiana!: Wild Wild West |url=https://westernsallitaliana.blogspot.com/2015/01/wild-wild-west.html |access-date=4 March 2019 |website=Westerns...All'Italiana!}}</ref>
᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤ ᱰᱮᱥᱯᱮᱱᱴᱤᱥ ᱟᱜ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱳᱭᱥᱮᱼᱢᱳᱭ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Baise-moi |url=https://www.cinematheque.fr/film/69377.html |website=cinematheque.fr |publisher=[[Cinémathèque française]] |access-date=2023-07-31 |archive-date=2025-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425163145/https://www.cinematheque.fr/film/69377.html |url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱨᱮᱰ ᱠᱳᱯᱯᱩᱞᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱤᱠᱩᱨᱥᱼᱱᱮᱥᱼᱨᱮ ᱱᱮᱪᱚᱨᱮᱞ ᱵᱳᱨᱱ ᱠᱤᱞᱟᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥᱼᱨᱮᱴᱰ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>Jacques Zimmer, ''Le Cinéma X'', La Musardine, Paris 2012, page 414</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ' ᱢᱮᱠᱥᱳ ᱯᱮᱨᱟᱴᱤᱴ ᱰ ' ᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱟᱞ ᱱᱤᱠᱩᱨ ' ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Jacques Zimmer, ''Le Cinéma X'', La Musardine, Paris 2012, pp. 328-329</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ' ᱢᱮᱠᱥ 2 ' ᱟᱨ ' ' ᱢᱮᱠᱥ ᱓ ' ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ [ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ''ᱞᱟ''ᱹᱠᱛᱤ ] ' ᱞᱟ ᱠᱮᱞᱠᱮᱥᱮᱱ ' ᱼᱨᱮ ᱠᱞᱟᱨᱟᱭ ᱢᱳᱨᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ [[ᱜᱽᱨᱮᱜᱽ ᱥᱮᱱᱴᱟᱣᱨᱳ|ᱜᱨᱮᱜ ᱥᱮᱱᱴᱳᱨᱳ]] ᱥᱠᱳᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ' ᱥᱤᱨᱤᱱᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱤᱭᱟ ᱮᱞᱤᱜᱮᱱᱰᱨᱟᱴᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="ianscottjulia">{{Cite web |title=Sextape – Julia Alexandratou |url=http://www.ianscott.tv/v2/en/sextape-julia-alexandratou-815.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423111404/http://www.ianscott.tv/v2/en/sextape-julia-alexandratou-815.html |archive-date=2010-04-23}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱳᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱥᱠᱚᱴ ᱫᱚ ᱴᱨᱤᱭᱮᱛᱷᱞᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱚᱵᱷᱤᱱ ᱦᱤᱞ ᱢᱚᱶᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=My Biography |url=http://www.ianscott.tv/v2/en/bio |archive-url=https://web.archive.org/web/20121125032956/http://www.ianscott.tv/v2/en/bio |archive-date=2012-11-25}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
* ᱒᱐᱐᱑ ᱦᱩᱴ ᱰᱤ ' ᱳᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hot d'Or archives presse x, articles sur les Hot d'or |url=http://hot-dor.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=2&Itemid=4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316035017/http://hot-dor.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=2&Itemid=4 |archive-date=16 March 2014 |access-date=2014-05-15 |publisher=Hot-dor.fr}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱘ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱼ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ<ref name="avnnom2008">{{Cite web |title=2008 Nominations |url=http://www.avnawards.com/pdf/2008Nominations.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227073556/http://www.avnawards.com/pdf/2008Nominations.pdf |archive-date=27 February 2008 |access-date=4 July 2016 |website=AVN |publisher=AVN Media Network}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱥᱤᱱ ᱤᱱ ᱮ ᱯᱷᱮᱨᱮᱱ ᱥᱚᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ (ᱪᱮᱨᱤ ᱡᱩᱞ ᱟᱜ ᱮᱥᱴᱨᱤᱢ ᱜᱟᱝᱵᱟᱝ ᱯᱮᱨᱤᱴᱤ)<ref name="avn09">{{Cite web |date=25 November 2008 |title=Nominations 2009 AVN Adult Movie Awards |url=http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327184833/http://avnawards.com/pdf/2009_AVN_NOMINATIONS_11_25_08.pdf |archive-date=2009-03-27 |access-date=2008-11-26 |publisher=AVNAwards.com}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱚᱵᱟᱹᱞ ᱯᱮᱱᱮᱴᱨᱮᱥᱟᱱ ᱥᱮᱠᱥ ᱥᱤᱱ (ᱫᱟ ᱡᱮᱱᱤ ᱦᱮᱱᱰᱨᱤᱠ ᱮᱱᱮᱞ ᱮᱠᱥᱯᱤᱨᱤᱭᱟᱱᱥ)<ref name="avn09" />
== ᱵᱽᱞᱚᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ==
ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱳᱴ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Yannick ᱟᱨ Yanick Shaft ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ।
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱚᱴ IMDb ᱨᱮ
* ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱮᱰᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱚᱴ
* ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱱ ᱥᱠᱚᱴ
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ, ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
e6x8r21750etelhyvfz5reqngkl6mle
ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ
0
23406
199483
174612
2026-11-04T03:06:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199483
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Kankalitala Temple complex, Birbhum, West Bengal 05.jpg
| image_alt =
| image_caption = Kankalitala Temple
| pushpin_map = India West Bengal
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.714688|N|87.722815|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[:en:Subscriber trunk dialling|ᱮᱥ3.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]]
| website = {{URL|birbhum.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|44|0|N|87|40|0|E}}| float=left|caption='''ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱴᱚᱞᱟ᱾<br/>ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱟᱱᱛᱮ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
|mark-coord1={{coord|23|37|45|N|87|32|30|E}} | label-pos1=right|label1=Ilambazar | numbered1=CT| mark-title1= [[Ilambazar]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|40|13|N|87|39|5|E}} | label-pos2=left|label2=Surul | numbered2=CT| mark-title2= [[Surul]] (CT)|
|mark-coord3={{coord|23|46|44|N|87|52|21|E}} | label-pos3=left|label3=Parota | numbered3=CT| mark-title3= [[Parota, Birbhum]] (CT)|
|mark-coord4={{coord|23|49|47|N|87|47|49|E}} | label-pos4=left|label4=Labhpur | numbered4=CT| mark-title4= [[Labhpur]] (CT)|
|mark-coord5={{coord|23|40|16|N|87|41|19|E}} | label-pos5=right|label5=Bolpur |label-size5=14 | numbered5=M| mark-title5= [[Bolpur]] (M)|label-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|41|10|N|87|39|40|E}} | label-pos6=left|label6= Shantiniketan| numbered6=R| mark-title6= [[Shantiniketan]] (R)|shape-color6=#A40000
|mark-coord7={{coord|23|42|0|N|87|51|36|E}} | label-pos7=right|label7= Nanoor| numbered7=R| mark-title7= [[Nanoor]] (R)|shape-color7=#A40000
|mark-coord8={{coord|23|39|30|N|87|39|40|E}} | label-pos8=left|label8= Sriniketan| numbered8=R| mark-title8= [[Sriniketan]] (R)|shape-color8=#A40000
|mark-coord9={{coord|23|45|47|N|87|52|40|E}} | label-pos9=bottom|label9= Kirnahar| numbered9=R| mark-title9= [[Kirnahar]] (R)|shape-color9=#A40000
|mark-coord10={{coord|23|38|12|N|87|38|49|E}} | label-pos10=right|label10= Raipur| numbered10=R| mark-title10= [[Raipur, Birbhum]] (R)|shape-color10=#A40000
|mark-coord11={{coord|23|36|39|N|87|53|49|E}} | label-pos11=left|label11= Khujutipara| numbered11=R| mark-title11= [[Khujutipara]] (R)|shape-color11=#A40000
|mark-coord12={{coord|23|45|38|N|87|32|11|E}} | label-pos12=right|label12= Khustigiri| numbered12=R| mark-title12= [[Khustigiri]] (R)|shape-color12=#A40000
|mark-coord13={{coord|23|38|40|N|87|25|48|E}} | label-pos13=right|label13= Jaydev Kenduli| numbered13=R| mark-title13= [[Jaydev Kenduli]] (R)|shape-color13=#A40000
|mark-coord14={{coord|23|42|53|N|87|43|22|E}} | label-pos14=right|label14= Kankalitala| numbered14=R| mark-title14= Kankalitala (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord15={{coord|23|41|0|N|87|40|25|E}} | label-pos15=right|label15= Visva-Bharati University| numbered15=U| mark-title15= [[Visva-Bharati University]] (U) |shape-color15=#967117
|mark-coord16={{coord|23.8882|87.7549}}| label16=Mayurakshi River| label-color16 = #77A1CB| label-angle16= 16| label-pos16=right| label-size16=10| mark-size16=0| mark-title16 =none
|mark-coord17={{coord|23.7998|87.7254}}| label17=Bakreshwar River| label-color17 = #77A1CB| label-angle17=7| label-pos17=top| label-size17=10| mark-size17=0| mark-title17 =none
|mark-coord18={{coord|23.7546|87.7528}}| label18=Kopai River| label-color18 = #77A1CB| label-angle18=-45| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|23.5809|87.7668}}| label19=Ajay River| label-color19 = #77A1CB| label-angle19=20| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]-[[ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=govt>{{cite web
| url =http://birbhum.gov.in/kankalitala.htm| title = Kankalitala | access-date = 2009-03-03 | publisher =District Administration }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=india9>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/-West-Bengal/Kankalitala-29535.htm | title = Kankalitala | access-date = 2009-03-03 | publisher = india9.com | archive-date = 2009-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090221080153/http://www.india9.com/i9show/-West-Bengal/Kankalitala-29535.htm | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱞᱤᱝᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=blocdir>{{cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc |format=PDF |title=Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008 |date=2008-03-19 |page=1 |access-date=2009-02-28 |work=West Bengal |publisher=National Informatics Centre, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs%28RevisedMarch-2008%29.doc |archive-date=2009-02-25 }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱗᱑᱘ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ (ᱯᱟᱨᱴ ᱮ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱜᱩᱴᱤᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
ᱰᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ, ᱠᱚᱥᱵᱟ, ᱥᱚᱨᱯᱚᱞᱮᱦᱟᱱᱟ ᱟᱞᱵᱟᱱᱫᱷᱟ, ᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wb.gov.in/BanglarMukh/Download?AlfrescoPath=WebContent/Departments/Home/Other_Documents&FileName=DELIMITATION.pdf| title = Press Note, Delimitation Commission| access-date = 2009-03-15| work = Assembly Constituencies in West Bengal| publisher = Delimitation Commission| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20130529163454/http://wb.gov.in/BanglarMukh/Download?AlfrescoPath=WebContent%2FDepartments%2FHome%2FOther_Documents&FileName=DELIMITATION.pdf| archive-date = 2013-05-29}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱤᱴᱷ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱰᱟᱸᱰᱟ ᱠᱟᱜ (ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱝᱠᱟᱞ) ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=govt/> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=কঙ্কালীতলা কেন মহান শক্তিপীঠ, জানুন? |url=https://eisamay.com/astrology/dharma-karma/pilgrimage/why-kankalitala-temple-are-famous/articleshow/65491998.cms |access-date=2023-07-25 |website=Eisamay |language=bn |archive-date=2023-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725060643/https://eisamay.com/astrology/dharma-karma/pilgrimage/why-kankalitala-temple-are-famous/articleshow/65491998.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=জেনে নিন ইতিহাস, ঘুরে আসুন কঙ্কালীতলা শক্তিপীঠ, ৫১ সতীপীঠ পর্ব – ৪ |url=https://www.amritobazar.com/news/jene-nin-itihas-ghure-asun-knkaleetla-sktipeeth-51-steepeeth-prw-4 |access-date=2023-07-25 |website=www.amritobazar.com |language=bn |archive-date=2023-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725060750/https://www.amritobazar.com/news/jene-nin-itihas-ghure-asun-knkaleetla-sktipeeth-51-steepeeth-prw-4 |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱝᱠᱟᱤᱛᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱪᱤᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱞ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱤᱴᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ==
[[File:Dakshayani.jpg|thumb|ᱥᱚᱛᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚᱭ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ]]
ᱫᱟᱠᱥᱟ ᱭᱳᱜᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱤᱴᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱤᱴᱷ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨᱮ ᱟᱥᱮᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱤᱴᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱚᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱫᱚ "ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱨᱵᱷᱚ" ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ "ᱨᱩᱨᱩ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Kottiyoor Devaswam Temple Administration Portal|url=http://kottiyoordevaswom.com/|work=kottiyoordevaswom.com/|publisher=Kottiyoor Devaswam|access-date=20 July 2013|archive-date=7 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607012239/http://kottiyoordevaswom.com/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=KANKHALESHWARI TEMPLE - West Bengal Tourism, Experience Bengal, Dept. of Tourism, Govt. of W. B. |url=https://wbtourism.gov.in/destination/kankaleshwari |access-date=2023-01-15 |website=wbtourism.gov.in |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115080425/https://wbtourism.gov.in/destination/kankaleshwari |url-status=dead }}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Wikivoyage-inline|ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
abladhi6sk66ki3plbe3rlmqb9ufrx2
ᱟᱨᱢᱚᱱᱰ ᱨᱤᱡᱳ
0
23741
199480
188120
2026-11-04T02:26:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199480
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱨᱢᱚᱱᱰ ᱨᱤᱡᱳ
| image =
| alt =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1990|07|19}}
| birth_place = [[Aurora, Illinois|Aurora]], [[Illinois]], [[United States]]
| nationality = American
| other_names = Joey Rodriguez
| occupation = {{hlist|Pornographic actor|model}}
| years_active =
| known_for =
| notable_works =
| height = 4 ft 11 in<ref name="outaward">{{cite web |last1=Rodriguez |first1=Mathew |title=What Happens When You Win at the "Oscars of Gay Porn" |url=https://www.out.com/lifestyle/2019/1/23/what-happens-when-you-win-oscars-gay-porn |website=[[Out (magazine)|Out]] |accessdate=October 9, 2020 |language=en |date=January 23, 2019}}</ref>
}}
[[Category:Articles with hCards]]
ᱟᱨᱢᱚᱱᱰ ᱨᱤᱡᱳ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱳᱭ ᱨᱳᱰᱨᱤᱜᱮᱥ (Joey Rodriguez) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱨᱱᱳ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱮᱭ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ (GayVN) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱽᱨᱟᱵᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱱᱦᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱭ ᱯᱳᱨᱱᱚᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱨᱤᱥᱡᱳ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱐ᱼᱨᱮ ᱟᱨᱳᱨᱟᱼᱞᱤᱭᱱᱟᱭᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱠᱤᱥᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱠᱤᱫᱳ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="avn">{{Cite web |last=Jansen |first=Brady |date=January 17, 2020 |title=In Living Color: Interview With Armond Rizzo AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/in-living-color-interview-with-armond-rizzo-861520.html |access-date=October 9, 2020 |website=[[Adult Video News|AVN]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="jrl">{{Cite web |last=Witchka |first=Keith |date=March 5, 2015 |title=Armond Rizzo Intimate Interview with Keith Witchka |url=https://www.jrlcharts.com/2015/03/05/armond-rizzo-intimate-interview-with-keith-witchka/ |access-date=October 9, 2020 |website=JRL Charts |language=en |archive-date=December 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215105917/https://www.jrlcharts.com/2015/03/05/armond-rizzo-intimate-interview-with-keith-witchka/ |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱡᱳ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱭᱩ ᱮᱥ ᱮᱥ <nowiki><i id="mwGw">ᱡᱳᱨᱡ</i></nowiki> ᱮᱭᱤᱪ ᱰᱞᱤᱭᱩ ᱵᱳᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="avn" /> ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱥᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="qmn">{{Cite web |date=May 4, 2020 |title=Armond Rizzo: Exclusive Gay Porn Star Interview |url=https://www.queermenow.net/blog/armond-rizzo-gay-porn-star-interview/ |access-date=October 9, 2020 |website=Queer Me Now |language=en}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱨᱤᱡᱳ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱭ ᱥᱳᱭᱮᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱮᱯᱞᱤᱪᱮᱥᱚᱱ ᱡᱮᱠ ' ᱰ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="avn"/><ref name="jrl"/> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱵᱞᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱱ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱵᱨᱩᱱᱳ ᱵᱩᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱡᱤᱝ ᱥᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱤ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ' ᱮᱯᱞᱟᱭ ' ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱱᱰᱚᱱ ᱠᱚᱱᱨᱟᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱚᱞᱠᱚᱱ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱳ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱰᱤᱴᱨᱳ. ᱰᱚᱴ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="jrl" /> ᱵᱮᱹᱨᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱳᱭ ᱨᱩᱴᱨᱤᱜᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱱᱰᱳᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨᱢᱚᱱᱰ ᱨᱤᱡᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Street |first=Mikelle |date=January 20, 2018 |title=Gay Porn Stars Clash Over The Term "Big Black C*ck": Is It Ever Acceptable To Say? |url=http://www.newnownext.com/gay-porn-stars-clash-over-the-term-big-black-cck-is-race-play-ever-acceptable/01/2018/ |access-date=October 9, 2020 |website=[[Logo TV|Logo News]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱳ ᱱᱳᱭᱟᱨ ᱢᱟᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱠᱥ ᱠᱳᱱᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱜ ᱵᱞᱟᱠ ᱰᱮᱰᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱤᱭᱳ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱭᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Street |first=Mikelle |date=December 19, 2019 |title=Max Konnor Just Launched an Agency for Porn Performers of Color |url=https://www.out.com/sex/2019/12/19/max-konnor-just-launched-agency-porn-performers-color |access-date=October 9, 2020 |website=Out |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱥᱴᱮᱴ ᱵᱟᱴᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱮᱵᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="grabby1">{{Cite web |last=Street |first=Mikelle |date=May 26, 2019 |title=This Is Who Won at the "Golden Globes of Gay Porn" for 2019 |url=https://www.out.com/sex/2019/5/26/grabbys-2019-winners-golden-globes-gay-porn |access-date=October 10, 2020 |website=Out |language=en}}</ref> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱳ ᱯᱨᱩᱱᱦᱩᱵ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Stott |first=Rob |date=December 12, 2018 |title=Pornhub Has Released Its Year In Review, And Wow, You're All Horny For Fortnite |url=https://junkee.com/pornhub-year-review-2018/186633 |access-date=October 9, 2020 |website=[[Junkee]] |language=en |archive-date=October 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008200814/https://junkee.com/pornhub-year-review-2018/186633 |url-status=dead}}</ref> 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱵᱞᱮᱠᱥᱳᱱᱵᱚᱭᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱨᱤᱡᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱴᱩᱭᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ 400 ᱠᱷᱚᱱ 500 ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Milton |first=Josh |date=January 28, 2020 |title=Justice for bottoms! Adult film star Armond Rizzo drags porn studio for paying tops more than bottoms |url=https://www.pinknews.co.uk/2020/01/28/porn-armond-rizzo-adult-film-star-blacksonboys-tops-bottoms-justice-pay/ |access-date=October 9, 2020 |website=[[PinkNews]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Song |first=Sandra |date=January 31, 2020 |title=Gay Porn Star Demands Bottoms Get Paid Equal to Tops |url=https://www.papermag.com/armond-rizzo-bottoms-tops-porn-2644994334.html?rebelltitem=13#rebelltitem13 |access-date=October 9, 2020 |website=[[Paper (magazine)|Paper]] |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱨᱤᱡᱳ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱶᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=January 28, 2020 |title=Bottoms Earn Less Money Than Tops? |url=https://instinctmagazine.com/bottoms-earn-less-money-than-tops/ |access-date=October 9, 2020 |website=[[Instinct (magazine)|Instinct]] |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ]]
qhlapr5gntbqv9ujsgh5ua49qqglyac
ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ
0
24856
199490
195774
2026-11-04T05:02:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199490
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.466667|N|86.5864|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 92
| population_total = 3286
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ*
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱗
| registration_plate = JH 05
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱖.᱒᱗%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]]
| website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱜᱚᱲ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ {{coord|22.466667|N|86.5864|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kokpara.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614024149/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kokpara.html |date=2023-06-14 }} Map and weather of Kokpara</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2012_PART_A_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII A| work= Page 7: Natural Divisions |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 25 December 2021}}</ref> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱕᱖.᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱒᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱖᱓᱐ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱕᱖ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱙᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱖᱖.᱒᱗%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2012_PART_B_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII B| work= Location code: 364161, Pages 236-237: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 21 December 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘]] (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ NH ᱓᱓) ᱫᱚ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱚ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/bihar/purbi-singhbhum/kokpara/ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ]
* [https://web.archive.org/web/20081204210537/http://www.india9.com/i9show/Kokpara-70404.htm About Kokpara]
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
con05ww0bv8gf7pxd19x9cfrwqv8rut
ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
0
24867
199496
127875
2026-11-04T06:54:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199496
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.6502|N|86.4163|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 93
| population_total = 2492
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ*
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱒᱓᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱗
| registration_plate = JH 05
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱗᱙.᱒᱙%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]]
| website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=350| height=420| zoom=9
| coord={{coord|22|35|0|N|86|25|0|E}}| float=right|caption='''ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ''' (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ)<br/>ᱮᱢ : ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱟᱨ : ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ. ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱴᱤ : ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
|mark-coord1={{coord|22|16|42|N|86|43|29|E}} | label-pos1=left|label1=ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ]] (ᱟᱨ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|30|58|N|86|33|15|E}} | label-pos2=right|label2= ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱜᱚᱲ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱜᱚᱲ]] (ᱟᱨ)
|mark-coord3={{coord|22|57|4|N|86|17|43|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱚᱲᱟᱢ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱚᱲᱟᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] (ᱟᱨ)
|mark-coord4={{coord|22|27|20|N|86|26|19|E}} | label-pos4=left|label4= ᱰᱩᱢᱨᱤᱭᱟᱹ | numbered4=R| mark-title4=[[ᱰᱩᱢᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] (ᱟᱨ)
|mark-coord5={{coord|22|20|25|N|86|32|44|E}} | label-pos5=bottom|label5= ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱫᱷᱟ | numbered5=R| mark-title5=[[ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱫᱷᱟ]] (ᱟᱨ)
|mark-coord6={{coord|22|37|19|N|86|9|30|E}} | label-pos6=top|label6= ᱦᱟᱛᱟ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱦᱟᱛᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] (ᱟᱨ)
|mark-coord7={{coord|22|28|0|N|86|35|11|E}} | label-pos7=left|label7= ᱠᱚᱠᱯᱟᱲᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱠᱚᱠᱯᱟᱲᱟ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|40|0|N|86|24|58|E}} | label-pos8=right|label8= ᱢᱟᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱢᱟᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (ᱟᱨ)
|mark-coord9={{coord|22|54|54|N|86|23|8|E}} | label-pos9=right|label9= ᱯᱚᱴᱚᱢᱫᱟᱜ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱯᱚᱴᱚᱢᱫᱟᱜ]] (ᱟᱨ)
|mark-coord10={{coord|22|37|19|N|86|12|47|E}} | label-pos10= right|label10= ᱯᱚᱴᱠᱟ| numbered10=R| mark-title10=ᱯᱚᱴᱠᱟ (ᱟᱨ)|shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord11={{coord|22|47|33|N|86|11|3|E}} | label-pos11=top|label11=ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱮᱢ) |label-color11=#800000
|mark-coord12={{coord|22|28|48|N|86|43|12|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered12=M| mark-title12= [[ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (ᱮᱢ) |label-color12=#800000
|mark-coord13={{coord|22|38|33|N|86|29|28|E}} | label-pos13=right|label13= ᱵᱩᱨᱩᱰᱤᱦ| numbered13=T| mark-title13=[[ᱵᱩᱨᱩᱰᱤᱦ]] (ᱴᱤ) |shape-color13= #74C365
|mark-coord14={{coord|22|38|47|N|86|24|16|E}} | label-pos14=bottom|label14= ᱜᱟᱞᱩᱰᱤᱦ | numbered14=T| mark-title14=[[ᱜᱟᱞᱩᱰᱤᱦ]] (ᱱ) |shape-color14= #74C365
|mark-coord15={{coord|22|35|16|N|86|28|27|E}} | label-pos15=bottom|label15= ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.) |shape-color15= #A40000
|mark-coord16={{coord|22|36|36|N|86|8|18|E}} | label-pos16=bottom|label16=ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱯᱩᱠᱷᱩᱨ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱯᱩᱠᱷᱩᱨ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ) |shape-color16= #A40000
|mark-coord17={{coord|22|39|40|N|86|21|36|E}} | label-pos17= top|label17=ᱡᱟᱫᱩᱜᱚᱰᱟ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱡᱟᱫᱩᱜᱚᱰᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ) |shape-color17= #A40000
|mark-coord18={{coord|22|30|22|N|86|27|13|E}} | label-pos18=left|label18=ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ) |shape-color18= #A40000
|mark-coord19={{coord|22|21|40|N|86|36|20|E}} |label19= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela19= ᱜᱟᱰᱟ |label-color19 = #77A1CB| label-angle19= 65| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none
|mark-coord20={{coord|22|41|0|N|86|6|20|E}} |label20= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela20= ᱜᱟᱰᱟ |label-color20 = #77A1CB| label-angle20= -55| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|22|54|0|N|86|12|0|E}} | label-pos21= top|label21= ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ |labela21= ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ|labelb21= ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ | numbered21=T| mark-title21= [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] (ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ) |shape-color21= #74C365
|arc-coordA={{coord|23|1|0|N|86|30|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA= 20| arc-gapA=4.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|22|16|0|N|86|15|0|E}}|arc-textB= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB= 0| arc-gapB=6.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ {{coord|22.6502|N|86.4163|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱓ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱜᱟᱞᱩᱰᱤᱦ]] ᱨᱮ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2012_PART_A_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII A| work= Page 7: Natural Divisions |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 25 December 2021}}</ref> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱕᱖.᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱔᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱒᱕᱑ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱒᱔᱑ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱙.᱒᱙%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2012_PART_B_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII B| work= Location code: 363598, Pages 170-171: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 21 December 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘]] (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ NH ᱓᱓) ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/bihar/purbi-singhbhum/mahulia/ ᱢᱚᱦᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ]
* [https://web.archive.org/web/20241208030750/https://www.india9.com/i9show/Mahulia-70268.htm About Mahulia]
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
7ciryga6yzlaq6wbswdsef77epohtd4
ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
0
25161
199512
186142
2026-11-04T09:45:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199512
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ " ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱥᱮ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱥᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟ. ᱦᱚᱨᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱪᱮᱫᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨᱟᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱵᱳᱭᱥᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ 'ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ 'ᱚᱞ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱞ ᱾ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ, ᱚᱞᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱫᱤᱜᱼᱟ᱾
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱚᱱᱫᱨᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ᱼ᱑ᱼ᱑ᱼ᱒ᱼ᱑ᱼ᱐ᱼ᱑ᱼ᱕ᱼ᱑ᱼ᱔ᱼ᱑ᱼ᱓ᱼ᱑ᱼ᱖ᱼ᱑ᱼ᱗ᱼ᱑ᱼ᱙ᱼ᱑ᱼ᱘ᱼ᱑ᱼ᱑᱐ᱼ᱑ᱼ᱑᱙᱕᱐ᱼ᱑ᱼ᱕᱐ᱼ᱑ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱚᱞᱼᱫᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Gee|first=James|author-link=James Paul Gee|date=1991|title=Socio-Cultural Approaches to Literacy (Literacies)|journal=Annual Review of Applied Linguistics|volume=12|pages=31–48|doi=10.1017/S0267190500002130}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dijanošić|first=B.|date=2009|title=Prilozi definiranju pojma funkcionalne pismenosti|trans-title=Contributions to the definition of functional literacy|url=http://www.andragosko.hr/wp-content/uploads/2020/10/1-2009.pdf#page=25|journal=Journal of the Croatian Andragogy Society|language=Croatian|pages=25–35}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Réka|first=Vágvölgyi|last2=Bergström|first2=Aleksandar|last3=Bulajić|first3=Maria Klatte|last4=Falk|first4=Huettig|date=May 2019|title=Understanding functional illiteracy from a policy, adult education, and cognition point of view: Towards a joint referent framework|journal=Zeitschrift für Neuropsychologie|volume=30|issue=2|page=111|doi=10.1024/1016-264X/a000255}}</ref>
[[File:World map of literacy rates, age 15+, OWID.svg|thumb|ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱟᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱾]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Wiktionary}}
{{Commons category}}
* [https://www.unesco.org/en/literacy UNESCO Literacy Portal]
* [https://uil.unesco.org/literacy/effective-practices-database-litbase UNESCO Effective Literacy and Numeracy Practices Database – LitBase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122033938/http://www.unesco.org/uil/litbase/?menu=4&programme=15 |date=22 November 2015 }}
* {{Curlie|Society/Issues/Education/Literacy}}
* [https://sites.gsu.edu/csal/ Center for the study of adult literacy] at Georgia State University
* [https://www.thedaln.org/ The Digital Archive of Literacy Narratives]
* [https://web.archive.org/web/20240403154713/https://www.literacyassessment.co.uk/ Literacy Assessment Online] at Edukey Education
* [https://literacytrust.org.uk/ National Literacy Trust]
* [https://archive.today/20121223224312/http://www.standards.dcsf.gov.uk/nationalstrategies/primary/literacysubjectarea The National Strategies for Primary Literacy] (archived 23 December 2012)
ntem27xbt3kean9i6he824gezwodwb3
ᱛᱟᱱᱤᱥᱟ ᱠᱨᱟᱥᱴᱳ
0
25338
199470
179557
2026-11-03T22:43:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199470
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Indian badminton player}}
{{Use dmy dates|date=January 2023}}
{{Use Indian English|date=January 2023}}
{{Infobox badminton player
| name = Tanisha Crasto
| image =
| caption =
| nickname =
| birth_name =
| country = Bahrain (2013–2016)<br />India (2018–present)
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|2003|5|5}}
| birth_place = [[Dubai]], United Arab Emirates<ref name="scroll" >{{cite news |title=Badminton Junior Nationals: Tanisha Crasto, the 'Dubai girl', is slowly making waves in India |url=https://scroll.in/field/906501/badminton-junior-nationals-tanisha-crasto-the-dubai-girl-is-slowly-making-waves-in-india |quote="Tanisha was born in Dubai in 2003 to NRI, or Non-Resident Indian, parents and has lived there ever since" |publisher=[[Scroll.in]] |last1=Vaidya |first1=Jaideep |date=21 December 2018}}</ref>
| residence =
| height =
| weight =
| years_active =
| handedness = Right
| coach =
| event = Women's & mixed doubles
| highest_ranking = 30 (WD with [[Ashwini Ponnappa]] 24 October 2023)<br />18 (XD with [[Ishaan Bhatnagar]] 3 January 2023)
| date_of_highest_ranking =
| current_ranking = 30 (WD with Ashwini Ponnappa),<br />57 (XD with Ishaan Bhatnagar)
| date_of_current_ranking = 24 October 2023
| medal_templates =
{{MedalSport | Women's [[badminton]] }}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships#Badminton Asia Mixed Team Championships|Asia Mixed Team Championships]] }}
{{MedalBronze | [[2023 Badminton Asia Mixed Team Championships|2023 Dubai]] | Mixed team }}
| bwf_id = EA0F2BD8-40B3-4693-B5E1-F4BC92E5DD9B
}}
'''ᱛᱟᱱᱤᱥᱟ ᱠᱨᱟᱥᱴᱳ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="scroll" /><ref name="herald_062717">{{cite news|title=Rudra, Tanisha excels at badminton|url=https://www.heraldgoa.in/Sports/Rudra-Tanisha-excel-at-badminton/116836.html|accessdate=30 June 2017|work=Herald|date=27 June 2017|archive-date=8 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908155151/https://www.heraldgoa.in/Sports/Rudra-Tanisha-excel-at-badminton/116836.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Players: Tanisha Crasto |url=http://bwfbadminton.com/player/94165/tanisha-crasto |publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=30 October 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Tanisha Crasto Full Profile |url=http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/biography.aspx?id=EA0F2BD8-40B3-4693-B5E1-F4BC92E5DD9B |publisher=[[Badminton World Federation]] |access-date=30 October 2016 |archive-date=14 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182806/http://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/EA0F2BD8-40B3-4693-B5E1-F4BC92E5DD9B |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱯᱨᱤᱞᱥᱮᱥᱤ ᱯᱩᱴᱨᱤ ᱞᱮᱡᱟᱨᱥᱟᱨ ᱵᱟᱨᱤᱭᱮᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱮᱜᱤᱱ ᱟᱢᱤᱨᱤᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱞᱚᱵ ᱭᱩ.ᱮ.ᱮ. ᱚᱯᱮᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞᱥ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Teenager creates history in oldest badminton event |url=http://gulfnews.com/sport/more-sport/teenager-creates-history-in-oldest-badminton-event-1.2029659 |publisher=[[Gulf News]]|accessdate=29 June 2017}}</ref><ref name="sport360_052317">{{cite news|last1=Pinto|first1=Denzil|title=14-year-old Tanisha Crasto is dreaming big after UAE Open success|url=http://sport360.com/article/regional-article/234802/tanisha-crasto-is-dreaming-big-after-uae-open-success/|accessdate=30 June 2017|work=Sport 360|date=23 May 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱢ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱞ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Badminton: Prime Star, Victor club emerge champions |url=http://www.khaleejtimes.com/prime-star-victor-club-emerge-champions |publisher=[[Khaleej Times]] |accessdate=29 June 2017 |archive-date=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908201731/https://www.khaleejtimes.com/prime-star-victor-club-emerge-champions |url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱠᱨᱟᱥᱴᱚ ᱫᱚ ᱰᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱩᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱠᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱰ ᱠᱨᱚᱥᱴᱚ ᱛᱩᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱠᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱰ ᱠᱨᱚᱥᱴᱚ ᱛᱩᱞᱤᱯ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱰᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="scroll" /><ref>{{cite news |title=Tanisha continues her badminton journey at home |url=https://www.khaleejtimes.com/tanisha-continues-her-badminton-journey-at-home |publisher= Khaleej Times |last1=Jose |first1=James |date=4 April 2020}}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
'''UAE ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮᱤᱱ'''
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱠᱨᱚᱥᱴᱳ ᱫᱚ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ BWF ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ UAE ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ UAE Open ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
'''ᱥᱤᱧᱚᱛ'''
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱯ-ᱵᱟᱥᱮᱴ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ BWF ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱚᱥᱴᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱵᱮᱨ ᱠᱚᱯ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱤᱨᱢᱟᱱ ᱠᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱦᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱠᱥᱰ ᱰᱟᱵᱞᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱚᱨᱥ-ᱟᱯ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱨᱚᱥᱴᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱣᱮ.ᱯᱷ. ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱕᱐᱐ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱟᱛᱮ (ᱨᱩᱴᱟᱯᱟᱨᱱᱟ ᱯᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱶ) ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱠᱥᱰ ᱜᱟᱛᱮ (ᱤᱦᱟᱱ ᱵᱷᱚᱴᱱᱟᱜᱚᱨ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱰ ᱵᱮᱱᱤᱭᱟᱯᱟ ᱟᱭᱢᱥᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱱᱩᱱᱟᱛᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱭᱢᱥᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ᱠᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱭᱤᱫᱽ ᱢᱳᱫᱤ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱰᱚᱵᱞᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱤᱥᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐᱐ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱨᱤᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱜᱩᱨᱟᱡᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱦᱮᱢᱟ ᱱᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱵᱩ ᱯᱷᱤᱱᱮᱞ ᱨᱮ
== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ==
'''BWF ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (᱒ ᱧᱩᱛᱩᱢ)'''
᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱗᱕᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱕᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐᱐ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱴᱩᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
''ᱡᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
! Year
! Tournament
! Level
! Partner
! Opponent
! Score
! Result
|-
| align="center" | [[2023 Abu Dhabi Masters#Results|2023]]
| align="left" | [[Abu Dhabi Masters]]
| align="left" | Super 100
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Ashwini Ponnappa]]
| align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Julie Finne-Ipsen]]<br />{{flagicon|DEN}} [[Mai Surrow]]
| align="left" | 21–16, 16–21, 21–8
| style="text-align:left; background:white" | {{gold01}} '''Winner'''
|}
''ᱡᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
! Year
! Tournament
! Level
! Partner
! Opponent
! Score
! Result
|-
| align="center" | [[2022 Syed Modi International#Finals 5|2022]]
| align="left" | [[Syed Modi International Badminton Championships|Syed Modi International]]
| align="left" | Super 300
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Ishaan Bhatnagar]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[T. Hema Nagendra Babu]]<br />{{flagicon|IND}} [[Srivedya Gurazada]]
| align="left" | 21–16, 21–12
| style="text-align:left; background:white" | {{gold01}} '''Winner'''
|}
=== BWF ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱽ/ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ (᱓ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ, ᱓ᱨᱚᱱᱚᱨ ᱚᱯ) ===
''ᱡᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
! Year
! Tournament
! Partner
! Opponent
! Score
! Result
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" | 2016
| align="left" | [[Bahrain International Challenge]]
| align="left" | {{flagicon|INA}} [[Aprilsasi Putri Lejarsar Variella]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Farha Mather]]<br />{{flagicon|IND}} [[Ashna Roy]]
| align="left" | 21–12, 21–18
| style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" | 2021
| align="left" | [[India International Challenge]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Rutaparna Panda]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Treesa Jolly]]<br />{{flagicon|IND}} [[Gayatri Gopichand]]
| align="left" | 21–23, 14–21
| style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" | 2023
| align="left" | [[Nantes International]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Ashwini Ponnappa]]
| align="left" | {{flagicon|TPE}} [[Hung En-tzu]]<br />{{flagicon|TPE}} [[Lin Yu-pei]]
| align="left" | 21–15, 21–14
| style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner'''
|}
''ᱡᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
! Year
! Tournament
! Partner
! Opponent
! Score
! Result
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" | 2021
| align="left" | India International Challenge
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Ishaan Bhatnagar]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[K. Sai Pratheek]]<br />{{flagicon|IND}} [[Gayatri Gopichand]]
| align="left" | 21–16, 21–19
| style="text-align:left; background:white"|{{gold1}} '''Winner'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" | 2021
| align="left" | [[Scottish Open (badminton)|Scottish Open]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} Ishaan Bhatnagar
| align="left" | {{flagicon|ENG}} [[Callum Hemming]]<br />{{flagicon|ENG}} [[Jessica Pugh]]
| align="left" | 15–21, 17–21
| style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" | 2023
| align="left" | [[Nantes International]]
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[K. Sai Pratheek]]
| align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Mads Vestergaard]]<br />{{flagicon|DEN}} [[Christine Busch]]
| align="left" | 21–14, 14–21, 17–21
| style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up'''
|}
: {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament
: {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament
: {{Color box|#E9E9E9|border=darkgray}} [[BWF Future Series]] tournament
=== BWF ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ (᱒ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ,᱑ᱨᱚᱱᱚᱨ ᱚᱯ) ===
''ᱡᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
! Year
! Tournament
! Partner
! Opponent
! Score
! Result
|- style="background:#C6D4E1"
| align="center" | 2019
| align="left" | Bulgarian Junior International
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Aditi Bhatt]]
| align="left" | {{flagicon|TUR}} [[Bengisu Erçetin]]<br />{{flagicon|TUR}} [[Zehra Erdem]]
| align="left" | 21–15, 18–21, 21–18
| style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner'''
|- style="background:#BDB8AD"
| align="center" | 2019
| align="left" | Dubai Junior International
| align="left" | {{flagicon|IND}} Aditi Bhatt
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Treesa Jolly]]<br />{{flagicon|IND}} [[Vishwanath Sri]]
| align="left" | 21–17, 21–17
| style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner'''
|}
''ᱡᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
! Year
! Tournament
! Partner
! Opponent
! Score
! Result
|- style="background:#AE9C45"
| align="center" | 2019
| align="left" | India Junior International
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Ishaan Bhatnagar]]
| align="left" | {{flagicon|THA}} [[Benyapa Aimsaard]]<br />{{flagicon|THA}} [[Ratchapol Makkasasithorn]]
| align="left" | 12–21, 22–20, 20–22
| style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up'''
|}
: {{Color box|#AE9C45|border=darkgray}} BWF Junior International Grand Prix tournament
: {{Color box|#C6D4E1|border=darkgray}} BWF Junior International Challenge tournament
: {{Color box|#BDB8AD|border=darkgray}} BWF Junior International Series tournament
: {{Color box|#EBE7E0|border=darkgray}} BWF Junior Future Series tournament
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]]
bokly07otr9ovgt76ejmlbeb4t7jfcq
ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
0
25683
199523
195849
2026-11-04T11:23:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199523
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24|27|0|N|84|49|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 15
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 169
| population_total = 100000
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱒᱐
| registration_plate = JH
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱜᱟᱭᱟ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱑᱐:᱗ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank4_info_sec1 = ᱪᱟᱛᱨᱟ
| blank1_name_sec2 = ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ
| blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|natural]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small>
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|15|°C|°F}}
| website = {{URL|chatra.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ''' (''ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ'') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://chatra.nic.in/history.htm|title=History|publisher=Chatra district website|access-date=2009-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510122303/http://chatra.nic.in/history.htm|archive-date=2010-05-10|url-status=dead}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{coord|24|27|0|N|84|49|0|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Hunterganj |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hunterganj.html |access-date=2023-12-17 |archive-date=2015-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711104534/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hunterganj.html |url-status=dead }}</ref>
ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱙ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱞᱟᱡᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= https://jhpolice.gov.in/chatra | title= District Police Profile – Chatra | work= Contact Number | publisher= Jharkhand Police | access-date= 12 January 2021 | archive-date= 17 January 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210117060335/https://jhpolice.gov.in/chatra | url-status= dead }}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://cdn.s3waas.gov.in/s3ff4d5fbbafdf976cfdc032e3bde78de5/uploads/2017/06/2018030936.jpg | title= Administrative Boundary Map, Chatra District, Jharkhand|publisher= Chatra district administration| access-date = 12 January 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱮᱢ. ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱳᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.icbse.com/colleges/r-n-m-college-hunterganj-chatra-91zqko| title= R.N.M. College, Hunterganj, Chatra |publisher= ICBSE| access-date = 20 January 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/bihar/hazaribag/hunterganj/ Satellite map of Hunterganj]
* [https://web.archive.org/web/20231222205542/https://www.india9.com/i9show/-Bihar/Hunterganj-66141.htm About Hunterganj]
{{ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
m0vjdd0nw5khqtgzh4patdpqq8crd4m
ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ
0
26146
199491
191564
2026-11-04T05:05:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199491
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=River Kopai - Ballavpur - Birbhum 2014-06-29 5629-5634 Compress.JPG|image_size=|image_caption=ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=ᱫᱤᱥᱚᱢ|subdivision_name1=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]|subdivision_type2=ᱯᱚᱱᱚᱛ|subdivision_name2=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|subdivision_name5=[[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ (ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ), ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length=|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=[[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=|source1_location=|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=|mouth_location=|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=[[ᱵᱚᱠᱞᱮ ᱜᱟᱰᱟ]]|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱞ ᱱᱟᱹᱭ''' ᱥᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ '''ᱵᱚᱨᱞᱚᱝ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱚᱠᱞᱮ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=River System |url=http://birbhum.gov.in/geog1.htm |access-date=2009-02-14 |publisher=Birbhum district administration}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rivers |url=http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/magnificantgreeneries_westbengal.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109225114/http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/magnificantgreeneries_westbengal.html |archive-date=November 9, 2009 |access-date=2009-02-14 |publisher=West Bengal Tourism}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]],[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ]], [[ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Kopai River |url=http://www.india9.com/i9show/Kopai-River-50429.htm |access-date=2009-02-14 |publisher=india9.com |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007143214/http://www.india9.com/i9show/Kopai-River-50429.htm |url-status=dead}}</ref> <ref name="Telegraph">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1080704/jsp/guwahati/story_9161085.jsp|title=Next weekend you can be at ...Santiniketan|last=Halder|first=Ritam|date=2008-07-04|access-date=2009-02-14|archive-url=https://archive.today/20130204113345/http://www.telegraphindia.com/1080704/jsp/guwahati/story_9161085.jsp|archive-date=4 February 2013|publisher=The Telegraph, 4 July 2008|location=Calcutta, India}}</ref> ᱠᱷᱚᱨᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱮᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ==
ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱦᱟᱸᱥᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱸᱥᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱣᱟᱭ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ <ref name="Telegraph"/> [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ -
: ''ᱟᱢᱟᱫᱮᱨ ᱪᱷᱳᱴᱳ ᱱᱚᱫᱤ ᱪᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝᱠᱮ ᱵᱟᱝᱠᱮ'' ''ᱵᱳᱭᱥᱟᱠᱷ ᱢᱟᱥᱮ ᱛᱟᱨ ᱦᱟᱱᱴᱩ ᱡᱚᱞ ᱛᱷᱟᱠᱮ'' <ref>''Sahaj Path'' by Rabindranath Tagore</ref><br />
:: ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱵᱤᱦᱩᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠᱷ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱱᱴᱷᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ<br />
ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱛᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ, ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱚᱱᱫᱷᱭᱳᱯᱟᱫᱽᱫᱷᱟᱭ ᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''[[ᱦᱟᱹᱥᱩᱞᱤ ᱵᱟᱸᱠᱮᱨ ᱩᱯᱚᱠᱚᱛᱷᱟ]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Mukhopadhyay Manabendra, ''Tarashankarer Birbhum'', ''Paschim Banga'', Birbhum Special issue, pp. 259–268, February 2005, Information and Culture Dept., Govt. of West Bengal.</ref>
== ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱠᱚ ==
[[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱭᱚᱭ]]-[[ᱠᱩᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱩᱱᱩᱨ]]-ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮ <ref>{{Cite web |title=Ancient Bengal in Ancient India |url=http://tanmoy.tripod.com/bengal/archaeology.html |access-date=2009-02-14 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒᱕᱐-᱑0᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱟᱨᱰ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱠᱨᱚᱞᱤᱛᱷ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ}}
* [https://web.archive.org/web/20090308081323/http://www.calcuttaweb.com/maps/birbhum.shtml ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]
{{Coord|23.86135|N|88.028641|E|source:googlemap_region:IN|format=dms|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
op6c2t9rqugmifb5j4ljuhbq42n3e45
ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
26255
199510
139852
2026-11-04T09:26:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199510
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = Sabarmati Railway Station.JPG
| image_caption = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|23.071457|72.587237|format=dms|display=inline}}
| elevation = {{convert|55|m|ft}}
| line = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]–[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ,<br/> [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ–ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]],<br/> ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱵᱤ. ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br/> ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱨᱟᱢᱜᱟᱢ-ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱫᱷᱟᱢ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱨᱮ
| other = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ]], ᱮ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱨ ''ᱡᱟᱱᱢᱟᱨᱜᱽ'' ᱵᱟᱥ, ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱥᱴᱮᱸᱰ
| structure = ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| platform = ᱑᱐ <br>(SBIB ᱨᱮ ᱗)<br>(3 on SBT)
| tracks = ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱵᱤ. ᱵᱤ.ᱡᱤ. ᱨᱮ ᱗ <br> ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱨᱮ ᱔
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened =
| closed =
| rebuilt = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑ {{citation needed|date=March 2021}}
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| ADA = ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱵᱤ.ᱡᱤ. (SBIB) <br> ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (SBT)
| zone = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
<!-- | parts = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]–[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱵᱤ.ᱡᱤ.<br>ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ–ᱵᱤᱨᱟᱢᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱥ.-->
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_locator =
| map_type = India
| map_dot_label = ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| map_size = 300
| mapframe = yes
| mapframe-caption = Interactive map
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
}}
'''ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ, ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱱᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱦᱥᱟᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾<ref>{{cite news |last1=Himanshu |first1=Kaushik |date=8 October 2014 |title=Sabarmati station upgrade underway |work=The Times of India |publisher=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Sabarmati-station-upgrade-underway/articleshow/44704701.cms |access-date=8 February 2021}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱵᱷᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱞ ᱭᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Himanshu |first1=Kaushik |title=Sabarmati station to get two more platforms |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/sabarmati-station-to-get-two-more-platforms/articleshow/6029845.cms |access-date=8 February 2021 |work=The Times of India |date=10 June 2010 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=March 7, 2019|first=Brendan|last=Dabhi|title=Sabarmati railway station gets its first train|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/sabarmati-railway-station-gets-its-first-train/articleshow/68294336.cms|access-date=2021-03-07|website=Ahmedabad Mirror|language=en}}</ref>
==ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (SBT) ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱤ.ᱡᱤ. (SBIB) ᱾ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱤᱨᱟᱢᱜᱟᱢ-ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱫᱷᱟᱢ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱵᱤ.ᱡᱤ. [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=June 2021}}
==ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱰ==
ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱑᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤ.ᱮᱢ.ᱰᱤ. ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱣᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ.᱔ ᱰᱤ, ᱣᱤ.ᱰᱤ.ᱡᱤ.᱔, ᱣᱤ.ᱰᱤ.ᱡᱤ.᱔ ᱰᱤ, ᱟᱨ ᱣᱤ.ᱰᱤ.ᱡᱤ.᱕ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=March 2021}}
==ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ==
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ-ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Sabarmati Reference 1">{{cite news |last1=Nikita |first1=Prasad |title=Indian Railways Sabarmati station to be unique with world-class facilities; provide bullet train connectivity |url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-sabarmati-station-to-be-unique-with-world-class-facilities-provide-bullet-train-connectivity/1814468/ |access-date=8 February 2021 |work=The Financial Express |date=6 January 2020}}</ref> ᱨᱮᱞ ᱞᱮᱸᱰ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱨᱠᱚᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bulbul |first1=Dhawan |title=Wow! Indian Railways receives "overwhelming" response for Nagpur, Amritsar, Gwalior, Sabarmati station projects |url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/wow-indian-railways-receives-overwhelming-response-for-nagpur-amritsar-gwalior-sabarmati-station-projects/2009006/ |access-date=8 February 2021 |work=The Financial Express |date=30 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |date=16 July 2020 |title=Nine firms in race to bag contracts for redevelopment of four railway stations under PPP |work=The Indian Express |publisher= |url=https://indianexpress.com/article/india/nine-firms-in-race-to-bag-contracts-for-redevelopment-of-four-railway-stations-under-ppp-6509329/ |access-date=8 February 2021}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱫᱟᱱᱰᱤ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (NHSRCL) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ- ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱮᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱤᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱮᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱨᱰᱚᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ IRSDC ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱤᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="Sabarmati Reference 1" />
*᱑᱒᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱕,᱕᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱘᱓.᱒ ᱮᱠᱚᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ
*ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
*ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱚᱸᱰ, ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ
*ᱯᱷᱩᱴᱵᱨᱤᱡᱽ ᱥᱮᱵᱟ
*ᱣᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱰᱤᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20180609204814/http://www.india9.com/i9show/Sabarmati-Junction-Railway-Station-62334.htm ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]
* [http://indiarailinfo.com/station/map/846 ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱤᱱᱯᱷᱳ]
* [https://enquiry.indianrail.gov.in/ntes/index.html ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
ddhyaetkukgqt93jxfota400d949wor
ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
26845
199505
145479
2026-11-04T08:57:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199505
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Subarnarekha.JPG
| image_size =
| image_caption = ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ
| map = India rivers and lakes map.svg
| map_size =
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ
| pushpin_map = India
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption= ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| subdivision_name5 = [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]]
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{convert|395|km|mi|abbr=on}}<ref name=wris>{{cite web
| title = Subarnarekha
| publisher = Water Resources Information System of India
| url = http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Subarnarekha
| accessdate = 2014-04-03
}}
</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location=
| discharge1_min =
| discharge1_avg = {{convert|392|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_max =
| discharge2_location= [[ᱠᱚᱠᱯᱟᱨᱟ]]<ref>{{cite web| title = Subarnarekha Basin Station: Kokpara| publisher = UNH/GRDC| url = http://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2854020.html| accessdate = 2013-10-01}}</ref>
| discharge2_min = {{convert|1|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge2_avg = {{convert|310|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge2_max = {{convert|2205|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 =
| source1_location = ᱯᱤᱥᱠᱟ/ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ (ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱪᱩᱣᱟᱱ) ᱴᱷᱮᱱ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ
| source1_coordinates= {{coord|23|18|N|85|11|E|display=inline}}
| source1_elevation = {{convert|610|m|abbr=on}}
| mouth = ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ
| mouth_location = [[ᱠᱤᱨᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱴ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ|ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| mouth_coordinates = {{coord|21|33|18|N|87|23|31|E|display=inline,title}}
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size = {{convert|18951|km2|abbr=on}}<ref name=wris/>
| tributaries_left = ᱫᱩᱞᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ
| tributaries_right = ᱠᱟᱸᱪᱤ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ]], ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱨᱟᱲᱩ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱟᱨᱩ ᱜᱟᱰᱟ
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref name="cgwb">{{cite web|title=Report on National Aquifer Mapping and Management Plan Parts of Ranchi, Khunti and Lohardagga Districts, Jharkhand|url=http://cgwb.gov.in/AQM/NAQUIM_REPORT/Jharkhand/Khunti_lohar.pdf|publisher=Central Ground Water Board|location=[[ᱨᱟᱺᱪᱤ]]|page=8}}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱥᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱨ" ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.mapsofindia.com/jharkhand/geography-and-history/swarna-rekha.html |title = Swarna Rekha in Jharkhand |publisher = mapsofindia |access-date = 2010-04-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20091103011348/http://www.mapsofindia.com/jharkhand/geography-and-history/swarna-rekha.html |archive-date = 2009-11-03 |df = }}</ref><ref name="Subarnarekha River">{{cite web |url = http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-subarna.htm |title = Subarnarekha River |publisher = rainwaterharvesting |accessdate = 2010-04-24 |archive-date = 2010-05-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100510193559/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-subarna.htm |url-status = dead }}</ref> ᱞᱤᱜᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱚᱱᱰᱚ ᱠᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱨ ᱾<ref name=midnapore>{{cite web|url = http://www.midnapore.in/river/medinipur_rivers_subarnarekha.html | title = Rivers in Medinipur District |publisher =midnapore.in |accessdate = 2010-04-24 }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.telegraphindia.com/1050501/asp/calcutta/story_4682404.asp | title = Next weekend you can be at ... Galudih |publisher = The Telegraph, 1 May 2005 |accessdate = 2010-04-24 }}</ref>
==ᱠᱚᱨᱥ==
[[File:Subarnarekha_river_in_Ghatshila,_Jharkhand.jpg|thumb|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱥᱠᱟ/ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web |url =http://www.nih.ernet.in/nih_rbis/basin%20maps/SubernarekhA.htm |title =Hydrology and Water Resources Information System - Subernarekha Basin |publisher = |accessdate =2010-04-26 }}{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref><ref name=system>{{cite web|url =http://www.dowrorissa.gov.in/WaterResources/RiverSystemNBasinPlanning.pdf | title = River System & Basin Planning |publisher = |accessdate = 2010-04-24 }}</ref> ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]]<ref>{{cite web|url =http://ranchi.nic.in/| title = Ranchi district|publisher = District administration |accessdate = 2010-04-26 }}</ref> [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]<ref>{{cite web|url =http://www.seraikela.nic.in | title = Seraikela Kharswan|publisher = District administration |accessdate = 2010-04-26 }}</ref> ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]<ref>{{cite web |url = http://www.jamshedpur.nic.in/ |title = East Singhbhum |publisher = District administration |accessdate = 2010-04-26 |archive-date = 2018-08-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180805061100/http://www.jamshedpur.nic.in/ |url-status = dead }}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱒ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱥᱟᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱓᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱑᱘,᱙᱕᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗,᱓᱑᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ===
[[File:Fishing at Subarnarekha river near Domohani (River meets).jpg|thumb|ᱰᱚᱢᱚᱦᱟᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱠᱩ ᱥᱟᱵ (ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ)]]
ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ]], ᱨᱚᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱸᱪᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱦᱟᱨᱢᱩ ᱱᱟᱰᱤ, ᱜᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱝᱜᱫᱩᱵᱟ, ᱠᱚᱰᱤᱭᱟ, ᱫᱩᱞᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱡᱚᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=system/> ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ (ᱰᱚᱢᱩᱦᱟᱱᱤ) ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/Kharkai-River-73538.htm |title = Kharkai River |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-25 |archive-date = 2011-06-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606023516/http://www.india9.com/i9show/Kharkai-River-73538.htm |url-status = dead }}</ref>
===ᱦᱩᱱᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ===
[[File:Hundru falls.JPG|thumb|240px|left|ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]]
{{Main|ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ}}
ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱙᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱒᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱸᱰᱤᱡ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.mapsofindia.com/ranchi/tourism/hundru-falls.html | title = Hundru Falls Ranchi |publisher = Maps of India |accessdate = 2010-04-20 }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/07/28/stories/2003072800130300.htm | title = The other side of this industrial city |publisher = The Hindu Business Line, 28 July 2003 |accessdate = 2010-04-20 }}</ref><ref name=admin>{{cite web |url = http://ranchi.nic.in/waterfalls.htm |title = Hundru Falla |publisher = District administration |access-date = 2010-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100124204713/http://ranchi.nic.in/waterfalls.htm |archive-date = 2010-01-24|df = }}</ref>
==ᱯᱚᱞᱩᱴᱤᱝ==
ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱵᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱨᱮᱱᱤᱭᱚᱢ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱯᱞᱟᱱᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱯᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱞᱩᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱮᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱱ ᱫᱚᱜ==
==ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ==
{{stack|[[File:Getalsud Dam.jpg|240px|thumb|right|ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱡᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ]]}}
===ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ===
ᱜᱤᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱡᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱡᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱕.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱾ ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱖᱕ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ ᱦᱟᱭᱰᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱭᱰᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=system/>
===ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ===
ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱚᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱩᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱸᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱾
==ᱠᱤᱨᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ==
{{Main|Kirtania port}}
[[File:Dassam fall, ranchi.jpg|thumb|ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱟᱸᱪᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ]]
ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱟᱴᱤᱵᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱟᱱᱰᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱫᱟᱜ, ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.orissadiary.com/ShowBussinessNews.asp?id=3556 |title = Govt sign MOU to set up port in river Subarnarekha at Kirtania |publisher = |access-date = 2010-04-2|archive-url = https://web.archive.org/web/20110725020726/http://www.orissadiary.com/ShowBussinessNews.asp?id=3556 |archive-date = 2011-07-25 |df = }}</ref><ref>{{cite web
|url = http://www.ltramboll.com/portspg.htm
|title = DEVELOPMENT OF PORT AT SUBARNAREKHA
|publisher =
|access-date = 2010-04-2
|archive-url = https://web.archive.org/web/20100310134704/http://www.ltramboll.com/portspg.htm
|archive-date = 2010-03-10
|df =
}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
98qilrmu20z1b1v3pu05961p9miwjzw
ᱨᱚᱵᱤᱵᱟᱨ ᱞᱚᱠᱥᱚᱛᱛᱟ
0
27300
199527
148298
2026-11-04T11:50:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199527
wikitext
text/x-wiki
'''ᱨᱚᱵᱤᱵᱚᱨ ᱞᱚᱠᱥᱚᱛᱛᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Our Members - Publishers |url=http://www.auditbureau.org/mem_publishers/index/page:7/sort:MemPublisher.company_name/direction:desc |access-date=2022-11-16 |website=Audit Bureau of Circulation}}</ref><ref>{{Cite web |title=CHAPTER – 5 OWNERSHIP OF PUBLICATIONS |url=http://rni.nic.in/pdf_file/pin2020_21/pin2020_21_eng/Chapter%205.pdf |website=Registrar of Newspapers for India}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱱᱭᱟᱨᱯᱮᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=LIST OF REGISTERED NEWSPAPERS AS ON 20.01.2020 |url=http://rni.nic.in/pdf_file/whatsnew/list_of_registered_newspaper.pdf |website=Registrar of Newspapers for India}}</ref>
== ᱥᱮᱞᱮᱫ ==
*'''2012''' - 363,006<ref name=":0">{{Cite web |title=Top Circulations of 2012 and 2013 |url=http://auditbureau.org/Top_Circulations.pdf |website=Audit Bureau of Circulations |access-date=2024-05-01 |archive-date=2022-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225143425/http://auditbureau.org/Top_Circulations.pdf |url-status=dead}}</ref>
*'''2013''' - 364,723<ref name=":0" />
*'''2016''' - 401,862<ref name=":1">{{Cite web |title=Highest Circulated amongst ABC Member Publications (across languages) of 2016 |url=http://www.auditbureau.org/files/Highest%20Circulated%20amongst%20ABC%20Member%20Publications%20(across%20languages).pdf |website=Audit Bureau of Circulations}}</ref>
*'''2017''' - 399,928<ref>{{Cite web |title=Highest Circulated amongst ABC Member Publications (across languages) of 2017 |url=http://www.auditbureau.org/files/JJ2017%20Highest%20Circulated%20amongst%20ABC%20Member%20Publications%20(across%20languages).pdf |website=Audit Bureau of Circulation}}</ref>
*'''2018''' - 364,033<ref name=":2">{{Cite web |title=Highest Circulated amongst ABC Member Publications (across languages) of 2018 |url=http://www.auditbureau.org/files/JJ2018%20Highest%20Circulated%20amongst%20ABC%20Member%20Publications%20(across%20languages).pdf |website=Audit Bureau of Circulations}}</ref>
*'''2019''' - 353,522<ref name=":3">{{Cite web |title=Highest Circulated Dailies, Weeklies & Magazines amongst Member Publications (across languages) of 2019 |url=http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf |website=Audit Bureau of Circulation}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
f5le7ike5lb80fntxjjm8td0t50tt22
ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ
0
27435
199471
161160
2026-11-03T23:24:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199471
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dam
| name = ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ
| name_official = ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ
| image = Tenughat Dam.jpg
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
| location_map = India Jharkhand
| location_map_size =
| location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|43|48|N|85|49|55|E|type:landmark|display=inline,title}}
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| location = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| construction_began = ᱑᱙᱗᱓
| opening = ᱑᱙᱗᱘ (ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ)
| demolished =
| cost =
| owner = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| dam_type = ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ
| dam_height = {{convert|55|m}}
| dam_height_thalweg =
| dam_height_foundation= ᱕᱐.᱖᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ
| dam_length = {{convert|6494|m}}
| dam_width_crest =
| dam_width_base =
| dam_volume =
| dam_elevation_crest =
| dam_crosses = [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| spillway_count = ᱖᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱚᱥᱟᱨ
| spillway_type =
| spillway_capacity = ᱑᱙᱙᱘᱙ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ
| res_name = ᱠᱷᱟᱱᱰᱳᱞᱤ ᱡᱷᱤᱞ
| res_capacity_total = ᱑.᱐᱒᱑ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖.᱐᱖ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱯᱮᱷ.)
| res_capacity_active = ᱑.᱐᱐ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱕.᱓᱒ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ.)
| res_capacity_inactive=
| res_catchment =
| res_surface =
| res_elevation =
| res_max_depth =
| res_max_length =
| res_max_width =
| res_tidal_range =
| plant_operator =
| plant_commission =
| plant_decommission =
| plant_type =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_annual_gen =
| website =
| extra =
}}
'''ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯᱳᱡᱤᱴ ᱢᱮᱥᱚᱱᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱵᱮ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ {{coord|23|43|48|N|85|49|55|E|type:landmark|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
[[File:Damodar Map.jpg|thumb|300px|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱵᱚᱥᱤᱱ]]
ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱤᱞᱟᱭ, ᱠᱚᱱᱟᱨ, ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮ, ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ, ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱡᱟᱞᱟ ᱫᱟᱜ (᱒᱒᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱚᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://iahs.info/redbooks/a230/iahs_230_0095.pdf | title = Regulation of a multipurpose reservoir system: Damodar Valley, India |author1=Debasri Roy |author2=Sandip Mukherjee |author3=Balaram Bose | access-date = 2010-06-08 }}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url =http://www.apfm.info/publications/casestudies/cs_india_full.pdf | title = Integrated Flood Management Case Study1 India: Flood Management – Damodar River Basin |publisher = World Meteorological Organization | access-date = 2010-06-08 }}</ref>
==ᱰᱮᱢ==
᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱥᱚᱱᱨᱤ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱥᱞᱩᱤᱥ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ, ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱰᱤᱭᱟᱯᱷᱨᱟᱢ ᱠᱮᱴ-ᱚᱯᱷ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱠᱥᱮᱵᱷᱮᱥᱚᱱ, ᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱪᱮᱱᱟᱞ, ᱠᱳᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.angelfire.com/bc/nihhrrc/documents/fresh.html | title = Fresh Water Resources: A Perspective | first=C.P. |last=Kumar | access-date = 2010-06-08 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.cclindia.com/expertise/Tenughat%20Dam%20Project.htm |title = Expertise |access-date = 2010-06-08 |archive-date = 2011-05-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110516064623/http://www.cclindia.com/expertise/Tenughat%20Dam%20Project.htm |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |title =Tenughat Dam |publisher =india9 |access-date =2010-06-08 |archive-date =2023-03-19 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230319142513/https://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |url-status =dead }}</ref>
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱨᱮ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url =http://www.indiaenvironmentportal.org.in/content/tenughat-set-get-a-facelift-rs-142-crore-tourism-proposal-sent-centre | title = Tenughat set to get a facelift - Rs 1.42 crore tourism proposal sent to Centre | access-date = 2010-06-08 }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ]]
5hg9eoojug5ymk2hgi3d7du0xrrn4zr
ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ
0
27441
199492
149427
2026-11-04T05:12:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199492
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dam
| name = ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ
| name_official =
| image = Konar Damm Indien.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ
| image_alt = ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ
| location_map = India Jharkhand
| location_map_size =
| location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱳᱱᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ (ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
| coordinates = {{coord|23|56|28|N|85|46|30|E|type:landmark|display=inline,title}}
| country =
| location = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| status =
| construction_began =
| opening = ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱕
| demolished =
| cost =
| owner =
| dam_type =
| dam_height = {{convert|48.77|m}}
| dam_height_thalweg =
| dam_height_foundation=
| dam_length = {{convert|4535|m}}
| dam_width_crest =
| dam_width_base =
| dam_volume =
| dam_elevation_crest =
| dam_crosses = [[ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| spillway_count =
| spillway_type =
| spillway_capacity =
| res_name =
| res_capacity_total =
| res_capacity_active =
| res_capacity_inactive=
| res_catchment =
| res_surface = ᱒᱗.᱙᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ
| res_elevation =
| res_max_depth =
| res_max_length =
| res_max_width =
| res_tidal_range =
| plant_operator = [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ]]
| plant_commission =
| plant_decommission =
| plant_type =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_annual_gen =
| website =
| extra =
}}
'''ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=india9>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/Konar-Dam-56477.htm |title = Konar Dam |publisher = india9.com |access-date = 2010-04-17 |archive-date = 2011-06-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606022124/http://www.india9.com/i9show/Konar-Dam-56477.htm |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱠᱨᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=book_kishore>{{cite book|last=Dr. B.R. Kishore|first=Dr. Shiv Sharma|title=India - A Travel Guide|year=2008|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd|isbn=9788128400674|pages=302|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&q=harihar+dham&pg=PA301}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ {{coord|23|56|28|N|85|46|30|E|type:landmark|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱔,᱕᱓᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔,᱘᱗᱙ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱔᱘.᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖᱐.᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱗.᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ<sup>᱒</sup> ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dvcindia.org |title = DVC |work = Konar |publisher = DVC |access-date = 2010-04-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070210232841/http://www.dvcindia.org/ |archive-date = 2007-02-10 |url-status = dead }}</ref>
==ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱥᱤ. ᱧᱮᱱᱮᱞ==
[[File:Survey party at work near the Konar Dam site in 1949.jpg|thumb|300px|᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ]]
[[File:Damodar Map.jpg|thumb|300px|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱵᱚᱥᱤᱱ]]
᱑᱙᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱨᱫᱩᱣᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱞᱭᱟ, ᱠᱚᱱᱟᱨ, ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱞᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱰᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=dvc1>{{cite web|url =http://www.dvc.gov.in/activitiesdamsbarrages.htm|title =Damodar Valley Corporation|work =Dams and Barrages|publisher =DVC|access-date =2010-06-06|url-status =dead|archive-url =https://web.archive.org/web/20100429025712/http://www.dvc.gov.in/activitiesdamsbarrages.htm |archive-date =2010-04-29 }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=india9/>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
qgd1bev6r2n2u1w7f6ks7wfnj9nph0o
ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
28262
199526
186683
2026-11-04T11:39:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199526
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| total_type = ᱜᱩᱴ
| native_name =
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Chauragarh, Pachmarhi.jpg
|photo1b = Adamgarh Hills.jpg
|photo2a = Tawa river mp India.jpg
|photo2b = Setani ghat hoshangabad.jpg
|photo3a = ... sunset at Dhoopgarh (9968053674).jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ: ᱪᱚᱣᱨᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮᱸᱡᱽ,ᱟᱫᱚᱢᱜᱚᱲ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱴ, ᱫᱷᱩᱯᱜᱚᱲ, ᱛᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| image_map = MP Hoshangabad district map.svg
| map_caption = ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ
| coordinates =
| coor_pinpoint =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚ
| parts_style = para
| p1 = ᱐᱘
᱐᱑ [[ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ]]
᱐᱒ [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]]
᱐᱓ [[ᱥᱤᱣᱱᱤ ᱢᱟᱞᱣᱟ]]
᱐᱔ [[ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]
᱐᱕ [[ᱢᱟᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱵᱟᱵᱟᱭ]]
᱐᱖ [[ᱵᱚᱱᱠᱷᱮᱲᱤ, ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱵᱚᱱᱠᱷᱮᱲᱤ]]
᱐᱗ [[ᱰᱳᱞᱨᱤᱭᱟ]]
᱐᱘ [[ᱯᱤᱯᱨᱤᱭᱟ, ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱯᱤᱯᱨᱤᱭᱟ]]
| area_total_km2 = 5,408
| area_footnotes =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_total = 1,241,350
| population_footnotes =
| population_urban = ᱓᱕%
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
| demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics1_info1 = ᱗᱖.᱕᱒%
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 = ᱙᱑᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ/᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_name1 = [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| leader_title2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_name2 = [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| registration_plate =
| blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ
| blank_info_sec1 = NH69, SH15, SH19, SH19A, SH22
| blank_name_sec2 = Average annual precipitation
| blank_info_sec2 = 1006~1350 mm
| website = {{URL|https://narmadapuram.nic.in}}
| official_name =
}}
'''ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ''', ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱕᱐᱔᱘.᱒᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱭᱥᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱭᱥᱮᱱ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱛᱩᱞ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱨᱫᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱦᱳᱨ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{Cite web |title=Hoshangabad |url=http://hoshangabad.nic.in/ |access-date=19 August 2010 |publisher=District administration}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱣᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=admin/>
ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱯᱩᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ (᱔᱖᱑.᱓᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ ᱵᱟᱭᱚᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱛᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱨᱚᱡᱚᱛ ᱯᱨᱚᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱮᱞᱮ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, ᱰᱚᱪᱮᱥ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱩᱯᱚᱫᱽᱨᱟᱡᱽ ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Rajat-Prapat-26311.htm |title =Rajat Prapat |work = |first = |last = |publisher =india9 |accessdate =2010-07-01 |archive-date =2012-05-29 |archive-url =https://web.archive.org/web/20120529003957/http://www.india9.com/i9show/Rajat-Prapat-26311.htm |url-status =dead }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱨᱵᱩᱫᱽᱫᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱱᱮᱨᱵᱩᱫᱽᱫᱟ (ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ) ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Hunter, William Wilson, Sir, et al. (1908). ''Imperial Gazetteer of India'', Volume 6. 1908-1931; Clarendon Press, Oxford</ref> ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱳᱥᱚᱝ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{historical populations|11=᱑᱙᱐᱑|12=3,28,593|13=᱑᱙᱑᱑|14=3,37,601|15=᱑᱙᱒᱑|16=3,27,892|17=᱑᱙᱓᱑|18=3,58,908|19=᱑᱙᱔᱑|20=3,59,521|21=᱑᱙᱕᱑|22=3,63,758|23=᱑᱙᱖᱑|24=4,32,836|25=᱑᱙᱗᱑|26=5,67,305|27=᱑᱙᱘᱑|28=7,09,104|29=᱑᱙᱙᱑|30=8,86,449|31=᱒᱐᱐᱑|32=10,84,265|33=᱒᱐᱑᱑|34=12,41,350|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}
{{bar box
|title=ᱦᱳᱥᱚᱝᱛᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11381/download/14494/DDW23C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
|titlebar=#FCD116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|94.67}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|4.21}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|1.12}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱔᱑,᱓᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Trinidad and Tobago 1,227,505 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱩ ᱦᱮᱢᱯᱥᱟᱭᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|title=2010 Resident Population Data
|publisher=U. S. Census Bureau
|accessdate=2011-09-30
|quote=New Hampshire 1,316,470
|url-status=dead
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|archivedate=2013-10-19
}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱘᱗ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱘᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱔.᱔᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱑᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖.᱕᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱓᱑.᱔᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱖.᱕᱑% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱕.᱘᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|caption = ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)
|label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1 = 96.03 |color1 = orange
|label2 = [[ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱸᱰᱤ]] |value2 = 0.97 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱠᱳᱨᱠᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱨᱠᱩ]] |value3 = 0.96 |color3 = darkorchid
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value4 = 2.04 |color4 = grey
}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱖.᱐᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱐.᱙᱗% [[ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱸᱰᱤ]] ᱟᱨ ᱐.᱙᱖% [[ᱠᱳᱨᱠᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱨᱠᱩ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱪᱟᱥ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱚᱣᱟ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱥᱳᱭᱟᱵᱤᱱ, ᱢᱩᱝᱜᱽ, ᱟᱺᱠ, ᱪᱷᱚᱞᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱳᱭᱟᱵᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Wheat {{!}} District Hoshangabad, Government of Madhya Pradesh {{!}} India|url=https://hoshangabad.nic.in/en/district-produce/wheat/|access-date=27 October 2021|language=en-US}}</ref>
===ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱚ===
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱢᱤᱞ, ᱪᱤᱱᱤ ᱢᱤᱞ, ᱥᱟᱦᱟᱱ, ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱢᱟᱱ) ᱾ ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱭᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱢᱤᱞ, ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱚᱨᱰᱚᱱᱮᱥ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ==
ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱟᱨᱟ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓,᱕᱕᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱯᱩᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱛᱯᱩᱲᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱟᱭ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
* ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱪ.᱖᱙
* ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱥ.ᱮᱪ.᱑᱕, ᱮᱥ.ᱮᱪ.᱑᱙, ᱮᱥ.ᱮᱪ.᱑᱙ᱮ, ᱮᱥ.ᱮᱪ.᱒᱒
===ᱨᱮᱞ===
[[ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱯᱤᱯᱚᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱱᱠᱷᱮᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱱᱠᱷᱮᱲᱤ]] ᱾
===ᱩᱰᱟᱹᱱ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ==
'''ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ:''' ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱱᱤᱠ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ:''' ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ [[ᱯᱤᱯᱨᱤᱭᱟ, ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱯᱤᱯᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱢᱚᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱾<ref>{{cite web |url=http://dmcitarsi.com/ |title=हिन्दू मंदिर परम्परा - Devasthal Monitoring Community |access-date=2024-08-16 |archive-date=2024-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816091909/http://dmcitarsi.com/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Geographic location
|Centre = ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North =
|Northeast = [[ᱨᱟᱭᱥᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|East = [[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Southeast = [[ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|South = [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|Southwest = [[ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|West =
|Northwest = [[ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
}}
{{coord|22|40|N|77|30|E|source:nlwiki_region:IN_type:adm2nd|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
550d2txr5j8z8zviuh0cjrhud96vimw
ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
0
29072
199497
158738
2026-11-04T07:01:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199497
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage-->
| name = ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| native_name =मधेश प्रदेश•Madhēśa pradēśa
| type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = {{Photomontage |photo2a=Janki Mandir alt version.jpg |photo3a=Kankalini Temple 5983.jpg |photo3b=Shankharacharya Gate, Birgunj.jpg |photo4a=Chinnamasta Temple Rajbiraj Saptari NPSAP01 (13).jpg|photo4b=Gadhimai temple.jpg |spacing=2 |position=center |color_border=white |color=black |size=290 |foot_montage=<div style="background:#fee9bc;"> Clockwise from top: [[Janaki Mandir]], Gateway of Nepal [[Birgunj]], [[Gadhimai Temple]], [[Chinnamasta Bhagawati Temple]] and [[Kankalini Temple]]</div>}}
| image_seal = Province No 2 emblem.png
| image_map = Nepal Madhesh Province.svg
| image_map1 = <div class="center">{{Madhedh Province districts labelled map}}</div>
| mapsize1 =
| map_caption1 = Map of Madhesh Province, Nepal
| map_caption = Location of Madhesh Province
| subdivision_type = Province of
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| seat_type = [[Capital city]]
| seat = [[Janakpur]]<ref>{{Cite web |url=https://enewsbureau.com/news-details/12529/2022-01-17 |title=प्रदेश २ को स्थायी राजधानी 'जनकपुरधाम' बहुमतले पारित ! |language=ne}}</ref>
| seat1_type = Largest city
| seat1 = [[Birgunj]]
| governing_body = [[Government of Madhesh Province]]
| leader_title = [[Governor of Madhesh Province|Governor]]
| leader_name = [[Hari Shankar Mishra]]<ref name="government recommends">{{cite news |title=Government recommends Hari Shankar Mishra as provincial chief of Province 2 |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2021/08/16/government-recommends-hari-shankar-mishra-as-provincial-chief-of-province-2 |access-date=16 August 2021 |work=The Kathmandu Post |date=16 August 2021}}</ref>
| leader_title1 = [[Chief Minister of Madhesh Province|Chief Minister]]
| leader_name1 = [[Satish Kumar Singh]]
| leader_title2 = High Court
| leader_name2 = Janakpur High Court
| leader_title3 = [[Provincial Assembly of Madhesh Province|Provincial Assembly]]
| leader_name3 = [[Unicameralism|Unicameral]] (107 seats)
| leader_title4 = [[House of Representatives (Nepal)|House of Representatives]]
| leader_name4 = 32 constituencies
| established_title = Formation
| established_date = 20 September 2015
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 9661
| population_as_of = 2021<ref name="2021 Nepal census">{{cite web |title=2021 Nepal census |publisher=Central Bureau of Statistics |place=Kathmandu, Nepal |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2}}</ref>
| population_total = 6114600
| population_density_km2 = auto
| blank1_name_sec1 =Languages
| blank1_info_sec1 = [[Nepali language|Nepali]] ({{small|official}})<br>[[Maithili language|Maithili]] {{small|(official)}}<br>[[Bhojpuri language|Bhojpuri]] {{small|(official)}}<br>[[Bajjika]] {{small|(official)}}<br>[[Tharu language|Tharu]] {{small|(additional-official)}}<br>[[Tamang language|Tamang]] {{small|(additional-official)}}<ref name=langcomreport>{{cite report |author=Language Commission |year=2021 |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |trans-title=Determination of language bases of government work and language recommendations (Summary of five-year report) 2078 |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |publisher=Government of Nepal |place=Kathmandu, Nepal |access-date=28 October 2021 |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |url-status=dead}}</ref><br>[[Urdu language|Urdu]]<br>[[#Languages|Others]]<ref name=nationaldata>{{Cite web |title=National Data Portal Nepal |url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2 |access-date=2020-12-26 |work=Government of Nepal National Data |archive-date=2020-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717095748/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2 |url-status=dead }}</ref>
| blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]]
| blank_info_sec2 = 0.519 ({{color|#900|low}})
| blank1_name_sec2 = HDI rank
| blank2_name_sec2 = [[Literacy]]
| blank2_info_sec2 = 63.5% {{increase}} (2024)
| blank3_name_sec2 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank3_info_sec2 = 100.55 ♂ / 100 ♀ (2021)
| blank4_name_sec2 = [[GDP]]
| blank4_info_sec2 = US$ 5.6 billion (2023/2024)
| blank5_name_sec2 = Per Capita Income
| blank5_info_sec2 = US$ 892
| timezone = [[Nepal Time]]
| utc_offset = +5:45
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 102
| elevation_max_m = 920
| elevation_min_m = 58
| elevation_min_point = [[Mukhiyapatti Musharniya Rural Municipality|Musharniya]]
| elevation_max_point =
| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code = 041,031,033,046,053,051,044,055
| iso_code = NP-P2
| website = {{URL|Madhesh.gov.np}}
| footnotes =
| government_type = [[Autonomy]]
| Religion =
}}
ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱚᱨᱟᱭ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱙,᱖᱖᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱖,᱑᱒᱖,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Nepal Census Report">{{cite web |title=National Population and Housing Census 2011 |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf|publisher=Central Bureau of Statistics |access-date=1 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801192402/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf |archive-date=1 August 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=सबैभन्दा बढी जनसंख्या हुने प्रदेश मधेश |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/26/164317494488899765.html|access-date=2022-01-26 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱥᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱚᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱡᱤᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱛᱟᱨᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡᱽ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱢᱚᱫᱷᱭᱟ ᱫᱮᱥ (मध्य देश) ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱱᱫᱷᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱟᱞᱤᱠ ᱦᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱫᱚ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Mishra2007>{{cite journal |title=Sectional President's Address: Ethnicity and National Unification: The Madheshis of Nepal |first=R. |last=Mishra |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=67 |year=2007 |pages=802–833 |jstor=44148000}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal Conflict Alert |url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/nepal/nepal-conflict-alert |website=www.crisisgroup.org |language=en |date=2 September 2015}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱔ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱭ ᱮᱞ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://ag.gov.np/files/Constitution-of-Nepal_2072_Eng_www.moljpa.gov_.npDate-72_11_16.pdf |title=Formation of provinces in Nepal |publisher=Office of Attorney General (Nepal) |access-date=2024-11-04 |archive-date=2024-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241118014129/https://ag.gov.np/files/Constitution-of-Nepal_2072_Eng_www.moljpa.gov_.npDate-72_11_16.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱠᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2022 |title=Janakpurdham declared Province 2 capital (With video) |url=https://english.nepalpress.com/2022/01/17/janakpurdham-declared-as-capital-of-province-2/|access-date=2022-01-17 |website=Nepal Press}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖,᱑᱑᱔,᱖᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱓,᱐᱖᱕,᱗᱕᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱐᱔᱘,᱘᱔᱙ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱒᱐.᱙᱗% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱖᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="2021 Nepal census" />
===ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ===
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
[[ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱔᱕.᱓᱖% ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ᱾ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱫᱚ ᱑᱘.᱕᱙% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱔.᱖᱘% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱖.᱕᱖% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱭᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ᱩᱨᱫᱩ (᱕.᱘᱘%), ᱛᱷᱟᱨᱩ (᱓.᱗᱗%), ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱟᱝ (᱑.᱙᱔%) ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱞᱤ, ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ, ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾
===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ===
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
b6o7tarw426nrgn6vgkhv24iycvpu6o
ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ ᱟᱦᱩᱡᱟ
0
29516
199521
162603
2026-11-04T11:11:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199521
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ ᱟᱦᱩᱡᱟ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ
| birth_date = {{Birth date and age|1984|7|7|df=yes}}<ref name="reuters" />
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]],<ref name="oprah" /> ᱥᱤᱧᱚᱛ
| nationality = Indian<ref name="hci" >{{Cite web |url=https://www.hciabuja.gov.in/pages/MjE4 |title=Cultural Activities |publisher=High Commission of India Abuja, Nigeria |date=7 March 2023 |access-date=22 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161259/https://www.hciabuja.gov.in/pages/MjE4 |url-status=dead }}</ref>
| alma_mater =
| spouse = ᱥᱮᱭᱞᱮᱥ ᱟᱦᱩᱡᱟ
| children = 2
| occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2021–ᱱᱤᱛ
}}
'''ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ ᱟᱦᱩᱡᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ-ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱚᱞᱪᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱢᱟᱥᱴᱮ ᱣᱷᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="imf" >{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2021/06/streaming-video-services-flood-emerging-markets-behsudi |title=From Stream To Flood |website=IMF |last=Beshudi |first=Adam |date=June 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=4 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604215644/https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2021/06/streaming-video-services-flood-emerging-markets-behsudi |url-status=live }}</ref><ref name="oprah" >{{Cite web |url=https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a36731188/hamisha-daryani-ahuja-namaste-wahala-interview/ |title=Why Director Hamisha Daryani Ahuja Wants More Movies About Cross-Cultural Love |website=Oprah Daily |last=Narang |first=Nimarta |date=16 June 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=26 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726222329/https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a36731188/hamisha-daryani-ahuja-namaste-wahala-interview/ |url-status=live }}</ref><ref name="lsasia" >{{Cite web |url=https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/the-movie-was-intentionally-cliche-says-namaste-wahala-director-hamisha-daryani-ahuja/ |title="The movie was intentionally cliché," says 'Namaste Wahala' director Hamisha Daryani Ahuja |website=Lifestyle Asia |last=Kalsi |first=Harleen |date=20 February 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301043619/https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/the-movie-was-intentionally-cliche-says-namaste-wahala-director-hamisha-daryani-ahuja/ |url-status=live }}</ref><ref name="reuters" >{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-film-bollywood-idUSKBN2AC17T |title=Nollywood meets Bollywood in love tale 'Namaste Wahala' |website=Reuters |last=Chile |first=Nneka |date=12 February 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=8 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108032329/https://www.reuters.com/article/us-nigeria-film-bollywood-idUSKBN2AC17T |url-status=live }}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ-ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱳᱥ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ACS International School, Cobham, McMaster University, Ontario, ᱟᱨ American Academy of Dramatic Arts, New York ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱳᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱱᱴ ᱪᱮᱱᱰᱟᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.business-standard.com/article/entertainment/namaste-wahala-a-new-netflix-release-brings-together-india-and-nigeria-121022600028_1.html |title=Namaste Wahala, a new Netflix release, brings together India and Nigeria |website=Business Standard |last=Modi |first=Chintan Girish |date=26 February 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=11 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511091731/https://www.business-standard.com/article/entertainment/namaste-wahala-a-new-netflix-release-brings-together-india-and-nigeria-121022600028_1.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/my-africa-podcast-hamisha-daryani-ahuja-episode-53/28jcjld |title=Hamisha Daryani-Ahuja |website=Pulse Nigeria |date=25 March 2016 |access-date=4 June 2022 |archive-date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209030643/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/my-africa-podcast-hamisha-daryani-ahuja-episode-53/28jcjld |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=#LLAInterview: “The way to handle failure is move on, keep going, don’t stop” – Hamisha Daryani Ahuja, Producer of critically acclaimed ‘Namaste Wahala’ |url=https://leadingladiesafrica.org/ladyboss-the-way-to-handle-failure-is-move-on-keep-going-dont-stop-hamisha-daryani-ahuja-film-producer-entrepreneur-motivational-speaker-and-author/ |website=Leading Ladies Africa |access-date=8 March 2024}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱚᱨᱮᱵᱚᱨ ᱗ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱟᱭᱢᱮᱸᱴ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱢᱚᱥᱴᱮ ᱣᱟᱦᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱚᱞᱪᱩᱨᱟᱞ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱵᱽ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|author=Aisha Salaudeen|title=Bollywood and Nollywood collide in a tale of a big fat Indian-Nigerian wedding|url=https://www.cnn.com/2020/02/24/africa/nollywood-and-bollywood-namaste-wahala/index.html|access-date=2021-02-12|website=CNN|archive-date=8 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108060247/https://www.cnn.com/2020/02/24/africa/nollywood-and-bollywood-namaste-wahala/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ahuja's debut film 'Namaste Wahala' is a tale of cross-cultural love affair|url=https://www.gulftoday.ae/culture/2021/02/13/ahuja-debut-film-namaste-wahala-is-a-tale-of-cross-cultural-love-affair|access-date=2021-02-15|website=www.gulftoday.ae|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127165750/https://www.gulftoday.ae/culture/2021/02/13/ahuja-debut-film-namaste-wahala-is-a-tale-of-cross-cultural-love-affair|url-status=live}}</ref>
ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱴᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟ ᱥᱳᱵᱳᱣᱟᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ "ᱴᱳᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢᱟᱴᱳ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱩᱮᱞ ᱯᱮᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ "ᱵᱨᱳᱰᱟ ᱥᱟᱜᱽᱜᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-07-13 |title=Sola Sobowale Lands First Bollywood Role |url=https://editor.guardian.ng/life/sola-sobowale-lands-first-bollywood-role/ |access-date=2022-07-19 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718141340/https://editor.guardian.ng/life/sola-sobowale-lands-first-bollywood-role/ |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Lights, Camera, Collaboration: The Filmmaker Bridging Nollywood And Bollywood |url=https://www.forbesafrica.com/entrepreneurs/2024/04/30/lights-camera-collaboration-the-filmmaker-bridging-nollywood-and-bollywood/ |access-date=2024-05-08 |website=Forbes Africa }}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
===ᱯᱷᱤᱞᱢ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! ᱨᱳᱞ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| 2021 || ''[[ᱱᱟᱢᱟᱥᱛᱮ ᱣᱟᱞᱟᱦᱟ]]'' || {{yes}} || ᱞᱮᱭᱞᱟ || [[ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ]]-[[ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ]] ᱯᱩᱭᱞᱩ, [[ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱤᱠᱥ]]
|}
===ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! ᱨᱳᱞ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| 2024 || ''[[ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ (ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ]]'' || {{yes}} || ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱚᱨ|| [[Netflix]]
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{IMDb name|11624112}}
2rsox7qkwaaw46c8zrtzljjjd44apj9
ᱢᱚᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱭᱡᱩ
0
29698
199495
163753
2026-11-04T06:48:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199495
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱚᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱭᱡᱩ
| image = Mamitha2024.jpg
| caption = ᱢᱚᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱭᱡᱩ
| birth_date =
| birth_place = 6
| nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]]
| education =
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| years_active = 2017{{dash}}ᱱᱤᱛ
}}
'''ᱢᱚᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱭᱡᱩ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱵᱷᱳᱯᱟᱨᱤ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱵᱷᱟ (᱒᱐᱒᱑), ᱠᱳ ᱠᱳ (᱒᱐᱒᱑), ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱟᱨᱟᱱᱤᱭᱟ (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱱᱟᱭᱟ ᱵᱤᱞᱟᱥᱚᱢ (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2022/01/15/interview-with-mamitha-baiju.html |title=അനശ്വര ശരിക്കും തേച്ചോ?: മറുപടി പറഞ്ഞ് മമിത ബൈജു; അഭിമുഖം |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103007/https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2022/01/15/interview-with-mamitha-baiju.html |archive-date=6 May 2022 |trans-title=Did Anaswara really ditch you?: Mamitha Baiju reacts; Interview |work=Manorama Online |language=ml |first=സീന |last=ആന്റണി |date=15 January 2022 |access-date=15 January 2022}}</ref><ref name=".6">{{cite news |title='ഇതൊരു പുതിയ അനുഭവമാണ്, അതൊരുപാട് ആസ്വദിക്കുന്നുണ്ട്'; തീയേറ്ററിൽ വെച്ചുണ്ടായ സംഭവം മറക്കാനാവില്ല!; മനസ് തുറന്ന് താരസുന്ദരി! |language=ml |work=Samayam |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/operation-java-fame-mamitha-baiju-exclusive-interview/articleshow/83026095.cms |access-date=6 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506105638/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/operation-java-fame-mamitha-baiju-exclusive-interview/articleshow/83026095.cms |archive-date=6 May 2022 |trans-title=This is a new experience; Won't forget that theatre incident; Mamitha opens up |first=Anandha |last=MB}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱮᱢᱟᱞᱩ (᱒᱐᱒᱔) ᱨᱮ ᱨᱤᱬᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱽᱨᱮᱭᱠᱟᱣᱩᱴ ᱨᱳᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱚᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱱᱤ ᱾ ᱢᱤᱦᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=".1">{{cite news |title=ഹണീബിയിൽ ആസിഫിന്റെ അനിയത്തി, ജാവയിലെ അൽഫോൻസ; ഈ പ്ലസ് ടുക്കാരി |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html |access-date=6 June 2021 |work=ManoramaOnline |language=ml |first=ആർ.ബി. |last=ശ്രീലേഖ |date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506100353/https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html |archive-date=6 May 2022 |trans-title=Asif's sister in Honeybee, Alphonsa in Java; This plus two student...}}</ref>
ᱢᱚᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱠᱟᱴᱟᱪᱤᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱭᱠᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨᱚᱯᱟᱣᱩᱴ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.twentyfournews.com/2021/12/25/mamitha-baiju-interview.html |title=ക്രിസ്മസിന് ഫുഡാണ് മെയിൻ; മമിത ബൈജു പറയുന്നു |author=Basith |date=25 December 2021 |access-date=6 May 2022 |work=Twenty Four News |language=ml |trans-title=Food is the main thing at Christmas, Mamita Baiju says |archive-date=9 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409214702/https://www.twentyfournews.com/2021/12/25/mamitha-baiju-interview.html |url-status=dead}}</ref><ref>
{{cite web |title=WATCH:'പ്രേമമാണ് മെയിൻ';പ്രേമലുവിന്റെ വിശേഷങ്ങളുമായി നസ്ലിനും മമിത ബൈജുവും |url=https://www.youtube.com/watch?v=LBjQFyZo5JQ&t=602s |website=youtube.com |publisher=[[Asianet News]] |language=ML |format=video |date=Feb 9, 2024}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{IMDb name|nm10310964}}
*{{Facebook|imamithabaijuofficial}}
{{Authority control}}
qkcan59w4kmt6f70zyrtbtsev1x4eun
ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱵᱤᱥᱴ
0
30793
199529
199289
2026-11-04T11:57:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199529
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricketer
| name = ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱵᱤᱥᱴ
| female = true
| image =
| caption =
| full_name = ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱥᱴ
| birth_date = {{birth date and age|2004|10|11|df=yes}}
| birth_place =
| batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ
| bowling = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱵᱚᱞᱤᱝ|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ-ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ]]
| role = ᱵᱮᱴᱟᱨ
| international = true
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| oneodi =
| odidebutdate =
| odidebutyear =
| odidebutagainst =
| odicap =
| lastodidate =
| lastodiyear =
| lastodiagainst =
| odishirt =
| T20Idebutdate = 17 December
| T20Idebutyear = 2024
| T20Idebutagainst = ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ
| T20Icap = 86
| lastT20Idate = 19 December
| lastT20Iyear = 2024
| lastT20Iagainst = ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ
| T20Ishirt = 11
| club1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ|ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| year1 = ᱒᱐᱑᱙–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| club2 = [[ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ (WPL)|ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]
| year2 = ᱒᱐᱒᱕–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| columns = 4
| column1 = [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ|WT20I]]
| matches1 = 2
| runs1 = 36
| bat avg1 = 36.00
| 100s/50s1 = 0/0
| top score1 = 31[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]]
| deliveries1 = –
| wickets1 = –
| bowl avg1 = –
| fivefor1 = –
| tenfor1 = –
| best bowling1 = –
| catches/stumpings1 = 1/–
| column2 = [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|WFC]]
| matches2 = 1
| runs2 = 42
| bat avg2 = 21.00
| 100s/50s2 = 0/0
| top score2 = 26
| deliveries2 = 12
| wickets2 = 0
| bowl avg2 = –
| fivefor2 = –
| tenfor2 = –
| best bowling2 = –
| catches/stumpings2 = 1/–
| column3 = [[ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|WLA]]
| matches3 = 31
| runs3 = 813
| bat avg3 = 27.10
| 100s/50s3 = 0/6
| top score3 = 82
| deliveries3 = 708
| wickets3 = 11
| bowl avg3 = 37.54
| fivefor3 = 0
| tenfor3 = 0
| best bowling3 = 4/16
| catches/stumpings3 = 6/–
| column4 = [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐|WT20]]
| matches4 = 37
| runs4 = 632
| bat avg4 = 25.28
| 100s/50s4 = 0/3
| top score4 = 72
| deliveries4 = 246
| wickets4 = 8
| bowl avg4 = 28.37
| fivefor4 = 0
| tenfor4 = 0
| best bowling4 = 2/15
| catches/stumpings4 = 7/–
| source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/raghvi-bist-1255629 ESPNcricinfo
| date = 17 December
| year = 2024
}}
'''ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱤ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱥᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ-ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱭ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1255629.html |title=Raghvi Bist |work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/2443312.html |title=Raghvi Bist |work=[[CricketArchive]] |access-date=17 December 2024}}</ref>
== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐–᱒᱑ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱴᱨᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_List_A_Matches.html |title=Women's List A Matches played by Raghvi Bist |work=CricketArchive |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱴᱨᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱤᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_Twenty20_Matches.html |title=Women's Twenty20 Matches played by Raghvi Bist |work=CricketArchive |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱩ-᱑᱙ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱭᱩ-᱑᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱥᱚᱛᱚᱠ (᱑᱕᱔ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱑᱙ ᱨᱟᱱ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |title=उत्तराखंड की राघवी बिष्ट ने जड़ा ऐतिहासिक दोहरा शतक, पारी में लगाए 30 चौके, 4 छक्के |trans-title=Uttarakhand's Raghvi Bisht hit a historic double century, hitting 30 fours and 4 sixes in the innings |work=RajyaSameeksha |date=22 August 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱟᱱᱫᱷᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱡᱮᱢᱤᱢᱟ ᱨᱳᱰᱨᱤᱜᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱩ-᱑᱙ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱥᱚᱛᱚᱠ ᱜᱤᱫᱤᱨᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/interviews/28275-interview-with-uttarakhands-raghvi-bist-double-centurion-who-admires-rohit-sharma.html |title=Interview with Uttarakhand's Raghvi Bist: Double Centurion who admires Rohit Sharma |work=Female Cricket |date=23 December 2022 |access-date=17 December 2024}}</ref>
ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |title=India A Women's Squad for multi-format series against Australia A announced |work=BCCI |access-date=24 October 2024 |archive-date=15 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715123020/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱰᱤᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱨᱫᱷᱚ-ᱥᱚᱛᱚᱠ (᱕᱐) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://haldwanilive.com/raghvi-bisht-scored-three-fifty-in-australia/ |title=टिहरी की राघवी बिष्ट ने ऑस्ट्रेलिया दौरे को बनाया सफल, तीन मैचों में जड़े तीन अर्धशतक |trans-title=Tehri's Raghavi Bisht made the Australia tour successful, scored three half-centuries in three matches |work=Haldwani Live |date=22 August 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-a-women-vs-india-a-women-2024-1443790/australia-a-women-vs-india-a-women-only-unofficial-test-1443800/match-report-day4 |title=Flintoff's double-strike secures Australia A four-day victory |work=ESPNcricinfo |access-date=17 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/2443/2443312/Womens_First-Class_Matches.html |title=Women's First-Class Matches played by Raghvi Bist |work=CricketArchive |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱟᱨ ᱴᱨᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱑ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱗᱑ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤ) ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱮᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/56603-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-guide-india-e-to-2024-challenger-trophy-win.html |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist guide India E to 2024 Challenger Trophy Win |work=Female Cricket |date=27 November 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ₹᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.wplt20.com/players/raghvi-bist-wpl-profile-84247 |title=Raghvi Bist |work=[[Women's Premier League (cricket)|WPL]] |access-date=27 July 2025 |archive-date=17 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517051216/https://www.wplt20.com/players/raghvi-bist-wpl-profile-84247 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |first=Sruthi |last=Ravindranath |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-auction-deandra-dottin-lauren-bell-raghvi-bist-and-others-to-watch-out-for-1464852 |title=WPL 2025 auction: Dottin, Bell, Bist and others to watch out for |work=ESPNcricinfo |access-date=17 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |title=Who's Raghvi Bist, the batting sensation from Uttarakhand picked by RCB |work=Cricket.com |date=17 December 2024 |access-date=17 December 2024 |archive-date=17 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217154011/https://www.cricket.com/news/whos-raghvi-bist-the-new-batting-sensation-from-uttarakhand-12172024-1734446317280 |url-status=dead}}</ref>
== ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=17 December 2024 |date=27 August 2024 |archive-date=2 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup/news/india-name-star-studded-squad-for-the-icc-women-s-t20-world-cup-2024 |title=India name star-studded squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 |work=International Cricket Council |date=27 August 2024 |access-date=17 December 2024}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱴᱤ᱒᱐ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱤᱢ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱠᱟᱥᱭᱚᱯ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-women-2024-arundhati-reddy-dropped-kashyap-bist-rawal-handed-maiden-call-ups-1464853 |title=India drop Reddy; Kashyap, Bist, Rawal get maiden call-ups for West Indies series |work=[[ESPNcricinfo]] |access-date=13 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |title=India's squad for IDFC First Bank T20I & ODI series against West Indies announced |work=[[Board of Control for Cricket in India]] |access-date=13 December 2024 |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213202817/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/west-indies-tour-of-india-2024/57940-nandini-kashyap-and-raghvi-bist-earn-maiden-call-ups-to-indian-squad-for-west-indies-series.html |title=Nandini Kashyap and Raghvi Bist Earn Maiden Call-Ups to Indian Squad for West Indies series |work=Female Cricket |date=13 December 2024 |access-date=13 December 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱪ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459892.html |title=IND Women vs WI Women at DY Patil- December 17, 2024 |work=ESPNcricinfo |access-date=18 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |title=Raghvi Bist makes her debut as Windies choose to field in second T20I |work=Cricket.com |date=17 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=17 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217141311/https://www.cricket.com/news/raghvi-bist-makes-her-debut-as-windies-choose-to-field-in-second-t20i-12172024-1734441977081 |url-status=dead}}</ref> ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱤ᱒᱐ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱟᱣᱩᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱓᱑ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |title=Mandhana praises Raghvi, Richa as India win home T20I series after 5 years |work=Cricket.com |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 |archive-date=20 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220052736/https://www.cricket.com/news/mandhana-praises-raghvi-richa-as-india-win-home-t20i-series-after-5-years-12192024-1734637346290 |url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{cricinfo|id=1255629}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ (WPL) ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
i9q5n5fuyz2n26ow7qpayv86q86def0
ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ (ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ)
0
31732
199501
172806
2026-11-04T07:43:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199501
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox religious building
| name = ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ
| image = Old Medina Masjid - Hazarduari Complex - Nizamat Fort Campus - Murshidabad 2017-03-28 6373.JPG
| image_upright = 1.4
| alt =
| caption = ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱒᱐᱑᱗
| map_type = India West Bengal
| map_size = 250
| map_alt =
| map_relief = 1
| map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ
| coordinates ={{coord|24.187444|88.268269|region:IN-WB_type=landmark|format=dms|display=title,inline}}
| coordinates_footnotes =
| religious_affiliation = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]
| locale =
| location = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱣᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ, [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| deity =
| rite =
| sect =
| tradition =
| festival = <!-- or | festivals = -->
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| administration = Archaeological Survey of India
| consecration_year =
| organisational_status = [[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]!-- or | organizational_status = -->
| functional_status = Active
| heritage_designation =
| ownership =
| governing_body =
| leadership =
| bhattaraka =
| patron =
| religious_features_label =
| religious_features =
| architect =
| general_contractor =
| established =
| groundbreaking =
| year_completed = {{ubl|18th century {{small|(Old)}}|1847 {{small|(New)}}}}
| construction_cost =
| date_demolished = <!-- or | date_destroyed = -->
| facade_direction =
| capacity =
| length =
| width =
| width_nave =
| interior_area =
| height_max =
| dome_quantity = One {{small|(each, both old and new)}}
| dome_height_outer =
| dome_height_inner =
| dome_dia_outer =
| dome_dia_inner =
| minaret_quantity =
| minaret_height =
| spire_quantity =
| spire_height =
| site_area =
| temple_quantity =
| monument_quantity =
| shrine_quantity =
| inscriptions =
| materials =
| elevation_m = <!-- or | elevation_ft = -->
| elevation_footnotes =
| nrhp =
| designated =
| added =
| refnum =
| footnotes =
| website =
| module = {{Infobox historic site
| embed = yes
| designation1 = MANI | designation1_offname = Old Madina Mosque | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_partof = [[Hazarduari Palace]] and [[Nizamat Imambara|Imambara]] (Murshidabad) | designation1_number = N-WB-122 | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = }}
}}
'''ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ''' ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫᱽ-ᱫᱚᱣᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱢᱚᱱᱥᱩᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ (ᱱᱤᱛ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ) ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫᱽ-ᱫᱚᱣᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱷᱟᱞᱥᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱷᱟᱞᱥᱟᱣ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Nizamat Imambara|url=http://www.india9.com/i9show/Nizamat-Imambara-39804.htm|work=India, the pristine beauty|publisher=Online Highways LLC.|accessdate=17 June 2012|date=29 September 2005|archive-date=7 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307102727/http://www.india9.com/i9show/nizamat-imambara-39804.htm|url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱢᱚᱱᱥᱩᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ<ref>{{cite web|title=The History of Murshidabad, The Nawabs of Bengal, Feradun Jah (1838-1881 AD) |url=http://murshidabad.nic.in/history1.htm#Feradun%20Jah |work=Welcome to Murshidabad |publisher=District Magistrate, Murshidabad, Government of West Bengal (India) |accessdate=17 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106125513/http://murshidabad.nic.in/history1.htm |archivedate=6 January 2012 }}</ref> ᱑᱘᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱜᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱤ ᱯᱟᱞᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟᱞᱤ ᱴᱚᱯᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ==
ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫᱽ-ᱫᱚᱣᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nizamat Imambara |url=http://www.india9.com/i9show/Nizamat-Imambara-39804.htm |publisher=Online Highways LLC |accessdate=17 June 2012 |date=29 September 2005 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307102727/http://www.india9.com/i9show/nizamat-imambara-39804.htm |url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱜᱚᱸᱵᱩᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱮᱠ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Heritage Murshidabad » Imambara |url=http://www.westbengaltourism.gov.in/web/guest/imambara |publisher=Government of West Bengal |accessdate=17 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111207000455/http://westbengaltourism.gov.in/web/guest/imambara |archivedate=7 December 2011 }}</ref><ref>{{cite web|title=The History of Murshidabad |url=http://murshidabad.nic.in/history1.htm#Feradun%20Jah |publisher=District Magistrate, Murshidabad, Government of West Bengal |accessdate=17 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106125513/http://murshidabad.nic.in/history1.htm |archivedate=6 January 2012 }}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟ ᱢᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱵᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ ᱡᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨᱫᱟᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱢᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ==
<gallery>
Nizamat Imambara 2.jpg|ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱸᱵᱩᱡᱽ ᱥᱟᱶ [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ]] ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
Map of Nizamat Imambara.JPG|[[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
Nizamat Fort Campus.JPG|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Madina Mosque (Murshidabad)|Madina Mosque}}
*[https://www.flickr.com/photos/chiradeep_s/7075681699/ Images of Nizamat Imambara] on Flickr
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱔᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]
4kk275h6vmqzjdlykfj7r4qsu5calrd
ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
31947
199503
174228
2026-11-04T08:16:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199503
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ (ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ)
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]]
| address = ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ, ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ, [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], ᱯᱤᱱ-᱔᱔᱐᱐᱒᱒, [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|21.0900|N|79.0800|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}}
| map_type = India
| elevation = {{convert|304|m|ft}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| depth =
| levels =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = NITR
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱮᱥ.ᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.)]]
| division = {{rwd|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱮᱥ.ᱤ.ᱥᱤ}}
}}
| opened =
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱦᱚᱭ
| former = ᱤᱴᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| mpassengers =
| passengers = ᱑᱘᱐᱐᱐
| pass_system =
| pass_year =
| pass_percent =
| services =
| image_size =
| image_caption = ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ
| line =
| platform = ᱖ + ᱓(ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ)<ref>{{Cite web |title=3 new platforms will be built in Itwari, Nagpur, Kalamna and Chhindwara will get connectivity |url=https://www.bhaskarhindi.com/city/nagpur/itwari-railway-station-is-being-developed-rapidly-now-new-platforms-are-going-to-be-built-here-1023379?infinitescroll=1 |access-date=2024-04-23 |website=bhaskarhindi.com}}</ref>
| tracks = ᱑᱐
| accessible = ᱦᱚᱭ
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱮᱥ.ᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.)]]
}}
'''ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.india9.com/i9show/Itwari-Railway-Station-49001.htm - Itwari Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124054435/https://www.india9.com/i9show/Itwari-Railway-Station-49001.htm |date=2021-01-24 }} Itwari railway station is managed by the South East Central Railways. It is located about 5 km from [[Nagpur railway station]]. Durg–Nagpur Passenger, Ramtek–Nagpur Passenger, Nagpur–Gondiya Passenger and Nagpur–Chakradharpur Passenger pass through Itwari.</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ NITR ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ (SECR) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱤᱣᱟ-ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ-ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱱᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱾ ᱡᱚᱵᱚᱞᱯᱩᱨ-ᱱᱟᱭᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ-ᱜᱳᱱᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱤᱣᱟ-ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ-ᱨᱤᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱱᱤ, ᱠᱚᱞᱟᱢᱱᱟ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱴᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱯᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱜ ᱥᱚᱛᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱭᱱᱯᱩᱨ-ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ-ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.avoe05.dsl.pipex.com/2004.htm |title=Narrow-gauge line Nainpur–Chhindwara–Itwari |access-date=4 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109033045/http://www.avoe05.dsl.pipex.com/2004.htm |archive-date=9 January 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ, ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ==
ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱮᱴᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱤᱛᱣᱟᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ '''᱒᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓''' ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱢᱹᱮᱞᱹᱮᱹ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱷᱳᱯᱰᱮ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ '''᱑᱖ ᱡᱩᱱ''' ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ '''᱒᱓ ᱢᱮ''' ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱱᱟᱯᱚᱥᱴᱤ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nagpur's Itwari Railway Station To Be Renamed After Subhash Chandra Bose |url=https://www.ndtv.com/india-news/nagpurs-itwari-railway-station-to-be-renamed-after-subhash-chandra-bose-4164212 |access-date=2024-01-25 |website=NDTV.com}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* {{Cite web |title=Nagpur's Itwari Railway Station To Be Renamed After Subhash Chandra Bose |url=https://www.ndtv.com/india-news/nagpurs-itwari-railway-station-to-be-renamed-after-subhash-chandra-bose-4164212 |access-date=2024-01-25 |website=NDTV.com}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱮᱥ.ᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
hi0wfauqy1lgk4vh3el57b7t0qgimgx
ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
32095
199522
176374
2026-11-04T11:13:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199522
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color = 800000
| logo =
| logo_width =
| image = File:Lal Quila Express (Kolkata - Delhi) Route map.png
| image_width = 300px
| caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱠᱥᱟ
| type =
| system = ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]],<br/> [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| start = {{stnlnk|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
| end = {{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}}
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱖᱖
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength = {{convert|1,531|km|mi|0|abbr=on}}
| tracklength =
| tracks = ᱒/᱔
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = [[25 kV AC railway electrification|25 kV 50 Hz AC]] [[Overhead line|OHLE]] fully operational in 2002
| speed = up to 130 km/h
| elevation =
| website =
| map = {{ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑,᱕᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱕᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ "᱑ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱒ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱞ" ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ==
᱑,᱕᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱕᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) '''ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ''' ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱫᱚ ᱖ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
# [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱰ]]
# [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
# [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
# [[ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
# [[ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱ ᱫᱮᱭᱟᱞ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
# [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑ ᱰᱟᱣᱩᱱ/᱒ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱞ ᱴᱨᱮᱱ===
ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱚᱨᱰ ᱰᱟᱞᱦᱳᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱾
᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱘᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱨᱡᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤ ᱮᱢᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ "ᱯᱨᱟᱭᱜᱚᱞ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱨᱡᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[File:First Train of East Indian Railway-1854.jpg|thumb|left|350px|᱑᱘᱕᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱮᱱ]]
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱ ᱥᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱝᱼᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱕᱔ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱕᱕ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱘᱕᱙ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ, ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱖᱒ ᱨᱮ ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱖᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]] (ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ) ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱭᱟᱢᱩᱱᱚ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱘᱖᱓-᱑᱘᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ-ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱘᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤ. ᱟᱭᱤ. ᱟᱨ. ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱰᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱪ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱖᱕ ᱨᱮ ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱵᱞᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱢᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ''ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱞ ᱴᱨᱮᱱ'' ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==="ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ"===
᱑᱘᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱤᱭᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱔᱐᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ '''ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱷᱮᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱤᱛᱟᱹᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱣᱚᱭᱚᱥᱚᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ-ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱮᱨᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱱᱴᱳ (Earl of Minto) ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱣᱟᱲᱟ-ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱑,᱔᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱐᱐ ᱢᱤᱞ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱑,᱕᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱕᱒ ᱢᱤᱞ) ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=india9>{{cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Howrah-New-Delhi-Rajdhani-Express-51279.htm |title=Howrah–New Delhi Rajdhani Express |publisher=india9 |access-date=2011-11-12 |archive-date=2012-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511142800/http://www.india9.com/i9show/Howrah-New-Delhi-Rajdhani-Express-51279.htm |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑,᱖᱘᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱔᱘ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html |title=The Chronology of Railway development in Eastern Indian |publisher=railindia |access-date=2011-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316015721/http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html |archive-date=16 March 2008 |url-status=dead }}</ref>
===ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜ===
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱘᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱱᱴᱩᱱ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ. ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱜᱚᱲᱚ===
᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱒᱕ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ''<ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱼᱟ: [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱟᱨ [[ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱾
᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ "ᱟᱯ-ᱥᱴᱨᱤᱢ" ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱟᱨ ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ "ᱰᱟᱣᱩᱱ-ᱥᱴᱨᱤᱢ" ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱦᱟᱣᱲᱟ, ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱾<ref>Rao, M.A. (1988). ''Indian Railways'', New Delhi: National Book Trust, pp.42–3</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ - ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ - ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ==
ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ-ᱜᱟᱭᱟ-ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.irfca.org/faq/faq-history5.html |title=IR History:Part V (1970–95) |publisher=IRFCA |access-date=8 April 2014}}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮ, ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ-ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱕᱗-᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓ ᱠᱮᱵᱤ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱰ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱘-᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱠᱮᱵᱤ ᱮ.ᱥᱤ. ᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://irfca.org/faq/faq-elec.html |title=Electric Traction – I |work=History of Electrification |publisher=IRFCA |access-date=8 April 2014}}</ref> ᱑᱙᱖᱔-᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱵᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱖᱐-᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱤᱭᱟ-ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱙᱔-᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱥᱚᱱᱥᱳᱞ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱖᱔-᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱘-᱑᱙᱖᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱘-᱑᱙᱖᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱖-᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱢᱤᱴ==
ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱑ ᱮ ᱑ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱟᱱᱰᱮᱞ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ-ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.irfca.org/faq/faq-pway.html |title=Permanent Way |work=Track Classifications |access-date=2012-01-15}}</ref>
ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ([[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱑᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (ᱯᱟᱴᱱᱟ) ᱴᱮᱡᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱵᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱓ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱯᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱰ ᱠᱤᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱴᱨᱮᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiamike.com/india/indian-railways-f10/train-from-delhi-to-howrah-calcutta-t21355/ |title=Train from Delhi to Howrah (Calcutta) |publisher=India Mike.com| access-date=2011-11-12}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
an7iv2aj9bt131dae6lck0jq7io6prs
ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
0
32305
199508
190074
2026-11-04T09:12:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199508
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Indian constituency
| name = ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ
| state = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| constituency_no = ᱒᱗
| type = SLA
| map_image =
| map_caption =
| map_alt =
| division = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| district = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]]
| loksabha_cons = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]]
| established = ᱒᱐᱐᱙
| reservation = ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ
| incumbent_image = Bhadav Hansdah.jpg
| mla = [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| latest_election_year = [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]
| electors = ᱒,᱐᱙,᱖᱐᱕{{efn|as on 2024}}{{efn|as data published by election commission}}
}}
'''ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223024526/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=27|url-status=usurped|archive-date=23 February 2014|title= Orissa Assembly Election 2009 |work=empoweringindia.org |quote= Constituency: Saraskana (27) District : Mayurbhanj |accessdate= 18 February 2014}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱤᱡᱟᱹᱛᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱤᱥᱳᱭᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱩᱢᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ (ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱩᱥᱩᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱩᱨᱫᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Orissa/orissa.pdf Assembly Constituencies and their Extent]</ref><ref>[http://eci.nic.in/delim/paper1to7/Orissa.xls Seats of Odisha]</ref>
ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=Delimitation 2008 |url=https://www.elections.tn.gov.in/Web/forms/int1.pdf |website=[[Election Commission of India|ECI]] }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱨ [[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ==
{{bar box
|float=right
|title= ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱮᱢ
|titlebar=#ddd
|width=300px
|barwidth=275px
|bars=
{{bar percent|2019|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|37.79}}
{{bar percent|2019|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|34.28}}
{{bar percent|2014|{{party color|Biju Janata Dal}}|32.16}}
{{bar percent|2009|{{party color|Nationalist Congress Party}}|35.75}}
}}
ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name=prevMLAs>{{cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |title=Odisha Reference Annual - 2011 - List of Members of Odisha Legislative Assembly - (1951–2004) |access-date=6 October 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217121136/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |archive-date=17 December 2013 }}</ref>
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{|class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱚᱦᱮᱫ
!colspan=2|ᱫᱚᱞ
|-
|[[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Saraskana Assembly Election Results 2024: Saraskana Election Candidates List, Election Date, Vote Share - IndiaToday |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/odisha/saraskana-constituency-result-18027 |access-date=2025-06-19 |website=India Today |language=en}}</ref>
|[[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
|{{full party name with color|rowspan=2|Bharatiya Janata Party}}
|-
|[[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]<ref name=election2019>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/11679-odisha-legislative-assembly-election-2019/ |title=State Election, 2019 to the Legislative Assembly of Odisha |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=7 October 2021 |url-access=limited}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Saraskana Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/saraskana-odisha-assembly-constituency |access-date=2025-06-19 |website=resultuniversity.com}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|[[ᱵᱩᱫᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
|[[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]<ref name=":1" />
|[[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
|{{full party name with color|Biju Janata Dal}}
|-
|[[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]]<ref name=":2" />
|[[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
|{{full party name with color|Nationalist Congress Party}}
|}
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ==
===᱒᱐᱒᱔===
ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=General Election to Legislative Assembly of Odisha 2024 |url=https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |website=[[Election Commission of India|ECI]] |access-date=2025-07-10 |archive-date=2024-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507223908/https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱑᱓,᱖᱕᱒ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" />
{{Election box begin |
|title= [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
|votes = ᱕᱙,᱓᱘᱗
|percentage = 37.79
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|candidate = ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ
|votes = ᱔᱕,᱗᱓᱕
|percentage = 29.11
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ
|candidate = ᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱱ
|votes = ᱒᱐,᱗᱒᱕
|percentage = 13.19
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱨᱟᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ
|votes = ᱑᱙,᱖᱓᱔
|percentage = 12.49
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|votes = ᱒,᱐᱐᱙
|percentage = 1.28
|change =
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱑᱓,᱖᱕᱒
|percentage = 8.68
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱕᱗,᱑᱓᱖
|percentage = 74.97
|change =
}}
{{Election box hold with party link no swing|
|winner =
}}
{{Election box end}}
===᱒᱐᱑᱙===
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱵᱩᱫᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱡ ᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱴᱩᱰᱩ ᱖,᱘᱑᱓ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" />
{{Election box begin |
|title= [[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]],ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = [[ᱵᱩᱫᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|votes = ᱕᱓,᱑᱙᱗
|percentage = ᱓᱔.᱒᱘
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|candidate = ᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱴᱩᱰᱩ
|votes = ᱔᱖,᱓᱘᱔
|percentage = 29.89
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ
|candidate = ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
|votes = ᱓᱔,᱘᱓᱑
|percentage = 22.44
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ
|candidate = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
|votes = ᱑᱐,᱐᱓᱖
|percentage = 6.47
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|votes = ᱒᱒᱐᱖
|percentage = 1.42
|change =
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱖,᱘᱑᱓
|percentage = ''4.39''{{efn|% of total valid votes}}
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱕᱕,᱑᱘᱔
|percentage = 76.02
|change =
}}
{{Election box gain with party link no swing|
|winner = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|loser = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
}}
{{Election box end}}
===᱒᱐᱑᱔===
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱓᱘᱓᱙ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" />
{{Election box begin |
|title= [[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|candidate = ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ
|votes = ᱔᱖,᱘᱖᱗
|percentage = 32.16
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ
|candidate = ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ
|votes = ᱔᱓,᱐᱒᱘
|percentage = 29.52
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ
|votes = ᱒᱓,᱔᱔᱗
|percentage = 16.09
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱤᱨᱠᱟ
|votes = ᱒᱐,᱐᱔᱐
|percentage = 13.75
|change =
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ
|votes = ᱑,᱘᱐᱕
|percentage = 1.24
|change =
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱓,᱘᱓᱙
|percentage = ''2.64''{{efn|% of total valid votes}}
|change =
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱔᱕,᱗᱕᱑
|percentage = 79.67
|change =
}}
{{Election box gain with party link no swing|
|winner = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ
|loser = Nationalist Congress Party
}}
{{Election box end}}
===᱒᱐᱐᱙===
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱑᱔,᱕᱙᱐ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":2">{{cite web |url=http://leadtech.in/infoelection/index.php/odisha/431-odisha-election-result-2009-votemargin.html |title=Orissa Election Result 2009 With Vote Margin |work=leadtech.in |quote=14590 |accessdate=18 February 2014 |archive-date=27 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527163949/http://leadtech.in/infoelection/index.php/odisha/431-odisha-election-result-2009-votemargin.html |url-status=dead }}</ref>
{{Election box begin|
|title= [[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ<ref name=election2009>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3630-orissa-2009/ |title=Statistical Report on General Election, 2009 to the Legislative Assembly of Orissa |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date= 6 October 2021}}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link|
|party = Nationalist Congress Party
|candidate = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
|votes = ᱓᱙,᱘᱓᱒
|percentage = 35.75
|change = ''-''
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ
|candidate = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ
|votes = ᱒᱕,᱒᱔᱒
|percentage = 22.65
|change = ''-''
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
|candidate = ᱢᱟᱹᱡᱷᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ
|votes = ᱑᱗,᱖᱕᱗
|percentage = 15.85
|change = ''-''
}}
{{Election box candidate with party link|
|party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
|candidate = ᱥᱚᱱᱟᱛᱚᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ
|votes = ᱑᱖,᱖᱖᱗
|percentage = 14.96
|change = ''-''
}}
{{Election box majority|
|votes = ᱑᱔,᱕᱙᱐
|percentage = ''13.09''{{efn|% of total valid votes}}
|change = ''-''
}}
{{Election box turnout|
|votes = ᱑,᱑᱑,᱕᱑᱖
|percentage = 69.87
|change = ''-''
}}
{{Election box new seat win|
|winner = Nationalist Congress Party
}}
{{Election box end}}
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
k8gd3xzbhollx02zaymhb0aa341g43i
ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ
0
32802
199469
184923
2026-11-03T21:54:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199469
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox sportsperson
| name = ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ
| image =Ankur Mittal being felicitated by Manav Rachna International University (cropped).jpg
| alt =
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ
| nickname =
| nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1992|3|30|df=yes}}
| birth_place = [[ᱥᱚᱱᱤᱯᱚᱛ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| residence =
| years_active =
| country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| sport = [[Shooting sports|Sport shooter]]
| rank = ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱑ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
| event = [[ISSF Double trap|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ/ᱴᱨᱟᱯ]]
| coach =
| highestranking = ᱑
| pb = ᱑᱔᱕/᱑᱕᱐, ᱗᱕/᱘᱐ (ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ)
| medaltemplates = {{MedalSport|ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Shooting sports|shooting]]}}
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalCompetition|[[ISSF World Shooting Championships|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}}
{{MedalGold|[[2018 ISSF World Shooting Championships|᱒᱐᱑᱘ ᱪᱟᱝᱣᱚᱱ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
{{MedalSilver|[[2017 World Shotgun Championships|᱒᱐᱑᱗ ᱢᱚᱥᱠᱚ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
{{MedalBronze|᱒᱐᱑᱘ ᱪᱟᱝᱣᱚᱱ|ᱫᱚᱞ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
{{MedalCompetition|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}}
{{MedalGold|᱒᱐᱑᱔ ᱟᱞ-ᱟᱭᱤᱱ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
{{MedalGold|᱒᱐᱑᱗ ᱟᱥᱛᱟᱱᱟ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
{{MedalGold|᱒᱐᱑᱗ ᱟᱥᱛᱟᱱᱟ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}}
{{MedalGold|[[2025 Asian Shooting Championships|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱤᱢᱠᱮᱱᱴ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
{{MedalSilver|[[2016 Asian Shotgun Championships|᱒᱐᱑᱖ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}}
{{MedalBronze|᱒᱐᱑᱔ ᱟᱞ-ᱟᱭᱤᱱ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}}
{{MedalBronze|᱒᱐᱑᱖ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
{{MedalBronze|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱤᱢᱠᱮᱱᱴ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}}
{{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}}
{{MedalBronze|[[2018 Commonwealth Games|᱒᱐᱑᱘ ᱜᱚᱞᱰ ᱠᱚᱥᱴ]]|[[Shooting at the 2018 Commonwealth Games – Men's double trap|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ]]}}
{{MedalCompetition|[[Commonwealth Shooting Championships|ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}}
{{MedalGold|[[2017 Commonwealth Shooting Championships|᱒᱐᱑᱗ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}}
}}
'''ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱩᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2018 ISSF World Shooting Championships ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ [[ᱪᱟᱝᱣᱚᱱ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ 2017 ISSF World Shotgun Championships ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱚᱥᱠᱚ, ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱱᱤᱯᱚᱛ]], ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="2017 CWC gold">{{cite news |title=ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱥᱩᱴᱤᱝ: ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ, ᱱᱟᱱᱡᱟᱯᱯᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ |url=http://www.tribuneindia.com/news/sport/commonwealth-shooting-mittal-nanjappa-shoot-gold/492200.html |accessdate=9 July 2018 |work=[[The Tribune (Chandigarh)]] |agency=[[Press Trust of India]] (PTI) |date=4 November 2017 |archiveurl=https://archive.today/20180411223711/http://www.tribuneindia.com/news/sport/commonwealth-shooting-mittal-nanjappa-shoot-gold/492200.html |archivedate=11 April 2018 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱡᱚᱭ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱮᱴ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱱᱥᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱨᱟᱪᱱᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱵᱤᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱨᱟᱪᱱᱟ ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑ ᱮᱞ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱟᱨ |url=https://manavrachna.edu.in/latest/manav-rachna-felicitates-ankur-mittal-worlds-no-1-double-trap-shooter-press/ |access-date=2023-01-20 |website=ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱨᱟᱪᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱟᱨᱤᱠᱥᱟ |date=6 October 2017}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱒ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://results.glasgow2014.com/PEVU/PEVU_SHM402901.html|title=Shooting Double trap Men's Qualification|accessdate=31 May 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416124137/http://results.glasgow2014.com/PEVU/PEVU_SHM402901.html|url-status=usurped}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ankur Biography|url=http://results.glasgow2014.com/athlete/shooting/1068879/1068879.html|accessdate=31 May 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141745/http://results.glasgow2014.com/athlete/shooting/1068879/1068879.html|url-status=usurped}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ (ISSF) ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur">{{cite web|title=2018 Commonwealth Games: Know your CWG athlete: Ankur Mittal|work=The Times of India |date=22 March 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/commonwealth-games/2018-commonwealth-games-know-your-cwg-athlete-ankur-mittal/articleshow/63396312.cms|accessdate=31 May 2018}}</ref>
ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱯᱩᱞᱠᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur1">{{cite news|title=Ankur Mittal Profile, Stats, Record: Ankur Mittal looks to bag gold in double trap|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/ankur-mittal-profile-shooting-biography-stats-medals-cwg-5105998/|newspaper=The Indian Express | date=1 April 2018 | accessdate=8 June 2018}}</ref>
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱛᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱴᱜᱟᱱ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur2">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/commonwealth-games/2018-commonwealth-games-know-your-cwg-athlete-ankur-mittal/articleshow/63396312.cms|title=2018 Commonwealth Games: Know your CWG athlete: Ankur Mittal|work=The Times of India |date=22 March 2018 |accessdate=31 May 2018}}</ref>
ᱨᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱥᱚᱴᱜᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur1" />
ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ (ᱠᱚᱲᱟ) ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Ankur1"/>
ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱕᱓ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=CWG 2018: India's Ankur Mittal Grabs Bronze in Double Trap, Ashab Finished Fourth|url=https://www.news18.com/news/other-sports/cwg-2018-indias-ankur-mittal-grabs-bronze-in-double-trap-ashab-finished-fourth-1715045.html|accessdate=31 May 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{ISSF|SHINDM3003199201}}
*https://web.archive.org/web/20250804115432/https://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=DT150&evlinkid=301
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
2k662oz6nknnyun926t34ynqq7h0hij
ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
0
33913
199518
184186
2026-11-04T11:03:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199518
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = '''ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ'''
| native_name = हल्दीबारी गाउँपालिका
| settlement_type = [[ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] (Rural Municipality)
| image_skyline =
| image_caption =
| coordinates = {{Coord|26|30|N|88|01|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|Nepal}} [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| subdivision_type1 = [[ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑]] (ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ)
| subdivision_type2 = [[ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| established_date = 10 March 2017
| governing_body = ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫ (Village Council)
| leader_title = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name = Mr. Rabindra Lingden (RPP)
| leader_title1 = ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name1 = Laxmi Devi Mainali (RPP)
| parts_type = ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ
| parts_subdivisions = 5
| area_total_km2 = 117.34
| area_total_sq_mi = 45.31
| population_as_of = 2011
| population_total = 29,223
| population_density_km2 = 249.05
| population_density_sq_mi = 645.02
| timezone = [[Nepal Standard Time]]
| utc_offset = +5:45
| postal_code = 57204
| website = {{URL|official website}}
}}
'''ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ''' (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: हल्दीबारी गाउँपालिका) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱛ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ (gaunpalika) ᱢᱩᱫᱷᱭᱟᱹᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱷᱭᱟᱹᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱢᱤಣ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱚᱞ ᱰᱷᱟᱵᱚᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ (Ministry of Federal Affairs and Local Development) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱑᱗.᱓᱔ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕.᱓᱑ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙,᱒᱒᱓ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mofald" /><ref name="citypop" />
ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱨᱤ]], [[ᱡᱚᱞᱛᱷᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱞᱫᱷᱟᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱼᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱨᱟᱢ ᱰᱷᱟᱵᱚᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (VDCs) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱚᱠᱚᱞ ᱞᱮᱵᱷᱚᱞ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱚᱞ ᱰᱷᱟᱵᱚᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱱᱟᱹ ᱥᱟᱱᱟᱢ VDC ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱗᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱚᱠᱚᱞ ᱞᱮᱵᱷᱚᱞ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚᱴᱚᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ) ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="mofald" />
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱞᱛᱷᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ==
=== ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱯᱟᱞ (2017–ᱯᱨᱚᱡᱚᱱᱴ) ===
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
|+
|-
! ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
! ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ
! ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ
! ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱭ
! ᱯᱟᱨᱴᱤ
! ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| 1
| {{center|[[Rabindra Prasad Lingden|Rabindra Prasad Lingden]]<br />(ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱞᱤᱝᱫᱮᱱ)}}
| 7 July 2017
| incumbent
| 8 years, 153 days
| [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ|RPP]]
| 2017 · 2022
|}
== ᱨᱮᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚ ==
{{reflist|refs=
<ref name="mofald">{{cite web|url=http://www.mofald.gov.np/en/node/368|title=ସ୍ଥାନୀᱭ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚଣ (स्थानीय तहहरुको विवरण)|work=www.mofald.gov.np/en|publisher=MoFALD|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831102908/http://www.mofald.gov.np/en/node/368|archive-date=31 August 2018|access-date=17 April 2018}}</ref>
<ref name="citypop">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/nepal-admin.php?adm1id=52|title=CITY POPULATION – statistics, maps & charts|work=www.citypopulation.de|date=8 October 2017|access-date=17 April 2018}}</ref>
}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱤᱝᱠ ᱠᱚ ==
* [https://web.archive.org/web/20240902164338/https://www.haldibarimun.gov.np/ Official website]
* [http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/Final%20District%201-75%20Corrected%20Last%20for%20RAJPATRA.pdf Final District 1-75 Corrected Last for RAJPATRA]
9tx1zcpfrmfg61lpg3309edu5xoycxh
ᱥᱤᱵᱽᱥᱚᱛᱟᱠᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
0
34424
199515
186391
2026-11-04T10:16:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199515
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱵᱽᱥᱚᱛᱟᱠᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| native_name = शिवसताक्षी नगरपालिका
| settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map =
| map_caption = ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽᱥᱚᱛᱟᱠᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱟᱹ
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| seat_type = ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱷᱤᱥ
| seat = ᱵᱽᱭᱟᱝᱰᱟᱸᱰᱟ (ᱣᱟᱨᱰ ᱱᱚᱸ. ᱗)
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱢᱮᱜᱷᱚᱦᱟᱝ ᱛᱷᱳᱯᱨᱟ (ᱨᱳᱥᱚᱱ)
| area_total_km2 = 145.48
| elevation_m = 100
| population_total = 74077
| population_as_of = 2021
| population_density_km2 = 510
| time_zone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱴᱟᱭᱤᱢ|NPT]]
| utc_offset = +5:45
| website = [http://shivasatakshimun.gov.np/ shivasatakshimun.gov.np]
}}
'''ᱥᱤᱵᱽᱥᱚᱛᱟᱠᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ''' ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ (VDCs)—[[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱥᱚᱛᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱢ]], [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱸᱪᱜᱟᱪᱷᱤ|ᱯᱟᱸᱪᱜᱟᱪᱷᱤ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱛᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱢ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱥᱚᱛᱟᱠᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱗᱔,᱐᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (Literacy rate) ᱫᱚ ᱘᱒.᱒᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥᱼᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱵᱽᱡᱟᱹᱣ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱦᱩᱲᱩ, ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱥᱤᱵᱽᱥᱚᱛᱟᱠᱷᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱱᱚᱠᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]], ᱠᱚᱭᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱹᱣᱨᱤᱜᱚᱧᱡᱽ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ==
* '''ᱥᱚᱛᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱢ:''' ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* '''ᱫᱳᱢᱩᱠᱷᱟ:''' ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ (Tourist spot) ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* '''ᱪᱤᱞᱞᱟᱜᱚᱲ:''' ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱢᱚᱠ ᱥᱮ ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|refs=
<ref name="census2021">"National Population and Housing Census 2021", Central Bureau of Statistics, Nepal.</ref>
<ref name="shivasatakshimun">"Shivasatakshi Municipality Official Website", shivasatakshimun.gov.np.</ref>
<ref name="wikiwand">"Shivasatakshi Municipality", Wikiwand.</ref>
}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20251227114247/https://shivasatakshimun.gov.np/ ᱥᱤᱵᱽᱥᱚᱛᱟᱠᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[Category:ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
h1y12f5aqyid4b72fjo354goeirjhc7
ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
0
34427
199494
186396
2026-11-04T06:37:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199494
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| native_name = झापा गाउँपालिका
| settlement_type = ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map =
| map_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗
| seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| seat = ᱴᱟᱜᱷᱟᱱᱰᱩᱵᱽᱵᱟ
| government_type = ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| leader_title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name = ᱡᱚᱭᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱥᱟᱦ (NC)
| leader_title1 = ᱡᱚᱜᱚ-ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name1 = ᱟᱱᱡᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱞᱤᱭᱟ (NC)
| area_total_km2 = ᱙᱔.᱑᱒
| population_total = ᱓᱙᱓᱐᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑
| population_density_km2 = ᱔᱑᱗.᱖
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|NST]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
| website = [https://jhapamun.gov.np/ jhapamun.gov.np]
}}
'''ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ''' ({{lang-ne|झापा गाउँपालिका}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱥᱚᱝᱜᱷᱤᱭᱚ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱛᱟᱛᱷᱟ ᱥᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱚ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱟᱶ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (VDC) ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱚ ᱛᱚᱦᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱢᱚᱨᱠᱷᱳᱫᱽ, ᱴᱟᱜᱷᱟᱱᱰᱩᱵᱽᱵᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱚᱬᱟᱢᱚᱛᱤ VDC ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱙᱔.᱑᱒ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱜᱷᱟᱱᱰᱩᱵᱽᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱓᱙,᱓᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (density) ᱫᱚ ᱔᱑᱗.᱖ ᱦᱚᱲ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾
== ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20260115182911/https://www.jhapamun.gov.np/ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[Category:ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
[[Category:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
6ftrb1px9hgolwxg8uj3ab2jcq113l7
ᱟᱵᱟᱨᱰᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ
0
34726
199482
187775
2026-11-04T02:56:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199482
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|᱑᱘᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ}}
<mapframe text="ᱟᱵᱟᱨᱰᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ" width="300" height="300" zoom="9" frame-longitude="92.74" frame-latitude="11.67">
{
"type": "FeatureCollection",
"features": [
{
"type": "Feature",
"properties": {
"marker-color": "#ff0000",
"marker-size": "small",
"marker-symbol": "circle"
},
"geometry": {
"type": "Point",
"coordinates": [
92.7407670021057,
11.670855479324866
]
}
}
]
}
</mapframe>
'''ᱟᱵᱟᱨᱰᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱫᱤᱯᱠᱚ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱨᱴ ᱵᱞᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱮ ᱑᱘᱕᱙ (ᱢᱚᱨᱤᱥ ᱵᱤᱰᱟᱞ ᱯᱳᱨᱴᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱗ ᱢᱮ<ref>{{Cite journal|last=Pandya|first=Vishvajit|date=1991-01-01|title=From photography to ethnography: Andamanese documents and documentation|journal=Visual Anthropology|volume=4|issue=3–4|pages=379–413|doi=10.1080/08949468.1991.9966570|issn=0894-9468}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pandya|first=Vishvajit|date=2002|title=Contacts, images and imagination: The impact of a road in the Jarwa reserve forest, Andaman Islands|journal=Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde|volume=158|issue=4|pages=799–820|jstor=27867994}}</ref>) ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱᱤ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱥ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮᱱ [[ᱡᱤᱦᱚᱞᱤ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱪᱞᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
᱑᱗᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱵᱟᱞ ᱵᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱫᱤ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱴ ᱠᱚᱨᱱᱣᱟᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱮ ᱑᱗᱙᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾
᱑᱘᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱚᱨᱴ ᱠᱚᱨᱱᱣᱟᱞᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱢᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑᱘᱓᱐ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱰᱩᱵᱩᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱑᱘᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱩᱨ ᱦᱚᱭ ᱛᱮ 'ᱨᱟᱱᱱᱤᱢᱤᱰ' (Runnymede) ᱟᱨ 'ᱵᱽᱨᱤᱴᱚᱱ' (Briton) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱰᱩᱵᱩᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ᱾
᱑᱘᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱡᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱫᱷᱱᱟᱛᱷ ᱛᱮᱣᱟᱨᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱭᱫᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱛᱮᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱨᱳᱥ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱞ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱨ. [[ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱣᱟᱠᱟᱨ]] ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱜ-ᱥᱟᱨ, ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱯᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱫᱷᱩᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/a-battle-and-a-betrayal/article19472513.ece|title=A battle and a betrayal|last=Saini|first=Ajay|date=13 August 2017|work=The Hindu|access-date=12 November 2017}}</ref><ref>{{cite journal| journal=History of Anthropology Newsletter| volume=36| issue=2| year=2009| title=Native Among Savages: Reading the Escape Narrative of Dudhnath Tewari| pages=3–9| author=Sen, Satadru| url=http://repository.upenn.edu/han/vol36/iss2/3| archive-url=https://web.archive.org/web/20170911204643/http://repository.upenn.edu/han/vol36/iss2/3/| archive-date=2017-09-11| access-date=2026-02-22| url-status=dead }}</ref>
== ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ==
᱑᱔ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱵᱟᱨᱰᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱱᱟᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱪᱟᱨᱞᱳᱴ' (Charlotte) ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱫᱷᱩᱠ ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/historyofourrela01portuoft#page/274/mode/1up|title=A history of our relations with the Andamanese. Volume I.|author=Portman, M.V.|publisher=Government Press|year=1899|place=Calcutta|pages=274–281|author-link=Maurice Vidal Portman}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱨ. ᱣᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/andamanislands035497mbp#page/n71/mode/2up/|pages=36–39|title=The Andaman Islands|author=Dass, F.A.M. |year=1937|publisher=Printed At The Good Shepherd Convent Press Bangalore}}</ref>
== ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ==
ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ᱾
== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱷᱟᱱ ==
ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱨᱴ ᱵᱞᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱷᱟᱢᱴᱱ (memorial) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞ]]
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* [http://pib.nic.in/feature/feyr2002/fdec2002/f051220021.html ᱡᱚᱭᱥᱣᱟᱞ, ᱳ.ᱮᱱ. ᱒᱐᱐᱒ ᱟᱵᱟᱨᱰᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ. ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱣᱨᱳ]
* [https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/a-battle-and-a-betrayal/article19472513.ece ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱭᱢᱟᱱᱤ - ᱚᱡᱚᱭ ᱥᱟᱭᱱᱤ, ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱗]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱟᱨ ᱫᱤᱯᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦ ᱠᱚ]]
i5sm16emfimwoe5h3lqk2df4bsilt50
ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱤᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ
0
34838
199479
190041
2026-11-04T02:11:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199479
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ}}
{{Use dmy dates|date=March 2024}}
{{Infobox person
| name = ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ
| image = Amelia Earhart standing under nose of her Lockheed Model 10-E Electra, small (cropped).jpg
| caption = ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ, ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ
| birth_name = ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱢᱮᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ
| birth_date = {{Birth date|1897|7|24|df=y}}
| birth_place = [[ᱮᱴᱪᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱟᱱᱥᱟᱥ]], ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ
| death_date = {{disputed|July 1937}} (ᱩᱢᱮᱨ ᱓᱙)
| death_place = [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ
| nationality = ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ
| occupation = ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ (Aviator), ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| known_for = ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ
| spouse = [[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱤ. ᱯᱩᱴᱱᱟᱢ]] (᱑᱙᱓᱑–᱑᱙᱓᱗)
}}
'''ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱢᱮᱨᱤ ᱤᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱙᱗ - ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ) ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱜᱚᱨ]] ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾<ref name="britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Amelia-Earhart|title=Amelia Earhart | Biography, Records, & Disappearance|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2 March 2026}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱤᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱪᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱮᱡ, ᱥᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱩᱸᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱴᱟ ᱥᱱᱩᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="biography">{{cite web|url=https://www.biography.com/explorer/amelia-earhart|title=Amelia Earhart Biography|work=Biography.com|access-date=2 March 2026}}</ref>
== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
᱑᱙᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱯᱷᱟᱶᱩᱱᱰᱞᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ 'ᱰᱤᱥᱴᱤᱝᱜᱩᱭᱤᱥᱰ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱨᱚᱥ' ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="records">{{cite news|url=https://www.history.com/topics/exploration/amelia-earhart|title=Amelia Earhart: Records and Achievements|work=History.com|access-date=2 March 2026}}</ref>
== ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱜ ==
᱑᱙ interesados ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱚᱠᱦᱤᱰ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱮᱵᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱨᱮᱰ ᱱᱩᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱤᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ, ᱱᱤᱣ ᱜᱤᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱣᱞᱮᱱᱰ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="disappearance">{{cite web|url=https://www.ameliaearhart.com/biography/|title=The Official Website of Amelia Earhart|work=AmeliaEarhart.com|access-date=2 March 2026|archive-date=16 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516130502/http://www.ameliaearhart.com/about/bio.html|url-status=dead}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱥᱮᱱᱚᱜ ==
᱑᱙᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ "ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱨᱤ" ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="massachusetts">{{cite web|url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/amelia-earhart|title=Amelia Earhart Profile|work=National Women's History Museum|access-date=2 March 2026}}</ref>
== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ==
᱑᱙᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ (ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱤ. ᱯᱩᱴᱱᱟᱢ]] ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱯᱷᱟᱶᱩᱱᱰᱞᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ 'ᱰᱤᱥᱴᱤᱝᱜᱩᱭᱤᱥᱰ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱨᱚᱥ' ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="records"/>
== ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱜ ==
᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱚᱠᱦᱤᱰ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱮᱵᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱨᱮᱰ ᱱᱩᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ, ᱱᱤᱣ ᱜᱤᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱣᱞᱮᱱᱰ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="disappearance"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|2}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[https://web.archive.org/web/20190619063446/https://www.ameliaearhart.com/ ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱤᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[google:https://history.nasa.gov/women.html|ᱱᱟᱥᱟ (NASA) ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱤᱭᱟᱨᱦᱟᱨᱴ]]
[[Category:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[Category:᱑᱘᱙᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:᱑᱙᱓᱗ ᱜᱩᱨ]]
[[Category:ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
j2x7a1vc7ciimxzdhngqbtgd8qztf0d
ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ
0
35020
199506
188712
2026-11-04T08:59:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199506
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱥᱟᱛᱯᱟᱰᱟ
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|19|44|0|N|85|39|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = OD-13 (RTO [[ᱯᱩᱨᱤ]])
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = ᱯᱩᱨᱤ
| website = {{URL|odisha.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙°᱔᱐'᱑᱐"N ᱟᱨ ᱘᱕°᱒᱖'᱓᱘"E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱟᱥᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱟᱱ ᱫᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱚᱞ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ==
[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱮᱭᱟᱭ" ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱛᱩ", ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱡᱚᱞᱟ|ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱣᱟᱰᱤ ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱ (''ᱳᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱨᱮᱵᱷᱤᱨᱳᱥᱴᱨᱤᱥ'') ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Next weekend you can be at ... Satpada|url=http://www.telegraphindia.com/1051127/asp/calcutta/story_5526264.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123180241/http://www.telegraphindia.com/1051127/asp/calcutta/story_5526264.asp|url-status=dead|archive-date=23 November 2011|accessdate=27 November 2005}}</ref>
==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟᱞ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱳᱭᱤᱝ, ᱠᱟᱭᱚᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱦᱟᱸᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱡᱽᱦᱟᱸᱥᱟ'' (ᱢᱩᱠ ᱦᱟᱸᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱦᱟᱸᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱩᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱚᱞ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Satpada.jpg|thumb|ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱡᱷᱤᱞ]]
ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱟᱵᱟᱱᱟ ᱪᱮᱬᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱞᱟᱵᱟᱱᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱞᱟᱜᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ==
'''ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ''': ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐᱓ ᱮ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ OTDC ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱩᱨ ᱚᱯᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱤᱥᱴᱮᱰ ᱴᱩᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱨᱮᱞ''': ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''': ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20140302140349/http://www.india9.com/i9show/Satpada-Island-55677.htm ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ]
*[http://www.rangan-datta.info/Satpada.htm ᱥᱟᱛᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ]
{{ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
pqbddig5h0at2f68dcjuv9wq82zp89j
ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ
0
36086
199476
195219
2026-11-04T01:52:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199476
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱔᱑–᱒᱐᱑᱗)}}
{{Infobox writer
| name = ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ
| image =
| imagesize = 250px
| caption =
| pseudonym = ᱞᱟᱛᱤᱯᱷ ᱛᱟᱞᱠᱷᱮᱥᱛᱟᱱᱤ
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date |df=yes|1941|08|25}}
| birth_place = [[ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ, ᱤᱨᱟᱱ]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2017|10|26|1941|08|03}}
| death_place = [[ᱠᱟᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]]
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| nationality =
| genre = ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱮᱢᱟᱱ
| subject =
| movement = [[ᱢᱳᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱚᱢ]], [[ᱞᱤᱴᱮᱨᱟᱨᱤ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱡᱚᱢ|ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱡᱚᱢ]], [[ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ]]
| notableworks = {{Plainlist|
* ''ᱥᱟᱞ-ᱦᱟ-ᱭᱮ ᱟᱵᱽᱨᱤ'' (''ᱠᱞᱟᱣᱩᱰᱤ ᱤᱭᱟᱨᱥ'')
* ''ᱟᱵᱽᱥᱳᱦᱩᱨᱟᱱ''
* ''ᱟᱡᱽ ᱤᱱ ᱣᱮᱞᱟᱭᱟᱛ'' (''ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱫᱤᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱤ'')
* ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱦ-ᱮ ᱟᱦᱟᱝ-ᱦᱟ-ᱭᱮ ᱵᱟᱵᱟᱢ'' (''ᱣᱤᱫᱷ ᱢᱟᱭ ᱯᱷᱟᱫᱟᱨᱥ ᱥᱚᱝᱥ'')
* ''ᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱮ-ᱦᱟ ᱵᱷᱟ ᱢᱟᱛᱟᱞ-ᱦᱟ-ᱭᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤ'' (''ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱᱥ'')
}}
| awards = {{Plainlist|
* {{Awards|ᱜᱮᱞᱟᱣᱮᱡᱽ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ|᱒᱐᱑᱓}}
| Wikidata = (Q4724680)
}}
| website =
}}
'''ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ''' ({{langx|fa|علیاشرف درویشیان}}‎; ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱑ – ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]] ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱴᱤᱪᱟᱨ-ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱤᱞᱟᱱ-ᱮ ᱜᱷᱟᱨᱵᱽ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱦ ᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱵᱟᱫᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱛᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱤᱨᱟᱱᱤ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱟᱨᱡᱟᱱᱮ ᱥᱟᱛᱨᱟᱯᱤ]], ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ''[[ᱯᱟᱨᱥᱮᱯᱳᱞᱤᱥ (ᱠᱚᱢᱤᱠᱥ)|ᱯᱟᱨᱥᱮᱯᱳᱞᱤᱥ]]'' ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱯᱩᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ [[ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱰᱤᱠᱮᱱᱥ]]" ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱟ ᱮᱭᱟ ᱾<ref>[[Marjane Satrapi|Satrapi, Marjane]]. ''The Complete Persepolis''. ''[[Pantheon Books]]''. 30 October 2007. 33. {{ISBN|0-375-71483-9}}, {{ISBN|978-0-375-71483-2}}</ref>
ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ<ref>[https://www.tehrantimes.com/news/417949/Writer-Ali-Ashraf-Darvishian-dies-at-76 Writer Ali-Ashraf Darvishian dies at 76], ''[[Tehran Times]]'', October 27, 2017. Retrieved 3 January 2020</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱮᱦᱮᱥᱛ-ᱮ ᱥᱟᱠᱤᱱᱮᱦ]] ᱜᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://www.en-hrana.org/tag/ali-ashraf-darvishian «Authorities Prevent Folk Author's Remembrance Gathering for the 3rd Time»], [[HRANA]], October 26th, 2018. Retrieved 3 January 2020</ref><ref>{{cite web|url= https://www.en-hrana.org/tag/ali-ashraf-darvishian/ | title= Tag: Ali Ashraf Darvishian | date= 26 October 2018 | publisher = Human Rights Activists News Agency (HRANA) }}</ref>
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
* ''ᱟᱵᱽᱥᱳᱦᱩᱨᱟᱱ'', ᱑᱙᱗᱕ ᱠᱷᱟᱹᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ {{ISBN|978-9-777-51244-2}}
* ''ᱥᱟᱞᱦᱟᱭ-ᱮ-ᱟᱵᱽᱨᱤ'' (''ᱠᱞᱟᱣᱩᱰᱤ ᱤᱭᱟᱨᱥ''), ᱑᱙᱙᱗ ᱜᱟᱢᱟᱢ<ref>{{cite journal|url= https://www.jstor.org/stable/26365129 | title= The Translingualism of Kurdish Writers: A Postcolonial Reading of Ali-Ashraf Darvishian's Autobiographical Novel Sālhāyi Abrī (Cloudy Years)| jstor= 26365129 | last1= Rashidirostami | first1= Mahroo | journal= Studies in the Novel | year= 2016 | volume= 48 | issue= 4 | pages= 462–476 | doi= 10.1353/sdn.2016.0049 | s2cid= 164748523 | url-access= subscription }}</ref><ref>{{cite journal|url= https://rp.razi.ac.ir/article_429.html?lang=en | title= A Sociological Criticism of Ali Ashraf Darvishian's Salha-ye Abri | journal= Research in Narrative Literature | date= 21 December 2012 | volume= 1 | issue= 1 | pages= 113–132 | publisher = Razi University }}</ref>
* ''ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱝ-ᱮ-ᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱮᱦᱟᱭ-ᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ'' (''ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱤ ᱴᱮᱞᱥ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱮᱰᱤᱭᱟ'')[http://www.masoudsoheili.com/IranArt-Writers/AliAshrafDarvishian.jpg]
* "ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱣᱤᱥᱮᱥ", ᱒᱐᱐᱓ ᱠᱷᱟᱹᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱟᱡᱽ ᱱᱟᱫᱟᱨᱟᱫᱽ ᱛᱟ ᱫᱟᱨᱟᱫᱽ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://akharinkhabar.ir/cinema/3959407|title=صوت/ داستان شنیدنی- نیاز علی ندارد از «علی اشرف درویشیان}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛᱟᱜ ᱥᱟᱶᱱᱟᱢ "ᱱᱟᱫᱟᱨᱟᱫᱽ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱟ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱠᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱬᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ([[ᱯᱷᱚᱞᱥ ᱠᱚᱱᱥᱤᱭᱟᱥᱱᱮᱥ]]) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ, ᱱᱟᱫᱟᱨᱟᱫᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱞᱮᱛᱟᱨᱤᱭᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱥ ᱜᱷᱳᱨᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱡᱳᱭᱟᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱡᱽ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱬᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
* [https://web.archive.org/web/20100411215102/http://www.ketabnews.com/detail-7209-fa-0.html ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱟᱵᱚᱛ (ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱛᱮ)]
* {{cite journal |author= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= 2015 |title= The Ecoriticism of Ali Ashraf Darvishian's Works |url= https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_3724.html?lang=en |journal= Fictional Studies |volume= 3 |issue= 2 |pages= 111–135 |doi= |access-date= 2023-01-31 |archive-date= 2023-01-31 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230131110112/https://pl.journals.pnu.ac.ir/article_3724.html?lang=en |url-status= dead }}
* {{cite journal |last1= Khaknejad |first1= Jamileh |last2= Mohammadzadeh |first2= Maryam |date= 2017 |title= Content Analysis of Cloudy Years Novel. |url= http://kutaksam.karabuk.edu.tr/index.php/ilk/article/view/753 |journal= Journal of History Culture and Art Research |volume= 6 |issue= 1 |pages= 451–464 |doi= 10.7596/taksad.v6i1.753 |access-date= 2023-01-31 |doi-access= free |archive-url= https://web.archive.org/web/20230131110651/http://kutaksam.karabuk.edu.tr/index.php/ilk/article/view/753 |archive-date= 2023-01-31 |url-status= dead }}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{commons category}}
* [https://www.researchgate.net/publication/314169327_Content_Analysis_of_Cloudy_Years_Novel ᱠᱞᱟᱣᱩᱰᱤ ᱤᱭᱟᱨᱥ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱯᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ]
* [http://radiozamaaneh.com/literature/2007/06/post_315.html ᱦᱮᱱᱫᱚᱣᱟᱱᱮᱭᱟᱦ ᱭᱮ ᱜᱟᱨᱢ - ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ (ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱛᱮ)]
* [https://www.imdb.com/name/nm7994086/ ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ], [[IMDb]]
* [https://web.archive.org/web/20071020112326/http://www.ghabil.com/article.aspx?id=257 ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱛᱮ)]
* [https://www.abc.net.au/radionational/programs/latenightlive/ali-ashraf-darvishian/3433634 ᱟᱞᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ], ᱮ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. [[ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ]]
* [https://www.goodreads.com/book/show/36070439 ᱜᱩᱰᱨᱤᱰᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ]
* [http://www.payvand.com/literature/articles/1016.html ᱯᱮᱭᱵᱷᱟᱱᱰ: ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ: ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱣᱤᱥᱮᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526040450/http://www.payvand.com/literature/articles/1016.html |date=2022-05-26 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ] ᱠᱚ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱗ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱟᱹᱡᱤᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱤᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
1c0wfealfpbxay1diew5f16foeiunhd
ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ
0
36098
199485
199020
2026-11-04T03:47:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199485
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix =
| name = ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ
| honorific_suffix =
| native_name = {{No bold|{{Script/Nastaliq|کاظم نجفی علمی}}}}
| native_name_lang = fa
| image = کاظم نجفی علمی 1385.jpg
| caption = ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱯᱨᱤᱝ
| office2 = ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ [[EIKO|ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ᱾<ref>[https://www.irna.ir/news/81158735/پیام-تسلیت-رییس-ستاد-اجرای-فرمان-امام-ره-به-مناسبت-درگذشت-نجفی ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱚᱫᱚᱨ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔</ref>
| appointer2 = [[ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ]]
| term_start2 = ᱒᱐᱐᱙
| term_end2 = ᱒᱐᱑᱔
| 1blankname2 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| 1namedata2 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ]]
| office3 = [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ|ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱤᱳ (CEO)|ᱥᱤᱤᱳ]]<ref name="SAR"/>
| appointer3= [[ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ]]
| term_start3 = ᱒᱐᱐৭
| term_end3 = ᱒᱐᱐᱙
| office4 = [[ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱤᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ<ref>{{cite news |title=ᱣᱮᱥᱴ ᱥᱤᱠᱤᱝ ᱴᱩ ᱟᱱᱰᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱢᱤᱰᱤᱥᱴ ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ |url=https://en.mehrnews.com/news/26831/West-seeking-to-undermine-Mideast-security-Rafsanjani |agency=ᱢᱮᱦᱮᱨ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ |date=᱑۲ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘}}</ref><ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/17779/دولت-باید-به-برنامه-چهارم-پایبند-باشد ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ] ᱦᱟᱢᱥᱟᱦᱨᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐৭</ref>
| term_start4 = ᱒᱐᱐᱔
| term_end4 = ᱒᱐᱐৭
| appointer4 = [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]]
| 1blankname4 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| 1namedata4 = [[ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ]]
| office1 = [[ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱤᱳ (CEO)|ᱥᱤᱤᱳ]]<ref name="DIR" /><ref>{{cite web |title=ᱫᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨᱥ ᱮᱠᱴ ᱮᱱᱰ ᱫᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱟᱱᱡᱮᱠᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱᱥ |url=https://www.investigativeproject.org/documents/case_docs/1125.pdf |website=www.investigativeproject.org |page=22 |date=᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙}}</ref>
| president1 = [[ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ]]
| appointer1 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱵᱷᱟᱫᱽ ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ]]
| term_start1 = ᱑᱙᱘᱖
| term_end1 = ᱑᱙᱘᱙
| birth_date = ᱑᱙᱔᱖
| death_date = ᱒᱐᱑᱔
| birth_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]],[[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ|ᱤᱨᱟᱱ]]
| occupation = [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ]], [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ]]
| education = [[ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ]] [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] }}
'''ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ''' ({{langx|fa|کاظم نجفی علمی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑۹᱔᱖ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮ - ᱜᱩᱨ ᱒᱐᱑᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ,<ref>{{cite news |title=ᱢᱳᱢᱮᱱᱤ ᱥᱮᱭᱡᱽ ᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱱᱚᱴ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ-ᱮᱞᱢᱤ, ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱥᱤ ᱱᱚᱱ-ᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱩ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱞᱮᱢᱥ |url=https://tehrantimes.com/news/33151/Momeni-Says-Oil-Accords-Not-Fair-Najafi-Elmi-Iravani-See-Non-Oil |agency=ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱᱴᱟᱭᱤᱢᱥ |date=۷ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑۹۹۹ |quote=ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱰᱨ. ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ-ᱮᱞᱢᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱚᱱ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ-ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ}}</ref> ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑۹᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑۹᱘᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-بورس-6/715741-نجفی-علمی-از-تا "ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ" ᱑۹᱔᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐۷ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ-ᱮ-ᱤᱠᱛᱮᱥᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱑۵ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐۷</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://stb.iau.ir/faculty/www/fa |access-date=2026-05-24 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203105249/https://stb.iau.ir/faculty/www/fa |url-status=dead }}</ref><ref>[//commons.wikimedia.org/wiki/File:نجفی_علمی_کاظم_هیئت_علمی_دانشگاه_در_ایران.jpg ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ] ᱟᱭᱴᱤᱟᱭᱥᱤ (ITIC) - ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱪᱟᱨ/ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱠᱟᱨᱰ</ref><ref name="irna"/>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ (CEO)<ref name="DIR">{{Cite web|url=https://ia600509.us.archive.org/21/items/directoryofirani1988wash/|title=Index of /21/items/directoryofirani1988wash/|website=ia600509.us.archive.org}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱔᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒۵-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟᱭᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="irna">[https://www.irna.ir/news/80959455/مراسم-تجلیل-از-كاظم-نجفی-علمی-برگزار-شد ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓</ref><ref>[https://www.irna.ir/news/6667637/دبیر-همایش-سند-چشم-انداز-عدم-تحقق-سند-چشم-انداز-بیکاری-و-تورم ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟᱥᱯᱷᱤᱛᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐۷</ref> ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱ (ᱤᱨᱟᱱ ᱑᱔᱐᱔) (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=https://rafsanjani.ir/records/سخنرانی-آیت-الله-هاشمی-رفسنجانی-در-مراسم-همایش-ملی-سند-چشم-انداز-20-ساله-کشور|title=ᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱦᱟᱥᱮᱢᱤ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ | ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱦᱟᱥᱮᱢᱤ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ|website=rafsanjani.ir}}</ref><ref>{{Cite web |title=ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱤᱨᱟᱱ ᱑᱔᱐᱐ |url=http://www.ir1400.ir/ |access-date=2026-05-24 |archive-date=2015-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626184213/http://www.ir1400.ir/ |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱐۷ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="SAR">{{cite news |title=ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ: ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ |url=https://www.magiran.com/article/1482049 |issue=554 |publisher=ᱥᱟᱨᱢᱟᱭᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ |date=᱒᱐᱐۷}}</ref><ref>https://audit.org.ir/Site_En/Audit_En.aspx/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱟᱢ ᱠᱷᱳᱢᱮᱱᱤ ᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ (EIKO) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑۹۸۵ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱨ-ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱢᱳᱣᱥᱟᱵᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=ᱟᱞᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ $۶ ᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ |url=https://www.jahannews.com/news/650485/کشور-نفت-۶-دلاری-هم-اداره-کردیم |publisher=ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ |date=᱒᱐᱑۸ |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222041101/https://www.jahannews.com/news/650485/%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%DB%B6-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%85 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱡᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱚᱰᱤᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱟᱢᱮᱦ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱢᱟᱢ ᱥᱟᱫᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱠᱨᱳᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱚᱫᱚᱨ |url=https://stb.iau.ir/fma/fa/news/7151/%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C |website=www.seb.iau.ir |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102222649/https://stb.iau.ir/fma/fa/news/7151/%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C |url-status=dead }}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ, ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ (EIKO) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱵᱷᱟᱫᱽ ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱵᱟᱦᱢᱟᱱᱤ᱾<ref name="irna" />
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱤ ''ᱠᱩᱥᱪᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ'' (᱒᱐᱐۹) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ (ᱤᱨᱟᱱ)'' (᱒᱐᱐۵) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |title=ᱫᱤ ᱠᱩᱥᱪᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ |date=᱒᱐᱐۹ |publisher=ᱥᱩᱨᱮᱦ ᱢᱮᱦᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ, ᱦᱳᱡᱮᱦ ᱦᱳᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ |isbn=9789645067777 |pages=204 |url=https://sooremehr.ir/book/1439/پرسش-جهانیشدن/ |language=fa }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book |title=ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ (ᱤᱨᱟᱱ) |date=᱒᱐᱐۵ |publisher=ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] |page=87 |url=https://books.google.com/books?id=P7NEVlaHH-gC |access-date=8 April 2009 |language=fa}}</ref>
== ᱜᱩᱨ ==
[[File:Commemoration ceremony Kazem Najafi Elmi.jpg|thumb|ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ, [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]], [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ]], ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓|240x240px]]
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ|url=https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=26386|website=www.farsi.khamenei.ir|date=12 May 2014|access-date=24 May 2026|archive-date=30 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130140507/https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=26386|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
81ostqjtzox6j3xmenhoosx3l17j6vh
ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ
0
37506
199514
195834
2026-11-04T10:03:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199514
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.634102|N|86.304522|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 158
| population_total =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱘᱓᱐᱓ (ᱡᱚᱜᱤᱰᱤᱦ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱖
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱥ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=610| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, A: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: TPS – ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (CT)
|mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (CT)
|mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= [[ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱪᱟᱥ]] (M) |label-color26=#800000
|mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (M) |label-size27=12 |label-color27=#800000
|mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱵᱤ&ᱠᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size28=12|label-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size29=12|label-color29=#AA6666
|mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) |label-size30=12|label-color30=#AA6666
|mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117
|mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117
|mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117
|mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color34= #C40000
|mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ (R) |shape-color35= #C40000
|mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ]] (R) |shape-color36=black| label-size36=13|label-color36=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (R) |shape-color37= #C40000
|mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (R) |shape-color38= #C40000
|mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color39= #C40000
|mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ (ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ)|ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ]] (R) |shape-color40= #C40000
|mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222
|mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|23.634102|N|86.304522|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱭᱩ ᱨᱮ ᱞᱮᱵᱽᱲᱮᱡ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱨᱢᱚ]]-[[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟ.ᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |title =Tenughat Dam |publisher =india9 |access-date =30 May 2021 |archive-date =19 March 2023 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230319142513/https://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |url-status =dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | title = Jharkhand Police Official Website | work = Contact Bokaro Police | publisher = Jharkhand Police | accessdate = 1 October 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140214023553/http://www.jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | archivedate = 14 February 2014 }}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ ᱨᱮ ᱔,᱙᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱘᱐ (᱖᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱗᱔ (᱓᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱑᱓᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱘.᱑᱒%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 6 October 2017}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱮᱡᱨᱤᱣᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱯᱟᱭᱱᱤᱭᱟᱨ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ, ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱒.᱕᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/electrosteel-group-a-steel-project-that-became-a-pipe-dream/articleshow/49696024.cms|title=Electrosteel Group: A steel project that became a pipedream |last=Mazumdar|first=Rakhi |date=2015-11-07|work=The Economic Times|access-date=2018-09-03}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.electrosteelsteels.com/about/profile.aspx | title = Electrosteel Steels Limited | publisher = ESL | accessdate = 6 October 2017 | archive-date = 6 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171006113158/http://www.electrosteelsteels.com/about/profile.aspx | url-status = dead }}</ref> ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑,᱗᱒᱓.᱔᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱜᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱮᱫᱟᱱᱛᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞᱥ ᱥᱴᱤᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-enters-steel-with-acquisition-of-electrosteel-steels-to-hold-90-118060401085_1.html | title = Vedanta enters steel with acquisition of Electrosteel Steels, to hold 90% | publisher = Business Standard, 5 June 2018 | accessdate = 16 July 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
coeeiffrkecncaub5w716dw8ye2ud3y
ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
0
37911
199511
198112
2026-11-04T09:42:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199511
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑)}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
| image =Sheela Murthy.jpg
| birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1961|10|12}}
| birth_place = [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ|ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = [[ᱩᱠᱤᱞ|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]]
| education = [[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ]]
| spouse = ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ
| citizenship = ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ
}}
'''ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥᱟᱱᱴ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ-ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ, ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=rediff>{{cite news|last=Haniffa|first=Aziz|title=Attorney Sheela Murthy wins top awards|newspaper=India Abroad|date=23 Oct 2009|pages=A42, A49}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name='Bizmonthly'>{{cite web | url = http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | title = Attorney Sheela Murthy: Where Excellence Meets Humility | access-date = 1 May 2012 | last = Kim | first = Susan | date = 4 Mar 2011 | work = The Business Monthly | quote = As a child in India, she was the middle of three sisters. | archive-date = 3 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121103051840/http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | url-status = dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ, ᱮᱪᱮᱢᱮᱥ (ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥ) ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="rediff"/> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff"/>
ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱞᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name='Daily Record 2008'>{{cite news | title = Leadership in Law 2008 | date = 30 Dec 2008 | url = http://thedailyrecord.com/wp-files/_pdf/publications/LIL%202008%20lo.pdf | work = The Daily Record | pages = 23 | access-date = 7 May 2012}}</ref><ref name=Femina>{{cite news|last=Shridhar|first=Lalitha|title=Dream Made True|publisher=[[Femina (India)|Femina magazine]]|date=Dec 2000}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱝᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref name='India Abroad'>{{cite web | url = http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | title = Sheela Murthy wins Children's Guild Award | access-date = 2 May 2012 | last = Haniffa | first = Aziz | date = 13 Apr 2012 | work = India Abroad | quote = ...my father came from a very, very poor home...throughout my growing up...he would say to me, 'It's a curse and a crime if somebody who has money does not share it with other people.' | archive-date = 13 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150313205641/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=rediff/> ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Top 100">{{cite magazine |agency= Sheela Murthy |url= http://www.murthy.com/pdf/daily_record.pdf |title= Maryland's Top 100 Women |magazine= The Daily Record |access-date= 15 May 2012 |date= May 2007 |archive-date= 17 November 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111117142327/http://murthy.com/pdf/daily_record.pdf |url-status= dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Top 100"/>
ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Book>{{cite book |last=Pearce |first= Susan |title= Immigration and Women: Understanding the American Experience |date=May 2011 |publisher= NYU Press |isbn= 978-0814767399 |url= http://www.nyupress.org/webchapters/Pearce_women_intro.pdf |author2=Clifford, Elizabeth |author3=Tandon, Reena |access-date=15 May 2012|page=1}}</ref><ref name=Hindu/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref name=E&Y/>
ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱯ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱥᱯ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='IndUS'>{{cite web | url = http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | title = Immigration law firm continues to thrive | access-date = 2 May 2012 | last = Desmarais | first = Martin | date = 30 Sep 2009 | work = IndUS Business Journal | quote = Murthy impressed finishing first in the Jessup Moot Court competition for law students in India. She then went on to represent India internationally in the competition, which was organized by the American Society of Law, finishing third individually and second with her Indian team. | archive-date = 27 September 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130927133107/http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱑,᱕᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='Lawyers Weekly 97'>{{cite news | title = Lawyer Behind the Website | date = 15 Dec 1997 | work = Lawyers Weekly USA}}</ref>
ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ (LL.M.) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Femina/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱞᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ<ref name="Top 100"/> ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name='MSN Money'>{{cite web | url = http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1| title = 6 secrets of successful immigrants | access-date = 7 May 2012 | last = Lewis | first = Marilyn | date = 11 Sep 2007 | publisher = MSN Money |archive-url= https://web.archive.org/web/20071105225637/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1 |archive-date=5 November 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱮᱞ ᱮᱢ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Top 100"/>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/> ᱚᱱᱰᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱴᱴᱚᱨᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Femina"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱦᱚᱴᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ" ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/>
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/><ref name=Newsweek>{{cite news|last=Childress|first=Sarah|title=Made in America|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2005/11/13/made-in-america.html|access-date=8 May 2012|newspaper=Newsweek|date=14 Nov 2005}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Hindu>{{cite news|last=Bhumika|first=K.|title=The Spirit of Giving|url=http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031092251/http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|url-status=dead|archive-date=31 October 2009|access-date=8 May 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 Oct 2009}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Baltimore Sun Immigrant Women">{{cite news|last=Brewington|first=Kelly|title=An increasing number of immigrant women are entrepreneurs, according to a study by a Towson University professor for the Immigration Policy Center.|url=https://www.baltimoresun.com/2005/06/14/an-increasing-number-of-immigrant-women-are-entrepreneurs-according-to-a-study-by-a-towson-university-professor-for-the-immigration-policy-center/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Baltimore Sun|date=14 Jun 2005|quote=Murthy...remained, working in New York and later Baltimore, where associates frequently asked for her help researching immigration cases. Murthy knew the process all too well, having spent her first 12 years in the United States navigating the labyrinth of immigration paperwork from student visa to citizenship.}}</ref>
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=OMT>{{cite news|last=Strowbridge|first=Linda|title=Attorney wages own immigration campaign|newspaper=Owings Mills Times|date=4 May 2006|page=19}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜ, ᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=HuffPo>{{cite web|last=Karin|first=Kamp|title=Immigrant Entrepreneurs: Is America Losing Its Edge?|url=http://www.huffingtonpost.com/karin-kamp/immigrant-entrepreneurs-i_b_3583131.html?ir=Business|work=The Huffington Post|access-date=15 July 2013|date=12 July 2013}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱨᱤᱱ [ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ] ᱩᱠᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ... ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱤᱧᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾"<ref name="Hindu"/>
==ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ==
᱑᱙᱙᱔ ᱢᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Being Sheela">{{cite book |last1=Rao |first1=Adithi |title=Being Sheela |url=https://archive.org/details/beingsheelalifej0000raoa |date=2020 |publisher=HarperCollins |page=[https://archive.org/details/beingsheelalifej0000raoa/page/97 97] |edition=1}}</ref><ref name="Newsweek"/><ref name="Working Wonders">{{cite book|last=Gately|first=Gary|title=Maryland: Working Wonders|year=2009|publisher=Cherbo Publishing Group|isbn=978-1882933259}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚᱠᱚᱯᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
Murthy.com ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/><ref name=NYTimes>{{cite web|last=Gardella|first=Adriana|title=The New York Times|website=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2013/06/27/business/smallbusiness/how-the-web-helped-a-law-firm-take-off.html?pagewanted=all&_r=1&|access-date=28 June 2013|date=26 June 2013}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱩᱱᱤ ᱤᱧ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ, 'ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ! ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ!' ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ, 'ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱤᱧ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱹᱧ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱞᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Super Lawyers Dec 08">{{cite news|title=Sheela Murthy|magazine=Super Lawyers|date=Dec 2008|url=http://www.murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|page=57|quote=Enquiro, an independent marketing researcher, found the Murthy Law Firm to have the world's most popular legal Web site.|access-date=2026-08-23|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117142246/http://murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name='SmartCEO'>{{cite journal | title = The Gift of Giving | journal = Baltimore SmartCEO | date = May 2010 | first = Georgia | last = Patton | volume = 10 | issue = 5 | pages = 38}}</ref><ref name="In Reality">{{cite web|last=Sherman|first=John|title=Episode Six: February 2011|url=http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|publisher=Maryland Chamber – In Reality|access-date=11 May 2012|date=Feb 2011|archive-date=14 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414070057/http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|url-status=dead}}</ref>
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website">{{cite news|last=Bowden|first=Michael|title=World's Best Lawyer Website?|url=http://lawyersusaonline.com/blog/1997/12/15/does-sheela-murthy-have-the-worlds-best-lawyer-website/|access-date=11 May 2012|newspaper=Lawyers Weekly USA|date=15 Dec 1997}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Got Started">{{cite web|title=How I got started with Sheela Murthy|url=http://www.bizjournals.com/baltimore/print-edition/2011/08/05/how-i-got-started-with-sheela-murthy.html?page=all|publisher=Baltimore Business Journal|access-date=17 May 2012|date=5 Aug 2011}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=rediff/><ref name=HLB/> ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱚᱨ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱹ (AILA) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=HLB>{{cite web|title=Sheela Murthy LL.M. '87 went from immigrant to expert|url=http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2008/winter/commitment.php|publisher=Harvard Law Bulletin|access-date=16 May 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ "... ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url=http://sayfty.com/sheela-murthy/ | title=Meet the Woman Extraordinaire – Sheela Murthy | date=31 May 2015 | publisher=Sayfty | access-date=16 November 2018 }} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref>{{cite web | url = http://www.murthy.com/name.html | title = About MurthyDotCom | access-date = 2012-05-02 | publisher = MurthyDotCom | quote = We are pleased to announce that The Law Office of Sheela Murthy, P.C. is now doing business as the Murthy Law Firm. This change in our name reflects the rapid growth and tireless advancement we have made since our inception in 1994. | archive-date = 2012-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120117211902/http://www.murthy.com/name.html | url-status = dead }}</ref> ᱓᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱤᱞᱤᱴ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱣᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MISPL) ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨᱥ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱩᱥ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Book"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱰᱮᱞ ᱦᱩᱵᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AV-rated law ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/><ref name="Working Wonders"/><ref name=Citybizlist>{{cite news|title=Girl Scouts of Central Maryland Reappoints Sheela Murthy as Chair of Its Board of Directors|url=http://www.citybizlist.com/1/2012/1/6/Girl-Scouts-of-Central-Maryland-Reappoints-Sheela-Murthy-as-Chair-of-Its-Board-of-Directors.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=6 Jan 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱟᱭᱤᱴ2ᱥᱟᱭᱤᱴ, ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱥᱯᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱞᱟᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ JHPIEGO, ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱨᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ,<ref name=CTC>{{cite web|title=Murthy joins Cancer Treatment Centers board|url=http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&AudID=ADF7DD655E7B4CFFB11C070DDEA34A95&tier=4&id=80B2B6DAA9384C91B1A7640551CDBCE0|work=India Business Journal|access-date=11 May 2012|date=1 Feb 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱨᱞ ᱥᱠᱟᱴ,<ref name="Citybizlist"/><ref name="Daily Record Supp"/> ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ,<ref name="Chamber of Commerce">{{cite news|title=Sheela Murthy Confirmed Secretary/Treasurer of the MD Chamber of Commerce|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/5/8/Sheela-Murthy-Confirmed-SecretaryTreasurer-of-the-MD-Chamber-of-Commerce-.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=8 May 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Girl Scouts Profile">{{cite web|title=Sheela Murthy, Esq.|url=http://www.gscm.org/aboutus/boardchair.html|work=Girl Scouts of Central Maryland|access-date=9 May 2012|archive-date=15 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215222026/http://gscm.org/aboutus/boardchair.html|url-status=dead}}</ref> ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤ,<ref name=Stevenson>{{cite news|title=Stevenson U. Adds Sheela Murthy to Board of Trustees|url=http://apps.stevenson.edu/mpr/pressreleases/full-release.cfm?id=303|access-date=10 May 2012|newspaper=Stevenson University|date=18 Aug 2008}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱴᱰ ᱣᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ,<ref name="CityBiz Harvard">{{cite news|title=Sheela Murthy -- Member of the Visiting Committee of Harvard Law School|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/3/28/Sheela-Murthy--Member-of-the-Visiting-Committee-of-Harvard-Law-School.aspx|access-date=10 May 2012|publisher=Citybizlist|date=28 Mar 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Daily Record Harvard">{{cite news|title=Murthy appointed to Harvard Law, AGC peer review committees|url=http://thedailyrecord.com/movers-and-shakers/2012/03/30/murth-appointed-to-harvard-law-agc-peer-review-committees/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Daily Record|date=30 Mar 2012}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱚᱨ (TiE) (ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱤᱛ) ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="AB - TiEDC">{{cite news|title=K. Paul Singh of Rezon8 honored with TiE DC 2017 Legends Award|url=https://www.americanbazaaronline.com/2017/12/17/paul-singh-honored-with-tie-dc-2017-legends-award-431471/|agency=The American Bazaar|publisher=AB Wire|date=17 December 2017}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ==
ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Corporate Immigration">{{cite web|last=PTI|title=Indian American attorney Sheila Murthy honoured|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/nri/nris-in-news/indian-american-attorney-sheila-murthy-honoured/articleshow/22147972.cms|work=The Economic Times|access-date=30 August 2013|date=29 Aug 2013|quote=attorney Sheela Murthy has been recognised as one of the world's top international corporate immigration lawyers in the 2013 edition of Corporate Immigration, a prestigious directory of leading advocates in her field.}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱕᱐ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="Daily Record Influential">{{cite news|last=Smith|first=Mark|title=Influential Marylanders|newspaper=The Daily Record Supplement|date=Apr 2011|page=23}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱯ ᱑᱐᱐ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Daily Record Circle">{{cite news|title=23 join Top 100 Circle of Excellence|newspaper=The Daily Record|date=20 May 2011|quote=Sheela Murthy, president and founder of the Murthy Law Firm, a 2011 Circle of Excellence inductee...}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱑᱐᱐ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|title=The 2012 Top 100 MBE Winners for the Mid-Atlantic Region|url=http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|access-date=10 May 2012|publisher=The Center for Business Inclusion and Diversity, The Pinder Group, LLC|archive-date=16 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416233738/http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="citybiz2010">{{cite web|title=Sheela Murthy Honored|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|publisher=citybizlist|access-date=11 May 2012|date=2 Dec 2010|archive-date=26 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226113845/http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chamber of Commerce" /> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Econ Times">{{cite news|last=Duttagupta|first=Ishani|title=All For a Good Cause|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094541/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|url-status=dead|archive-date=28 September 2013|access-date=11 May 2012|newspaper=The Economic Times|date=4 Dec 2008}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ "ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ CEO" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Most Admired CEO">{{cite news|title=The Daily Record launches Most Admired CEOs event|url=http://thedailyrecord.com/2012/07/19/the-daily-record-launches-most-admired-ceos-event/|access-date=20 July 2012|newspaper=The Daily Record|date=19 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BusMonthlyAward">{{cite web|last=Mangus|first=Becky|title=2012 Maryland Entrepreneur of the Year Awards Announced|work=The Business Monthly|date=6 November 2012}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱰ ᱜᱤᱞᱰ, ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=E&Y>{{cite web|title=Entrepreneur Of The Year 2009 Road to Palm Springs|url=http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|publisher=Ernst & Young|access-date=11 May 2012|archive-date=24 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111224022151/http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|url-status=dead}}</ref><ref name="Baltimore Sun">{{cite news|title=People on the Move|newspaper=The Baltimore Sun|date=7 Sep 2010|page=4|quote=Sheela Murthy...received the Ernst & Young Entrepreneur of the Year Award in 2009...}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ, ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱥᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ MD ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱮᱢ ᱰᱤ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Portal|Law|Biography}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱮᱞᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
dnwq8tlz8ph7c8uvpk0lhlxukyf76kj
ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱞᱣᱟ
0
37926
199507
198669
2026-11-04T09:07:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199507
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱞᱣᱟ
| birth_date =
| birth_place = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| spouse =
| death_place =
| occupation = [[ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ (ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ)|ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ]], [[ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]<ref name=htimes>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/2G-spectrum-case-CBI-arrests-Shahid-Balwa/article15134078.ece |title=2G spectrum case : CBI arrests Shahid Balwa |work=The Hindu |date= 8 February 2011|accessdate=2011-02-09}}</ref> & [[ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]], [[ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
| alma_mater =
| website =
}}
'''ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱵᱟᱞᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱔) ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱽᱭᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤ.ᱵᱤ. ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/report/kanimozhi-a-raja-others-acquitted-in-2g-scam/20171221.htm|title=Kanimozhi, A Raja, 15 others acquitted in 2G scam – Rediff.com India News|work=Rediff.com|access-date=2018-01-01}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱤᱭᱟ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ==
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=DB Realty allots Rs 1,000 cr for the acquisition of projects | DNA : Daily News & Analysis; Mumbai |date=2010-08-13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-the-ups-and-downs-in-the-db-realty-story/20110210.htm |title=The ups and downs in the DB Realty story |work=Rediff.com |date=2010-12-31 |accessdate=2011-02-10}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱕᱐ ᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2011-02-10|title=Balwa is India's youngest billionaire|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/balwa-is-indias-youngest-billionaire/|access-date=2020-09-15|website=The Indian Express}}</ref><ref name="forbes1">{{cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/77/india-billionaires-09_Shahid-Balwa_XZ4I.html |title=#50 Shahid Balwa |work=Forbes |date= 18 November 2009|accessdate=2011-02-09}}</ref><ref name="indiatimes1">{{cite news |author=Nauzer K Bharucha |date=10 February 2011 |title=Shahid Balwa: From college dropout to billion-dollar realtor |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Shahid-Balwa-From-college-dropout-to-billion-dollar-realtor/articleshow/7464553.cms |url-status=live |access-date=2011-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104192304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-10/india/28545495_1_shahid-balwa-kakade-infrastructure-bandra |archive-date=4 November 2012}}</ref>
==᱒ᱡᱤ ᱠᱮᱥ==
ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱫᱚ ᱒ᱡᱤ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱰᱤᱮᱢᱠᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/bw/magazine/content/11_25/b4233013968530.htm|title=India's Powerful Can't Escape Jail|author=Mehul Srivastava|work=Bloomberg Businessweek}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱮ. ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱓ ᱥᱟᱨᱠᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱ ᱵᱮᱜᱽ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱕.᱓᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱰᱤᱵᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱒ᱡᱤ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱮᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱵᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/india/shahid-balwa-arrested-in-2g-scam-case-84235 |title= Shahid Balwa arrested in 2G scam – ndtv.com India |publisher=NDTV |date=2011-02-09 |accessdate=2011-11-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/india/shahid-balwa-arrested-in-2g-scam-case-84235 |title= Shahid Balwa arrested in 2G scam – ndtv.com India |publisher=NDTV |date=2011-02-09 |accessdate=2011-11-03}}</ref> ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱦᱚᱸ ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱥᱤᱯ ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=2G scam: CBI arrests Shahid Balwa's cousin brother Asif Balwa|url=https://www.ndtv.com/india-news/2g-scam-cbi-arrests-shahid-balwas-brother-asif-balwa-451470|access-date=2020-09-15|publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report_cbi-arrests-shahid-balwa-s-brother-in-2g-scam_1525846 |title= CBI arrests Shahid Balwa's brother in 2G scam |work=Daily News and Analysis |date=2011-03-29 |accessdate=2011-11-03}}</ref> ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱢᱟᱞ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2011-11-29|title=2G case: Shahid Balwa granted bail|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/2g-case-shahid-balwa-granted-bail/article2671268.ece|access-date=2020-09-15|issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱠᱳᱨᱴ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=21 December 2017|title=In the Court of O. P. Saini: Spl. Judge, CBI (04) (2G Spectrum Cases), New Delhi|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article22122355.ece/BINARY/2GCBIVsRaja|website=[[The Hindu]]|access-date=24 August 2026|archive-date=14 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914183609/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article22122355.ece/BINARY/2GCBIVsRaja|url-status=dead}}</ref>
==ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱣᱟᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱟ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/who-is-shahid-balwa/112192|title=Who is Shahid Balwa?|publisher=Mid-Day|date=14 February 2011|accessdate=15 September 2020|archive-date=16 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916220939/https://www.mid-day.com/articles/who-is-shahid-balwa/112192|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱞᱣᱟ, ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒ᱡᱤ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱠᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
i3e70je5nu2wh30vb7lv4himtzcm660
᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
0
38111
199468
199068
2026-11-03T21:49:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199468
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
=== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ===
ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ, ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=award /> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |title=第 20 回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋)水泳(競泳/飛込)会場(仮決定)の変更について |access-date=2023-10-10 |publisher=愛知県 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |archive-date=5 June 2023 |url-status=live}}</ref> ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱥᱚᱣᱟᱨᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定 |work=NHK News Web|date=15 June 2023 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |archive-date=16 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |date=3 October 2022 |work=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref>
ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|date=15 June 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|url-status=live}}</ref>
==== [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="5"|{{ill|Paloma Mizuho Sports Park|ja|名古屋市瑞穂公園|lt=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ}}
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ
|rowspan="2"|᱓᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ)
|-
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ
|rowspan="2"|᱑᱐,᱔᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|-
|{{ill|Paloma Mizuho Arena|ja|パロマ瑞穂アリーナ|lt=ᱮᱨᱤᱱᱟ}}
|ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ
|᱑,᱑᱕᱘
|rowspan="3"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Aichi Budokan|ja|愛知県武道館|lt=ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱵᱩᱫᱳᱠᱟᱱ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ, ᱠᱩᱨᱟᱥ)
|rowspan="2"|᱑,᱕᱐᱔
|-
|ᱣᱩᱥᱩ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|rowspan="2"|᱑᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|ᱡᱩᱰᱳ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ]] ᱞᱩᱯ ᱠᱳᱨᱥ
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱨᱮᱥ ᱣᱟᱠ)
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱤ.ᱮᱥ ᱮᱥᱮᱴ ᱢᱤᱱᱟᱛᱳ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱖,᱗᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|ᱦᱤᱜᱟᱥᱤ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ
|ᱯᱮᱰᱮᱞ
|rowspan="2"|᱙᱘᱑
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|ᱴᱮᱱᱤᱥ
|rowspan="2"|᱔,᱐᱐᱐ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱨᱴ)
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Inae Sports Center|ja|稲永スポーツセンター|lt=ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ)
|rowspan="2"|᱒,᱒᱓᱒
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kinjō-futō Station|lt=ᱠᱤᱱᱡᱳ-ᱯᱷᱩᱛᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱠ|ja|金城ふ頭駅}}
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|᱑,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya City Trade and Industry Center|ja|名古屋市中小企業振興会館|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ
|TBA
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱞ]]
|ᱦᱚᱞ ᱑
|ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya Velodrome|ja|名古屋競輪場|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ BMX ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ)
|᱑᱕᱖
|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|rowspan="2"|[[ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ]]
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱦᱚᱞ
|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Obata Ryokuchi Urban Forest|ja|小幡緑地|lt=ᱳᱵᱟᱛᱟ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ)
|{{N/A}}
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱛᱟᱠᱮᱫᱟ ᱛᱮᱵᱷᱟ ᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱥᱠᱣᱟᱥ
|᱒,᱕᱖᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|}
==== [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ
|᱒,᱕᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|᱑,᱗᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kaiyoh Yacht Harbor|ja|海陽ヨットハーバー|lt=ᱠᱟᱭᱤᱭᱳ ᱭᱟᱪ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ}}
|rowspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ]]
|ᱥᱮᱞᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]]
|ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱵᱤᱪ ᱠᱳᱨᱴ
|[[ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ]]
|ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Ichinomiya City Municipal Gymnasium|ja|一宮市総合体育館|lt=ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ]]
|ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
|᱒,᱐᱐᱒
|rowspan="6"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyoda Gosei Memorial Gymnasium|ja|豊田合成記念体育館|lt=ᱛᱳᱭᱳᱫᱟ ᱜᱳᱥᱮᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱱᱟᱡᱟᱣᱟ]]
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Wave Stadium Kariya|ja|刈谷市総合運動公園多目的グラウンド|lt=ᱣᱮᱵᱷ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ}}
|[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒,᱖᱐᱒
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai Country Club|ja|春日井カントリークラブ|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ}}
|rowspan="2"|[[ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ]]
|ᱜᱚᱞᱯᱷ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai City General Gymnasium|ja|春日井市総合体育館|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱯᱟᱨᱠ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|[[ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Miyoshi Lake|ja|三好池|lt=ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ ᱡᱷᱤᱞ}}
|[[ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nishio City General Gymnasium|ja|西尾市総合体育館|lt=ᱱᱤᱥᱤᱳ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱱᱤᱥᱤᱳ]]
|ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
|᱒,᱑᱗᱔
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱠᱳᱨᱳᱜᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ]]
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|᱒,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="3"|{{ill|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ|ja|岡崎中央総合公園|lt=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ}}
|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔,᱖᱗᱓
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠ
|ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|{{ill|Okazaki Central Park Baseball Stadium|ja|岡崎市民球場|lt=ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱐,᱐᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱳᱨᱥ
|[[ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱨᱳᱰ)
|{{N/A}}
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱮ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]]
|[[ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ
|[[ᱛᱳᱠᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]]
|ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ
|᱑,᱓᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="5"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]
|ᱦᱚᱞ B
|rowspan="5"|[[ᱛᱳᱠᱳᱱᱟᱢᱮ]]
|ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ
|TBA
|rowspan="5"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱦᱚᱞ C
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ)
|TBA
|-
|ᱦᱚᱞ D
|ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ
|TBA
|-
|rowspan="2"|ᱦᱚᱞ F
|ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ
|TBA
|-
|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ]]
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ
|rowspan="2"|᱓,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyohashi Municipal Baseball Stadium|ja|豊橋市民球場|lt=ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱑᱕,᱘᱙᱕
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ
|rowspan="4"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱥᱩᱴᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱚᱞ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|᱖,᱕᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (ᱡᱟᱯᱟᱱ)|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱭᱟᱦᱟᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱭᱟᱦᱟᱜᱤᱜᱟᱣᱟ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱳᱨᱥ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|}
==== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ====
{|class="wikitable sortable"
!ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ
!ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ]]
|rowspan="3" |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱖,᱑᱐᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱟᱴᱟ ᱠᱳᱨᱥ]]
|[[ᱠᱟᱭᱡᱩ]]
|ᱨᱳᱭᱤᱝ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|{{ill|Gifu Prefectural Green Stadium|ja|岐阜県グリーンスタジアム|lt=ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱠᱟᱠᱟᱢᱤᱜᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
|᱑,᱖᱓᱐
|rowspan="7"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱭ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱔᱗,᱘᱕᱓
|-
|[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ]]
|rowspan="3" |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕᱐,᱘᱘᱙
|-
|{{ill|Furuhashi Hironoshin Memorial Hamamatsu Swimming Center|ja|古橋廣之進記念浜松市総合水泳場|lt=ᱯᱷᱩᱨᱩᱦᱟᱥᱤ ᱦᱤᱨᱳᱱᱳᱥᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|[[ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱒,᱒᱐᱐
|-
|[[ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ]]
|[[ᱤᱡᱩ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱤᱡᱩ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱴᱨᱮᱠ)
|᱓,᱖᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|[[ᱠᱳᱛᱳ]]
|rowspan="2"|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ, ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱥᱮᱛᱟᱜᱟᱭᱟ]]
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ
|᱑,᱕᱐᱐
|}
=== ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ===
ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=refugeeteam />
{| class="wikitable collapsible" style="width:100%;"
|-
! ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|work=AINAGOC|access-date=9 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|title=Partcipants / NOCs|publisher=Bornan Sports Technology|access-date=9 September 2026}}</ref>
|-
|
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flagIOC2|AFG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|50}}
*{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} * [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ]] (᱒)</small><ref name=refugeeteam />
*{{flagIOC2|BRN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|128}}
*{{flagIOC2|BAN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|187}}
*{{flagIOC2|BHU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}}
*{{flagIOC2|BRU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|6}}
*{{flagIOC2|CAM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|60}}
*{{flagIOC2|CHN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|811}}
*{{flagIOC2|PRK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|107}}
*{{flagIOC2|HKG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|581}}
*{{flagIOC2|IND|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|500}}
*{{flagIOC2|INA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|436}}
*{{flagIOC2|IRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|305}}
*{{flagIOC2|IRQ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|14}}
*{{flagIOC2|JPN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|927}}
*{{flagIOC2|JOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|73}}
*{{flagIOC2|KAZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|557}}
*{{flagIOC2|KUW|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|119}}
*{{flagIOC2|KGZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|169}}
*{{flagIOC2|LAO|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|66}}
*{{flagIOC2|LBN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|40}}
*{{flagIOC2|MAC|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|85}}
*{{flagIOC2|MAS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|349}}
*{{flagIOC2|MDV|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|42}}
*{{flagIOC2|MGL|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|299}}
*{{flagIOC2|MYA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|59}}
*{{flagIOC2|NEP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|136}}
*{{flagIOC2|OMA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|71}}
*{{flagIOC2|PAK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|165}}
*{{flagIOC2|PLE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|70}}
*{{flagIOC2|PHI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|452}}
*{{flagIOC2|QAT|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|254}}
*{{flagIOC2|KSA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|138}}
*{{flagIOC2|SGP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|302}}
*{{flagIOC2|KOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|787}}
*{{flagIOC2|SRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|156}}
*{{flagIOC2|SYR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|37}}
*{{flagIOC2|TPE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|480}}
*{{flagIOC2|TJK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|102}}
*{{flagIOC2|THA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|690}}
*{{flagIOC2|TLS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}}
*{{flagIOC2|TKM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|35}}
*{{flagIOC2|UAE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|153}}
*{{flagIOC2|UZB|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|396}}
*{{flagIOC2|VIE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|348}}
*{{flagIOC2|YEM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|17}}
{{div col end}}
|}
=== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ ===
᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=Asian Games 2026 Events: Full Schedule & Sports List |url=https://asiasportshub.com/asian-games-events/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US |archive-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260911233248/https://asiasportshub.com/asian-games-events/ |url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; [[ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX]], [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]], [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]], [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]], [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (open water swimming)|ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="cricket&mixedmartialarts" /> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱮᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=DECISIONS 103rd OCA EXECUTIVE BOARD MEETING |url=https://oca.asia/media/attachments/memberships_subcommittee/5/Decision_-_103rd_OCA_EB_Meeting_5ypY8y4.pdf |website=[[Olympic Council of Asia]] |access-date=2 September 2026}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=OCA approves Virtual Taekwondo for Aichi-Nagoya Asian Games|url=https://oca.asia/news/7404-oca-approves-virtual-taekwondo-for-aichi-nagoya-asian-games.html|date=2 June 2026|work=Olympic Council of Asia}}</ref>
{|class="wikitable" width=100%
|-
!᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ<ref>{{cite web|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/sports/|title=Sports|work=AINAGOC|access-date=4 August 2026}}</ref>
|-
|
{{div col|colwidth=20em}}
*ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ
**{{GamesSport|Artistic swimming|Events=2|Image=yes}}
**{{GamesSport|Diving|Events=10|Image=yes}}
**{{GamesSport|Swimming|Events=41|Image=yes}}
**{{GamesSport|Water polo|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Archery|Events=10|Image=yes}}
*{{GamesSport|Athletics|Events=50|Image=yes}}
*{{GamesSport|Badminton|Events=7|Image=yes}}
*ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ
**{{GamesSport|Baseball|Events=1|Image=yes}}
**{{GamesSport|Softball|Events=1|Image=yes}}
*ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
**{{GamesSport|Basketball|Events=2|Image=yes}}
**{{GamesSport|3x3 basketball|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Boxing|Events=11|Image=yes}}
*{{GamesSport|Breaking|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Canoeing|Image=yes}}
**ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ <small>(᱖)</small>
**ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ <small>(᱑᱒)</small>
*ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ
**{{GamesSport|Ju-jitsu|Events=8|Image=yes}}
**{{GamesSport|Kurash|Events=6|Image=yes}}
**{{GamesSport|Mixed martial arts|Events=6|Image=yes}}
*{{GamesSport|Cricket|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Cycling|Image=yes}}
**BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ <small>(᱒)</small>
**ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX <small>(᱒)</small>
**ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ <small>(᱒)</small>
**ᱨᱳᱰ <small>(᱔)</small>
**ᱴᱨᱮᱠ <small>(᱑᱒)</small>
*[[File:Equestrian pictogram.svg|20px]] [[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (Equestrian)]] <small>([[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ|''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ'']])</small>
**ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ <small>(᱒)</small>
**ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ <small>(᱒)</small>
**ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ <small>(᱓)</small>
*{{GamesSport|Esports|Events=11|Image=yes}}
*{{GamesSport|Fencing|Events=12|Image=yes}}
*{{GamesSport|Field hockey|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Football|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Golf|Events=4|Image=yes}}
*{{GamesSport|Gymnastics|Image=yes}}
**ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ <small>(᱑᱔)</small>
**ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ <small>(᱒)</small>
**ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ <small>(᱒)</small>
*{{GamesSport|Handball|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Judo|Events=15|Image=yes}}
*{{GamesSport|Kabaddi|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Karate|Events=15|Image=yes}}
*{{GamesSport|Modern pentathlon|Events=4|Image=yes}}
*{{GamesSport|Padel|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Rowing|Events=14|Image=yes}}
*{{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Sailing|Events=14|Image=yes}}
*{{GamesSport|Sepak takraw|Events=6|Image=yes}}
*{{GamesSport|Shooting|Events=28|Image=yes}}
*{{GamesSport|Skateboarding|Events=4|Image=yes}}
*{{GamesSport|Sport climbing|Events=6|Image=yes}}
*{{GamesSport|Squash|Events=5|Image=yes}}
*{{GamesSport|Surfing|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Table tennis|Events=7|Image=yes}}
*{{GamesSport|Taekwondo|Image=yes}}
** ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑᱐)</small>
** ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑)</small>
*ᱴᱮᱱᱤᱥ
**{{GamesSport|Soft tennis|Events=5|Image=yes}}
**{{GamesSport|Tennis|Events=5|Image=yes}}
*{{GamesSport|Teqball|Events=5|Image=yes}}
*{{GamesSport|Triathlon|Events=3|Image=yes}}
*ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
**{{GamesSport|Beach volleyball|Events=2|Image=yes}}
**{{GamesSport|Volleyball|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Weightlifting|Events=16|Image=yes}}
*{{GamesSport|Wrestling|Events=18|Image=yes}}
*{{GamesSport|Wushu|Events=15|Image=yes}}
{{div col end}}
|}
* ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ:
# [[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] ([[ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] ([[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱠᱩᱨᱟᱥ]] ([[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱡᱩᱡᱤᱛᱥᱩ]] ([[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
* ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ:
# [[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]]
# [[ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ]]
# [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]]
* ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ:
# [[ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ]]/[[ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ]]
# [[ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ]]
* ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ:
# [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]<ref name="cricket&mixedmartialarts">{{Cite web|title=Asian Games: Cricket, mixed martial arts added to 2026 program |url=https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |access-date=29 April 2025 |website=[[Kyodo News]]|date=29 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429074350/https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |archive-date=29 April 2025 |url-status=live}}</ref>
# [[ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Asian Games 2026 to include 11 medal events in esports – full list|url=https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list|date=21 February 2025|website=[[International Olympic Committee]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221190044/https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list |archive-date=21 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=2026 Aichi-Nagoya Asian Games Embraces 11 Esports Titles, Excludes Dota 2 |url=https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |date=21 February 2025|website=The Esports Advocate |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225134528/https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |archive-date=25 February 2025 |url-status=live}}</ref>
# [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=MMA Officially Included in the 2026 Aichi-Nagoya Asian Games |url=https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |date=7 March 2025 |website=Asian MMA Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20250308034758/https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |archive-date=8 March 2025 |url-status=live}}</ref>
# [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]]<ref>{{Cite web|title=OCA includes padel at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|url=https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|date=17 November 2025|work=Olympic Council of Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215042056/https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|archive-date=15 December 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Padel confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|date=6 March 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260524042905/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|archive-date=24 May 2026|url-status=live}}</ref>
# [[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]]<ref>{{Cite web |title=Asian Games 2026 Squash 1st final event – 27 sep |url=https://asiasportshub.com/event/asian-games-squash-1st-final-event/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US |archive-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260911233530/https://asiasportshub.com/event/asian-games-squash-1st-final-event/ |url-status=dead}}</ref>
# [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]]<ref>{{Cite web|title=Teqball confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153|date=13 February 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260517170428/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153/|archive-date=17 May 2026|url-status=live}}</ref>
# ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]
49c8n6ywlcd9jvmya65j82jw83n0705
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖/ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ
4
38239
199519
199163
2026-11-04T11:06:45Z
AlbetusTudu
1096
199519
wikitext
text/x-wiki
<!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ)
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ
--->
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#
#
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
s8getsh7u7jzlbmxdyw7l1vz44pjr29
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ
0
38276
199513
199284
2026-11-04T09:55:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199513
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tradtional Thali.jpg|thumb|upright=1.35|ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱛᱷᱟᱹᱞᱤ|ᱛᱷᱟᱞᱤ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱥᱟᱶ, ᱫᱟᱠᱟ, [[ᱨᱩᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾]]
'''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ''' (Indian cuisine) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ; ᱵᱤᱪᱠᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Flavors 2024">{{cite web |last=Pant |first=Gaurav Kumar |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/flavours_of_the_indian_food_coimbatore.pdf |title=Flavors of the Indian Food |year=2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415214506/https://dfe.gov.in/uploads/documents/flavours_of_the_indian_food_coimbatore.pdf |archive-date=15 April 2026}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Dias1996">{{cite book |author=Dias |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=SRx9I2BqSpMC&pg=PA215 |title=The Steward |publisher=Orient Blackswan |year=1996 |isbn=978-81-250-0325-0 |page=215}}</ref><ref name="GestelandGesteland2010">{{cite book |last1=Gesteland |first1=Richard R. |last2=Gesteland |first2=Mary C. |title=India: Cross-cultural Business Behavior: for Business People, Expatriates and Scholars |url=https://books.google.com/books?id=tXqDRS4IN1IC |year=2010 |publisher=Copenhagen Business School Press |isbn=978-87-630-0222-6 |page=176}}</ref>
᱗᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱳᱲᱳ-ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱓᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱥᱴ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱨ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱩᱞ; ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ-ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱠᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ; ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱟᱨ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱠᱴᱳ-ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}}
[[File:Sweets 1.jpg|thumb|upright|᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[Ni'matnāmah Naṣir al-Dīn Shāhī|ᱱᱤᱭᱟᱢᱚᱛᱱᱟᱢᱟ ᱱᱟᱥᱤᱨ ᱟᱞ-ᱫᱤᱱ ᱥᱟᱦᱤ]]'' ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱳᱥᱟ]] ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|᱘,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ-ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Dubey2011">{{cite book |last=Dubey |first=Krishna Gopal |title=The Indian Cuisine |url=https://books.google.com/books?id=_xiwkbgJbSQC |year=2011 |publisher=PHI Learning |isbn=978-81-203-4170-8}}</ref><ref name="Achaya">{{cite book |last=Achaya |first=K. T. |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC|year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-8173712937}}</ref> ᱙᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱨᱮᱥᱮᱱᱴ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ|ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ]] ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱦᱩᱞ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱗᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱥᱮᱫ, ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱨᱮᱥᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱵᱽ ᱪᱟᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱹᱭ|ᱠᱩᱸᱫᱽ ᱟᱱ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ]] ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Diamond |first=Jared |title=Guns, Germs And Steel |url=https://books.google.com/books?id=_BrB7kg19RgC |year=2013 |publisher=[[Random House]] |isbn=978-1-4481-8020-2 |page=101}}</ref> [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱜᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>UNESCO World Heritage. 2004. [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1876/"]. ''Archaeological Site of Mehrgarh''</ref><ref>Hirst, K. Kris. 2005. [http://archaeology.about.com/od/mterms/g/mehrgarh.htm "Mehrgarh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118071157/http://archaeology.about.com/od/mterms/g/mehrgarh.htm |date=2017-01-18}}. ''Guide to Archaeology''</ref> ᱓᱐᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]], [[ᱮᱞᱟᱪᱤ]], [[ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱛᱩᱲᱤ]] ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.menumagazine.co.uk/book/dawnofhistory.html |title=Curry, Spice & All Things Nice: Dawn of History |access-date=2008-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720170653/http://www.menumagazine.co.uk/book/dawnofhistory.html |archive-date=2011-07-20 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://slate.com/human-interest/2013/01/indus-civilization-food-how-scientists-are-figuring-out-what-curry-was-like-4500-years-ago.html |title=Where Did Curry Come From? |first=Andrew |last=Lawler |date=January 29, 2013 |magazine=Slate}}</ref> ᱒᱓᱕᱐ ᱤᱥᱟᱹᱯᱩᱨᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱮᱥᱳᱯᱳᱴᱟᱢᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱨ]] ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ-ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱳᱞᱩᱠᱟᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱚᱵᱚᱝ]] ᱫᱚ [[ᱛᱮᱨᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304}}</ref> [[ᱟᱠᱠᱟᱫᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ [[ᱢᱮᱞᱩᱦᱟ]] (ᱢᱮᱱᱫᱚ [[ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷ, ᱠᱟᱨᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="JMI">{{cite book |last1=McIntosh |first1=Jane |title=The Ancient Indus Valley: New Perspectives |date=2008 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781576079072 |pages=182–190 |url=https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC&pg=PA189}}</ref><ref name="NATC">{{cite journal |last1=Burton |first1=James H. |last2=Price |first2=T. Douglas |last3=Kenoyer |first3=J. Mark |title=A new approach to tracking connections between the Indus Valley and Mesopotamia: initial results of strontium isotope analyses from Harappa and Ur |journal=Journal of Archaeological Science |date=January 2013 |volume=40 |issue=5 |pages=2286–2297 |doi=10.1016/j.jas.2012.12.040 |bibcode=2013JArSc..40.2286K |url=https://www.academia.edu/3511650}}</ref>
''[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]'' ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ [[ᱭᱟᱡᱽᱧᱚᱵᱚᱞᱠᱭᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱯᱩᱞᱟᱣ" ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|p=11}} [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱦᱚᱸ [[History of the Philippines#Indianised|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱱᱟ]]᱾<ref name=influ1>{{cite book |title=The Philippine cookbook |last=Alejandro |first=Reynaldo |year=1985 |publisher=Penguin |location=New York, New York |isbn=978-0-399-51144-8 |pages=12–14 |url=https://books.google.com/books?id=HUaDoUF0tRwC&q=%22Philippine%20Cuisine%22%20influences&pg=PA12 |access-date=30 June 2011}}</ref>
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ]], ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ,<ref>[http://indianfood.about.com/od/thebasics/p/northindia.htm ''The Cuisine of North India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127014402/https://www.thespruceeats.com/cuisine-of-north-india-1957883 |date=2020-11-27}}, about.com</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱯᱮᱢ-ᱪᱟᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ''[[ᱛᱟᱱᱫᱩᱨ]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ᱾<ref name="Civitello2011">{{cite book |last=Civitello |first=Linda |title=Cuisine and Culture: A History of Food and People |url=https://books.google.com/books?id=CwRE0HIIyWkC&pg=PA267 |access-date=4 June 2012 |date=29 March 2011 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-0-470-40371-6 |page=267}}</ref>
ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ᱾ [[ᱢᱩᱜᱷᱞᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱤᱞᱟᱣ|ᱯᱩᱞᱟᱣ]], [[ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|p=194}} [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱠᱤᱝ (baking) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ|ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ]], [[ᱟᱹᱞᱩ]], [[ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱚᱱᱫᱟ]], [[ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱫᱟᱢ]], [[ᱠᱩᱦᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱑᱘᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱩᱞᱠᱳᱵᱤ]] ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Gopalakrishnan2007">{{cite book|author=T. R. Gopalakrishnan|title=Vegetable Crops|url=https://books.google.com/books?id=-mTUBjSyo_UC&pg=PA209|year=2007|publisher=New India Publishing|isbn=978-81-89422-41-7|pages=209–}}</ref> ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱥᱠᱳᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ [[Robert Lindsay (Sylhet)|ᱨᱚᱵᱟᱨᱴ ᱞᱤᱱᱰᱥᱮ]] ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱞᱮᱴᱤ]] ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤ (curry) ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="star">{{cite news |last=Al-Mahmood |first=Syed Zain |url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2008/12/02/history.htm|title=Down the Surma - Origins of the Diaspora |newspaper=[[Daily Star (Bangladesh)|Daily Star]]|date=19 December 2008|volume=7|issue=49|access-date=1 May 2019 |archive-date=9 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109173600/http://archive.thedailystar.net/magazine/2008/12/02/history.htm|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ==
=== ᱞᱟᱜᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ===
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ]], [[ᱫᱟᱠᱟ|ᱪᱟᱣᱞᱮ]], [[ᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱫᱟᱹᱞ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱥᱩᱨ ᱫᱟᱹᱞ, ᱚᱲᱦᱚᱲ ᱫᱟᱹᱞ, [[ᱵᱤᱨᱦᱤ|ᱵᱤᱨᱦᱤ ᱫᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱽ ᱫᱟᱹᱞ᱾ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ, ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="Johnston1958">{{cite book |first=Bruce F. |last=Johnston |title=The Staple Food Economies of Western Tropical Africa |url=https://books.google.com/books?id=wyCrAAAAIAAJ&pg=PA14 |year=1958 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-0537-0 |page=14}}</ref>
ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱱᱩᱢ|ᱩᱛᱩ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱫᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱲᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ]],<ref name="LocricchioMcConnell2004">{{cite book |first1=Matthew |last1=Locricchio |first2=Jack |last2=McConnell |title=The Cooking of India |url=https://books.google.com/books?id=ijiRROaS3UUC&pg=PA77 |year=2004 |publisher=[[Marshall Cavendish]] |isbn=978-0-7614-1730-9 |page=77}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="Sarkar 2020">{{cite web |last=Sarkar |first=Petrina Verma |title=The Cuisine of South India |url=https://www.thespruceeats.com/cuisine-of-south-india-1957884 |website=The Spruce Eats |access-date=22 November 2025 |date=8 May 2020 |archive-date=7 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807015120/https://www.thespruceeats.com/cuisine-of-south-india-1957884 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱣᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="ShiHo2010">{{cite book |first1=John |last1=Shi |author2=Chi-Tang Ho |first3=Fereidoon |last3=Shahidi |title=Functional Foods of the East |url=https://books.google.com/books?id=7VENd7fgLIkC&pg=PA64 |year=2010 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-7192-4 |page=64}}</ref> ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱢᱩᱠᱷᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ]], ᱠᱩᱥᱩᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱡᱟᱝ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ [[ᱥᱳᱭᱟᱵᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="KumarDubey2006">{{cite book |first1=Arvind |last1=Kumar |first2=Pushpalata |last2=Dubey |title=Green Technologies for Sustainable Agriculture |url=https://books.google.com/books?id=rrZIde3mIlQC&pg=PA28 |year=2006 |publisher=Daya Publishing House |isbn=978-81-7035-419-2 |page=28}}</ref> ᱦᱟᱭᱰᱨᱳᱡᱤᱱᱮᱴᱮᱰ ᱩᱛᱩ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ|ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱜᱷᱤ]]'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Sharma">{{cite book |last=Sharma |first=J. P. |title=Academic Biology IX |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=HZBLu-IGByQC&pg=PA97 |publisher=Laxmi Publications |isbn=978-81-7008-579-9 |page=97}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ [[ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]], [[ᱛᱩᱲᱤ|ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱛᱩᱲᱤ]] ᱡᱟᱝ, [[ᱮᱞᱟᱪᱤ]], [[ᱡᱤᱨᱟᱹ]], [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]], [[ᱦᱤᱝ]], [[ᱟᱫᱟ]], [[ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ]]᱾<ref name="Kapoor2002">{{cite book |last=Kapoor |first=Subodh |title=The Indian Encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=q5ZM0nZXZEkC&pg=PA1745 |year=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-7755-257-7 |page=1745}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ''[[ᱯᱟᱸᱪ ᱯᱷᱳᱲᱚᱱ]]'' ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ᱾ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ''ᱜᱳᱰᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ]], ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ, [[ᱢᱮᱛᱷᱤ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]<ref name="Gress2008">{{cite book |first=Priti Chitnis |last=Gress |title=Flavorful India: Treasured Recipes from a Gujarati Family |url=https://books.google.com/books?id=E6snLg--pjUC&pg=PA15|year=2008 |publisher=[[Hippocrene Books]] |isbn=978-0-7818-1207-8 |page=15}}</ref> ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="Sanmugam2007">{{cite book |first=Devagi |last=Sanmugam |title=Naturally Speaking: Indian: Recipes and Home Remedies |url=https://books.google.com/books?id=_9HNd3jG1ZsC&pg=PA69 |year=2007 |publisher=[[Marshall Cavendish]] |isbn=978-981-232-715-4 |page=69}}</ref>
<gallery class=center mode="nolines" widths=220 heights=130 caption="ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ">
File:Spices in an Indian market.jpg|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱠᱚ
File:3 types of lentil.jpg|[[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾
</gallery>
=== ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ===
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱᱪᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱮᱦᱱᱚᱛ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱥ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱜᱷᱟᱸᱥᱤ ᱛᱮ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}} ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}} ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱵᱤᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣᱟ; ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ; ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ-ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱜᱟᱨ'', ''ᱪᱷᱚᱣᱠ'' ᱥᱮ ''ᱛᱟᱲᱠᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ [[ᱜᱷᱤ]] ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱥᱮ [[ᱩᱛᱩ|ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱷᱟᱫᱞᱮᱭᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}}
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱟᱪᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ, ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱠᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}} ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱟ, ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱱᱰᱞ ᱟᱱ ''ᱠᱚᱨᱟᱦᱤ'' ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱤᱫ ᱜᱩᱰᱱᱟᱹ ᱥᱮ [[ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱟᱨ ᱴᱷᱚᱠᱚᱜ|ᱥᱤᱞ-ᱵᱤᱴᱟ / ᱴᱷᱚᱠᱚᱜ]] ᱛᱮ ᱨᱤᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=241–243}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=180 heights=140 caption="ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ">
File:Firewood, the substitute of LPG (cropped).jpg|ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱱᱰᱞ ᱟᱱ ᱠᱚᱨᱟᱦᱤ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ
File:Batan (stone) and uña, the traditional utensils, are in use of grinding spices at a Bengali household in West Bengal, India.jpg|ᱥᱤᱞ-ᱵᱤᱴᱟ (ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱤᱫ) ᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱤᱫ
</gallery>
== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ}}
{{See also|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=243–272}} ᱨᱟᱸᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱤ]] ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ (ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}} ᱮᱞᱟᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱱᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱮ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱹᱞ, ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ "ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ" ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}} ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}}
=== ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]] ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Street food of Chennai|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]], [[Shahjahanabad|ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[Street food of Mumbai|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]]᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="CN Traveller 2017">{{cite web |title=Where to find the most fantastic street food in India |url=https://www.cntraveller.com/gallery/best-indian-street-food |website=Conde Nast Traveller |date=9 August 2017}}</ref> [[ᱵᱚᱰᱟ ᱯᱟᱣ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱣ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱰᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |last=Sarma |first=Ramya |title=In Search of Mumbai Vada Pav |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/in-search-of-mumbai-vada-pav/article3657300.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=21 July 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621004414/https://www.thehindu.com/features/magazine/article3657300.ece |archive-date=21 June 2013}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱤᱰᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |last1=Rajagopalan |first1=Ashwin |title=Where to find the best idlis in Chennai |url=https://www.cntraveller.in/story/find-best-idlis-chennai/ |website=Conde Nast Traveller |date=28 August 2018}}</ref>
<gallery class="center" mode="nolines" widths="160" heights="160" caption="ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ">
File:Idli Sambar.JPG|[[ᱤᱰᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ|ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ]], ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Kebabs in Delhi -Alina Tiphagne.jpeg|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]]
File:Aran Vada Pav Mumbai.jpg|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱰᱟ ᱯᱟᱣ]]
File:Kolkata Rolls.jpg|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ]]
</gallery>
=== ᱠᱚᱧᱮ ===
[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱨᱩᱴᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱪᱟᱯᱟᱛᱤ]], ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱞᱠᱳᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=245–246}} ᱤᱱᱰᱳ-ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ [[ᱫᱚᱢ ᱯᱩᱠᱷᱛ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱟᱹᱠᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾<ref name="Ray Srinivas 2012">{{cite book |last1=Ray |first1=Krishnendu |last2=Srinivas |first2=Tulasi |url=https://books.google.com/books?id=c7MwDwAAQBAJ&pg=PA121 |title=Curried Cultures: Globalization, Food, and South Asia |publisher=[[University of California Press]] |year=2012 |isbn=978-0-520-27012-1 |pages=110–124}}</ref> [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱡᱽᱣᱟᱱ]] ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ, ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱡᱤᱞ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱨᱳᱜᱚᱱ ᱡᱳᱥ]]) ᱟᱨ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=205-206, 245–246}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:Lucknowi Mutton Matka Dum Biriyani.jpg|[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ''ᱫᱚᱢ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ'', ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ [[ᱫᱚᱢ ᱯᱩᱠᱷᱛ]] ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Wazwan trami full.jpg|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱡᱽᱣᱟᱱ]] ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ
</gallery>
=== ᱯᱟᱪᱮ ===
[[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱨᱤᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱷᱟᱹᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=254–255}} [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ]] ᱨᱮ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ''[[ᱩᱱᱫᱷᱤᱭᱩ]]''᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱮ. ᱴᱤ. ᱟᱪᱟᱭᱟ]] ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱢᱩᱜᱽ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ, ᱩᱛᱩ ᱯᱩᱞᱟᱣ, ᱟᱨ [[ᱡᱚᱣᱟᱨ]], [[ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱱᱚᱲᱟ]] ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱴᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=133–137}} ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱱᱰᱟᱞᱩ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱨᱯᱳᱛᱮᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=133–137}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:Undhiyu.jpg|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱱᱫᱷᱤᱭᱩ]]
File:Zunka from Maharashtra.JPG|[[ᱡᱷᱩᱱᱠᱟ]]
File:Chhole Upma - Homemade, Jabalpur - Madhya Pradesh - IMG001.jpg|ᱪᱷᱳᱞᱮ ᱩᱯᱢᱟ
</gallery>
=== ᱥᱟᱢᱟᱝ ===
[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ]], ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱨᱩᱭ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱠᱟᱨᱯ]], ''[[ᱤᱞᱤᱥ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱤᱞᱤᱥ]]'' ᱟᱨ [[ᱵᱷᱮᱠᱴᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱵᱷᱮᱠᱴᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱚᱱᱫᱮᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=265–271}} ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱛᱩᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱡᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱯᱮᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=128–133}} [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱞᱤᱴᱴᱤ ᱪᱳᱠᱷᱟ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱥᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=265–271}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:ইলিশ মাছ ভাজা ও ভাত.jpg|[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ ''[[ᱤᱞᱤᱥ ᱦᱟᱹᱠᱩ|ᱤᱞᱤᱥ]]'' ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
File:Stamp of India - 2017 - Colnect 805345 - Regional Litti Chokha.jpeg|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ [[ᱞᱤᱴᱴᱤ ᱪᱳᱠᱷᱟ]] ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ
File:Ever tried a rice cooked in a bamboo?.jpg|ᱢᱟᱫ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱟᱠᱟ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Prosad thali.jpg|ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱷᱟᱹᱞᱤ]]
</gallery>
=== ᱮᱛᱚᱢ ===
[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ]], ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=408–410}} ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱰᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Achaya|1998|pp=118–127}} ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱵᱷᱟᱛ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Sen|2016|pp=259–260}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160 caption="[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ">
File:Bisi Bele Bath (Bisibelebath).JPG|[[ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱵᱷᱟᱛ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Ondu Plate Idli Vada.jpg|[[ᱤᱰᱞᱤ|ᱛᱷᱟᱴᱴᱮ ᱤᱰᱞᱤ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱞᱤ
File:Dosa Classic.jpg|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ [[ᱫᱳᱥᱟ]]
File:Prawn Biryani, Hyderabad.jpg|ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ]]
</gallery>
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ==
[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref>Ferro-Luzzi, G. Eichinger. “Food for the Gods in South India: An Exposition of Data.” Zeitschrift Für Ethnologie 103, no. 1 (1978): 86–108.</ref><ref>Babb, L. A. (1975). The divine hierarchy: Popular Hinduism in central India. Columbia University Press.</ref>
=== ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱵᱷᱮᱫᱽᱭᱚ ===
ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ {{langx|sa-latn|ᱱᱟᱭᱵᱷᱮᱫᱽᱭᱚ}} ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱠᱷᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{langx|sa-latn|ᱵᱷᱳᱜᱽ}} ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱵᱽ]] ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ [[ᱥᱟᱠᱛᱚ]] ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ|ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Pinkney|2018|loc=Material ''Prasāda'' in Hindu Ritual}}
=== ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ [[ᱫᱤᱣᱟᱞᱤ]] ᱨᱮ [[ᱠᱷᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱞᱣᱟ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱦᱳᱞᱤ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱯᱳᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱤᱭᱟ]] ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Engfer |first=L. |date=2004 |title=Desserts around the world |url=https://books.google.com/books?id=O8bLtgjnRysC&pg=PA7 |publisher=Lerner Publications |page=12 |isbn=978-0822541653}}</ref>{{sfn|Sen|2016|pp=104–106}}
=== ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ===
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾{{sfn|Dalal|2010|p=6}} ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱳᱣᱟ, [[ᱫᱟᱹᱦᱤ]], ᱡᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨᱪ ᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[ᱥᱟᱵᱩᱫᱟᱱᱟ]]'',<ref>{{cite book |last=Arnott |first=Margaret L. |title=Gastronomy : the anthropology of food and food habits |date=1975 |publisher=Mouton |location=The Hague |isbn=978-9027977397 |page=319 |url={{google books |plainurl=y |id=8mT_aCfrE0UC |page=315}} }}</ref> [[ᱟᱹᱞᱩ]],<ref>{{cite book |editor-last=Walker |editor-first=Harlan |title=Food on the move : proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 1996 |date=1997 |publisher=Prospect Books |location=Devon, England |isbn=978-0-907325-79-6 |page=291 |url={{google books |plainurl=y |id=uYqTiD7SbcQC}} }}</ref> ᱟᱨᱟᱜ [[ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱚᱱᱫᱟ]], [[ᱟᱢᱟᱨᱟᱱᱛᱷ]] ᱡᱟᱝ,<ref name="National Academies">{{cite book |title=Amaranth: Modern Prospects for an Ancient Crop |url=https://books.google.com/books?id=0D4rAAAAYAAJ&pg=PA1 |year=1984|publisher=National Academies |page=6 |isbn=978-0309324458 |id=NAP:14295}}</ref> ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟ ᱜᱩᱱᱰᱞᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Dalal|2010|p=7}} ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱟᱞᱤ ᱪᱤᱣᱲᱟ, ''[[ᱥᱟᱵᱩᱫᱟᱱᱟ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ]]'' ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱫᱟᱢ ᱥᱩᱯ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Dalal|2010|p=63}}
<gallery class=center mode="nolines" widths=160 heights=160>
File:Ekadashi Lunch.jpg|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱮᱠᱟᱫᱚᱥᱤ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱩ
File:Lakshmi Puja prasad 03.jpg|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱡᱟᱹ|ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
File:Sabudana Khichdi.jpg|''ᱥᱟᱵᱩᱫᱟᱱᱟ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ'', ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ
</gallery>
== ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
[[File:Chicken Tikka.jpg|thumb|''ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ'']]
[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/02/01/books/01grim.html |title=Curry |first=Lizzie |last=Collingham |author-link=Lizzie Collingham |work=[[The New York Times Book Review]] |date=1 February 2006 |access-date=5 May 2010 |archive-date=24 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424133608/http://www.nytimes.com/2006/02/01/books/01grim.html |url-status=live}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ''[[ᱛᱟᱱᱫᱩᱨ]]'' ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ]]'' ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.asiarooms.com/travel-guide/australia/brisbane/what-where-to-eat/indian-restaurants-in-brisbane/tandoori-village-restaurant-brisbane.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527152720/http://www.asiarooms.com/travel-guide/australia/brisbane/what-where-to-eat/indian-restaurants-in-brisbane/tandoori-village-restaurant-brisbane.html |url-status=usurped |archive-date=27 May 2008 |title=Tandoori Village Restaurant Brisbane |publisher=AsiaRooms.com}}</ref>
=== ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ===
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ}}
[[File:Chicken Manchurian (Hyderabad Style) (11960049916).jpg|thumb|[[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱢᱟᱱᱪᱩᱨᱤᱭᱟᱱ]]
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱦᱚᱲ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱳᱣ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱠᱠᱟ ᱪᱤᱱᱤ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ|ᱯᱩᱭᱞᱩ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱞᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Mannur">{{cite book |last=Mannur |first=Anita |title=Culinary Fictions: Food in South Asian Diasporic Culture |url=https://books.google.com/books?id=bLbG-5tWKlEC&pg=PA233 |access-date=21 July 2012 |year=2004|publisher=[[Temple University Press]] |isbn=978-1-4399-0078-9 |page=233}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱦᱟᱠᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱦᱟᱠᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="Mannur"/>
[[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱭᱡᱤᱝ]], [[ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱱᱡᱮᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]] ᱨᱮᱜᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Mathews2011">{{cite book|first=Gordon|last=Mathews|title=Ghetto at the Center of the World: Chungking Mansions, Hong Kong|url=https://books.google.com/books?id=Ks-sZHUFTd4C&pg=PA34|year=2011|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-51020-0|page=34}}</ref>
=== ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ===
[[File:Komala's Restaurant, Serangoon Road, Singapore - 20060827.jpg|thumb|[[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ]]
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]]<ref name="vegvoyages.com">{{cite web |url=http://www.vegvoyages.com/food.htm |title=Nasi, Kari, Biryani & Mee |publisher=Veg Voyages |access-date=23 June 2009 |archive-date=28 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628154725/http://www.vegvoyages.com/food.htm |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.streetdirectory.com/restaurants/singapore/reviews/restaurant-Go_India-1000000999.php |title=Go India: Curry, my love? |first=Viviane |last=Then |access-date=12 September 2008 |archive-date=5 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080805024246/http://www.streetdirectory.com/restaurants/singapore/reviews/restaurant-Go_India-1000000999.php |url-status=live}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱞᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱞᱟᱣ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]], [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱛᱷᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱚᱨᱢᱤ]]᱾ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ श्रेय ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Corum2000">{{cite book |first=Ann Kondo |last=Corum |url=https://books.google.com/books?id=RI9BPVDH8HsC&pg=PA174|title=Ethnic Foods of Hawai'i |publisher=Bess Press |year=2000 |isbn=978-1-57306-117-9 |page=174}}</ref>
[[ᱛᱷᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱟᱭ ᱵᱷᱤᱠᱷᱩ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱟᱥ]] ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ|ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indthai">{{cite news |url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx |title=Historical Ties India and Thailand |access-date=4 April 2020 | archive-date=28 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128152426/http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx |url-status=live}}</ref>
[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ''[[ᱟᱯᱯᱟᱢ]]'' ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ''[[ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ]]'' ᱟᱨ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite news |title=5 Rekomendasi Lontong Kari Enak di Bandung, Cocok Pisan buat Sarapan! |language=Indonesian |url=https://www.idntimes.com/food/dining-guide/ranggana/5-rekomendasi-lontong-kari-enak-di-bandung-c1c2 |newspaper=[[IDN Times]] |date=31 January 2020 |access-date=25 April 2023}}</ref>
<gallery class=center mode=nolines heights=160 widths=160>
File:Indian rojak.JPG|[[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ''ᱨᱳᱡᱟᱠ''
File:Roti Cane Kari Kambing Aceh.jpg|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ''[[ᱨᱳᱴᱤ ᱪᱟᱱᱟᱭ]]'' ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ
File:Achara.jpg|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ''[[ᱟᱪᱟᱨᱟ]]'' ᱟᱪᱟᱨ
</gallery>
=== ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱚᱲ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ===
[[ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱸᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=21–22}} ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ]],{{sfn|Collingham|2007|pp=118–125, 140}} [[ᱠᱮᱰᱜᱮᱨᱤ]]<ref>{{cite web |url=http://www.nls.uk/year-of-food-and-drink/october |title=Sustainable shore – October recipe – Year of Food and Drink 2015 |work=nls.uk |access-date=30 September 2016 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110201823/http://www.nls.uk/year-of-food-and-drink/october |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ ᱥᱩᱯ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=21–22}} ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ, [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ]], ᱑᱘᱑᱐ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="BBC">{{cite news |date=29 September 2005 |title=Curry house founder is honoured |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4290124.stm |work=[[BBC News]]}}</ref>
ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱹᱨᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱞᱠᱟ [[ᱠᱳᱨᱢᱟ]], ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤ]], ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱵᱷᱤᱱᱰᱟᱞᱩ]] ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱯᱷᱟᱞ]]; ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="BBC Ultimate Guide">{{cite web |title=From balti to bhuna: the ultimate guide to curry |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/3jPY8xvk41DrT93Lw4XPk1w/from-balti-to-bhuna-the-ultimate-guide-to-curry |publisher=[[BBC Radio 4]] |access-date=2 November 2025}}</ref> [[ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ᱾<ref name=Guardian2001>{{cite news |last=Cook |first=Robin |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |date=19 April 2001 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref>
[[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱑᱙᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Kennedy |first=Michael |date=5 March 2013 |title=Food:'Where's the Taj Mahal?': Indian restaurants in Dublin since 1908 |url=http://www.historyireland.com/20th-century-contemporary-history/foodwheres-the-taj-mahal-indian-restaurants-in-dublin-since-1908/ |work=History Ireland}}</ref>
<gallery class=center mode=nolines heights=130 widths=170>
File:Mulligatawny-Soup Mumbai.jpg|[[ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ ᱥᱩᱯ]]
File:Kedgeree.jpg|ᱮᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ [[ᱠᱮᱰᱜᱮᱨᱤ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Chicken tikka masala (cropped).jpg|[[ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱴᱤᱠᱠᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ]], ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ
</gallery>
== ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱠᱚ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱥᱮ ''[[ᱢᱤᱴᱷᱟᱭ]]'', ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ, ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱠᱷᱳᱣᱟ]] ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ (ᱪᱷᱟᱱᱟ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱩ, ᱯᱮᱥᱛᱟ, ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ, ᱞᱚᱵᱚᱝ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱥᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱚᱠ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''[[ᱨᱚᱥᱜᱚᱞᱞᱟ]]'', ''[[ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ]]'', ''[[ᱡᱤᱞᱟᱹᱯᱤ|ᱡᱤᱞᱮᱵᱤ]]'', ''[[ᱞᱟᱹᱰᱩ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱯᱮᱰᱟ]]'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|Davidson|2014|pp=410–411}}
<gallery class=center mode=nolines heights=160 widths=160>
File:Kheer.jpg|[[ᱠᱷᱤᱨ]], ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ
File:Gulab-jamun-wallpaper-1.jpg|[[ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱩᱱ]]
</gallery>
== ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱚ ==
{{See also|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
=== ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱧᱩᱣᱟᱜ ===
[[ᱪᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱪᱟ|ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱪᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱪᱟ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱪᱟ [[ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱪᱟ]] ᱫᱚ ᱪᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱫᱟᱜ, ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱞᱚᱵᱚᱝ, ᱫᱟᱨᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱤᱥᱠᱩᱴ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱳᱲᱟ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾{{sfn|Collingham|2007|pp=187–214}}
[[ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜ-ᱟ]], ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ᱾<ref name=value>{{cite web |title=Coffee Board of India |url=http://www.indiacoffee.org/coffee-statistics.html |website=indiacoffee.org |access-date=10 February 2017}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱴᱟᱨ ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾
''[[ᱞᱟᱥᱥᱤ]]'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟ [[ᱫᱟᱹᱦᱤ]] ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="BalasubramanianJannu2011">{{cite book |first1=Anuja |last1=Balasubramanian |first2=Hetal |last2=Jannu |last3=Patel |first3=Raj R. |title=The Healthy Indian Diet |url=https://books.google.com/books?id=gqal3wlxkBsC&pg=PA170 |year=2011 |publisher=Raj Patel |isbn=978-1-4611-2213-5|page=170}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ, ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱫᱟᱜ, [[ᱩᱞ]], [[ᱞᱮᱢᱵᱳ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ᱾<ref name="BrownThomas2008">{{cite book |first1=Lindsay |last1=Brown |first2=Amelia |last2=Thomas |title=Rajasthan, Delhi and Agra |url=https://books.google.com/books?id=Zz0_zXPb68kC&pg=PA69 |year=2008 |publisher=[[Lonely Planet]] |isbn=978-1-74104-690-8 |page=69}}</ref> ''[[ᱪᱷᱟᱸᱪ (ᱧᱩᱣᱟᱜ)|ᱪᱷᱟᱸᱪ]]'' ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
''[[ᱥᱚᱨᱵᱚᱛ]]'' ᱫᱚ ᱡᱚ ᱥᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="HerbstHerbst2007">{{cite book |last1=Herbst |first1=Sharon Tyler |last2=Herbst |first2=Ron |title=The New Food Lover's Companion |url=https://books.google.com/books?id=8Ksis9IrRp4C |year=2007 |publisher=Barron's snippet |isbn=978-0-7641-3577-4}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱵᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱜᱳᱞᱟᱯ]], [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ]], ᱵᱮᱞ, ᱩᱞ, [[ᱞᱮᱢᱵᱳ]], ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ᱾
''[[ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱭ]]'' ᱫᱚ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱢᱚᱣᱨᱤ, ᱛᱚᱨᱵᱩᱡᱽ ᱡᱟᱝ, ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱯᱟᱯᱲᱤ, ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱯᱳᱥᱛᱳ, ᱵᱷᱟᱝ, ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱠᱮᱥᱚᱨ, ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱳᱞᱤ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Thandai: An ancient cannabis drink for celebrating Holi |url=https://www.bbc.com/travel/article/20240325-thandai-an-ancient-cannabis-drink-for-celebrating-holi |access-date=11 August 2024 |work=BBC}}</ref>
<gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180>
File:Darjeeling, India, Darjeeling tea in variety, Black tea.jpg|[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ
File:Filter Kaapi at Sarvana Bhavan Restaurant, Chennai, Tamil Nadu.jpg|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱴᱟᱨ ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱟ
File:BadamMilk.JPG|ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱛᱳᱣᱟ
File:Holi Special Chilled Thandai-Kolkata-West Bengal.jpg|ᱦᱳᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱲ [[ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱭ]]
</gallery>
=== ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ / ᱢᱟᱫᱚᱠ ᱧᱩᱣᱟᱜ ===
==== ᱵᱤᱭᱟᱨ ====
{{main|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱭᱟᱨ}}
[[File:Chhyang or Chhaang - Fermented rice drink! (8902831091).jpg|thumb|upright|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ''[[ᱪᱷᱟᱝ]]'']]
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱭᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱜᱟᱨ (lager, ᱔.᱘% ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ) ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱴᱨᱚᱝ ᱞᱮᱜᱟᱨ (᱘.᱙%) ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=German froth Bitburger to debut in India|url=http://www.business-standard.com/india/news/german-froth-bitburger-to-debut-in-india/399365/|access-date=28 June 2012|date=21 June 2010|first=Ravi|last=Menon}}</ref> ''[[ᱪᱷᱟᱝ]]'' ᱫᱚ ᱡᱚᱵᱽ, ᱢᱟᱹᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ᱾<ref name="Bamforth2010">{{cite book |last=Bamforth |first=Charles W. |title=Beer Is Proof God Loves Us: Reaching for the Soul of Beer and Brewing |url=https://books.google.com/books?id=JJjJ1_9mPKoC&pg=PA84 |year=2010 |publisher=FT Press |isbn=978-0-13-706507-3 |page=84}}</ref>
==== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ====
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''[[ᱯᱷᱮᱱᱤ (ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ)|ᱯᱷᱮᱱᱤ]]'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱟᱜ ᱥᱮ [[ᱠᱟᱡᱩ]] ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱜᱳᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ|GI ᱴᱮᱜᱽ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Goan fenny, Assam tea, Lucknow chikan to get GI registry soon|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-09-21/news/28479975_1_assam-tea-gi-registry-darjeeling-tea|access-date=28 June 2012|date=21 September 2008|newspaper=[[The Economic Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030205547/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-09-21/news/28479975_1_assam-tea-gi-registry-darjeeling-tea|archive-date=30 October 2012|url-status=dead}}</ref>
''[[ᱦᱟᱺᱰᱤ]]'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱭᱟᱨ (ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱠᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref name=journal>{{cite journal |title=Some interesting indigenous beverages among the tribals of Central India |url=http://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/847/1/IJTK%206(1)%20(2007)%20141-143.pdf |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |date=January 2007 |volume=6 |issue=1 |pages=141–143 |accessdate=8 February 2012}}</ref>
[[ᱛᱟᱹᱲᱤ|ᱛᱟᱹᱲᱤ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱱᱤᱨᱟ'', ''ᱠᱟᱞᱞᱩ'' ᱥᱮ ᱛᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, [[ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ|ᱛᱟᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱹᱡᱩᱨ ᱫᱟᱨᱮ|ᱠᱷᱟᱹᱡᱩᱨ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref name="All-Asia guide">{{cite book|title=All-Asia guide|url=https://books.google.com/books?id=tVAmAAAAMAAJ|year=1978|publisher=Far Eastern Economic Review|isbn=978-0-8048-1266-5|page=162}}</ref>
== ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱦᱮᱣᱟ ᱠᱚ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱟ ᱥᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ [[ᱨᱩᱴᱤ]], [[ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Dalal2001(2)">{{cite book |first=Tarla |last=Dalal |title=Achaar Aur Parathe |url=https://books.google.com/books?id=a7I0jOHXt1IC&pg=PA85 |year=2001 |publisher=Sanjay & Co |isbn=978-81-86469-54-5 |page=85}}</ref> ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ''[[ᱫᱷᱳᱠᱞᱟ]]'' ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ''ᱤᱰᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱳᱥᱟ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="BruynBain2010">{{cite book |last1=De Bruyn |first1=Pippa |first2=Keith |last2=Bain |first3=David |last3=Allardice |first4=Shonar |last4=Joshi |title=Frommer's India |url=https://books.google.com/books?id=HlqM2CR4vfUC&pg=PA38 |year=2010 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-0-470-60264-5 |page=38}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱨᱩᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ-ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱚᱠᱟ-ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ''[[ᱠᱩᱞᱪᱟ]]'', ''[[ᱱᱟᱱ]]'' ᱥᱮ ''ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ'' ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱟᱱ]] ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Kapoor 2002">{{cite book |last=Kapoor |first=Subodh |title=The Indian Encyclopaedia |url=https://books.google.com/books?id=q5ZM0nZXZEkC&pg=PA1745 |year=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=978-81-7755-257-7 |page=1745}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱡᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱟ᱾<ref>{{cite news |title=10 types of samosa enjoyed across the country |url=https://recipes.timesofindia.com/web-stories/10-types-of-samosa-enjoyed-across-the-country/photostory/119043039.cms |access-date=16 August 2026 |work=[[The Times of India]] |date=15 March 2025}}</ref> ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="KittlerSucher2011">{{cite book |last1=Goyan Kittler |first1=Pamela |url=https://books.google.com/books?id=R06H7WabJuMC&pg=PA449 |title=Food and Culture |last2=Sucher |first2=Kathryn P. |last3=Nelms |first3=Marcia |publisher=Cengage Learning |year=2011 |isbn=978-0-538-73497-4 |page=449}}</ref>
== ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾<ref name="Cowed down"/><ref name="Shah1998"/><ref name="Williams 2001"/> ᱟᱭᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="Cowed down">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/Edits/Cowed-down-by-the-ban/Article1-791776.aspx |title=Cowed down by the ban |work=Hindustan Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220175911/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/Edits/Cowed-down-by-the-ban/Article1-791776.aspx |archive-date=20 February 2012}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱞᱤᱛ]] ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ,<ref>{{cite journal |last=Lodrick |first=Deryck O. |date=2005 |title=Symbol and Sustenance: Cattle in South Asian Culture |url=https://link.springer.com/10.1007/s10624-005-5809-8 |journal=Dialectical Anthropology |volume=29 |issue=1 |pages=61–84 |doi=10.1007/s10624-005-5809-8 |url-access=subscription}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ [[ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Natrajan |first=Balmurli |date=2018-07-03 |title=Cultural identity and beef festivals: toward a 'multiculturalism against caste' |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09584935.2018.1504000 |journal=Contemporary South Asia |volume=26 |issue=3 |pages=287–304 |doi=10.1080/09584935.2018.1504000 |url-access=subscription}}</ref> ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱭᱟᱢ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Citation |last=Kuntam |first=Samuel Moses Srinivas |chapter=Dalit Food, Ecology, and Resistance |date=2022 |title=Anthropocene Ecologies of Food |pages=158–179 |editor-last=Estok |editor-first=Simon C. |editor-last2=Deborah |editor-first2=S. Susan |editor-last3=Alex |editor-first3=Rayson K. |publisher=[[Routledge]]}}</ref>
[[ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ]] ᱠᱚᱫᱚ [[ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref name="Williams 2001">{{cite book |last=Williams |first=Raymond Brady |title=An Introduction to Swaminarayan Hinduism |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2001 |isbn=978-0521654227 |pages=173}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱠᱴᱳ-ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ; [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ᱨᱮ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ᱾<ref name="Shah1998">{{cite book |last=Shah |first=Natubhai |title=Jainism: The World of Conquerors |url=https://books.google.com/books?id=EmVzvUzbwegC&pg=PA249|year=1998 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-30-1 |page=249}}</ref>
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ,<ref>{{cite web |last1=Sahgal |first1=Neha |display-authors=etal |title=Religion and food |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/religion-and-food/ |website=Pew Research Center |date=29 June 2021}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Bansal |first1=Samarth |title=More Indians eating beef, buffalo meat |url=https://www.thehindu.com/news/%E2%80%98More-Indians-eating-beef-buffalo-meat%E2%80%99/article15873366.ece |work=[[The Hindu]] |date=29 October 2016}}</ref>
[[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱛᱟ ᱡᱤᱞ]] ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Jamir |first=Rongsenzulu |date=30 June 2025 |title='Do You Eat Dog Meat?': Why Asking a Naga This Question Misses the Point |url=https://morungexpress.com/do-you-eat-dog-meat-why-asking-a-naga-this-question-misses-the-point |access-date=14 July 2025 |work=[[The Morung Express]]}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kikon |first=Dolly |author-link=Dolly Kikon |date=2017 |title=From the heart to the plate. Debates about dog meat in Dimapur |url=https://www.iias.asia/the-newsletter/article/heart-plate-debates-about-dog-meat-dimapur |journal=The Newsletter |volume=77 |issue=Summer |pages=38–39}}</ref>
[[ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱭᱤᱰ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱱᱮᱪᱟᱨ|ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱭᱩ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱭᱩ.ᱮᱯᱷ]] ᱟᱜ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ([[G20|G20 ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]]) ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱮᱵᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=2024 Living Planet Report |url=https://wwflpr.awsassets.panda.org/downloads/2024-living-planet-report-a-system-in-peril.pdf |access-date=26 August 2026 |website=World Wildlife Fund}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Achaya |first=K. T. |author-link=K. T. Achaya |title=Indian Food: A Historical Companion |location=Delhi |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |edition=Paperback |orig-year=1994}}
* [[Pat Chapman (food writer)|Pat Chapman]]. ''India: Food & Cooking'', New Holland, London – {{ISBN|978-1-84537-619-2}} (2007)
* {{cite book |last=Collingham |first=Lizzie |author-link=Lizzie Collingham |title=Curry: A tale of cooks and conquerors |date=2007 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://archive.org/details/curry00lizz}}
* {{cite book |last=Dalal |first=Tarla |author-link=Tarla Dalal |title=Faraal Foods for fasting days |year=2010 |publisher=Sanjay and Co |location=Mumbai |isbn=9789380392028 |url={{google books |plainurl=y |id=-C1ZO3BopZUC |page=8}}}}
* {{cite book |last=Davidson |first=Alan |author-link=Alan Davidson (food writer) |editor-last=Jaine |editor-first=Tom |title=[[The Oxford Companion to Food]] |edition=3rd |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2014 |isbn=978-0-19-967733-7}}
* {{cite encyclopedia |last=Pinkney |first=Andrea Marion |entry=Prasāda |encyclopedia=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online |year=2018 |publisher=[[Brill Publishers]] |chapter-url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/ENHI/COM-000342.xml |chapter-url-access=subscription |doi=10.1163/2212-5019_BEH_COM_000342}}
* {{cite book |last=Sen |first=Colleen Taylor |author-link=Colleen Taylor Sen |title=Feasts and Fasts: A History of Food in India |date=2016 |orig-year=2015 |publisher=[[Speaking Tiger Books]] |isbn=978-9385755347 |url=https://books.google.com/books?id=VN_vCgAAQBAJ}}
{{refend}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱦᱟᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
cbmx3e6lsyquodkjqmakkwt3v4815tm
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
0
38304
199477
199242
2026-11-04T02:04:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
199477
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ}}
{{Infobox rail service
| color = 87cefa
| name = ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ – ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ<br/>''ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''
| logo =
| image = Ajmer Delhi Jan Shatabdi.jpg
| caption =
| type = [[ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
| first = {{start date and age|df=yes|2013|12|22}}
| last =
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (NWR)]]
| ridership =
| start = [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] '''(AII)'''
| stops = ᱘
| end = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ]] '''(DEE)'''
| distance = {{convert|386|km|0|abbr=on}}
| journeytime = ᱑᱒᱐᱖᱕ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ, <br> ᱑᱒᱐᱖᱖ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ
| frequency = ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ {{efn|Except Sundays and Thursdays}}
| class = ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱴᱷᱟᱶ
| seating = ᱦᱳᱭ
| sleeping = ᱵᱟᱝ
| autorack =
| catering = ᱚᱱ-ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱮᱴᱚᱨᱤᱝ <br> ᱤ-ᱠᱮᱴᱚᱨᱤᱝ
| observation = ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱫᱩᱨᱚᱱᱛᱳ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ
| entertainment =
| baggage = ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ
| other facilities =
| stock = ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱵᱤ ᱠᱳᱪ
| gauge = {{track gauge|1676mm|al=on|allk=on}}
| el =
| trainnumber = ᱑᱒᱐᱖᱕ / ᱑᱒᱐᱖᱖
| speed = {{convert|110|km/h|0|abbr=on}} ᱰᱷᱮᱨ, <br/>{{convert|63|km/h|0|abbr=on}} ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ
| map = {{ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ|inline=y}}
| map_state = collapsed
}}
᱑᱒᱐᱖᱕ / ᱑᱒᱐᱖᱖ '''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ''ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ}} ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱒᱐᱖᱕ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱑᱒᱐᱖᱖ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱫᱩᱨᱚᱱᱛᱳ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱪ ᱠᱚ==
᱑᱒᱐᱖᱕/᱑᱒᱐᱖᱖ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱥᱤ ᱠᱟᱨ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱤᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ, ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱵᱟ==
᱑᱒᱐᱖᱕ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱓᱘᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ (᱕᱕.᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱖᱖ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ-ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ (᱕᱖.᱔᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱓᱔ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱥᱤᱨᱡᱟᱵᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<references group="lower-alpha" responsive="1"></references>
==ᱨᱟᱣᱴᱤᱝ==
᱑᱒᱐᱖᱕/᱑᱒᱐᱖᱖ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ {{stnlnk|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱲ}}, {{stnlnk|ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱨᱤᱝᱜᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱱᱤᱢ ᱠᱟ ᱛᱷᱟᱱᱟ}}, {{stnlnk|ᱱᱟᱨᱱᱳᱞ}}, {{stnlnk|ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ}}, {{stnlnk|ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ}}, {{stnlnk|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ||ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱷᱟᱣᱟᱬᱤ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ==
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ WAP-᱕/ WAP-᱗ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
==ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ==
* ᱑᱒᱐᱖᱕ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱐᱕:᱔᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ IST ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱑᱑:᱓᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ IST ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱑᱒᱐᱖᱗ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ-ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱑᱖:᱒᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ IST ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱒᱒:᱒᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ IST ᱨᱮ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* https://web.archive.org/web/20160126012037/http://www.indianrail.gov.in/jan_shatabdi.html
* [https://web.archive.org/web/20151017221019/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-11-04/news/43658782_1_stoppages-train-occupancy The Economic Times]
* http://www.nr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=3239&id=0,4,268
* https://www.youtube.com/watch?v=DMklOWdVKGQ
* https://www.flickr.com/photos/55998266@N08/11337567923/
* https://web.archive.org/web/20131201203814/http://rajasthanpatrika.patrika.com/news/ajmer-nizamuddin-jan-shatabdi/1107475.html
* https://web.archive.org/web/20250701010237/https://www.dailypioneer.com/todays-newspaper/5-pairs-of-duranto-get-new-names-for-want-of-travellers.html
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in |title=Welcome to Indian Railway Passenger reservation Enquiry |publisher=indianrail.gov.in |accessdate=2014-04-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408180437/http://www.indianrail.gov.in/ |archivedate= 8 April 2014 }}
*{{cite web|url=http://www.irctc.co.in|title=IRCTC Online Passenger Reservation System|publisher=irctc.co.in|accessdate=2014-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/|archive-date=3 March 2007|url-status=dead}}
*{{cite web|url=http://www.irfca.org|title=[IRFCA] Welcome to IRFCA.org, the home of IRFCA on the internet.|publisher=irfca.org|accessdate=2014-04-05}}
{{DEFAULTSORT:ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ - ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
ecsq378u4eybbx633u8vxdqrp4blme9
ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38339
199525
2026-11-04T11:32:16Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = File:I..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199525
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]]
| caption =
| address = [[ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ, ᱪᱩᱨᱩ|ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ]], [[ᱪᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|28.067174|74.626076|type:railwaystation_region:IN|display=inline}}
| line = [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| connections =
| elevation = {{convert|313|m|ft}}
| structure = ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| platform = ᱓
| depth =
| levels =
| tracks = ᱕
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| cyclepark = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| opened =
| closed =
| rebuilt =
| electrified_date =
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = RTGH
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ}}
}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| mpassengers =
| services =
| pushpin_map = India#India Rajasthan
| pushpin_label = ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 300
}}
'''ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''RTGH''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ '''[[ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ, ᱪᱩᱨᱩ|ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ]]''' ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/arrivals/ratangarh-junction-rtgh/1237| title=RTGH/Ratangarh Junction| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.yatra.com/indian-railways/ratangarh-jn-rtgh-railway-station| title=RTGH/Ratangarh Junction:Timetable| website=Yatra}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=RTGH| title=RTGH:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018, Division : Bikaner| website=Raildrishti}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/rajasthan/churu/news/ludhiana-churu-passenger-handed-over-a-memorandum-demanding-to-increase-train-train-to-ratangarh-035133-3470790.html|title=लुधियाना-चूरू पैसेंजर ट्रेन को रतनगढ़ तक बढ़ाने की मांग का ज्ञापन सौंपा|website=Bhaskar}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/haryana/hisar-rail-service-for-delhi-and-rameshwaram-dham-soon-after-getting-gurujram-from-hisar-17524084.html|title=हिसार से गुरुग्राम होकर दिल्ली और रामेश्वरम धाम के लिए रेल सेवा जल्द|website=Jagran}}</ref>
==ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ:
* [[ᱵᱟᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ-ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱥᱟᱞᱟᱥᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱚᱴᱷᱤ-ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱟᱱᱴᱭᱳᱫᱟᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ-ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱡᱚᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
nowof6p9zn34hqqmtmujgcwfr8oyuha