ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ 10 1866 199600 193234 2026-11-05T02:25:29Z Bijendra Hansda Purudhul 346 199600 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ |state = {{{state|autocollapse}}} |title = [[Wikipedia:ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] |listclass= hlist |titlestyle = background:#FFC569; |group1 = ᱒᱐᱑᱘ |list1 = * [[Wikipedia:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘]] * [[Wikipedia:ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]] |group2 = ᱒᱐᱑᱙ |list2 = * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ/᱒᱐᱑᱙|ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙]] |group3 = ᱒᱐᱒᱐ |list3 = *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱐|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱐]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱐|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱐]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐]] |group4 = ᱒᱐᱒᱑ |list4 = *[[ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑ |ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑ ]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑(ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑(ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑]] |group5 = ᱒᱐᱒᱒ |list5 = *[[ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱒ |ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱒ ]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱺᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒]] *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Santali_Language_User_Group/Events/Ambedkar_Jayanti_Three-day_Wikipedia_Edit-a-thon_(13-15_April_2022)#Links_for_tracking_event%7C ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱰᱤᱴ ᱟ ᱛᱷᱚᱱ] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱡᱚᱥ ᱣᱤᱠᱥᱱᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ|ᱡᱚᱥ ᱣᱤᱠᱥᱱᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ]] |group6 = ᱒᱐᱒᱓ |list6 = * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱓|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱓]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱓|ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱓]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓]] * [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤ~ᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤ~ᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]] |group7 = ᱒᱐᱒᱔ |list7 = *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱔|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱔]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔]] |group8 = ᱒᱐᱒᱕ |list8 = *[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱕|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱕]] |group9 = ᱒᱐᱒᱖ |list9 = *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖]] }}<noinclude> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] </noinclude> 4e8osui5yn8qchyhewdianfkpwsghbs 199601 199600 2026-11-05T02:29:26Z Bijendra Hansda Purudhul 346 199601 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ |state = {{{state|autocollapse}}} |title = [[Wikipedia:ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] |listclass= hlist |titlestyle = background:#FFC569; |group1 = ᱒᱐᱑᱘ |list1 = * [[Wikipedia:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘]] * [[Wikipedia:ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]] |group2 = ᱒᱐᱑᱙ |list2 = * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ/᱒᱐᱑᱙|ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙]] |group3 = ᱒᱐᱒᱐ |list3 = *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱐|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱐]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱐|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱐]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐]] |group4 = ᱒᱐᱒᱑ |list4 = *[[ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑ |ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑ ]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑(ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱑(ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱑]] |group5 = ᱒᱐᱒᱒ |list5 = *[[ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱒ |ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱒ ]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱺᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒|ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒]] *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Santali_Language_User_Group/Events/Ambedkar_Jayanti_Three-day_Wikipedia_Edit-a-thon_(13-15_April_2022)#Links_for_tracking_event%7C ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱰᱤᱴ ᱟ ᱛᱷᱚᱱ] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱡᱚᱥ ᱣᱤᱠᱥᱱᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ|ᱡᱚᱥ ᱣᱤᱠᱥᱱᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ]] |group6 = ᱒᱐᱒᱓ |list6 = * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱓|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱓]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱓|ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱓]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓]] * [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤ~ᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤ~ᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]] |group7 = ᱒᱐᱒᱔ |list7 = *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱔|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱔]] *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔]] |group8 = ᱒᱐᱒᱕ |list8 = *[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱕|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱕]] |group9 = ᱒᱐᱒᱖ |list9 = *[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖|ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖]] }}<noinclude> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] </noinclude> 3ehyq9tit74rjwj25sj9y9qr9e9q3g9 ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ 0 2989 199565 193203 2026-11-04T16:44:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199565 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ | logo = X logo 2023.svg | logo size = 200px | foundation = {{Start date and age|2006|03|21}} | location = [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]], [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | chairman = [[ᱮᱞᱚᱱ ᱢᱩᱥᱠ]] }} '''ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ''', ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''X''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱮᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱟᱜ San Francisco, California ᱨᱮᱟᱜ ᱥᱚᱥᱤᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱟᱴᱛᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱚᱜ ᱜᱮ ᱑᱔᱐ ᱛᱤ ᱟ.ᱲᱟ. ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱴᱩᱭᱴ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱔᱐ ᱴᱮ ᱵᱚᱰᱷᱚᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱟᱰᱟᱝ ᱠᱦᱚᱱ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱟ.ᱲᱟ. ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟᱢ ᱾ ᱦᱮᱞᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱥ, ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱟ.ᱲᱟ. ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱚᱰᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://blog.twitter.com/official/en_us/topics/product/2017/tweetingmadeeasier.html "Tweeting Made Easier"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828164209/https://blog.twitter.com/official/en_us/topics/product/2017/tweetingmadeeasier.html |date=2018-08-28 }} Retrieved November 7, 2017.</ref> ᱱᱚᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟ ᱡᱚᱜᱮᱛ ᱥᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>[https://about.twitter.com/company "About Twitter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company |date=2015-10-28 }} Retrieved April 24, 2014.</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱡᱟ.ᱱᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱤᱛᱨᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱰᱟᱝ ᱫᱚ ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ ('''twitter''') ᱨᱮᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱴᱩᱴᱟᱨ ('''twttr''') ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱭᱤᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱫᱚ ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱨᱮᱟᱜ ᱚᱰᱤᱭᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ, ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱛᱚᱨᱚᱯᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱚᱝ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱩᱛ ᱞᱮᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱜᱚᱯᱚᱞᱢᱚᱨᱚᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱯᱨᱭ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱤᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱠᱟᱞᱠᱚᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱵᱷᱚ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱟᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱨ ᱟᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱡᱮᱠ ᱰᱚᱨᱥᱭ (Jack Dorsey) ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱝ ᱵᱤᱪᱟ.ᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱮᱥᱮᱡᱤᱝ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱚᱣ ᱫᱟᱰᱮᱟ-ᱜᱟ ᱵᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱪᱟ.ᱨ ᱯᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱚ ᱨᱮᱟᱜ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱟᱥᱛᱤ ᱠᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱜᱩᱠᱟᱱ ᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱯ ᱛᱮᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ== ᱴᱩᱭᱤᱴᱚᱨ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾{{notetag|ᱦᱮᱢᱛᱤ ᱟᱢᱟᱜ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱦᱮᱸᱰᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ @narendra_modi ᱮᱱᱰᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱫᱚ @narendra_modi ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱣᱮᱵᱥᱤᱮᱴ/ᱢᱚᱵᱚᱤᱞ ᱣᱮᱵ ᱮᱯ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱛᱮ ᱫᱚᱰᱮᱟᱢᱚᱤᱧ}} ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱨᱮᱜᱤᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱜᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱯᱚᱥᱴ, ᱞᱟᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱤ-ᱴᱣᱤᱴ ᱫᱟᱰᱮᱟᱜᱽᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱡᱚᱫᱤ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱰᱦᱚᱣ ᱫᱟᱫᱮᱟᱜ ᱟᱭ ᱾ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱰ ᱣᱮᱵ ᱤᱱᱴᱚᱨᱯᱷᱮᱥ, SMS, ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱵᱟᱤᱞ ᱮᱯ ᱛᱮ ᱴᱣᱤᱴ (ᱢᱮᱥᱮᱡ ᱵᱷᱮᱡᱟ) ᱫᱟᱰᱮᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ==ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱸᱠᱰᱟ== ᱱᱚᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴ ᱨᱮᱟᱜ ᱟᱸᱝᱠᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱯᱷᱚᱞᱚᱣᱚᱨᱥ ᱠᱩᱜ ᱮᱠᱟᱩᱱᱛ=== ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱟᱜ ᱟᱝᱠᱰᱟ, ᱦᱤᱥᱟᱵ ᱛᱮ ᱑᱐ ᱴᱤ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱟ:<ref>{{cite web |url=http://friendorfollow.com/twitter/most-followers |title=Twitter: Most Followers |work=Friend or Follow |access-date=January 30, 2019 |archive-date=August 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802013642/https://friendorfollow.com/twitter/most-followers/ |url-status=dead }}</ref> {|class="wikitable sortable" ! ᱨᱮᱸᱠ ! class="unsortable" | ᱵᱚᱫᱤᱞ <br/> (ᱢᱟᱦ) ! ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱢᱟᱞᱤᱠ ! ᱯᱷᱚᱞᱚᱣᱚᱨ <br/> (millions) ! ᱠᱚᱢᱤ ᱠᱚ ! ᱫᱤᱥᱚᱢ |- | align=center | ᱑. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @katyperry | [[ᱠᱮᱴᱤ ᱯᱮᱨᱤ]] | align=center | ᱑0᱗ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱒. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @justinbieber | [[ᱡᱩᱥᱴᱤᱱ ᱵᱮᱤᱵᱚᱨ]] | align=center | ᱑0᱕ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|CAN}} |- | align=center | ᱓. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @BarackObama | [[ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱚᱵᱟᱢᱟ]] | align=center | ᱑0᱔ | data-sort-value="President, former" | ᱢᱮᱰᱚᱝ ᱤᱡ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ|USA]] ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱛ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱔. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @rihanna | [[ᱨᱤᱦᱟᱱᱟ]] | align=center | ᱘᱙ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|BAR}} |- | align=center | ᱕. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @taylorswift᱑᱓ | [[ᱴᱮᱭᱞᱚᱨ ᱥᱣᱤᱯᱛ]] | align=center | ᱘᱓ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱖. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @ladygaga | [[ᱞᱮᱰᱤ ᱜᱟᱜᱟ]] | align=center | ᱗᱘ | ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱗. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @TheEllenShow | [[ᱮᱞᱮᱱ ᱰᱤᱡᱮᱱᱨᱮᱥ]] | align=center | ᱗᱗ | ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟ.ᱱ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱘. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @Cristiano | [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱚᱱᱚ ᱨᱚᱱᱟᱞᱰᱚ]] | align=center | ᱗᱖ | ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱩ | {{Flag|POR}} |- | align=center | ᱙. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @YouTube | [[ᱭᱩᱴᱣᱩᱵ]] | align=center | ᱗᱑ | data-sort-value="Video" | ᱚᱱᱞᱟᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱚ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | {{Flag|USA}} |- | align=center | ᱑0. | align=center | ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | @jtimberlake | [[ᱡᱟ.ᱥᱴᱤᱱ ᱴᱤᱢᱵᱚᱨᱞᱮᱠ]] | align=center | ᱖᱕ | ᱨᱩ ᱟᱨᱚᱸᱝ ᱠᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱟ.ᱨ | {{Flag|USA}} |} ===ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ=== ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱰᱟᱜ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱴᱤ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱟ.ᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱤ ᱮᱠᱟᱩᱸᱴ ᱨᱮᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ @jack (ᱡᱟ.ᱠ ᱰᱚᱨᱥᱤ), @biz (ᱵᱤᱡ ᱥᱴᱚᱱᱤᱽ) ᱟᱨ @noah (ᱱᱚᱟᱦ ᱜᱞᱟᱥ) ᱾ ===ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱴᱩᱭᱴ=== ᱘᱖ ᱴᱚᱢᱚ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱮᱣᱟᱰ, ᱚᱱᱚ ᱨᱮ [[ᱮᱞᱮᱱ ᱰᱤᱡᱮᱱᱨᱮᱥ]] ᱦᱚᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟ.ᱲᱤᱜᱟᱱ ᱦᱮᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱴᱣᱤᱴ ᱞᱮᱟ ᱚᱠ ᱾ <ref name="ellen_2014">{{cite news|title=Selfie at Oscars breaks retweet record|url=https://www.bbc.co.uk/news/blogs-trending-26410106|work=[[BBC News]]|date=March 3, 2014|access-date=March 3, 2014}}</ref><ref name="ertw">{{cite web|url=https://twitter.com/TheEllenShow/statuses/440322224407314432|title=If only Bradley's arm was longer. Best photo ever. #oscars|last=DeGeneres|first=Ellen|publisher=Twitter|date=March 2, 2014|access-date=March 3, 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱑.᱘ million ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱴᱣᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟᱠᱚ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == *[[ᱦᱩᱣᱟᱴᱥᱟᱯ]] *[[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]] *[[ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] == ᱱᱚᱴᱥ == <references group="note"/> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱥᱤᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ]] 83dh4f9p8o696t10i139iiorpfhhnfz ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ 0 4642 199582 186445 2026-11-04T17:46:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199582 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | native_name = बिर्तामोड नगरपालिका | native_name_lang = ne | settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] | image_skyline = Mukti Chowk Birtamode.jpg | image_caption = ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱪᱚᱣᱠ | image_map = | map_caption = ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26|38|N|87|59|E|region:NP|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ | seat_type = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ | seat = ᱵᱤᱨᱛᱟᱵᱟᱡᱟᱨ | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱚᱨᱟ (CPN-UML) | leader_title1 = ᱡᱚᱜᱚ-ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱱᱚᱜᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱝᱨᱚᱣᱞᱟ (CPN-UML) | area_total_km2 = ᱗᱘.᱒᱔ | elevation_m = ᱓᱐᱐ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ | population_total = ᱑᱑᱖,᱑᱙᱒ | population_density_km2 = ᱑᱔᱘᱕ | timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|NST]] | utc_offset = +᱕:᱔᱕ | postal_code_type = ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ | postal_code = ᱕᱗᱒᱐᱔ | area_code = ᱐᱒᱓ | website = [https://birtamodmun.gov.np/ birtamodmun.gov.np] }} '''ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ''' ({{lang-ne|बिर्तामोड नगरपालिका}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ ᱑) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ, ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱦᱤᱡᱩᱜ (transportation) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱫᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ (heart) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱱᱩᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱨᱢᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱜᱚᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ (mode) ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ''ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ'' ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱯᱟᱯᱟᱱᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)">{{cite news|last1=कृष्ण ज्ञवाली|first1=बलराम बानियाँ|title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)|url=http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|accessdate=वैशाख २५|agency=कान्तिपुर पोस्ट|publisher=कान्तिपुर पोस्ट|date=२०७१ वैशाख २५|archive-date=2014-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023050926/http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|url-status=dead}}</ref> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ '''ᱟᱱᱟᱨᱢᱚᱱᱤ''' ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ (VDC) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱨᱢᱚᱱᱤ ᱟᱨ '''ᱪᱟᱨᱯᱟᱱᱮ''' ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, '''ᱜᱚᱨᱟᱢᱚᱱᱤ''' ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱲᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ (malaria) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱗᱘.᱒᱔ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐.᱒᱑ sq mi) ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ: * '''ᱠᱚᱧᱮ:''' [[ᱚᱨᱡᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] * '''ᱥᱟᱢᱟᱝ:''' [[ᱢᱮᱪᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] * '''ᱮᱛᱚᱢ:''' ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱚᱫᱚᱥᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ * '''ᱯᱟᱪᱮ:''' [[ᱠᱚᱱᱠᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ '''᱑᱑᱖,᱑᱙᱒''' ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱬ, ᱠᱷᱮᱛᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ, ᱞᱤᱢᱵᱩ, ᱨᱟᱭ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱾ == ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱦᱤᱡᱩᱜ == ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨ (East-West Highway) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱤᱸᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱚᱰᱤ) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|refs= <ref name="mofald">{{cite web |url=https://mofald.gov.np/en |title=Local Level Profile |publisher=Ministry of Federal Affairs and Local Development |accessdate=2024-05-20}}</ref> <ref name="census2021">{{cite web |url=https://edusanjal.com/local-level/birtamode/ |title=Birtamod Municipality - Population 2021 |publisher=Edusanjal |accessdate=2024-05-20}}</ref> <ref name="official">{{cite web |url=https://birtamodmun.gov.np/ |title=Birtamode Municipality Official Website |publisher=Birtamode Municipality |accessdate=2024-05-20 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520193123/https://www.birtamodmun.gov.np/ |url-status=dead}}</ref> }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20260116141757/https://www.birtamodmun.gov.np/ ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[Category:ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] kvf83plcbh94lgvu8zsvncy7br05oen ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ 0 5255 199531 195856 2026-11-04T12:16:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199531 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|24.18|N|84.03|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 201 | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱐᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱒᱑᱒᱔ | registration_plate =JH | website = {{URL|palamu.nic.in}} | footnotes = }} :[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱾ '''ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ (ᱟᱯᱚᱫᱽᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱓᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱵᱽᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ {{coord|24.18|N|84.03|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Rajhara.html | title = Rajhara, India Page | accessdate = 2009-03-10 | last = | first = | work = Bihar | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 2012-05-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120503074024/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Rajhara.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ NH 98 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱴᱩᱸᱰᱟᱹᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=india9>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Rajhara-68440.htm | title = Rajhara | accessdate = 2009-03-10 | last = | first = | work = | publisher = india9.com | archive-date = 2011-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110407005135/http://www.india9.com/i9show/Rajhara-68440.htm | url-status = dead}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=india9/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 6gxe5vfnqnjnp4gi87r3fu2e52l93h6 ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 5470 199545 135835 2026-11-04T13:41:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199545 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ <br>Chandpur District | native_name = {{lang|bn|চাঁদপুর জেলা}} | native_name_lang = bn<!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | official_name = | type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = The Gateway Of Eastern Bengal | nicknames = | motto = | mottoes = | image_map = BD Chandpur District locator map.svg | map_caption = Location of Chandpur District in Bangladesh | image_map1 = | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location of Chandpur District in Bangladesh | coordinates = {{coord|23.2139|90.6361|region:BD|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]] | subdivision_name1 = [[Chittagong Division]] | established_title = | established_date = 1878(Mahkuma)1894(City)1984(District) | seat_type = Parliamentary seat | seat = 5 | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = 1704.06 | area_metro_km2 = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 2416018 | population_as_of = 2011 census | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_demonyms = | population_note = | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[Bangladesh_Standard_Time|BST]] | utc_offset1 = +06:00 | postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 3600 | website = | footnotes = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = }} '''ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ-ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱫᱢᱟ, ᱢᱮᱜᱷᱱᱟ, ᱟᱨ ᱰᱟᱠᱟᱛᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟᱨᱮ᱾ ==ᱥᱚᱝᱥᱩᱢᱩᱝ== ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱔.᱐᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ᱾ ==ᱦᱚᱲᱠᱚ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱩᱢᱩᱩᱝᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖,᱐᱐,᱒᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱮ ᱑᱓,᱕᱔,᱗᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱑᱒,᱔᱕,᱕᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ᱾ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱙᱙᱓.᱕᱔% ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ, ᱖.᱓᱘% ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱟᱨ ᱐.᱐᱘% ᱵᱳᱫᱫᱷᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨᱦᱚᱸ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱛᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱭᱟ ᱱᱚᱣᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛᱨᱮ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱠᱷᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱳᱭᱟᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱮᱜᱷᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱥᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱜᱷᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱢᱩᱱᱥᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱚᱨᱤᱭᱳᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱤᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱚᱫᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱷᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱜ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ== ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ. ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, ᱑᱐᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ, ᱑᱓᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱭᱚ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱟᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ== ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ #ᱠᱚᱪᱩᱭᱟ #ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ #ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱜᱚᱸᱡᱽ #ᱢᱚᱛᱞᱚᱵᱽ ᱩᱛᱟᱹᱨ #ᱢᱚᱛᱞᱚᱵᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ #ᱥᱟᱦᱚᱨᱟᱥᱛᱤ #ᱦᱟᱭᱢᱚᱪᱚᱨ #ᱦᱥᱡᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ==ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱟᱥᱚᱱᱠᱚ== ==ᱫᱩᱨᱤᱵ== ==ᱦᱟᱹᱡᱩᱜᱼᱥᱮᱱᱚᱜ== ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜᱼᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱟᱨ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱲᱚᱠ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜᱼᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱰᱷᱟᱠᱟ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟᱠᱚ== ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱡᱷᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱫᱷᱟᱱ ᱔ ᱜᱚᱱᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ, #ᱢᱮᱜᱷᱱᱟ #ᱯᱚᱫᱢᱟ #ᱰᱟᱠᱟᱛᱤᱭᱟ # ᱫᱷᱟᱱᱟᱜᱚᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ== *[[ᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ]] *[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] *[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Reflist}} ==ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ== * [https://web.archive.org/web/20190601042212/https://www.priyoshahrasti.com/ Priyo Shahrasti প্রিয় শাহরাস্তি] - চাঁদপুর থেকে প্রথম সাহিত্য মনস্ক অনলাইন পত্রিকা {{Divisions and districts of Bangladesh}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]] ryzzzkd9ja979h6501e9b84xcjax6rn ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 7023 199553 160749 2026-11-04T15:05:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199553 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_skyline = Panna Tiger Reserve 04.jpg | image_caption = [[ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱠᱮᱱ ᱜᱟᱰᱟ]] | image_map = MP Panna district map.svg | map_caption = ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱯᱟᱱᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱥᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱚᱜᱚᱨ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱯᱟᱱᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | parts_type = ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱯᱟᱣᱟᱭ ᱟᱡᱚᱭᱜᱟᱲ ᱥᱟᱦᱱᱚᱜᱚᱨ ᱜᱩᱱᱚᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨᱟ ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱰᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ | area_total_km2 = 7,135 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 1,016,520 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱖᱖.᱐᱘ % | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱐᱗ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name1 = ᱠᱷᱟᱡᱩᱨᱟᱦᱚ | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱕ (NH 75) | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = http://www.panna.nic.in/ }} '''ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱟᱨ [[ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱜᱚᱨ]] ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱱᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱱᱱᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== {{historical populations|11=᱑᱙᱐᱑|12=1,65,440|13=᱑᱙᱑᱑|14=2,07,021|15=᱑᱙᱒᱑|16=2,02,725|17=᱑᱙᱓᱑|18=2,15,137|19=᱑᱙᱔᱑|20=2,49,226|21=᱑᱙᱕᱑|22=2,59,659|23=᱑᱙᱖᱑|24=3,31,257|25=᱑᱙᱗᱑|26=4,29,077|27=᱑᱙᱘᱑|28=5,39,978|29=᱑᱙᱙᱑|30=6,87,945|31=᱒᱐᱐᱑|32=8,56,558|33=᱒᱐᱑᱑|34=10,16,520|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}} {{main|ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ}} ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱑᱙᱕᱐ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱭᱟᱥᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱯᱟᱱᱱᱟ, [[ᱡᱟᱥᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱥᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱟᱡᱟᱭᱜᱟᱲ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱫᱮᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱸᱫᱷᱭᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱒᱓° ᱔᱕' ᱟᱨ ᱒᱕° ᱑᱐' ᱠᱚᱧᱮ ᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱗᱙° ᱔᱕' ᱟᱨ ᱘᱐° ᱔᱐' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.mapsofindia.com/maps/madhyapradesh/districts/panna.htm | title =Panna district map | last = | first = | publisher = Maps of India |accessdate = 2010-08-18 }}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱨ ᱗,᱑᱓᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=india9>{{cite web | url =http://www.india9.com/i9show/Panna-District-13757.htm | title =Panna District | last = | first = | publisher =india9 | accessdate =2010-08-18 | archive-date =2011-03-12 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110312090223/http://www.india9.com/i9show/Panna-District-13757.htm | url-status =dead }}</ref> ᱠᱮᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱸᱰᱟᱣ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱭᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.panna.nic.in/| title = Panna – a city of diamonds| last = | first = | publisher = Panna district administration| accessdate = 2010-08-18| archive-date = 2010-08-20| archive-url = https://web.archive.org/web/20100820223122/http://www.panna.nic.in/| url-status = dead}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ (most backward districts) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ (Backward Regions Grant Fund) ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=September 8, 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|accessdate=September 27, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archivedate=April 5, 2012}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ (HDI) ᱨᱮ ᱔᱕ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://cseindia.org/mining/1district_madhyapradesh.htm|title=Archive copy|access-date=2019-11-26|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112202625/http://cseindia.org/mining/1district_madhyapradesh.htm|url-status=dead}}</ref> ==ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ== === ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ === ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱴ ᱥᱟᱵᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱟ,<ref name="ddws.gov.in">[http://ddws.gov.in/habquery/rep_hab_para.asp?qs=pcarwsp&stcode=17 National Habitation Survey 2003: LIST OF QUALITY AFFECTED HABITATIONS] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165957/http://ddws.gov.in/habquery/rep_hab_para.asp?qs=pcarwsp&stcode=17 |date=2011-07-21 }}</ref> ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱴ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ,<ref>[http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=3930&parenttype=B&ptype=V&button1=Submit Village Panchayat Names of AJAIGARH] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310160654/http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewpansumsql.asp?button1=submit&parenttype=b&ptype=v&selstate=3930 |date=2016-03-10 }}</ref> ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ<ref name="State elections 2008 candidates">[http://eci.nic.in/archive/Oct2008/pollupd/ac/states/s12/Acnstcand58.htm State elections 2008 candidates]</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ ᱾<ref name="State elections 2008 candidates"/> ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : * [[ᱟᱡᱟᱭᱜᱟᱲ]] * [[ᱟᱢᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] * [[ᱜᱟᱱᱳᱨ]] (ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱩᱱᱳᱨ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱱᱳᱨ)<ref name="ddws.gov.in"/> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱳᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref name="ddws.gov.in"/>) * [[ᱯᱟᱱᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱱᱱᱟ]] * [[ᱯᱟᱣᱟᱭ]] * [[ᱥᱟᱦᱱᱚᱜᱚᱨ]] * [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨᱟ]] *[[ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ]] *[[ᱰᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐,᱑᱖,᱕᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱷᱟᱨᱤ [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱢᱟᱱ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Cyprus 11,20,489 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱸᱴᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|accessdate=2011-09-30|quote=Montana 989,415|archive-date=2010-12-27|archive-url=https://archive.today/20101227010452/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱔᱒ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱑᱔᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱗᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱑᱘.᱖᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱖.᱐᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱙.᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱐.᱗᱒% ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱚᱭ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗᱒-᱙᱑% ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ <ref name=bfy/> (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱖᱐% ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱨᱮ)<ref>{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = English | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=eng | accessdate = 2011-09-28 | edition = 16th | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱗᱘,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱚ; <ref name=bfy>{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = Bagheli: A language of India | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bfy | accessdate = 2011-09-28 | edition = 16th | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas}}</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟ]], ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱱᱟᱜᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = Bharia: A language of India| url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bha | accessdate = 2011-09-28 | edition = 16th | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|2}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Geographic location |Centre = ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |Northeast = |East = [[ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = |South = [[ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = [[ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |West = |Northwest = [[ᱪᱷᱟᱛᱟᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{coord|24|43|12|N|80|10|48|E|region:IN-MP_type:adm2nd_source:kolossus-nowiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] cyxrvho2a84feiye7v7297m3berkfdu ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ 0 7215 199585 179763 2026-11-04T18:05:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199585 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ | native_name = {{lang|ar|برج خليفة}} | native_name_lang = ar | former_names = ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱫᱩᱵᱟᱭ | image = Burj Khalifa.jpg | caption = The Burj Khalifa in October 2012 | location = 1 Sheikh Mohammed bin Rashid Boulevard, [[Dubai]], [[United Arab Emirates]] | coordinates = {{coord|25|11|49.7|N|55|16|26.8|E|region:AE-DU|display=inline,title}} | start_date = 6 January 2004 | completion_date = Intended: September 2008; Revised: 2 December 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.burjkhalifa.ae/en/around-the-burj/news-detail.aspx?itemId=tcm:186-12866 |title=Archive copy |access-date=2019-12-02 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912121550/http://www.burjkhalifa.ae/en/around-the-burj/news-detail.aspx?itemId=tcm:186-12866 |url-status=dead }}</ref> | architect = [[Adrian Smith (architect)|Adrian Smith]] at [[Skidmore, Owings and Merrill|SOM]] | owner​ = Kayamkulam Bharat | cost = [[USD|USD $]] 1.5&nbsp;billion<ref name="USAtoday">{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=2 January 2010|publisher=[[USA Today]]|accessdate=4 January 2010|location=[[Dubai]]|first=Douglas|last=Stanglin}}</ref> | floor_area = {{convert|309473|m2|sqft|-2|abbr=on}}<ref name="CTBUHdb" /> | top_floor = {{convert|584.5|m|ft|0|abbr=on}} (Level 154)<ref name="CTBUHdb" /> | floor_count = 163 above ground. 154 usable [[storey|floors]]<ref name="CTBUHdb" /><ref name="Baldwin">{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|title=No more habitable floors to Burj Dubai|last=Baldwin|first=Derek|publisher=Gulfnews|date=1 May 2008|accessdate=7 January 2010|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034844/https://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|url-status=dead}}</ref><br />plus 9 maintenance levels (46 spire levels)<ref>{{cite web|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php |title=The Burj Khalifa |publisher=Glass, Steel and Stone |accessdate=8 January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100103111639/http://glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php |archivedate=3 January 2010 |df=dmy }}</ref> and 2 below-ground parking levels | highest_prev = [[Taipei 101]] | highest_start = 2008 | highest_next = | building_type = [[Mixed-use]] | architectural_style = [[Neo-futurism]] | architectural = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="CTBUHdb">{{cite web|url=http://skyscrapercenter.com/building/burj-khalifa/3 |title=Burj Khalifa – The Skyscraper Center |work=Council on Tall Buildings and Urban Habitat}}</ref> | tip = {{convert|829.8|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="CTBUHdb" /> | roof = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} | observatory = {{convert|555.7|m|ft|0|abbr=on}} (Level 148)<ref name="CTBUHdb" /> |elevator_count = 57 (55 single deck and 2 double deck), made by [[Otis Elevator Company]] | structural_engineer= [[William F. Baker (engineer)|Bill Baker]] at [[Skidmore, Owings and Merrill|SOM]]<ref>{{cite news|url=https://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|title=Engineer Bill Baker Is the King of Superstable 150-Story Structures|last=Blum|first=Andrew|publisher=Wired|date=27 November 2007|accessdate=11 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080709000340/http://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|archive-date=9 July 2008|url-status=dead}}</ref> | main_contractor = {{plainlist| *[[Samsung C&T Corporation]], [[Besix]] and [[Arabtec]] *Supervision Consultant Engineer & Architect of Record [[Hyder Consulting]] *Construction Project Manager [[Turner Construction]] *[[Grocon]]<ref name="Contractors">{{cite web|url=http://www.designbuild-network.com/projects/burj/|title=Burj Dubai (Dubai Tower) and Dubai Mall, United Arab Emirates|publisher=designbuild-network.com|accessdate=23 March 2009}}</ref> *Planning [[Bauer AG]] and Middle East Foundations<ref name="Contractors" /> *Lift contractor [[Otis Elevator Company|Otis]]<ref name="Contractors" /> *VT consultant [[Lerch Bates]]<ref name="Contractors" /> }} | url = {{URL|www.burjkhalifa.ae}} | material = Glass, steel, aluminium, reinforced concrete | opened = 4 January 2010<ref name="opening" /> | Status = Complete | developer = [[Emaar Properties]]<ref name="CTBUHdb" /> }} '''ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ''' (ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ برج خليفة‎‎, ) ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱫᱩᱵᱟᱭ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱚᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱘᱒᱙.᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱗᱒᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱾ ᱟᱱᱴᱤᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱘᱒᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱗᱑᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref> name="CTBUHdb">{{cite web|url=http://skyscrapercenter.com/building/burj-khalifa/3 |title=Burj Khalifa – The Skyscraper Center |work=Council on Tall Buildings and Urban Habitat}}</ref><ref> name="DubaiOneInauguration" </ref> ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮᱱᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟ,ᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱫᱩᱵᱟᱭ''' ᱾ [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱢᱠᱮ [[ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ ᱵᱤᱱ ᱡᱟᱭᱮᱫ ᱚᱞ ᱱᱟᱦᱭᱟᱫᱽ]] ᱧᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ '''ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="USAtoday">{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=2 January 2010|newspaper=[[USA Today]]|accessdate=4 January 2010|location=[[Dubai]]|first=Douglas|last=Stanglin}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱤᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱫᱽᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱢᱤᱛᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱣᱤᱞᱤᱥ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱨᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱯᱴ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱟᱞᱮᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱯᱷ᱾ᱥᱤᱭᱟᱞᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref> name="opening">{{cite news|url=http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471 |title=Official Opening of Iconic Burj Dubai Announced |newspaper=Gulfnews |date=4 November 2009 |accessdate=4 November 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091106052129/http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471 |archivedate=6 November 2009 }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8439618.stm|title=World's tallest building opens in Dubai |date=4 January 2010|work=BBC News |accessdate=4 January 2010}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{convert|2|km2|acre|-1|abbr=on|adj=on}} ᱡᱟᱜᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱜᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱤᱫᱽᱢᱚᱨ, ᱩᱣᱤᱝᱜᱽᱥ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱞᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱩᱛ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱫᱽᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱢᱤᱛᱷ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱞ ᱵᱟᱠᱮᱨ ᱾ <ref> name="Record High">{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=361|title=Burj Dubai reaches a record high|publisher=[[Emaar Properties]]|date=21 July 2007|accessdate=24 November 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110710184915/http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=361|archivedate=10 July 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.architectmagazine.com/industry-news.asp?sectionID=1006&articleID=385534|title=Adrian Smith Leaves SOM, Longtime Skidmore partner bucks retirement to start new firm|last=Keegan|first=Edward|publisher=ArchitectOnline|date=15 October 2006|accessdate=23 March 2009}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚ ᱠᱚᱱᱴᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱥᱩᱝ ᱾ <ref>name="SkyscraperPage">{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|title=Burj Dubai, Dubai&nbsp;– SkyscraperPage.com|publisher=SkyscraperPage|accessdate=23 March 2009|archive-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504144220/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website|http://www.burjdubai.com}} * {{cite web |url= http://www.structuremag.org/wp-content/uploads/2014/09/SF-Wind-Engineering-Burj-Dubai-Tower-June-061.pdf |title= The Burj Dubai Tower Wind Engineering |access-date= 2019-12-03 |archive-date= 2023-12-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231208072751/http://www.structuremag.org/wp-content/uploads/2014/09/SF-Wind-Engineering-Burj-Dubai-Tower-June-061.pdf |url-status= dead }}&nbsp;(597&nbsp;KB) (''Structure'' magazine, June 2006) * {{cite web |url= http://ikb.edu.pl/jacek.wdowicki/Pliki/materialy/dydaktyka/budynki_wysokie/dyplom/budynki/burj%20dubai%20tower/Irw05.pdf |title= The Wind Engineering of the Burj Dubai Tower |url-status= bot: unknown |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170914220438/http://ikb.edu.pl/jacek.wdowicki/Pliki/materialy/dydaktyka/budynki_wysokie/dyplom/budynki/burj%20dubai%20tower/Irw05.pdf |archivedate= 14 September 2017 |df= dmy-all }}&nbsp;(620&nbsp;KB) (Irwin et al., November 2006) * BBC reports: [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/8438857.stm Burj Khalifa opening], with video and links; [https://www.bbc.co.uk/news/world-20526216 Maintaining the world's tallest building] qfd4dfrlsasd4psafo0jlwheya8pglt ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ 0 8317 199588 44175 2026-11-04T18:26:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199588 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ]] ᱡᱮᱞᱟ ᱚᱦᱚᱨᱟᱯᱚᱫᱟ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨ-ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟ.ᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟ.ᱛᱭᱟ.ᱣᱻᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟ.ᱛᱭᱟ.ᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝᱻᱟᱜ ᱥᱟᱭᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱵᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱛᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱷᱟ.ᱨᱱᱤ ᱢᱟᱱᱛᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱫᱤᱵᱤ ᱛᱷᱟᱱ; ᱳᱫᱽᱨᱟᱠᱷ,ᱥᱨᱤᱦᱚᱴᱴᱚ,ᱯᱩᱢᱟᱠᱳᱴᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱫᱽᱨᱟᱠᱷ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱰᱚ. [[ᱦᱚᱨᱮᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱵ]] ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name=ଭଦ୍ରାକାଳୀ>{{cite journal|last=Chand|first=Dr. Soma|title=Bhadrakali : A Complete Study|journal=Orissa Review|date=1 September 2009|page=126|pages=|url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/September/engpdf/126-131.pdf|accessdate=10 September 2016}}</ref> ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱵᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ; ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିପୀଠଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: [[ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ|ᱡᱷᱚᱝᱠᱚᱰ ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱪᱚᱸᱰᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱪᱚᱸᱰᱤ]], [[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ]], [[ᱠᱤᱪᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ|ᱠᱷᱤᱪᱤᱸᱜᱚᱨ ᱠᱤᱪᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨᱤ]], [[ᱪᱚᱨᱪᱤᱠᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱠᱤᱨᱚ ᱪᱚᱨᱪᱤᱠᱟ]], [[ᱠᱟᱠᱚᱴᱚᱯᱩᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱲᱟ|ᱠᱟᱠᱚᱴᱚᱯᱩᱨᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱲᱚᱞᱟ]] [[ᱵᱤᱢᱚᱲᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ|ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱢᱚᱲᱟ ᱯᱤᱴᱷᱚ]], [[ᱵᱤᱨᱚᱡᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ|ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱚᱡᱟ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱥᱚᱢᱚᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ|ᱥᱚᱢᱚᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱚᱲᱤ]] ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ [[ᱥᱤᱵᱚ]] ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref name=ଭଦ୍ରାକାଳୀ/> ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱯᱟ.ᱛᱭᱟ.ᱣᱻᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ]] ᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱟᱱ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱪᱟ.ᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱟ.ᱯᱩᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ]]ᱻᱭᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱟ.ᱯᱩᱫ ᱠᱮᱭᱟ, ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱰ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ [[ᱥᱟᱲᱚᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱮᱱ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱯᱮ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱚᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱭᱟ, ᱛᱚᱵᱮ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ]] ᱫᱚᱭ ᱟᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱣ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱨᱟ. ᱫᱚ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱲᱮ ᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟ.ᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱟᱝ ᱮᱱᱟᱡ ᱡᱚᱝ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ '''ᱟᱦᱟᱨᱯᱚᱫᱟ''' ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱲᱚᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ ᱜᱚᱸᱰᱚ'' ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱑᱙᱕᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱚᱲ ᱯᱟᱛᱭᱟ.ᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱵᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱱᱰᱚᱵᱚ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱪᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱢᱮᱜᱷᱟᱥᱚᱱ''' ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ]] ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱰᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=ମେଘାସନ>{{cite news|last=ପଣ୍ଡା|first=ହରିହର|title=ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଓଡ଼ିଶା: ଭଦ୍ରକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈବ ପୀଠ: ବାବା ଆଖଣ୍ଡଳ ମଣି|url=http://odishatime.com/odiya/%E0%AC%85%E0%AC%A8%E0%AD%8D%E0%AC%A4%E0%AC%B0%E0%AC%99%E0%AD%8D%E0%AC%97-%E0%AC%93%E0%AD%9C%E0%AC%BF%E0%AC%B6%E0%AC%BE-%E0%AC%AD%E0%AC%A6%E0%AD%8D%E0%AC%B0%E0%AC%95%E0%AC%B0-%E0%AC%AA%E0%AD%8D/|accessdate=14 September 2016|newspaper=ଓଡ଼ିଶା ଟାଇମ୍|date=27 October 2015}}</ref> ᱥᱮᱫᱟᱭ '''ᱛᱟᱯᱚᱥ ᱵᱟᱵᱟ''' ᱧᱩᱢ ᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱨᱩ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱲᱤ]] ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱢᱮᱱᱟᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱤᱵᱤᱻᱟᱜ ᱞᱮᱝᱜᱟ ᱱᱩᱱᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱣᱟ ᱥᱮᱛᱮᱧ ᱤᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱥᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱤᱨ (ଶାଳବଣ) ᱛᱮ ᱞᱤᱝᱜᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱲᱚᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭ ᱜᱩᱨᱩ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱧᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ '''ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱵᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱛᱮ ᱫᱤᱵᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== *[https://web.archive.org/web/20220801185936/https://www.india9.com/i9show/Bhadrakali-Temple-63409.htm info about Bhadrakali] {{Shakti temples in Orissa}} {{coord missing|Odisha}} [[Category:Hindu temples in Bhadrak district]] {{india-hindu-temple-stub}} f1cnknntza0wq4qndlqfnsppf1fq9oi ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱴᱤᱥᱚᱱ 0 8644 199559 45696 2026-11-04T15:36:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199559 wikitext text/x-wiki ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ| ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱣ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱣ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭ ᱜᱟᱶ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱣᱱᱤ ᱠᱚᱠᱲᱟᱡᱷᱟᱲ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱴᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱠᱲᱟᱡᱷᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Fakiragram-Junction-Railway-Station-67181.htm | title = Fakiragram Junction Railway Station | publisher = india9 | accessdate = 10 December 2011 | archive-date = 29 May 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120529004236/http://www.india9.com/i9show/Fakiragram-Junction-Railway-Station-67181.htm | url-status = dead}}</ref>| ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱹᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ, ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱚᱠᱜᱚᱧᱡᱽ- ᱟᱢᱤᱱᱜᱟᱶ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱵᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱟᱢ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱴᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ| ᱚᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱦᱚᱱ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ<ref>{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=TPB5RTODBJAC&pg=PA175&lpg=PA175&dq=Amingaon+railway+opened&source=bl&ots=6e9-7fUKvA&sig=dmGjMZQg2rY4HMAOSQeU-DqpW_Y&hl=en&sa=X&ei=xHmPUeP_O4T9rAeEioDoAw&ved=0CDIQ6AEwATgU#v=onepage&q=Amingaon%20railway%20opened&f=false |title = India's Railway History: A Research Handbook |work= page 175, table 6-3|last= John Hurd and Ian J.Kerr|publisher= Koninklijke Brill NV, Leien, The Netherlands|isbn = 978-90-04-23003-3 |accessdate = 12 May 2013}}</ref> | ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱚᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱟᱞ, ᱵᱤᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱢ ᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱥᱴᱟ, ᱛᱤᱥᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱜᱤᱛᱟᱞ ᱫᱚᱦᱟ, ᱜᱤᱛᱟᱞ ᱫᱚᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱞᱚᱠ ᱜᱚᱧᱡᱽ, ᱜᱚᱞᱚᱠ ᱜᱚᱧᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨᱤᱚᱜᱽᱨᱟᱢ<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-inter.html |title = Geography – International |publisher=IRFCA| accessdate = 10 December 2011}}</ref>| ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱦᱤᱸᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ| ᱥᱤᱧᱚᱴ᱾ᱭᱟᱹ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱜᱚᱧᱡᱽ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ| ᱯᱦᱚᱠᱤᱨᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱹᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html|title = India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri | publisher= IRFCA|accessdate = 12 November 2011}}</ref>| ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱹᱞ ᱴᱤᱥᱚᱱ]] 0pzagtnap37quopyds988tvgq3a9srh ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ 0 9926 199532 131809 2026-11-04T12:16:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199532 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | photo = Maa Chhinnamasta Temple.jpg | photo_width = | photo_caption = ᱢᱟᱸ ᱪᱷᱤᱱᱱᱟᱢᱟᱥᱛᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | map = India Jharkhand | map_width = | map_label = ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | coordinates = {{coord|23|37|55|N|85|42|40|E|type:waterbody_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | location = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | type = | elevation = ᱓᱔᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ | height = ᱙.᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐ ᱯᱷᱤᱴ) | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | watercourse = ᱵᱷᱮᱰᱟ ᱱᱟᱹᱭ | average_flow = | world_rank = }} '''ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱸ ᱪᱷᱤᱱᱱᱟᱢᱟᱥᱛᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱼ ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱭᱚᱡᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ {{coord|23.632|N|85.711|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱰᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱫᱩᱞ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=india9>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/Rajrappa-Falls-58836.htm |title = Rajrappa Falls |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-20 |archive-date = 2011-06-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606023125/http://www.india9.com/i9show/Rajrappa-Falls-58836.htm |url-status = dead }}</ref> ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱹᱲᱤ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=ramgarh>{{cite web |url = http://www.ramgarh.nic.in/RajrappaTemple.htm |title = Rajrappa temple |publisher = Ramgarh district administration |accessdate = 2010-04-20 |archive-date = 2010-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101027042122/http://www.ramgarh.nic.in/RajrappaTemple.htm |url-status = dead }}</ref> [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ,<ref name=hazaribagh>{{cite web|url =http://hazaribag.nic.in/pages/rajrappa.htm | title = Rajrappa |publisher = Hazaribagh district administration |accessdate = 2010-04-20 }}</ref> [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=india9/> ===ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ=== [[File:Near Rajrappa falls Ramgarh Jharkhand India.jpg|left|thumb|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱷᱤᱰᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ]] ᱵᱷᱤᱰᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱙.᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱤᱥᱤᱴᱚᱨ (Visitors) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱡᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name=india9/><ref name=book_kishore>{{cite book|last=Dr. B.R. Kishore|first=Dr. Shiv Sharma|title=India - A Travel Guide|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd|isbn=9788128400674|pages=301|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&pg=PA301&dq=harihar+dham&hl=en&sa=X&ei=qLNYT6G3JcPRrQeFuKCADA&redir_esc=y#v=onepage&q=harihar%20dham&f=false}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ== ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱰᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱸ ᱪᱷᱤᱱᱱᱟᱢᱟᱥᱛᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱰᱮ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== *DAV ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ * *[[ᱥᱚᱨᱚᱥᱚᱣᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱷᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱷᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] (SVM) ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ *ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ * * ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{external media | align=right | width=350px | video1= [https://www.youtube.com/watch?v=BglJQF5VHT8&feature=relmfu Rajrappa or Chhinnamasta temple] | video2=[https://www.youtube.com/watch?v=7FrLwqAakRY Floods at Rajrappa] }} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ}} {{ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱴᱤ}} {{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱴᱚᱯᱤᱠ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] 2s5lygnl8912p2ebwdxu3agjnu1xt73 ᱩᱥᱨᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ 0 10187 199537 197816 2026-11-04T13:06:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199537 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox waterfall | name = ᱩᱥᱨᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | photo = Ushri falls.JPG | photo_width = | photo_caption = ᱩᱥᱨᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | map = India Jharkhand | map_width = | map_label = ᱩᱥᱨᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | coordinates = {{coord|24|5|47|N|86|22|14|E|type:waterbody_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | location = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | type = | elevation = {{convert|288|m}} | height = {{convert|12|m}} | height_longest = | number_drops = ᱓ | width = | average_width = | watercourse = ᱩᱥᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ | average_flow = | world_rank = }} '''ᱩᱥᱨᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=official_tourism/><ref name=envis>{{cite web|title=Jharkhand Fast Facts|url=http://scstsenvis.nic.in/envis/new_page_44.htm|work=Jharkhand|publisher=Envis Centre on Ecotourism, Govt of India|accessdate=7 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207172820/http://scstsenvis.nic.in/envis/new_page_44.htm|archive-date=7 February 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name=book_kishore>{{cite book|last=Dr. B.R. Kishore|first=Dr. Shiv Sharma|title=India - A Travel Guide|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd|isbn=9788128400674|pages=302|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&pg=PA301&dq=harihar+dham&hl=en&sa=X&ei=qLNYT6G3JcPRrQeFuKCADA&redir_esc=y#v=onepage&q=harihar%20dham&f=false}}</ref> ᱩᱥᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ "ᱢᱚᱡᱽ ᱥᱟᱫᱟᱱ" ᱾ ==ᱞᱮᱠᱟᱱ== ᱩᱥᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱤᱡ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱢᱤᱫ Sharp gorge ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱᱟ ᱾ ᱩᱥᱨᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=sulekha>{{cite web |url =http://travel.sulekha.com/giridih-attractions.htm |title =Giridih attractions |publisher =sulekha.com |accessdate =2010-04-17 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱷᱤᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱯᱳᱞᱤᱥᱮᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱚᱴᱮᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱪᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱣᱟᱨ ᱵᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱰᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱯᱟᱥᱛᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨᱛᱮᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ, ᱠᱮᱪ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱩᱞᱛᱟᱹ ᱯᱩᱞᱛᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ gorge ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=_cpRaJdVrdIC&pg=PA123&lpg=PA123&dq=Usri+River&source=bl&ots=FWqn30gKN1&sig=aPIPgKq5Ym_VYxZq34h7mUzbndI&hl=en&ei=sSjNS43aJ8e8rAemo5mNAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAUQ6AEwADgU#v=onepage&q=Usri%20River&f=false | title = Perspectives in geomorphology, Volume 1 By Hari Shanker Sharma |publisher = Google Books |accessdate = 2010-04-17 }}</ref> ᱠᱷᱟᱱᱰᱚᱞᱤ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱥᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=parkfee>{{cite news|title=Ire over park entry fee|url=http://www.telegraphindia.com/1080110/jsp/jharkhand/story_8764248.jsp|accessdate=9 March 2012|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)]]|date=January 10, 2008}}</ref><ref name=prasad>{{cite journal|last=Prasad|first=Basudeo|title=Sustainable eco-tourism development: A case study of Jharkhand state|journal=Spectrum|date=1 January 2009|volume=1|issue=1|pages=62|url=http://www.environmentportal.in/feature-article/sustainable-eco-tourism-development-case-study-jharkhand-state|accessdate=6 April 2012|archive-date=23 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523204635/http://www.environmentportal.in/content/306274/sustainable-eco-tourism-development-a-case-study-of-jharkhand-state/|url-status=dead}}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱩᱥᱨᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱴᱩᱸᱰᱤ ᱰᱥᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘ᱹ᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=book_kishore/> ᱴᱮᱠᱥᱤ, ᱡᱤᱯᱷ ᱟᱴ ᱳᱴᱚᱼᱨᱤᱨᱠᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=official_tourism>{{cite web|title=Giridih Tourism|url=http://giridih.nic.in/tourism.html|publisher=Official Website of Giridih|accessdate=7 March 2012}}</ref><ref name=sulekha/><ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Usri-Falls-41845.htm |title =Usri Falls |publisher =india9.com |accessdate =2010-04-20 |archive-date =9 June 2020 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200609065844/https://www.india9.com/i9show/Usri-Falls-41845.htm |url-status =dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist|2}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{external media | width=350px | image1=[http://giridih.nic.in/images/giridih-usri-falls-ii.jpeg Picture of Usri Falls], from [http://giridih.nic.in/tourism.html here] ''retrieved 8.03.2012'' | image2=[http://www.meriyatrra.com/photos/images/usri-falls.jpg Picture2 of Usri Falls], from [http://www.meriyatrra.com/travel-places/usri-falls.html here] ''retrieved 8.03.2012'' | image3=[http://lh4.ggpht.com/-_BwnaHJtruw/TBdK8yAd27I/AAAAAAAADNQ/fbDU04FTTxs/IMG_0261.JPG Picture3 of Usri Falls], from [https://picasaweb.google.com/lh/photo/-NjNO0LoS92nKilnEwKFaQ here] ''retrieved 8.03.2012'' }} {{external media | width=350px | video1=[https://www.youtube.com/watch?v=psXsqWZ-FFQ Video of Usri Falls Giridih Jharkhand] | video2=[https://www.youtube.com/watch?v=bxD6T3M-7u0 Video of Usri Falls by Dept. of Tourism, Govt of Jharkhand] }} {{Hydrography of Jharkhand}} {{ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱴᱤ}} {{North Chotanagpur Division topics}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] {{Jharkhand-geo-stub}} bcjbhx9f10uec387oqt45cpzjoliybl ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ 0 12932 199550 191307 2026-11-04T13:56:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199550 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ | native_name = ''{{lang|cs|Česká republika}}'' | common_name = ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ | linking_name = the Czech Republic<!--to link to "[Topic] of the Czech Republic" articles--> | image_flag = Flag of the Czech Republic.svg | image_coat = Coat of arms of the Czech Republic.svg | image_map = EU-Czechia.svg | map_caption = {{map_caption |countryprefix=the |location_color=ᱰᱤᱯ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ |region=Europe |region_color=ᱰᱤᱯ ᱫᱷᱩᱱᱫ |subregion=the European Union |subregion_color=ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ |legend=EU-Czechia.svg}} | image_map2 = Czech Republic - Location Map (2013) - CZE - UNOCHA.svg | national_motto = {{native phrase|cs|"[[Truth prevails|Pravda vítězí]]"|italics=off}}<br/>{{small|"ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ"}} | national_anthem = {{vunblist |{{native phrase|cs|[[Kde domov můj?]]|nolink=yes}} |{{raise|0.35em|{{small|''ᱤᱧᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱠᱟᱨᱮ?''}}&nbsp;{{lower|0.2em|<sup>ᱠ</sup>}}}} |{{center|[[File:Czech anthem.ogg]]}} }} | official_languages = [[ᱪᱮᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱮᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |title=Czech language |work=Czech Republic – Official website |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Czech Republic)|Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic]] |accessdate=14 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106000422/http://www.czech.cz/en/67019-czech-language |archive-date=6 November 2011 |অকার্যকর-ইউআরএল=হ্যাঁ }}</ref> | languages_type = {{raise|0.3em |{{nobold|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ<ref name="languages">Citizens belonging to minorities, which traditionally and on long-term basis live within the territory of the Czech Republic, enjoy the right to use their language in communication with authorities and in front of the courts of law (for the list of recognized minorities see [http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic], Belorussian and Vietnamese since 4 July 2013, see [http://zpravy.idnes.cz/vietnamci-oficialni-narodnostni-mensinou-fiq-/domaci.aspx?c=A130703_133019_domaci_jj Česko má nové oficiální národnostní menšiny. Vietnamce a Bělorusy]). The article 25 of the Czech [[Charter of Fundamental Rights and Basic Freedoms]] ensures right of the national and ethnic minorities for education and communication with authorities in their own language. Act No. 500/2004 Coll. (''The Administrative Rule'') in its paragraph 16 (4) (''Procedural Language'') ensures, that a citizen of the Czech Republic, who belongs to a national or an ethnic minority, which traditionally and on long-term basis lives within the territory of the Czech Republic, have right to address an administrative agency and proceed before it in the language of the minority. In the case that the administrative agency doesn't have an employee with knowledge of the language, the agency is bound to obtain a translator at the agency's own expense. According to Act No. 273/2001 (''About The Rights of Members of Minorities'') paragraph 9 (''The right to use language of a national minority in dealing with authorities and in front of the courts of law'') the same applies for the members of national minorities also in front of the courts of law.</ref><ref>Slovak language may be considered an official language in the Czech Republic under certain circumstances, which is defined by several laws – e.g. law 500/2004, 337/1992. Source: http://portal.gov.cz. Cited: "Například Správní řád (zákon č. 500/2004 Sb.) stanovuje: "V řízení se jedná a písemnosti se vyhotovují v českém jazyce. Účastníci řízení mohou jednat a písemnosti mohou být předkládány i v jazyce slovenském&nbsp;..." (§16, odstavec 1). Zákon o správě daní a poplatků (337/1992 Sb.) "Úřední jazyk: Před správcem daně se jedná v jazyce českém nebo slovenském. Veškerá písemná podání se předkládají v češtině nebo slovenštině&nbsp;..." (§ 3, odstavec 1). http://portal.gov.cz</ref>}} }} | languages = {{collapsible list |titlestyle=background:none;text-align:left;font-weight:normal; |title=ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ |[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ]] |[[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]] |[[ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱳᱞᱤᱥ]] |[[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥᱤᱭᱚ]] |[[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱚ]] |[[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱨᱤᱠ]] |[[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱚ]] |[[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]] |[[ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱩᱥ]] |[[ᱨᱩᱥᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱩᱥᱟᱱ]] |[[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱚ]] |[[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ]] }} | demonym = [[ᱪᱮᱠ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱪᱮᱠᱥ]] | ethnic_groups = {{vunblist | ᱖᱔.᱓% [[ᱪᱮᱠ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱪᱮᱠ]] | ᱒᱕.᱓% ᱵᱟᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ | ᱕.᱐% [[ᱢᱳᱨᱟᱵᱷᱤᱭᱚ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱢᱳᱨᱟᱵᱷᱤᱭᱚ]] | ᱑.᱔% [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ]] | ᱐.᱔% [[Poles]] }} | ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱔<ref>{{cite web|title=Czech Republic Population 2014|url=http://worldpopulationreview.com/countries/czech-republic-population/|publisher=World Population Review|সংগ্রহের-তারিখ=2014-04-14|access-date=2020-09-06|archive-date=2020-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416062045/https://worldpopulationreview.com/countries/czech-republic-population/|url-status=dead}}</ref> | religion = {{vunblist |{{longitem|style=line-height:1.15em|᱘᱐% ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ}} |᱑᱐.᱓% [[ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ]]}} | capital = {{Coat of arms|ᱯᱨᱟᱜᱽ}} | latd=50 |latm=05 |latNS=N |longd=14 |longm=28 |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ]] | leader_title1 = [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ |ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ]] | leader_name1 = [[ᱢᱤᱞᱳᱥ ᱡᱮᱢᱟᱱ]] leader_title2 = [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | leader_name2 = [[ᱟᱸᱱᱫᱨᱮ ᱵᱟᱵᱤᱥ]] | legislature = [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ]] | upper_house = [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ|ᱥᱮᱱᱮᱴ]] | lower_house = [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ|ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ]] | sovereignty_type = [[ᱪᱮᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|ᱵᱮᱱᱟᱣ]] | established_event1 = {{nowrap|[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|Duchy of Bohemia]]}} | established_date1 = [[Circa|ᱥᱤ.]] ᱘᱗᱐ | established_event2 = [[ᱵᱳᱦᱮᱢᱤᱭᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ]] | established_date2 = ᱑᱑᱙᱘ | established_event3 = [[ᱪᱮᱠᱳᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] | established_date3 = ᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱘ | established_event4 = {{nowrap|[[ᱪᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]]}} | established_date4 = ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱙ | established_event5 = [[ᱪᱮᱠᱳᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱪᱟᱵᱟ|ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] | established_date5 = ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱓ |established_event6 = {{nowrap|[[᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ|ᱥᱮᱞᱮᱫ]] [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]]}} |established_date6 = ᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔ | EUseats = ᱒᱔ | area_rank = ᱑᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ | area_magnitude = 1_E10 | area_km2 = 78866 | area_sq_mi = 30450 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ᱒ | population_estimate = ᱑᱐,᱕᱑᱓,᱒᱐᱙<ref>{{cite web |title=Population |url=http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |publisher=Czech Statistical Office |date=19 October 2012 |সংগ্রহের-তারিখ=19 December 2012 |আর্কাইভের-ইউআরএল=https://web.archive.org/web/20140331091537/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |আর্কাইভের-তারিখ=৩১ মার্চ ২০১৪ |অকার্যকর-ইউআরএল=হ্যাঁ |access-date=6 September 2020 |archive-date=31 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331091537/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |url-status=dead }}</ref> | population_estimate_year = ᱥᱮᱯ ᱒᱐᱑᱒ | population_estimate_rank = ᱘᱑ ᱟᱱᱟᱜ | population_census = ᱑᱐,᱔᱓᱖,᱕᱖᱐<ref>[http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls Census of Population and Housing 2011: Basic final results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116234400/http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls |date=2013-01-16 }}. [http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home Czech Statistical Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129060510/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=2011-01-29 }}. Retrieved on 19 December 2012.</ref> | population_census_year = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = ᱑᱓᱔ | population_density_sq_mi = 341 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ᱘᱔ ᱟᱱᱟᱜ | GDP_PPP_year = ᱒᱐᱑᱔ | GDP_PPP = $᱒᱙᱕.᱕᱙᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=26&pr.y=13&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=935&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Czech Republic |publisher=International Monetary Fund |সংগ্রহের-তারিখ=26 April 2014}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $᱒᱘,᱐᱘᱖<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $᱑᱙᱘.᱕᱓᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ᱒᱐᱑᱔ | GDP_nominal_per_capita = $᱑᱘,᱘᱔᱖<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = ᱒᱐᱑᱒ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = ᱒᱔.᱙ <!--number only--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC) |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12 |publisher=Eurostat Data Explorer |সংগ্রহের-তারিখ=13 August 2013}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ᱒᱐᱑᱓<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = ᱛᱷᱤᱨ <!--ᱰᱷᱮᱨ/ᱠᱚᱢ/ᱛᱷᱤᱨ--> | HDI = ᱐.᱘᱗᱓ <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/CZE.html |title=Human Development Report 2011 |year=2011 |publisher=United Nations |সংগ্রহের-তারিখ=5 November 2011 |আর্কাইভের-ইউআরএল=https://web.archive.org/web/20130603071901/http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/CZE.html |আর্কাইভের-তারিখ=৩ জুন ২০১৩ |অকার্যকর-ইউআরএল=হ্যাঁ }}</ref> | HDI_rank = ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ | currency = [[ᱪᱮᱠ ᱠᱳᱨᱩᱱᱟ]] | currency_code = ᱥᱤᱡᱮᱴᱠᱮ | time_zone = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ|ᱥᱤᱤᱴᱤ]] | utc_offset = +᱑ | time_zone_DST = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱚᱠᱛᱚ|ᱥᱤᱤᱮᱥᱴᱤ]] | utc_offset_DST = +᱒ | drives_on = ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ | calling_code = [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ|+᱔᱒᱐]]<sup>ᱡ</sup> | cctld = [[.ᱥᱤᱡᱮᱴ]]<sup>ᱢ</sup> | footnote_ᱠ = [[ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱩᱠᱞᱤ|ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱩᱠᱞᱤ]], ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜᱼᱟ "ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ"। <!--ORPHANED: 30 June 2010 (see {{Wayback |date=20101114043947 |url=http://www.czso.cz/eng/csu.nsf/informace/aoby091310.doc |title=Population changes}}).--> <!--ORPHANED: Rank based on 2009 IMF data.--> | footnote_ᱡ = ᱠᱳᱰ ᱔᱒ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ [[ᱥᱞᱳᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ | footnote_ᱢ = [[.ᱤᱤᱣ]] ᱦᱚᱸ, ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱮᱫᱟ। | patron_saint = }} '''ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ''' ([[ᱪᱮᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱮᱠ]] : Česká republika ''ᱪᱮᱥᱠᱟ ᱨᱤᱯᱩᱵᱽᱞᱤᱠᱟ'') ᱛᱟᱞᱟ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱗᱘,᱘᱖᱖ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱓᱐,᱔᱕᱐ sq ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱟᱜᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱨᱚᱱᱳ, ᱳᱥᱛᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱳᱞᱳᱢᱳᱠ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱡᱮᱭᱤᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Czech Republic|ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ}} * [https://web.archive.org/web/20140914000132/http://www.czech.cz/en/ Czech Republic]. * [https://web.archive.org/web/20200930014049/http://www.archeolog.cz/encyklopedie/keltove-kelt-keltske/ History of Celts] * [http://www1.ceses.cuni.cz/benacek/hist%20kniha2.pdf History of Czech Economic and Political Alignments Viewed as a Transition] ; ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ * [http://www.vlada.cz/en/ Governmental website]. * [http://www.hrad.cz/en/ Presidential website]. * [http://portal.gov.cz/portal/obcan/ Portal of the Public Administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812061745/http://portal.gov.cz/portal/obcan/ |date=2012-08-12 }}. * [http://www.senat.cz/index-eng.php Senate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619200956/http://www.senat.cz/index-eng.php |date=2006-06-19 }}. * [https://web.archive.org/web/20081210080250/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/czech-republic.html Chief of State and Cabinet Members]. ; ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ *{{CIA World Factbook link|ez|Czech Republic}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ez/ Czech Republic] information from the [[United States Department of State]]. * [http://www.loc.gov/rr/international/european/czechr/cz.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]]. * [https://web.archive.org/web/20080828073616/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/czechrepublic.htm Czech Republic] at ''UCB Libraries GovPubs''. *{{dmoz|Regional/Europe/Czech_Republic}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17220018 Czech Republic profile] from the [[BBC News]] *{{Wikiatlas|the Czech Republic}} *{{osmrelation-inline|51684}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CZ Key Development Forecasts for the Czech Republic] from [[International Futures]] ; ᱰᱚᱜᱚᱨ * [http://www.praguepost.com/ The Prague Post]. * [http://aktualne.centrum.cz/czechnews/ CzechNews]. * [http://www.ceskenoviny.cz/news/ Czech News Agency News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311233917/http://www.ceskenoviny.cz/news/ |date=2021-03-11 }}. * [http://praguemonitor.com/ Prague Daily Monitor]. * [http://www.radio.cz/en/ Radio Prague] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112092949/http://www.radio.cz/en/ |date=2017-11-12 }}. ; ᱮᱞᱠᱷᱟ * [http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home Czech Statistical Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129060510/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=2011-01-29 }}. ;ᱵᱮᱯᱟᱨ *[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/CZE/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Czech Republic] ; ᱫᱟᱨᱟᱱ * [http://www.czechtourism.com/Homepage.aspx?lang=en-GB&selectedculture=en-US Czech Tourism] Official travel site of the Czech Republic. * [https://web.archive.org/web/20141019054702/http://www.kct.cz/cms/czech-tourist-klub-kct Czech tourist club Official webpage] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== e3o5km440nres084yj7zk21j8cpif2c ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13786 199535 197923 2026-11-04T12:42:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199535 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ᱨᱩᱥᱤᱱ |nativename = {{lang|rue|русинськый язык; руски язик}}<br>{{transl|rue|rusîns'kyj jazyk; ruski jazik}} |ethnicity = [[:en:Rusyns|ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] |speakers = ᱖᱒᱓,᱕᱐᱐ (᱓᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱖) |date = |minority = [[File:Flag of Czech Republic.svg|22x20px]] [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]]<br>[[File:Flag of Hungary.svg|22x20px]] [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |title=Implementation of the Charter in Hungary |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|access-date=16 June 2014|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|archive-date=27 February 2014}}</ref><br>[[File:Flag of Poland.svg|22x20px]] [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]]<ref>{{cite web|url=http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/13148/I_RAPORT__Europejska_karta_jezykow_regionalnych_lub_mniejszosciowych.pdf |title= I Raport dla Sekretarza Rady Europy z realizacji przez Rzeczpospolitą Polską postanowień ''Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych'' |access-date=28 April 2019|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701233021/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/13148/I_RAPORT__Europejska_karta_jezykow_regionalnych_lub_mniejszosciowych.pdf|archive-date=1 July 2014}}</ref><br>[[File:Flag of Serbia.svg|22x20px]] [[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite web|url=http://www.skupstinavojvodine.gov.rs/?s=aktAPV001&j=EN|title=The Statue of the Autonomous Province of Vojvodina, Serbia|publisher=Skupstinavojvodine.gov.rs|access-date=2012-08-07}}</ref><br>[[File:Flag of Slovakia.svg|22x20px]] [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] |ref = e18 |speakers2 = ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱦᱚᱲᱮᱞ: {{sigfig|70,374|2}}. ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥᱴᱤᱠ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<br>[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] &ndash; ᱓᱓,᱔᱘᱒<ref>{{cite web |url=http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf |title=Population and Housing Census 2011: Table 11. Resident population by nationality &ndash; 2011, 2001, 1991 |author=Statistical Office of the Slovak Republic |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |access-date=22 March 2012 |archive-date=17 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417151247/http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf |url-status=dead }}</ref><br>[[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]] &ndash; ᱑᱕,᱖᱒᱖<ref>{{cite web |url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/eSn31.pdf |title=Final results of the census 2002 |author=Republic of Serbia, Republic Statistical Office |date=24 December 2002 |access-date=16 December 2010 |url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306111312/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/eSn31.pdf |archive-date=6 March 2009 |df=dmy-all }}</ref><br>[[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]] &ndash; ᱑᱐,᱐᱐᱐<ref>{{cite web|url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf|title=Home|publisher=Central Statistical Office of Poland|access-date=22 March 2012|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116214520/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf|archive-date=16 January 2013|df=dmy-all}}</ref><br>[[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]] &ndash; ᱖,᱗᱒᱕<ref>{{cite web|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul2/select_5/?data1=1&box=5.5W&rz=1_1&rz_b=2_1&k_t=00&botton=cens_db|title=About number and composition population of UKRAINE by data All-Ukrainian population census 2001 data|author=State Statistics Committee of Ukraine|access-date=16 December 2010|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302164007/http://www.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul2/select_5/?data1=1&box=5.5W&rz=1_1&rz_b=2_1&k_t=00&botton=cens_db|archive-date=2 March 2008|df=dmy-all}}</ref><br>[[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] &ndash; ᱒,᱓᱓᱗<ref>{{cite web |url=http://www.dzs.hr/default_e.htm |title=Republic of Croatia &ndash; Central Bureau of Statistics |publisher=Crostat |access-date=5 September 2010 |archive-date=23 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |url-status=dead }}</ref><br>[[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ]] &ndash; ᱑,᱑᱑᱓<ref>{{cite web |url=http://www.nepszamlalas2001.hu/eng/volumes/24/tables/load1_8.html |title=1.28 Population by mother tongue, nationality and sex, 1900–2001 |year=2001 |publisher=Hungarian Central Statistical Office |access-date=28 February 2012}}</ref><br>[[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] &ndash; ᱗᱗᱗<ref>{{cite web |url=http://vdb.czso.cz/sldbvo/#!stranka=podle-tematu&tu=30629&th=&v=&vo=H4sIAAAAAAAAAFvzloG1uIhBMCuxLFGvtCQzR88jsTjDN7GAlf3WwcNiCReZGZjcGLhy8hNT3BKTS_KLPBk4SzKKUosz8nNSKgrsHRhAgKecA0gKADF3CQNnaLBrUIBjkKNvcSFDHQMDhhqGCqCiYA__cLCiEgZGvxIGdg9_Fz__EMeCEgY2b38XZ89gIIvLxTHEP8wx2NEFJM4ZHOIY5u_t7-MJ1OIP5IdEBkT5OwU5RgH5IUB9fo4ePq4uEPNYw1yDolzhPstJzEvX88wrSU1PLRJ6tGDJ98Z2CyYGRk8G1rLEnNLUiiIGAYQ6v9LcpNSitjVTZbmnPOhmArq34D8QlDDwAG10C_KFWcoe4ugU6uPtWMLA4eni6hcSEAZ0FYe_k3OQmaGJUwUA4lOtR1sBAAA.&vseuzemi=null&void= |title=Obyvatelstvo podle věku, mateřského jazyka a pohlaví |access-date=2 November 2012}}</ref> |familycolor = Indo-European |fam1=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |fam3 = [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |fam4 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |script=[[ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ([[:en:Rusyn language#The Carpathian Rusyn alphabets|ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱪᱤᱠᱤ]])<br>[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ([[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]])<ref>{{e21|rue|Rusyn}}</ref> |iso3 = rue |glotto=rusy1239 |glottorefname=Rusyn |lingua=53-AAA-ec < [[East Slavic languages|53-AAA-e]]<br>(varieties: 53-AAA-eca to 53-AAA-ecc) |notice=IPA |map=Idioma rusino.PNG }} '''ᱨᱩᱥᱤᱱ''' (ᱠᱟᱨᱯᱟᱨᱷᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱥᱤᱱ: русиньскый язык, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]: Rusyn) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱ [[ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=rue}} {{commons category|Rusyn language}} * [http://www.rusynacademy.sk/english/en-academy.html The World Academy of Rusyn Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126055008/http://www.rusynacademy.sk/english/en-academy.html |date=2021-01-26 }} * [https://web.archive.org/web/20080309101713/http://www.dzvoni.netfirms.com/index_files/english1.html Rusyn Greco Catholic Church in Novi Sad (Vojvodina-Serbia)] * [https://uk.wiktionary.org/wiki/Додаток:Русинсько-український_словник Rusyn-Ukrainian Dictionary] * [https://web.archive.org/web/20200229163123/http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/?sem=1&topic=1 Course of Lemko-Rusyn Language (in Polish and Lemko)] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== bt47my0gla26q2k8ckrt9v87f8dsbob ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 14804 199544 191467 2026-11-04T13:39:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199544 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱳ | altname = ᱪᱟᱵᱟᱠᱟᱱᱳ | nativename = | states = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | ethnicity = {{plainlist| *[[:en:Zamboangueño people|ᱡᱟᱢᱵᱳᱣᱮᱝᱜᱟᱱᱳ ᱦᱚᱲ]] *[[:en:Spanish Filipino|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]] *[[:en:Filipinos in Indonesia|ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] *[[:en:Filipinos in Malaysia|ᱢᱟᱞᱚᱭᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]] *[[:en:Filipino Americans|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]]}} | speakers = ᱗᱐᱐,᱐᱐᱐<!--Ethnologue's source, Rubino 2008, refers only to Zamboangueño, a subset of Chavacano--> (᱑᱙᱙᱒) | date = | ref = <ref>{{Cite web |title=HOLA Y BIENVENIDOS By Richard Collet. February 19, 2020. (Publisher: GLOBE) |url=https://southeastasiaglobe.com/spanish-in-the-philippines/ |access-date=March 29, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414170315/https://southeastasiaglobe.com/spanish-in-the-philippines/ |url-status=dead }}</ref><ref name="cervantes">[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_98/moreno/cuadro03.htm Número de hispanohablantes en países y territorios donde el español no es lengua oficial] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120429103156/http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_98/moreno/cuadro03.htm |date=29 April 2012 }}, [[Instituto Cervantes]].</ref> | familycolor = Creole | fam1 = [[:en:Spanish-based creole language|ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ]] | region = [[ᱡᱟᱢᱵᱳᱣᱟᱝᱜᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱥᱤᱞᱤᱱ]] (Zamboangueño ᱟᱨ Basileño)), [[:en:Cavite City|ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] (Caviteño) ᱟᱨ [[:en:Ternate, Cavite|ᱛᱟᱨᱱᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱮ]] (Ternateño/Bahra) | nation=[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | agency=[[:en:Komisyon sa Wikang Filipino|Komisyon sa Wikang Filipino]] (ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ) | iso3 = cbk | glotto = chav1241 | glottorefname = Chavacano | lingua = 51-AAC-ba | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[:en:Spanish alphabet|ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱪᱤᱠᱤ]]) | map = Idioma chabacano.png | mapcaption = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ {{legend|#0086D8|ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{legend|#78C0FF|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} | notice = IPA }} '''ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱳ''' ᱥᱮ '''ᱪᱟᱵᱟᱠᱟᱱᱳ''' ᱫᱚ ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱸᱰᱟᱱᱟᱣ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱵᱳᱣᱟᱝᱜᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱳ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ [[ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.zamboanga.com/history/history_chabacano_versus_related_creoles.htm|title=The Early History of Chavacano de Zamboanga: Chabacano versus related creoles|website=www.zamboanga.com|access-date=2018-11-16}}</ref> ==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ== ===ᱡᱟᱢᱵᱳᱣᱟᱝᱜᱟᱱᱳ=== ;Donde tu hay anda? :Spanish: ¿A dónde vas? : (‘ᱚᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱮᱢ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ?’) ;Ya mirá yo con José. :Spanish: Yo vi a José. : (‘ᱤᱧ ᱡᱳᱥ ᱤᱧ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾’) ;Ya empezá ele buscá que buscá entero lugar con el sal. :Spanish: El/Ella empezó a buscar la sal en todas partes. : (‘ᱩᱱᱤ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ’) ;Ya andá ele na escuela. :Spanish: El/Ella se fue a la escuela. : (‘ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ’) ;Si Mario ya dormí na casa. :Spanish: Mario durmió en la casa. : (‘ᱢᱟᱨᱤᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱹᱯᱤᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾’) ;El hombre, con quien ya man encuentro tu, es mi hermano. :Spanish: El hombre que encontraste, es mi hermano. :(ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱟᱢᱮᱢ ᱧᱟᱯᱟᱢᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾) ;El persona con quien tu tan cuento, bien alegre gayot. :Spanish: La persona con la que estás hablando es muy alegre. / La persona con quien tú estás conversando es bien alegre. : (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱟᱢᱮᱢ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱫᱽ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱾) : ====ᱡᱟᱢᱵᱳᱣᱟᱝᱜᱟᱱᱳ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ==== {| class="wikitable" !ᱡᱟᱢᱵᱳᱣᱟᱝᱜᱟᱱᱳ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱳ ! ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ! ᱤᱝᱞᱤᱥ |- |Treinta y cuatro kilometro desde el pueblo de Zamboanga el Bunguiao, un diutay barrio que estaba un desierto. No hay gente quien ta queda aquí antes. Abundante este lugar de maga animales particularmente maga puerco 'e monte, gatorgalla, venao y otro más pa. Solamente maga pajariadores lang ta visitá con este lugar. |El Bunguiao, a treinta y cuatro kilómetros desde el pueblo de Zamboanga, es un pequeño barrio que una vez fue un área salvaje. No había gente que se quedara a vivir ahí. En este lugar había en abundancia animales salvajes tales como cerdos, gatos monteses, venados, y otros más. Este lugar era visitado únicamente por cazadores de pájaros. |Bunguiao, a small village, thirty four kilometers from the city of Zamboanga, was once a wilderness. No people lived here. The place abounded with wild animals such as pigs, wildcats, deer, and still others. The place was visited only by bird hunters. |} ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=cbk-zam|Zamboangueño Chavacano}} {{Wikivoyage|Chavacano phrasebook|Chavacano|a phrasebook}} *[http://www.zamboanga.com/chavacano/index.html An abridged Chavacano dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716103741/http://www.zamboanga.com/chavacano/index.html |date=2011-07-16 }} *[http://www.wikapinoy.com/lessons/course/view.php?id=9 Chavacano Lessons with Audio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182558/http://www.wikapinoy.com/lessons/course/view.php?id=9 |date=2022-01-18 }} *[http://filipinokastila.tripod.com/chabig.html FilipinoKastila - Database of Chavacano academic articles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515212723/http://filipinokastila.tripod.com/chabig.html |date=2011-05-15 }} *[https://web.archive.org/web/20210410120756/http://schuchardt.uni-graz.at/id/letter/1360 1883 letter] – correspondence of Jacinto Juanmartí to German linguist [[Hugo Schuchardt]] dated 19 November 1883 containing text of chavacano spoken in Cotabato [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== k96db7sah4rpli90z19r5dmv4xguc1p ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16648 199551 187288 2026-11-04T14:04:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199551 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱤ | nativename = ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱞᱤ | region = [[ᱜᱷᱟᱱᱟ]] | ethnicity = [[ᱫᱟᱜᱳᱢᱵᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱟᱜᱳᱢᱵᱟ]] | speakers = ᱓,᱑᱖᱐,᱐᱐᱐<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/dag|title=Dagbani|work=Ethnologue|access-date=2017-05-25}}</ref> (᱒᱐᱑᱓) | date = | familycolor = Niger-Congo | fam1 = [[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] | fam2 = [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] | fam3 = [[ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] | fam4 = [[ᱥᱟᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱥ]] | fam5 = [[ᱜᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱜᱩᱨ]] | fam6 = ᱠᱟᱸᱭᱮ ᱜᱩᱨ | fam7 = [[ᱳᱴᱤᱼᱵᱷᱳᱞᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱳᱴᱤᱼᱵᱷᱳᱞᱴᱟ]] | fam8 = ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱴᱤᱼᱵᱷᱳᱞᱴᱟ | fam9 = ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ | dia1 = ᱱᱟᱱᱩᱱᱤ (ᱱᱟᱱᱩᱢᱵᱟ) | dia2 = ᱛᱳᱢᱳᱥᱤᱞᱤ | dia3 = ᱱᱟᱭᱟᱦᱟᱞᱤ | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] | iso3 = dag | notice = IPA | glotto = dagb1246 | glottorefname = Dagbani }} <!--[[File:WIKITONGUES- Mohammed speaking Dagbani.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ, [[ᱠᱮᱢᱯ ᱴᱟᱭᱩᱱ]] ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]]--> '''ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱤ''', '''ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱞᱤ'''ᱥᱮ'''ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱞᱮ'''ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱜᱷᱟᱱᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱜᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓,᱑᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱭᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱜᱽᱵᱳᱱ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱢᱞᱮᱯᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ== ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=dag}} *[https://web.archive.org/web/20210922051652/https://user.phil-fak.uni-duesseldorf.de/~olawsky/ Knut Olawsky's Homepage] *[https://web.archive.org/web/20060512123545/http://archive.phonetics.ucla.edu/Language/DAG/DAG.html The UCLA Phonetics Lab Archive – Dagbani] *[http://dag.kasahorow.org/app/d ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱤ ᱠᱟᱥᱟᱦᱳᱨᱳᱣ ᱰᱤᱠᱥᱮᱱᱟᱨᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210701232921/https://dag.kasahorow.org/app/d |date=2021-07-01 }} *[http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Gur/Dagbani%20dictionary%20CD.pdf ᱫᱟᱜᱽᱵᱟᱱᱤ ᱰᱤᱠᱥᱮᱱᱟᱨᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210706165612/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Gur/Dagbani%20dictionary%20CD.pdf |date=2021-07-06 }} (ᱯᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ) [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱴᱤᱼᱵᱷᱳᱞᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== l1b09akgnrg38rmu46heebv0059ihuw ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ 0 17112 199555 198726 2026-11-04T15:09:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 11 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199555 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian badminton player}} {{pp-protected|reason=Persistent [[WP:Disruptive editing|disruptive editing]]; requested at [[WP:RfPP]]|small=yes}} {{Use Indian English|date=March 2021}} {{Use dmy dates|date=March 2021}}{{Infobox badminton player|name=P. V. Sindhu|coach=[[Park Tae-sang]]<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/i-dont-have-any-differences-with-gopichand-says-pv-sindhu/articleshow/80917537.cms | title=I don't have any differences with Gopichand, says PV Sindhu | work=[[The Times of India]] | date=15 February 2021 | access-date=27 June 2021}}</ref>|medaltemplates={{MedalSport | Women's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Summer Olympics|Olympic Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]] | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]] | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[BWF World Championships|World Championships]] }} {{MedalGold | [[2019 BWF World Championships|2019 Basel]] | [[2019 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalSilver | [[2017 BWF World Championships|2017 Glasgow]] | [[2017 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalSilver | [[2018 BWF World Championships|2018 Nanjing]] | [[2018 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[2013 BWF World Championships|2013 Copenhagen]] | [[2013 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[2014 BWF World Championships|2014 Guangzhou]] | [[2014 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Uber Cup]] }} {{MedalBronze | [[2014 Thomas & Uber Cup|2014 New Delhi]] | Women's team }} {{MedalBronze | [[2016 Thomas & Uber Cup|2016 Kunshan]] | Women's team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Asian Games|Asian Games]] }} {{MedalSilver | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games|2018 Jakarta–Palembang]]}} | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|Women's singles]]}} }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Asian Games|2014 Incheon]] | [[Badminton at the 2014 Asian Games – Women's team|Women's team]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]] | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] }} {{MedalSilver | 2018 Gold Coast | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships|Asian Championships]] }} {{MedalBronze | [[2014 Badminton Asia Championships|2014 Gimcheon]] | Women's singles }} {{MedalCompetition | [[South Asian Games]] }} {{MedalGold | [[2016 South Asian Games|2016 Guwahati–Shillong]] | Women's team }} {{MedalSilver | 2016 Guwahati–Shillong | Women's singles }} {{MedalCompetition | [[Commonwealth Youth Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011 Douglas]] | Girls' singles }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Junior Championships|Asian Junior Championships]] }} {{MedalGold | [[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012 Gimcheon]] | Girls' singles }} {{MedalBronze | [[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011 Lucknow]] | Girls' singles }} {{MedalBronze | 2011 Lucknow | Mixed team }}|show-medals=Yes|date_of_current_ranking=23 March 2021<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=Current Ranking -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|current_ranking=7|date_of_highest_ranking=7 April 2017<ref>{{Cite web|url=https://bwflive.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?id=13220|title=World No 2 on 7th April 2017 -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|highest_ranking=2|titles=15<!--should not include "Games" (Olympics, Asian, Southeast Asian)-->|career_record=349 wins, 149 losses|event=Women's singles|handedness=Right|image=PV Sindhu headshot.jpg|years_active=2011–present|weight=65 kg<ref name="SR"/>|height=1.79 m<ref name="SR">{{cite web |title=P. V. Sindhu Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418005033/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |url-status=dead |archive-date=18 April 2020 |website=Olympics at Sports-Reference.com |access-date=10 April 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[Hyderabad]], [[Andhra Pradesh]], India<br>{{small|(now in [[Telangana]]), India}}<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/pv-sindhu-profile-badminton-biography-stats-medals-cwg-5105924/|title=PV Sindhu Profile, Stats, Record: PV Sindhu goes after converting bronze medal to gold|date=29 March 2018}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1995|7|5}}<ref name="bwfbadminton.com">{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=PUSARLA V. Sindhu &#124; Profile|website=bwfbadminton.com}}</ref>|country=[[India]]|birth_name=Pusarla Venkata Sindhu|size=|caption=Sindhu in 2016|bwf_id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}'''ᱯᱩᱥᱟᱨᱞᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ|ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ|ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ]], [[2019 BWF World Championships|᱒᱐᱑᱙ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱵᱟᱻᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱟᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ <ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref> Sindhu broke into the top 20 of the [[BWF World Ranking]] in September 2012, at the age of 17.<ref name="top20">{{cite news|title=Sindhu breaks into world top 20 ranking|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|access-date=21 September 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 September 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528015545/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|archive-date=28 May 2014|url-status=dead}}</ref> Beginning in 2013, she won a medal at every world championships, with the exception of [[2015 BWF World Championships|2015]]. She is just the second woman after [[Zhang Ning]] to win five or more medals at the world championships. She represented India at the [[2016 Summer Olympics|2016 Summer Olympics (Rio)]], becoming the first Indian badminton player to reach a final. She won the silver medal after losing out to Spain's [[Carolina Marin]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes First Indian Woman To Win Olympic Silver Medal|url=http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/pv-sindhu-scripts-history-becomes-first-indian-woman-to-win-olympic-silver-medal-260281.html|access-date=20 August 2016|work=indiatimes.com}}</ref> She made her second consecutive [[Olympic]] appearance at the [[2020 Summer Olympics|2020 Summer Olympics (Tokyo)]] and won a bronze medal, becoming the first Indian woman ever to win two Olympic medals.<ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-01|title=PV Sindhu wins bronze medal to create history for India at Tokyo Olympics|url=https://www.hindustantimes.com/sports/olympics/pv-sindhu-wins-bronze-medal-to-create-history-for-india-at-tokyo-olympics-101627817697100.html|access-date=2021-08-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> Sindhu won her first [[BWF Superseries|superseries]] title at the [[2016 China Open Super Series Premier|2016 China Open]] and followed it up with four more finals in 2017, winning the titles in [[2017 Korea Open Super Series|South Korea]] and [[2017 India Super Series|India]]. In addition to that, she has won a silver medal each at the [[2018 Commonwealth Games]] and [[2018 Asian Games]], and two bronze medals at the [[Uber Cup]]. With earnings of US$8.5&nbsp;million and $5.5&nbsp;million respectively, Sindhu made the ''[[Forbes]]''{{'}} list of Highest-Paid Female Athletes in 2018 and 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/08/21/the-highest-paid-female-athletes-2018/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2018|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2019/08/06/the-highest-paid-female-athletes-2019-serena-and-osaka-dominate/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2019: Serena And Osaka Dominate|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref> She is the recipient of the sports honour [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], and India's fourth highest civilian award, the [[Padma Shri]]. She was also honoured with [[Padma Bhushan]], the third highest civilian award in India, in January 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2020/jan/26/padma-vibhushan-for-mary-kom-pv-sindhu-awarded-padma-bhushan-2094756.html|title=Padma Vibhushan for Mary Kom, PV Sindhu awarded Padma Bhushan|publisher=The New Indian Express|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mary-kom-will-be-conferred-with-padma-vibhushan-pv-sindhu-to-get-padma-bhushan/articleshow/73627922.cms|title=Mary Kom will be conferred with Padma Vibhushan, PV Sindhu to get Padma Bhushan|newspaper=[[The Economic Times]]|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=MINISTRY OF HOME AFFAIRS|url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2020AwardeesList.pdf|website=padmaawards.gov.in|access-date=25 January 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last1=DelhiJune 3|first1=Akshay Ramesh New|last2=June 3|first2=2021UPDATED|last3=Ist|first3=2021 13:30|title=PV Sindhu ready for one-woman show at Tokyo Olympics, sees no added pressure|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/tokyo-olympics-pv-sindhu-preparation-saina-srikanth-1810357-2021-06-03|access-date=2021-07-16|website=India Today|language=en}}</ref> == Early life and training == Pusarla Venkata Sindhu<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=P. V. Sindhu -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com}}</ref> was born and brought up in [[Hyderabad]], India to [[P. V. Ramana]] and P. Vijaya.<ref>{{Cite web|date=19 August 2016|title=PV Sindhu will keep hopes of all Indians high, says her father PV Ramana|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-silver-medal-india-final-father-ramana-parents-result-highlights-2985915/|access-date=21 August 2016}}</ref> Ramana, an employee of the [[Indian Railways]], was born in [[Nirmal]], [[Telangana]] while Vijaya hails from [[Vijayawada]], [[Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|last=P|first=Ashish|date=20 August 2016|title=Who does PV Sindhu belong to? Telangana and Andhra Pradesh in bitter fight|url=https://www.indiatoday.in/rio-olympics-2016/india-olympics/story/rio-olympics-2016-pv-sindhu-pullela-gopichand-andhra-pradesh-telangana-336280-2016-08-20|url-status=live|access-date=2021-07-31|website=India Today|language=en}}</ref> Both her parents have been national level [[Volleyball]] players. Her father, Ramana, who was a member of the Indian volleyball team that won the bronze medal in 1986 [[1986 Asian Games|Seoul Asian Games]], received the [[Arjuna Award]] in 2000 for his contribution to the sports.<ref name="parents">{{cite news|date=30 December 2009|title=Boys and girls with golden dreams|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|url=http://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|access-date=20 October 2010|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135447/https://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|url-status=dead}}</ref> Sindhu lives in [[Hyderabad]], [[Telangana]]. She was educated at [[Auxilium High School]], [[Hyderabad]]<ref>{{cite news|last1=PTI|title=Sindhu: 'My dream is to become World No. 1'|url=https://sportstar.thehindu.com/badminton/sindhu-my-dream-is-to-become-world-no-1/article22881149.ece|access-date=22 January 2020|work=Sportstar|date=28 February 2018|language=en}}</ref> and at [[St. Ann's College for Women]], [[Hyderabad]].<ref>{{cite news|last1=Bureau|first1=Our|title=St Ann's College fetes Sindhu|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Education-and-Careers/2014-08-12/St-Anns-College-fetes-Sindhu/104814|work=www.thehansindia.com|date=13 August 2014|language=en}}</ref> Though her parents played professional volleyball, she chose [[badminton]] over it because she drew inspiration from the success of [[Pullela Gopichand]], the [[2001 All England Open Badminton Championships|2001 All England Open Badminton Champion]].<ref name="pro_1">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Aiming for the stars|url=http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108060446/http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Hindu]]|date=10 April 2008|location=Chennai, India}}</ref> She eventually started playing [[badminton]] from the age of eight.<ref name="parents" /> She first learned the basics of the sport with the guidance of Mehboob Ali at the badminton courts of Indian Railway Institute of Signal Engineering and Telecommunications in Secunderabad. Soon after, she joined Pullela Gopichand's [[Gopichand Badminton Academy]].<ref name="pro_1" /> While profiling her career, a correspondent with ''The Hindu'' wrote:<blockquote>"The fact that she reports on time at the coaching camps daily, traveling a distance of 56 km from her residence, is perhaps a reflection of her willingness to complete her desire to be a good badminton player with the required hard work and commitment."<ref name="pro_1" /></blockquote>Gopichand seconded this correspondent's opinion when he said that "the most striking feature in Sindhu's game is her attitude and the never-say-die spirit."<ref name="pro_2">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Shuttler Sindhu is the star to watch out for|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|access-date=20 October 2010|newspaper=The Hindu|date=3 October 2010|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20101220132146/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|archive-date=20 December 2010|url-status=dead}}</ref> After joining Gopichand's badminton academy, Sindhu won several titles. In the under-10 years category, she won the 5th Servo All India ranking championship in the doubles category and the singles title at the Ambuja Cement All India ranking. In the under-13 years category, she won the singles title at the Sub-juniors in [[Pondicherry (city)|Pondicherry]], doubles titles at the Krishna Khaitan All India Tournament IOC All India Ranking, the Sub-Junior Nationals and the All India Ranking in [[Pune]]. She also won the under-14 team gold medal at the 51st National State Games in India.<ref name="parents" /> She later parted company with Gopichand and chose South Korean coach [[Park Tae-sang]].<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/tokyo-olympics/article/explained-why-pv-sindhu-parted-ways-with-pullela-gopichand-to-train-with-south-korean-coach/792272|title=EXPLAINED: Why PV Sindhu parted ways with Pullela Gopichand to train with South Korean coach|publisher=Times Now|work=Abhishek Kumar|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/park-tae-sang-pv-sindhu-coach-tokyo-olympics-2021|title=Park Tae-Sang: All you need to know about PV Sindhu's animated coach on the sidelines|publisher=SportsKeeda|work=Hari Kishore Malladi|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref> == Career == === 2009–2011 === Sindhu entered the international circuit at a young age of 14. She was a bronze medallist at the 2009 Sub-Junior Asian Badminton Championships held in [[Colombo]]. At the 2010 [[Iran Fajr International]] Badminton Challenge, she won the silver medal in the singles category.<ref>{{cite news|title=SAI badminton coach returns with glory|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100213/cth2.htm|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=13 February 2010}}</ref> She reached the quarterfinals of the [[2010 BWF World Junior Championships]] that was held in Mexico where she lost to Chinese [[Suo Di]] in a 3-gamer.<ref>{{cite news|title=India won two bronze in Junior World Badminton c'ships|url=http://www.zeenews.com/news622914.html|access-date=20 October 2010|newspaper=[[Zee News]]|date=29 April 2010}}</ref> In 2011, She won Maldives International Challenge in June defeating compatriot [[P.C. Thulasi]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|title=15 Years Old PV Sindhu Triumphs at Maldives Open|website=www.sportskeeda.com|date=11 June 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711184035/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|url-status=dead}}</ref> She also won Indonesia International Challenge next month.<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|title=P.V. Sindhu wins Indonesian International Challenge|website=www.sportskeeda.com|date=24 July 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041709/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|url-status=dead}}</ref> She was the finalist at the [[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] where she lost to home player [[Yao Jie]] with scores 16–21, 17–21.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/2011/oct/17/sindhu-loses-in-dutch-open-final-301023.html|title=Sindhu loses in Dutch Open final|website=www.newindianexpress.com|date=17 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> Her successful run continued after she won Swiss International beating [[Carola Bott]] of Germany in the Final.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sensational-sindhu-wins-swiss-international-challenge-115051.html/amp|title=Sensational Sindhu wins Swiss International Challenge|website=www.firstpost.com|date=23 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She lost in second round of [[2011 BWF World Junior Championships]] to [[Yuki Fukushima]] in a very close match 21–15, 18–21, 21–23.<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/badminton/Sameer-battles-to-make-last-eight-in-world-junior-badminton/articleshow/10599759.cms|title=Sameer battles to make last eight in world junior badminton|editor=M Ratnakar|website=m.timesofindia.com|date=4 November 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She won India International badminton event later in the year, defeating [[Sayali Gokhale]].<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/sindhu-signs-off-deceptively-yours/889928/|title=Sindhu signs off, deceptively yours|editor=Kabir Mandrekar|website=archive.indianexpress.com|date=20 December 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2012 === A 16-year-old Sindhu went on to compete at the [[2012 All England Super Series Premier|All England Open Championships]] as a qualifier. She reached the main draw but lost to [[Tai Tzu-ying]] in 3 games. On 7 July 2012, she won Asian Junior Championships beating Japanese Player [[Nozomi Okuhara]] in final by 18–21, 21–17, 22–20.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sindhu-wins-asia-youth-under-19-badminton-chship-371072.html/amp|title=Sindhu wins Asia Youth Under-19 Badminton Ch'ship|website=www.firstpost.com|date=7 July 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[Li Ning]] [[China Open (badminton)|China Masters]] Super Series tournament she stunned [[London 2012 Olympics]] gold medallist [[Li Xuerui]], beating her 21–19, 9–21, 21–16 and entered the semi-finals.<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/others/pv-sindhu-stuns-olympic-gold-medallist-xuerui-in-china-masters_748827.html|website=zeenews.india.com|title=PV Sindhu stuns Olympic gold medallist Xuerui in China Masters|date=14 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> however she lost to 4th seeded [[Jiang Yanjiao]] of China by 10–21, 21–14, 19–21 in next round.<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/badminton/Fighter-PV-Sindhu-bows-out-of-China-Masters/articleshow/16408418.cms?referral=PM|website=m.timesofindia.com|title=Fighter PV Sindhu bows out of China Masters|date=15 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu then went on to participate in the 77th [[Indian National Badminton Championships|Senior National Badminton Championships]] held at [[Srinagar]]. She was defeated in the finals by [[Sayali Gokhale]] for 15–21, 21–15, 15–21.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|title=Sayali stuns Sindhu|editor=Anamika Nandekar|website=www.hindustantimes.com|date=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006005448/http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|access-date=31 May 2020|archive-date=6 October 2012}}</ref> It was later revealed that she injured her knee in the [[China Open (badminton)|China Open]] and she carried this injury through the [[Japan Open (badminton)|Japan Open]] and the nationals. She decided to skip the World Junior Championships so as not to aggravate the injury.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_pv-sindhu-sameer-verma-pull-out-of-world-junior-badminton-championships_1752060|title=PV Sindhu, Sameer Verma pull out of World Junior Badminton Championships|editor=G Krishnan|website=www.dnaindia.com|date=13 October 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She finished runner-up in the Syed Modi India Grand Prix Gold event held in [[Lucknow]] in December 2012 after going down to [[Lindaweni Fanetri]] in 3 games.<ref>{{cite news|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|title=Syed Modi International: Gallant PV Sindhu loses in singles final|editor=Suhrid Barua|website=www.sportskeeda.com|date=23 December 2012|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041708/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|url-status=dead}}</ref> === 2013 === Sindhu stunned [[Wang Shixian]] in the 2nd round of [[2013 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] in tough games to reach the quarterfinal, but lost to [[Eriko Hirose]] of Japan in yet another 3 set clash.<ref>{{cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|title=Sindhu crashes out of Badminton Asia C'ships|website=business-standard.com|date=19 April 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041656/https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|url-status=dead}}</ref> She reached her career-best ranking of 15.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/kashyap-becomes-world-no6/article4653832.ece|title=Kashyap becomes world No.6|website=www.thehindu.com|date=25 April 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She won Malaysian title, beating Singaporean [[Gu Juan]], by 21–17, 17–21, 21–19. This was her first Grand Prix Gold title.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-wins-malaysia-grand-prix/article4683735.ece|title=Sindhu wins Malaysia Grand Prix|website=www.thehindu.com|date=4 May 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She participated in the [[2013 BWF World Championships - Women's singles|2013 World Championships]], where she was seeded 10th in the draw. She defeated Japanese [[Kaori Imabeppu]] in 1st round in 3 games 21–19, 19–21, 21–17 & reached the 2nd round. She downed the defending champion, second-seeded [[Wang Yihan]] of China with score 21–18, 23–21 in 54 minutes, to enter the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2013/08/08/wang-lao-ji-bwf-world-championships-2013-day-4-stunning-sindhu-denies-wang-yihan-repeat/|title=WANG LAO JI BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2013 – DAY 4: STUNNING SINDHU DENIES WANG YIHAN REPEAT|editor=Gayle Alleyne & Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=8 August 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She set-up a meeting with another higher-seeded Chinese player, [[Wang Shixian]] & beat her 21–18, 21–17 to become India's only second medalist in the singles event at the Badminton World Championships since [[Prakash Padukone]]'s Bronze medal back in [[1983 IBF World Championships - Men's Singles|1983]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|title=PV Sindhu beats Chinese former World No.1 Wang Shixian to reach BWF World Championships semis|editor=Mohit Camma|website=www.sportskeeda.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041714/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|url-status=dead}}</ref> She lost in the semi-final to ultimate champion Ratchanok Intanon.<ref>{{cite web|url=http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|title=Badminton: Ratchanok ready to create 'new history' in final with World No. 1 Li|website=sport-asia.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806160629/http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|url-status=dead}}</ref> Sindhu was awarded the [[Arjun Award]] by the government of India.<ref name="macau">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/shuttler-sindhu-receives-arjuna-award/article20665613.ece1/|title=Shuttler Sindhu receives Arjuna Award|website=www.thehindubusinessline.com|date=24 September 2013|access-date=1 December 2013}}</ref> In the [[2013 Indian Badminton League]], she was the captain of the team [[Awadhe Warriors]]. Her team qualified for the semi-final, where they beat [[Mumbai Marathas]], but lost in the final to [[Hyderabad HotShots]]. She won [[2013 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open Grand Prix Gold]] title by defeating Canada's [[Michelle Li]] on 1 December 2013. The top-seeded 18-year-old won the match 21–15, 21–12 in 37 minutes.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/shuttler-p-v-sindhu-wins-macau-open-crown-219266-2013-12-01|title=Shuttler PV Sindhu wins Macau Open crown, her second Grand Prix of the year|website=www.indiatoday.in|date=1 December 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2014 === Sindhu reached the final of [[2014 India Open Grand Prix Gold]] but lost to her senior compatriot [[Saina Nehwal]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/01/27/india-gpg-2014-review-nehwal-wins-srikanth-sinks/|title=INDIA GPG 2014 – REVIEW: NEHWAL WINS; SRIKANTH SINKS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=27 January 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She claimed her first medal at the [[2014 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] after beating [[Busanan Ongbamrungphan]] in quarterfinal.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/04/27/asian-badminton-championships-2014-day-5-sasaki-lin-dan-in-final/|title=ASIAN BADMINTON CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 5: SASAKI, LIN DAN IN FINAL|website=bwfbadminton.com|date=27 April 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She reached the semi-final stage of [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Commonwealth Games]] in the women's singles competition, which she lost to eventual gold medallist [[Michelle Li]] of Canada. She later won against Malaysian [[Tee Jing Yi]] to claim the bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/sports/report-commonwealth-games-2014-pv-sindhu-wins-bronze-in-badminton-women-s-singles-2007517|title=Commonwealth Games 2014: PV Sindhu wins bronze in badminton women's singles|website=www.dnaindia.com|date=3 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2014 BWF World Championships - Women's singles|2014 World Championships]] held in Denmark, Sindhu was seeded 11th. She powered past Russian [[Olga Arkhangelskaya]] in round 1 in 2 easy games. She had tough encounter against [[Bae Yeon-ju]] in the round of 16 where she edged a close win 19–21, 22–20, 25–23. She later created history by becoming the first Indian to win two back-to-back medals in the BWF World Badminton Championships after her bronze medal finish last year by beating [[Wang Shixian]] in quarterfinals in three sets 19–21, 21–19, 21–15; with the match lasting more than an hour.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/pusarla-venkata-sindhu-wang-shixian-wang-shixian-bwf-world-championships-carolina-marin-copenhagen-206316-2014-08-30|title=Sindhu stuns world No. 2 Wang of China to ensure second medal at World Championships|website=www.indiatoday.in|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> However, in semis, she lost to the eventual gold medalist, [[Carolina Marin]], in straight sets and had to settle for bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2014/08/30/li-ning-bwf-world-championships-2014-day-6-magnificent-marin-shines/|title=LI-NING BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 6: MAGNIFICENT MARIN SHINES|editor=Richard Eaton|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She defended her [[2014 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] title by beating [[Kim Hyo-min]] of South Korea in final in year-end.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/12/01/2014-macau-open-badminton-grand-prix-gold-review-xue-song-sindhu-victorious/|title=2014 MACAU OPEN BADMINTON GRAND PRIX GOLD – REVIEW: XUE SONG, SINDHU VICTORIOUS|website=bwfbadminton.com|date=1 December 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2015 === Sindhu was almost on verge of victory against [[Li Xuerui]] in [[2015 Badminton Asia Championships|Asian Championships]], but lost 21–11, 19–21, 8–21.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2015/04/24/ahsansetiawan-survive-cliffhanger-dong-feng-citroen-bac-2015-day-4/|title=AHSAN/SETIAWAN SURVIVE CLIFFHANGER – DONG FENG CITROEN BAC 2015 DAY 4|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=24 April 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2015 BWF World Championships - Women's singles|2015 World Championships]], she defeated [[Line Kjærsfeldt|Line Højmark Kjærsfeldt]] of Denmark in 1st round after being a game down. She then stunned 3rd seeded [[Li Xuerui]] in Round of 16 and once again reached the quarterfinals of world championships.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2015/08/13/li-xuerui-bites-dust-day-4-session-1/|title=LI XUERUI BITES THE DUST – DAY 4: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2015|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=13 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> But this time she suffered defeat, against her Korean Opponent [[Sung Ji-hyun]] in a desperately close match 21–17, 19–21, 16–21.<ref>{{cite news|url=https://m.economictimes.com/news/sports/south-koreas-sung-ji-hyun-ends-p-v-sindhus-run-at-world-championships/articleshow/48481825.cms|title=South Korea's Sung Ji Hyun ends P V Sindhu's run at World Championships|newspaper=The Economic Times|date=14 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> In October, playing at the [[2015 Denmark Super Series Premier|Denmark Open]], Sindhu reached to her maiden final of a Super Series event. On her route to the final, she defeated three seeded players, namely [[Tai Tzu-ying]], [[Wang Yihan]] and [[Carolina Marin]]. In the final, she lost to the defending champion [[Li Xuerui]] in straight games by 19–21, 12–21.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Sindhu-ends-runner-up-at-Denmark-Open-Super-Series/articleshow/49442453.cms|title=Sindhu ends runner-up at Denmark Open Super Series|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 October 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> In November, defending champion she won her third successive women's singles title at the [[2015 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] Grand Prix Gold after defeating Japan's [[Minatsu Mitani]] in the final by 21–9, 21–23, 21–14.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-completes-hat-trick-of-macau-open-titles/story-nsllSEcnUJLw33nwZKC71M.html|title=PV Sindhu completes hat-trick of Macau Open titles|website=www.hindustantimes|date=29 November 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> She suffered a stress fracture in 2015 that kept her from playing for nearly six months, yet managed to qualify for the 2016 Rio Olympics.<ref>{{Cite web|date=3 August 2020|title=We must get used to playing in empty stadiums, that will happen: Sindhu|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/we-must-get-used-to-playing-in-empty-stadiums-that-will-happen-sindhu/story-cwDVclpvyemLULkyOdwV3L.html|access-date=3 August 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Aug 2|first1=Pratyush Raj {{!}} TNN {{!}} Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=22:51|title=Reaching final also an achievement: PV Sindhu {{!}} Badminton News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/reaching-final-also-an-achievement-pv-sindhu/articleshow/77319222.cms|access-date=3 August 2020|website=The Times of India|language=en}}</ref> === 2016 === In January, Sindhu won the [[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|Malaysia Masters]] Grand Prix Gold women's singles title after beating Scotland's [[Kirsty Gilmour]] in the final.<ref>{{cite web|url=https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|title=PV Sindhu starts 2016 with a bang, wins Malaysia Masters|editor=Debarshee Mitra|website=SportsCafe.in|date=24 January 2016|access-date=31 May 2020|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205074250/https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|url-status=dead}}</ref> She had also won this tournament in 2013. She lost a close match at the [[2016 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] to Tai Tzu-ying in 2nd round in which she failed to capitalise on the Match point and suffered defeat.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/04/29/intanons-winning-run-ends-day-3-dong-feng-citroen-badminton-asia-championships/|title=INTANON'S WINNING RUN ENDS – DAY 3: DONG FENG CITROEN BADMINTON ASIA CHAMPIONSHIPS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=29 April 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2016 Premier Badminton League]], she was the captain of [[Chennai Smashers]] team. In the group league, she won all of the five matches to help her team qualify for the semi-final and won the tournament against Mumbai Rockets. At the [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|women's singles event]], at [[Rio Olympics]] Sindhu was seeded 9th in the Draw in Group M. In the group stage, she defeated Hungary's [[Laura Sárosi]] (2–0) and Canada's [[Michelle Li]] (2–1).<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/live-badminton-score-pv-sindhu-women-singles-medal-day-9-2975058|title=PV Sindhu, Rio 2016 Olympics: PV Sindhu clinches win in second group clash|website=indianexpress.com|date=14 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Further she ousted [[Tai Tzu-ying]] (2–0) in the round of 16<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-live-badminton-women-singles-pre-quarter-final-match-india-medal-result-video-streaming-day-10-2977530/|title=PV Sindhu enters badminton quarter-final: As it happened|website=indianexpress.com|date=16 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> to meet the second seeded [[Wang Yihan]] in the quarterfinals, whom she defeated in straight sets.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports/indian-shuttler-pv-sindhu-enters-rio-2016-semis-defeats-world-no-2-wang-yihan/story-nV1oIgf25iOAIKsDc3xRqJ.html|title=PV Sindhu enters Rio 2016 semis, defeats World No. 2 Wang Yihan|editor=Sukhwant Basra|date=17 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> She later faced the Japanese star [[Nozomi Okuhara]] in the semi-finals, won in straight sets, and ensuring a podium finish.<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-how-pv-sindhu-stunned-nozomi-okuhara-with-a-badminton-blitzkrieg-2964664.html|title=Rio Olympics 2016: How PV Sindhu stunned Nozomi Okuhara with a badminton blitzkrieg|editor=Shirish Nadkarni|website=www.firstpost.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> This set the stage for her final showdown with top seed from Spain, [[Carolina Marín]].<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/i-ll-give-my-heart-for-gold-pv-sindhu-after-her-rio-2016-semifinal-victory/story-DG0Y1oJDVuDKwkjVGaTD4N.html|title=I'll give my heart for gold: PV Sindhu after her Rio 2016 semifinal victory|website=www.hindustantimes.com|date=19 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Marin managed to beat her in three sets in the 83-minute match.<ref>{{cite web|url=http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|title=Carolina Marin stamps class as the World No.1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820142258/http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|archive-date=20 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With that result, she clinched the silver medal. She charted history of achieving the feat as she is youngest and first female individual to bag an Olympic Silver medal representing India. This was the second instance of podium finish at the Olympics by any Indian badminton player.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-settles-for-silver-at-rio-olympics/article9008386.ece|title=Sindhu lends a silver lining to India's Olympic campaign|editor=Kamesh Srinivasan|website=www.thehindu.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> Sindhu clinched title at the [[2016 China Open Super Series Premier|Thaihot China Open]] beating [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] scoring 21–11, 17–21, 21–11 & became only Indian player after [[Saina Nehwal]] to do so.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/18092707/badminton-pv-sindhu-wins-china-open-superseries-final|title=Dominant Sindhu wins China Open|website=www.espn.in|date=20 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She was also a finalist at the [[2016 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]] after going down to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://taiwantoday.tw/news.php?unit=2,6,10,15,18&post=104488|title=Badminton star Tai Tzu-ying becomes world No. 1 with HK Open victory|website=taiwantoday.tw|date=28 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With her consistent performances, she qualified for [[2016 BWF Super Series Finals|Superseries Finals]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/11/29/sindhu-leads-last-minute-dubai-qualifiers/|title=SINDHU LEADS 'LAST-MINUTE' DUBAI QUALIFIERS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfbadminton.com|date=29 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/12/06/womens-singles-qualifiers-dubai-world-superseries-finals/|title=WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS|website=bwfbadminton.com|date=6 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated [[Akane Yamaguchi]] (2–1), lost to [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] (0–2) and won against [[Carolina Marín]] (2–0) in the Group stage. With 2 wins in the group, she reached semi-finals. She was stopped there in semis by [[Sung Ji-hyun]] with score 15–21, 21–18, 15–21.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/field/824457/badminton-pv-sindhu-bows-out-of-dubai-superseries-after-losing-to-sung-ji-hyun-in-semi-final|title=Badminton: PV Sindhu bows out of Dubai Superseries after losing to Sung ji-Hyun in semi-final|website=amp.scroll.in|date=17 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In just her first ever appearance in this tournament, she managed to reach semi-final stage. === 2017 === Sindhu won [[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|Syed Modi International]] by beating [[Gregoria Mariska Tunjung]] of Indonesia in Final.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/01/30/verma-pusarla-emerge-champions-syed-modi-international-championships-review/|title=Verma, Pusarla Emerge Champions – Syed Modi International Championships: Review|website=bwfbadminton.com|date=30 January 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2017 India Super Series|India Open Superseries]], she won the title by defeating [[Carolina Marin]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/04/02/axelsen-pusarla-on-a-roll-yonex-sunrise-india-open-2017-singles-finals/|title=AXELSEN, PUSARLA ON A ROLL – YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2017: SINGLES FINALS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=2 April 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In April 2017, she achieved a career-high world ranking of number 2. In the [[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017 World Championships]] held in Scotland, she was seeded 4th. In the round of 32, she defeated Korean [[Kim Hyo-min]] in straight games. She survived a difficult challenge from Hongkonger [[Cheung Ngan Yi]] in the next round, beating her in 3 tight games 19–21, 23–21, 21–17. She thereafter eased past [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] in quarterfinal & another Chinese [[Chen Yufei]] in semi-final both in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/world-badminton-championships-2017-pv-sindhu-thumps-chen-yufei-to-reach-maiden-final-3978191.html/amp|title=World Badminton Championships 2017: PV Sindhu thumps Chen Yufei to reach maiden final|website=www.firstpost.com|date=27 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She had to settle for silver after losing to [[Nozomi Okuhara]] in the finals with scores (19–21, 22–20, 20–22), In a match lasting 110 Minutes thus making it the 2nd longest Women's Singles match in History of Badminton. Her final against Okuhara is widely regarded as one of the best ever women's singles final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2017/08/28/okuhara-prevails-in-epic-singles-finals-total-bwf-world-championships-2017/|title=OKUHARA PREVAILS IN EPIC – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2017|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=28 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu defeated Okuhara in the final of the [[2017 Korea Open Super Series]] by 22–20, 11–21, 21–18, thereby becoming the first Indian to win [[Korea Open (badminton)|Korea Open]].<ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|title=Korea Open Superseries: PV Sindhu Outlasts Nozomi Okuhara To Clinch Title|editor=Dattaraj Thaly|website=NDTVSports.com|date=17 September 2017|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806224956/https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|url-status=dead}}</ref> In August, she took charges as Deputy Collector in [[Krishna District]] in the Chief Commissioner of Land Administration (CCLA) office under the Revenue Department of the Government of [[Andhra Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Sindhu takes charge as Deputy Collector|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sindhu-takes-charge-as-deputy-collector/article19459741.ece|website=www.thehindu.com|date=10 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She set up a repeat clash of last year's final in the [[2017 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]], which she again lost to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/hong-kong-open-superseries-live-updates-pv-sindhu-tai-tzu-ying-1094433-2017-11-26|title=Hong Kong Open SuperSeries Final: How PV Sindhu was dominated by Tai Tzu Ying|editor=Ritayan Basu|website=www.indiatoday.in|date=26 November 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the Group stage of [[2017 BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]], she won all of her matches against [[He Bingjiao]] (2–1), [[Sayaka Sato]] (2–0) & [[Akane Yamaguchi]] (2–0). She put her good show against [[Chen Yufei]] (2–0) & reached the final.<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/dubai-super-series-finals-pv-sindhu-beats-chen-yufei-to-play-akane-yamaguchi-in-final-1788661%3famp=1&akamai-rum=off|title=Dubai Super Series Finals: PV Sindhu Beats Chen Yufei, To Play Akane Yamaguchi In Final|editor=Joy Tirkey|website=sports.ndtv.com|date=16 December 2017|access-date=31 May 2020}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> She had another runner-up finish after being defeated by [[Japan]]'s [[Akane Yamaguchi]] 21–15, 12–21, 19–21 in 94 minutes.<ref>{{cite news|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/12/17/yamaguchi-wins-desert-classic-singles-finals-dubai-world-superseries-finals-2017|website=bwfbadminton.com|title=YAMAGUCHI WINS DESERT CLASSIC – SINGLES FINALS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS 2017|editor=Dev Sukumar|date=17 December 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2018 === Sindhu faltered in the final again, this time at her home event, the [[2018 India Open (badminton)|India Open]], where she had Match point in the 3rd game but couldn't convert it and Lost the match to [[Zhang Beiwen]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/02/04/zhangs-finest-moment-finals-yonex-sunrise-india-open-2018/|title=ZHANG'S FINEST HOUR – FINALS: YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=4 February 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2018 All England Open|All England Open Championships]], she made it to the top 4, before losing to world number 3 [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final with the score 21–19, 19–21, 18–21. This is her best performance at the [[2018 All England Open]].<ref>{{cite news|title=All England Open: PV Sindhu loses to Akane Yamaguchi in epic semi-final|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/all-england-open-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-in-epic-semi-final/articleshow/63349500.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 March 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She competed at the [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Commonwealth Games]] in [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]], winning a Gold in the mixed team event<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/09/golden-day-for-india-day-5-xxi-commonwealth-games/|title=GOLDEN DAY FOR INDIA – DAY 5: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=9 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> and silver medal in the singles event.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/16/lee-nehwal-triumphant-finals-xxi-commonwealth-games/|title=LEE, NEHWAL TRIUMPHANT – FINALS: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=16 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Her Jinx of losing in finals continued after she went down to [[Nozomi Okuhara]] in the final of [[2018 Thailand Open (badminton)|Thailand Open]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/07/15/okuhara-ends-season-jinx-singles-finals-toyota-thailand-open-2018/|title=OKUHARA ENDS SEASON JINX – SINGLES FINALS: TOYOTA THAILAND OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=15 July 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu was seeded 3rd in the [[2018 BWF World Championships]]. She won her opening encounters against [[Fitriani]] & [[Sung Ji-hyun]] both in straight games. She then faced defending champion [[Nozomi Okuhara]], whom she also defeated with 21–17, 21–19.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/03/singles-champions-out-day-5-total-bwf-world-championships-2018/|title=SINGLES CHAMPIONS OUT! – DAY 5: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=3 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> In the semi-finals, she defeated 2nd seeded [[Akane Yamaguchi]] also in 2 games 21–16, 24–22.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/24281611/as-happened-pv-sindhu-beats-akane-yamaguchi-enter-second-consecutive-world-championship-final%3fplatform=amp|title=As it happened: PV Sindhu beats Akane Yamaguchi to reach the World Championship final|website=www.espn.in|date=4 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She won her second consecutive silver medal after losing to [[Carolina Marín]] in finals 19–21, 10–21. This was her total fourth medal at the Worlds.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/06/king-kento-queen-carolina-singles-finals-total-bwf-world-championships-2018/|title=KING KENTO, QUEEN CAROLINA – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=6 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu was seeded 3rd in the [[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018 Asian Games]]. In the first round, she defeated Vietnamese [[Vu Thi Trang]] in 3 games 21–10, 12–21, 23–21 in a very difficult encounter. She then faced [[Gregoria Mariska Tunjung]] and beat her with 21–12, 21–15 scoreline. She had to again battle to get past Thai [[Nitchaon Jindapol]] in the quarterfinal. She then defeated [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final to enter the final round. By losing to world number one [[Tai Tzu-Ying]] in the final, she got the historic first silver medal for India in Women's singles badminton.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-games-2018-pv-sindhu-nets-the-silver-medal-in-badminton/article24799401.ece/|title=Asian Games 2018: P.V. Sindhu nets the silver|editor=Stan Rayan|newspaper=The Hindu|date=28 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu qualified for the [[2018 BWF World Tour Finals]] in the year-end. In the group stage, she defeated defending champion [[Akane Yamaguchi]] (2–0), Top seed [[Tai Tzu Ying]] (2–1) & In her third match, she defeated [[Zhang Beiwen]] comfortably in two games to progress to the semi-finals. In the semi-final she defeated [[Ratchanok Intanon]] (2–0) to reach the final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2018/12/15/nozomi-v-sindhu-for-gold-day-4-hsbc-bwf-world-tour-finals/|title=NOZOMI V SINDHU FOR GOLD! – DAY 4: HSBC BWF WORLD TOUR FINALS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=15 December 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated her arch-rival [[Nozomi Okuhara]] scoring 21–19, 21–17 & became only shuttler from India to claim the Title at the year-end finale.<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes 1st Indian To Win BWF World Tour Finals|editor=Santosh Rao|website=NDTVSports.com|date=18 December 2018|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041659/https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|url-status=dead}}</ref> === 2019–20 === [[ᱨᱮᱫ:P._V._Sindhu_inside_the_cockpit_of_twin-seater_–_HAL’s_Light_Combat_Aircraft_(LCA)_Tejas,_on_the_4th_Day_of_the_Aero_India_–_2019_air_show,_at_Air_Force_Station_Yelahanka,_Bengaluru_on_February_23,_2019.jpg|right|thumb|P. V. Sindhu inside the cockpit of [[HAL Tejas]] at [[Yelahanka Air Force Station|Yelahanka AFS]], Bengaluru.]] Sindhu was bought by the defending champions [[Hyderabad Hunters]] in the PBL auctions 2018 and was named as their skipper.<ref>{{cite news|title=PBL 2018 Auction: Kidambi Srikanth, Saina Nehwal, PV Sindhu Fetch Big Prices {{!}} Badminton News|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|editor=Samrat Chakraborty|website=NDTVSports.com|date=8 October 2018|access-date=7 December 2019|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041703/https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|url-status=dead}}</ref> They lost the semi-finals to Mumbai Rockets.<ref>{{cite news|title=PBL 2019: Mumbai Rockets beat Hyderabad Hunters, face Bengaluru Raptors in finals|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/badminton/130119/pbl-mumbai-rockets-bengaluru-raptors-hyderabad-hunters-sameer-verma.html|website=www.deccanchronicle.com|date=13 January 2019|access-date=7 December 2019}}</ref> She competed at the [[Indian National Badminton Championships]] where she reached the final losing to three-time champion [[Saina Nehwal]] 18–21, 15–21.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/badminton/saina-nehwal-beats-pv-sindhu-in-senior-nationals-final-for-second-title-in-a-row-5587223/|title=Saina Nehwal beats PV Sindhu in Senior Nationals final for second title in a row|website=indianexpress.com|date=16 February 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Just before the [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]] she had ended her deal with Yonex and signed a mega-deal with Li-Ning for 4 years worth nearly {{INRConvert|500|m}}. This led to her having a new racket and equipment to which she had to get used to within 2–3 weeks time to debut it at the prestigious [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]].<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|website=www.indiatoday.in/sports|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref> She reached her first final of the season in the [[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]], where she lost to [[Akane Yamaguchi]] of Japan 15–21, 16–21.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/sports/sports-news-indonesia-open-2019-final-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-failes-to-capture-maiden-super-1000-title-news-334603|title=Indonesia Open 2019 Final: PV Sindhu Loses To Akane Yamaguchi, Fails To Capture Maiden Super 1000 Title|website=www.outlookindia.com|date=21 July 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2019 BWF World Championships - Women's singles|World Championships]], she was seeded fifth. She opened her campaign with a straight sets victories over [[Pai Yu-po]] & [[Zhang Beiwen]] in successive rounds. She impressed everyone with her victory over [[Tai Tzu-ying]]. She defeated Tai, coming from a game down 12–21, 23–21, 21–19 to make the semi-final.<ref>{{cite news|title=BWF World Championships: PV Sindhu assured of 3rd straight medal after stunning Tai Tzu Ying|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/bwf-world-championships-pv-sindhu-beats-world-no-2-tai-tzu-ying-reach-semi-finals-assured-fifth-medal-1590889-2019-08-23|website=www.indiatoday.in|date=23 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the semi-final, she defeated [[Chen Yufei]] in straight sets to enter her third consecutive World Championships final.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu reaches 3rd successive World Championships final after outclassing Chen Yu Fei in Basel|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/world-badminton-championship-pv-sindhu-reaches-final-defeat-chen-yufei-1591152-2019-08-24|editor=Akshay Ramesh|website=www.indiatoday.in|date=24 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the final against [[Nozomi Okuhara]], she won 21–7, 21–7. In the process, she became the first Indian to win gold at the championships.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu becomes first Indian to win BWF World Championships|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pv-sindhu-becomes-first-indian-to-win-bwf-world-championships-119082500570_1.html|website=Business Standard|date=25 August 2019|access-date=30 August 2019}}</ref> Despite her ranking as 15th on the World Tour, Sindhu got a wild card entry into the [[2019 BWF World Tour Finals]] because of her World Title victory in August this Year.<ref>{{Cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2019/12/03/meet-the-top-eight-womens-singles|title=MEET THE TOP EIGHT – WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=3 December 2019|access-date=6 March 2020}}</ref> She competed in World Tour Finals in Guangzhou as a defending champion but failed to reach the knockout phase after losing out to [[Chen Yufei]] (1–2) & [[Akane Yamaguchi]] (1–2) in successive rounds. She finished off as 3rd in the group after defeating [[He Bingjiao]] with score 21–19, 21–19 in her last match.<ref>{{cite web|url=http://newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=375936|title=BWF World Tour Finals: PV Sindhu beats He Bing Jiao for consolation win|website=newsonair.com|date=13 December 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Pusarla was named the [[BBC]] Indian Sportswoman of Year on 8 March 2020.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/51730452|title=PV Sindhu named BBC Indian Sportswoman of Year|website=www.bbc.com|date=8 March 2020|access-date=8 March 2020}}</ref> In April, she was elected as one of the ambassadors of BWF Committee's campaign – "I am Badminton" to promote clean and fair play in the sport.<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/badminton/bwf-names-pv-sindhu-as-an-ambassador-for-its-i-am-badminton-campaign-2588063.html|title=BWF Names PV Sindhu as an Ambassador For Its 'I Am Badminton' Campaign|website=www.news18.com|date=22 April 2020|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2021 === Sindhu reaching her first final in over 18 months, at the [[2021 Swiss Open (badminton)|Swiss Open]], she suffered a demoralising defeat against [[Carolina Marín]], losing 12–21, 5–21.<ref name=":0" /><ref>{{cite news|last=PTI|date=7 March 2021|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-loses-to-carolina-marin-in-swiss-open-final/articleshow/81379333.cms|title=PV Sindhu loses to Carolina Marin in Swiss Open final|work=The Times of India|access-date=7 March 2021}}</ref> She then was defeated by [[Pornpawee Chochuwong]] of Thailand in the semifinals of the [[2021 All England Open|All England Open]] in straight game losing out in 17–21, 9-21.<ref>{{cite web|last=Berkeley|first=Geoff|title=Chochuwong stuns Sindhu to reach All England Open Badminton Championships final|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1105682/all-england-open-badminton-day-four|website=www.insidethegames.biz|date=20 March 2021|access-date=24 March 2021}}</ref> In May, she was elected as one of the two ambassadors from badminton in the International Olympic Committee's campaign ‘Believe in Sport’ aimed at preventing competition manipulation in the sport.<ref>{{cite web|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/05/03/pusarla-v-sindhu-and-michelle-li-appointed-ambassadors-for-iocs-believe-in-sport-campaign/|title=PUSARLA V.SINDHU AND MICHELLE LI APPOINTED AMBASSADORS FOR IOC'S 'BELIEVE IN SPORT' CAMPAIGN|website=olympics.bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=3 May 2021|access-date=3 May 2021}}</ref> Sindhu was seeded 6th in the upcoming Tokyo Olympic Games. She won both of her group matches against Israel's [[Ksenia Polikarpova]]<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/sport/pv-sindhu-makes-winning-start-at-tokyo-olympics-beats-israel-shuttler-ksenia-polikarpova/702565/%3famp|title=PV Sindhu makes winning start at Tokyo Olympics, beats Israel shuttler Ksenia Polikarpova|website=The Print|date=25 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> and Hong Kong China's representative [[Cheung Ngan Yi]]<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/olympics-2020/tokyo-olympics-pv-sindhu-beats-cheung-ngan-yi-in-straight-games-enters-pre-quarterfinals-2496532%3famp=1&akamai-rum=off|title=Tokyo Olympics: PV Sindhu Beats Cheung Ngan Yi In Straight Games, Enters Pre-Quarterfinals|website=NDTV Sports|date=28 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> to progress towards the knockout stage. She defeated [[Mia Blichfeldt]] in round of sixteen and reached the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/olympics/tokyo-2020-pv-sindhu-vs-mia-blichfeldt-last-16-report-7427641/lite/|title=Tokyo 2020: PV Sindhu beats Mia Blichfeldt in straight games to enter quarters|website=Indianexpress|date=29 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She displayed a dominating display to outmanoeuvre [[Akane Yamaguchi]] 21–13, 22–20, placing herself in last four stage.<ref>{{cite web|first=Abhishek|last=Purohit|url=https://olympics.com/en/news/tokyo-2020-olympics-india-badminton-pv-sindhu-quarter-final-akane-yamaguchi|title=PV Sindhu overcomes a fighting Akane Yamaguchi to enter Tokyo Olympics semi-finals|website=Olympics|date=30 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> Her opponent for semifinal was second seed [[Tai Tzu-ying]]. Sindhu, who was yet to drop a game in the tournament fell against Taiwan's player in two straight games 18–21, 12–21.<ref>{{cite web|first=Dev|last=Sukumar|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/07/31/tai-puts-on-a-show/|title=TAI PUTS ON A SHOW|website=Badminton World Federation|date=31 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She later won against [[He Bingjiao]] of China in playoff to clinch bronze medal and thereby becoming only the fourth player in Women's singles badminton to claim two medals at the two consecutive Olympic games.<ref>{{cite web|first=James|last=Kuanal|url=https://www.insidesport.co/tokyo-olympics-badminton-super-sindhu-claims-another-olympic-medal-thrashes-chinas-he-bingjiao-21-13-21-15-to-win-bronze-in-tokyo/|title=Tokyo Olympics Badminton: Super Sindhu claims another Olympic medal, thrashes China’s He BingJiao 21-13, 21-15 to win bronze in Tokyo|website=Inside Sports|date=1 August 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> == Endorsements == An Economic Times report published in March 2017, noted that she is second only to Indian cricket captain [[Virat Kohli]] when it comes to earnings from each day of brand endorsements. Sindhu charges brands anywhere between {{INRConvert|10|m}} and {{INRConvert|12.5|m}} for a single day of endorsement-related activities.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/pv-sindhu-is-now-the-no-2-player-in-endorsements/articleshow/57484544.cms|title=PV Sindhu is now the no. 2 player in endorsements|last=Bhushan|first=Ratna|date=6 March 2017|work=The Economic Times|access-date=23 August 2019}}</ref> Sindhu has endorsement deals with [[JBL]], [[Bridgestone|Bridgestone Tyres]], sports drink [[Gatorade]], pain reliever ointment Moov, online fashion store [[Myntra]], e-commerce portal [[Flipkart]], phone maker [[Nokia]] and electronics major [[Panasonic]]. She also endorses [[Stayfree]], health drink Boost, honey producer APIS Himalaya, herbal health drink firm Ojasvita and the [[Bank of Baroda]]. She is also a brand ambassador for both the [[Central Reserve Police Force]] and Vizag Steel.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/45268565|title=PV Sindhu: How India's Olympic badminton star became a sponsors' dream on £126,000 a week|date=22 August 2018|access-date=23 August 2019|language=en-GB}}</ref> In February 2019, it was announced that Sindhu had signed a four-year sports sponsorship deal for {{INRConvert|500|m}} with Chinese sports brand [[Li-Ning|Li Ning]]. Her deal is one of the biggest in world badminton.{{Citation needed|date=December 2019}} She reportedly will get {{INRConvert|400|m}} as sponsorship while the rest of the money will be for equipment. This was Li-Ning's second stint with Sindhu, who was with them for two years in 2014-2015 for a sum of {{INRConvert|12.5|m}} a year. In 2016, she was back with Yonex for a {{INRConvert|35|m}} per year contract for a period of three years.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|agency=Press Trust of India|work=India Today|language=en|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref> == Honours == * Honoured with [[Padma Bhushan]] Award, the third-highest civilian award in [[India]], in January 2020. * Honoured with [[Padma Shri]] Award, the fourth highest civilian award in [[India]], in March 2015<ref>{{Cite web|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|title=Padma Shree for P.V.Sindhu in 2015-|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|access-date=4 August 2021|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807005547/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Sindhu nominated for Padma Bhusan|url=https://www.outlookindia.com/website/story/pv-sindhu-nominated-for-padma-bhushan-award-by-sports-ministry/302183|website=outlookindia.com|publisher=The Outlook India|access-date=27 January 2019}}</ref> * Received [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]] Award, the highest sporting honour of [[India]], on 29 August 2016<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna award for P.V.Sindhu in 2016-|website=www.pib.gov.in}}</ref><ref>{{cite news|title=President presents Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to four athletes|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/President-presents-Rajiv-Gandhi-Khel-Ratna-Award-to-four-athletes/article14596452.ece|newspaper=The Hindu|access-date=27 January 2019|date=29 August 2016|last1=Desk|first1=Internet}}</ref> * Bestowed with [[Arjuna Award]] for badminton on 24 September 2013<ref>{{Cite web|url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=560|title=Arjuna Award for P.V.Sindhu in 2013-|website=www.sportsauthorityofindia.nic.in|access-date=4 August 2021|archive-date=8 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808121806/http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp%3Flink_temp_id%3D560|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=PV Sindhu receives Arjuna award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/PV-Sindhu-receives-Arjuna-award/articleshow/23000165.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|publisher=TOI|access-date=27 January 2019}}</ref> == Achievements == === Olympic Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|2016]] | align="left" |[[Riocentro|Riocentro – Pavilion 4]], [[Rio de Janeiro]], Brazil | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |21–19, 12–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Silver_medal.svg|16x16px]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|2020]] | align="left" |[[Musashino Forest Sports Plaza]], [[Tokyo]], Japan | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]] | align="left" |21–13, 21–15 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Bronze_medal.svg|16x16px]] '''Bronze''' |} === BWF World Championships === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|2013]] | align="left" |[[Tianhe Sports Center]], [[Guangzhou]], China | align="left" |{{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]] | align="left" |10–21, 13–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|2014]] | align="left" |[[Ballerup Super Arena]], [[Copenhagen]], Denmark | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |17–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017]] | align="left" |[[Commonwealth Arena and Sir Chris Hoy Velodrome|Emirates Arena]], [[Glasgow]], Scotland | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |19–21, 22–20, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Nanjing Youth Olympic Sports Park]], [[Nanjing]], China | align="left" |{{flagicon|ESP}} Carolina Marín | align="left" |19–21, 10–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|2019]] | align="left" |[[St. Jakobshalle]], [[Basel]], Switzerland | align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara | align="left" |21–7, 21–7 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === Asian Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFB069" | align="center" |[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Istora Gelora Bung Karno]], [[Jakarta]], Indonesia | align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | align="left" |13–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === Asian Championships === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#ECF2FF" | align="center" |[[2014 Badminton Asia Championships|2014]] | align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]] | align="left" |21–15, 20–22, 12–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |} === Commonwealth Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|2014]] | align="left" |[[Emirates Arena]], [[Glasgow, Scotland]] | align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Tee Jing Yi]] | align="left" |23–21, 21–9 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Carrara Sports and Leisure Centre]], [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast, Australia]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | align="left" |18–21, 21–23 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === South Asian Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFAAAA" | align="center" |[[Badminton at the 2016 South Asian Games|2016]] | align="left" |Multipurpose Hall SAI–SAG Centre, [[Shillong]], [[India]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Gadde Ruthvika Shivani]] | align="left" |11–21, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === Commonwealth Youth Games === ''Girls' singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011]] | align="left" |[[National Sports Centre (Isle of Man)|National Sports Centre]], [[Douglas, Isle of Man]] | align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Soniia Cheah Su Ya]] | align="left" |22–20, 21–8 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === Asian Junior Championships === ''Girls' Singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#AABBCC" | align="center" |[[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011]] | align="left" |Babu Banarasi Das Indoor Stadium, [[Lucknow, India]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] | align="left" |21–13, 12–21, 10–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#AABBCC" | align="center" |[[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012]] | align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |18–21, 21–17, 22–20 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === BWF World Tour (1 title, 4 runners-up) === The BWF World Tour, which was announced on 19 March 2017 and implemented in 2018,<ref>{{cite web|last=Alleyne|first=Gayle|title=BWF Launches New Events Structure|url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|date=19 March 2017|access-date=29 November 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|archive-date=1 December 2017}}</ref> is a series of elite badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). The BWF World Tours are divided into levels of World Tour Finals, Super&nbsp;1000, Super&nbsp;750, Super&nbsp;500, Super&nbsp;300 (part of the HSBC World Tour), and the BWF Tour Super&nbsp;100.<ref>{{cite web|last=Sukumar|first=Dev|title=Action-Packed Season Ahead!|url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|website=bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=10 January 2018|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|archive-date=13 January 2018}}</ref> ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Level !Opponent !Score !Result |- | align="center" |[[2018 India Open (badminton)#Finals 2|2018]] | align="left" |[[India Open]] | align="left" |Super 500 | align="left" |{{flagicon|USA}} [[Beiwen Zhang]] | align="left" |18–21, 21–11, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2018 Thailand Open (badminton)#Finals 2|2018]] | align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]] | align="left" |Super 500 | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |15–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2018 BWF World Tour Finals#Finals 2|2018]] | align="left" |[[BWF World Tour Finals]] | align="left" |World Tour Finals | align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara | align="left" |21–19, 21–17 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- | align="center" |[[2019 Indonesia Open (badminton)#Finals 2|2019]] | align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]] | align="left" |Super 1000 | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | align="left" |15–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2021 Swiss Open (badminton)#Finals 2|2021]] | align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]] | align="left" |Super 300 | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |12–21, 5–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} === BWF Superseries (3 titles, 4 runners-up) === The BWF Superseries, which was launched on 14 December 2006 and implemented in 2007,<ref>{{cite web|title=BWF Launches Super Series|url=http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|website=Badminton Australia|date=15 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071006123828/http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|url-status=dead|archive-date=6 October 2007}}</ref> was a series of elite badminton tournaments, sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). BWF Superseries levels were [[BWF Superseries|Superseries and Superseries Premier]]. A season of Superseries consistde of twelve tournaments around the world that had been introduced since 2011.<ref>{{cite web|title=Yonex All England Elevated To BWF Premier Super Series Event|url=http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|website=www.ibadmintonstore.com|access-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002005757/http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|url-status=dead|archive-date=2 October 2013}}</ref> Successful players were invited to the Superseries Finals, which were held at the end of each year. ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#DAA520" | align="center" |[[2015 Denmark Super Series Premier#Finals 2|2015]] | align="left" |[[Denmark Open]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]] | align="left" |19–21, 12–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#DAA520" | align="center" |[[2016 China Open Super Series Premier#Finals 2|2016]] | align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] | align="left" |21–11, 17–21, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2016 Hong Kong Super Series#Finals 2|2016]] | align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]] | align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | align="left" |15–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2017 India Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |[[India Open]] | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |21–19, 21–16 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC;" | align="center" |[[2017 Korea Open Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |22–20, 11–21, 21–18 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2017 Hong Kong Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |Hong Kong Open | align="left" |{{flagicon|TPE}} Tai Tzu-ying | align="left" |18–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#B0C4DE" | align="center" |[[2017 BWF Super Series Finals#Finals 2|2017]] | align="left" |[[BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | align="left" |21–15, 12–21, 19–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} : {{Color box|#B0C4DE|border=darkgray}} [[BWF Superseries Finals]] tournament : {{Color box|#DAA520|border=darkgray}} [[BWF Superseries|BWF Superseries Premier]] tournament : {{Color box|#FFFFCC|border=darkgray}} [[BWF Superseries]] tournament === BWF Grand Prix (6 titles, 3 runners-up) === The BWF Grand Prix had two levels, the [[BWF Grand Prix and Grand Prix Gold]]. It was a series of badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF) which was held from 2007 to 2017. ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#D4F1C5" | align="center" |[[2011 Dutch Open Grand Prix#Finals 2|2011]] | align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] | align="left" |{{flagicon|NED}} [[Yao Jie]] | align="left" |16–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2012 India Open Grand Prix Gold#Finals 2|2012]] | align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|India Grand Prix Gold]] | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]] | align="left" |15–21, 21–18, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold#Finals 2|2013]] | align="left" |[[Malaysia Masters|Malaysia Grand Prix Gold]] | align="left" |{{flagicon|SIN}} [[Gu Juan]] | align="left" |21–17, 17–21, 21–19 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold#Finals 2|2013]] | align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]] | align="left" |{{flagicon|CAN}} [[Michelle Li]] | align="left" |21–15, 21–12 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|2014]] | align="left" |India Grand Prix Gold | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | align="left" |14–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|2014]] | align="left" |Macau Open | align="left" |{{flagicon|KOR}} [[Kim Hyo-min]] | align="left" |21–12, 21–17 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|2015]] | align="left" |Macau Open | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]] | align="left" |21–9, 21–23, 21–14 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|2016]] | align="left" |Malaysia Masters | align="left" |{{flagicon|SCO}} [[Kirsty Gilmour]] | align="left" |21–15, 21–9 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold#Finals 2|2017]] | align="left" |Syed Modi International | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Gregoria Mariska Tunjung]] | align="left" |21–13, 21–14 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |} : {{Color box|#D4F1C5|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix]] tournament : {{Color box|#FFFF67|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix Gold]] tournament === BWF International Challenge/Series (4 titles, 1 runner-up) === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2010 | align="left" |[[Iran Fajr International]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Rie Eto (badminton)|Rie Eto]] | align="left" |14–21, 24–26 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Maldives International]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[P. C. Thulasi]] | align="left" |21–11, 21–16 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Indonesia International]] | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Fransisca Ratnasari]] | align="left" |21–16, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Swiss International (badminton)|Swiss International]] | align="left" |{{flagicon|GER}} [[Carola Bott]] | align="left" |21–11, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Tata Open India International]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Sayali Gokhale]] | align="left" |21–10, 20–22, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament === Invitational tournament === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- |- style="background:#F5F5F5" | align="center" |[[2015 Copenhagen Masters|2015]] | align="left" |[[Copenhagen Masters]] | align="left" |{{flagicon|DEN}} [[Line Kjærsfeldt]] | align="left" |12–21, 19–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} == Career overview == {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Singles ! Played ! Wins ! Losses ! Balance |- | align=left | '''Total''' | 488 | 341 | 147 | '''+194''' |- | align=left | '''Current year''' (2021) | 12 | 7 | 5 | '''+2''' |} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Doubles ! Played ! Wins ! Losses ! Balance |- | align=left | '''Total''' | 24 | 14 | 10 | '''+4''' |- | align=left | '''Current year''' (2021) | 0 | 0 | 0 | '''0''' |} {{col-end}} : ''<nowiki>*</nowiki> Statistics were last updated on 7 March 2021.''<ref>{{cite web|title=PUSARLA V. Sindhu – Career overview|url=http://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2021}}</ref> === Singles performance timeline === {{Performance key (badminton)}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="260" |Tournament !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 ![[2018 BWF World Tour|2018]] ![[2019 BWF World Tour|2019]] ![[2020 BWF World Tour|2020]] ![[2021 BWF World Tour|2021]] ! width="40" |{{Tooltip|SR|Strike Rate}} !Best |- | colspan="20" style="text-align:center;" |'''[[Badminton World Federation|BWF events]]''' |- | align="left" |'''[[BWF World Junior Championships]]''' | bgcolor="#afeeee" |[[2009 BWF World Junior Championships|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2010 BWF World Junior Championships|'''QF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2011 BWF World Junior Championships|3R]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="7" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} |'''0/3''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('10) |- | align="left" |'''[[BWF World Championships]]''' | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="#cd7f32" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|B]] | bgcolor="#cd7f32" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|B]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2015 BWF World Championships – Women's singles|QF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="silver" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']] | bgcolor="silver" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']] | bgcolor="gold" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|'''G''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/6''' | bgcolor="gold" |'''G''' ('19) |- | align="left" |'''[[Badminton at the Summer Olympics|Olympics]]''' | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}} | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="silver" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|'''S''']] | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="#cd7f32" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics - Women's singles|'''B''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |'''0/2''' | bgcolor="silver" |'''S''' ('16) |- ! colspan="10" |'''[[BWF Super Series|BWF Superseries]] / [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|Grand Prix]]''' ! colspan="6" |'''[[BWF World Tour]]''' |- | align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]] | colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Swiss Open Grand Prix Gold|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Swiss Open Grand Prix Gold|2R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2014 Swiss Open Grand Prix Gold|SF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 Swiss Open Grand Prix Gold|QF]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="D8BFD8" |[[2021 Swiss Open (badminton)|'''F''']] |'''0/5''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('21) |- | align="left" |[[German Open (badminton)|German Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |1R<ref>{{cite web|title=YONEX German Open GPG 2012: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=596D798E-F45C-45AA-9A03-305480068147&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214133627/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=596D798E-F45C-45AA-9A03-305480068147&draw=4|url-status=dead}}</ref> | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 German Open Grand Prix Gold|'''QF''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |'''0/2''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('16) |- | align="left" |[[All England Open Badminton Championships|All England Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 All England Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 All England Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 All England Super Series Premier|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="afeeee" |[[2016 All England Super Series Premier|1R]] | bgcolor="ffebcd" |[[2017 All England Super Series Premier|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2018 All England Open|'''SF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 All England Open|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 All England Open|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2021 All England Open|'''SF''']] |'''0/9''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18, '21) |- | align="left" |[[Malaysia Masters]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2012 Malaysia Open Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="00FF00" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Malaysia Masters Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="00FF00" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="" |[[2018 Malaysia Masters (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Malaysia Masters|QF]] | |'''2/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '16) |- | align="left" |[[Australian Open (badminton)|Australian Open]] | colspan="5" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Australian Super Series|'''QF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Australian Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Australian Super Series|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Australian Super Series|'''QF''']] |N.P | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Australian Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/5''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('14, '17) |- | align="left" |[[India Open]] |Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise India Open 2009: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=72F1F101-544B-4C1F-B8BE-11BB3296ADE8&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122232/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=72F1F101-544B-4C1F-B8BE-11BB3296ADE8&draw=4|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2010 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=INDIA GRAND PRIX GOLD 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=CD5E57C3-91F4-402A-9434-E2ABFB0CBC91&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214121647/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=CD5E57C3-91F4-402A-9434-E2ABFB0CBC91&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Super Series|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2012 India Super Series|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2013 India Super Series|SF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 India Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2016 India Super Series|QF]] | bgcolor="00FF00" |[[2017 India Super Series|'''W''']] | bgcolor="D8BFD8" |[[2018 India Open (badminton)|F]] | bgcolor="FFFF00" |[[2019 India Open (badminton)|SF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/8''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Malaysia Open (badminton)|Malaysia Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q1<ref>{{cite web|title=MAYBANK Malaysia Open Presented by PROTON: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=15C0786F-0C76-474B-845E-15D5FD591223&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214123723/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=15C0786F-0C76-474B-845E-15D5FD591223&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Malaysia Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Malaysia Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2016 Malaysia Super Series Premier|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Malaysia Super Series Premier|1R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2018 Malaysia Open (badminton)|'''SF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Malaysia Open (badminton)|R2]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |[[2021 Malaysia Open (badminton)|Q]] |'''0/7''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18) |- | align="left" |[[Singapore Open (badminton)|Singapore Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Singapore Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Singapore Super Series|QF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="afeeee" |[[2016 Singapore Super Series|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Singapore Super Series|QF]] |N.P | bgcolor="FFFF00;" |[[2019 Singapore Open (badminton)|'''SF''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |[[2021 Singapore Open|Q]] |'''0/5''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('19) |- | align="left" |[[Indonesia Masters]] | colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2015 Indonesian Masters Grand Prix Gold|'''QF''']] |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']] | bgcolor="AFEEEE" |[[2020 Indonesia Masters|2R]] | |'''0/4''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('15, '18, '19) |- | align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Indonesia Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Indonesia Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Indonesia Super Series Premier|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Indonesia Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Open (badminton)|QF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2019 Indonesia Open (badminton)|'''F''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/6''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('19) |- | rowspan="2" align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]] | colspan="3" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | rowspan="2" bgcolor="#afeeee" |[[2012 Thailand Open Grand Prix Gold|2R]] | colspan="5" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |[[2018 Thailand Open (badminton)|'''F''']] | rowspan="2" bgcolor="" |[[2019 Thailand Open (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="#afeeee" |[[2020 Yonex Thailand Open|1R]] | rowspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | rowspan="2" |'''0/4''' | rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('18) |- | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Toyota Thailand Open|QF]] |- | align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Victor Korea Open 2012: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=3677C337-B11D-4E8A-B0D9-F7181D73A7EF&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122122/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=3677C337-B11D-4E8A-B0D9-F7181D73A7EF&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Korea Open Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Korea Open Super Series|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="00FF00" |[[2017 Korea Open Super Series|'''W''']] |N.P | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Korea Open (badminton)|1R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Taipei Open (badminton)|Taipei Open]] | colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Chinese Taipei Open Grand Prix Gold|'''2R''']] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="#afeeee" |'''2R''' ('15) |- | align="left" |[[Vietnam Open (badminton)|Vietnam Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |'''QF<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Vietnam Grand Prix Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=4B7F4E4E-4EB6-4A33-8655-78FC3FC91D5E&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214121131/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=4B7F4E4E-4EB6-4A33-8655-78FC3FC91D5E&draw=4|url-status=dead}}</ref>''' | colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('11) |- | align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Li Ning China Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=91BC911B-E50D-4FFA-9211-33938FCD4A19&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122119/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=91BC911B-E50D-4FFA-9211-33938FCD4A19&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2012 China Open Super Series Premier|1R]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 China Open Super Series Premier|2R]] | bgcolor="Gold" |'''[[2016 China Open Super Series Premier|W]]''' | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 China Open Super Series Premier|QF]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 China Open (badminton)|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 China Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/7''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('16) |- | align="left" |[[Japan Open (badminton)|Japan Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Japan Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Japan Super Series|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Japan Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Japan Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Japan Open (badminton)|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Japan Open (badminton)|'''QF''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/6''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('19) |- | align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|Syed Modi International]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2009 India Open Grand Prix|QF]]<ref>{{cite web|title=JAYPEE CUP SYED MODI MEMORIAL INDIA GRAND PRIX 2009: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=F7BADB96-E905-4E8B-8B9D-A89A779D4790&draw=2|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214121820/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=F7BADB96-E905-4E8B-8B9D-A89A779D4790&draw=2|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="FFFF00;" |[[2010 India Grand Prix|SF]]<ref>{{cite web|title=India Grand Prix 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=244B9415-DA84-43A2-8550-ED8B0A1267C6&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122332/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=244B9415-DA84-43A2-8550-ED8B0A1267C6&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=Yonex – Sunrise Syed Modi Memorial India Open Grand Prix Gold: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=B958ADE2-68D5-422F-BBFB-7248E8752124&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214132914/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=B958ADE2-68D5-422F-BBFB-7248E8752124&draw=4|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="D8BFD8" |[[2012 India Open Grand Prix Gold|F]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="D8BFD8" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|F]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Syed Modi International Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Syed Modi International Grand Prix Gold|2R]] | bgcolor="00FF00" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |[[2018 Syed Modi International|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/8''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="D8BFD8" |'''F<ref>{{cite web|title=Yonex Dutch Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=60389B26-7D2A-4EFC-831F-5D94C1BB1911&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>''' | colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('11) |- | align="left" |[[Denmark Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Denmark Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Denmark Super Series Premier|QF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2015 Denmark Super Series Premier|'''F''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Denmark Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Denmark Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Denmark Open|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Denmark Open|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | |'''0/7''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('15) |- | align="left" |[[French Open (badminton)|French Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2013 French Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 French Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 French Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 French Super Series|2R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2017 French Super Series|'''SF''']] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 French Open (badminton)|QF]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 French Open (badminton)|QF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/7''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('17) |- | align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="00FF00" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="00FF00" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="00FF00" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''3/3''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '14, '15) |- | align="left" |[[Fuzhou China Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2012 China Masters Super Series|'''SF''']] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 China Masters Grand Prix Gold|QF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Fuzhou China Open|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Fuzhou China Open|1R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/3''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('12) |- | align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Hong Kong Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=6ADDD331-4C98-4B84-A2ED-3F0B93881018&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122306/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=6ADDD331-4C98-4B84-A2ED-3F0B93881018&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Hong Kong Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2016 Hong Kong Super Series|'''F''']] | bgcolor="D8BFD8" |[[2017 Hong Kong Super Series|'''F''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Hong Kong Open (badminton)|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Hong Kong Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/9''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('16,'17) |- | align="left" |[[BWF Super Series Finals|Superseries]]/[[World Tour Finals]] | colspan="7" |{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}} | bgcolor="FFFF00" |[[2016 BWF Super Series Finals|SF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2017 BWF Super Series Finals|F]] | bgcolor="00FF00" |[[2018 BWF World Tour Finals|'''W''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 BWF World Tour Finals|RR]] | bgcolor="#afeeee" |[[2020 BWF World Tour Finals|RR]] | |'''1/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('18) |- style="background:#fffaaa;" | align="left" |'''Year-end ranking''' |255 |151 |31 |19 |11 |11 |12 |6 |3 |3 |6 |7 | | |2 |} == Record against selected opponents == Record against Year-end Finals finalists, World Championships semi-finalists, and Olympic quarter-finalists. Accurate as of [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|1 August 2021]].{{col-begin}} {{col-break}} {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small" |- ! rowspan="2" | Players ! rowspan="2" | Matches ! colspan="2" | Results ! rowspan="2" | Difference |- ! Won ! Lost |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Chen Yufei]] | 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]] | 16 || 7 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]] | 7 || 4 || 3 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Lin (badminton)|Wang Lin]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]] | 10 || 4 || 6 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Yihan]] | 7 || 3 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | 19 || 5 || 14 || bgcolor="#ffddee" | –9 |- | align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Tine Baun]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|GER}} [[Juliane Schenk]] | 2 || 0 || 2 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|HKG}} [[Yip Pui Yin]] | 4 || 4 || 0 || bgcolor="#ccffcc" | +4 |- | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | 4 || 1 || 3 || bgcolor="#ffddee" | –2 |} {{col-break}} {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small" ! rowspan="2" | Players ! rowspan="2" | Matches ! colspan="2" | Results ! rowspan="2" | Difference |- ! Won ! Lost |- | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]] | 10 || 8 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +6 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]] | 5 || 3 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | 19 || 12 || 7 || bgcolor="#ccffcc" | +5 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[An Se-young]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Bae Yeon-ju]] | 5 || 1 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –3 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Sung Ji-hyun]] | 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | 14 || 5 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –4 |- | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Porntip Buranaprasertsuk]] | 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2 |- | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]] | 11 || 4 || 7<!-- Do NOT change this to lower number as their clash of World junior championships in 2009 is not included in bwf site, which was won by Intanon --> || bgcolor="#ffddee" | –3 |} {{col-end}} == Personal life == Sindhu has been employed with [[Bharat Petroleum]] since July 2013, as an assistant sports manager with their Hyderabad office. Following her silver-medal win at the Rio Olympics, she was promoted to deputy sports manager. She was appointed as the first brand ambassador of [[Bridgestone|Bridgestone India]].<ref name="BPCL">{{cite news|title=BPCL announces Rs 75 lakh cash award, promotion for P V Sindhu|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/bpcl-announces-rs-75-lakh-cash-award-promotion-for-p-v-sindhu-116082000493_1.html|access-date=20 August 2016|work=Business Standard|date=20 August 2016}}</ref> She was appointed as the Deputy Collector (Group-I) by the Andhra Pradesh government in July 2017, which she took charge later in August.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=9 August 2017|title=PV Sindhu takes charge as Deputy Collector in Andhra Pradesh government|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-takes-charge-as-deputy-collector-in-andhra-pradesh-government/story-dku5XszT2ykMS1cebSJz3L.html|access-date=24 July 2021}}</ref> She was the flag bearer for the [[India at the 2018 Commonwealth Games|Indian contingent]] in the opening ceremony of the [[2018 Commonwealth Games]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu leads India's contingent at CWG 2018 Parade of Nations|url=https://zeenews.india.com/other-sports/pv-sindhu-leads-indias-contingent-at-cwg-2018-parade-of-nations-2096456.html|access-date=19 May 2019|work=Zee News|date=4 April 2018|language=en}}</ref> == Awards and recognition == === National === * [[Padma Bhushan]], Third Highest Civilian Award of India (2020). * [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], highest sporting honour of India (2016)<ref>{{cite web|title=Rajiv khel ratna|url=http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|publisher=news 18.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823170430/http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|archive-date=23 August 2016|access-date=2 February 2017|date=22 August 2016}}</ref> * [[Padma Shri]], the fourth highest civilian award of India (2015)<ref name="pdma">{{cite web|title=Padma Awards 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|publisher=Press Information Bureau|access-date=25 January 2015|archive-date=28 January 2015|url-status=dead}}</ref> * [[Arjuna Award]] (2013)<ref>{{cite news|title=Arjuna Award for Virat Kohli, PV Sindhu; Ronjan Sodhi gets Khel Ratna|url=http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=13 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085331/http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|archive-date=18 May 2015|url-status=dead}}</ref> === Others === * [[FICCI]] Breakthrough Sportsperson of the Year 2014<ref>{{cite news|title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=14 February 2014|archive-date=4 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|url-status=dead}}</ref> * [[NDTV Indian of the Year]] 2014<ref>{{cite news|title=Amjad Ali Khan, Satish Gujral honored with NDTV Indian of the Year Award|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=29 April 2014|archive-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430022511/http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|1|m}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2015 [[Macau Open Badminton Championships]].<ref>{{cite news|title=BAI announces cash award of Rs. 10 lakh for Sindhu|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/bai-announces-cash-award-of-rs-10-lakh-for-sindhu/article7933094.ece|access-date=18 August 2016|work=The Hindu|date=30 November 2015}}</ref> * {{INRConvert|500|k}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2016 [[Malaysia Masters]]<ref>{{cite news|title=Badminton Association of India Awards PV Sindhu Rs 5 lakh for winning Malaysia Masters|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=24 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127063110/http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|archive-date=27 January 2016|url-status=dead}}</ref> * TV9 Nava Nakshatra Sanmanam - 2019<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CXT9tl_tt7w|title=PV Sindhu on TV9 Nava Nakshatra Sanmanam|website=Youtube|access-date=30 December 2019}}</ref> * [[BBC Indian Sportswoman of the Year Award|BBC Indian Sportswoman of the Year]] 2020<ref name="PV Sindhu wins BBC award - TOI">{{cite news|title=PV Sindhu wins 'BBC Indian Sportswoman of the Year' award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-wins-bbc-indian-sportswoman-of-the-year-award/articleshow/74544221.cms|work=The Times of India|publisher=Times Internet|access-date=31 January 2021|date=9 March 2020}}</ref> ; Rewards for winning the silver medal at the 2016 Rio Summer Olympics * {{INRConvert|50|m}}, and a [[land grant]] from the [[Government of Telangana]].<ref>{{Cite news|url=http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|title=Telangana Govt Announces Rs 5 cr to PV Sindhu, Rs 1 cr to Gopichand|website=Sakshipost|access-date=4 August 2021|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205122838/http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|30|m}}, a Group A cadre job(Deputy Collector of Andhra Pradesh)<ref>{{cite news|title=P V Sindhu appointed dy collector in AP|url=https://www.deccanherald.com/content/625014/p-v-sindhu-appointed-dy.html|access-date=1 February 2021|work=Deccan Herald|date=27 July 2017|language=en}}</ref> and 1000 yd<sup>2</sup> land grant from the [[Government of Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/sports/rio-olympics-2016/andhra-pradesh-government-to-reward-sindhu-with-rs-3-cr-cash-prize-and-government-job_1920794.html|title=Andhra Pradesh government to reward Sindhu with Rs 3 cr cash prize and government job|date=20 August 2016|website=Zee News}}</ref><ref name="rivalry">{{cite news|title=How rivalry between Andhra and Telangana has enriched PV Sindhu by crores|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/how-rivalry-between-andhra-and-telangana-has-enriched-pv-sindhu-by-crores/story-TQhA4fA7Wj2XaUaeA1HPdJ.html|access-date=20 August 2016|work=Hindustan Times|date=20 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|20|m}} from the [[Government of Delhi]].<ref name="indianexpress.com">{{cite news|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|url=https://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|access-date=1 February 2021|work=The Indian Express|date=23 August 2016|language=en}}</ref> * {{INRConvert|7.5|m}} from her employer, [[Bharat Petroleum Corporation]], with promotion from assistant to deputy sports manager.<ref name="BPCL" /> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Haryana]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Madhya Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Rio Olympics: Madhya Pradesh government announces reward for PV Sindhu silver medal|url=https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|access-date=1 February 2021|work=ABP Live|date=19 August 2016|language=en|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826104732/https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Ministry of Youth Affairs and Sports]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|5|m}} from [[Badminton Association of India]]<ref name="indianexpress1">{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|date=19 August 2016|work=Indian Express|access-date=20 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from NRI businessman, Mukkattu Sebastian<ref name="nricafe">{{cite web|url=http://www.siasat.com/news/rio-2016-dubai-based-indian-businessman-announces-cash-prize-sindhu-sakshi-1004515/|title=Rio 2016: Dubai based indian man announces cash prize|date=21 August 2016|access-date=21 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|3|m}} from the [[Indian Olympic Association]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|500|k}} from [[All India Football Federation]].<ref name="indianexpress1" /> * [[BMW]] car from the Hyderabad District Badminton Association and as well as Indian cricketer Sachin Tendulkar<ref name="indianexpress.com" /> * {{INRConvert|101|k}} from [[Salman Khan]], for qualifying as an Olympic participant.<ref>{{cite news|title=Rio Olympics 2016: Salman Khan to present Rs 1 lakh cheque to each Indian athelete|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rio-olympics-2016-salman-khan-to-present-rs-1-lakh-cheque-to-each-indian-athelete-2981351/|access-date=18 August 2016|work=The Indian Express|date=17 August 2016}}</ref> * Miniature badminton racquet memento with gold and diamond from [[Kirtilals]].<ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/sports/pv-sindhu-honoured-with-miniature-gold-diamond-racquet-2199333.html|title=PV Sindhu honoured with miniature gold, diamond racquet|publisher=Oneindia.in|access-date=3 September 2016|work=One India|date=2 September 2016}}</ref> ; For winning the bronze medal at the 2020 Tokyo Summer Olympics * {{INRConvert|3|m}} from the Government of India.<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Nitin|date=12 July 2021|title=Rs 6 crore or Rs 25 lakh for Olympics gold? Home state key to cash prize|url=https://indianexpress.com/article/olympics/rs-6-crore-or-rs-25-lakh-for-olympics-gold-home-state-key-to-cash-prize-7400117/|work=Indian Express|location=|access-date=1 August 2021}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Telangana]].<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=7 July 2021|title=Telangana sports minister felicitates Tokyo-bound players, officials|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/telangana-sports-minister-felicitates-tokyo-bound-players-officials/articleshow/84206205.cms|work=The Times of India|location=|access-date=1 August 2021}}</ref> == See also == * [[Badminton in India]] * [[India national badminton team]] * [[Gopichand Badminton Academy]] == References == {{Reflist}} == External links == {{Commons category}} * {{BWF|0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}} * {{Sports-Reference}} * {{IMDb name}} * [https://web.archive.org/web/20101025135109/http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/PVsindhu.htm P.&nbsp;V. Sindhu] at [[Olympic Gold Quest]] * [https://web.archive.org/web/20100805072833/http://www.pgba.in/sindhu_pro.html P.&nbsp;V. Sindhu] at [[Gopichand Badminton Academy]] * [http://www.tournamentsoftware.com/sport/player.aspx?id=E0382EBA-4B51-4391-B38F-49D9FD058B5A&player=235 P.&nbsp;V. Sindhu] at tournamentsoftware.com {{Olympic medalists for India}} {{Footer World Champions Badminton Singles Women}} {{Footer BWF World Tour Finals Champions Badminton Singles Women}} {{Top ten badminton players}} {{Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees}} {{Padma Shri Award Recipients in Sports}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 2020–2029}} {{Badminton in India}} {{Authority control}} 99a219k6jy3ckg6q07tmbae862frzzh ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ 0 17519 199583 139463 2026-11-04T17:58:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199583 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ | image = | caption = | birth_date ={{Birth date|df=y|1965|8|18}} | birth_place = [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱤᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, editor and curator | language = ᱤᱝᱞᱤᱥ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = | alma_mater = | notable_works = ''ᱫᱤ ᱥᱤᱞᱠ ᱳᱯᱷ ᱦᱟᱝᱜᱚᱨ'' | spouse = | relatives = | awards = | website ={{Official website}} }} '''ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱟᱨ ᱠᱭᱩᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱟᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱹᱨᱩᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱱᱩᱢᱟᱹᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱛᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱤ ᱥᱤᱞᱠ ᱳᱯᱷ ᱦᱟᱝᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱜᱳᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱥᱟᱣᱟ ᱞᱤᱴᱨᱮᱨᱤ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web |url=https://www.tagoreprize.com/advisory-board/ |title=Advisory Board – Tagore Prize |access-date=25 January 2021}}</ref> ==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Cha">{{Cite web |url=https://www.asiancha.com/content/view/1048/329/ |title=Cha: An Asian Literary Journal |date=March 2012 |access-date=24 January 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱸᱫᱽ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ), ᱠᱚᱞᱤᱢᱯᱳᱸᱜᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱰᱚᱣᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱭᱟᱡᱤᱨᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱳᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱮᱯᱴᱮᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="Marwar">{{cite web |title=Verses From the Heart |website=Marwar |date=25 January 2019 |url=https://www.marwar.com/verses-from-the-heart/ |access-date=24 January 2021 |archive-date=20 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201220191418/http://www.marwar.com/verses-from-the-heart/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱠᱥᱮᱛᱨᱚ, ᱫᱤ ᱯᱷᱳᱠᱥ ᱪᱮᱡᱽ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱩ, ᱯᱤ ᱨᱤᱵᱷᱚᱨ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ, ᱳᱯᱮᱱ ᱨᱚᱰ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱩ, ᱥᱴᱟᱠᱦᱳᱢ ᱞᱤᱴᱨᱮᱨᱤ ᱨᱤᱵᱽᱣᱩ, ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mithila Review">{{Cite web |website=Mithila Review |title=Two Poems by Vinita Agrawal |url=https://mithilareview.com/agrawal_05_16/ |date=4 May 2016 |access-date=24 January 2021 |archive-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213162538/https://mithilareview.com/agrawal_05_16/ |url-status=dead}}</ref><ref name="New Indian Express 2020">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2020/oct/22/wake-up-to-climate-change-2213422.html |title=Wake up to climate change |first=Tamanna S |last=Mehdi |website=New Indian Express |date=22 October 2020 |access-date=24 January 2021}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱥᱟᱣᱟ ᱞᱤᱴᱨᱮᱨᱤ ᱨᱤᱵᱽᱣᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == phn48v1zlsevtdq38qvu1myzeu0ei2i ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 18347 199587 196678 2026-11-04T18:21:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199587 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱵᱳᱱᱰᱟ |altname=ᱨᱮᱢᱳ |nativename=ବଣ୍ଡା |region=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | ethnicity = [[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱱᱰᱟ]] |speakers=᱙,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱐᱒) |date= |ref=e18 |familycolor=Austroasiatic |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] |fam2=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] |fam3=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ#ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] |fam4=ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ-ᱨᱮᱢᱳ |script=[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]<ref>{{Ethnologue18|bfw}}</ref> |iso3=bfw |glotto=bond1245 |glottorefname=Bondo }} '''ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''', '''ᱵᱳᱱᱰᱳ''' ᱥᱮ '''ᱨᱮᱢᱳ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱒,᱕᱖᱘ ᱜᱟᱱ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="LSI">N. Gopalakrishnan, ''[http://www.censusindia.gov.in/2011-Documents/LSI/lsi_Orissa/18_orissa_vol_page_no_257_272.pdf Linguistic Survey of India]'', p. 271</ref> [[ᱮᱥ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ|ᱮᱥ.ᱟᱭ.ᱮᱞ]] ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.ethnologue.com/18/language/bfw/|title=Bondo|work=Ethnologue|access-date=2017-05-04}}</ref> ==ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱤᱫ== ᱵᱳᱱᱰᱳ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="e18" /> ᱵᱳᱱᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱳᱱᱰᱳ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱯᱩᱨᱼᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱵᱳᱱᱰᱳ ᱫᱚ ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ-ᱨᱮᱢᱳ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite book|title=The Munda Languages|url=https://archive.org/details/mundalanguages0000unse|last=Anderson|first=Gregory|publisher=Routledge|year=2008|isbn=9780415328906|location=New York|pages=[https://archive.org/details/mundalanguages0000unse/page/557 557]–631}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ [[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ, ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚ ᱛᱮ "ᱨᱮᱢᱳ" ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱡᱚᱸᱜᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ/ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮ "ᱨᱮᱢᱳᱥᱟᱢ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite book|title=Tribal and Indigenous People of India: Problems and Prospects|last=Dash|first=Jagannatha|last2=Pati|first2=Rabindra|publisher=APH Publishing Corporation|year=2002|isbn=978-8176483223|location=New Delhi|pages=136–144}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱮᱢᱳ (ᱵᱳᱱᱰᱟ) ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱢᱳ (ᱵᱳᱱᱰᱟ)᱾<ref name=":0" /> ===ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱮᱢᱳ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱟᱭᱨᱯᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱒,᱕᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱮᱢᱳ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱔,᱗᱖᱔ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱓,᱕᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱢᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ᱾<ref name=":2" /> ===ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱢᱳ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱭᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱕,᱕᱗᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2" /> ==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ== ===ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ=== ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ [[ᱟᱲᱟᱝᱪᱤᱠᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ :/a, e, i, o, u/᱾<ref name=":4">{{Cite journal|last=DeArmond|first=Richard|date=1976|title=Proto-Gutob-Remo-Gtaq Stressed Monosyllabic Vowels and Initial Consonants|jstor=20019157|journal=Oceanic Linguistics Special Publications|volume=13|issue=13|pages=213–217}}</ref> ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ===ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱥᱟᱬᱮᱥ=== ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱛᱟᱹᱱ-ᱡᱚᱛᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱣᱟ|ᱢ.ᱡ.ᱠ]] (ᱢᱩᱛᱟᱹᱱ-ᱡᱚᱛᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱣᱟ) ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱜᱟᱵᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name=":1" /> ==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ== {| class="wikitable mw-collapsible" !ᱵᱳᱱᱰᱟ !ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ |- |''baʔ'' |ᱵᱟᱵᱟ |- |''iyɔŋ'' |ᱟᱭᱚ |- |''remɔ'' |ᱦᱚᱲ |- |''mpɔr'' |ᱡᱟᱶᱟᱭ |- |''kunui'' |ᱵᱟᱹᱦᱩ |- |''bɔrai'' |ᱠᱟᱹᱠᱤ |- |''busã'' |ᱠᱟᱠᱟ |- |''tata'' |ᱜᱚᱲᱚᱢᱵᱟ |- |''ya/iya'' |ᱵᱩᱰᱤ ᱜᱚ/ᱢᱟᱢᱟ ᱜᱚ |- |''maŋ'' |ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱫᱟ |- |''miŋ'' |ᱫᱟᱹᱭ |- |''ileʔǐ'' |ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ |- |''masɔ'' |ᱵᱷᱟᱹᱜᱽᱱᱟᱹ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Remo Patricia Donegan & David Stampe’s Online Remo Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909053440/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Remo |date=2021-09-09 }} *[https://web.archive.org/web/20211115102154/http://remo.swarthmore.edu/ ᱨᱮᱢᱳ ᱴᱩ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱴᱚᱠᱤᱝ ᱰᱤᱠᱥᱮᱱᱟᱨᱤ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] sxh9l413u6ailsm9afim6s2s145wlh1 ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 21277 199581 185284 2026-11-04T17:38:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199581 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ | nickname = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy --> | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.381484|84.371667|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]] | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 609.47 | population_total = 62319 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | leader_title1 = | leader_name1 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱕᱒᱓᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱒᱔ | registration_plate = JH 07 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = 57.95% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|gumla.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱴ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱟᱴ'' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ]] ᱯᱟᱴ (᱓,᱓᱕᱖ ᱯᱷᱤᱴ), ᱞᱚᱢᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ (᱓,᱗᱗᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱜᱚᱴ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ (᱓,᱘᱒᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱒,᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf|title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII A| work= page 7: Natural Divisions|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 7 October 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.britannica.com/place/Chota-Nagpur |title = Chota Nagpur plateau |publisher= Britannica| access-date = 7 October 2021}}</ref> ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱩᱭᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.nrcddp.org/District_Plans/Gumla_BRGF_District_Plan_2011-12.pdf | title = District Gumla Backward Region Grant Fund, Annual Action Plan 2011-12 | work = page 6 | publisher = District administration - Gumla | access-date = 7 October 2021 | archive-date = 7 August 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220807211338/http://www.nrcddp.org/District_Plans/Gumla_BRGF_District_Plan_2011-12.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) [[ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=govt>{{cite web |url =http://jharkhand.nic.in/access.htm |title =Jharkhand |publisher =Jharkhand Govt. |accessdate =2010-04-20 |archive-date =2010-04-29 |archive-url =https://web.archive.org/web/20100429084736/http://jharkhand.nic.in/access.htm |url-status =dead }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=T1Y_Ytx9wp4C&q=hundru+falls&pg=PA161 | title = Physical Geography: Hydrosphere By K. Bharatdwaj | isbn = 9788183561679 |accessdate = 2010-04-20 | last1 = Bharatdwaj | first1 = K. | year = 2006 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/-Jharkhand/Gumla/Sadani-Waterfalls-15105.htm |title = Sadani Falls |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-20 |archive-date = 2011-06-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606022944/http://www.india9.com/i9show/-Jharkhand/Gumla/Sadani-Waterfalls-15105.htm |url-status = dead }}</ref> ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱥᱨᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱮᱥᱨᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱫᱟᱱᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱨᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱨᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/gumla.html | title = Gumla CD block/ Tehsil map | publisher = Maps of India | accessdate = 6 October 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/lohardaga.html | title = Lohardaga CD block/ Tehsil map | publisher = Maps of India | accessdate = 6 October 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/latehar.html | title = Letehar CD block/ Tehsil map | publisher = Maps of India | accessdate = 6 October 2021}}</ref> ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱖᱐᱙.᱔᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2021_PART_B_DCHB_GUMLA.pdf|title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII B| work= Pages 26-27: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 5 October 2021}}</ref> ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/gumla| title = District Police Profile - Gumla| publisher = Jharkhand Police| access-date = 5 October 2021| archive-date = 5 October 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211005032328/https://jhpolice.gov.in/gumla| url-status = dead}}</ref> ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf|title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII A| work= Map of Gumla district on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 5 October 2021}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱒,᱓᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱑,᱕᱐᱖ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱐,᱘᱑᱓ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱑,᱗᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑,᱐᱒᱑ (᱑.᱖᱔%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱖,᱐᱕᱒ (᱘᱙.᱙᱔%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙,᱓᱒᱒ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱗.᱙᱕%) ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗,᱗᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱗᱑.᱘᱙%) ᱟᱨ ᱑᱑,᱖᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱖.᱕᱒%) ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱖.᱙᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Provisional Population Totals, Literacy Rate in 2011 column |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 7 October 2021}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 7 October 2021}}</ref> {{ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{Pie chart |caption = '''ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' |label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1 = 46.18 |color1 = orange |label2 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] |value2= 40.90 |color2 = pink |label3 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] |value3 = 1.73 |color3 = firebrick |label4 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value4 = 1.37 |color4 = salmon |label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ |value5 = 9.82|color5 = grey }} ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱒᱘,᱗᱗᱖ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱖.᱑᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] ᱫᱚ (᱒᱕,᱔᱘᱗/᱔᱐.᱙᱐%), [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱫᱚ (᱑,᱐᱗᱘/.᱑᱗᱓%), [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱫᱚ (᱘᱕᱕/᱑.᱓᱗%), ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ (᱖,᱑᱑᱗/᱙.᱘᱒%) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱑᱒,᱑᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ/ᱥᱟᱫᱟᱱ, ᱑᱔,᱓᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusindia.gov.in%2F2011census%2FC-16%2FDDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX&wdOrigin=BROWSELINK | title = C-16 Population by Mother Tongue| work= Census of India 2011| publisher = Registrar General and Census Commissioner of India| access-date = 11 January 2022}}</ref> {{bar box |title=ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|13.49}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|11.41}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|0.47}} {{bar percent|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|magenta|0.53}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ|grey|74.10}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖,᱑᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱑᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ (᱘,᱔᱐᱙/᱑᱓.᱔᱙%), [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ (᱗,᱑᱐᱙/᱑᱑.᱔᱑%), [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ (᱒᱙᱔/᱐.᱔᱗%) ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ (᱓᱒᱘/᱐᱕᱓%) ᱾<ref>{{cite web | url = https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.censusindia.gov.in%2F2011census%2FC-01%2FDDW20C-01%2520MDDS.XLS&wdOrigin=BROWSELINK | title = C1 Population by Religious Community 2011| work = 2011 Census of India | publisher = Registrar General and Census Commissioner of India | access-date =23 January 2022}}</ref> ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗᱐᱖,᱗᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱘.᱙᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱨᱟᱶ, [[ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ]] ᱫᱚ (᱖᱒.᱖᱓%), ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱯᱟᱛᱚᱨ (᱑᱑.᱗᱐%), ᱠᱷᱟᱰᱤ, ᱰᱷᱮᱞᱠᱤ [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ]], ᱫᱩᱫᱷ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱤᱞ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ (᱙.᱐᱗%), ᱞᱳᱦᱨᱟᱥ ᱫᱚ (᱕.᱗᱗%) ᱟᱨ ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱮᱠ ᱫᱚ (᱒.᱕᱗%) ᱾<ref>{{cite web| url= https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf |title = District Census Handbook Lohardaga, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 31: Scheduled castes and scheduled tribes| publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 October 2021}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] h423f2ha05a7bs9m8hbbdafxfhhdecw ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 21329 199573 185280 2026-11-04T17:06:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199573 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ | nickname = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy --> | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.8756|84.82433|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]] | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 398.99 | population_total = 80731 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | leader_title1 = | leader_name1 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱕᱓᱒᱒᱙ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱓ | registration_plate = JH-07 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱖᱗.᱖᱖% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]] | website = {{URL|gumla.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱴ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱟᱴ'' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ]] ᱯᱟᱴ (᱓,᱓᱕᱖ ᱯᱷᱤᱴ), ᱞᱚᱢᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ (᱓,᱗᱗᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱜᱚᱴ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ (᱓,᱘᱒᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱒,᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf|title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII A| work= page 7: Natural Divisions|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 7 October 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.britannica.com/place/Chota-Nagpur |title = Chota Nagpur plateau |publisher= Britannica| access-date = 7 October 2021}}</ref> ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱩᱭᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.nrcddp.org/District_Plans/Gumla_BRGF_District_Plan_2011-12.pdf | title = District Gumla Backward Region Grant Fund, Annual Action Plan 2011-12 | work = page 6 | publisher = District administration - Gumla | access-date = 7 October 2021 | archive-date = 7 August 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220807211338/http://www.nrcddp.org/District_Plans/Gumla_BRGF_District_Plan_2011-12.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) [[ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=govt>{{cite web |url =http://jharkhand.nic.in/access.htm |title =Jharkhand |publisher =Jharkhand Govt. |accessdate =2010-04-20 |archive-date =2010-04-29 |archive-url =https://web.archive.org/web/20100429084736/http://jharkhand.nic.in/access.htm |url-status =dead }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=T1Y_Ytx9wp4C&q=hundru+falls&pg=PA161 | title = Physical Geography: Hydrosphere By K. Bharatdwaj | isbn = 9788183561679 |accessdate = 2010-04-20 | last1 = Bharatdwaj | first1 = K. | year = 2006 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/-Jharkhand/Gumla/Sadani-Waterfalls-15105.htm |title = Sadani Falls |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-20 |archive-date = 2011-06-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606022944/http://www.india9.com/i9show/-Jharkhand/Gumla/Sadani-Waterfalls-15105.htm |url-status = dead }}</ref> ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱱᱳ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱱᱳ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱢᱰᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱢᱰᱟᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱮᱵᱤᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱞᱮᱵᱤᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱞᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱠᱚᱴ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/gumla.html | title = Gumla CD block/ Tehsil map | publisher = Maps of India | accessdate = 6 October 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/simdega.html | title = Simdega CD block/ Tehsil map | publisher = Maps of India| accessdate = 6 October 2021}}</ref> ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱙᱘.᱙᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2021_PART_B_DCHB_GUMLA.pdf|title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII B| work= Pages 26-27: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 5 October 2021}}</ref> ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/gumla| title = District Police Profile - Gumla| publisher = Jharkhand Police| access-date = 5 October 2021| archive-date = 5 October 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211005032328/https://jhpolice.gov.in/gumla| url-status = dead}}</ref> ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf |title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII A| work= Map of Gumla district on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 5 October 2021}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱐,᱗᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱐,᱓᱒᱑ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱐,᱔᱑᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒,᱖᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔,᱔᱐᱒ (᱕.᱒᱐%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱑,᱖᱓᱔ (᱖᱓.᱙᱖%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖,᱐᱓᱑ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱖᱗.᱖᱖%) ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖,᱑᱕᱖ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱗.᱒᱖%) ᱟᱨ ᱑᱙,᱘᱗᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱘.᱑᱔%) ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱖.᱙᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Provisional Population Totals, Literacy Rate in 2011 column |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 7 October 2021}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 7 October 2021}}</ref> {{ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{Pie chart |caption = '''ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' |label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1 = 74.92 |color1 = orange |label2 = [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ]] |value2= 13.92|color2 = purple |label3 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value3 =7.86 |color3 = salmon |label4 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] |value4= 2.08 |color4 = pink |label5 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱰᱤᱭᱟᱹ]]|value5= 0.91|color5= magenta |label6 = ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ |value6 = 0.28|color6 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱖᱐,᱔᱘᱒ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱔.᱙᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ (᱑᱑,᱒᱕᱗/᱑᱓.᱙᱒%), [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱫᱚ (᱖,᱔᱓᱘/᱗.᱘᱖%), [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] ᱫᱚ (᱑,᱖᱗᱗/᱒.᱐᱘%), [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱰᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱚ (᱗᱓᱘/᱐.᱙᱑%) ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ (᱒᱒᱙/᱐.᱒᱘%) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱔᱕,᱔᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ/ᱥᱟᱫᱟᱱ, ᱑᱒,᱑᱔᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusindia.gov.in%2F2011census%2FC-16%2FDDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX&wdOrigin=BROWSELINK | title = C-16 Population by Mother Tongue| work= Census of India 2011| publisher = Registrar General and Census Commissioner of India| access-date =11 January 2022}}</ref> {{bar box |title=ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|40.71}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|31.14}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|1.90}} {{bar percent|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ|magenta|0.51}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ|grey|25.75}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓᱒,᱘᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱗᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ (᱒᱕,᱑᱓᱘/᱓᱑.᱑᱔%), 'ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ' ᱮᱞ ᱫᱚ (᱒᱐,᱗᱘᱘/᱒᱕.᱗᱕%), [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ (᱑,᱕᱓᱐/᱑.᱙᱐%), ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ (᱔᱐᱘/᱐.᱕᱑%) ᱾<ref>{{cite web | url = https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.censusindia.gov.in%2F2011census%2FC-01%2FDDW20C-01%2520MDDS.XLS&wdOrigin=BROWSELINK | title = C1 Population by Religious Community 2011| work = 2011 Census of India | publisher = Registrar General and Census Commissioner of India | access-date =23 January 2022}}</ref> ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗᱐᱖,᱗᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱘.᱙᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱨᱟᱶ, ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ ᱫᱚ (᱖᱒.᱖᱓%), ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱯᱟᱛᱚᱨ (᱑᱑.᱗᱐%), ᱠᱷᱟᱰᱤ, ᱰᱷᱮᱞᱠᱤ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱫᱩᱫᱷ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱤᱞ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ (᱙.᱐᱗%), ᱞᱳᱦᱨᱟᱥ ᱫᱚ (᱕.᱗᱗%) ᱟᱨ ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱮᱠ ᱫᱚ (᱒.᱕᱗%) ᱾<ref>{{cite web| url= https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf |title = District Census Handbook Lohardaga, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 31: Scheduled castes and scheduled tribes| publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 October 2021}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] oonq4vnk93jwuq9tc59lhn48384zp62 ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱜᱩᱢᱞᱟ 0 21332 199546 185160 2026-11-04T13:41:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199546 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ | nickname = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy --> | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.1456|84.2393|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]] | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 471.41 | population_total = 56591 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | leader_title1 = | leader_name1 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱕᱒᱐᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱒᱔ | registration_plate = JH 07 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱑.᱒᱒% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]] | website = {{URL|gumla.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱴ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱟᱴ'' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ]] ᱯᱟᱴ (᱓,᱓᱕᱖ ᱯᱷᱤᱴ), ᱞᱚᱢᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ (᱓,᱗᱗᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱜᱚᱴ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ (᱓,᱘᱒᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱒,᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf|title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII A| work= page 7: Natural Divisions|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 7 October 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.britannica.com/place/Chota-Nagpur |title = Chota Nagpur plateau |publisher= Britannica| access-date = 7 October 2021}}</ref> ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱩᱭᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.nrcddp.org/District_Plans/Gumla_BRGF_District_Plan_2011-12.pdf | title = District Gumla Backward Region Grant Fund, Annual Action Plan 2011-12 | work = page 6 | publisher = District administration - Gumla | access-date = 7 October 2021 | archive-date = 7 August 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220807211338/http://www.nrcddp.org/District_Plans/Gumla_BRGF_District_Plan_2011-12.pdf | url-status = dead }}</ref> [[ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱫᱽᱱᱤᱜᱷᱟᱜᱷ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱫᱮᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.india9.com/i9show/Rajadera-15124.htm |title = Rajadera |publisher = india9 |accessdate = 18 October 2021 |archive-date = 6 June 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110606022556/http://www.india9.com/i9show/Rajadera-15124.htm |url-status = dead }}</ref> ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱥᱩᱱᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱷᱟᱜᱷᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱭᱰᱤᱦ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱭᱰᱤᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱵᱟᱨᱴ ᱮᱠᱠᱟ (ᱡᱟᱨᱤ) ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱵᱟᱨᱴ ᱮᱠᱠᱟ (ᱡᱟᱨᱤ)]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱰᱩᱢᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱰᱩᱢᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/gumla.html | title = Gumla CD block/ Tehsil map | publisher = Maps of India | accessdate = 6 October 2021}}</ref> ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱗᱑.᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2021_PART_B_DCHB_GUMLA.pdf|title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII B| work= Pages 26-27: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 5 October 2021}}</ref> ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/gumla| title = District Police Profile - Gumla| publisher = Jharkhand Police| access-date = 5 October 2021| archive-date = 5 October 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211005032328/https://jhpolice.gov.in/gumla| url-status = dead}}</ref> ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf |title = District Census Handbook, Gumla, Series 21, Part XII A| work= Map of Gumla district on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 5 October 2021}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖,᱕᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱒᱘,᱓᱙᱗ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱘,᱑᱙᱔ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱙,᱖᱔᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗᱗᱘ (᱑.᱓᱗%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱖,᱓᱒᱐ (᱘᱑.᱘᱕%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱓,᱔᱓᱒ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱑.᱒᱒%) ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘,᱘᱑᱕ (᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱗᱙.᱒᱒%) ᱟᱨ ᱑᱔,᱖᱑᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱒.᱕᱐%) ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱖.᱙᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Provisional Population Totals, Literacy Rate in 2011 column |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 7 October 2021}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 7 October 2021}}</ref> {{ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{Pie chart |caption = '''ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' |label1 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] |value1= 53.07 |color1 = pink |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 41.15 |color2 = orange |label3 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value3 =0.74 |color3 = salmon |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ |value4 = 5.03|color4 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱮᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱓᱕ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱓.᱐᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ (᱒᱓,᱒᱙᱐/᱔᱑.᱑᱕%), [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱫᱚ (᱔᱑᱘/᱗.᱗᱔%), ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ (᱒,᱘᱔᱘/᱕.᱐᱓%) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱑᱘,᱑᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ/ᱥᱟᱫᱟᱱ, ᱓,᱒᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusindia.gov.in%2F2011census%2FC-16%2FDDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX&wdOrigin=BROWSELINK | title = C-16 Population by Mother Tongue| work= Census of India 2011| publisher = Registrar General and Census Commissioner of India| access-date =11 January 2022}}</ref> {{bar box |title=ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|48.89}} {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|13.42}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|3.33}} {{bar percent|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|magenta|0.10}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ|grey|34.26}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱹᱭᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓᱗,᱖᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱘.᱘᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 'ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ' ᱮᱞ ᱫᱚ (᱑᱙,᱔᱘᱗/᱓᱔.᱓᱖%), [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ (᱗,᱕᱙᱔/᱑᱓.᱔᱒%), [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ (᱑,᱘᱘᱕/᱓.᱓᱓%), ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ (᱕᱕/᱐.᱑᱐%) ᱾<ref>{{cite web | url = https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.censusindia.gov.in%2F2011census%2FC-01%2FDDW20C-01%2520MDDS.XLS&wdOrigin=BROWSELINK | title = C1 Population by Religious Community 2011| work = 2011 Census of India | publisher = Registrar General and Census Commissioner of India | access-date =23 January 2022}}</ref> ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗᱐᱖,᱗᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱘.᱙᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱨᱟᱶ, [[ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ]] ᱫᱚ (᱖᱒.᱖᱓%), ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱯᱟᱛᱚᱨ (᱑᱑.᱗᱐%), ᱠᱷᱟᱰᱤ, ᱰᱷᱮᱞᱠᱤ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱫᱩᱫᱷ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱤᱞ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ (᱙.᱐᱗%), ᱞᱳᱦᱨᱟᱥ ᱫᱚ (᱕.᱗᱗%) ᱟᱨ ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱮᱠ ᱫᱚ (᱒.᱕᱗%) ᱾<ref>{{cite web| url= https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2021_PART_A_DCHB_GUMLA.pdf |title = District Census Handbook Lohardaga, Series 20, Part XII A, 2011 census|work = page 31: Scheduled castes and scheduled tribes| publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 October 2021}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] sxsp8iv2yi4s2i19dackqr2bxm73j42 ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ 0 22271 199564 189758 2026-11-04T16:08:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199564 wikitext text/x-wiki ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ! ᱰᱟᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ ! ᱠᱟᱥᱴ ! ᱥᱟᱹᱠᱷ. |- | rowspan="2"|1992 | ''[[Sona Kar Nagpur]]'' |Dhananjay Nath Tiwari |Dhananjay Nath Tiwari | Purushottam Tiwari<br> Sosan Bara<br> Pushpa Kullu<br> [[Mukund Nayak]] |<ref>{{cite web|url=http://forum.jharkhand.org.in/2009/02/jharkhand-film-industry-daastan-e.html?m=0 |title=Jharkhand.org.in &#124; The public website of Jharkhand State |publisher=Forum.jharkhand.org.in }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.panchayatnama.com/news/aamukh-katha/story/12.html |title=नागपुरी फिल्‍म के 'दादा साहेब' धनंजय नाथ तिवारी ! |website=www.panchayatnama.com |access-date=2023-04-01 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324100842/http://www.panchayatnama.com/news/aamukh-katha/story/12.html |url-status=dead }}</ref> |- |Koda Mait Jabe |Dr.Yuagal Kishore Mishra | |Tarun Nayak |<ref>{{cite web|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/vishesh-aalekh/story/1209742.html|title=कई कलाकारों को डेब्यू करा चुके हैं निर्देशक-अभिनेता तरुण नायक |website=www.prabhatkhabar.com}}</ref> |- |1995 |''[[Preet (1995 film)|Preet]]'' |Ravi Chaudhary |Tara Mani Devi | | |- |1998 |''[[Sajna Anari]]'' |Pravir Ganguli |Yugal Kishore Mishra | | |} ==᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ ! ᱠᱟᱥᱴ ! ᱥᱟᱹᱠᱷ. |- | rowspan="2"|2001 | ''Gooiya no.1'' | Abhas Sharma | Abhas Sharma | Sana<br>Srikant<br>Saroj Jha<br>Umar Mukherjee. |<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0391193/|title=Gooiya No. 1 (2001)|website=m.imdb.com}} {{unreliable?|date=September 2022}}</ref><ref name="researchgate">{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/355999172|title=Journey of Jhollywood: A Study in the Context of Nagpuri Cinema|website=researchgate|date=November 2021|accessdate=16 March 2022}}</ref> |- | ''Mor Pratigya'' | Ravi Chaudhary | Ravi Chaudhary | | |- | 2003 | ''Tuar'' | Dr. Uma Shankar Jha | Hosne Oraon | <br><br> | |- | rowspan="3"|2004 | ''Hamaar Jharkhand'' | Vijay Prakash | Vijay Prakash | <br><br> | |- | '' Mitwa Pardeshi '' | Bapa Bandyopadhyay, Anil Sikdar | Awadh Kishore | | |- | ''Mor Dil '' | Binesh Raj | Hosne Oraon | | |- | rowspan="7"|2005 | ''Sun Sajna'' |Rajiv Sinha |Shahid | [[Raman Gupta]]<br>Kanchan Roy |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/nagpuri-film-opens-to-packed-house/cid/664795|title=Nagpuri film opens to packed house|website=telegraphindia}}</ref> |- | ''Pyaar to Hoe Gelak'' | Y.K. Mishra | Y.K. Mishra | | |- | ''Maksad'' | Raghunath Mahto | Raghunath Mahto | | |- | ''Aawara Tore Pyaar Mein'' | Pankaj Sinha | | {{hlist|Pankaj Sinha|[[Supriya Kumari]]|Jharna Chakravarthy|Sukumar Mukherjee|Shuvra Mazumdar}} | <ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/debutante-director-dazzles-audience-nagpuria-films-come-of-age/cid/879424|title=Debutante director dazzles audience - Nagpuria films come of age|publisher=telegraphindia|date=27 May 2005|access-date=29 November 2020}}</ref> |- | ''Hili Maa'' | Krishna Sarthi | Krishna Sarthi | | |- | ''Sangiya'' | Vijay Prakash | Vijay Prakash | | |- | ''Mukti'' | Ram Nayak | Ram Nayak | | |- | rowspan="3"|2006 | ''Nagpur Kar Bhoot'' |Yadhunath Mahto |Yadhunath Mahto | [[Dinesh Deva]]<br>Rajesh Kushwaha<br>Kanchan Roy<br> Monika Ghosh<br>Raghunath Mahto<br>Birju Pradhan |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/nagpuri-film-starts-riding-on-spirits-local-cine-industry-embarks-upon-a-new-trend-with-nagpur-kar-bhoot/cid/811785|title=Nagpuri film starts riding on spirits - Local cine industry embarks upon a new trend with Nagpur kar bhoot|website=telegraphindia|date=26 March 2006|access-date=20 November 2019}}</ref> |- | ''Roop Tor'' | Birju Pradhan | Birju Pradhan | | |- | ''Chingaari'' | | Jaychand | | |- | 2007 | ''Jugni'' | Y.K. Mishra | Y.K. Mishra | | |- | rowspan="4"|2008 | ''Chahat'' | | | Varsha Rittu Lakra<br> |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/khortha-film-hogs-limelight-at-cine-show/cid/526484|title=Khortha film hogs limelight at cine show|website=telegraphindia}}</ref> |- |''Jharkhand Kar Chhalia'' |Anil Sikdaar | |[[Deepak Lohar]] | |- | '' Pyaar Kar Khatir '' | Ashok Chauhan | Mohan Singh | | |- | ''Gangaa Par'' | Manoj Singh Surya | Manoj Singh Surya | | |- | rowspan="2"|2009 | ''Chhoti'' | | | |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/lens-on-trafficking/cid/601335|title=Lens on trafficking|website=telegraphindia}}</ref> |- | ''Baha'' |Sriprakash | | {{hlist|Pradyuman Nayak| Yogendra Choubey| Usha Mishra| Bobby|, Sheetal Bage| Ashok Pagal| Raj Kumar Nagbansi| Mahadev Toppo|, Rana benarjee| Shubhra Majumdar| Remish Kandulan}} |<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/baha-wows-audience/cid/529579|title=Baha wows audience|website=telegraphindia|date=5 April 2010|access-date=25 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.jharkhand.org.in/2009/04/baha-wild-flower-nagpuri-film-with.html|title=Baha-The Wild Flower|website=blog.jharkhand.org.in|access-date=2023-04-01|archive-date=2023-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401163733/http://blog.jharkhand.org.in/2009/04/baha-wild-flower-nagpuri-film-with.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://shriprakash.com/baha-nagpuri-feature-film/|title=Baha – Nagpuri Feature Film|website=shriprakash.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324110515/http://shriprakash.com/baha-nagpuri-feature-film/|url-status=dead}}</ref> |} ==᱒᱐᱑᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class=wikitable |+Key |style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ |} {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ ! ᱠᱟᱥᱴ ! ᱥᱟᱹᱠᱷ. |- |rowspan="5"|2011 |''Karma'' |Rajiv Sinha | Raj Kasera | {{hlist|[[Deepak Lohar]]|Varsha Rittu Lakra|Ajay Soni|}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/karma-is-cool-say-nagpuri-film-buffs/cid/416580|title=Karma is cool, say Nagpuri film buffs|website=telegraphindia|accessdate=6 September 2019}}</ref> |- |''Pyaar Kar Mehndi Rachaye Liyo Re'' |{{hlist|Archana Verma| Santosh Singh|}} | Sanjay Kumar | | |- |''Pyaar Ka Sapna'' | Pappu Khan | Shahid | | |- |''Naari Kar Dil Aaesane Hoeyle '' | Sailja Bala | Bharti Bhusan | | |- |''Hai Re Mor Jharkhand'' | Lekhraj Mahto | Hosne Oraon | | |- |rowspan="4"| 2012-13 |'' Maut Kar Chehra'' | Mohammad Asfak Ansari | Iqbal | | |- |''Pyaar Aur Mohabbat'' | Ram Nayak | Ram Nayak | | |- |''Kanhi E Pyaar To Na Laage '' | Jairam Mahto | Kansilala Nayak | | |- |''Ye Sajni'' | Deepak Lohar | Amit Munda | | |- |2015 |''Belura'' | Y.K. Mishra | Y.K. Mishra | | |- |rowspan="5"|2017 |''Chandni Tor Pyar Mei'' | Pappu Khan | |{{hlist|Sohail Azad|Javed Manan|Monica|Sunil|Manju Tiwary}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt14640808/fullcredits/cast?ref_=tt_ov_st_sm|title=Chandni Tor Pyar Mei|website=m.imdb}}</ref> |- |''[[Tor Bina]]'' |Dipen Toppo | | {{hlist|Joy Bose|Binod Mahalee|Kajal Singh|Neeraj Vats}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt6939312/|title=Tor Bina (2017)|website=m.imdb}}</ref> |- |''[[Mahuua]]'' |Sanjay Verma |Satyen Srivastava | {{hlist|Stefy Patel|Prince Sondhi|Ali Khan|Manoj Verma|Shakti Singh|Punam Singh|Dinesh Dewa|Kajal Singh|Raj Sinha|Ajay Ghosh|}} |<ref>{{cite web|url=https://m.jagran.com/jharkhand/ranchi-premiere-of-mahua-film-17684270.html|title=महुआ फिल्म का हुआ प्रीमियर|website=jagran.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/rajapalayam/movies/mahuaa/ET00076415|title=Mahuaa|website=in.bookmyshow.com}}</ref> |- |''Mor Sangee'' |Probin Lakra | | {{hlist|Divya Kalar|D.R. Lakra|G.D. Nag|}} |<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11304308/|title=Mor Sangee (2017)|website=imdb.com}}</ref> |- |''Hi-fi Laila Dehati Chaila'' | Arvind Minj | Hasne Oraon | | |- |rowspan="5"|2018 |''[[Mor Gaon Mor Desh]]'' |Ashwini Kumar | | {{hlist|Deepak Sinha|Chandan Kumar Jaiswal |Rishi Prakash Mishra|Payal Mukherjee|Varsha Rittu Lakra}} | <ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/mor-gaon-mor-desh-hits-theatre.html|title=Mor Gaon Mor Desh' hits theatre|website=dailypioneer.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325130236/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/mor-gaon-mor-desh-hits-theatre.html|url-status=dead}}</ref> |- |''Tor Pyar Mein'' | Pritam Lohar | Binod Mahli |{{hlist|Binod Mahli|Laxmi Pandey|Neeraj Vats}} |<ref>{{cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt11356704/?ref_=m_ttfc_tt|title=Tor Pyar Mein|website=m.imdb}}</ref> |- | ''Mati Kar Lal'' |Ram Nayak | | |<ref>{{Cite web|url=https://www.livehindustan.com/news/ranchi/article1-Last-shooting-of-nagpuri-film-matikar-lal-held-in-simdega-564106.html|title=सिमडेगा में हुई नागपुरी फिल्म माटी कर लाल की शूटिंग|website=livehindustan.com|language=hi}}</ref> |- |''Mohai Jangal'' |Sandeep Sinha | | {{hlist|Lalit Kumar|Javed|Sonalii Kumari|Dipali Kumari|Gaurav Kumar|Jitendra Kumar|}} |<ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/jharkhand/latehar-shooting-of-nagpuri-film-17172690.html|title=लातेहार में हुई नागपुरी फिल्म की शू¨टग|website=jagran.com}}</ref> |- | ''Mor Pratigya'' |Dipen Toppo, Sumit Sachdeva | |{{hlist|Prateek Jaiswal|Lakshmi Pandey|Varsha Rittu|Dharmendra Kumar|Kunal Bharti|Niraj Vats|Maya Pandey|Manoj Sahri|Ziauddin Khan|Shankar Pathak|Guru Bhai}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/JHA-RAN-HMU-MAT-latest-ranchi-news-034002-2973902-NOR.html|title=नागपुरी फिल्म 'मोर प्रतिज्ञा' का मुहूर्त|website=www.bhaskar.com}}</ref> |- |rowspan="3"|2019 |[[Phulmania]] |[[Lal Vijay Shahdeo]] |Lal Vijay Shahdeo | {{hlist|Komal Singh|Vineet Kumar|Nitu Pande|Khusboo Sharma|Ravi Bhattia|Hansraj Jagtap|}} |<ref>{{Cite news|url=https://minextlive.jagran.com/film-fest-opening-with-fulmaniya-movie-206128|title=बोली फूलमनिया-मां को बांझ कह लोग देते थे ताना|website=minextlive.jagran.com}}</ref> |- | Dewa Rikhawala |Sanjay Verma | |{{hlist|[[Raman Gupta]]| [[Raza Murad]]|Avinab Kumar| Shahi Bhusan| Varsha Rittu Lakra}} |<ref>{{Cite news|url=https://m.jagran.com/jharkhand/ranchi-16264373.html|title=सत्य भारती में नागपुरी फिल्म का मुहूर्त|website=m.jagran.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodheadlines.in/2017/11/16/nagpuri-film-deva-rickshawal-shooting-in-progress-at-jharkhand/|title=Nagpuri Film Deva Rickshawal Shooting In Progress At Jharkhand|publisher=bollywoodheadlines|date=16 November 2017|access-date=22 November 2022}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | [[Dhumkkudiya (film)]] {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |[[Nandlal Nayak]] |Sumit Agarwal |{{hlist|Rinkal Kacchap|Pradhuman Nayak|[[Rajesh Jais]]|Subrat Dutta|Vinod Anand|Varsa Lakra|Gita Guha}} |<ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indigenous-film----dhumkkudiya----proves-content-is-king.html|title=Indigenous film 'Dhumkkudiya' proves Content is king|website=dailypioneer|date=7 July 2019|access-date=20 November 2019|archive-date=17 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817161235/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indigenous-film----dhumkkudiya----proves-content-is-king.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-nagpuri-film-dhumkudia-received-13-awards-at-screening-before-release-2834324.html|title=नागपुरी फिल्म धुमकुड़िया को रिलीज से पहले ही स्क्रीनिंग में मिले 13 अवार्ड|website=livehindustan|date=6 November 2019|access-date=20 November 2019}}</ref> |- |rowspan="6"|2020 |style="background:#FFFFCC;" | Sapne Sajan Ke {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Adhir Raj | |{{hlist|Satish Shahdeo | Akshay Raj|Anuska Soni| Pradeep Raja | }} |<ref>{{Cite news|url=https://mirchiplus.com/film-mein-kya-hain-khas-aayiye-jante-hain-nagpuri-film-sajan-ke-bahon-mein/|title=नागपुरी फ़िल्म "सपने साजन के" में दर्शकों के लिए क्या हैं खास,आईये फ़िल्म की टीम से जानतें हैं।|website=mirchiplus.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324105412/https://mirchiplus.com/film-mein-kya-hain-khas-aayiye-jante-hain-nagpuri-film-sajan-ke-bahon-mein/|url-status=dead}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | Dadagiri {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | | | {{hlist|Ram Nayak| Sugandha Singh| Deepak Lohar| Manoj Singh| Angel Lakra| Manoj Azad| Rajkumar Nagvanshi| <br>Pintu Sinha| Yash Nayak| Anand Baraik| Krusna Singh| Kashilal| Md. Islam| Sultan| Priya Kumari }} |<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/ranchi/news/latest-simdega-news-033503-2170553.html|title=नागपुरी फिल्म दादागिरी की शूटिंग शुरू|website=bhaskar.com}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | Gangwa {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |[[Aditya Kumar]] | |{{hlist|[[Bunty Singh]]| [[Raman Gupta]]| [[Dinesh Deva]]| Deepak| [[Ranjeet]]|[[Hemant Birje]]| Angel Lakra| Varsha Rittu Lakra}} |<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/saraikela-kharsawan-bollywood-actors-are-working-in-nagpuri-film-being-shot-in-saraikela-jhnj-1666426.html|title=सरायकेला में चल रही है नागपुरी फिल्म की शूटिंग, ये बॉलीवुड कलाकार कर रहे हैं काम|website=hindi.news18.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/nagpuri-cinema/regional-language-films-shooting-complete-in-jharkhand-nagpuri-khortha/1248949.html|title=झारखंड : क्षेत्रीय भाषा में बनी कई फिल्मों की शूटिंग पूरी, जल्द होगी रिलीज|website=prabhatkhabar.com}}</ref> |- | Adivasi Khiladi |Probin Lakra | |{{hlist|Bijoya Kerketta | Sujit Lakra| Joya Minj | }} |<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11358644/|title=Adivasi Khiladi|website=imdb.com}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" | Tor Bina 2 {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Balal Guru | | {{hlist| Binod Mahli| Divya Kalar| D.R. Lakra |}} |<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11358842/|title=Tor Bina 2|website=imdb.com}}</ref> |- |style="background:#FFFFCC;" |Temper{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |D Bipin | |{{hlist| Binod Mahli | Mahendra Gaur | Anamika |}} | |} ==᱒᱐᱒᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ== {| class="wikitable" |- ! '''ᱥᱮᱨᱢᱟ''' ! '''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ''' ! '''ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ''' ! '''ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ''' ! '''ᱠᱟᱥᱴ''' ! '''ᱥᱟᱹᱠᱷ.''' |- |2021 | Ranchi Romeo | [[Deepak Lohar]] | |{{hlist|Deepak Lohar | Prabha Sarkar }} |<ref>{{Cite news|url=https://newsbuzz.live/national-news/only-20-lakh-nagpuri-film-ranchi-romeo-gave-water-to-salman-and-ayushmanns-films-left-behind-in-terms-of-earnings/|title=Only 20 lakh Nagpuri film 'Ranchi Romeo' gave water to Salman and Ayushmann's films! Left behind in terms of earnings|website=newsbuzz|date=19 Dec 2021|access-date=1 April 2023|archive-date=20 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220055631/https://newsbuzz.live/national-news/only-20-lakh-nagpuri-film-ranchi-romeo-gave-water-to-salman-and-ayushmanns-films-left-behind-in-terms-of-earnings/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://navodayamedia.com/nagpuri-movie-ranchi-romeo-released-in-popcorn-cinema/|title=नागपुरी फिल्म "रांची रोमियो "पॉपकॉर्न सिनेमा में रिलीज़ हुई|website=navodayamedia|date=10 December 2021}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |rowspan="4"|2022 | Dehleej | Purushottam Kumar | Yatendra Mishra |{{hlist|Ayushi Bhadra |Roshan Saurabh Sharma | Sukanth Thakur|Sankar Pathak|Priya Murmu|Shital Chhaya Kerketta|Aruni Jha| Ashok Gope}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-nagpuri-film-dahleez-will-be-released-in-theaters-today-6417240.html|title=आज सिनेमाघरों में रिलीज होगी नागपुरी फिल्म दहलीज|website=livehindustan|date=3 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/video/nagpuri-movie-dahleez-director-interview-pkj|title=घर की 'दहलीज' से बाहर निकल रहीं कहानियां, क्षेत्रीय फिल्में हो रही ग्लोबल|website=prabhatkhabar|date=6 May 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://newswing.com/film-review-dahleez-raises-hope-for-a-bright-future-for-cinema-in-jharkhand/377402/|title= झारखंड में सिनेमा के उज्ज्वल भविष्य की उम्मीद जगाती है दहलीज|website=newswing|date=5 May 2022}}</ref> |- | Karma Dharma | Pappu Khan | Bani Mahto, Devendra Kumar |{{hlist|[[Dinesh Deva]]|Kailash Jackson|Monu Raj|Varsha Rittu Lakra|Shivani|Poonam Singh|[[Mukund Nayak]]|Devdas Vishwakarma}} |released on YouTube<ref>{{Cite news|url=https://crazybollywood.com/nagpuri-film-karma-dharma-released-conspiracy-to-flop-digitally-latest-bihar-news-current-news-of-bihar-cb-news/|title=Nagpuri film "Karma Dharma" released, conspiracy to flop digitally|publisher=crazybollywood|date=25 July 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=27 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127202258/https://crazybollywood.com/nagpuri-film-karma-dharma-released-conspiracy-to-flop-digitally-latest-bihar-news-current-news-of-bihar-cb-news/|url-status=dead}}</ref> |- | Mor Sangi Re I Love You | Naveen Kerketta | Naveen Kerketta |{{hlist|Ravi Sahu|Lovly Ahmed|[[Mohan Joshi]]| Ali Khan|Pradeep Kabra}} |Trilingual film Dulhan Chahi Bihar se in Bhojpuri, Te Mor Jan in Chhattisgarhi<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/regional/movie-details/mor-sangi-re-i-love-you/movieshow/95444772.cms|title=Mor Sangi Re I Love you|publisher=timesofindia|date=11 November 2022|access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/gumla/the-film-mor-sangi-re-made-in-jharkhand-released-on-18th-october-bollywood-actor-ali-khan-told-the-merits-smj|title=झारखंड में बनी फिल्म 'मोर संगी रे' 18 अक्टूबर को होगी रिलीज, बॉलीवुड एक्टर अली खान ने बतायी खूबियां|publisher=prabhat khabar|date=17 October 2022|access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/gumla/news/18-se-more-sangi-re-i-love-you-telecast-130443949.html|title=18 से मोर संगी रे आई लव यू का प्रसारण|publisher=bhaskar|date=October 2022|access-date=17 November 2022}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | Har Janam {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | | Anil Jate, Rohit RK |{{hlist|Rohit RK|Muskan Moolchandani|Neeraj Vats|Kunal Bharati|Chandni Baraik}} |<ref>{{Cite news|url=https://newswing.com/jharkhand-entertainment-sadri-nagpuris-biggest-film-har-janam-will-be-released-in-four-languages/424076/|title=JHARKHAND ENTERTAINMENT: सादरी नागपुरी की सबसे बड़ी फिल्म हर जनम चार भाषाओं में होगी रिलीज|publisher=newswing|date=12 September 2022|access-date=20 September 2022|lang=Hindi}}</ref> |} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== rlhrr56vgxu3iieru2ufo7a2gmcozrx ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ 0 22719 199541 130009 2026-11-04T13:22:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199541 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox officeholder |name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ |image = Chandra_Shekhar_Singh_2010_stamp_of_India.jpg |office = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱯᱱᱟᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ |president = [[ᱟᱨ. ᱵᱮᱸᱠᱴᱚᱨᱚᱢᱚᱬ]] |deputy = [[ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱟᱞ]] |term_start = ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ |term_end = ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱑ |predecessor = [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ]] |successor = [[ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱟᱣ]] |office2 = [[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ |term_start2 = {{Start date|1977||}} |term_end2 = {{End date|1988||}} |predecessor2 = ᱯᱚᱫᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ |successor2 = [[ᱚᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ (ᱨᱟᱡᱽᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱚᱡᱤᱛ ᱥᱤᱱᱦᱟ]] |office3 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ, [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] |term_start3 = {{Start date|1989||}} |term_end3 = {{End date|2007||}} |constituency3 = [[ᱵᱟᱞᱞᱤᱭᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱞᱤᱭᱟ]] |predecessor3 = [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]] |successor3 = [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ]] |term_start4 = {{Start date|1977||}} |term_end4 = {{End date|1984||}} |constituency4 = [[ᱵᱟᱞᱞᱤᱭᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱞᱤᱭᱟ]] |predecessor4 = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] |successor4 = [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]] |office5 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ, ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ |term_start5 = {{Start date|1962||}} |term_end5 = {{End date|1977||}} |birth_date = {{Birth date|1927|04|17|df=y}} |birth_place = [[ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱯᱚᱴᱴᱤ]], ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ, [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] <br /> {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)}} |death_date = {{Death date and age|2007|07|08|1927|04|17|df=yes}} |death_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |party = [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱤ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ)]]<br />{{small|(1990 – 2007)}} |otherparty = {{Unbulleted_list|[[Congress Socialist Party]]<br />{{small|(᱑᱙᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ)}}|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]<br />{{small|(᱑᱙᱖᱔ – ᱑᱙᱗᱕)}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]]<br />{{small|(᱑᱙᱗᱕ – ᱑᱙᱗᱗)}}|[[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]<br />{{small|(᱑᱙᱗᱗ – ᱑᱙᱘᱘)}}|[[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]]<br />{{small|(᱑᱙᱘᱘ – ᱑᱙᱙᱐)}}}} |alma_mater = [[ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] |children = ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱴᱟ ([[ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ) |spouse = [[ᱫᱩᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] |signature = Chandrashekhar-Prime-Minister.jpg }} '''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ''' (᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱗ – ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="NYT">{{cite web | url=https://www.nytimes.com/1990/11/10/world/rival-of-singh-becomes-india-premier.html?pagewanted=1 | title=Rival of Singh Becomes India Premier | publisher=[[The New York Times]] | work=Sanjoy Hazarika | date=10 November 1990 | access-date=20 December 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/socialist-is-installed-as-india-s-eighth-prime-minister.html | title=Socialist Is Installed as India's Eleventh Prime Minister | publisher=[[The New York Times]] | work=Sanjoy Hazarika | date=11 November 1990 | access-date=20 December 2018}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱯᱩᱯᱮᱴ"<ref name="WC">{{cite book|title=The Working Class|url=https://books.google.com/books?id=_b6KKd8wut4C|access-date=20 December 2018|year=1990|publisher=Centre of Indian Trade Unions|page=86}}</ref><ref>{{cite book|title=Puppet on a String|url=https://books.google.com/books?id=tWVOAQAAIAAJ|date=October 1990|publisher=Far Eastern Economic Review|page=6}}</ref> ᱟᱨ "ᱞᱮᱰᱷᱟ ᱜᱮᱰᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱢᱯᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="IT">{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19901215-chandra-shekhar-exploits-fears-weaknesses-of-congressi-and-janata-dals-813388-1990-12-15 | title=Chandra Shekhar exploits fears, weaknesses of Congress(I) and Janata Dal(S) | publisher=[[India Today]] | work=Inderjit Badhwar,.Prabhu Chawla | date=15 December 1990 | access-date=20 December 2018}}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=Xd7PAAAAIAAJ | title=The Interim Man | publisher=[[The Economist]] | year=1990 | pages=42}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/1991-the-untold-story/article14513325.ece | title=1991, the untold story | publisher=The Hindu | work=[[Yashwant Sinha]] | date=29 July 2016 | access-date=21 December 2018}}</ref> ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱜᱨᱮᱰ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱯᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱜᱨᱮᱰ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱜᱨᱮᱰ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱮᱢ ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ=== ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱯᱚᱴᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YY4I36ZbJ7gC&pg=PA59|title=The Long March: Profile of Prime Minister Chandra Shekhar|publisher=Mittal|first=Attar |last=Chand |year=1991 |isbn=978-8-17099-272-1|page=59}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ghai|first=Rajat|date=7 May 2014|title=The office of Prime Minister: A largely north Indian upper-caste, Hindu affair|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/opinion/the-office-of-prime-minister-a-largely-north-indian-upper-caste-hindu-affair-114050700846_1.html|access-date=8 September 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱᱤᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱮᱢ.ᱮ.) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱫᱮᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |last=Dubey |first=Scharada |date=2009 |title=Movers and Shakers Prime Minister of India |url=https://books.google.com/books?id=2dgqNH6uKUsC&pg=PT67 |publisher=Westland |isbn=9788189975548 |access-date=7 June 2015 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ=== ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YY4I36ZbJ7gC&pg=PA13|title=The Long March: Profile of Prime Minister Chandra Shekhar|publisher=Mittal|first=Attar |last=Chand |year=1991 |isbn=978-8-17099-272-1|page=13}}</ref> ᱫᱩᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱞᱞᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://dujadevidegreecollege.in/about-us.aspx |access-date=2022-10-02 |website=Duja Devi Degree College Rajauli,Sahatwar,Ballia(U.P.) |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515234534/http://dujadevidegreecollege.in/about-us.aspx |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱴᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ]] ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|display=ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝ|wikt=no|c=ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝ|commonscat=yes|n=no|q=ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ|s=no|author=no|b=no|voy=no|v=no|d=Q334279|species=no|species_author=no|m=no|mw=no|position=right}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱑᱙᱗᱗–᱑᱙᱗᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱑᱙᱘᱐–᱑᱙᱘᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱑᱙᱘᱙–᱑᱙᱙᱑]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱑᱙᱙᱑–᱑᱙᱙᱖]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱑᱙᱙᱖–᱑᱙᱙᱗]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱑᱙᱙᱘–᱑᱙᱙᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱒᱐᱐᱔–᱒᱐᱐᱙]] 5wh6ggx0hwne5nln4vfjoeew27a9d1a ᱵᱟᱹᱥᱱᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ 0 22831 199577 150369 2026-11-04T17:32:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199577 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ᱵᱟᱹᱥᱱᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ<br/>ᱵᱟᱸᱥᱞᱳᱭ ᱜᱟᱰᱟ | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = File:Bansloi River.jpg | image_size = | image_caption = ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱥᱞᱳᱭ ᱜᱟᱰᱟ | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = ᱵᱟᱹᱥ ᱵᱩᱨᱩ | source1_location = [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱤ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ᱵᱟᱹᱥᱱᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱸᱥ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web | url = http://www.mapsofindia.com/jharkhand/geography-and-history/rivers.html| title = Jharkhand Rivers| publisher = mapsofindia| access-date = 2009-04-11}}</ref> [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<ref>{{cite web |url=http://pakur.nic.in/about.htm |title=Pakur – a Land of Vibrant People and Black Stone |publisher=District administration |access-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014329/http://pakur.nic.in/about.htm |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱤᱼᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=india9>{{cite web| url = http://www.india9.com/i9show/Bansloi-River-73560.htm| title = Bansloi River| publisher = India9| access-date = 2009-04-11| archive-date = 2008-07-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20080705121306/http://www.india9.com/i9show/Bansloi-River-73560.htm| url-status = dead}}</ref><ref name=murshidabad>{{cite web|url=http://murshidabad.gov.in/people.htm |title=Murshidabad district |access-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305203942/http://murshidabad.gov.in/people.htm |archive-date=5 March 2009 |url-status=dead }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱸᱥ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web | url = http://www.mapsofindia.com/jharkhand/geography-and-history/rivers.html| title = Jharkhand Rivers| publisher = mapsofindia| access-date = 2009-04-11}}</ref> [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<ref>{{cite web |url=http://pakur.nic.in/about.htm |title=Pakur – a Land of Vibrant People and Black Stone |publisher=District administration |access-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014329/http://pakur.nic.in/about.htm |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱤᱼᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=india9/><ref name=murshidabad/> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ; ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱞ ᱵᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱨᱥᱮᱥ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱴᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱞᱳᱭ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=murshidabad/> ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱵᱟᱸᱥᱞᱳᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱵᱚᱵᱟᱦᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱒,᱒᱐᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱘᱕᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱤᱞ)᱾<ref>{{cite web | url = http://www.atiwb.nic.in/cs5.pdf| title = The Deluge 2000| last=Roy| first=Jitendra| access-date = 2009-04-11| archive-url= https://web.archive.org/web/20090410035655/http://atiwb.nic.in/cs5.pdf| archive-date= 10 April 2009 | url-status= live}}</ref> ===ᱰᱩᱵᱟᱹ=== ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱚ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱪᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱱᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱓,᱑᱐᱐ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱤᱲᱤᱡ (᱑᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱯᱷᱤᱴ/ᱴᱤᱲᱤᱡ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱵᱟᱦᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱧᱟᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱑᱗,᱐᱐᱐ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱤᱲᱤᱡ (᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠ ᱯᱷᱩᱴ/ᱴᱤᱲᱤᱡ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbiwd.gov.in/flood_mgmt/index2.htm| title = Flood management| publisher = Irrigation & Waterways Department, Govt of West Bengal| access-date = 2009-04-11}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== jiqgkbqw9t17hgn37n2rqw6lpyvehzr ᱥᱤᱧ ᱫᱟᱨᱮ 0 23601 199595 190728 2026-11-05T00:50:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199595 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱳᱲᱮᱪ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱟᱨᱮ}} {{Speciesbox |image = Phanera purpurea tree with fruits (Philippines).jpg |image_caption = ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱱᱰᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧ ᱫᱟᱨᱮ |image2 = Bauhinia purpurea flower in Andhra University.jpg |image2_caption = ᱥᱤᱧ ᱵᱟᱦᱟ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ |genus = Bauhinia |species = purpurea |authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name=POWO_481605-1/> |synonyms = {{Species list |Bauhinia castrata|Blanco |Bauhinia coromandeliana|DC. |Bauhinia kurzii|Prain |Bauhinia rosea|Kurz |Bauhinia triandra|Roxb. |Caspareopsis purpurea|(L.) Pittier |Casparia castrata|(Blanco) Hassk. |Perlebia purpurea|(L.) A.Schmitz |Phanera kurzii|(Prain) Thoth. |Phanera purpurea|(L.) Benth. |Phanera rosea|Rich. ex Teijsm. & Binn. |Telestria purpurea|(L.) Raf. }} |synonyms_ref = <ref name=POWO_481605-1/> }} ᱥᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱸᱜᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ (Fabaceae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱟᱵᱼᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱼᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ ᱳᱨᱠᱤᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱ, ᱯᱟᱨᱯᱩᱞ ᱵᱮᱣᱦᱤᱱᱤᱭᱟ, ᱠᱮᱢᱮᱞᱥ ᱯᱷᱩᱴ, ᱵᱚᱛᱚᱨᱯᱷᱟᱭᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ ᱳᱨᱠᱤᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ== ᱥᱤᱧ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟᱼᱡᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱫᱟᱯᱚᱫᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 17 ᱯᱷᱩᱴ (5ᱹ2 ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ 10ᱼ20 ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (3ᱹ9ᱼ7ᱹ9 ᱤᱱᱪᱤ) ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱚᱵᱰ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱛᱢᱚᱱᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bauhinia purpurea L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |access-date=2023-08-19 |website=Plants of the World Online |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱚᱞᱮ ᱫᱚ 30 ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (12 ᱤᱱᱪ ᱡᱮᱞᱮᱧ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱞᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ 12 ᱠᱷᱚᱱ 16 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bauhinia purpurea L. GRIN-Global |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=6590 |access-date=2023-08-19 |website=npgsweb.ars-grin.gov |language=en}}</ref> ==ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ== ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ, ᱠᱚᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱷᱞᱳᱨᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱦᱤᱱᱤᱭᱟ × ᱵᱞᱮᱠᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱯᱚᱨᱯᱩᱨᱮᱭᱟ (B. purpurea) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱦᱤᱱᱤᱭᱟ ᱯᱚᱨᱯᱩᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ, B. purpurea ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱵᱮᱝᱵᱮᱝ (lit. "ᱵᱮᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱟᱭ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱤᱜᱚᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱡᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱡᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ==ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ== ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ, B. purpurea ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱫᱷᱤ, ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱠᱳᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱴᱨᱤᱱᱡᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/AGJ6434.0001.001/130</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱪᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱫᱚ ᱜᱞᱟᱱᱰᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱴᱤᱰᱳᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱪᱚᱱ (কাঞ্চন), ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱸᱜᱽ ᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱚᱸᱠᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|9783540279082=9783540279082}}</ref> ==ᱥᱟᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist|refs= <ref name=POWO_481605-1>{{cite web |title=''Bauhinia purpurea'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |accessdate=2020-05-27 |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529112944/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |url-status=dead }}</ref> }} hmeeoq1elj1qsumbbztfz5hy61q9jxr ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ 0 24060 199593 153194 2026-11-04T21:37:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199593 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | name = ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ | native_name = {{nativename|zku|Tarndanya}}<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.com.au/nitv/article/do-you-know-what-aboriginal-land-youre-on-today/ytff85vi1 |title=Do you know what Aboriginal land you're on today? |website=SBS |access-date=9 February 2023}}</ref> | state = sa | image = {{Photomontage| |photo1a = Adelaide skyline, December 2022.jpg |photo2a = Brookman Building on North Terrace, Adelaide, South Australia (cropped).jpg |photo2b = St Peter's Cathedral, Adelaide (cropped).jpg |photo3a = Glenelg and West Beach aerial (cropped).jpg |photo3b = Elder Park rotunda at blue hour (cropped).jpg |photo4a = Bonython Hall, Adelaide by Paul Weston (cropped).jpg |photo4b = Football 2 (16731424274) (cropped).jpg |photo5a = Victoria Square, central Adelaide.jpg |size = 270 |spacing = 2 |color = transparent |color_border = transparent }} | caption = <small>From top to bottom, left to right: [[Adelaide city centre|Central Adelaide]] and the [[River Torrens]], the [[UniSA]] Building on North Terrace, [[St Peter's Cathedral, Adelaide|St Peter's Cathedral]], aerial view of [[West Beach, South Australia|West Beach]] and [[Glenelg, South Australia|Glenelg]], a rotunda in [[Elder Park]] and the [[Adelaide Oval]] illuminated in red, [[University of Adelaide]]'s [[Bonython Hall]], [[Adelaide Oval]] and [[Victoria Square, Adelaide|Victoria Square]] illuminated in the evening</small> | pop = <!-- Blank to fill from Wikidata --> | pop_year = | pop_footnotes= | poprank = | density = 426 | density_footnotes = (2021) | area = 3259.8 | area_footnotes =<ref name="ABS-GA">{{cite web|title=Greater Adelaide (GCCSA) (4GADE)|url=https://itt.abs.gov.au/itt/r.jsp?RegionSummary&region=4GADE&dataset=ABS_REGIONAL_ASGS2016&geoconcept=ASGS_2016&measure=MEASURE&datasetASGS=ABS_REGIONAL_ASGS2016&datasetLGA=ABS_REGIONAL_LGA2018&regionLGA=LGA_2018&regionASGS=ASGS_2016|website=Australian Bureau of Statistics|access-date=12 November 2019|archive-date=6 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406204831/https://itt.abs.gov.au/itt/r.jsp?RegionSummary&region=4GADE&dataset=ABS_REGIONAL_ASGS2016&geoconcept=ASGS_2016&measure=MEASURE&datasetASGS=ABS_REGIONAL_ASGS2016&datasetLGA=ABS_REGIONAL_LGA2018&regionLGA=LGA_2018&regionASGS=ASGS_2016|url-status=dead}}</ref> | mayor = | mayortitle = | established = {{start date|1836|12|28|df=yes}} | force_national_map = yes | coordinates = {{coord|34|55|39|S|138|36|00|E|type:city_region:AU-SA|display=inline,title}} | timezone = [[Australian Central Standard Time|ACST]] | utc = +9:30 | timezone-dst = [[Australian Central Daylight Time|ACDT]] | utc-dst = +10:30 | dist1 = 654 | dir1 = ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ | location1 = [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=VIC&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and MELBOURNE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=VIC&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist2 = 958 | dir2 = ᱯᱟᱪᱮ | location2 = [[ᱠᱮᱱᱵᱮᱨᱟ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=131&placename=canberra&placetype=0&state=ACT&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and CANBERRA |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=131&placename=canberra&placetype=0&state=ACT&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist3 = 1161 | dir3 = ᱯᱟᱪᱮ | location3 = [[ᱥᱤᱰᱱᱤ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=NSW&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and SYDNEY |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=NSW&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist4 = 1600 | dir4 = ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ | location4 = [[ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&placename=brisbane&placetype=0&state=QLD&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and Brisbane |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&placename=brisbane&placetype=0&state=QLD&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist5 = 2130 | dir5 = ᱥᱟᱢᱟᱝ | location5 = [[ᱯᱟᱨᱛᱷ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=WA+&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and Perth |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=WA+&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | lga = [[Local government areas of South Australia#Metropolitan Adelaide|Various]] (19) | stategov = [[Electoral districts of South Australia|Various]] (34) | fedgov = [[Divisions of the Australian House of Representatives|Various]] (7) | maxtemp = 22.6 | mintemp = 12.4 | rainfall = 536.5 }} '''ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="Vignesh Rajadesingu Arunachalam 2021 pp. 69–90">{{cite book | last1=Vignesh | first1=K.S. | last2=Rajadesingu | first2=Suriyaprakash | last3=Arunachalam | first3=Kantha Deivi | title=Concepts of Advanced Zero Waste Tools | chapter=Challenges, issues, and problems with zero-waste tools | publisher=Elsevier | year=2021 | doi=10.1016/b978-0-12-822183-9.00004-0 | pages=69–90 | isbn=9780128221839 | s2cid=230570450 | quote=Adelaide is the capital city of South Australia and includes 19 municipal areas.}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ" ᱫᱚ '''ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ''' (ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱦᱤᱞᱥ) ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱮᱰᱤᱞᱮᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱰᱤᱞᱤᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱾<ref>[http://www.nntt.gov.au/searchRegApps/NativeTitleClaims/Pages/Determination_details.aspx?NNTT_Fileno=SCD2018/001 SCD2018/001 - Kaurna Peoples Native Title Claim]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[National Native Title Tribunal]]. Retrieved 1 October 2022.</ref><ref>[https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/kaurna-heritage/ Kaurna Heritage] [[City of Adelaide]]. Retrieved 1 October 2022.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.experienceadelaide.com.au/visit/things-to-do/aboriginal-culture/|title=Aboriginal Culture|website=Experience Adelaide|access-date=13 October 2022}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱟᱨᱠ ᱞᱮᱸᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ''ᱛᱟᱨᱱᱫᱟᱱᱭᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kaurna Place Names |url=http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4625 |access-date=2022-06-09 |website=kaurnaplacenames.com |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183915/http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4625 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱮᱨᱤᱭᱩ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱞᱚᱯᱷᱴᱤ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱞᱚᱯᱷᱴᱤ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱞᱤᱠᱥ ᱵᱤᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱐ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/how-well-do-you-really-know-our-queen-adelaide/news-story/b249bd054376d472496f232a7f3d75ed|title=How well do you know our Queen?|date=3 May 2013|website=The Advertiser|location=Adelaide|access-date=7 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807040642/https://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/how-well-do-you-really-know-our-queen-adelaide/news-story/b249bd054376d472496f232a7f3d75ed|archive-date=7 August 2019|url-status=live}}</ref> ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱞ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱮᱱᱥ ᱱᱟᱹᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱤᱰ ᱞᱮᱭᱟᱣᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱵᱤᱡᱚᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱞᱮᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱟᱜᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱮᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱤᱝ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱩᱞᱮᱵᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ=== [[File:Kaurnaland.png|thumb|upright|alt= Area to the east of Gulf St Vincent highlighted|ᱜᱚᱞᱰ ᱥᱤᱸᱴ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤ (᱒᱐᱐᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱣᱚᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱞᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱱᱴᱚᱱᱭᱟ,<ref>{{cite web|url=http://adelaidia.sa.gov.au/subjects/kaurna-people|title=Kaurna people|website=Adelaidia|access-date=28 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908065802/http://adelaidia.sa.gov.au/subjects/kaurna-people|archive-date=8 September 2017|url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱱᱫᱟᱱᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱴᱟᱨᱱᱫᱟᱱᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱛᱟᱨᱱᱫᱟᱱᱭᱟ,<ref>{{cite web | title=Reconciliation | website=Adelaide City Council | url=https://www.adelaide.edu.au/kwp/placenames/council/areas/map_tarndanyangga.html | access-date=5 July 2021 | archive-date=12 July 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190712144205/https://www.adelaide.edu.au/kwp/placenames/council/areas/map_tarndanyangga.html | url-status=dead }}</ref> ᱥᱮ ᱛᱟᱨᱱᱟᱰᱟᱱᱭᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4697 |title=Kaurna Name: Tarndanyangga |access-date=28 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312102340/http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4697 |archive-date=12 March 2016 |url-status=live }}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == [[File:Free vector map of Adelaide Australia Level 12 G View.svg|thumb|ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ]] == ᱥᱟᱥᱚᱱ == [[File:Parliament House, South Australia.jpg|thumb|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ]] ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ, ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱥᱮᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[File:Adelaide density.jpg|thumb|ᱢᱮᱥ ᱵᱞᱚᱠ (MB), ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ]] ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Salt">{{cite web |url=http://www.adelaidenow.com.au/ipad/salt-adelaides-european-twin/story-fn6br25t-1226028653784 |first=Bernard |last=Salt |date=27 March 2011 |access-date=16 April 2011 |title=Adelaide's European twin |work=[[Sunday Mail (Adelaide)|Sunday Mail]] |location=Adelaide |publisher=[[News Corp Australia|News Limited]] |quote=[...] the Adelaideans could withdraw to vantage points within the city centre [...] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810171115/http://www.adelaidenow.com.au/ipad/salt-adelaides-european-twin/story-fn6br25t-1226028653784 |archive-date=10 August 2011 |url-status=live }}</ref><ref name="Adelaidean">{{cite web |url=https://www.adelaide.edu.au/adelaidean/issues/81286/news81290.html |title=On your bike, Adelaide |year=2015 |work=Adelaidean |publisher=[[University of Adelaide]] |location=Adelaide |access-date=7 March 2016 |quote=It could be argued that Adelaideans are easily influenced by all things wheels [...] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307115258/https://www.adelaide.edu.au/adelaidean/issues/81286/news81290.html |archive-date=7 March 2016 |url-status=live }}</ref> ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮ, ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱱᱤ, ᱠᱮᱱᱵᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱳᱵᱟᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ) ᱫᱚ ᱑,᱓᱗,᱖᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=ABSCapitalPop>{{cite web|title=Regional Population Growth, Australia, 2019-2020: Main Features|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release#capital-cities|website=Australian Bureau of Statistics|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=22 March 2021|access-date=24 April 2021}} Estimated resident population, 30 June 2018.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱢᱤᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Adelaide|ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ}} * [http://www.cityofadelaide.com.au/ Adelaide City Council > Official City Guide] * [http://www.adelaidecitycouncil.com/ Adelaide City Council] * [https://www.kidsinadelaide.com.au Kids in Adelaide] Retrieved 12 May 2020. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] i0ngf1ieh5tfa7lpodidrzdpx1gthai ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ 0 25736 199540 195872 2026-11-04T13:17:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199540 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.38|N|85.25|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 396 | population_total = 5361 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱐᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱗ | registration_plate = JH 02 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] | website = {{URL|hazaribag.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ {{coord|24.38|N|85.25|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱙᱖ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑,᱒᱙᱙ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chauparan.html | title = Chauparan, India Page | accessdate = 2009-03-10 | work = Bihar | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 2009-10-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091022032345/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chauparan.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱕,᱓᱖᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱖᱙᱑ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱖᱗᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱔᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱗.᱑᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 11 November 2017}}</ref> ==ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| accessdate = 11 November 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh#| archive-date = 6 December 2016| url-status = dead| df = dmy-all}}</ref> ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| accessdate = 11 November 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm#| archive-date = 5 February 2012| url-status = dead| df = dmy-all}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Chauparan-65422.htm | title = Chauparan | accessdate = 2009-03-10 | last = | first = | work = | publisher = india9.com | archive-date = 2011-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110606055441/http://www.india9.com/i9show/Chauparan-65422.htm | url-status = dead}}</ref><ref name=admin>{{cite web| url =http://hazaribag.nic.in/pages/blchauparan.htm| title =Chauparan| accessdate =2009-03-10| publisher =Hazaribagh district administration| url-status =dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20090409213721/http://hazaribag.nic.in/pages/blchauparan.htm| archivedate =2009-04-09}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱴᱠᱷᱳᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ +᱒ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱵᱤᱥᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱩᱱᱟᱢ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥᱤ. ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. +᱒ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱞᱟᱞ ᱡᱮᱭᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱝᱜᱷᱨᱚᱣᱟᱱ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 5yy2499xkcfcpi73xmb9twexlkhgrs2 ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ 0 31707 199554 194618 2026-11-04T15:05:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199554 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name = Panbari Mosque |image= Rangamati Mosque.jpg | image_upright = 1.4 |caption= |location= [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |religious_affiliation=[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |rite= |province= |state= |district= |consecration_year= |status=[[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] | functional_status = Active |coordinates = {{coord|26|09|18|N|90|03|17|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | map_type = India Assam | map_size = 250 | map_relief = 1 | map_caption = ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱪᱟᱨ]] |facade_direction= |year_completed= |construction_cost= |capacity= 150 worshippers |length= |width= |width_nave= |height_max= |dome_quantity= 3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 1 |minaret_height= |spire_quantity= |spire_height= |materials= }} '''ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱮᱛ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="rp">{{cite web |author=Rupkamal |url=http://itsmynortheast.com/2011/06/a-forgotten-chapter-of-history-panbari-mosque/#comment-502 |title=A forgotten chapter of history – Panbari mosque |publisher=Its my northeast |date=2011-06-03 |access-date=2012-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404144612/http://itsmynortheast.com/2011/06/a-forgotten-chapter-of-history-panbari-mosque/#comment-502 |archive-date=4 April 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiainfoweb.com/assam/panbari/ |title=Panbari Tourism, Assam India, Mosque of Assam, Panbari Mosque, East India Tours, Alamganj in Panbari, Mughal City of Assam, Assam Tours |publisher=Indiainfoweb.com |access-date=2012-12-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208111140/http://www.indiainfoweb.com/assam/panbari/ |archive-date=2012-02-08 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gloriousindia.com/places/as/dhubri.html |title=Dhubri - District in Assam, Indi |publisher=Gloriousindia.com |access-date=2012-12-26}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱩᱢᱵᱟᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Panbari_Mosque.jpg|thumb|left|ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱟᱥᱟᱢ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱞᱟᱣᱩᱫᱤᱱ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱥᱟᱦ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱧᱟᱢ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ճշգրիտ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱣᱟᱨᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱙᱓ ᱟᱨ ᱑᱕᱑᱙ ᱥᱤ.ᱤ. ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱨ ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱒ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱴᱨᱤᱵᱩᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱒ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫᱽᱜᱟᱦ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱴᱭᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱤᱱᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱟᱣ ᱨᱮᱵᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱠᱩ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱞᱟᱛ== [[File:Panbari Mosque2.JPG|thumb|ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱧᱮᱞ]] ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱫᱩᱨᱜ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ, ᱟᱞᱟᱣᱩᱫᱤᱱ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱥᱟᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rangamati Mosque, INDIA the pristine beauty |url=http://www.india9.com/i9show/Rangamati-Mosque-19806.htm |access-date=2025-04-03 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308224658/http://www.india9.com/i9show/rangamati-mosque-19806.htm |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱒᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱ ᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ "ᱯᱟᱦᱟᱲ" ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱷᱚᱛ ᱵᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ सफ़ᱟ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱢᱟᱡᱽ ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ "ᱯᱟᱦᱟᱲ" ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱣᱛᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱣᱛᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱜᱮ, ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱴᱮᱨᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱫᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱪᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱕᱐ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Guwahati Gyan: Panbari Mosque |url=https://m.guwahatiplus.com/article/guwahati-gyan-panbari-mosque/14555 |access-date=2025-03-16 |website=guwahatiplus.com |language=en |archive-date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403105659/https://m.guwahatiplus.com/article/guwahati-gyan-panbari-mosque/14555 |url-status=dead }}</ref> ==ᱯᱨᱚᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ== [[File:Panbari mosque1.JPG|thumb|ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱳᱢ]] ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱢᱵᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ, ᱯᱟᱱᱵᱟᱲᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱯᱨᱚᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱢᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱢᱟᱢᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱟᱡᱽ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱤᱢᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱚᱨᱚᱯᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱮᱫᱼᱟ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱚᱢᱯᱨᱚᱫᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ, ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱯᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱯᱩᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕.᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Panbari Mosque - IndiaAirport.com |url=https://indiaairport.com/tourism/dhubri/panbari_mosque.htm |access-date=2025-03-16 |website=indiaairport.com}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Panbari Mosque}} * {{cite web |url=http://dhubri.gov.in/people%26culture_dhubri.htm |title=Dhubri District Profile |work=Dhubri District Government |date= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224160424/http://dhubri.gov.in/people%26culture_dhubri.htm |archive-date=2007-02-24 }} * {{cite web |url=http://www.indiainfoweb.com/assam/panbari/ |title=Assam: Panbari |work=India Infoweb |date= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208111140/http://www.indiainfoweb.com/assam/panbari/ |archive-date=2012-02-08 }} * {{cite web |url=http://islamicvoice.com/july.2000/community.htm |title=Community |work=ISLAMIC VOICE |date=July 2000 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513143050/http://islamicvoice.com/july.2000/community.htm |archive-date=2008-05-13 }} * {{cite web |url=http://assamgovt.nic.in/districts/district.asp?disp=tour&distId=4/ |title=Tourism |work=Government of Assam |date= |access-date= }}{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * {{cite web |url=http://www.unesco.org/archi2000/pdf/choudhury.pdf/ |author=Choudhury, R. D. |title=HERITAGE OF ARCHITECTURE OF ASSAM – NEED FOR CONSERVATION |work=National Museum, New Delhi |publisher=[[UNESCO]] |date= |access-date= }} * {{cite web |url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_assam.asp |title=ASI Monuments, Assam: Alphabetical list |work=[[Archaeological Survey of India]], Ministry of Culture |publisher=[[Government of India]] |date= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308194703/http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_assam.asp |archive-date=2008-03-08 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] 9gl0acx8f0wg3w1ubv59jetj326ra0z ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 32064 199548 174762 2026-11-04T13:51:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199548 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ | native_name = चिंचवड | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Chinchwad Railway Station.JPG | image_caption = | address = [[ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ]], [[ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ-ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ]] | country = | coordinates = {{Coord|18.6397|73.7918|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | line = ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ<br/>[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱫᱟᱫᱟᱨ-ᱥᱳᱞᱟᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | other = | structure = | platform = ᱔ | depth = | levels = | tracks = ᱖ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = | opened = | closed = | rebuilt = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | accessible = | code = CCH | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | zone = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ|line=ᱞᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|left=ᱟᱠᱩᱨᱰᱤ |right=ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ }} | mapframe = yes | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} }} '''ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, {{stnlnk|ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱴᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ== ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:- * [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]–[[ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]] [[ᱠᱳᱭᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱟᱱᱣᱮᱞ-ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>[http://indiarailinfo.com/train/-train-panvel-hazur-sahib-nanded-express-via-latur-17613/15066/76/1676 ᱯᱟᱱᱣᱮᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱞᱟᱛᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]</ref> * ᱯᱩᱱᱮ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ [[ᱥᱤᱱᱦᱟᱜᱟᱲ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * ᱯᱩᱱᱮ–[[ᱯᱟᱱᱣᱮᱞ]] ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ * ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ–[[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ]] ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ * ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ–[[ᱥᱤᱨᱰᱤ]] ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ * ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ–[[ᱯᱚᱸᱰᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ * [[ᱯᱩᱱᱮ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱯᱩᱱᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱯᱩᱱᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱯᱟᱱᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] * [[ᱯᱩᱱᱮ–ᱵᱷᱟᱞᱥᱟᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱩᱱᱮ-ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ (ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ) ᱦᱟᱢᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱩᱱᱮ-ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://web.archive.org/web/20250611024510/https://www.india9.com/i9show/-Maharashtra/Chinchwad/Chinchwad-Railway-Station-36420.htm ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ-ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] 4p9an0h3wx8k23enkayfgx6chuafozj ᱨᱟᱢ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ 0 32678 199533 198483 2026-11-04T12:21:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199533 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱨᱟᱢ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ | image = | alt = | caption = | constituency = [[ᱵᱟᱥᱛᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱥᱛᱤ]] | office3 = [[ᱠᱚᱯᱴᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱯᱴᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency1 = [[ᱠᱷᱟᱞᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱞᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] | office = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ | term_start1 = ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ | term_end1 = ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱑ | predecessor1 = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ | successor1 = [[ᱟᱥᱛᱷᱟᱵᱷᱩᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] | term_start = ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ | term_end = | predecessor = [[ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱫᱣᱤᱵᱮᱫᱤ]] | successor = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|11|15}} | birth_place = [[ᱥᱟᱸᱛ ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱤᱜᱽᱱᱟ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | parents = | citizenship = | nationality = | party = [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ), (᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱖) | otherparty = {{ubl|[[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱑᱙᱘᱙–᱑᱙᱙᱑)|[[ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]<ref name="Member Profile"/> (᱑᱙᱙᱖–᱒᱐᱐᱒), (᱒᱐᱐᱗–᱒᱐᱒᱐)|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱒᱐᱐᱒–᱒᱐᱐᱗)}} | spouse = ᱠᱟᱯᱩᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ | children = ᱓ | relations = [[ᱚᱨᱵᱤᱸᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]] (ᱵᱷᱟᱹᱜᱽᱱᱟᱹ) | residence = ᱡᱤᱜᱽᱱᱟ,ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱟᱥᱛᱤ | occupation = ᱪᱟᱹᱥᱤ | profession = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | cabinet = | committees = | portfolio = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ | blank1 = | data1 = | termstart3 = ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱓ | termend3 = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ (᱕ ᱫᱷᱟᱣ) | predecessor3 = ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱤᱝᱠᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱬᱟ | successor3 = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] | office2 = ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | termstart2 = ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱗ | termend2 = ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ | successor2 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ]] | 1blankname2 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata2 = [[ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱛᱤ]] | source = https://sansad.in/ls/members/biographyM/3261?from=members }} '''ᱨᱟᱢ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ, ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ, ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ, ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱯᱴᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱗) ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱯᱷᱩᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ), ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ (᱑᱙᱙᱗) ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱗-᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱯᱚᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/up-election-sp-and-bsp-mla-eye-hat-trick-and-doubly-hat-trick/articleshow/57098277.cms|title=यूपी चुनाव: इन विधायकों की कुर्सी छीनने में BJP के छूट रहे पसीने|date=11 February 2017|work=Navbharat Times|accessdate=7 November 2018}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱫᱣᱤᱵᱮᱫᱤ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ, ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/story-basti-lok-sabha-results-2024-winner-counting-trend-lead-bjp-harish-dwivedi-samajwadi-party-ramprasad-chaudhary-10147537.html|title=Ram Prasad Chaudhary wins from Basti}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱜᱽᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱢᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url =https://uplegisassembly.gov.in/Members/main_members_en.aspx#/Data/12287/16|website=Uttar Pradesh Legislative Assembly|title=Profile of Ram Prasad Chaudhary|accessdate=7 June 2024}}</ref> ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱩᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Member Profile">{{cite news|title=Member Profile|publisher=Legislative Assembly official website|accessdate=6 November 2018|url=http://uplegisassembly.gov.in/Members/main_members_hi.aspx#/Data/12287/16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://myneta.info/LokSabha2019/candidate.php?candidate_id=12534|title=Candidate Affidavit|publisher=myneta.info|accessdate=26 May 2020}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽᱱᱟᱹ ᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱥᱛᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=पूर्व मंत्री राम प्रसाद चौधरी का कुनबा समाजवादी पार्टी में शामिल, कभी अखिलेश यादव को कहा था 'जो पिता का नहीं हुआ.... |url=https://www.patrika.com/basti-news/bsp-leaders-and-ex-minister-ram-prasad-chaudhary-join-samajwadi-party-5670472/ |accessdate=30 August 2020 |work=Patrika News |date=20 January 2020 |language=hindi}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱸᱛ ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱟᱞᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱞᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱛᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Kaptanganj Assembly Constituency Election Result – Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/kaptanganj-uttar-pradesh-assembly-constituency|website=resultuniversity.com|access-date=26 May 2020}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ (᱒᱐᱑᱗) ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖,᱘᱒᱗ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱯᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱯᱟ (ᱢᱟᱦᱟᱜᱟᱛᱷᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱱ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/basti-10869064.html|title=राम प्रसाद चौधरी बस्ती लोकसभा के बसपा प्रत्याशी घोषित|date=17 November 2013|work=Jagran|accessdate=7 November 2018}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱫᱣᱤᱵᱮᱫᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐,᱓᱕᱔ (᱒.᱘᱘%) ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Basti Lok Sabha Election Result 2019: Constituency Map, Winner, Runner Up|url=https://m.jagran.com/elections/lok-sabha/constituency/basti.html|date=12 May 2019|work=Jagran|access-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918182303/https://m.jagran.com/elections/lok-sabha/constituency/basti.html|archive-date=18 September 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Basti (Uttar Pradesh) Lok Sabha Election Results 2019 – Basti Parliamentary Constituency, Winning MP and Party Name|url=https://www.elections.in/uttar-pradesh/parliamentary-constituencies/basti.html|website=www.elections.in|access-date=26 May 2020}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱵᱚᱥᱯᱟ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢᱳ [[ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=BSP sacks former MP, 3 others for indiscipline |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/bsp-sacks-former-mp-3-others-for-indiscipline/articleshow/72204336.cms |access-date=20 April 2021 |work=The Times of India |date=24 November 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=मायावती ने पूर्व मंत्री रामप्रसाद चौधरी समेत चार पूर्व विधायकों को बीएसपी से निकाला|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/uttar-pradesh/others/mayawati-expelled-ex-minister-ram-prasad-chaudhary-and-three-other-former-mla-from-bsp-in-basti-up/articleshow/72200700.cms|date=23 November 2019|work=Navbharat Times|language=hi|access-date=26 May 2020}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=BSP losing its leaders to Samajwadi Party in UP|url=https://www.indiatvnews.com/politics/national-uttar-pradesh-bsp-losing-leaders-samajwadi-party-akhilesh-yadav-mayawati-581332|last=Hardaha|first=Rashi|date=20 January 2020|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=26 May 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Shivendra|date=20 January 2020|title=बसपा के पूर्व मंत्री राम प्रसाद चौधरी समेत कई पूर्व विधायक समाजवादी पार्टी में शामिल|url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/story-former-bsp-minister-ram-prasad-chaudhary-and-many-more-mlas-to-join-the-samajwadi-party-today-2971839.html|work=Hindustan|language=hindi|access-date=26 May 2020}}</ref> ==ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱮᱥ ᱠᱚ== ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱯᱷᱤᱰᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱨᱟᱭᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱑᱘᱘ (ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱳᱰᱚᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱬᱮ ᱢᱚᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ (ACJM) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ram Prasad Chaudhary(Samajwadi Party(SP)):Constituency- BASTI(UTTAR PRADESH) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/LokSabha2024/candidate.php?candidate_id=8150 |access-date=2025-07-18 |website=www.myneta.info}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗᱑ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱤ/ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱠᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱮᱛᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱞᱚᱠ ᱥᱟᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫᱽ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱫᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-11-19 |title=Former U.P. cabinet minister acquitted in 8-yr-old poll code of conduct case |url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/former-u-p-cabinet-minister-acquitted-in-8-yr-old-poll-code-of-conduct-case-101668868221514.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221174500/https://www.hindustantimes.com/cities/others/former-u-p-cabinet-minister-acquitted-in-8-yr-old-poll-code-of-conduct-case-101668868221514.html |archive-date=21 February 2023 |access-date=2025-07-18 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> ==ᱯᱚᱥᱴ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ== {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ᱠᱷᱚᱱ !! ᱛᱮ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱛᱷᱩᱛᱤ |- | ᱐᱑ || ᱑᱙᱘᱙ || ᱑᱙᱙᱑ || ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ|᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] || |- | ᱐᱒ || ᱑᱙᱙᱓ || ᱑᱙᱙᱕ || ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]|| |- | ᱐᱓ || ᱑᱙᱙᱖ || ᱒᱐᱐᱒ || ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]|| |- | ᱐᱔ || ᱒᱐᱐᱒ || ᱒᱐᱐᱗ || ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[᱒᱐᱐᱒ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]|| |- | ᱐᱕ || ᱒᱐᱐᱗ || ᱒᱐᱑᱒ || ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[᱒᱐᱐᱗ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]|| |- | ᱐᱖ || ᱒᱐᱑᱒ || ᱒᱐᱑᱗ || ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]|| |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ, ᱨᱟᱢ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱒᱐᱑᱗]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱗-᱒᱐᱑᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱒-᱒᱐᱐᱗]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱓-᱑᱙᱘᱖]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱗-᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱐᱒᱙]] 1rkjikn6qnvmez0pvv7uz6w31metztc ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱᱟ 0 32747 199598 179950 2026-11-05T02:20:52Z AlbetusTudu 1096 199598 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱᱟ''' ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ]] ᱢᱤᱫᱽ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ]] ᱥᱟᱶ [[ᱟᱭᱤᱱᱡᱤᱵᱤ]] ᱦᱚᱸ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱵᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮᱭ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱤᱛᱚᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱢᱢᱚᱱ ᱵᱟᱲᱤᱭᱟ-᱒]] ᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱟᱱ [[ᱥᱚᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱵᱩᱫ|ᱥᱟᱛᱚᱱᱨᱚ]] ᱮᱢᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱹᱨᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱱ-᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱸᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱢᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱐ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱱᱟᱢᱵᱽᱟᱨ ᱥᱤᱴ-ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ-ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱽᱚᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱛᱟᱛᱤ-ᱳ ᱵᱟᱫᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ-ᱟᱱᱛᱚᱨᱡᱟᱛᱤᱠ ᱵᱤᱥᱚᱭᱚᱠ ᱥᱚᱢᱯᱟᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱤᱥᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱚᱞᱤ ᱟᱦᱟᱫ]] ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ ᱥᱟᱶ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱚᱯᱟ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == de471q2w132ocvwtw4zhu0dbg4ny6bd 199599 199598 2026-11-05T02:22:43Z AlbetusTudu 1096 /* ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ */ 199599 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱᱟ''' ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ]] ᱢᱤᱫᱽ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ]] ᱥᱟᱶ [[ᱟᱭᱤᱱᱡᱤᱵᱤ]] ᱦᱚᱸ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱵᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮᱭ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱤᱛᱚᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱢᱢᱚᱱ ᱵᱟᱲᱤᱭᱟ-᱒]] ᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱟᱱ [[ᱥᱚᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱵᱩᱫ|ᱥᱟᱛᱚᱱᱨᱚ]] ᱮᱢᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱹᱨᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱱ-᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱸᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱢᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱐ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱱᱟᱢᱵᱽᱟᱨ ᱥᱤᱴ-ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ-ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱽᱚᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱛᱟᱛᱤ-ᱳ ᱵᱟᱫᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ-ᱟᱱᱛᱚᱨᱡᱟᱛᱤᱠ ᱵᱤᱥᱚᱭᱚᱠ ᱥᱚᱢᱯᱟᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱤᱥᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱚᱞᱤ ᱟᱦᱟᱫ]] ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ ᱥᱟᱶ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱚᱯᱟ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 6w8g2cf66wd6i4v0zcppt051hjdsydc 199602 199599 2026-11-05T02:40:23Z AlbetusTudu 1096 /* ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ */ 199602 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱᱟ''' ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ]] ᱢᱤᱫᱽ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ]] ᱥᱟᱶ [[ᱟᱭᱤᱱᱡᱤᱵᱤ]] ᱦᱚᱸ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱵᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮᱭ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱤᱛᱚᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱢᱢᱚᱱ ᱵᱟᱲᱤᱭᱟ-᱒]] ᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱟᱱ [[ᱥᱚᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱵᱩᱫ|ᱥᱟᱛᱚᱱᱨᱚ]] ᱮᱢᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱹᱨᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱱ-᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱸᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱢᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱐ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱱᱟᱢᱵᱽᱟᱨ ᱥᱤᱴ-ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ-ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱽᱚᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱛᱟᱛᱤ-ᱳ ᱵᱟᱫᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ-ᱟᱱᱛᱚᱨᱡᱟᱛᱤᱠ ᱵᱤᱥᱚᱭᱚᱠ ᱥᱚᱢᱯᱟᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱤᱥᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱚᱞᱤ ᱟᱦᱟᱫ]] ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ ᱥᱟᱶ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱚᱯᱟ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱡᱽ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ ''Holy Cross Girls' High School (Dhaka)'' ᱠᱷᱚᱱ Secondary School Certificate (Bangladesh) ᱵᱟ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱤᱠᱟᱨᱩᱱᱱᱮᱥᱟ ᱱᱩᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱱᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱮ ᱵᱤ-ᱮ ᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱟᱭᱚᱢ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱞᱤᱝᱠᱱᱥ ᱤᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱮᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱴ ᱞᱚ'' ᱮᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ == ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == crl7v0ylxsnnwwyw5409emwtn0dj9pq 199603 199602 2026-11-05T02:42:37Z AlbetusTudu 1096 199603 wikitext text/x-wiki {{short description|Bangladeshi politician and lawyer}} {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox officeholder | name = Rumeen Farhana | native_name = {{nobold|রুমিন ফারহানা}} | native_name_lang = bn | image = Rumeen Farhana.jpg | caption = Farhana in 2018 | office = [[Member of Parliament (Bangladesh)|Member of Parliament]] | term_start = 17 February 2026 | constituency = [[Brahmanbaria-2]] | predecessor = [[Moin Uddin (politician)|Moin Uddin]] | term_start1 = 28 May 2019<ref>{{cite news |script-title=bn:বিনা প্রতিদ্বন্দ্বিতায় নির্বাচিত বিএনপির রুমিন ফারহানা |url=https://www.banglanews24.com/election-comission/news/bd/719244.details |work=banglanews24.com |date=28 May 2019 |language=bn |access-date=10 June 2019}}</ref> | term_end1 = 11 December 2022 | predecessor1 = [[Khorshed Ara Haque]] | successor1 = [[Afroza Haque Rina]] | constituency1 = Reserved Seat 50 | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1981|08|19}} | birth_place = [[Bijoynagar Upazila|Bijoynagar]], [[Brahmanbaria]], Bangladesh | party = [[Independent politician|Independent]]<ref name="expulsion">{{Cite web |last= |date=2025-12-31 |title=Rumeen Farhana calls her expulsion on the day of Khaleda Zia's death 'significant' |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/politics/wag92i8gpl |access-date=2026-01-01 |website=Prothomalo |language=en}}</ref> | father = [[Oli Ahad]] | mother = Rashida Begum<ref name="dw bangla">{{cite news |script-title=bn:রুমিনের প্লট আবেদন এবং মন্ত্রনালয়ের ফাস। |url=https://www.dw.com/bn/রুমিনের-প্লট-ও-ডিসির-খাস-কামরা/a-50165035 |access-date=26 August 2019 |publisher=[[Deutsche Welle]] |language=bn}}</ref> | education = [[University of London]] | occupation = Politician, lawyer | other_party = [[Bangladesh Nationalist Party]] (2012–2025)<ref name="expulsion"/> }} '''ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱᱟ''' ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ]] ᱢᱤᱫᱽ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ]] ᱥᱟᱶ [[ᱟᱭᱤᱱᱡᱤᱵᱤ]] ᱦᱚᱸ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱵᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮᱭ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱤᱛᱚᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱢᱢᱚᱱ ᱵᱟᱲᱤᱭᱟ-᱒]] ᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱟᱱ [[ᱥᱚᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱵᱩᱫ|ᱥᱟᱛᱚᱱᱨᱚ]] ᱮᱢᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱹᱨᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱱ-᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱸᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱢᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱐ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱱᱟᱢᱵᱽᱟᱨ ᱥᱤᱴ-ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ-ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱽᱚᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱛᱟᱛᱤ-ᱳ ᱵᱟᱫᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ-ᱟᱱᱛᱚᱨᱡᱟᱛᱤᱠ ᱵᱤᱥᱚᱭᱚᱠ ᱥᱚᱢᱯᱟᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱤᱥᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱚᱞᱤ ᱟᱦᱟᱫ]] ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ ᱥᱟᱶ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱚᱯᱟ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱡᱽ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ ''Holy Cross Girls' High School (Dhaka)'' ᱠᱷᱚᱱ Secondary School Certificate (Bangladesh) ᱵᱟ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱤᱠᱟᱨᱩᱱᱱᱮᱥᱟ ᱱᱩᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱱᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱮ ᱵᱤ-ᱮ ᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱟᱭᱚᱢ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱞᱤᱝᱠᱱᱥ ᱤᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱮᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱴ ᱞᱚ'' ᱮᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ == ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 24mjo465vwx20ysxory25oc9ukxw5fm ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ 0 33410 199580 199438 2026-11-04T17:37:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199580 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱱᱤᱭ | honorific_suffix = ᱮᱢ.ᱯᱤ | name = ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ <!-- DO ''not'' ADD INDIC SCRIPTS--> | native_name = विमलेन्द्र निधि | image = File:Bimalendra Nidh in New Delhi on August 20, 2016 (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱱᱤᱫᱷᱤ | office = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | alongside = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]] | president = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]] | term_start = ᱒᱐᱑᱗ | term_end = ᱒᱐᱒᱑ | predecessor = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]] | successor = [[ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] | office1 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | predecessor1 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]] | primeminister1 = [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱟᱦᱟᱞ]] | successor1 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]] | term_start1 = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖<ref name='sworn'>{{Cite web |url=http://reviewnepal.com/national/newly-appointed-deputy-prime-minister-and-minister-for-home-affairs-bimalendra-nidhi-vows-for-sound-security.html |title=Newly-appointed Deputy Prime Minister and Minister for Home Affairs Bimalendra Nidhi vows for sound security |last=Nepal |first=Review |website=Review Nepal News |language=en |access-date=2019-03-14 |archive-date=2021-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110190558/https://reviewnepal.com/national/newly-appointed-deputy-prime-minister-and-minister-for-home-affairs-bimalendra-nidhi-vows-for-sound-security.html |url-status=dead }}</ref> | term_end1 = ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ | office2 = ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | predecessor2 = [[ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱵᱟᱥᱱᱮᱴ]] | successor2 = [[ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]<ref>{{Cite web |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-06-07/president-bhandari-administers-oath-of-office-secrecy-to-deuba.html |title=Deuba sworn in as 40th PM, forms Cabinet by inducting 7 ministers |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=English |access-date=2019-03-14}}</ref> | term_start2 = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖<ref name='sworn'/> | term_end2 = ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ | primeminister2 = [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] | office3 = ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<ref>{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/scs-stay-order-to-correct-16-pt-deal-minister-nidhi/ |title=SC's stay order to correct 16-pt deal: Minister Nidhi |date=2015-06-20 |website=The Himalayan Times |language=en-US |access-date=2019-03-14}}</ref> | successor3 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱱᱫᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]] | primeminister3 = [[ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | term_start3 = ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2014/02/140225_cabinetexpansion |title=अन्ततः २१ सदस्यीय मन्त्रिमण्डल |trans-title= Finally 21 members cabinet |website=BBC News नेपाली |date=25 February 2014 |language=ne |access-date=2019-03-14}}</ref> | term_end3 = ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ | office4 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start4 = | term_end4 = | office5 = ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱩᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | predecessor5 = | successor5 = | office6 = ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | primeminister6 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]] | monarch6 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | predecessor6 = | successor6 = | term_start6 = ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕<ref>{{Cite press release |title=Minister and State Ministers |date=13 December 1995 |publisher=Ministry of Information and Communication |location=Singhdurbar, Kathmandu, Nepal |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=17452 |language=Nepali |access-date=14 March 2019 |type=pdf |archive-date=25 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625164333/http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=17452 |url-status=dead}}</ref> | term_end6 = ᱑᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱗ | office7 = ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ / ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ | term_end7 = ᱒᱐᱑᱗ | term_start7 = ᱒᱐᱐᱘ | constituency7 = ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱓ | predecessor7 = [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱷᱩᱝᱜᱟᱱᱟ]] | office8 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ<ref>{{cite web |url=http://www.nepalicongress.org/files/biodata.php |title=.::::: Nepali Congress Party ::::: |website=www.nepalicongress.org |access-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506104607/http://www.nepalicongress.org/files/biodata.php |archive-date=6 May 2008 |url-status=dead}}</ref> | president8 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | alongside8 = [[ᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]<br />[[ᱠᱩᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] | term_start8 = ᱒᱐᱐᱖ | term_end8 = ᱒᱐᱑᱐ | predecessor8 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | successor8 = [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ]]<br />[[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱛᱟᱹᱩᱞᱟ]] | office9 = ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start9 = ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/11/parties-pick-pr-candidates-amid-cries-of-unfairness |access-date=12 December 2022 |title= Unfairness of parties in PR seats allocation}}</ref> | term_end9 = | predecessor9 = [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]] | successor9 = | constituency9 = ᱫᱚᱞ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ <br>([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]) | office10 = | predecessor10 = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] | successor10 = ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱥᱟᱦ | constituency10 = ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ-᱔ | term_end10 = ᱒᱐᱐᱒ | term_start10 = ᱑᱙᱙᱔ | party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | birth_date = {{birth date and age|1956|9|25|df=y}}<ref>{{Cite web |url=http://www.vimarshnews.com/profile-details/28/Bimalendra%20Nidhi |title=Bimalendra Nidhi |website=Vimarshnews |language=en |access-date=2019-03-14 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | birth_place = [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | nationality = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}ᱤ | spouse = ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ ᱩᱯᱚᱥᱚᱠ ᱱᱤᱫᱷᱤ | children = ᱒ (ᱟᱵᱤᱨᱟᱞ ᱱᱤᱫᱷᱤ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱞ ᱱᱤᱫᱷᱤ) | residence = [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱮᱱ]], [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | alma_mater = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | website = | father = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]]<ref name="Bio">{{Cite web |url=http://election2013.ujyaaloonline.com/candidates/35/Bimalendra-Nidhi/ |title=Bimalendra Nidhi |website=election2013.ujyaaloonline.com |access-date=2019-03-14 |archive-date=15 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115121037/http://election2013.ujyaaloonline.com/candidates/35/Bimalendra-Nidhi/ |url-status=dead }}</ref> | mother = ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤ ᱱᱤᱫᱷᱤ | education = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ<ref name="Bio"/> }} '''ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: बिमलेन्द्र निधि {{Audio|Ne-Bimalendra Nidhi.oga|listen}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱓ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/international/Prachanda-sworn-in-Nepal%E2%80%99s-new-Prime-Minister/article14550959.ece |title=Prachanda sworn in Nepal's new Prime Minister |date=2016-08-04 |website=The Hindu|language=en-IN |access-date=2019-03-14}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Das2005">{{cite book|last=Das|first=Samir Kumar|title=Peace processes and peace accords|url=https://books.google.com/books?id=4bY27nAdkocC&pg=PA289|year=2005|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-3391-5|page=289}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-05-04/nidhi-appointed-nc-vice-prez-khadka-general-secy.html |title=Nidhi appointed NC Vice-Prez, Khadka Gen Secy |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=English |access-date=2019-03-14}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Three NC scions meet again to discuss general convention|url=https://en.setopati.com/political/156284/|access-date=2021-08-10|website=Setopati}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱚᱨᱮᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Chaudhary">{{Cite web|last=Chaudhary|first=Randhir|title=Will Nepali Congress make Bimalendra Nidhi its president?|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/98503/|access-date=2021-08-10|website=My Republica|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sen|first=Sandeep|date=2017-12-03|title=Nidhi, Mahato brace for close contest in Dhanusha-3|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/bimalendra-nidhi-rajendra-mahato-brace-for-close-contest-in-dhanusha-3|access-date=2021-08-10|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Prime Minister Narenda Modi meeting with the Deputy PM & Minister of Home Affairs of Nepal, Bimalendra Nidhi.jpg|thumb|left|ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]; ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱾]] ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=रातोपाटी|title=काँग्रेसमा सभापतिको दौड : देउवालाई साथीका छोराको चुनौती|url=https://ratopati.com/story/186735/2021/6/24/congress-president-?fbclid=IwAR0fyQY7Xs-ZSVpHEG0aM0fHEq4fcEsLiO-8lbgLGUDomxMUuOlx3mVS4Y8|access-date=2021-06-24|website=RatoPati|language=Nepali}}</ref><ref name="youtube.com">{{Citation|title=Top 5 questions with Bimalendra Nidhi {{!}} विमलेन्द्र निधिसँग ५ प्रश्नहरु {{!}} Fireside|url=https://www.youtube.com/watch?v=w4fkx57JR5k|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ (NSU) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="youtube.com" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chaudhary"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Chaudhary" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Nidhi appointed NC Vice-Prez, Khadka Gen Secy|url=https://kathmandupost.com/national/2018/05/04/nidhi-appointed-nc-vice-prez-khadka-general-secy|access-date=2021-08-09|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ)]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Nepali Congress Re-Unites|date=26 September 2007|url=https://www.dw.com/en/nepali-congress-re-unites/a-5212581|access-date=2021-08-09|website=Deutsche Welle|language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2016-08-04|title=Pushpa Kamal Dahal Prachanda sworn in as new Nepal PM|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/pushpa-kamal-dahal-prachanda-sworn-in-as-new-nepal-pm/story-fxTybu9KE84daJKaxW03lI.html|access-date=2021-08-09|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-10-15|title=Rt. Honorable President Assigns Honorable Deputy Prime Minister and Minister of Home Affairs Mr Bimalendra Nidhi as Acting Prime Minister|url=https://president.gov.np/rt-honorable-president-assigns-honorable-deputy-prime-minister-and-minister-of-home-affairs-mr-bimalendra-nidhi-as-acting-prime-minister/|access-date=2021-06-07|website=Office of the President of Nepal|language=en-US|archive-date=2021-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110185207/https://president.gov.np/rt-honorable-president-assigns-honorable-deputy-prime-minister-and-minister-of-home-affairs-mr-bimalendra-nidhi-as-acting-prime-minister/|url-status=dead}}</ref> [[File:NC_Dhanusha_leaders.jpg|thumb|ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱳᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]], ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]], [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱭᱚᱨ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=25 March 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=24 January 2008}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-06-21|title=Nidhi to vie for top NC post|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/nidhi-to-vie-for-top-nc-post|access-date=2021-12-14|website=himalayantimes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Republica|title=NC Vice President Nidhi gets responsibility as the party's Acting President|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/120205/|access-date=2021-12-14|website=My Republica|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕.᱓% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱛᱟᱹᱩᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Congress delegates to vote again to choose party president|url=https://kathmandupost.com/politics/2021/12/14/congress-delegates-to-vote-again-to-choose-party-president|access-date=2021-12-14|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|last=Setopati|first=सेतोपाटी संवाददाता|title=अन्तत: निधिले रोके देउवालाई|url=https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256814/|access-date=2021-12-14|website=Setopati|language=hi|archive-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214051713/https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256814|url-status=dead}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=देउवालाई निधिको पनि समर्थन|url=https://annapurnapost.com/news/nidhi-191966|access-date=2021-12-14|website=देउवालाई निधिको पनि समर्थन|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Setopati|first=Setopati |title=Nidhi also pledges to back Deuba in runoff for NC president|url=https://en.setopati.com/political/157577/|access-date=2021-12-14|website=Setopati}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱵᱷ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱵᱷ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢᱵᱷᱩᱢᱤ ᱛᱤᱨᱛᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web |url=https://www.news18.com/news/explainers/shaligrams-reach-ayodhya-for-ram-temple-why-are-these-fossil-stones-so-special-6953299.html |title= Nepal Gifts Shaligram Stones}} </ref> ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== '''᱑᱙᱙᱔ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱔''' {| class="wikitable" ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱛ !ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ |᱒᱑,᱓᱔᱐ |- | style="background-color:gold" | |[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] |ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱞᱞᱟ |᱑᱖,᱕᱖᱓ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive" /> |} '''᱑᱙᱙᱙ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱔''' {| class="wikitable" ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱛ !ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:gold" | |[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] |ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱞᱞᱟ |᱒᱔,᱙᱒᱓ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ |᱑᱙,᱐᱕᱓ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱨᱟᱢ ᱟᱥᱤᱥ ᱢᱟᱦᱟᱥᱮᱛᱷ |᱕,᱕᱕᱓ |- | | colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |᱒,᱙᱑᱔ |- | colspan="3" |ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |᱗᱔᱗ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱟᱨᱯᱤᱯᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} '''᱒᱐᱐᱘ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓''' {| class="wikitable" |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |- | [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱑᱕,᱕᱘᱒ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |- | [[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ-ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ]] || ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ || ᱙,᱙᱓᱖ || ᱟᱫ |} '''᱒᱐᱑᱓ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓''' {| class="wikitable" |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |- | [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱑᱕,᱐᱓᱑ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |- | [[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ-ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ]] || ᱡᱩᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ|| ᱑᱓,᱕᱓᱙|| ᱟᱫ |} '''᱒᱐᱑᱗ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓''' {| class="wikitable" |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |- | [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ]] || [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱦᱛᱚ]] || ᱓᱐,᱗᱕᱐ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |- | [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱒᱗,᱘᱔᱗ || ᱟᱫ |- | |[[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ)]] |ᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ |᱒,᱓᱔᱖ || ᱟᱫ |- |} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱳᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱫᱷᱤ, ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱨᱟᱢᱥᱟᱜᱚᱨ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕]] kldkn3jb0w3n1mrv2b6gwzim52yj66z ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ 0 33571 199552 182661 2026-11-04T14:42:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199552 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder | name = ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ | native_name = पशुपति शम्शेर जङ्ग बहादुर राणा | office = ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term = ᱑᱙᱙᱐–᱑᱙᱙᱔ | predecessor = [[ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱵᱟᱥᱱᱮᱴ]] | successor = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚᱨᱟᱭ]] | image = File:Pashupati Sahamsher.JPG | caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱟ | monarch = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | office2 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term2 = ᱑᱙᱙᱐–᱑᱙᱙᱔ | monarch2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | predecessor2 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱛᱷᱟᱯᱟ]] | successor2 = [[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ]]| | office3 = ᱫᱟᱜ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start3 = ᱑᱙᱙᱐ | term_end3 = ᱑᱙᱙᱔ | monarch3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | office4 = ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start4 = ᱑᱙᱘᱖ | term_end4 = ᱑᱙᱘᱘ | monarch4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]]| | office5 = ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start5 = ᱑᱙᱗᱘ | term_end5 = ᱑᱙᱗᱙ | monarch5 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|5|7}} | birth_place = ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱯᱮᱞᱮᱥ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱩᱢᱤᱫ | parents = ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱡᱟᱨᱟ ᱥᱚᱢᱥᱚᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ<br> ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱨᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱨᱟᱱᱟ | spouse = ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱩᱥᱟ ᱨᱟᱡᱮ ᱥᱤᱱᱫᱤᱭᱟ | relatives = ''see'' [[Rana dynasty]] (house)<br />[[Jiwajirao Scindia]] (father-in-law) | children = ᱩᱨᱵᱟᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ<br>[[ᱫᱮᱵᱽᱭᱟᱱᱤ ᱨᱟᱱᱟ|ᱫᱮᱵᱽᱭᱟᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ]] | alma_mater = [[ᱱᱤᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | party = [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ-ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱤᱠ]] | website = }} '''ᱯᱩᱥᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱚᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: पशुपति शम्शेर जङ्ग बहादुर राणा) ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱐-᱑᱙᱙᱔) ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱕-᱑᱙᱙᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗-᱑᱙᱙᱘) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱘᱖-᱑᱙᱘᱘), ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱗᱘-᱑᱙᱗᱙) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=March 2019}}<ref>{{cite web|url=http://election.ujyaaloonline.com/candidates/2681/Pashupati-Shamsher-JBR/|title=Pashupati Shamsher JBR|publisher=|access-date=23 April 2017|archive-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220054536/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/2681/Pashupati-Shamsher-JBR/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url= https://towardsbusiness.com/pashupati-shamsher-rana-net-worth-bio-books/|title= Towards Business - Pashupati Shumsher Rana Net worth|access-date= 2025-11-20|archive-date= 2025-12-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20251216205932/https://towardsbusiness.com/pashupati-shamsher-rana-net-worth-bio-books/|url-status= dead}}</ref> ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ== ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱬᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱭᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱬᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱬᱟ ᱭᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ: ᱫᱮᱵᱽᱭᱟᱱᱤ ᱨᱟᱬᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱵᱚᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱾<ref>{{cite web|url=http://nepalitimes.com/news.php?id=8711#.WPxmZBnA7qA|title=A saffron lady in white|publisher= Nepali Times}}</ref> ᱫᱮᱵᱽᱭᱟᱱᱤ ᱨᱟᱬᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱨᱚᱣᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱥᱤᱝ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱨᱵᱟᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱟᱬᱟ ᱫᱚ "ᱢᱟᱨᱣᱟᱰᱤ" ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱷ ᱠᱷᱮᱢᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{fact|date=July 2025}} ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== * ᱑᱙᱙᱑ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ - ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ * ᱑᱙᱙᱔ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ - ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ * ᱑᱙᱙᱙ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ - ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ * ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ - ᱦᱟᱨᱟᱣ * ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ - ᱦᱟᱨᱟᱣ * ᱒᱐᱑᱘ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ - ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ * ᱒᱐᱒᱒ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ - ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ <ref>https://kathmandupost.com/national/2022/12/23/two-newly-elected-lawmakers-take-oath</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱥᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱚᱢᱥᱮᱨ ᱡᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱑–᱑᱙᱙᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕]] c8usjl0ayi51r3o837qrkwid1u0qolm ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 0 33650 199590 188041 2026-11-04T18:49:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199590 wikitext text/x-wiki {{Infobox transport | name = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ | image = Thimphu-Phuentsholing_highway.jpg | caption = ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ | railways = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) | road_length = ᱘,᱐᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐᱓) | airports = ᱔ | waterways = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ }} '''ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ''' ({{lang-en|Transport in Bhutan}}) ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱘,᱐᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕,᱐᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱛ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="cia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/|title=Bhutan|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=2011-07-25|archive-date=2022-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530134529/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/|url-status=dead}}</ref> == ᱥᱚᱲᱚᱠ == ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱘,᱐᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕,᱐᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱔,᱙᱙᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱑᱐᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱓,᱐᱕᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱙᱐᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱚ ᱠᱟᱪᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="cia"/> ᱯᱟᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑᱙᱖᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱒᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="loc">{{cite book|last=Worden|first=Robert L.|editor=Savada, Andrea Matles|title=Bhutan: A Country Study|publisher=Federal Research Division|year=1991|chapter=Roads|url=http://countrystudies.us/bhutan/}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱯᱞᱟᱱ (᱑᱙᱖᱑-᱖᱖) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱚᱨ ᱥᱚᱨ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱟᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱚ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱯᱷᱩᱱᱴᱥᱚᱞᱤᱝ-ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑,᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒,᱒᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (East-West Highway) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱨᱟᱞ ᱨᱳᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱱᱴᱥᱚᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱨᱟᱥᱤᱜᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱨᱮᱞ == {{Main|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="wb">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSARREGTOPTRANSPORT/0,,contentMDK:20692557~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:579598,00.html|title=Bhutan–Railway Data|publisher=World Bank|accessdate=2011-07-26}}</ref> ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ-ᱨᱮᱵᱮᱱ (agreement) ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref name="rg">{{cite news|url=https://www.google.com/search?q=http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/pointers-march-2005.html|title=Pointers March 2005|work=Railway Gazette International|date=2005-03-01|accessdate=2011-07-26}}</ref> {| class="wikitable" ! ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ !! ᱞᱤᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ |- | [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] || ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ–ᱥᱟᱢᱛᱥᱮ (Samtse) || ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱛᱥᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ᱾ |- | [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] || ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ–ᱯᱷᱩᱱᱴᱥᱚᱞᱤᱝ || ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱨᱤᱵᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ |- | [[ᱟᱥᱟᱢ]] || ᱠᱳᱠᱨᱟᱡᱷᱟᱲ–ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ || ᱠᱳᱠᱨᱟᱡᱷᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱕᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="livehindustan">{{cite news|url=https://www.livehindustan.com/national/story-first-international-train-services-between-india-bhutan-soon-8545172.html|title=रेल में बैठकर जा सकेंगे विदेश, 2026 तक इस खूबसूरत देश तक बिछ जाएगी पटरी|work=Live Hindustan|date=5 Aug 2023}}</ref> |- | [[ᱟᱥᱟᱢ]] || ᱯᱟᱴᱥᱟᱞᱟ–ᱱᱟᱝᱞᱟᱢ || ᱯᱟᱴᱥᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱝᱞᱟᱢ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ᱾ |- | [[ᱟᱥᱟᱢ]] || ᱨᱚᱝᱜᱤᱭᱟ–ᱥᱟᱢᱫᱨᱩᱯ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱨ || ᱨᱚᱝᱜᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱫᱨᱩᱯ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ᱾ |} == ᱩᱰᱟᱹᱱ == {{See also|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}} ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱯᱟᱨᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱵᱟᱛᱷᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱭᱚᱝᱯᱷᱩᱞᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], ᱟᱨ [[ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]᱾<ref name="cia"/> ᱯᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱰᱨᱩᱠ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱤᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱯᱚᱠᱚᱨᱚᱱ (equipment) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱟᱜᱽ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="guide">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=https://www.onceinalifetimejourney.com/once-in-a-lifetime-journeys/asia/guide-to-bhutan/|title=Guide to Bhutan: Everything you need to know to plan your trip|work=Once In A Lifetime Journey|date=2016-12-07|accessdate=2017-04-10}}</ref> ᱵᱟᱛᱷᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱝ ᱟᱨ ᱭᱚᱝᱯᱷᱩᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="kuensel1">{{cite news|url=https://www.google.com/search?q=http://www.kuenselonline.com/2011/12/on-drukair-s-historic-flight/|title=On Drukair 's historic flight|last=Gyalsten K Dorji|work=Kuensel|date=19 December 2011|accessdate=18 January 2012}}</ref> ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="kuensel3">{{cite news|url=https://www.google.com/search?q=http://www.kuenselonline.com/modules.php%3Fname%3DNews%26file%3Darticle%26sid%3D11283|title=Gelephu Int'l Airport – Now A Domestic One|last=Tenzing Lamsang|work=Kuensel|date=9 October 2008|accessdate=12 February 2011}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commonscat|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} [https://web.archive.org/web/20110716174546/http://www.mowhs.gov.bt/ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] [https://www.google.com/search?q=http://www.rsta.gov.bt/ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱩᱨᱚᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (RTSA)] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ]] pazp04zbd3cdugsz7x6y8gt3j4w9ing ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱟ 0 34004 199589 184511 2026-11-04T18:29:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199589 wikitext text/x-wiki {{Short description|Town in Jhapa District, Nepal}} {{Expand language|topic=|langcode=ne|otherarticle=भद्रपुर नगरपालिका|date=April 2023}} {{use dmy dates|date=April 2022|cs1-dates=y}} {{More citations needed|date=June 2020}} {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = Bhadrapur Municipality | other_name = | native_name = ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | native_name_lang = np | nickname = Bhadrapur Bazaar | settlement_type = [[List of cities in Nepal|Municipality]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Bhadrapur Airport in 1967.jpg | photo2a = Marwari House, Bhadrapur in 1966.jpg | photo2b = Main Street of Bhadrapur in 1966.jpg | photo4a = Celebration at Bhadrapur High School in 1966.jpg | spacing = 2 | color_border = #000000 | color = #000000 | size = 300 }} | image_caption = Clockwise from top: [[Bhadrapur Airport]], Main city center, Celebration in Bhadrapur school and Concrete house (photos are from 1960's) | image_flag = | image_seal = | image_map = | mapsize = 300px | map_caption = | pushpin_map = Koshi#Nepal<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Location in Koshi province <!-- Location -->| subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Nepal}}| | subdivision_type1 = [[Provinces of Nepal|Province]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱯᱟ]] <!-- Politics -->| government_footnotes = | government_type = | leader_title = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = ᱜᱚᱱᱮᱬ ᱯᱳᱠᱷᱨᱮᱞ ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱸᱜᱽᱨᱨᱮᱥ]]) | leader_title1 = [[ᱩᱯᱚ ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name1 = ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ ([[ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]) | leader_title2 = ([[Chief Administration Officer|Executive Officer]]) | leader_name2 = ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱱᱤᱨᱟᱹᱣᱞᱟ <ref>{{Cite web|title=Staff Profile of Bhadrapur Municipality|url=https://bhadrapurmun.gov.np/en/content/sunil-niraula|website=bhadrapurmun.gov.np|access-date=2025-12-15 |archive-date=2025-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719140928/https://bhadrapurmun.gov.np/en/content/sunil-niraula|url-status=dead}}</ref> | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population -->| population_as_of = 2021 | population_footnotes = <ref name="Census2011">{{Cite web |date=November 2022 |title=VDC Municipality Report 2011 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/Home/Details?tpid=5&dcid=bafe28cf-9f53-41de-9348-a1c49943f574&tfsid=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128162112/https://censusnepal.cbs.gov.np/Home/Details?tpid=5&dcid=bafe28cf-9f53-41de-9348-a1c49943f574&tfsid=1 |archive-date=2021-11-28 |access-date=2022-04-09 |website=Census Nepal 2021 |page=6 |language=en}}</ref> | population_note = | population_total = 70,913 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[Nepal Standard Time|NST]] | utc_offset = +5:45 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.5444|88.0944|region:NP-P1_type:city(18164)|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 91 <!-- Area/postal codes & others -->| postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 57200 | area_code = 023 | blank_name = | blank_info = | website = {{url|https://www.bhadrapurmun.gov.np/}} | footnotes = }} '''ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱚᱲᱷᱤ''' (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: भद्रपुर) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ **ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱮᱞᱟ** ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱪᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱛᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱥᱴᱚᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱛᱟᱱᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱨᱟᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱥᱷᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱞᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱟᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱛᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱚᱱᱚᱜᱚᱬᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱥᱚᱝᱠᱷᱭᱟ ᱫᱚ ᱗᱐,᱙᱑᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [3] ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱟᱰᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱟᱰᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱡᱮᱢᱚᱱ, ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱝᱜᱟᱹᱧ (ᱜᱚᱱᱮᱥ), ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ, ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ, ᱢᱮᱪᱤ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ, ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ, ᱨᱟᱭ, ᱞᱤᱢᱵᱩ, ᱥᱮᱨᱯᱟ, ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱢᱚᱫᱽᱵᱟᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨᱼᱵᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱪᱟᱦᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲᱚᱜ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱚᱜ ᱠᱚᱞ (rice mills) ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱦᱚᱲᱚᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱚᱜ ᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱦᱟᱭ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ== ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ '''Momento Apparels''' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱯᱮᱨᱮᱭᱟᱹᱧ ᱦᱟᱛᱟᱝ ᱞᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱭᱩ.ᱮᱥ (Walmart ᱟᱨ JCPenney ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱜᱩᱴᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱯᱮᱨᱮᱭᱟᱹᱧ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱞᱟᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ [4] [5] ==ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱦᱟ== ''ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱟᱰᱰᱟ'' ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱱᱥ, ᱥᱚᱨᱡᱚ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱱᱥ, ᱥᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱱᱥ, ᱡᱮᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱱᱥ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷᱫᱷᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱱᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱫᱽ ᱵᱟᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱖:᱓᱐ ᱵᱟᱡᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱙:᱐᱐ ᱵᱟᱡᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== [[File:Bhadrapur Municipality Building.jpg|thumb|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] <gallery> File:Bridge Reinforcement.jpg|ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱢᱚᱡᱽᱵᱩᱛ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ File:Bridge being dewatered.jpg|ᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱢᱚᱡᱽᱵᱩᱛ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ File:Mechi Bridge in Construciton, 2011.JPG|ᱢᱮᱪᱤ ᱯᱚᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱑ File:Bhadrapur Airport.jpg|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱟᱰᱰᱟ File:Busy BDP Airport.jpg|ᱵᱷᱤᱲ ᱦᱚᱣᱟᱭ ᱟᱰᱰᱟ File:Bhadrapur Bazaar,.jpg|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ File:Bajra Tea Garden, Bhadrapur.jpg|ᱵᱚᱡᱽᱨᱚ ᱪᱟᱦᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ File:Bhadrapur Bus Park.jpg|ᱵᱚᱡᱽᱨᱚ ᱪᱟᱦᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ File:Kameshwar Complex.jpg|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ File:Buddha mandir.jpg|ᱩᱫᱷᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== 1. "Staff Profile of Bhadrapur Municipality". bhadrapurmun.gov.np. 2. "VDC Municipality Report 2011". Census Nepal 2021. November 2022. p. 6. Archived from the original on 2021-11-28. Retrieved 2022-04-09. 3. "VDC Municipality Report 2021". Census Nepal 2021. November 2012. p. 6. Archived from the original on 2021-11-28. Retrieved 2022-04-09. 4. Dhakal, Chandi Raj (2002-03-14). "We need trade, not aid". Nepali Times (Interview). ISSN 1814-2613. OCLC 244793967. Archived from the original on 2022-03-12. Retrieved 2020-06-20. 5. Portel, Parbat (2014-03-03). "Former garment giant Momento lies in ruins". Kathmandu Post. Jhapa. ISSN 1563-9770. Archived from the original on 2021-04-21. Retrieved 2020-06-20. d21gz0jknrxu0fdul8ubqtpld9oy5up ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ 0 34236 199543 197928 2026-11-04T13:32:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199543 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱟᱥ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Old Bridge to Chira Chas behind Bokaro Hotel.JPG | photo2a = CHAS.jpg | photo2b = Chasbksc.jpg | photo3a = Entry Point from Chas.jpg }} | image_alt = | image_caption = ᱳᱞᱰ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱪᱟᱥ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.63|N|86.17|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | governing_body = ᱪᱟᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱵᱷᱳᱞᱩ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 20.49 | elevation_footnotes = | elevation_m = 210 | population_total = 141,640 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱪᱟᱥ ᱵᱚᱱᱚᱛ #ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info2 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱗᱐᱑᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱒ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#JH.E2.80.94Jharkhand|JH]]-09 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | website = {{URL|bokaro.nic.in/chas/}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱪᱟᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=Chas Municipal Corporation|url=https://bokaro.nic.in/chas-municipal-corporation/}}</ref> ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱣᱟᱪᱪᱷ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Chas retains its swachh glory|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/chas-retains-its-swachh-glory/cid/1372143|access-date=2020-11-06|website=www.telegraphindia.com}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱰᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=District Bokaro > History|url=https://bokaro.nic.in/history/}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=610| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱯᱷ: ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱮ: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ - ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ |mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= '''ᱪᱟᱥ''' (ᱮᱢ) |shape-color26=black| label-size26=13|label-color26=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱨᱥᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (ᱮᱢ) |label-size27=12 |label-color28=#800000 |mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= CCL B&K Area | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size28=12|label-color7=#AA6666 |mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= CCL ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size29=12|label-color29=#AA6666 |mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= CCL ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) |label-size30=12|label-color30=#AA6666 |mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ TPS| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117 |mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ TPS| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117 |mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117 |mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color34= #C40000 |mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35=[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color35= #C40000 |mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ]] (ᱟᱨ) |shape-color36= #C40000 |mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (ᱟᱨ) |shape-color37= #C40000 |mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color38= #C40000 |mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (ᱟᱨ) |shape-color39= #C40000 |mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱣᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color40= #C40000 |mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222 |mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱪᱟᱥ ᱫᱚ {{Coord|23.63|N|86.17|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chas.html |title=Chas |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |access-date=2010-01-08 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱓ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱷᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/expressway-state-s-top-priority/cid/1379588|title=Expressway state's top priority|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2020-01-16}}</ref> ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ=== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱳᱨᱳ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱢᱚ-ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱵᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱰᱮᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴ ᱢᱮᱥᱚᱱᱨᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ, ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ, ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |title =Tenughat Dam |publisher =india9 |access-date =30 May 2021 |archive-date =19 March 2023 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230319142513/https://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |url-status =dead }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔,᱗᱒᱗ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖,᱙᱑᱓ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱓᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱓,᱑᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱘᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2010_PART_B_DCHB_BOKARO.pdf|title = District Census Handbook, Bokaro, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 801778, page 218|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 March 2021}}</ref> ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱫᱽᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱰᱜᱳᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱖,᱘᱘᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== {{Pie chart |thumb = righ |caption = ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1= [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1= 28.88 |color1 =brown |label2= [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 15.86 |color2 =green |label3 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] |value3 = 15.49 |color3 =yellow |label4 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value4 = 12.48 |color4 =orange |label5 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value5 = 10.56 |color5 =pink |label6 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ]] |value6 = 9.83 |color6 = blue |label7= ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |value7= 19.38 |color7 = white }} ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ,'' ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱒᱐.᱔᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱰ ᱯᱟᱢᱯ, ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱠᱩᱧ/ᱵᱚᱨ ᱠᱩᱧ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱴᱮᱝᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱓,᱑᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱤᱞ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf| title = District Census Handbook Bokaro, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Pages 384-397| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |accessdate = 2 March 2021}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱮᱰᱟᱱᱴᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥᱮᱥ) ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱴ ᱣᱤᱱᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|title=Government mulls rail wheel unit at Bokaro|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2020-01-16|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209014903/https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|url-status=dead}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱰᱮᱭᱨᱤ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}} ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱡᱮᱭᱱᱟᱢᱳᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱢᱚᱞ ᱴᱟᱭᱱᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱢᱟᱨᱠᱴ ᱪᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱳᱣᱨᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ GAIL ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥᱯᱩᱨ-ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱫᱟᱢᱨᱟ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ (JHBDPL), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱥ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-01-11|title=Cabinet nod to funds for Northeast gas grid|url=https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|access-date=2020-01-16|website=The Sunday Guardian Live|language=en-US|archive-date=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201005254/https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱚᱞ ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱢᱮᱜᱟ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mega food park on Bokaro table|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/mega-food-park-on-bokaro-table/cid/1337183|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱥᱴᱮᱴ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ,<ref>{{Cite web|url=http://www.aashiyanestate.com/|title=Ashiyana Estate|website=www.aashiyanestate.com|access-date=2020-01-16}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://mrippl.com/|title=MRIPPL {{!}} Builders {{!}} Promoters {{!}} Real Estate Developers {{!}} Hotels|website=mrippl.com|access-date=2020-01-16}}</ref> ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ== ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱰᱤᱦᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Maluti cousin in Bokaro|url=https://www.telegraphindia.com/india/maluti-cousin-in-bokaro/cid/1488422|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref> * ᱚᱴᱚᱞ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱢᱨᱤᱛ) ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱴᱮᱠ ᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱢᱳᱨ, ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱵᱚᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Ashis|date=July 2, 2018|title=After cleanest city tag, Chas soon to get a Hi-Tech Park|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/after-cleanest-city-tag-chas-soon-to-get-a-hi-tech-park.html}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱰᱮᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱚᱜᱽᱫᱟᱢᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱳᱰᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱚᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱜᱷᱚᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱜᱷᱟᱴᱵᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱣᱟᱨᱥᱤᱴᱤ (ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ) ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱛᱢᱟᱛᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱤᱮᱥ (ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ), ᱥᱨᱤ ᱟᱭᱭᱚᱯᱯᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱮᱠ-᱕), ᱠᱨᱤᱥᱮᱱᱴ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱤᱯᱤᱮᱥ, ᱚᱫᱚᱨᱥ ᱵᱤᱫᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱢᱚᱨᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱢ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚ +᱒ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ *ᱪᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{Cite web|url=http://www.chascollege.org/|title=Chas College {{!}}{{!}} Chas|website=www.chascollege.org|access-date=2020-01-16|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211220217/http://www.chascollege.org/|url-status=dead}}</ref> *ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱢᱯᱟᱥ (GGESTC), ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ggsestc.ac.in/home|title=Guru Gobind Singh Educational Society's Technical Campus|website=www.ggsestc.ac.in|access-date=2020-01-16}}</ref> *ᱥᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<ref>{{Cite web|url=https://www.cmce.ac.in/|title=CMCE Bokaro|website=www.cmce.ac.in|access-date=2020-01-16|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217202258/http://www.cmce.ac.in/|url-status=dead}}</ref> *ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱟᱦᱡᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ *ᱪᱟᱥ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ *ᱨᱚᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱑᱒ ([[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]]) *ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ *ᱟᱥᱟ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ (ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ) ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱙᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞᱤᱴᱤ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱾ * ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ) * ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱵᱷᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱠᱚᱞᱟᱢ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱨᱟᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ) * ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱡᱳᱫᱷᱟᱰᱤᱦ ᱢᱳᱨ) * ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] p74h4k4cmi914v4mz5db7o6z3zqjskt ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱨ-ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱞ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ 0 34375 199575 186097 2026-11-04T17:20:27Z RockyWikiSantali the heiter 11859 199575 wikitext text/x-wiki [[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]] <big><big><big><big><big><big><big><big><big><big>CYKA BLYAT!!!</big></big></big></big></big></big></big></big></big></big> jv7b6h7haoxg3t3hb9zgx87qh5njjgj 199578 199575 2026-11-04T17:34:54Z Quinlan83 3735 Reverted edit by [[Special:Contributions/RockyWikiSantali the heiter|RockyWikiSantali the heiter]] ([[User talk:RockyWikiSantali the heiter|talk]]) to last revision by [[User:FonzuWiki|FonzuWiki]] 186097 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 16em;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱨ-ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱞ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background: #ffffe6;" | <span style="font-size: 5em; line-height: 1.2em; vertical-align: super; font-weight: normal;"> ʊ |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱚᱰᱤᱭᱚ |- ! colspan="2" class="infobox-above" |[[File:Near-close near-back rounded vowel.ogg]] |- |} ==ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ== {{ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱚᱱᱴᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ/ᱜᱟᱛᱟᱠ}} h7p831x8vql9euq631f9jypyzqpjwcq ᱡᱷᱤᱡᱽ ᱢᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ 0 34377 199566 186099 2026-11-04T16:57:07Z FonzuWiki the heiter 11858 199566 wikitext text/x-wiki [[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]] <big><big><big><big><big><big><big><big><big><big>CYKA BLYAT!!!</big></big></big></big></big></big></big></big></big></big> jv7b6h7haoxg3t3hb9zgx87qh5njjgj 199567 199566 2026-11-04T16:57:17Z Quinlan83 3735 Reverted edit by [[Special:Contributions/FonzuWiki the heiter|FonzuWiki the heiter]] ([[User talk:FonzuWiki the heiter|talk]]) to last revision by [[User:FonzuWiki|FonzuWiki]] 186099 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 16em;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱡᱷᱤᱡᱽ ᱢᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background: #ffffe6;" | <span style="font-size: 5em; line-height: 1.2em; vertical-align: super; font-weight: normal;"> ɶ |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱚᱰᱤᱭᱚ |- ! colspan="2" class="infobox-above" |[[File:Open front rounded vowel.ogg]] |- |} ==ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ== {{ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱚᱱᱴᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ/ᱜᱟᱛᱟᱠ}} dqulqp1gfgaadk4e2bjt4jvih5iub5e 199568 199567 2026-11-04T16:58:29Z FonzuWiki the heiter 11858 Undid revision [[Special:Diff/199567|199567]] by [[Special:Contributions/Quinlan83|Quinlan83]] ([[User talk:Quinlan83|talk]]) 199568 wikitext text/x-wiki [[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]] <big><big><big><big><big><big><big><big><big><big>CYKA BLYAT!!!</big></big></big></big></big></big></big></big></big></big> jv7b6h7haoxg3t3hb9zgx87qh5njjgj 199569 199568 2026-11-04T16:58:34Z Quinlan83 3735 Reverted edit by [[Special:Contributions/FonzuWiki the heiter|FonzuWiki the heiter]] ([[User talk:FonzuWiki the heiter|talk]]) to last revision by [[User:Quinlan83|Quinlan83]] 186099 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 16em;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱡᱷᱤᱡᱽ ᱢᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background: #ffffe6;" | <span style="font-size: 5em; line-height: 1.2em; vertical-align: super; font-weight: normal;"> ɶ |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱚᱰᱤᱭᱚ |- ! colspan="2" class="infobox-above" |[[File:Open front rounded vowel.ogg]] |- |} ==ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ== {{ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱚᱱᱴᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ/ᱜᱟᱛᱟᱠ}} dqulqp1gfgaadk4e2bjt4jvih5iub5e 199570 199569 2026-11-04T16:59:04Z FonzuWiki the heiter 11858 Undid revision [[Special:Diff/199569|199569]] by [[Special:Contributions/Quinlan83|Quinlan83]] ([[User talk:Quinlan83|talk]]) 199570 wikitext text/x-wiki [[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]] <big><big><big><big><big><big><big><big><big><big>CYKA BLYAT!!!</big></big></big></big></big></big></big></big></big></big> jv7b6h7haoxg3t3hb9zgx87qh5njjgj 199571 199570 2026-11-04T16:59:15Z Quinlan83 3735 Reverted edit by [[Special:Contributions/FonzuWiki the heiter|FonzuWiki the heiter]] ([[User talk:FonzuWiki the heiter|talk]]) to last revision by [[User:Quinlan83|Quinlan83]] 186099 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 16em;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱡᱷᱤᱡᱽ ᱢᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background: #ffffe6;" | <span style="font-size: 5em; line-height: 1.2em; vertical-align: super; font-weight: normal;"> ɶ |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱚᱰᱤᱭᱚ |- ! colspan="2" class="infobox-above" |[[File:Open front rounded vowel.ogg]] |- |} ==ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ== {{ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱚᱱᱴᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ/ᱜᱟᱛᱟᱠ}} dqulqp1gfgaadk4e2bjt4jvih5iub5e 199574 199571 2026-11-04T17:12:05Z RockyWikiSantali the heiter 11859 Undid revision [[Special:Diff/199571|199571]] by [[Special:Contributions/Quinlan83|Quinlan83]] ([[User talk:Quinlan83|talk]]) 199574 wikitext text/x-wiki [[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]][[File:En-us-fuck you.ogg]] <big><big><big><big><big><big><big><big><big><big>CYKA BLYAT!!!</big></big></big></big></big></big></big></big></big></big> jv7b6h7haoxg3t3hb9zgx87qh5njjgj 199579 199574 2026-11-04T17:35:01Z Quinlan83 3735 Reverted edit by [[Special:Contributions/RockyWikiSantali the heiter|RockyWikiSantali the heiter]] ([[User talk:RockyWikiSantali the heiter|talk]]) to last revision by [[User:Quinlan83|Quinlan83]] 186099 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 16em;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱡᱷᱤᱡᱽ ᱢᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background: #ffffe6;" | <span style="font-size: 5em; line-height: 1.2em; vertical-align: super; font-weight: normal;"> ɶ |- ! colspan="2" class="infobox-above" style="background: #f2f2ce;" |ᱚᱰᱤᱭᱚ |- ! colspan="2" class="infobox-above" |[[File:Open front rounded vowel.ogg]] |- |} ==ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ== {{ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱚᱱᱴᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ/ᱜᱟᱛᱟᱠ}} dqulqp1gfgaadk4e2bjt4jvih5iub5e ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ 0 34435 199586 186440 2026-11-04T18:08:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199586 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | native_name = बुद्धशान्ति गाउँपालिका | native_name_lang = ne | settlement_type = ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ (Rural Municipality) | image_skyline = | image_caption = | image_map = | map_caption = ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.723838|N|88.050179|E|region:NP|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱟᱹ | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ | seat_type = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ | seat = ᱵᱩᱫᱷᱚᱵᱟᱨᱮ | government_type = ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ (Village Council) | leader_title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | leader_name = ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱭ (NC) | leader_title1 = ᱡᱚᱜᱚ-ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | leader_name1 = ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱛᱤᱣᱚᱰᱟ (CPN-UML) | area_total_km2 = ᱗᱙.᱗᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ | population_total = ᱕᱓,᱐᱑᱐ | population_density_km2 = ᱖᱖᱔ | timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|NST]] | utc_offset = +᱕:᱔᱕ | postal_code_type = ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ | postal_code = ᱕᱗᱒᱐᱐ | website = [https://buddhashantimun.gov.np/ buddhashantimun.gov.np] }} '''ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ''' ({{lang-ne|बुद्धशान्ति गाउँपालिका}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱬᱚᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱵᱩᱫᱷᱚᱵᱟᱨᱮ''' ᱟᱨ '''ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. (VDCs) ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱷᱚᱵᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱗᱙.᱗᱘ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐.᱘᱐ sq mi) ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱓,᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ, ᱞᱤᱢᱵᱩ, ᱨᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱠᱤᱨᱟᱛᱤ, ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ == ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (Literacy rate) ᱫᱚ ᱘᱔.᱗᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ (Private) ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|refs= <ref name="mofald">{{cite web |url=https://mofald.gov.np/en |title=ᱥᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱚ ᱛᱚᱦᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱵᱽᱨᱚᱬ |publisher=Ministry of Federal Affairs and Local Development |accessdate=16 January 2026}}</ref> <ref name="census2021">{{cite web |url=https://edusanjal.com/local-level/buddhashanti/ |title=Buddhashanti Rural Municipality - Population 2021 |publisher=Edusanjal |accessdate=16 January 2026}}</ref> <ref name="nepalarchives">{{cite web |url=https://www.nepalarchives.com/content/buddhashanti-rural-municipality-jhapa-profile/ |title=Buddhashanti Rural Municipality Profile |publisher=Nepal Archives |accessdate=16 January 2026}}</ref> }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20260116142431/https://www.buddhashantimun.gov.np/ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[Category:ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱶᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] rahvo5od1ncdjdsv1hhhja22nxxepsm ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ 0 34490 199538 186669 2026-11-04T13:09:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199538 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | native_name = उर्लाबारी नगरपालिका | native_name_lang = ne | settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] | image_skyline = | image_caption = | pushpin_map = Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.67|N|87.61|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚ|ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱨᱮᱞ (CPN-UML) | leader_title1 = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱢᱤᱱᱟ ᱠᱷᱚᱛᱤᱣᱚᱰᱟ ᱯᱟᱣᱩᱰᱮᱞ (CPN-UML) | area_total_km2 = ᱗᱔.᱖᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ | population_total = ᱗᱐,᱙᱐᱘ | population_density_km2 = auto | timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ|NST]] | utc_offset = +᱕:᱔᱕ | postal_code = ᱕᱖᱖᱐᱔ | area_code = ᱐᱒᱑ | website = {{URL|www.urlabarimun.gov.np}} | footnotes = }} '''ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ''' ({{lang-ne|उर्लाबारी}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱨᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱹᱨᱤ, ᱢᱚᱫᱷᱩᱢᱚᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱩᱨᱞᱟ" ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱟᱨ "ᱵᱟᱹᱨᱤ" ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱾ == ᱰᱮᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ (Demography) == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱗᱐,᱙᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱹᱢᱩᱬ, ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ, ᱞᱤᱢᱵᱩ, ᱨᱟᱭ, [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]], [[ᱫᱷᱤᱢᱟᱞ]], ᱛᱷᱟᱹᱨᱩ, ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱔.᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ (Private) ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱵᱚᱦᱩᱢᱩᱠᱷᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ * ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ * ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱥᱠᱩᱞ * ᱵᱷᱨᱤᱠᱩᱴᱤ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ == ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ == ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱵᱮᱛᱟᱱᱟ ᱥᱤᱢᱥᱟᱨ''' (Betana Wetland) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱪᱚᱨᱚᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱳᱴᱤᱝ (Boating) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|refs= <ref name="Census2021">[https://censusnepal.cbs.gov.np/ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱒᱑] - National Statistics Office</ref> <ref name="Wikipedia_EN">[https://en.wikipedia.org/wiki/Urlabari_Municipality Urlabari Municipality - English Wikipedia]</ref> <ref name="UrlabariMun">[http://www.urlabarimun.gov.np/ ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]</ref> }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20260121131724/https://www.urlabarimun.gov.np/ ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[Category:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[Category:ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] 9227xbq8bg0wqhzso7tl9pwgfc69yyy ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ 0 35076 199534 188949 2026-11-04T12:40:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199534 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | image = Ritu Karidal at ISRO.jpg | caption = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱭᱟᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ISRO ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ | native_name_lang = | alt = | name = ᱰᱨ. ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱚ | birth_date = ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱕ | birth_place = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ | yearsactive = ᱑᱙᱙᱗–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ | works = [[ᱢᱟᱨᱥ ᱚᱨᱵᱤᱴᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱭᱟᱱ-᱒]], [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱭᱟᱱ-᱓]] | alma_mater = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] | spouse = ᱚᱵᱤᱱᱟᱥ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱚ | children = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ, ᱚᱱᱤᱥᱟ | awards = ISRO ᱭᱩᱣᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱚ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] (ISRO) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥ ᱚᱨᱵᱤᱴᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ, [[ᱢᱟᱨᱥ ᱚᱨᱵᱤᱴᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱭᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/MOM-has-completed-a-revolution-around-Mars-ISRO-scientist-says/articleshow/55641825.cms|title=MOM has completed a revolution around Mars, ISRO scientist says - Times of India|work=The Times of India|access-date=4 March 2017}}</ref> ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱭᱟᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱵᱟᱞᱟᱱ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱞ ᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/science/science/260217/indias-rocket-women.html|title=India's rocket women|date=26 February 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=4 March 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rocket-women.com/2016/04/indias-rocket-women-meet-the-women-of-isro/|title=India's Rocket Women: Meet The Women Of ISRO – Rocket Women|website=rocket-women.com|date=9 April 2016|language=en-US|access-date=4 March 2017|archive-date=4 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304200111/http://rocket-women.com/2016/04/indias-rocket-women-meet-the-women-of-isro/|url-status=dead}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.idiva.com/news-work-life/meet-ritu-karidhal-the-woman-behind-mangalyaan/15120277|title=Ritu Karidhal, the Woman Behind Mangalyaan, Tells the Most Passionate Story of India's Mars Mission|work=iDiva.com|access-date=4 March 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱪᱮᱫ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱚᱧᱡᱚᱱᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱤᱯᱤᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱛᱮᱛ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱝ ᱠᱚᱭ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ (Physics) ᱨᱮ B.Sc. ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ M.Sc. ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱥᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ]] (IISc), ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ [[ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] (D.Sc) ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ISRO ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱭᱟᱱ]] ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ISRO ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱟᱨᱥ (Mars) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱭᱟᱱ-᱒]] ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Who is Chandrayaan 2's mission director Ritu Karidhal? |url=https://www.timesnownews.com/technology-science/article/who-is-chandrayaan-2s-mission-director-ritu-karidhal/484323 |website=Timesnownews.com |date=7 September 2019 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ G7 ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱤᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (GEAC) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱭᱟᱱ-᱓]] ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱳᱞ (South Pole) ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ᱠᱟᱨᱤᱫᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱳᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[UP ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ]] ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ * ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ISRO ᱭᱩᱣᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ * ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Karidhal, Ritu}} [[Category:ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ISRO ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[Category:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:᱑᱙᱗᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 39bfbqmt6o5ss6gcpfn92y64yulp33m ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱦᱚᱨᱤᱱᱟᱛᱷ 0 35125 199562 189171 2026-11-04T16:03:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199562 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱤᱥᱨᱳ (ISRO) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ}} '''ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱦᱚᱨᱤᱱᱟᱛᱷ''' ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱥᱨᱳ]] (ISRO) ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rocket-women.com/2016/04/indias-rocket-women-meet-the-women-of-isro/|title=India's Rocket Women: Meet The Women Of ISRO – Rocket Women|website=rocket-women.com|date=9 April 2016|language=en-US|access-date=2017-03-04|archive-date=2017-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304200111/http://rocket-women.com/2016/04/indias-rocket-women-meet-the-women-of-isro/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥ ᱚᱨᱵᱤᱴᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ (Mars Orbiter Mission), [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱡᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ, ᱮᱱᱟᱞᱤᱥᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱫ ᱡᱷᱩᱠᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ '''[[ᱥᱴᱟᱨ ᱴᱨᱮᱠ]]''' (Star Trek) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ (Science Fiction) ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-38253471|title=The women scientists who took India into space|date=2016-12-12|work=BBC News|access-date=2017-03-04|language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱤᱥᱨᱳ (ISRO) ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱳ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ, ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱡᱟᱱ]] ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ''' (Deputy Operations Director) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱡᱟᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱨᱥ (Mars) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱵᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ == ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱦᱚᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱞᱠᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ-ᱟ ᱡᱮ "ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱢ (STEM - Science, Technology, Engineering, Mathematics) ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱠᱚ == A Mechanism for Observed Interannual Variabilities over the Equatorial Indian Ocean<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/Nandini_Harinath/publications|title=Nandini Harinath - Publications|website=ResearchGate|language=en|access-date=2017-03-04}}</ref> Resourcesat-1 mission planning, analysis and operations—Outline of key components<ref name=":2" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.isro.gov.in ISRO ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Harinath, Nandini}} [[Category:ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]] [[Category:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱤᱥᱨᱳ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[Category:ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 5hii2x1x27yf5okb16bdyz6ztoodobq ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ 0 35135 199594 189211 2026-11-05T00:21:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199594 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ}}{{Infobox ethnic group|group=ᱤᱨᱩᱞᱟ (Irula)|native_name=|native_name_lang=|image=Irulas1871.jpg|caption=ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱲᱟ, ᱥᱟᱭ ᱑᱘᱗᱑ ᱨᱮ|total=᱒᱑᱓,᱖᱔᱑|total_year=᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|popplace={{flag|India}}|total_ref=<ref name="census">{{cite web|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|website=censusindia.gov.in|publisher=Government of India|access-date=28 October 2017}}</ref>|region1=[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]|pop1=᱑᱘᱙,᱖᱒᱑|region2=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]|pop2=᱒᱓,᱗᱒᱑|region3=[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]|pop3=᱑᱐,᱒᱕᱙|languages=[[ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱨᱩᱞᱟ]]|religions=[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]],<ref name="censusindia.gov.in">"Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India". www.censusindia.gov.in. Retrieved 2 November 2017.</ref> [[ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|related=[[ᱥᱳᱞᱤᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱥᱳᱞᱤᱜᱟ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱭᱮᱨᱩᱠᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ|ᱭᱮᱨᱩᱠᱟᱞᱟ]]}} '''ᱤᱨᱩᱞᱟ''', {{sfnp|Zvelebil|1979}} ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱤᱨᱩᱞᱤᱜᱟ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Perialwar, R. (1979), Phonology of Irula with Vocabulary, Annamalai University</ref> ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="worldbank_rat">[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/OPPORTUNITIES/GRANTS/DEVMARKETPLACE/0,,contentMDK:20214659~menuPK:214469~pagePK:180691~piPK:174492~theSitePK:205098,00.html World Bank grant to improve standard of living for rat-catchers]</ref><ref name="ashanet_irula_project">{{Cite web |title=Irula Project Proposal and site report |url=http://www.ashanet.org/projects/tamilnadu/irulas/Irulas.html |access-date=2026-03-20 |archive-date=2006-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623061001/http://www.ashanet.org/projects/tamilnadu/irulas/Irulas.html |url-status=dead}}</ref> ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ''ᱤᱨᱩᱞᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/president-gives-nod-to-add-puducherrys-irular-community-in-the-scheduled-tribes-list/articleshow/56150919.cms President gives nod to add Puducherry's Irular community in the Scheduled Tribes list]</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱤᱨᱩᱞ'' "ᱦᱮᱸᱫᱮ" ᱟᱨ ''-ᱟ/ᱤᱜᱟ'' "ᱦᱚᱲ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>https://en.wikisource.org/wiki/Castes_and_Tribes_of_Southern_India/Irulas</ref><ref>https://kolichala.com/DEDR/search.php?esb=1&q=2552&lsg=0&emb=0&meaning=&tgt=unicode2</ref> == ᱥᱟᱶᱛᱟ == ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱷᱮᱴᱮ ᱠᱟᱰᱩ ᱤᱨᱩᱞᱟ, ᱢᱟᱞᱮ ᱱᱟᱰᱩ ᱤᱨᱩᱞᱟ, ᱩᱨᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱯᱟᱱ-ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱤᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱱᱰᱳᱜᱟᱢᱚᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾{{sfnp|Zvelebil|1979}} ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱪᱟ-ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱩᱫᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfnp|Zvelebil|1979}} == ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ == ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱘᱙,᱖᱒᱑, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱓,᱗᱒᱑ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱐,᱒᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱨᱩᱞᱤᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱨᱥᱴᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱪᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="census" /> ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱤᱱᱜᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱣᱟᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱭ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛᱟᱭᱤᱡᱽᱰ (Sanskritised) ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱛᱚ ᱢᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱱᱱᱤᱯᱮ ( ᱠᱩᱢᱟᱹᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ) ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱟᱹᱱᱱᱤᱯᱮ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱮᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱯᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱥᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟᱣᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱮᱵᱽ-ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=People of the Nilgiri Biosphere Reserve|url=http://keystone-foundation.net/web/nbr/|publisher=Keystone Foundation|access-date=26 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929230456/http://keystone-foundation.net/web/nbr/|archive-date=29 September 2007|date=2006}}</ref> == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱼᱟᱹᱨᱤ == [[ᱨᱮᱫ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_சமூகத்தினர்_படம்_2.JPG|thumb|262x262px|ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_படம்_4.JPG|left|thumb|262x262px|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱜᱩᱰᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱧ]] ᱟᱨ ᱜᱩᱰᱩ ᱥᱟᱵ, ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱮ ᱨᱟᱥᱟ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱛ ᱢᱩᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱢᱤᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=28 July 2021|title=Criminalizing Scheduled Tribes in Post Independence State|url=https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/|url-status=dead|website=Article 51-A|access-date=28 July 2021|archive-date=18 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118203936/https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/}}</ref> ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱲᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱰᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱷᱩᱶᱟᱹ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱮ ᱫᱷᱩᱶᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="worldbank_rat" /> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱥᱤ ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱰᱤᱵᱷᱮᱞ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤ ᱞᱟᱨᱜᱳ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱥᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱟᱡᱽᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱵ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2017/01/26/florida-is-deploying-snake-hunters-from-india-to-catch-invasive-pythons/ Snake hunters from India are the latest weapons in Florida’s war on pythons]</ref> ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱗᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱡᱽᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[https://www.msn.com/en-us/news/us/one-florida-agency-put-out-a-want-ad-for-python-killers/ar-AAogQhZ?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp One Florida agency put out a want ad for python killers]</ref> == ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ == ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱷᱚᱱᱚᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱚᱱᱱᱤᱭᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱟᱞ-ᱛᱚᱞ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Marx|first=Karal|date=27 July 2020|title=Tamil Nadu: Four assault Irula girl for seeking caste certificate|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/tamil-nadu-four-assault-irula-girl-for-seeking-caste-certificate/articleshow/77191277.cms|access-date=21 November 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref> * ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱱᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱫᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Pramod Madhav|date=20 September 2021|title=Tamil Nadu: Irula tribe members say they were thrashed, urinated upon after inter-caste couple eloped|url=https://www.indiatoday.in/cities/chennai/story/tamil-nadu-irula-tribe-members-thrashed-urinated-upon-inter-caste-marriage-1854828-2021-09-20|access-date=21 November 2021|website=India Today|language=en}}</ref> * ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱠᱟᱱᱱᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱢᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱲᱮ ᱫᱚᱥ ᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲᱣᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱩ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱥᱟᱵ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ 'ᱯᱟᱞᱟᱱᱜᱩᱰᱤ ᱤᱨᱩᱞᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱩᱜᱟᱯᱩ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱮᱲᱮ ᱫᱚᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Rajakannu v/s State of Tamil Nadu and Ors.|url=https://dakshalegal.blog/wp-content/uploads/2021/11/rajakannu__vs_state_of_tamil_nadu_and_ors__0108199t940974com268564.pdf|language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} meihjc47kr5q6181ujjzqcunfy2nemz ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 35629 199560 190972 2026-11-04T15:43:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199560 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{about|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ|ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{Use Philippine English|date=April 2023}} {{Use mdy dates|date=May 2020}} {{Infobox language | name = ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ | nativename = {{lang|fil|Wikang Filipino}} | pronunciation = {{IPA|tl|ˈwikɐŋ filiˈpino|}} | states = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | speakers = [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L1]]: {{sigfig|29.211970|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱐) | familycolor = Austronesian | fam2 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱳ-ᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱳ-ᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] | fam3 = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | fam4 = [[ᱜᱽᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱜᱽᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | fam5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | fam6 = [[ᱠᱟᱥᱤᱜᱩᱨᱟᱱᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱥᱤᱜᱩᱨᱟᱱᱤᱱ]]–[[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] | fam7 = [[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] | script = [[ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱪᱤᱠᱤ|ᱞᱟᱴᱤᱱ]] ([[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱵᱽᱨᱮᱞ]]<br /> | dia1 = | nation = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | minority = | ethnicity = | agency = {{Lang|fil|[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|italic=no}} | iso2 = fil | iso3 = fil | lingua = 31-CKA-aa | mapcaption = ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ-ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱾ | map2 = Tagalosphere.png | mapsize = | mapcaption2 = {{legend|#FF0000|᱕᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱚᱲ-ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} {{legend|#FA8077|᱑᱐᱐,᱐᱐᱐–᱕᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱲ-ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} {{legend|#FFC0CB|ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ}} | notice = IPA | glotto = fili1244 | glottorefname = Filipino | speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]]: {{sigfig|54.146000|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱐)<br/>ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ: {{sigfig|83.357970|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | altname = ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ | region = ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ | ancestor = [[ᱯᱨᱚᱴᱚᱼᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | ancestor2 = [[ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] | ancestor3 = [[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] }} '''ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ''' ({{IPAc-en|lang|pron|audio=En-us-Filipino.ogg|ˌ|f|ɪ|l|ɪ|ˈ|p|iː|n|oʊ}} {{respelling|FIL|ih|PEE|noh}};<ref name="Cambridge Dictionary English pronunciation"/> {{lang|fil|Wikang Filipino}} {{IPA|tl|ˈwikɐŋ filiˈpino|}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ''' (Standard Tagalog) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Philippines|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[national language|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ [[lingua franca|ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱯᱷᱨᱟᱝᱠᱟ]] (ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[Philippine English|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[official language|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ''[[de facto]]'' [[standard language|ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱩᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="Filipino-Tagalog-Not-So-Simple"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Metro Manila|ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Resolution-92-1"/> ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ '''ᱠᱟᱱᱣᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ-ᱡᱤᱱᱤᱥ''' ([[Verb–subject–object|verb-subject-object]]) ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱟᱱᱣᱟ-ᱡᱤᱱᱤᱥ''' (subject-verb-object) ᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[agglutinative language|ᱮᱜᱽᱞᱩᱴᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ]] (agglutinative) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ (root) ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱹᱯᱭᱟᱹᱜ (affixes) ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱱᱟᱞ (tonal) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱭᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ([[Part of speech|parts of speech]]) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ (Background) == ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ (migration) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ [[Malayo-Polynesian language|ᱢᱟᱞᱟᱭᱳ-ᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱳ-ᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (lingua franca) ᱢᱟᱞᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ [[Japanese language|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ]], [[Hokkien|ᱦᱳᱠᱠᱤᱭᱮᱱ]], [[Sanskrit|ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱨ [[Arabic|ᱟᱨᱵᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱑᱕᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[Cebu|ᱥᱮᱵᱩ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[Manila|ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ-ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱩᱡᱳᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ-ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ [[Tondo (historical polity)|ᱛᱳᱱᱰᱳ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱩᱱ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱜᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Spanish Colony 1565 - 1898 |url=https://sites.ualberta.ca/~vmitchel/fw2.html |access-date=April 20, 2026 |archive-date=December 27, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227130150/https://sites.ualberta.ca/~vmitchel/fw2.html |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (dictionary) ᱫᱚ {{Lang|fil|Vocabulario de la lengua tagala}} ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱟᱱ ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱰᱮ ᱥᱟᱱ ᱵᱩᱭᱮᱱᱟᱵᱷᱮᱱᱛᱩᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="vocabularioAmbeth"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ" [[Tomas Pinpin|ᱴᱳᱢᱟᱥ ᱯᱤᱱᱯᱤᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱜᱩᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱪᱮᱠ (Czech) ᱡᱮᱥᱩᱭᱤᱴ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ [[Pablo Clain|ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱠᱞᱮᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱰᱮ ᱱᱳᱥᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱰᱮ ᱥᱟᱱᱞᱩᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱗᱕᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Juan José de Noceda, Pedro de Sanlúcar, ''Vocabulario de la lengua tagala'', Manila 2013, Komision sa Wikang Filipino</ref> ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[Spanish language|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱤᱯ (islands) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱜᱳᱥᱴᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[History of the Philippines#American rule (1898–1946)|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Educadores y sabios adredemente olvidados |url=http://lgpolar.com/page/read/119 }}</ref> ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ (optional) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ == ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱫᱚ "ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ "ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ" ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[1935 Constitution of the Philippines|᱑᱙᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ XIII, ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱓ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: {{blockquote|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ (National Assembly) ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱟ ᱾ ᱡᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾}} ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱮᱠᱴ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱔' ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ; ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ 'ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ' (Institute of National Language ᱥᱮ SWP) ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱾<ref>{{cite PH act |url = https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/ |title = AN ACT TO ESTABLISH A NATIONAL LANGUAGE INSTITUTE AND DEFINE ITS POWERS AND DUTIES |chamber = CA |number = 184 |publisher = Official Gazette of the Philippine Government |date = 13 November 1936 |access-date = May 22, 2020 |archive-date = April 9, 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230409062012/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/ |url-status = dead }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[Manuel L. Quezon|ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ ᱮᱞ. ᱠᱩᱭᱮᱡᱳᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ [[Waray language|ᱣᱟᱨᱟᱭ]], [[Ilocano language|ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳ]], [[Cebuano language|ᱥᱮᱵᱩᱣᱟᱱᱳ]], [[Bikol languages|ᱵᱤᱠᱳᱞᱟᱱᱳ]], [[Hiligaynon language|ᱦᱤᱞᱤᱜᱟᱭᱱᱳᱱ]], ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ [[Tagalog language|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=aspillera/> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ (Institute of National Language) ᱫᱚ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱤᱯᱷᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱩᱭᱮᱡᱳᱱ ᱫᱚ 'ᱮᱠᱡᱤᱠިއᱩᱴᱤᱵᱷ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱓᱔' ᱮ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite PH act |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937 |title=Proclaming the national language of the Philippines based on the "Tagalog" language |chamber=EO |number=134 |publisher=Official Gazette of the Philippine Government |date=December 30, 1937 |access-date=May 22, 2020 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924180022/https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937/ |url-status=dead }}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱩᱭᱮᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ:<ref name=aspillera /> # ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ # ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱭᱟᱱ (Visayan) ᱥᱮ ᱵᱤᱠᱳᱞ (Bikol) ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ # ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱕ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ # ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ # ᱠᱟᱛᱤᱯᱩᱱᱟᱱ (Katipunan) ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱦᱩᱞ (Philippine Revolution) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱭᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱤᱯᱩᱱᱟᱱ ᱫᱚ "ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱗ ᱡᱩᱱ, ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ (National Assembly) ᱫᱚ 'ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱮᱠᱴ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱕᱗᱐' ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱑᱙᱔᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="Presidential Proclamations"/> (ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱵᱮᱭᱟᱠᱚᱨᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (grammarian) [[Lope K. Santos|ᱞᱳᱯᱮ ᱠᱮ. ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''Balarílà ng Wikang Pambansâ'' (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱭᱟᱠᱚᱨᱚᱱ) ᱨᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱚᱨ ᱟᱱᱟᱜ '''[[Abakada alphabet|ᱟᱵᱟᱠᱟᱰᱟ ᱪᱤᱠᱤ]]''' ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ebolusyon"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ 'ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ-ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ (Example) == [[File:WIKITONGUES- James speaking Filipino, English, and Spanish.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱨᱚᱲ-ᱦᱚᱲ, [[Philippines|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Universal Declaration of Human Rights|ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=2015-10-06|title=Universal Declaration of Human Rights|url=https://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/index.html}}</ref> ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ (diacritics) ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱱᱛᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱭᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ [[Tagalog language|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable" |+ ! ᱤᱝᱞᱤᱥ (English) ! ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ (Filipino) |- |'''Universal Declaration of Human Rights''' |'''Pangkalahatáng Pagpapahayág ng Karapatáng Pantáo''' |- |''Now, therefore,'' '''''the General Assembly proclaims''''' ''this '''UNIVERSAL DECLARATION OF HUMAN RIGHTS''' as a common standard of achievement for all peoples and all nations...'' |''Ngayón, samakatuwíd,'' '''''ang Pangkalahatáng Kapulungán ay nagpapahayág ng''''' '''''PANGKALAHATÁNG PAGPAPAHAYÁG''' NA ITÓ '''NG MGÁ KARAPATÁN NG TÁO''' bílang pangkalahatáng pamantáyang maisasagawâ pára sa lahát ng táo at bansâ...'' |- |'''Article 1''' |'''Únang Artíkulo''' |- |''All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.'' |''Báwat táo'y isinílang na may láyà at magkakapantáy ang tagláy na dangál at karapatán. Silá'y pinagkaloóban ng pangangatwíran at budhî na kailángang gamítin nilá sa pagtuturíngan nilá sa díwà ng pagkakapatíran.'' |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== === ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛᱠᱚ === {{reflist| <ref name="Cambridge Dictionary English pronunciation">{{cite web|title= English pronunciation of Filipino|url=http://dictionary.cambridge.org/pronunciation/english/filipino}}</ref> <ref name="1987 constitution art 14 sec 6-7">{{Harvnb|Constitution of the Philippines|1987|loc=Article XIV, Sections 6 and 7|ref={{harvid|1987 constitution art 14 sec 6–7}}}}</ref> <ref name="Filipino-Tagalog-Not-So-Simple">{{cite web |last=Nolasco |first=Ricardo Ma. |title=Filipino and Tagalog, Not So Simple |url=http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |website=Santiago Villafania |date=August 24, 2007 |access-date=January 16, 2019 |archive-date=May 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522052247/http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="Resolution-92-1">{{cite web |last1=Pineda |first1=Ponciano B.P. |last2=Cubar |first2=Ernesto H. |last3=Buenaobra |first3=Nita P. |last4=Gonzalez |first4=Andrew B. |last5=Hornedo |first5=Florentino H. |last6=Sarile |first6=Angela P. |last7=Sibayan |first7=Bonifacio P. |title=Resolusyon Blg 92-1 |trans-title=Resolution No. 92-1 |url=http://wika.pbworks.com/w/page/8021710/Resolusyon%20Blg%2092-1 |website=Commission on the Filipino Language |quote=Ito ay ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang. |date=May 13, 1992 |access-date=May 22, 2014 |language=tl}}</ref> <ref name="vocabularioAmbeth">{{cite news|url=http://opinion.inquirer.net/77034/vocabulario-de-la-lengua-tagala|title=Vocabulario de la lengua tagala|author=Ambeth Ocampo|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=August 1, 2014}}</ref> <ref name=aspillera>{{cite book|title=Basic Tagalog|author=Aspillera, P.|publisher=M. and Licudine Ent.|location=Manila|date=1981}}</ref> <ref name="Presidential Proclamations">{{cite web|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/7/77471|title=- Presidential Proclamations|website=elibrary.judiciary.gov.ph|access-date=April 20, 2026|archive-date=July 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727081905/https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/7/77471|url-status=dead}}</ref> <ref name="ebolusyon">{{cite web |title =Ebolusyon ng Alpabetong Filipino |url=http://wika.pbworks.com/Kasaysayan |access-date = June 22, 2010}}</ref> }} === ᱥᱚᱛᱟᱠᱚ=== {{refbegin}} * {{citation |date = August 14, 1991 |title = Commission on the Filipino Language Act |url = http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1991/ra_7104_1991.html |ref = {{harvid|Commission on the Filipino Language Act|1991}} }} * {{citation |url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/1973-constitution-of-the-republic-of-the-philippines-2/ |title=1973 Constitution of the Republic of the Philippines |work=Official Gazette |publisher=Government of the Philippines |ref={{harvid|Constitution of the Philippines|1973}} |access-date=May 22, 2020 |archive-date=June 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625191553/https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/1973-constitution-of-the-republic-of-the-philippines-2/ |url-status=dead }} * {{citation |url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-amended-1973-constitution-2/ |title=The Amended 1973 Constitution |work=Official Gazette |publisher=Government of the Philippines |ref={{harvid|Amended Constitution of the Philippines|1976}} |access-date=May 22, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308154627/https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-amended-1973-constitution-2/ |url-status=dead }} * {{citation |date = February 2, 1987 |title = Constitution of the Philippines |url = https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/the-1987-constitution-of-the-republic-of-the-philippines/ |ref = {{harvid|Constitution of the Philippines|1987}} }} * {{citation | url = http://www.chanrobles.com/article14language.htm | title = The Constitution of the Republic of the Philippines | date = February 2, 1987 | access-date = February 12, 2017 | publisher = Chanrobles Law Library | ref = {{harvid|1987 constitution art 14 sec 6–7}} }} * {{citation |author-last = Tabbada |author-first = Emil V. |editor-last = Gripaldo |editor-first = Rolando M. |editor2-last = McLean |editor2-first = George F. |year = 2005 |work = Cultural Heritage and Contemporary Change |series = IIID, Southeast Asia |volume = 4 |title = Filipino Cultural Traits: Claro R. Ceniza Lectures |publisher = The Council for Research in Values and Philosophy |location = Washington, D.C. |isbn = 1-56518-225-1 }} * {{citation |author-last = Kaplan |author-first = Robert B. |author2-last = Baldauf |author2-first = Richard B. Jr. |year = 2003 |title = Language and Language-in-Education Planning in the Pacific Basin |publisher = Kluwer Academic Publishers |place = Dordrecht, Netherlands |isbn = 1-4020-1062-1 |ref = {{harvid|Kaplan|2003}} }} * {{citation |author-last = Manipon |author-first = Rene Sanchez |date = January–February 2013 |work = Balanghay: The Philippine Factsheet |title = The Filipíno Language |url = http://www.ncca.gov.ph/downloads/balanghay.pdf |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20131012073429/http://www.ncca.gov.ph/downloads/balanghay.pdf |archive-date = October 12, 2013 }} * {{citation |author-last = Patke |author-first = Rajeev S. |author2-last = Holden |author2-first = Philip |year = 2010 |title = The Routledge Concise History of Southeast Asian Writing in English |publisher = Routledge |place = Abingdon, Oxon, United Kingdom |isbn = 978-0-203-87403-5 |ref = {{harvid| Patke|2010}} }} * {{citation |author-last = Paz |author-first = Leo |author2-last = Juliano |author2-first = Linda |editor-last = Hudson |editor-first = Thom |editor2-last = Clark |editor2-first = Martyn |year = 2008 |work = Case Studies in Foreign Language Placement: Practices and Possibilities |title = Filipino (Tagalog) Language Placement Testing in Selected Programs in the United States |pages = 7–16 |place = Honolulu, Hawaii |publisher = University of Hawaii, National Language Resource Center |isbn = 978-0-9800459-0-1 |ref = {{harvid|Paz|2008}} }} * {{citation |author-last = Rubrico |author-first = Jessie Grace U. |year = 2012 |title = Indigenization of Filipino: The Case of the Davao City Variety |publisher = University of Malaya |place = Kuala Lumpur, Malaysia |url = https://www.academia.edu/2283970 }} {{refend}} ==ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱠᱚ== <!-- NOTE: Because it is often hard to physically obtain these books, one must be careful in taking information from the Internet. One way to do so to note, beside each book, whether the details, particularly the ISBN, have been taken from a second-hand source, such as the Internet, or a first-hand source, such as having a physic copy of the book. For books that are generally available in online shops, that is less important, since there is a sure way to confirm something. --> *''New Vicassan's English–Pilipino Dictionary'' by Vito C. Santos, {{ISBN|971-27-0349-5}} *''Learn Filipino: Book One'' by Victor Eclar Romero {{ISBN|1-932956-41-7}} *''Lonely Planet Filipino/Tagalog (Travel Talk)'' {{ISBN|1-59125-364-0}} *''Lonely Planet Pilipino Phrasebook'' {{ISBN|0-86442-432-9}} *''[[UP Diksyonaryong Filipino]]'' by [[Virgilio S. Almario]] (ed.) {{ISBN|971-8781-98-6}}, and {{ISBN|971-8781-99-4}} *''English–Pilipino Dictionary'', Consuelo T. Panganiban, {{ISBN|971-08-5569-7}} <!-- 1st-hand, see NOTE above --> *''Diksyunaryong Filipino–English'', Komisyon sa Wikang Filipino, {{ISBN|971-8705-20-1}} *''New English–Filipino Filipino–English Dictionary'', by [[Maria Odulio de Guzman]] {{ISBN|971-08-1776-0}} *''[{{Google books |plainurl=yes |id=xyYkxBmiA7AC |page=479 }} "When I was a child I spoke as a child": Reflecting on the Limits of a Nationalist Language Policy]'' by Danilo Manarpaac. In: ''[{{Google books |plainurl=yes |id=xyYkxBmiA7AC }} The politics of English as a world language: new horizons in postcolonial cultural studies]'' by Christian Mair. Rodopi; 2003 {{ISBN|978-90-420-0876-2}}. p.&nbsp;479–492. == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ == {{InterWiki|code=tl}} {{Wikivoyage|Filipino phrasebook|Filipino|a phrasebook}} *[http://www.kwf.gov.ph Commission on the Filipino Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412182142/http://www.kwf.gov.ph/ |date=April 12, 2020 }} *[http://www.sil.org/asia/ldc/plenary_papers/andrew_gonzales.pdf Language planning in multilingual countries: The case of the Philippines], discussion by linguist and educator Andrew Gonzalez *{{cite news|website=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url=https://www.abc.net.au/news/2019-08-10/inside-the-push-to-bring-back-spanish-into-the-philippines/11356590|title=The Philippines is fronting up to its Spanish heritage, and for some it's paying off|first=Alan|last=Weedon|date=August 10, 2019}} "...a third of the Filipino language is derived from Spanish words, constituting some 4,000 'loan words'". *{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/277951403|title=The Politics of "P" and "F": A Linguistic History of Nation-Building in the Philippines|last=Tupas|first=Ruanni|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|volume=36|issue=6|pages=587–597|year=2015|doi=10.1080/01434632.2014.979831|s2cid=143332545}} * {{cite web|url=https://www.academia.edu/2284011|title=Indigenization of Filipino: The Case of the Davao City Variety|first=Jessie Grace U. |last=Rubrico|year=2012|publisher=Language Links Foundation, Incorporated|via=academia.edu}} * {{cite journal|url=https://www.academia.edu/2154046|title=Drafting the 1987 Constitution : The Politics of Language|last=Atienza|first=Ela L.|journal=Philippine Political Science Journal|year=1994|volume=18|issue=37–38|pages=79–101|doi=10.1080/01154451.1994.9754188}} Published online: April 18, 2012 {{Philippine languages}} {{Languages of the Philippines}} {{Symbols of the Philippines}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Filipino language}} [[Category:Filipino language| ]] [[Category:Standard languages]] [[Category:Tagalog dialects]] [[Category:National symbols of the Philippines]] [[Category:Articles containing video clips]] cn3f1og8fsfptrijgfrur3ev5yct2jo ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ 0 35889 199563 195927 2026-11-04T16:04:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199563 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}} {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.8869|N|88.9067|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 214 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|accessdate=10 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=10 March 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱒᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱕᱖᱕ | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank2_info_sec1 = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ | blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱥ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank4_info_sec1 = [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] | website = {{URL|https://jalpaiguri.gov.in/}} }} '''ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=410| height=350| zoom=10 | coord={{coord|26|50|0|N|88|44|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱵᱟᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱢᱟᱞ, ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1={{coord|26|52|30|N|88|44|10|E}}| label-pos1=top|label1= Malbazar| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|26|53|1|N|88|47|53|E}}| label-pos2=top|label2=Chalsa| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord3={{coord|26|52|6|N|88|48|16|E}}| label-pos3=bottom|label3= Mangalbari| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱵᱟᱲᱤ]] (CT)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord4={{coord|26|43|6|N|88|45|57|E}}| label-pos4=bottom|label4= Lataguri| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱞᱟᱴᱟᱜᱩᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|26|56|49|N|88|48|44|E}}| label-pos5=right|label5= Matelli| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱦᱟᱴ]] (CT) |mark-coord6={{coord|26|52|20|N|88|37|17|E}}| label-pos6=left|label6= Odlabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord7={{coord|26|50|20|N|88|37|1|E}}| label-pos7=right|label7= Dakshin Odlabari| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord8={{coord|26|53|57|N|88|35|4|E}}| label-pos8=left|label8=Bagrakote| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ]] (R)|shape-color8= #A42222 |mark-coord9={{coord|26|50|10|N|88|47|43|E}}| label-pos9=bottom|label9=Batabari TG| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱟᱴᱟᱵᱟᱲᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color9= #A42222 |mark-coord10={{coord|26|52|10|N|88|40|1|E}}| label-pos10=top|label10=Dam Dim| numbered10=R| mark-title10= [[ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ]] (R)|shape-color10= #A42222 |mark-coord11={{coord|26|45|5|N|88|35|8|E}}| label-pos11=left|label11=Gajoldoba| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱟᱡᱳᱞᱰᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color11= #A42222 |mark-coord12={{coord|26|54|33|N|88|43|39|E}}| label-pos12=left|label12=Gurjangjhora TG| numbered12=R| mark-title12= [[ᱜᱩᱨᱡᱚᱝᱡᱷᱳᱨᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color12= #A42222 |mark-coord13={{coord|26|50|5|N|88|49|31|E}}| label-pos13=right|label13=Murti| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222 |mark-coord14={{coord|26|53|12|N|88|54|55|E}}| label-pos14=right|label14=Nagrakata| numbered14=R| mark-title14= ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ (R)|shape-color14= #A42222 |mark-coord15={{coord|26|59|24|N|88|48|42|E}}| label-pos15=left|label15=Samsing| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱟᱢᱥᱤᱝ]] (R)|shape-color15= #A42222 |mark-coord16={{coord|26|51|52|N|88|54|23|E}}| label-pos16=right|label16=Sulkapara| numbered16=R| mark-title16= [[ᱥᱩᱞᱠᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)|shape-color16= #A42222 |mark-coord17={{coord|26|56|30|N|88|46|14|E}}| label-pos17=left|label17=Zurantee TG| numbered17=R| mark-title17= [[ᱡᱩᱨᱟᱱᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color17= #A42222 |mark-coord18={{coord|26|55|13|N|88|41|3|E}}| label-pos18= left |label18= Meenglas TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B |mark-coord19={{coord|26|51|34|N|88|35|21|E}}| label-pos19= left |label19= Leesh River TE | numbered19=TE| mark-title19= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color19=#87A96B |mark-coord20={{coord|26|58|0|N|88|55|10|E}}| label-pos20= bottom |label20= Hope TE | numbered20=TE| mark-title20= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color20=#87A96B |mark-coord21={{coord|26|58|54|N|88|55|39|E}}| label-pos21= right |label21= Jiti TE | numbered21=TE| mark-title21= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color21=#87A96B |mark-coord22={{coord|26|57|47|N|88|46|59|E}}| label-pos22= left |label22= Chalouni TE | numbered22=TE| mark-title22= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color22=#87A96B |mark-coord23={{coord|26|55|0|N|88|47|10|E}}| label-pos23= right |label23= Aibheeli TE | numbered23=TE| mark-title23= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color23=#87A96B |mark-coord24={{coord|26|56|3|N|88|50|15|E}}| label-pos24= right |label24= Chalsa TE | numbered24=TE| mark-title24= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color24=#87A96B |mark-coord25={{coord|26|46|20|N|88|48|0|E}}| label-pos25=bottom|label25=Gorumara |labela25= National| labelb25= Park| numbered25=NP| mark-title25= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color25=#228B22 |mark-coord26={{coord|26|54|20|N|88|51|18|E}}| label-pos26=bottom|label26=Chapramari |labela26= Wildlife| labelb26= Sanctuary| numbered26=NP| mark-title26= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color26=#228B22 |mark-coord27={{coord|26|39|40|N|88|38|40|E}}|label27= ᱴᱤᱥᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=60| label-pos27=top| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|26|49|0|N|88|57|0|E}}|label28= ᱜᱟᱴᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=-45| label-pos28=top| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28=none |mark-coord29={{coord|26|41|0|N|88|53|0|E}}|label29= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=80| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29=none |arc-coordA={{coord|27|1|0|N|88|55|0|E}}|arc-textA= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ {{Coord|26.8869|N|88.9067|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Map and weather of Nagrakata |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nagrakata.html |access-date=2026-05-13 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331073753/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nagrakata.html |url-status=dead }}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑ ᱥᱤ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱲᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://northbengaltourism.com/malbazar/ |title = Malbazar |publisher= North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.north-bengal.com/dooars.html | title = Dooars Tour | publisher = North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 | archive-date = 13 July 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200713050422/https://www.north-bengal.com/dooars.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱘.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 13 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | accessdate = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | accessdate = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 5 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 5 July 2020}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱠᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱑᱕᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱐᱕᱐᱐ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱐᱕᱐᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱙᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱐,᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱕᱐%) ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 4 July 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2021}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20110606063108/http://www.india9.com/i9show/Nagrakata-70941.htm ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ] * [http://www.maplandia.com/india/west-bengal/jalpaiguri/nagrakata/ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱱᱚᱠᱥᱟ] * {{Wikivoyage-inline|ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ}} {{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] qp5kz4jd6vaowes66lvehvscr7k5k8p ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ 0 35964 199561 195923 2026-11-04T15:52:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199561 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.8656|N|88.6698|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} 26.8656,88.6698 | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | established_title = <!᱑᱘᱘᱗-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 141 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱐᱙ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱕᱖᱒ | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | blank1_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank1_info_sec2 = {{convert|32|°C|°F}} | blank2_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank2_info_sec2 = {{convert|22|°C|°F}} | website = {{URL|wb.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱪᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=410| height=350| zoom=10 | coord={{coord|26|50|0|N|88|44|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱵᱟᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱢᱟᱞ, ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1={{coord|26|52|30|N|88|44|10|E}}| label-pos1=top|label1= Malbazar| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|26|53|1|N|88|47|53|E}}| label-pos2=top|label2=Chalsa| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord3={{coord|26|52|6|N|88|48|16|E}}| label-pos3=bottom|label3= Mangalbari| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱵᱟᱲᱤ]] (CT)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord4={{coord|26|43|6|N|88|45|57|E}}| label-pos4=bottom|label4= Lataguri| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱞᱟᱴᱟᱜᱩᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|26|56|49|N|88|48|44|E}}| label-pos5=right|label5= Matelli| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱦᱟᱴ]] (CT) |mark-coord6={{coord|26|52|20|N|88|37|17|E}}| label-pos6=left|label6= Odlabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord7={{coord|26|50|20|N|88|37|1|E}}| label-pos7=right|label7= Dakshin Odlabari| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord8={{coord|26|53|57|N|88|35|4|E}}| label-pos8=left|label8=Bagrakote| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ]] (R)|shape-color8= #A42222 |mark-coord9={{coord|26|50|10|N|88|47|43|E}}| label-pos9=bottom|label9=Batabari TG| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱟᱴᱟᱵᱟᱲᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color9= #A42222 |mark-coord10={{coord|26|52|10|N|88|40|1|E}}| label-pos10=top|label10=Dam Dim| numbered10=R| mark-title10= ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ (R)|shape-color10= #A42222 |mark-coord11={{coord|26|45|5|N|88|35|8|E}}| label-pos11=left|label11=Gajoldoba| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱟᱡᱳᱞᱰᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color11= #A42222 |mark-coord12={{coord|26|54|33|N|88|43|39|E}}| label-pos12=left|label12=Gurjangjhora TG| numbered12=R| mark-title12= [[ᱜᱩᱨᱡᱚᱝᱡᱷᱳᱨᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color12= #A42222 |mark-coord13={{coord|26|50|5|N|88|49|31|E}}| label-pos13=right|label13=Murti| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222 |mark-coord14={{coord|26|53|12|N|88|54|55|E}}| label-pos14=right|label14=Nagrakata| numbered14=R| mark-title14= [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)|shape-color14= #A42222 |mark-coord15={{coord|26|59|24|N|88|48|42|E}}| label-pos15=left|label15=Samsing| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱟᱢᱥᱤᱝ]] (R)|shape-color15= #A42222 |mark-coord16={{coord|26|51|52|N|88|54|23|E}}| label-pos16=right|label16=Sulkapara| numbered16=R| mark-title16= [[ᱥᱩᱞᱠᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)|shape-color16= #A42222 |mark-coord17={{coord|26|56|30|N|88|46|14|E}}| label-pos17=left|label17=Zurantee TG| numbered17=R| mark-title17= [[ᱡᱩᱨᱟᱱᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color17= #A42222 |mark-coord18={{coord|26|55|13|N|88|41|3|E}}| label-pos18= left |label18= Meenglas TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B |mark-coord19={{coord|26|51|34|N|88|35|21|E}}| label-pos19= left |label19= Leesh River TE | numbered19=TE| mark-title19= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color19=#87A96B |mark-coord20={{coord|26|58|0|N|88|55|10|E}}| label-pos20= bottom |label20= Hope TE | numbered20=TE| mark-title20= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color20=#87A96B |mark-coord21={{coord|26|58|54|N|88|55|39|E}}| label-pos21= right |label21= Jiti TE | numbered21=TE| mark-title21= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color21=#87A96B |mark-coord22={{coord|26|57|47|N|88|46|59|E}}| label-pos22= left |label22= Chalouni TE | numbered22=TE| mark-title22= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color22=#87A96B |mark-coord23={{coord|26|55|0|N|88|47|10|E}}| label-pos23= right |label23= Aibheeli TE | numbered23=TE| mark-title23= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color23=#87A96B |mark-coord24={{coord|26|56|3|N|88|50|15|E}}| label-pos24= right |label24= Chalsa TE | numbered24=TE| mark-title24= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color24=#87A96B |mark-coord25={{coord|26|46|20|N|88|48|0|E}}| label-pos25=bottom|label25=Gorumara |labela25= National| labelb25= Park| numbered25=NP| mark-title25= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color25=#228B22 |mark-coord26={{coord|26|54|20|N|88|51|18|E}}| label-pos26=bottom|label26=Chapramari |labela26= Wildlife| labelb26= Sanctuary| numbered26=NP| mark-title26= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color26=#228B22 |mark-coord27={{coord|26|39|40|N|88|38|40|E}}|label27= ᱴᱤᱥᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=60| label-pos27=top| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|26|49|0|N|88|57|0|E}}|label28= ᱜᱟᱴᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=-45| label-pos28=top| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28=none |mark-coord29={{coord|26|41|0|N|88|53|0|E}}|label29= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=80| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29=none |arc-coordA={{coord|27|1|0|N|88|55|0|E}}|arc-textA= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱰᱮᱢ ᱰᱤᱢ ᱫᱚ {{Coord|26.8656|N|88.6698|E}} ᱨᱮ ᱑᱔᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Map and weather of Dam Dim |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dam_Dim.html |access-date=2026-05-17 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124044934/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dam_Dim.html |url-status=dead }}</ref> ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱲᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://northbengaltourism.com/malbazar/ |title = Malbazar |publisher= North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.north-bengal.com/dooars.html | title = Dooars Tour | publisher = North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 | archive-date = 13 July 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200713050422/https://www.north-bengal.com/dooars.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱘.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 13 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | accessdate = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | accessdate = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱵᱟᱝ, ᱱᱤᱨᱚᱱ, ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱥᱩᱠ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱒-᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱔᱐᱐ ᱥᱮᱢᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱡᱤᱝ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱑᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱖᱒᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱖᱕ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱓᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱔᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱔.᱕᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 6 July 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱰᱟᱢᱰᱤᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱰᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20250124045116/https://www.india9.com/i9show/Dam-Dim-70926.htm ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ] * [http://www.maplandia.com/india/west-bengal/jalpaiguri/dam-dim/ ᱰᱮᱢ ᱰᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ] {{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] hgadqrlrd9b5brhgkgz8y3rloch0ae5 ᱯᱩᱯᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ 0 36064 199557 197684 2026-11-04T15:29:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199557 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱐)}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱯᱩᱯᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ | image = PoopakNiktalab 3.jpg | image_size = | caption = | native_name = پوپک نیک‌طلب | native_name_lang = ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ | birth_date = {{Birth date and age|1970|5|19|df=y}} | birth_place = ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ, ᱤᱨᱟᱱ | education = ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ, ᱟᱞᱡᱟᱦᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<br>ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ, ᱟᱞᱞᱟᱢᱮᱦ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱥᱟᱢᱟᱨᱠᱟᱸᱫᱽ | movement = | spouse = {{marriage|ᱟᱞᱤ ᱞᱟᱛᱤᱯᱷᱤᱭᱟᱱ|1999}} | children = ᱒ | parents = | mother = ᱯᱷᱟᱨᱠᱷᱳᱱᱫᱮᱦ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱤ | father = ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ | relatives = ᱟᱢᱤᱱᱳᱞᱞᱟᱦ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ (ᱠᱟᱠᱟ) {{Clear}} ᱵᱟᱵᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ (ᱵᱚᱭᱦᱟ) {{Clear}} ᱨᱟᱢᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ (ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ) | signature = }} '''ᱯᱩᱯᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ''' ({{langx|fa|پوپک نیک‌طلب}}, {{IPA|fa|pʰuːˈpʰæk ˌniːkˈtʰælæb|pron}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱐), ᱫᱚ '''ᱯᱩᱯᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤᱥᱴ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":7">{{Cite web|date=2019-08-07|title=ادبیات کودک از کوچه‌های سمرقند تا ساحل مدیترانه {{!}} ایبنا|url=http://www.ibna.ir/fa/shortint/279312/ادبیات-کودک-کوچه-های-سمرقند-ساحل-مدیترانه|access-date=2021-06-30|website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA)|language=fa}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">Payame Zan Magazine, August 1998, No. 77. Interview with the young poet Poopak Nik Talab</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name=":0" /><ref name=":6" /> ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":6">{{Cite web|title=شاعران، چهلم یاور همدانی را مجازی برگزار کردند/ شاعر یا سرباز آماده‌باش؟ {{!}} خبرگزاری فارس|url=https://www.farsnews.ir/news/13990123000424/%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B4|access-date=2021-06-29|website=www.farsnews.ir}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2020-03-03|title=یاور همدانی درگذشت/ تشییع فردا، بزرگداشت در سال بعد|url=https://www.ana.press/news/475792/%DB%8C%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF|access-date=2021-06-29|website=خبرگزاری آنا|language=fa|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629180414/https://www.ana.press/news/475792/%DB%8C%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF|url-status=dead}}</ref> ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱞ-ᱡᱟᱦᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=گفتگویی با شاعر جوان پوپک نیک طلب|url=https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4059/22918/%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D9%BE%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|access-date=2021-06-29|website=hawzah.net}}</ref><ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=نیک‌طلب پوپک|url=http://nevisak.ir/%d9%86%db%8c%da%a9%e2%80%8c%d8%b7%d9%84%d8%a8-%d9%be%d9%88%d9%be%da%a9/|access-date=2021-06-29|language=fa-IR|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629180414/http://nevisak.ir/%D9%86%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%B7%D9%84%D8%A8-%D9%BE%D9%88%D9%BE%DA%A9/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙۹᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱞᱤ ᱞᱟᱛᱤᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱮᱛᱮᱞᱟ'ᱟᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ,<ref>{{Cite web|title=You are being redirected...|url=https://www.ettelaat.com/etiran/?p=27232|access-date=2021-06-29|website=www.ettelaat.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=You are being redirected...|url=https://www.ettelaat.com/?p=27232&print=0|access-date=2021-08-25|website=www.ettelaat.com}}</ref> ᱡᱟᱱ-ᱮ-ᱨᱩᱡᱽ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ,<ref>{{Cite web|title=دانلود کتاب‌های مجله زن روز|url=https://ketabnak.com/cat/850/%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2|access-date=2021-06-29|website=ketabnak.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=مجله زن روز|url=https://oldmag.ir/product/مجله-زن-روز/|access-date=2021-06-29|website=آرشیو مجله قدیمی{{!}} آرشیو روزنامه قدیمی{{!}}پکیج مطبوعات قدیمی|language=fa-IR}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-vsgAQAAMAAJ&q=%D9%BE%D9%88%D9%BE%DA%A9+%D9%86%DB%8C%DA%A9+%D8%B7%D9%84%D8%A8|title=زن روز|date=1996|publisher=كيهان،|language=fa}}</ref> ᱢᱩᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ<ref>{{Cite web|title=180th issue of Moon magazine|date=15 October 2012|url=http://www.pana.ir/news/11773}}</ref><ref>{{Cite web|date=2012-10-15|title=صدو هشتادمين شماره كتاب ماه كودك و نوجوان منتشر شد|url=https://www.irna.ir/news/80371072/صدو-هشتادمين-شماره-كتاب-ماه-كودك-و-نوجوان-منتشر-شد|access-date=2021-06-29|website=ایرنا|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|title=مقاله نشریه: سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در لبنان|url=https://elmnet.ir/article/722074-1071/%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86|access-date=2021-06-29|website=جویشگر علمی فارسی (علم نت)|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-07-15|title=تازه‌ترین "کتاب‌ماه کودک و نوجوان" روی دکه رفت {{!}} ایبنا|url=https://www.ibna.ir/fa/naghli/174352/تازه-ترین-کتاب-ماه-کودک-نوجوان-روی-دکه-رفت|access-date=2021-08-25|website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA)|language=fa}}</ref><ref>{{Cite news|title=ویژه نامه فرشید مثقالی در کتاب ماه کودک و نوجوان|url=http://www.honaronline.ir/بخش-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-8/20609-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86|access-date=2021-06-29|website=خبرگزاری هنر ایران|language=fa}}</ref> ᱟᱨ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴᱥ ᱵᱩᱠ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱞᱤ ᱾<ref>{{Cite web|title=کتابخانه تخصصی ادبیات|url=https://literaturelib.com/books/3295/%D9%81%D8%B5%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%86%D9%82%D8%AF+%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8+%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9+%D9%88+%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%8C+%D8%B3%D8%A7%D9%84+%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%8C+%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86+1395%D8%8C+%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87+10+|access-date=2021-06-29|website=literaturelib.com}}</ref><ref name="نیک طلب 149–154">{{Cite journal|last=نیک طلب|first=پوپک|date=2015-07-10|title=سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در سوریه|url=http://cyabr.faslnameh.org/article-1-86-fa.html|journal=فصلنامه نقد کتاب کودک و نوجوان|language=fa|volume=1|issue=3|pages=149–154|archive-date=2023-01-01|access-date=2026-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101142047/http://cyabr.faslnameh.org/article-1-86-fa.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-06-28|title=فصلنامه نقد کتاب کودک و نوجوان در خانه ۳و ۴|url=http://sahebkhabar.ir/news/6034138/%D9%81%D8%B5%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B3%D9%88-%DB%B4|access-date=2021-06-29|website=صاحب‌خبر|language=fa|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629180413/http://sahebkhabar.ir/news/6034138/%D9%81%D8%B5%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B3%D9%88-%DB%B4|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴ ᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ (ᱱᱟᱵᱷᱤᱥᱟᱠ),<ref name=":3" /> ᱨᱳᱥᱫᱽ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last1=نظرزاده|first1=مسعود|last2=عزیزی|first2=سکینه|last3=شیرکرمی|first3=جواد|date=2016-02-06|title=چگونگی تعامل آموزش و پرورش ایران با فرآیند جهانی سازی جوامع|url=https://civilica.com/doc/577296/|access-date=2021-06-29|website=civilica.com|language=fa|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629180414/https://civilica.com/doc/577296/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Nazarzadeh|first1=Masoud|last2=Azizi|first2=Sakineh|others=Javad Shir Karami|title=How Iran's education interacts with the process of globalization of societies|url=https://civilica.com/doc/577296/|journal=Sixth International Conference on Psychology and Social Sciences|date=6 February 1396|archive-date=18 June 2024|access-date=22 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618180136/https://civilica.com/doc/577296/|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ<ref>{{Cite web|date=2020-09-06|title=ادبیات کودک تاجیکستان ریشه در زبان و ادبیات ایران زمین دارد {{!}} ایبنا|url=http://www.ibna.ir/fa/longint/294968/ادبیات-کودک-تاجیکستان-ریشه-زبان-ایران-زمین|access-date=2021-06-29|website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA)|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ketabak|first=کتابک|title=شعرکودک و نوجوان در کشور تاجیکستان نگاهی به دوکتاب جوره هاشمی "چرا شمالک وزید؟" و "موسیقی خاموشی"|url=https://ketabak.org/content/15815-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C-%C2%AB%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D8%9F%C2%BB-%C2%AB%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C|access-date=2021-08-25|website=کتابک Ketabak|date=20 June 2021 |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|title=Studies in Tajikistan|url=http://fofitev.22web.org/ganafokexevivik.pdf?i=1}}</ref><ref>{{Cite web|title=tajikistan population|url=https://ericramirez.newtoncodemx.com/site/tajikistan-population-201a0b|access-date=2021-06-29|website=ericramirez.newtoncodemx.com|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629180413/https://ericramirez.newtoncodemx.com/site/tajikistan-population-201a0b|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ<ref>{{Cite web|title=historical dictionary of afghanistan by ludwig w adamec 2006|url=http://ligas.cartolamilgrau.com/cgi-bin/content/view.php?q=historical+dictionary+of+afghanistan+by+ludwig+w+adamec+2006+08+15+pdf&id=69e324d2f7f09e50fd5dfb183dc076dc}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite journal|last=نیک‌طلب|first=‌پوپک|date=April 21, 2013 |title=سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در افغانستان|url=http://noo.rs/fLJ0i|journal=کتاب ماه کودک و نوجوان|language=fa|volume=187|issue=16|pages=20–23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825154900/https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/970112/%d8%b3%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%ad%d9%88%d9%84-%d8%a7%d8%af%d8%a8%db%8c%d8%a7%d8%aa-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9-%d9%88-%d9%86%d9%88%d8%ac%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86 |archive-date=2021-08-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در افغانستان|url=https://www.magiran.com/paper/1118171|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ,<ref>{{Cite web|title=مروري بر تاريخچه ادبيات كودك و نوجوان در هند|url=https://library.tebyan.net/fa/118860/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%88%D8%AF%D9%83-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF|access-date=2021-08-25|website=library.tebyan.net|archive-date=2021-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825140306/https://library.tebyan.net/fa/118860/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%88%D8%AF%D9%83-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF|url-status=dead}}</ref><ref name=":7" /><ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در هند|url=https://www.magiran.com/paper/1139384|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ,<ref name=":7" /> ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ,<ref name=":8" /> ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ,<ref>{{Cite journal|last=نیک‌طلب|first=‌پوپک|date=June 22, 2014 |title=مقاله: سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در سوریه|url=http://noo.rs/uK8Kp|journal=کتاب ماه کودک و نوجوان|language=fa|volume=201|issue=17|pages=17–19}}</ref><ref name="نیک طلب 149–154"/><ref>{{Cite web|title=مقاله نشریه: سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در سوریه|url=https://elmnet.ir/article/1433467-32871/%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87|access-date=2021-08-25|website=جویشگر علمی فارسی (علم نت)|language=fa}}</ref> ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ,<ref>{{Cite web|title=مقاله نشریه: سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در لبنان|url=https://elmnet.ir/article/722074-1071/%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86|access-date=2021-08-25|website=جویشگر علمی فارسی (علم نت)|language=fa}}</ref> ᱢᱤᱥᱚᱨ,<ref>{{Cite web|title=مقاله نشریه: نقد کتاب کودک در سایر کشورها/ سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در مصر|url=https://elmnet.ir/article/1412344-11785/%D9%86%D9%82%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7--%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B1|access-date=2021-08-25|website=جویشگر علمی فارسی (علم نت)|language=fa}}</ref> ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در ازبکستان|url=https://www.magiran.com/paper/1047204|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=AK|first=Arvin|title=دانلود مقاله‌ی سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در ازبکستان|url=https://daneshresan.com/article/725037/%D8%B3%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%88%D8%AF%D9%83-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%A8%D9%83%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|access-date=2021-08-25|website=دانش‌رسان}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ,<ref name=":7" /><ref>{{Cite web |title=Magiran {{!}} سیرتحول ادبیات کودک و نوجوان در گرجستان|url=https://www.magiran.com/paper/1097319|access-date=2021-08-25 |website=www.magiran.com}}</ref><ref>{{Cite journal|last=نیک‌طلب|first=‌پوپک|date=February 19, 2013 |title=سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در گرجستان|url=http://noo.rs/boJoL|journal=کتاب ماه کودک و نوجوان|language=fa|volume=185|issue=16|pages=22–26}}</ref> ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ,<ref name=":7" /> ᱠᱟᱡᱟᱠᱷᱥᱛᱟᱱ,<ref name=":7" /><ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در قزاقستان|url=https://www.magiran.com/paper/1071232|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱛᱩᱨᱠᱤ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در ترکیه|url=https://www.magiran.com/paper/1148478|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱢᱳᱨᱳᱠᱠᱳ,<ref name=":7" /> ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱᱤᱥᱛᱟᱱ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در ترکمنستان|url=https://www.magiran.com/paper/1064539|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ,<ref name=":7" /><ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در پاکستان|url=https://www.magiran.com/paper/1128108|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در آذربایجان|url=https://www.magiran.com/paper/1106888|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱠᱟᱛᱟᱨ,<ref name=":9" /><ref>{{Cite web|title=مقاله نشریه: سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در قطر|url=https://elmnet.ir/article/1025949-61071/%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1|access-date=2021-08-25|website=جویشگر علمی فارسی (علم نت)|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در قطر|url=https://www.magiran.com/paper/1400548|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref><ref>{{Cite journal|last=طلب|first=پوپک نیک|date=2014|title=سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در قطر|s2cid=184351381|language=en}}</ref> ᱭᱩ.ᱮ.ᱤ.,<ref name=":7" /><ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در امارات متحده ی عربی|url=https://www.magiran.com/paper/1186435|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ,<ref name=":7" /> ᱤᱨᱟᱠ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در عراق|url=https://www.magiran.com/paper/1163688|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱠᱩᱣᱮᱛ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در کویت|url=https://www.magiran.com/paper/1169582|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱤᱱ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در بحرین|url=https://www.magiran.com/paper/1206822|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱳᱢᱟᱱ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در عمان|url=https://www.magiran.com/paper/1212906|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱭᱮᱢᱮᱱ,<ref>{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در یمن|url=https://www.magiran.com/paper/1223942|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ<ref name="magiran.com">{{Cite web|title=Magiran {{!}} سیر تحول ادبیات کودک و نوجوان در عربستان|url=https://www.magiran.com/paper/1240086|access-date=2021-08-25|website=www.magiran.com}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱨᱰᱟᱱ<ref name="magiran.com"/> ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱢᱟᱨᱠᱟᱸᱫᱽ ᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱥᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":9">{{Cite web|date=2014-12-31|title="سیر تحولات ادبیات کودک" در یک کتاب|url=https://www.isna.ir/news/93101005210/سیر-تحولات-ادبیات-کودک-در-یک-کتاب|access-date=2021-06-29|website=ایسنا|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-07|title=ادبیات کودک از کوچه‌های سمرقند تا ساحل مدیترانه {{!}} ایبنا|url=http://www.ibna.ir/fa/shortint/279312/ادبیات-کودک-کوچه-های-سمرقند-ساحل-مدیترانه|access-date=2021-06-29|website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA)|language=fa}}</ref> ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱥᱟᱢᱟᱨᱠᱟᱸᱫᱽ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ, ᱨᱩᱫᱟᱠᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱨᱩᱫᱟᱠᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2021}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.iran-emrooz.net/index.php/farhang/more/271/|access-date=2021-06-29|website=www.iran-emrooz.net|title=بزرگداشت‌ هانس کريستيان اندرسن}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱱ.ᱮ. ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":8">{{Cite web|date=2014-08-14|title="نشست ادبیات کودک و نوجوان فلسطین" برگزار شد|url=https://www.isna.ir/news/93052311709/نشست-ادبیات-کودک-و-نوجوان-فلسطین-برگزار-شد|access-date=2021-06-29|website=ایسنا|language=fa}}</ref> ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱡᱤᱠ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱩᱫᱟᱠᱤ (ᱛᱟᱡᱤᱠ ᱛᱮ: Рудаки Радио)<ref>{{Cite web|title=رادیو رودکی Рудаки Радио {{!}} Listen Free on Castbox.|url=https://castbox.fm/channel/%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE-id2688810|access-date=2021-08-25|website=Castbox|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱱᱟᱢᱮᱥᱛᱟᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱾<ref>{{Cite web|title=دختر خطیب گنجه|url=https://castbox.fm/episode/%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%DA%AF%D9%86%D8%AC%D9%87-id4481726-id416303400|access-date=2021-08-25|website=Castbox|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=شبنمستان {{!}} Shabnamestan - YouTube|url=https://www.youtube.com/channel/UCQJh3kCMFob75RduvLu09dg|access-date=2021-08-25|website=www.youtube.com}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} <references responsive="1"></references> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == *[https://castbox.fm/channel/%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE-id2688810?country=us ᱛᱟᱡᱤᱠ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱩᱫᱟᱠᱤ ᱠᱟᱥᱴᱵᱚᱠᱥ ᱨᱮ]; ᱨᱩᱫᱟᱠᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱯᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱾ *[https://www.magiran.com/searchinpapers/?q=%D9%BE%D9%88%D9%BE%DA%A9%20%D9%86%DB%8C%DA%A9%20%D8%B7%D9%84%D8%A8 ᱯᱩᱯᱟᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ] ᱢᱮᱜᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱞᱟᱢᱮᱦ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] lr2503w4rpcxafcn9cwq8p20zpzv0m1 ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ 0 36099 199576 194664 2026-11-04T17:22:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199576 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱗)}} {{Infobox person | name = ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ | image = BabakNikTalab2.jpg | image_size = | caption = | native_name = بابک نیک‌طلب | native_name_lang = [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] | pronunciation = {{IPA|fa|bɒːˈbæk ˌniːkˈtʰælæb|}} | birth_date = {{Birth date and age|1967|6|30|df=y}} | birth_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]], ᱤᱨᱟᱱ | death_date = | death_place = | burial_place = | education = [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ | occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ | known_for = [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] | notable_works = | title = | movement = | mother = ᱯᱷᱟᱨᱠᱷᱳᱱᱫᱮᱦ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱤ | father = [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] | relatives = [[ᱟᱢᱤᱱᱳᱞᱞᱟᱦ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]] (ᱠᱟᱠᱟ) {{Clear}} [[ᱯᱩᱯᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ) {{Clear}} [[ᱨᱟᱢᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ) | signature = }} '''ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ''' ({{langx|fa|بابک نیک‌طلب}} {{IPA|fa|bɒːˈbæk ˌniːkˈtʰælæb|}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱡᱽᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱮᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Abbas Yamini Sharif Literary Award, جایزه ادبی عباس یمینی شریف برای شعر ک&#|url=http://yaminisharif.net/15801575174015861607-1575158315761740.html|access-date=29 June 2021|website=yaminisharif.net|language=en}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2025}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ བᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱥᱟᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":10">{{Cite book|last1=Gruber|first1=Christiane|url=https://books.google.com/books?id=pLfEClsscNIC&pg=PA82-IA2|title=Visual Culture in the Modern Middle East|last2=Haugbolle|first2=Sune|date=2013-07-17|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-00894-7|language=en}}</ref>[[File:Babak_NikTalab.jpg|thumb|[[ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] ᱟᱜ ᱫᱤᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=بابک نیک طلب|url=https://rasekhoon.net/mashahir/show/642122/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|access-date=29 June 2021|website=rasekhoon.net|archive-date=29 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629083124/https://rasekhoon.net/mashahir/show/642122/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>Encyclopedia of Ashura Poetry, Mohammadzadeh, Vol. 2, p. 1632</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=تهران|first=بابک نیک طلب زادروز ١٣٤٦ ه ش|title=بابک نیک طلب‌|url=https://fa.wikihussain.com/view/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9_%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D8%B7%D9%84%D8%A8%E2%80%8C|access-date=29 June 2021|website=ویکی حسین|language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱽ ᱨᱳᱥᱟᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙۹᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=بابک نیک طلب {{!}} انتشارات سوره مهر|url=https://sooremehr.ir/author/383|access-date=29 June 2021|website=sooremehr.ir|archive-date=29 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629083125/https://sooremehr.ir/author/383|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ,<ref name=":0" /> ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ,<ref name=":3">{{Cite web|date=24 August 2010|title="تا خیابان خوشبخت" با بابک نیک طلب|url=https://www.khabaronline.ir/news/87031/تا-خیابان-خوشبخت-با-بابک-نیک-طلب|access-date=29 June 2021|website=خبرآنلاین|language=fa}}</ref> ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱰᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ,<ref name=":2" /> ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴ ᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ (ᱱᱟᱵᱷᱤᱥᱟᱠ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web|title=نیک‌طلب بابک|url=http://nevisak.ir/%d9%86%db%8c%da%a9%e2%80%8c%d8%b7%d9%84%d8%a8-%d8%a8%d8%a7%d8%a8%da%a9/|access-date=29 June 2021|language=fa-IR|archive-date=11 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711154941/http://nevisak.ir/%D9%86%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%D8%B7%D9%84%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴ ᱨᱳᱥᱫᱽ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=آموزشی|first=دفتر انتشارات و فناوری|title=رشد دانش‌آموز – شماره ۴. دی ۹۶|url=https://www.roshdmag.ir/fa/magazine2/showissue/1370|access-date=29 June 2021|website=دفتر انتشارات و فناوری آموزشی|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|last=آموزشی|first=دفتر انتشارات و فناوری|title=رشد دانش‌آموز – شماره ۵. بهمن ۹۶|url=https://www.roshdmag.ir/fa/magazine2/showissue/1371|access-date=29 June 2021|website=دفتر انتشارات و فناوری آموزشی|language=fa}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ [[ᱚᱰᱤᱭᱳᱵᱩᱠ|ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱵᱩᱠ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=معرفی و دانلود کتاب صوتی نردبانی از ستاره – بابک نیک طلب|url=https://www.ketabrah.ir/کتاب-صوتی-نردبانی-از-ستاره/book/41950|access-date=29 June 2021|website=کتابراه}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ (ᱤᱨᱟᱱ)|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> === ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ === ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱜᱽᱨᱩᱵᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱮ ᱦᱟᱣᱜᱽᱵᱳᱞ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱘᱒ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱟᱯᱷᱟᱨᱤᱱᱮᱥ'' (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ: Sun of Creations) (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ) ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":10" /> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == * ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱡᱽᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱾<ref name=":5">{{Cite web|last=Behnegarsoft.com|date=1 March 2011|title=اعلام اسامی برگزیدگان جشنواره پنجم شعر فجر {{!}} ایبنا|url=http://www.ibna.ir/fa/report/98213/اعلام-اسامی-برگزیدگان-جشنواره-پنجم-شعر-فجر|access-date=29 June 2021|website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA)|language=fa}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|date=2 March 2011|title=برگزیدگان پنجمین جشنواره شعر فجر معرفی شدند|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/129571/برگزیدگان-پنجمین-جشنواره-شعر-فجر-معرفی-شدند|access-date=29 June 2021|website=همشهری آنلاین|language=fa}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|date=1 March 2011|title=اسامی برگزیدگان پنجمین جشنواره شعر فجر اعلام شد|url=https://www.mehrnews.com/news/1264219/اسامی-برگزیدگان-پنجمین-جشنواره-شعر-فجر-اعلام-شد|access-date=29 June 2021|website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|language=fa}}</ref><ref name=":4" /> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱡᱽᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷ ᱡᱟᱨᱤᱱ (ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱮᱥ) ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref name=":4" /><ref name=":7" /><ref name=":6" /><ref name=":5" /> * ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ''ᱦᱤᱪ ᱦᱤᱪ ᱦᱤᱪᱟᱱᱮᱦ'', ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱭᱟᱢᱤᱱᱮᱦ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱳᱥ ᱱᱳᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ<ref name=":2" /><ref name=":8">{{Cite web|title=معرفی و دانلود کتاب صوتی پیشواز روشنی – بابک نیک طلب|url=https://www.ketabrah.ir/کتاب-صوتی-پیشواز-روشنی/book/41963|access-date=29 June 2021|website=کتابراه}}</ref> * ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ<ref name=":2" /><ref name=":8" /> * ''ᱯᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱽ ᱨᱳᱥᱟᱱᱤ'' ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱳᱥ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":8" /> == ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ == * ''ᱜᱳᱞᱵᱟᱝ ᱛᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱥᱚᱱᱥ'', ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ * ''ᱯᱟᱧᱡᱟᱨᱮ ᱟᱥᱮᱢᱟᱱ (ᱣᱤᱱᱰᱳᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ)'', ᱑᱙᱙᱙, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ<ref name=":2" /><ref name=":3" /> * ''ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴ ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ''<ref name=":2" /> * ''ᱟᱥᱤᱭᱟᱵᱽ ᱵᱟᱪᱟᱨᱠᱷ, ᱵᱟᱪᱟᱨᱠᱷ'', ᱒᱐᱐᱔, ᱥᱩᱨᱟᱦ ᱢᱮᱦᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ<ref name=":2" /><ref name=":3" /> * ''ᱯᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱽ ᱨᱳᱥᱟᱱᱤ'', ᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱮᱦ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱑᱙᱙᱒<ref name=":3" /> * ''ᱞᱚᱝ ᱞᱤᱵᱷ ᱤᱨᱟᱱ'', ᱒᱐᱑᱐, ᱥᱩᱨᱟᱦ ᱢᱮᱦᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ<ref name=":2" /> * ''ᱥᱞᱤᱯ ᱮᱱᱰ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱚᱝᱥ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱘, [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ]] (CIDCA) ᱾<ref name=":9">{{Cite web|title=بابک نیک طلب {{!}} تولیدات کانون|url=http://www.kanoontolid.com/?tag=%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|access-date=29 June 2021|website=www.kanoontolid.com|archive-date=29 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629083125/http://www.kanoontolid.com/?tag=%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|url-status=dead}}</ref> * ''ᱛᱟ ᱠᱷᱤᱭᱟᱵᱟᱱ ᱠᱷᱳᱥᱵᱚᱠᱷᱛᱤ'' (ᱟᱯ ᱴᱩ ᱦᱮᱯᱤᱱᱮᱥ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ), ᱒᱐᱑᱐, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ<ref name=":2" /> * ''ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱫᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ ᱴᱩ ᱦᱤᱭᱚᱨ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" /> * ''ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱟᱯᱷᱟᱨᱤᱱᱮᱥ'' (ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐۶, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" /> * ''ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱞᱢᱳᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱤ'' (ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" /> * ''ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱨᱮᱭᱟᱨ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ) ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" /> * ''ᱜᱮᱢᱥ, ᱜᱮᱢᱥ, ᱜᱮᱢᱥ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" /> * ''ᱣᱤ ᱟᱨ ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨ ᱭᱩ'', ᱒᱐᱐᱕, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" /> * ''ᱞᱮᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱥᱴᱟᱨ'', ᱒᱐᱐᱒, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" /> * ''[[ᱦᱟᱯᱷᱮᱡᱽ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱦᱟᱯᱷᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" /> * ''[[ᱥᱟᱫᱤ ᱥᱤᱨᱟᱡᱤ|ᱥᱟᱫᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱥᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" /> * ''[[ᱨᱩᱢᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱥᱟᱢᱥ ᱜᱟᱡᱟᱞᱤᱭᱟᱛ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" /> * ''[[ᱱᱤᱡᱟᱢᱤ ᱜᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱤ|ᱱᱮᱡᱟᱢᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱞᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱱᱩᱱ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" /> * ''[[ᱯᱷᱮᱨᱫᱳᱥᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱨᱳᱥᱛᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱳᱦᱨᱟᱵᱽ ᱮᱯᱤᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" /> * [[ᱵᱷᱟᱦᱥᱤ ᱵᱟᱯᱷᱠᱤ|ᱵᱷᱟᱦᱥᱤ ᱵᱟᱯᱷᱜᱷᱤ]] ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱒᱐᱐᱓, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ<ref name=":1" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Commons category|Babak NikTalab}} {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱯᱮᱱᱮᱜᱤᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] bz9t47svzyqz4tx9xixdw4lsy0v0e1j ᱨᱳᱠᱥᱟᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ 0 36110 199536 196623 2026-11-04T12:53:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199536 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ}} '''ᱨᱳᱠᱥᱟᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ''' ({{IPAc-en|b|ə|ˌ|r|ɑː|m|ɪ|ˈ|t|ɑː|ʃ}}; {{langx|fa|رکسانا بهرامی‌تاش}};)<ref>{{cite web|title=Bahramitash, Roksana|url=https://viaf.org/viaf/51085532/|publisher=[[Virtual International Authority File]]}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (sociologist) ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ([[MENA]]) ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚ-ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱦᱩᱞ|ᱦᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ]], ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|last=Bahramitash|first=Roksana|title=Gender and Entrepreneurship in Iran Microenterprise and the Informal Sector|url=http://www.palgrave.com/products/title.aspx?pid=675332|work=About the Author|publisher=Palgrave Macmillan}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ, ᱠᱤᱭᱩᱵᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web|last=McQueen|first=Carol|date=October 10, 2002|title=Exploring Female Employment in the Muslim World|url=https://www.concordia.ca/content/dam/concordia/offices/archives/docs/concordia-thursday-report/2002-2003/Thursday-Report-2002-October-10.pdf|publisher=Concordia's Thursday Report|accessdate=April 25, 2021|archive-date=April 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425123435/https://www.concordia.ca/content/dam/concordia/offices/archives/docs/concordia-thursday-report/2002-2003/Thursday-Report-2002-October-10.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱡᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱳᱱ ᱰᱤ ᱵᱤᱣᱵᱷᱚᱭᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ-ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Concordia University | url = http://wsdb.concordia.ca/ }}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱭᱚᱱᱰ ᱫᱟ ᱵᱩᱨᱠᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Beyond the Bourqa | url = https://www.youtube.com/watch?v=7FfibLb9Irg | publisher = MEHODUDE via YouTube | date = February 11, 2009 }}</ref> ''ᱵᱤᱭᱚᱱᱰ ᱫᱟ ᱵᱩᱨᱠᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱞᱳ-ᱟᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩ.ᱮᱱ. ᱠᱚᱢᱯᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱭᱥᱟᱭᱤᱰ ᱵᱚᱢᱵᱽ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱣ (crew) ᱠᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱱ ᱰᱤ. ᱨᱚᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱓–᱐᱔) ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | last = McQueen | first = Carol | title = Exploring female employment in the Muslim world | work = Concordia's Thursday Report Online | url = http://ctr.concordia.ca/2002-03/Oct_10%20/02-Bahramitash/ | publisher = [[Concordia University]] | date = October 10, 2002 }} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ-ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱣᱢᱮᱱᱤᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SSHRC ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{citation | title = Proactive disclosure for grants and contributions | publisher = [[Social Sciences and Humanities Research Council]] of Canada | date = April 1, 2006 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''Liberation from Liberalization: Gender and Globalization in Southeast Asia'' ᱾<ref>{{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Liberation from liberalization gender and globalization in Southeast Asia | url = https://archive.org/details/liberationfromli0000bahr | publisher = Zed Books | location = London New York City | year = 2005 | isbn = 9781842774397 }} (Reprinted by Books for Change in 2008)</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ SAMT ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱨᱟᱠᱩᱡᱽ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''Veiled Employment: Islamism and the Political Economy of Women's Employment in Iran'' (᱒᱐᱑᱑, ᱦᱟᱫᱤ ᱮᱥ. ᱮᱥᱯᱷᱟᱦᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱮᱰᱤᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ),<ref>{{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Esfahani | first2 = Hadi Salehi | title = Veiled employment: Islamism and the political economy of women's employment in Iran | publisher = [[Syracuse University Press]] | location = Syracuse, New York | year = 2011 | isbn = 9780815632139 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/veiledemployment0000unse }}</ref> ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱴᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''Gender in Contemporary Iran: Pushing the Boundaries'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱠ ᱦᱩᱜᱽᱞᱩᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱳ-ᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Hooglund | first2 = Eric | author-link2 = Eric Hooglund | title = Gender in contemporary Iran pushing the boundaries | url = https://archive.org/details/genderincontempo0000unse | publisher = Routledge | location = New York | year = 2011 | isbn = 9780415781015 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Education about Religions & Beliefs: Partners: Canada Research Chair on Islam, Pluralism, and Globalization (CRC-IPG), University of Montreal, Canada | url = http://erb.unaoc.org/canada-research-chair-on-islam-pluralism-and-globalization-crc-ipg-university-of-montreal-canada/ | publisher = [[Alliance of Civilizations|United Nations Alliance of Civilizations]] | date = December 10, 2011 | access-date = May 24, 2026 | archive-date = February 9, 2026 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260209062516/http://erb.unaoc.org/canada-research-chair-on-islam-pluralism-and-globalization-crc-ipg-university-of-montreal-canada/ | url-status = dead }}</ref> == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱤᱛᱟᱥ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ === * {{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Liberation from liberalization gender and globalization in Southeast Asia | url = https://archive.org/details/liberationfromli0000bahr | publisher = Zed Books | location = London New York City | year = 2005 | isbn = 9781842774397 }} Reprinted by Book for Change in 2008. Translated into Persian in print by SAMT (Iranian University Textbook Publishing House). * {{cite book |editor-last2=Hooglund |editor-first2=Eric |editor-link2=Eric Hooglund |title=Gender in contemporary Iran pushing the boundaries |url=https://archive.org/details/genderincontempo0000unse |publisher=Routledge |location=New York |year=2011 |isbn=9780415781015 |editor-last=Bahramitash |editor-first=Roksana}} * {{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Esfahani | first2 = Hadi Salehi | title = Veiled employment: Islamism and the political economy of women's employment in Iran | publisher = [[Syracuse University Press]] | location = Syracuse, New York | year = 2011 | isbn = 9780815632139 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/veiledemployment0000unse }} * {{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Gender and entrepreneurship in Iran: microenterprise and the informal sector | publisher = Palgrave Macmillan | location = New York City | year = 2013 | isbn = 9781137342867 }} * {{cite book | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana | last2 = Esfahani | first2 = Hadi Salehi | title = Political and Socio-Economic Change in the Middle East and North Africa: Gender Perspectives and Survival Strategies | publisher = Palgrave Macmillan | location = New York City | year = 2016 | isbn=9781349569069 }} === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ === * {{cite book | last = Bahramitash | first = Roksana | contribution = Globalization, Islamization, and women's employment in Indonesia | editor-last1 = Tétreault | editor-first1 = Mary Ann | editor-last2 = Denemark | editor-first2 = Robert A. | title = Gods, guns, and globalization: religious radicalism and international political economy | url = https://archive.org/details/isbn_9781588262530 | pages = [https://archive.org/details/isbn_9781588262530/page/219 219]–232 | publisher = Lynne Rienner Publishers | location = Boulder, Colorado | year = 2004 | isbn = 9781588262530}} === ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ === * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana | title = Market fundamentalism versus religious fundamentalism: women's employment in Iran | journal = [[Middle East Critique|Critique: Critical Middle Eastern Studies]] | volume = 13 | issue = 1 | pages = 33–46 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/1066992042000189706 | date = March 2004| s2cid = 220378330 }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = The war on terror, feminist orientalism and orientalist feminism: case studies of two North American bestsellers | journal = [[Middle East Critique|Critique: Critical Middle Eastern Studies]] | volume = 14 | issue = 2 | pages = 221–235 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/10669920500135512 | date = June 2005| s2cid = 143620434 }} * {{Cite journal | last1 = Bahramitash | first1 = Roksana |author-mask=2 | last2 = Kazemipour | first2 = Shahla | title = Myth and realities of the impact of Islam on women: women's changing marital status in Iran | journal = [[Middle East Critique|Critique: Critical Middle Eastern Studies]] | volume = 15 | issue = 2 | pages = 111–128 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/10669920600762066 | date = September 2006| s2cid = 145233184 }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Iranian women during the reform era (1994-2004): a focus on employment | journal = [[Journal of Middle East Women's Studies]] | volume = 3 | issue = 2 | pages = 86–109 | publisher = [[Duke University Press]] | doi = 10.2979/mew.2007.3.2.86 | jstor = 10.2979/mew.2007.3.2.86 | date =Spring 2007 | s2cid = 143059589 |url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/journal_of_middle_east_womens_studies/v003/3.2bahramitash.pdf |url-access=subscription}} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Family planning, Islam and women's human rights in Iran | journal = [[International Studies Journal]] | volume = 4 | issue = 1 | pages = 33–50 | date =Summer 2007 | url = http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/isudijo4&div=7&id=&page= |oclc=775270728 |url-access=subscription }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Iran: the axis of evil | journal = [[International Feminist Journal of Politics]] | volume = 10 | issue = 1 | pages = 98–101 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/14616740701747741 | date = March 2008| s2cid = 144793921 }} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | title = Gender, development, interdisciplinary research and international relations | journal = [[International Studies Journal]] | volume = 5 | issue = 4 | pages = 21–25 | date =Spring 2009 |url=http://www.persiangendernetwork.org/Publications/women%20and%20development%20%20in%20Iran.pdf}} * {{Cite journal | last = Bahramitash | first = Roksana |author-mask=2 | others = Deborah Eade (editor) | title = Myths and realities of the impact of political Islam on women: female employment in Iran and Indonesia | journal = Development in Practice | volume = 14 | issue = 4 | pages = 508–520 | publisher = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/09614520410001686106 | date = June 2004| s2cid = 145504724 }} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱡᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]] s35inw373uqbf14i730q2nw4n2fpquz ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ 0 37505 199556 195370 2026-11-04T15:17:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199556 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.515556|N|86.202750|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱗᱐᱑᱓ | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱥ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱥ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Pindrajora tehsil">{{cite web|title=Pindrajora tehsil|url=http://www.gloriousindia.com/unleashed/place.php?id=75819|publisher=Glorious India (website)|accessdate=1 September 2012}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=610| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, A: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: TPS – ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (CT) |mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT) |mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (CT) |mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (CT) |mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (CT) |mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ]] (CT) |mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (CT) |mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT) |mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ]] (CT) |mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT) |mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (CT) |mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ]] (CT) |mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= [[ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱪᱟᱥ]] (M) |label-color26=#800000 |mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (M) |label-size27=12 |label-color27=#800000 |mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱵᱤ&ᱠᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size28=12|label-color28=#AA6666 |mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size29=12|label-color29=#AA6666 |mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) |label-size30=12|label-color30=#AA6666 |mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117 |mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117 |mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117 |mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color34= #C40000 |mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35=[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color35= #C40000 |mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ (R) |shape-color36=black| label-size36=13|label-color36=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (R) |shape-color37= #C40000 |mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (R) |shape-color38= #C40000 |mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color39= #C40000 |mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ (ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ)|ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ]] (R) |shape-color40= #C40000 |mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222 |mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.515556|N|86.202750|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ=== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱭᱩ ᱨᱮ ᱞᱮᱵᱽᱲᱮᱡ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱨᱢᱚ]]-[[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟ.ᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |title =Tenughat Dam |publisher =india9 |access-date =30 May 2021 |archive-date =19 March 2023 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230319142513/https://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |url-status =dead }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | title = Jharkhand Police Official Website | work = Contact Bokaro Police | publisher = Jharkhand Police | accessdate = 1 October 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140214023553/http://www.jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | archivedate = 14 February 2014 | df = dmy-all }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ== * ᱠᱨᱮᱥᱮᱱᱴ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ * ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱮᱵᱤᱮᱢ) * ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ *ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱤᱵᱤᱮᱥᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱥᱲᱟ *ᱜᱩᱨᱩᱠᱩᱞᱟ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ *ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱚᱫᱟᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ ᱫᱚ ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * ᱠᱮᱱᱰᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱚᱣᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ * [[ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ]] g2crq8i6sfk9wzlcids9n9ntp5crpkx ᱯᱩᱴᱴᱩ 0 37702 199558 196333 2026-11-04T15:31:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199558 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱯᱩᱴᱴᱩ | image = Puttu (Rice Flour steamed cake).jpg | image_size = 300px | caption = | alternate_name = | country = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ)|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ)|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | creator = | course = ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ | served = | main_ingredient = [[ᱦᱚᱞᱚᱝ|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ]], [[ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ]], [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]] | variations = | calories = | other = }} '''''ᱯᱩᱴᱴᱩ''''' ᱥᱮ '''''ᱯᱤᱴᱴᱩ''''' ({{IPA|ml|ˈpuʈːɯ|pron}}; {{langx|ml|പുട്ട്}}; {{langx|ta|புட்டு , பிட்டு}}) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱯᱷᱱᱟ]], ᱛᱨᱤᱱᱠᱳᱢᱟᱞᱤ, ᱵᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱳᱣᱟ, ᱟᱢᱯᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱜᱳᱢᱵᱳ, ᱯᱩᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱯ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱞᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]], ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱱᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, ᱥᱮ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ == [[File:Rice_Puttu_with_Gram_Curry.jpg|thumb|upright|[[ᱪᱟᱱᱟ]] ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'']] ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱴᱟ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱥᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱴᱠᱟᱞ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱮ ''ᱢᱚᱥᱞᱟ'' ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ- ᱥᱮ ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ-ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱱ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱰᱩᱞᱥᱮ ᱰᱮ ᱞᱮᱪᱮ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Recipe for puttu | url=https://www.bbc.co.uk/indianfoodmadeeasy/recipes/episode_1/puttu.shtml | archive-url=https://web.archive.org/web/20081224083718/http://www.bbc.co.uk/indianfoodmadeeasy/recipes/episode_1/puttu.shtml | url-status=dead | archive-date=2008-12-24 | work=Indian Food Made Easy |publisher=[[BBC]] | access-date=2010-08-13 }}</ref> == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ == [[File:Neettuppeddi.jpg|thumb|ᱱᱤᱴᱨᱩ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱛᱟᱞᱮ (ᱵᱚᱨᱟᱥᱩᱥ)|ᱛᱟᱞᱮ]] ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱚ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱵᱷᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾]] [[File:Puttu maker - cley.jpg|thumb|upright|ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱵᱷᱟᱯ ᱴᱩᱠᱩᱡ—ᱟᱲᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ]] [[File:Chirattuputtu.jpg|thumb|ᱪᱤᱨᱨᱟᱴᱩ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱵᱷᱟᱯ ᱴᱩᱠᱩᱡ—ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ]] ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱮᱠᱥᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Nair (Life)|first=Rajeev|title='Puttu'ing plan B in place|url=https://www.khaleejtimes.com/editorials-columns/-puttu-ing-plan-b-in-place|access-date=2020-11-20|website=Khaleej Times|language=en}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱠᱩᱴᱴᱤ''<ref>{{Cite web|title='Puttu' ing it: Kicha from Kochi in 'The Ellen DeGeneres Show'|url=https://www.onmanorama.com/food/foodie/kicha-chef-kichatube-ellen-degeneres-show-ellentube-puttu.html|access-date=2020-11-20|website=OnManorama|language=en}}</ref> ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱱ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱯ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ''ᱪᱤᱨᱟᱴᱴᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱛᱮ ᱥᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ''[[ᱤᱰᱞᱤ]]'' ᱯᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱾ == ᱮᱢᱚᱜ == ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱥᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱩᱛᱩ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱥᱮ ''ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ'' (ᱪᱟᱱᱟ) ᱩᱛᱩ, ᱟᱨ ''ᱯᱟᱯᱚᱲ'' ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱩᱞ ᱥᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ, ''ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ'' ᱩᱛᱩ, ''ᱯᱟᱭᱟᱨ'' (ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱹᱞ) ''[[ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]'' ᱥᱟᱶ ''ᱯᱟᱯᱚᱲ'', ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱮ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱞᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮ ᱟᱸᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱜᱩᱲ]], ᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮ, ''ᱯᱤᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱳᱛᱤ ᱩᱛᱩ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ''ᱥᱟᱢᱵᱳᱞ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ-'' ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2020-11-19|title=This Kerala joint serves puttu to suit your political inclinations|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/aminas-puttu-kada-in-thiruvananthapuram-serves-puttu-to-suit-your-political-inclinations-and-taste/article33132528.ece|access-date=2021-04-21|issn=0971-751X}}</ref> == ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ == ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ''ᱨᱟᱜᱤ'' (ᱠᱳᱰᱮ) ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱟᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱛᱩ ᱥᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱤᱯᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱤᱨᱟᱪᱤᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Brien |first1=Charmaine O' |title=The Penguin Food Guide to India |date=2013 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-5118-575-8 |url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&q=puttu |language=en}}</ref> ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ [[ᱢᱚᱨᱤᱥᱟᱥ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱣᱴᱳᱣ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱛᱮ ''ᱯᱩᱴᱩ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.lalitmauritius.org/dictionary.php?wrd=putu|title=Lalit|website=www.lalitmauritius.org}}</ref> ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ—ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱤᱫ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾ <gallery widths="200" heights="160"> File:Wheat puttu and banana.jpg|ᱜᱚᱦᱚᱢ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ File:Puttu with different flours.jpg|ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱚᱦᱚᱢ, ᱨᱟᱜᱤ, ᱪᱮᱢᱵᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' File:Puttu (പുട്ട്).jpg|ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱴᱴᱩ File:Puttu with Kadala.JPG|ᱪᱤᱨᱟᱴᱴᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩ </gallery> == ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ == ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱴᱴᱩᱠᱩ ᱢᱟᱱᱱ ᱥᱩᱢᱟᱱᱛᱷᱟ ᱞᱤᱞᱟᱭ'' (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ "''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱵᱷᱟᱭᱜᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨᱤᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱳᱠᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱳᱠᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱭ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱫ ᱛᱮᱭ ᱫᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱳᱠᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱪᱳᱠᱠᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ, ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱠᱥᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱤᱞᱟ'' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱴᱴᱩᱛᱷᱳᱯᱯᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2015-08-26 |title=Hundreds witness 'Puttu tiruvizha' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/hundreds-witness-puttu-tiruvizha/article7584726.ece |access-date=2023-04-13 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=2016-09-12 |title=Tale of yore re-enacted at Meenakshi temple |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/tale-of-yore-re-enacted-at-meenakshi-temple/articleshow/54284341.cms |access-date=2023-04-13 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2022-09-06 |title=Divine episode enacted on Vaigai bank |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/divine-episode-enacted-on-vaigai-bank/article65858369.ece |access-date=2023-04-13 |issn=0971-751X}}</ref> == ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ == ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱐-ᱯᱷᱩᱴ-ᱡᱤᱞᱤᱧ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱒-ᱯᱷᱩᱴ-ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱮ, ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱒᱖ ᱠᱤᱞᱳ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ''ᱯᱩᱴᱴᱩ'' ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{citation | title=Kerala's Hotel Management Students Cook Up World Record Puttu |url=http://www.evalu8.org/staticpage?page=review&siteid=9948 | work=Indiatourism | access-date=2010-10-22}}</ref> == ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ == ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ ''ᱠᱩᱭᱮ ᱯᱩᱴᱩ'', [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ''ᱯᱩᱴᱩ ᱯᱤᱨᱤᱝ'' ᱟᱨ [[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] ᱛᱮ ''ᱯᱩᱴᱳ ᱵᱩᱢᱵᱳᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫ ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="BD1"/><ref name="delmundo">{{cite book|author=Angelita M. del Mundo|editor=Harlan Walker|title =Disappearing Foods: Studies in Food and Dishes at Risk|chapter =Emerging Versions of Some Traditional Philippine Rice Food Products|publisher =Prospect Books|series =Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 1994|year =1995|page=64|isbn =9780907325628|chapter-url =https://books.google.com/books?id=XR9YIaG0kIcC&pg=PA65}}</ref> [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ, ''ᱠᱩᱭᱮ ᱯᱩᱴᱩ'' ᱫᱚ ''ᱯᱟᱱᱰᱟᱱ'' ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮ ''ᱠᱞᱮᱯᱳᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱜᱩᱞᱤ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ''ᱠᱩᱭᱮ ᱯᱩᱴᱩ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="BD1">{{cite news|title='Kue Putu' Steamed Green Cake|author=Anggara Mahendra|date=13 June 2013|publisher=Baily Daily|url=http://www.thebalidaily.com/2013-06-13/kue-putu-steamed-green-cake.html|access-date=12 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615112957/http://www.thebalidaily.com/2013-06-13/kue-putu-steamed-green-cake.html|archive-date=15 June 2015}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ, ''ᱯᱩᱴᱳ ᱵᱩᱢᱵᱳᱝ'' ᱫᱚ ''ᱯᱤᱨᱩᱨᱩᱴᱳᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sas">{{cite web |last1=Sastrillo |first1=Berna |title=The Search for the Best Puto Bumbong in Manila |url=http://www.modernfilipina.ph/lifestyle/food/best-puto-bumbong-manila |website=ModernFilipina |date=29 November 2017 |access-date=5 December 2018 |archive-date=5 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205103409/http://www.modernfilipina.ph/lifestyle/food/best-puto-bumbong-manila |url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ''ᱯᱩᱴᱳ'' ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱟᱯ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱮᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] mt7msqwvzphp3kjx9rkdcsknexjb7zu ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ 0 37740 199584 196738 2026-11-04T18:05:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199584 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event |name = ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ (Buon Natale) |logo = |image = Buon Natale 2022 participates 5.jpg |caption = |location = [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ |years_active = ᱒᱐᱑᱓ – ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ |dates = ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ–ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ |next = ᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ |genre = ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ |website = }} '''ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ''' ([[ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ"; {{langx|ml|ബോൺ നത്താലെ}}) ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱟᱨᱠᱰᱟᱭᱳᱥᱤᱥ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/buon-natale-enters-guinness-world-records/article6732404.ece|title='Buon Natale' enters Guinness World Records|date=2014-12-28|work=The Hindu|access-date=2019-12-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsable.asianetnews.com/south/the-mighty-buon-natale-procession-paints-thrissur-in-red|title=Mighty 'Buon Natale' procession paints Thrissur in red|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=en|access-date=2019-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncregister.com/daily-news/indian-parade-sets-guinness-record-with-18112-santas|title=Indian Parade Sets Guinness Record With 18,112 Santas|website=National Catholic Register|access-date=2019-12-28}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/People-in-Kerala-create-world-record-for-largest-Santa-Claus-gathering/videoshow/45667495.cms|title=People in Kerala create world record for largest Santa Claus gathering {{!}} News - Times of India Videos|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-12-28}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-gathering-of-santa-claus?fb_comment_id=843960002292757_853478721340885|title=Largest gathering of Santa Claus|website=Guinness World Records|language=en-GB|access-date=2019-12-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/buon-natale-exhibition-begins/article30355145.ece|title=Buon Natale exhibition begins|date=2019-12-20|work=The Hindu, Special Correspondent|access-date=2019-12-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱟᱨᱠᱰᱟᱭᱳᱥᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/151228/nation-current-affairs/article/santas%E2%80%99-day-out-thrissur|title=Santas' day out in Thrissur|date=2015-12-28|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2019-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|title=Santas on wheelchairs|url=https://www.thenewsminute.com/article/santas-wheelchairs-meet-kerala-men-who-spread-spirit-christmas-54843|website=www.thenewsminute.com|access-date=2019-12-28}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/5-000-santas-2-000-angels-in-biggest-xmas-pageant-113122701022_1.html|title=5,000 Santas, 2,000 angels in biggest Xmas pageant|last=IANS|date=2013-12-27|work=Business Standard India|access-date=2019-12-28}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱒,᱐᱐᱐ ᱯᱚᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/fwire/5000-santas-2000-angels-in-biggest-xmas-pageant-1310821.html|title=5,000 Santas, 2,000 angels in biggest Xmas pageant|website=Firstpost|access-date=2019-12-28}}</ref> ᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱑᱘,᱑᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <gallery widths="180"> File:Buon Natale 2019 plot 2.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱞᱚᱴ File:Buon Natale 2019, Thrissur 06.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱚ File:Buon Natale closing ceremony 2019.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱒᱐᱑᱙ </gallery> === ᱒᱐᱒᱒ === ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱣᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱤᱴᱤ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱱ ᱵᱟᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱮᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2022-12-23 |title=Buon Natale-2022 to be celebrated on December 27 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/buon-natale-2022-to-be-celebrated-on-december-27/article66298515.ece |access-date=2022-12-26 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=buon natale thrissur അണിനിരന്നത്... |url=https://www.twentyfournews.com/2022/12/27/buon-natale-thrissur.html |access-date=2022-12-27 |website=www.twentyfournews.com |archive-date=2022-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191135/https://www.twentyfournews.com/2022/12/27/buon-natale-thrissur.html |url-status=dead}}</ref> <gallery widths="180"> File:Buon Natale 2022 interactions 1.jpg|ᱡᱚᱱ ᱵᱟᱨᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ File:Buon Natale 2022 participates 1.jpg|ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ File:Buon Natale 2022 plot 4.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱯᱞᱚᱴ File:Buon Natale 2022 participates 2.jpg|ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ </gallery> === ᱒᱐᱒᱓ === ᱥᱣᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱥᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱯᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨᱠᱵᱤᱥᱚᱯ ᱢᱟᱨ ᱮᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱛᱷ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱟᱨᱜᱷᱤᱥ, ᱮᱢᱯᱤ ᱴᱤ. ᱮᱱ. ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱟᱱ, ᱟᱨ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱛᱮᱡᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-12-28 |title=More than 10,000 Santa Clauses add colour to Buon Natale celebrations at Thrissur |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/more-than-10k-santas-add-colour-to-buon-natale-celebrations/articleshow/106336716.cms |access-date=2023-12-29 |issn=0971-8257}}</ref> <gallery widths="180"> File:Buon Natale 2023 participants 19.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ File:Buon Natale 2023 participants 15.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ File:Buon Natale 2023 participants 11.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ File:Buon Natale 2023 Plot 1.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱯᱞᱚᱴ File:Buon Natale 2023 Plot 3.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱯᱞᱚᱴ </gallery> === ᱒᱐᱒᱔ === ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱟᱨᱠᱵᱤᱥᱚᱯ ᱢᱟᱨ ᱮᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱛᱷ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱨ. ᱵᱤᱱᱫᱩ, ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱟᱨᱜᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱟᱨᱠᱰᱟᱭᱳᱥᱤᱥ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2024-12-27 |title=Thrissur buzzes with festivity as Santas take over the streets |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrissur-buzzes-with-festivity-as-santas-take-over-the-streets/article69034302.ece |access-date=2025-03-13 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=ആഘോഷമൊരുക്കി ബോൺ നതാലെ; കൺനിറയെ പാപ്പാമാർ |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/thrissur/2024/12/28/christmas-celebrations-in-thrissur.html |access-date=2025-03-13 |website=ആഘോഷമൊരുക്കി ബോൺ നതാലെ; കൺനിറയെ പാപ്പാമാർ |language=ml}}</ref> <gallery widths="180"> Buon Natale Thrissur 2024 42.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ Buon Natale Thrissur 2024 8.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ Buon Natale Thrissur 2024 84.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ Buon Natale Thrissur 2024 76.jpg|ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ </gallery> === ᱒᱐᱒᱕ === ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱞᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱚᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱥᱮᱠᱷᱟᱣᱟᱛ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱨᱤ ᱟᱢᱟᱞᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱱᱠᱨᱚᱱᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱯᱷᱞᱮᱥ ᱢᱚᱵᱽᱥ, ᱴᱮᱵᱽᱞᱳ, ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱥᱠᱮᱴᱤᱝ ᱥᱟᱱᱛᱟ, ᱨᱳᱵᱚᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱟᱨ ᱰᱨᱳᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ AI-ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱱ ᱞᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ, ᱵᱩᱣᱳᱱ ᱱᱟᱛᱟᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news | date=2025-12-27 |title=Buon Natale rally turns Thrissur into a living canvas of Christmas joy |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/buon-natalerallyturnsthrissur-into-alivingcanvas-of-christmasjoy/article70444069.ece |access-date=2025-12-30 |newspaper=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=സാന്റാക്കടലായി തൃശൂരിലെ ‘ബോൺ നതാലെ’ സാന്താക്ലോസ് റാലി; അണിനിരന്നത് 15,000 പാപ്പമാർ |url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2025/12/27/thrissur-christmas-celebrations-buon-natale-santa-claus-rally.html |access-date=2025-12-30 |website=സാന്റാക്കടലായി തൃശൂരിലെ ‘ബോൺ നതാലെ’ സാന്താക്ലോസ് റാലി; അണിനിരന്നത് 15,000 പാപ്പമാർ |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2025-12-28 |title=''ഏത് മൂഡ്... സാൻ്റാ മൂഡ്...'' തൃശൂർ കളറാക്കി ബോൺ നതാലെ; അണിനിരന്നത് 15,000 പാപ്പമാർ |url=https://www.etvbharat.com/ml/videos/buon-natale-thrissur-kls25122803212 |access-date=2025-12-30 |website=ETV Bharat News |language=ml}}</ref> == ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ (Procession) == ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱣᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱟᱨᱠᱰᱟᱭᱳᱥᱤᱥ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/thousands-of-santa-clauses-descend-on-thrissur/article30415471.ece|title=Thousands of Santa Clauses descend on Thrissur|date=2019-12-27|work=The Hindu|access-date=2019-12-29}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Buon Natale, Thrissur}} *[https://thrissur.nic.in/culture-heritage/ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ] *[https://www.trichurarchdiocese.org/ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱠᱰᱟᱭᱳᱥᱤᱥ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] 3u5tsenrkjtikhj0hvcqc3eewub8q55 ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ 0 37838 199547 197018 2026-11-04T13:43:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199547 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱚᱨ | native_name = ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ | native_name_lang = ᱦᱤᱱᱫᱤ | other_name = ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱷᱟᱢ ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|16|51|N|86|44|19|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2500 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱥᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 832101 | registration_plate = JH | website = | footnotes = }} '''ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱚᱨ''' ᱥᱮ '''ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱑᱕᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Chitreshwer Village|url=http://www.baharagora.com/|publisher=baharagora.com|accessdate=7 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224174607/http://www.baharagora.com/|archivedate=24 February 2014}}</ref> == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ == ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱮᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ, ᱒᱔-ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱟᱫᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ "ᱫᱮᱥᱤ" ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱱᱤᱦᱟᱹᱛ ᱮᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ == ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ == ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱤᱵᱽ [[ᱞᱤᱝᱜᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱞᱤᱝᱜᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱ [[ᱥᱳᱢᱵᱚᱝᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] /[[ᱠᱮᱥᱚᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱚᱭᱞᱤ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱱᱫᱷᱚ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱛᱨᱤ]] ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱪᱚᱛᱩᱨᱫᱚᱥᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱧᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ "ᱢᱮᱞᱟ" ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "'''ᱟᱞᱟᱝ ᱠᱚ ᱯᱷᱚᱲᱚᱜ'''" ᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ "ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ" ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ "ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ" ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ᱾ ᱥᱤᱵᱽ ᱪᱚᱛᱩᱨᱫᱚᱥᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ (ᱳᱰᱤᱥᱟ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20260818020644/http://www.india9.com/i9show/Chitreshwar-Temple-15828.htm ᱪᱤᱛᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] ld9b2uk6805pkez6bp6inhg6kndk0ny ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ 0 37908 199549 197224 2026-11-04T13:53:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199549 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ | names = ᱪᱮᱱᱱᱟᱞᱟ | image = Chengila at District Heritage Museum, Palakkad DSC 3840 (cropped).jpg | caption = ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ | background = ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ | classification = ᱤᱰᱤᱭᱳᱯᱷᱳᱱ | hornbostel_sachs = | hornbostel_sachs_desc = | inventors = | developed = | range = | pitch = | timbre = | volume = | attack = | decay = | related = ᱜᱚᱝ | musicians = | builders = | articles = }} [[File:Pathiyur.jpeg |thumb|right|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱤᱭᱩᱨ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ]] '''ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ''', ᱥᱮ '''ᱪᱮᱱᱱᱟᱞᱟ''', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="Chengila">{{cite web|title=Chengila|url=http://www.india9.com/i9show/Chengila-44239.htm|publisher=Online Highways LLC|accessdate=2013-09-17|archive-date=2012-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529004600/http://www.india9.com/i9show/Chengila-44239.htm|url-status=dead}}</ref> == ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱨᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ == ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱟᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱛ ᱥᱟᱰᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱜᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱛᱟᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ, ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱯᱷᱚᱴᱮᱞ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name=ktourism>{{cite web |title=Traditional Music Instruments of Kathakali |url=https://www.keralatourism.org/faq/traditional-music-instruments-of-kathakali |website=Kerala Tourism |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=1 August 2026}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ == ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ <ref name="Cennala">{{cite web|last=Manu|first=Meera|title=Rustic Rhapsody|url=http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article326487.ece?service=print|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002044318/http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article326487.ece?service=print|url-status=dead|archive-date=October 2, 2013|publisher=The New Indian Express|accessdate=2013-09-17}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱢᱢᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Kathalki Dance">{{cite web|title=Kathalki Dance|url=http://www.keralahistory.ac.in/musicofkerala.htm|publisher=Keralahistory|accessdate=2013-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002171142/http://www.keralahistory.ac.in/musicofkerala.htm|archive-date=2013-10-02|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱠᱤᱰᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ, ᱢᱟᱫᱽᱫᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾<ref name=ktourism/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱤᱭᱳᱯᱷᱳᱱ ᱠᱚ]] g76l3ym1eiuyzjrsbbj4biy6uov5ut6 ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ 0 37922 199539 199114 2026-11-04T13:14:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199539 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱭ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱚᱢᱨᱚ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ]] == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ हुडुक्कः (ᱦᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱦ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮ, ᱦᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱦᱩᱰᱩᱠ'' ᱥᱟᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ हुडुक् इति शब्देन कायति शब्दायते इति (ᱦᱩᱰᱩᱠ ᱤᱛᱤ ᱥᱟᱵᱫᱮᱱᱟ ᱠᱟᱭᱟᱛᱤ ᱥᱟᱵᱫᱟᱭᱟᱛᱮ ᱤᱛᱤ)᱾<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> == ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ == [[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ]] ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱣᱟᱨ ᱜᱽᱞᱟᱥ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱤᱸᱪ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱤᱸᱪ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129192716/http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱸᱠᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="Milapfest" /> ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱯ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱠᱚ ᱴᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="Milapfest" /> ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱱᱮᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱡᱳᱱᱮᱱᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱭᱟ᱾ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ᱾ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Nathalaya" /> ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="India 9" /> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱠᱩᱥᱤ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ''ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱠᱳᱴᱴᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱨᱩᱭᱟᱠᱚ᱾<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 August 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140829144549/http://chendamelam.net/udukkupattu.html | url-status=dead}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱯᱷᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref> == ᱨᱩ ᱦᱚᱨᱟ == ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱟᱭᱡᱚᱱᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱫᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="India 9" /> ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱟᱹᱢ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱫᱚᱠᱚ ᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜᱟ᱾<ref name="India 9"/> ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Nathalaya" /> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚ == * ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱯᱩᱥᱟᱨᱤ<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> * ᱠᱟᱨᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱞ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ | title='Udukku' - Played by Mr. M. Thanigasalam, Katcovalam, Point-Pedro, Sri Lanka. | publisher=YouTube | date=26 February 2012 | access-date=18 November 2014}} * {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU | title=Udukku performance | publisher=YouTube | work=Video | date=10 September 2011 | access-date=18 November 2014}} * {{cite web | url=http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w | title=Folk song of Kerala - Udukku Kotti Pattu | publisher=You Repeat | work=Video | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129094936/http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w | url-status=dead }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] 1vrdlvsxhpge5yg49oadgipf9yqtgl1 ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ 4 38237 199596 198926 2026-11-05T02:16:58Z Bijendra Hansda Purudhul 346 199596 wikitext text/x-wiki {{ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ}}{{WAM |header = ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖<div style="marginK-right:1em; float:right;">[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|300px|center]]</div> |subheader = '''ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ''' ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 0᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓0 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱰᱤᱴᱟᱛᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤᱠᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢᱠᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ᱱᱤᱭᱟᱹᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱰᱤᱴᱟᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ '''ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ''' ᱚᱱᱚᱞᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱩᱯᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱵᱮᱜᱟᱨ - ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ''ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱟᱢᱵᱮᱥᱰᱟᱨ (ambassador)'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱳ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ |body = ==ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ== ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞᱢᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[:w:List of sovereign states and dependent territories in Asia|ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱞᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱐ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱓᱐᱐ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾''' <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱢᱮ|url={{fullurl:Wikipedia:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖/ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ}} |class=mw-ui-progressive}} </div> '''ᱫᱷᱮᱭᱟᱱᱢᱮ:''' * ᱥᱟᱛᱟᱢ/ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱪᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾ * ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ * ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ * ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ [[m:Wikipedia Asian Month/QA|ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱞᱤᱱ]] ᱠᱟᱛᱮᱢ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ== <center>ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ ᱾</center> <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ|url=https://sat.wikipedia.org/w/index.php?title=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ%3Aᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ_ᱮᱥᱤᱭᱳ_ᱪᱟᱸᱫᱚ_᱒᱐᱒᱖%2Fᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ#/editor/0 |class=mw-ui-progressive}} </div> {{Hidden|ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ| {{/ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ}}}} == ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱰ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱟᱢᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ''' ᱵᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ ᱴᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Wikipedia:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖/ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ|ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾ <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ᱟᱢᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat|class=mw-ui-progressive}} </div> == ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ == * [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] == ᱡᱩᱨᱤ ᱠᱚ == * [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] == ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ == * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖]] |footer = == ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{flatlist| * [[m:Wikipedia Asian Month|ᱢᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] * [[m:Wikipedia Asian Month/Onsite edit-a-thon|ᱚᱱᱥᱟᱭᱤᱴ ᱮᱰᱤᱴᱟᱛᱷᱚᱱ]] * [[m:Wikipedia Asian Month/QA|ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱩ]] }} === ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ === [[File:Wikimedia-logo black.svg|40px|left|alt=|link=]] {{flatlist| * [[:m:Wikimedia Taiwan|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]] * [[:m:Wikimedia Indonesia|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] * [[:m:Wikimedians in Kansai|ᱠᱟᱱᱥᱟᱭ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] * [[:m:Hablon User Group|ᱦᱟᱵᱽᱞᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Hong Kong|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]] * [[Wikimedia Bangladesh|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] * [[:m:Wikimedians of Nepal|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Sri Lanka|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ]] * [[:m:Odia Wikimedians User Group|ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ]] * [[:m:Punjabi Wikimedians User Group|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ]] * [[:m:PhilWiki Community|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ]] * [[:m:Wikimedians of Korea User Group|ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Iranian Wikimedians User Group|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedians of the Levant|ᱞᱮᱣᱟᱱᱛ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Azerbaijani Wikimedians User Group|ᱟᱡᱟᱨᱵᱮᱭᱡᱟᱱᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedians in Thailand|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱱᱥ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Turkey|ᱴᱟᱨᱠᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Malaysia|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Vietnam Wikimedians User Group|ᱣᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:West Bengal Wikimedians|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] * [[:m:Wikipedia Asian Month User Group|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Maithili Wikimedians User Group|ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedians of Santali Language User Group|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] }} {{clear}} }} {{ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ‎]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] 046tx2l8o7s30g5iwbaau4wyz0yl5f1 199597 199596 2026-11-05T02:18:25Z Bijendra Hansda Purudhul 346 199597 wikitext text/x-wiki {{ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ}}{{WAM |header = ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖<div style="marginK-right:1em; float:right;">[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|300px|center]]</div> |subheader = '''ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ''' ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 0᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓0 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱰᱤᱴᱟᱛᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤᱠᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢᱠᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ᱱᱤᱭᱟᱹᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱰᱤᱴᱟᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ '''ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ''' ᱚᱱᱚᱞᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱩᱯᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱵᱮᱜᱟᱨ - ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ''ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱟᱢᱵᱮᱥᱰᱟᱨ (ambassador)'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱳ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ |body = ==ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ== ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞᱢᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[:w:List of sovereign states and dependent territories in Asia|ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱞᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱐ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱓᱐᱐ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾''' <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱢᱮ|url={{fullurl:Wikipedia:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖/ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ}} |class=mw-ui-progressive}} </div> '''ᱫᱷᱮᱭᱟᱱᱢᱮ:''' * ᱥᱟᱛᱟᱢ/ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱪᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾ * ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ * ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ * ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ [[m:Wikipedia Asian Month/QA|ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱞᱤᱱ]] ᱠᱟᱛᱮᱢ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ== <center>ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ ᱾</center> <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ|url=https://sat.wikipedia.org/w/index.php?title=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ%3Aᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ_ᱮᱥᱤᱭᱳ_ᱪᱟᱸᱫᱚ_᱒᱐᱒᱖%2Fᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ#/editor/0 |class=mw-ui-progressive}} </div> {{Hidden|ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ| {{/ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ}}}} == ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱰ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱟᱢᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ''' ᱵᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ ᱴᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Wikipedia:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖/ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ|ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾ <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ᱟᱢᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat|class=mw-ui-progressive}} </div> == ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ == * [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] == ᱡᱩᱨᱤ ᱠᱚ == * [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] == ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ == * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐]] * [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙]] |footer = == ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{flatlist| * [[m:Wikipedia Asian Month|ᱢᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] * [[m:Wikipedia Asian Month/Onsite edit-a-thon|ᱚᱱᱥᱟᱭᱤᱴ ᱮᱰᱤᱴᱟᱛᱷᱚᱱ]] * [[m:Wikipedia Asian Month/QA|ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱩ]] }} === ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ === [[File:Wikimedia-logo black.svg|40px|left|alt=|link=]] {{flatlist| * [[:m:Wikimedia Taiwan|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]] * [[:m:Wikimedia Indonesia|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] * [[:m:Wikimedians in Kansai|ᱠᱟᱱᱥᱟᱭ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] * [[:m:Hablon User Group|ᱦᱟᱵᱽᱞᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Hong Kong|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]] * [[Wikimedia Bangladesh|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] * [[:m:Wikimedians of Nepal|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Sri Lanka|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ]] * [[:m:Odia Wikimedians User Group|ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ]] * [[:m:Punjabi Wikimedians User Group|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ]] * [[:m:PhilWiki Community|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ]] * [[:m:Wikimedians of Korea User Group|ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Iranian Wikimedians User Group|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedians of the Levant|ᱞᱮᱣᱟᱱᱛ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Azerbaijani Wikimedians User Group|ᱟᱡᱟᱨᱵᱮᱭᱡᱟᱱᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedians in Thailand|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱱᱥ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Turkey|ᱴᱟᱨᱠᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedia Community User Group Malaysia|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Vietnam Wikimedians User Group|ᱣᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:West Bengal Wikimedians|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]] * [[:m:Wikipedia Asian Month User Group|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Maithili Wikimedians User Group|ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[:m:Wikimedians of Santali Language User Group|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] }} {{clear}} }} {{ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ‎]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] o9f4844n9hudx0okb7cveqc5u3jzs2o ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ 0 38295 199572 199222 2026-11-04T17:02:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199572 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ | image = | caption = | birth_place = ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱹᱨᱤ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ | awards =[[ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱵᱤᱥᱢᱤᱞᱞᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱒᱕) }} '''ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ''' (Babita Hembram) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱳᱠ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news |title=Santhali Folk Artist Babita Hembram Wins Bismillah Khan Yuva Puraskar |url=https://theresearchers.in/santhali-folk-artist-babita-hembram-wins-bismillah-khan-yuva-puraskar/ |publisher=The Researchers |date=11 June 2026 |language=en}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱲᱚᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ "ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱵᱤᱥᱢᱤᱞᱞᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ" ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=चंदनकियारी के बेटी ने गढ़ दिया मिसाल, बबीता हेम्ब्रम को मिलेगा बिस्मिलाह खां युवा पुरस्कार |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/bokaro/babita-hembrom-of-chandankiyari-will-get-bismillah-khan-yuva-puraskar |publisher=Prabhat Khabar |date=11 June 2026 |language=hi}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=2 from state get Sangeet Natak Akademi awards |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/2-from-state-get-sangeet-natak-akademi-awards/articleshow/110904037.cms |publisher=The Times of India |date=11 June 2026 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱡᱚᱝ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱩᱜ-ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱨᱮᱰ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱛᱚᱵᱽᱭᱚ ᱯᱚᱛᱷ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=गणतंत्र दिवस पर दिल्ली में लोककला का रंग बिखेरेंगे झारखंड के कलाकार |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/bokaro/republic-day-2025-artists-from-jharkhand-will-perform-folk-art-in-delhi-on-republic-day-kartavya-path |publisher=Prabhat Khabar |date=26 January 2025 |language=hi}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * '''ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱵᱤᱥᱢᱤᱞᱞᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱒᱕)''': ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite press release |title=Sangeet Natak Akademi National Academy of Music, Dance and Drama New Delhi: List of Selected Artists for Ustad Bismillah Khan Yuva Puraskar 2024 & 2025 |publisher=Sangeet Natak Akademi, Ministry of Culture, Govt. of India |date=10 June 2026 |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://sangeetnatak.gov.in/ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱵᱤᱥᱢᱤᱞᱞᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]] kacajeekgpgevgw5ieg3xr9zo9bqodb ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ 0 38321 199530 199339 2026-11-04T12:03:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199530 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ|ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ]] | image = Rajesh Khullar and Rajeev Topno (EDS12).jpg | caption = ᱳᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱩᱞᱞᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱴᱳᱯᱱᱳ | image_size = 310x250px | office1 = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]] ᱨᱮᱱ [[Senior Advisor|ᱥᱮᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ]] | 1blankname1 = ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | 1namedata1 = [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱩᱞᱞᱟᱨ]] | predecessor1 = [[ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱢᱤᱛᱛᱚᱞ]] | successor1 = ᱱᱤᱠᱩᱸᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ | term_start1 = ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱐ | term_end1 = ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ | office2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[Private secretary|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ)]] | prime_minister2 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] | successor2 = [[ᱦᱟᱨᱫᱤᱠ ᱥᱟᱦ]] | term_start2 = ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ | term_end2 = ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱐ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|05|28}} | birth_place = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | education = (ᱵᱤ.ᱮ) [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]<br>[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ|ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ]], ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱴ }} '''ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱔, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱙᱙᱖ ᱵᱮᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ (ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ) ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱣᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Rajiv Topno appointed Modi's private secretary|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Rajiv-Topno-appointed-Modis-private-secretary/articleshow/36780122.cms|accessdate=7 July 2014|work=The Times of India|date=19 June 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Rajeev Topno, private secretary to PM Modi, gets World Bank assignment|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-s-key-aide-rajeev-topno-gets-world-bank-assignment/story-Lh6aBrMQvZOze0vgkGpaeL.html|accessdate=21 July 2024|work=Hindustan Times|date=4 June 2020}}</ref><ref name="info">{{cite web|title=Executive Record Sheet Generator (IAS Officers|url=http://persmin.nic.in/ersheet/MultipleERS.asp?HiddenStr=01GJ028900|website=persmin.nic.in|accessdate=7 July 2014|archive-date=4 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004092025/http://persmin.nic.in/ersheet/MultipleERS.asp?HiddenStr=01GJ028900|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Indian Administrative Service|url=http://gad.gujarat.gov.in/Personnel/DisplayIAS.htm|website=gujarat.gov.in|accessdate=7 July 2014|archive-date=7 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707180242/http://gad.gujarat.gov.in/personnel/displayias.htm|url-status=dead}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱴᱳᱯᱱᱳ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱫᱤᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱩᱪ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="info" /> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news|title=Rajeev Topno private secretary to Modi|url=https://www.thehindu.com/news/national/rajeev-topno-private-secretary-to-modi/article6127407.ece|access-date=12 October 2014|agency=The Hindi|date=19 July 2014}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱟᱹᱭ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱣᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ]] bo5qwgd0bigjzhope7ze5u1yzgyjb76 ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38339 199592 199525 2026-11-04T21:11:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199592 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]] | caption = | address = [[ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ, ᱪᱩᱨᱩ|ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ]], [[ᱪᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|28.067174|74.626076|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | line = [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | connections = | elevation = {{convert|313|m|ft}} | structure = ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱓ | depth = | levels = | tracks = ᱕ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | cyclepark = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified_date = | accessible = | code = {{Indian railway code | code = RTGH | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ}} }} | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = | pushpin_map = India#India Rajasthan | pushpin_label = ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 }} '''ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''RTGH''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ '''[[ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ, ᱪᱩᱨᱩ|ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ]]''' ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/arrivals/ratangarh-junction-rtgh/1237| title=RTGH/Ratangarh Junction| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.yatra.com/indian-railways/ratangarh-jn-rtgh-railway-station| title=RTGH/Ratangarh Junction:Timetable| website=Yatra}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=RTGH| title=RTGH:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018, Division : Bikaner| website=Raildrishti| access-date=2026-11-04| archive-date=2024-07-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20240726074025/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=RTGH| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/rajasthan/churu/news/ludhiana-churu-passenger-handed-over-a-memorandum-demanding-to-increase-train-train-to-ratangarh-035133-3470790.html|title=लुधियाना-चूरू पैसेंजर ट्रेन को रतनगढ़ तक बढ़ाने की मांग का ज्ञापन सौंपा|website=Bhaskar}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/haryana/hisar-rail-service-for-delhi-and-rameshwaram-dham-soon-after-getting-gurujram-from-hisar-17524084.html|title=हिसार से गुरुग्राम होकर दिल्ली और रामेश्वरम धाम के लिए रेल सेवा जल्द|website=Jagran}}</ref> ==ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ== ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱚᱛᱚᱱᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: * [[ᱵᱟᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ-ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱞᱟᱥᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱚᱴᱷᱤ-ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱟᱱᱴᱭᱳᱫᱟᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ-ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱡᱚᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] 12sooybdqvq0y6xpmytu1pycque91oy ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ 0 38340 199542 2026-11-04T13:30:30Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br>ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ | color = 0066CC | logo = | logo_width = | image = Gonda junction Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱡ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199542 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br>ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ | color = 0066CC | logo = | logo_width = | image = Gonda junction Railway station.jpg | image_width = | caption = [[ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣᱼᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | start = {{stnlnk|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱷ}} | end = {{stnlnk|ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} | stations = | routes = | daily_ridership = | open = ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱕ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = | tracklength = {{convert|277|km|mi|0|abbr=on}} | tracks = ᱒ | gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | old_gauge = | minradius = | racksystem = | electrification = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | speed = ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ | elevation = | website = | map = {{ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} | map_state = collapsed }} '''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱟᱰᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 'ᱵᱤ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱠᱞᱟᱥ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱗᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.irfca.org/faq/faq-pway.html irfca.org], Retrieved 17 May 2019</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ]], [[ᱜᱳᱱᱰᱟ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱜᱳᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱦᱨᱟᱢᱜᱷᱟᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱣᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱡᱟᱨᱣᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱠᱟᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱠᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ner>{{cite web |url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.36650|title= Indian Railways history |access-date=2012-11-06 }}</ref> ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱡᱚᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱳᱫᱷ ᱛᱤᱨᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱨᱤᱥᱰᱤᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ: ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱢᱚᱥᱨᱟᱠ-ᱛᱷᱟᱣᱮ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱫᱽ ᱛᱤᱨᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://ner.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,1,283 North Eastern Railway], Retrieved 17 May 2019</ref> ==ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱵᱟᱥᱛᱤ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱗᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://indiarailinfo.com/search/906/0/539 indiarailinfo.com], Retrieved 17 May 2019</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://indiarailinfo.com/search/909/0/458 indiarailinfo.com], Retrieved 17 May 2019</ref> ==ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱡᱚᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=145630 pib.nic.in], Retrieved on 17 May 2019.</ref> ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱛᱤ (ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱯᱤᱞᱵᱟᱥᱛᱩ (ᱱᱮᱯᱟᱞ) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2021}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱘᱕ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] a1ug4nfenfkkul63wekk6dvy31l821y 199591 199542 2026-11-04T19:25:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 199591 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br>ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ | color = 0066CC | logo = | logo_width = | image = Gonda junction Railway station.jpg | image_width = | caption = [[ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣᱼᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | start = {{stnlnk|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱷ}} | end = {{stnlnk|ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} | stations = | routes = | daily_ridership = | open = ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱕ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = | tracklength = {{convert|277|km|mi|0|abbr=on}} | tracks = ᱒ | gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | old_gauge = | minradius = | racksystem = | electrification = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | speed = ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ | elevation = | website = | map = {{ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} | map_state = collapsed }} '''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱟᱰᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 'ᱵᱤ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱠᱞᱟᱥ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱗᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.irfca.org/faq/faq-pway.html irfca.org], Retrieved 17 May 2019</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ]], [[ᱜᱳᱱᱰᱟ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱜᱳᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱦᱨᱟᱢᱜᱷᱟᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱣᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱡᱟᱨᱣᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱠᱟᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱠᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ner>{{cite web |url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.36650|title= Indian Railways history |access-date=2012-11-06 }}</ref> ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱡᱚᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱳᱫᱷ ᱛᱤᱨᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱨᱤᱥᱰᱤᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ: ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱢᱚᱥᱨᱟᱠ-ᱛᱷᱟᱣᱮ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱫᱽ ᱛᱤᱨᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://ner.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,1,283 North Eastern Railway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240913085039/https://ner.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,1,283 |date=2024-09-13 }}, Retrieved 17 May 2019</ref> ==ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱵᱟᱥᱛᱤ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱗᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://indiarailinfo.com/search/906/0/539 indiarailinfo.com], Retrieved 17 May 2019</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://indiarailinfo.com/search/909/0/458 indiarailinfo.com], Retrieved 17 May 2019</ref> ==ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱡᱚᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=145630 pib.nic.in], Retrieved on 17 May 2019.</ref> ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱛᱤ (ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱯᱤᱞᱵᱟᱥᱛᱩ (ᱱᱮᱯᱟᱞ) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2021}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱘᱕ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] l49voy64wgzato45nbt45ficzim6j76 ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱤᱥᱴ 0 38341 199604 2026-11-05T03:09:29Z AlbetusTudu 1096 "'''ᱡᱮᱢᱥ ᱮᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ''ᱡᱤᱢᱤ'' ᱰᱚᱱᱟᱞᱰᱥᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱺ ᱗ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱘) ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱤᱥᱴ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱭᱩᱣᱴᱩᱵᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199604 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱮᱢᱥ ᱮᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ''ᱡᱤᱢᱤ'' ᱰᱚᱱᱟᱞᱰᱥᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱺ ᱗ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱘) ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱤᱥᱴ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱭᱩᱣᱴᱩᱵᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ [[ᱤᱭᱩᱣᱴᱤᱭᱩᱵ]] ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱵᱠᱨᱟᱭᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱭᱩᱣᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱤᱭᱩᱣᱴᱤᱭᱩᱵ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ᱾ 65dk8bmn2stuxaehd1epw7au1rp2l7i ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ 0 38342 199605 2026-11-05T10:31:23Z MT731 2184 "{{Short description|ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱫᱷᱩᱨᱤ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199605 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱫᱷᱩᱨᱤ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = Dhurii.jpg | image_width = 300 | caption = [[ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ | type = | system = ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | start = {{stnlnk|ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ}} | end = {{stnlnk|ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ}} | stations = | routes = | daily_ridership = | open = ᱑᱙᱐᱑ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = | tracklength = {{convert|129|km|mi|0|abbr=on}} | tracks = ᱑ (ᱮᱠᱷᱞᱟ) | gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ | old_gauge = | minradius = | racksystem = | electrification = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | speed = {{cvt|110|km/h}} | elevation = ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ {{convert|248|m|ft|0|abbr=on}}, ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ {{convert|225|m|ft|0|abbr=on}} | website = | map = {{ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} | map_state = collapsed }} '''ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱫᱷᱩᱨᱤ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ {{stnlnk|ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ}} ᱟᱨ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ {{stnlnk|ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱟᱞᱮᱨᱠᱳᱴᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱫᱷᱩᱨᱤ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url= https://books.google.com/books?id=6n7vV0eiS3YC&q=Jakhal-Ludhiana+line+Punjab+revenue&pg=PA220 |title= Haryana: Past and Present| page=220| first= Suresh K|last=Sharma|date= February 2006|publisher= Mittal Publications| location=New Delhi| isbn = 81-8324-046-1 | access-date=26 February 2014| via=Google Books}}</ref> ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= http://punjabrevenue.nic.in/gaz_sang9.htm#ch7c|title= Chapter VII – Communications|access-date= 26 February 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20160304083351/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_sang9.htm#ch7c|archive-date= 4 March 2016|url-status= dead}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ {{stnlnk|ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ== ᱡᱷᱟᱠᱷᱟᱞ-ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱞ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=16 July 2020|title=Northern Railway completes electrification work on 130 km line in Punjab, Haryana|work=[[The New Indian Express]]|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jul/16/northern-railway-completes-electrification-work-on-130-km-line-in-punjab-haryana-2170697.html|access-date=27 August 2020}}</ref> ==ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱥᱚᱝᱨᱩᱨ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="hindutantimes">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/patiala/railways-to-conduct-feasibility-survey-to-provide-connectivity-to-five-takhts/article1-1152531.aspx|title=Railways to conduct feasibility survey to provide connectivity to five Takhts|publisher=The Hindustan Times, 17 November 2013|access-date=26 February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314022359/http://www.hindustantimes.com/punjab/patiala/railways-to-conduct-feasibility-survey-to-provide-connectivity-to-five-takhts/article1-1152531.aspx|archive-date=14 March 2014|df=dmy-all}}</ref> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱜᱽᱨᱟᱱᱤᱜᱮᱥᱚᱱ== ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= http://wiki.fibis.org/index.php/Southern_Punjab_Railway|title= Southern Punjab Railway | publisher= fibis | access-date=26 February 2014}}</ref> ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=8v-zRmScc0MC&q=Eastern+Punjab+Railway&pg=PA136 |title=Management of Indian Railways, 1989|isbn= 81-7099-183-8| work=Readings in Indian Railway Finance by KB Verma|page=136|last=SM Imamul Haque|year=1989| publisher= Mittal Publications, A 1/8 Mohan Garden, New Delhi 110059| access-date = 26 February 2014}}</ref> ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ, ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography&nbsp;– Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 26 February 2014}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://indiarailinfo.com/arrivals/ludhiana-junction-ldh/342 ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ] *[http://indiarailinfo.com/arrivals/jakhal-junction-jhl/678 ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ] *[http://indiarailinfo.com/search/ludhiana-ldh-to-jakhal-jhl/342/0/678 ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ ᱜᱮᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] iw0mqurtbrx63or8yjufpl04l3sx8a6