ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 138 199709 198227 2026-11-08T00:57:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199709 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱜᱨᱤᱠ | image = [[File:Homer British Museum.jpg|thumb|upright=0.8|Idealised portrayal of [[ᱦᱚᱢᱤᱨ]]]] | nativename = {{lang|el|ελληνικά}} | pronunciation = {{IPA-el|eliniˈka|}} | ethnicity = Greeks | region = [[ᱜᱨᱤᱠ]]<br>[[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]]<br>[[ᱟᱱᱟᱛᱳᱞᱳᱭᱟ]]<br>[[ᱵᱚᱞᱠᱟᱱ]]<br>[[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱰᱟ|ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱟᱨᱮ<br>[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]]<br>[[ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ]] | speakers = ᱑᱓.᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = | ref = e18 | refname = Greek<!--name as shown at Ethnologue reference--> | familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | fam2 = [[ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ]] | ancestor = [[ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱜᱽᱨᱤᱠ]] | dia1 = [[:en:Ancient Greek dialects|ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | dia2 = [[:en:Varieties of Modern Greek|ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | stand1 = | script = {{ublist|[[ᱜᱨᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]}} | iso1 = el | iso2b = gre | iso2t = ell | lc1 = ell | ld1 = [[ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱜᱨᱤᱠ]]<!-- main ISO 639-3 code, list first --> | lc2 = grc | ld2 = [[ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱜᱨᱤᱠ]] | lc3 = cpg | ld3 = {{nowrap|[[Cappadocian Greek]]}} | lc4 = gmy | ld4 = [[Mycenaean Greek]] | lc5 = pnt | ld5 = [[Pontic Greek|Pontic]] | lc6 = tsd | ld6 = [[Tsakonian language|Tsakonian]] | lc7 = yej | ld7 = [[Yevanic]] | glotto = gree1276 | glottorefname = Greek<!--name as shown at Glottolog reference--> | lingua = {{ublist|class=nowrap |56-AAA-a |56-AAA-aa {{small|to}} -am {{small|(varieties)}} }} | map = | mapcaption = | notice = IPA }} '''ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚ-ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱥ (ᱦᱮᱞᱞᱟᱥ) ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱨᱳᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ''ᱮᱞᱤᱱᱤᱠᱟ'' (Ελληνικά) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱶᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱚ-ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱛᱮ ᱓᱔᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>cite web|title=Greek language|work=[[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[:en:Encyclopædia Britannica, Inc.|Encyclopædia Britannica, Inc.]]|accessdate=29 April 2014|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/244595/Greek-language</ref> ᱱᱩᱠᱩᱶᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤ (Linear B) ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱨᱤ (Cypriot syllabary) ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/59712402|title=A history of the Greek language : from its origins to the present|last=1922-|first=Adrados, Francisco Rodríguez,|date=2005|publisher=Brill|isbn=9789004128354|location=Leiden|oclc=59712402</ref> [[File:Proto Greek Area reconstruction.png|thumb|[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]-speaking area according to linguist [[Vladimir I. Georgiev]]]] ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ [[ᱵᱟᱞᱠᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱻᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱥᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔᱕᱐ ᱟᱨ ᱑᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ,<ref>cite web|title=Ancient Tablet Found: Oldest Readable Writing in Europe|publisher=[[:en:National Geographic Society]]|date=30 March 2011|accessdate=22 November 2013|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/03/110330-oldest-writing-europe-tablet-greece-science-mycenae-greek {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110401192141/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/03/110330-oldest-writing-europe-tablet-greece-science-mycenae-greek/ |date=2011-04-01 }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱮ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱚ-ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱚᱱᱟᱛᱮᱞᱤᱭᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱷᱟᱯᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ == [[File:A27 Motorway, Greece - Section Kozani-Ptolemaida - Kozani-North interchange (A2) - 02.jpg|thumb|ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱᱵᱚᱨᱰ]] ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱚ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html|title {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516000000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html%7Ctitle |date=2018-05-16 }}=Greece|work=[[:en:The World Factbook|The World Factbook]]|publisher=[[:en:Central Intelligence Agency|Central Intelligence Agency]]|accessdate=23 January 2010</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱯᱨᱳᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=GreekCyprus>cite web|title=The Constitution of Cyprus, App. D., Part 1, Art. 3 |deadurl=yes |url=http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/302578ad62e1ea3ac2256fd5003b61d4?OpenDocument&ExpandSection=3&Click=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120407035710/http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/302578ad62e1ea3ac2256fd5003b61d4?OpenDocument&ExpandSection=3&Click=|archivedate=7{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} April 2012 | states that ''The official languages of the Republic are Greek and Turkish''. However, the official status of Turkish is only nominal in the Greek-dominated Republic of Cyprus; in practice, outside Turkish-dominated [:en:Northern Cyprus|Northern Cyprus]], Turkish is little used; see A. Arvaniti (2006): Erasure as a Means of Maintaining Diglossia in Cyprus, ''San Diego Linguistics Papers'' 2: pp. 25–38, page 27.</ref> ᱜᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱨᱳᱥ ᱫᱚ [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ]] (European Union) ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫᱤᱭᱟ (member) ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱤᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="European Union">cite web|title=The EU at a Glance – Languages in the EU|url=http://europa.eu/abc/european_countries/languages/index_en.htm|work=[[:en:Europa (web portal)|Europa]]|publisher=[[:en:European Union|European Union]]|accessdate=30 July 2010</ref> ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱞᱵᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱩᱠᱟᱨᱮᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱻᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱞ ᱟᱠᱷᱚᱨ== ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤ]] (Linear B), [[ᱥᱤᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱨᱤ]] (Cypriot syllabary) ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ, ᱢᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ=== ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱱᱤᱠᱟᱞ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] (Phoenician alphabet) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠᱤ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱪᱤᱠᱤ (upper-case letters) ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱤᱠᱤ (lower-case letters) ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱮᱰᱤᱵᱷᱟᱞ ᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱥᱻᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱶ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱜᱨᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱶᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱢᱟ (ς) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="33" | [[:en:upper case|ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱷᱚᱨ]] |- |[[:en:Alpha|Α]]||[[:en:Beta|Β]]||[[:en:Gamma|Γ]]||[[:en:Delta (letter)|Δ]]||[[:en:Epsilon|Ε]]||[[:en:Zeta|Ζ]]||[[:en:Eta|Η]]||[[:en:Theta|Θ]]||[[:en:Iota|Ι]]||[[:en:Kappa|Κ]]||[[:en:Lambda|Λ]]||[[:en:Mu (letter)|Μ]]||[[:en:Nu (letter)|Ν]]||[[:en:Xi (letter)|Ξ]]||[[:en:Omicron|Ο]]||[[:en:Pi (letter)|Π]]||[[:en:Rho|Ρ]]||[[:en:Sigma|Σ]]||[[:en:Tau|Τ]]||[[:en:Upsilon|Υ]]||[[:en:Phi|Φ]]||[[:en:Chi (letter)|Χ]]||[[:en:Psi (letter)|Ψ]]||[[:en:Omega|Ω]] |- ! colspan="33" | [[:en:lower case|ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱠᱷᱚᱨ]] |- |α||β||γ||δ||ε||ζ||η||θ||ι||κ||λ||μ||ν||ξ||ο||π||ρ||σ<br>ς||τ||υ||φ||χ||ψ||ω |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.bartleby.com/65/gr/Greeklan.html Greek Language], Columbia Electronic Encyclopedia. * [http://greeklinguistics.com The Greek Language and Linguistics Gateway], useful information on the history of the Greek language, application of modern Linguistics to the study of Greek, and tools for learning Greek. * Aristotle University of Thessaloniki, [http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html The Greek Language Portal], a portal for Greek language and linguistic education. * [http://www.perseus.tufts.edu/ The Perseus Project] has many useful pages for the study of classical languages and literatures, including dictionaries. * [http://socrates.berkeley.edu/~ancgreek/ancient_greek_start.html Ancient Greek Tutorials], Berkeley Language Center of the University of California, Berkeley [[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] bywytm22trh34jnt0ubpb18z0v7bxgu ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ 0 147 199725 184741 2026-11-08T01:26:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199725 wikitext text/x-wiki [[File:Jackfruit hanging.JPG|thumb|ᱜᱷᱟᱱᱴᱷᱟᱲ]] '''ᱜᱷᱟᱱᱴᱷᱟᱲ''' ᱥᱮ '''ᱠᱷᱟᱱᱴᱟᱲ''' (Artocarpus heterophyllus) ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.civilsocietyonline.com/Archive/aug10/aug101.asp |access-date=2018-03-17 |archive-date=2013-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320161054/http://www.civilsocietyonline.com/Archive/aug10/aug101.asp |url-status=dead}}</ref> , ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ <ref>{{cite book |last=Boning |first=Charles R. |title=Florida's Best Fruiting Plants: Native and Exotic Trees, Shrubs, and Vines |date=2006 |publisher=Pineapple Press, Inc. |isbn=9781683342748 |location=Sarasota, Florida |page=107 |ol=34685199M}}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Jackfruit, Breadfruit & Relatives |url=http://knowandenjoytropicalfruit.com/chapters/jackfruit-and-breadfruit-relatives/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614012537/http://knowandenjoytropicalfruit.com/chapters/jackfruit-and-breadfruit-relatives/ |archive-date=2012-06-14 |access-date=2025-12-15 |website=knowandenjoytropicalfruit.com |language=en |url-status=live }}</ref>᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚ, ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱙᱐ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ <ref>{{Cite web |url=http://www.crfg.org/pubs/ff/jackfruit.html |title=JACKFRUIT |access-date=2018-03-17 |archive-date=2014-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116030454/http://www.crfg.org/pubs/ff/jackfruit.html |url-status=dead }}</ref> ᱾ ==ᱟᱨᱡᱟᱣ== [[File:Jackfruit Bangladesh (3).JPG|thumb|right|180px|Developing jackfruit in Bangladesh]] [[File:ପଣସ କଠା.jpg|thumb|right|180px|ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱚ ᱥᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱞᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱚᱞᱚᱣᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱢᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱨᱜᱩᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱮᱫ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ ᱛᱩᱬᱩᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱡᱚ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱚᱢᱵᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱦᱟᱥᱟ== ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱦᱚᱱᱵᱟᱹᱲᱛᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱝ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱝ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱩᱞᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱮᱦᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱢ ᱥᱟᱵ ᱚᱪᱚᱣᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱭ ᱜᱩᱡᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱝ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱝ ᱚᱢᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜ-ᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱠᱷᱚᱛ== ==ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚ ᱧᱩᱨ== ==ᱡᱚ ᱧᱟᱢ== ᱡᱟᱝ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱗/᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟᱝ ᱡᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱩᱞᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱕/᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱡᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚ ᱜᱟᱱ ᱡᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ== [[File:ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱵᱚᱜᱚᱡ.webm|thumb|ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱵᱚᱜᱚᱡ]] ==ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱛᱮ ᱡᱚᱢ== <gallery> File:Gudeg full set.jpg|''[[Gudeg]]'' (left), the unripe jackfruit curry in reddish color acquired from teak leaf, a specialty of [[Yogyakarta]] in Java. File:Langkajf.JPG|''Ginataang langka'', jackfruit cooked in coconut milk. File:Green Jackfruit & Potato Curry - Kolkata 2011-02-11 1000.JPG|Green jackfruit and potato curry, [[Kolkata]]. File:Baby Jackfruit masala.JPG|Baby Jackfruit Masala. </gallery> ==ᱜᱩᱱ== ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikispecies-inline|Artocarpus heterophyllus|''Artocarpus heterophyllus''}} * {{Wiktionary-inline|jackfruit}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Fruit]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] nw8ufxhhm5av0y2dbfsmpf6alb1v4oc ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ 0 152 199727 175031 2026-11-08T01:34:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199727 wikitext text/x-wiki [[File:London Montage L.jpg|thumb|ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] '''ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱤᱝᱞᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ (UK) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱮᱢᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ </br> ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱣᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Global Financial Centres 9">cite web|url=http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%209.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128152601/http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%209.pdf |date=2012-11-28 }} |title=Global Financial Centres 9 |publisher=Z/Yen|year=2011</ref><ref name="forbes.com">Cite news|url=https://www.forbes.com/2008/07/15/economic-growth-gdp-biz-cx_jz_0715powercities.html|title="World's most economically powerful cities". |work=Forbes |date=15 July 2008 |accessdate=3 October 2010| archiveurl = | archivedate = 19 May 2011| deadurl=no</ref><ref name="Mastercard">cite web|url=http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|title=Worldwide Centres of Commerce Index 2008|publisher=Mastercard</ref></br> ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''ᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱚᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱡᱮᱞᱤᱠ ᱛᱮ ''ᱞᱩᱱᱟᱭᱤᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>cite web|title=London in Scottish Gaelic|url=http://glosbe.com/en/gd/London|work=Glosbe {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417064049/http://glosbe.com/en/gd/London%7Cwork=Glosbe |date=2025-04-17 }} Dictionary website|accessdate=15 April 2014</ref> ᱣᱮᱞᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ''ᱞᱩᱰᱮᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</br> ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱟᱸᱛ ᱵᱷᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱳ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱮᱱ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ </br> ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ.ᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱨᱪᱟᱨ, ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ-ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ, ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱟ-ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ== ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘.᱖᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱾ <ref>cite web|url=https://files.datapress.com/london/dataset/population-change-1939-2015/historical%20population%201939-2015.pdf|title=Population{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Growth in London, 1939–2015|date=January 2015|work=London Datastore|publisher=Greater London Authority|page=2|accessdate=16 September 2015</ref> ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱨᱦᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱚ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶᱠᱚ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱷᱮᱢᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ AD ᱔᱓ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱ ᱫᱚ ''ᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱚᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ''ᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱚᱢ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ AD ᱖᱑ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱚᱢᱟᱱᱠᱚ ᱜᱮ ᱟᱨᱫᱚᱲᱦᱟ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱝᱜᱽᱞᱚ-ᱥᱟᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱥᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱝᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ== [[File:Canary.wharf.and.dome.london.arp.jpg|thumb|ᱢᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱰᱚᱢᱤ ᱛᱷᱮᱢᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ]] * [[ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱚᱛᱷ ᱴᱟᱣᱟᱨ]] (ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱮᱱ) * [[ᱵᱚᱠᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱯᱟᱞᱮᱥ]] * [[ᱢᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱰᱚᱢᱤ]] * [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱭ]] * ᱱᱮᱞᱥᱚᱱᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢ * [[ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] * ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱟᱣᱩᱸᱰ * ᱱᱟᱪᱩᱨᱟᱞ ᱦᱤᱥᱴᱚᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ * ᱥᱴ. ᱯᱚᱣᱩᱞᱥ ᱠᱟᱛᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ * ᱯᱟᱞᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱩᱣᱮᱥᱴᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ [[File:Londonpanorama.jpg|1600px|<center>''A panorama of modern London, taken from the Golden Gallery of Saint Paul’s Cathedral''</center>]] ==ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ== ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ (transportation) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ, ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (Airport) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ </br> ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱑᱘᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱚᱸᱡᱟ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱨᱮᱞ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱮᱱᱟ ᱾</br> ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ (ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ) ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱨᱤᱝᱜᱷᱚᱢ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱦᱮᱛᱷᱨᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ'' ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ </br> ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱟᱨᱟᱵᱟᱝ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱨᱴᱨᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱛᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱞᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ''ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱟᱨ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.london.gov.uk/ London.gov.uk&nbsp;– Greater London Authority] * [http://www.visitlondon.com/ VisitLondon.com]&nbsp;– Official London tourism site * [http://www.tfl.gov.uk/ Transport for London] (TfL)&nbsp;– city transport authority * [http://www.museumoflondon.org.uk/ Museum of London] * [http://www.britishpathe.com/search/query/london British Pathé] – Digitalised archive containing hundreds of films of 20th century London * [http://www.british-history.ac.uk/place.aspx?region=1 London] in ''British History Online'', with links to numerous authoritative online sources * [http://mapoflondon.uvic.ca/ Map of Early Modern London] – Historical map and encyclopaedia of Shakespeare's London * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00546w3 "London"], ''In Our Time'', BBC Radio 4 discussion with Peter Ackroyd, Claire Tomalin and Iain Sinclair (28 September 2000) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:!Main category]] [[Category:City]] fwjfdv081x92tdx1hw2a1pdu56upe46 ᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱞ ᱢᱮᱥᱤ 0 163 199739 195386 2026-11-08T01:53:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199739 wikitext text/x-wiki [[File:Lionel Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-112(cropped).jpg|thumb|2026]] [[File:2015 UEFA Super Cup 64 crop.jpg|thumb|ᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱞ ᱢᱮᱥᱤ]] '''ᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱞ ᱢᱮᱥᱤ''' (en: [lijənɛl mɛsi] sat: [lijɔnel mesi]) ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱟᱹᱢ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱞᱟ ᱞᱤᱜᱟ ᱫᱚᱞ ᱵᱟᱨᱥᱤᱞᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱮᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱟᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱰᱤ ᱚᱨ'' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱤᱣᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱩᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱮᱥᱤ ᱒᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱨᱳᱥᱚᱨᱤᱭᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱮ ᱱᱤᱣᱭᱮᱞ ᱚᱞᱰ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱜᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱣᱭᱮᱞ ᱚᱞᱰ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱢᱮᱥᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱤᱵᱷᱚᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱢᱮᱥᱤ ᱠᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱟᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜᱼᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱩᱜᱤᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱥᱮᱞᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ== ᱢᱮᱥᱤ ᱭᱤᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱴᱚᱱᱤᱞᱟ ᱨᱚᱠᱩᱡᱚ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱷᱤᱭᱟᱜᱚ ᱢᱮᱥᱤ, ᱢᱟᱴᱮᱭᱚ ᱢᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱨᱚ ᱢᱮᱥᱤ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱟᱜᱚ ᱫᱚ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱟᱴᱤᱭᱚ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱨᱚ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱱᱴᱚᱱᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://ftw.usatoday.com/2017/07/lionel-messi-wedding-childhood-sweetheart-antonela-roccuzzo-argentina-barcelona|title=Lionel Messi married his childhood sweetheart, and the photos are stunning|date=2017-07-01|work=For The Win|access-date=2018-03-30|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180218070557/http://ftw.usatoday.com/2017/07/lionel-messi-wedding-childhood-sweetheart-antonela-roccuzzo-argentina-barcelona|archive-date=2018-02-18|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:!Main category]] [[Category:ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ]] 3nvp45tgng8gbxsrlwkwmfcs39yde4r ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ 0 227 199807 191431 2026-11-08T03:54:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199807 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ''' ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ (rule of law) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱯᱟᱲᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ [[File: Maprl.png|thumb|In 2005, the status of the law regime in the world - green (rule of law ) > yellow (adequate law enforcement)> orange (rule of bad law)>red (very bad law regime)]] ==ᱩᱯᱨᱩᱢ== ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ.ᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ - ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱤᱭᱟ. ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱟ.ᱱᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱠᱱᱟ.ᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟ.ᱝ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱞᱟᱜᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ== [[ᱡᱟᱱᱟᱢ]], ᱡᱟ.ᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱛᱮᱫ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱑᱔ ) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱺ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱚᱸᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱣᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟ.ᱭᱠᱟ. ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱵᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱳᱢ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱯᱮᱴᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱱ (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱡᱟ.ᱛ), ᱟᱨ ᱯᱞᱤᱵᱤᱭᱚᱱ (ᱫᱤᱥᱣᱟ./ᱢᱟ.ᱢᱩᱞᱤ ᱢᱟᱱᱣᱟ) ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱮᱜᱨᱤᱱᱥ (ᱵᱤᱡᱤᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫᱤᱭᱟ.) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ ᱵᱚᱱ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ==ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ== ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟ.ᱱᱢᱤ ᱴᱷᱮᱱ, ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱤᱫᱷᱟ.ᱱ ᱦᱚᱲ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮ ᱞᱟᱜᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱱᱭᱟᱭ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱟ.ᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱢᱚᱨᱡᱟᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱚᱫᱽᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱯᱟᱲ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱛᱮᱫᱚ ᱥᱟᱡᱟ ᱵᱟ.ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱓᱖᱑ (᱑)) ᱾ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱟ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡᱼ ᱕᱑) ᱾ ==ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ== ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱟ, ᱚᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯᱨᱮ, ᱡᱟ.ᱛᱤ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱑᱕) ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱟᱢᱼᱠᱟᱡᱽ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱩᱫᱟ. ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱑᱖) ᱾ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱑᱗) ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟ.ᱭ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱟᱡᱟᱭ ᱮᱢᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱒᱐ ) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡᱥᱟᱡᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮ ᱮᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱒᱑ ) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟ.ᱱᱯᱩᱨᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮᱢ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱭᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱓᱑ ) ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱲ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱩᱫᱤᱭ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱞᱟᱭ ᱪᱟ.ᱞᱩ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱲ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ==ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ== ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱟ, ᱚᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯᱨᱮ, ᱡᱟ.ᱛᱤ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱑᱕) ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱟᱢᱼᱠᱟᱡᱽ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱩᱫᱟ. ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱑᱖) ᱾ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱑᱗) ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟ.ᱭ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱟᱡᱟᱭ ᱮᱢᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱒᱐ ) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡᱥᱟᱡᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ ᱠᱟ.ᱱᱩᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮ ᱮᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱒᱑ ) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟ.ᱱᱯᱩᱨᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮᱢ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱭᱟ (ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱼ ᱓᱑ ) ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱲ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱩᱫᱤᱭ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱞᱟᱭ ᱪᱟ.ᱞᱩ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱲ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ==ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== https://en.m.wikipedia.org/wiki/Central_Bureau_of_Investigation https://en.m.wikipedia.org/wiki/Law_enforcement_in_India https://en.m.wikipedia.org/wiki/Legal_systems_of_the_world ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-93-5028-982-2 https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-81-8038-479-0 https://en.m.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number https://en.m.wikipedia.org/wiki/History_of_Dharma%C5%9B%C4%81stra ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== http://www.nyls.edu/library/research_tools_and_sources/dragnet/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130903005743/http://www.nyls.edu/library/research_tools_and_sources/dragnet |date=2013-09-03 }} http://www.worldlii.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922075055/http://www.worldlii.org/ |date=2020-09-22 }} https://web.archive.org/web/20210417174626/http://www.asianlii.org/ http://www.asianlii.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417174626/http://www.asianlii.org/ |date=2021-04-17 }} http://www.austlii.edu.au/ [[Category:!Main category]] p3yqwrhbg2j43y9lti9c1n4itzfqyjq ᱡᱤᱥᱩ 0 294 199887 196685 2026-11-08T07:00:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199887 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱤᱥᱩ | image = Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg | caption = {{longitem |ᱫᱟ [[ᱠᱨᱟᱭᱤᱥᱴ ᱯᱮᱱᱴᱚᱠᱨᱮᱴᱚᱨ (ᱥᱤᱱᱟᱭ)|ᱠᱨᱟᱭᱤᱥᱴ ᱯᱮᱱᱴᱚᱠᱨᱮᱴᱚᱨ]] ᱚᱯᱷ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱢᱚᱱᱚᱥᱴᱚᱨᱤ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱱᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ]], ᱖ ᱥᱟᱭ ᱮᱰᱤ}} | birth_date = {{circa}} [[ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ|᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱵᱤ ᱥᱤ]]{{efn|[[ᱡᱚᱦᱱ ᱯᱤ. ᱢᱮᱭᱟᱨ]] ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱗ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱖ ᱵᱤ ᱥᱤᱸ{{sfn|Meier|1991|p=407}}<!-- --> [[ᱠᱟᱨᱞ ᱨᱟᱦᱱᱟᱨ]] ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱸᱰᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱔ ᱵᱤ ᱥᱤ.{{sfn|Rahner|2004|p=732}} <!-- -->[[ᱤ. ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱥᱮᱱᱰᱟᱨᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱔ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱮ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟ.{{sfn|Sanders|1993|pp=10–11}} <!-- -->[[ᱡᱮᱠ ᱯᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱱ]] ᱓ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ.<ref name=Finegan>{{harvnb|Finegan|1998|page=[https://archive.org/details/handbookbiblical00fine/page/n350 319]}}</ref> <!-- -->}} | birth_place = <!--Note: ᱡᱩᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ:-->[[ᱦᱮᱨᱚᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱛᱨᱟᱢ]]{{sfn|Brown|1977|p=513}} | death_date = ᱮᱰᱤ ᱓᱐ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱓᱓ (ᱩᱢᱮᱨ ᱓᱓ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱓᱘) | death_place = [[ᱡᱮᱨᱥᱟᱞᱮᱢ]], [[ᱡᱩᱰᱤᱭᱟ (ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ)|ᱡᱩᱰᱤᱭᱟ]], ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱛᱨᱟᱢ | known_for = *ᱨᱮᱱ ᱠᱮᱴᱨᱚᱞ ᱦᱚᱲ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] *ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱹᱵᱤ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱰᱨᱩᱡᱽ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ]] *[[ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ (ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ)|ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ]] | death_cause = <!---Note: ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱮᱫ (ᱟᱨᱦᱚᱸ) ᱛᱷᱩᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱯᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ:--->[[ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ|ᱠᱨᱩᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ]]<!-- -->{{efn|[[ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱟᱱ]] ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱴᱤᱡᱢ ᱟᱨ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ" ᱟᱨ "ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱛᱟᱛᱭᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱯᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱛᱟᱣ' ᱥᱠᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ" ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ.{{sfn|Dunn|2003|p=339}} <!-- -->[[ᱵᱟᱨᱴ ᱰᱤ. ᱮᱦᱨᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱥ ᱯᱟᱭᱞᱟᱴ ᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ.{{sfn|Ehrman|1999|p=101}} <!-- -->[[ᱡᱚᱦᱟᱱ ᱰᱚᱢᱤᱱᱤᱠ ᱠᱨᱚᱥᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱡᱤ. ᱣᱟᱴᱥ ᱠᱤᱱ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱛᱟᱛᱮᱱ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾.{{sfn|Crossan|Watts|1999|p=96}} <!-- -->ᱯᱟᱹᱣᱞ ᱟᱨ. ᱮᱰᱭ ᱟᱨ [[ᱜᱽᱨᱮᱜᱚᱨᱤ ᱮ. ᱵᱚᱭᱰ]] ᱠᱤᱱ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮ-ᱤᱥᱟᱭ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ "ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ".{{sfn|Eddy|Boyd|2007|p=173}} <!-- -->}} <!---- Note: ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱯᱷᱚᱵᱚᱠᱥ ᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ FAQ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾ ----->| parents = [[ᱢᱮᱨᱤ, ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱭᱳ|ᱢᱮᱨᱤ]], [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯ|ᱡᱚᱥᱮᱯ]]{{efn|ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱮᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱟᱛᱢᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟᱣᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱡᱚᱥᱮᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱚᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ.}} }} '''ᱡᱤᱥᱩ''' (c. 4 BC – c. 30 / 33 AD), ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''Jesus of Nazareth''' and '''Jesus Christ''' ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱠᱩ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ [[ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱯᱩᱱ ᱠᱮᱱᱚᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ]] [[ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱤᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱩ ᱢᱚᱪᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱛᱮᱜᱮᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>Dunn, James D. G. (২০১৩)। ''The Oral Gospel Tradition''। Wm. B. Eerdmans Publishing। পৃ: 290–291।</ref> ᱟᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱱ ᱥᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭᱟᱹ᱾ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱤᱥᱩᱭ ᱵᱤᱥᱮᱜᱠᱩ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱪᱠᱩ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱩᱠᱩ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟᱠᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢᱛᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶᱛᱟᱠᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟᱜᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱵᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱱᱟᱢ]] ᱫᱤᱱ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩᱭᱟᱜ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱰ ᱯᱷᱨᱟᱭᱰᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱛᱮᱵᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱩᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱚᱡᱽ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱨᱤ ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱸᱜᱩᱭᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱞᱟᱡ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸᱠᱩ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱡᱤᱥᱩᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱜᱮᱭ ᱱᱩᱵᱤ ᱤᱥᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>[http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/004-qmt.php#004.157 "Quran 3:46-158"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501064500/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/004-qmt.php#004.157 |date=2015-05-01 }}।</ref> ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱠᱳᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨᱞᱮᱫᱮᱛᱮ ᱠᱨᱩᱥ ᱠᱮᱛᱮᱭ ᱜᱚᱪ ᱚᱪᱚᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭᱟ᱾<ref>Jacobs, Joseph; Kohler, Kaufmann; Gottheil, Richard; Krauss, Samuel। [http://www.jewishencyclopedia.com/articles/8616-jesus-of-nazareth "Jesus of Nazareth"]। ''Jewish Encyclopedia''।</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢ == {{ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱚᱵᱮ|ᱡᱤᱥᱩ (ᱧᱩᱛᱩᱢ)|ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟ.ᱨ|ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ|ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱵᱚᱸᱜᱟᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ}} [[File:JesusYeshua2.svg|thumb|ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱸᱜᱟ: [[ᱟᱨᱟᱢᱤᱠ]], [[ᱦᱤᱵᱨᱩᱣ]], [[ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱽᱨᱤᱠ]], [[ᱞᱮᱴᱤᱱ]], ᱟᱨ ''ᱡᱤᱥᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ|upright=1.35]] ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱣᱤ [[ᱡᱤᱥᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ|ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ]], ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ", ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ᱾<ref name="Britannica">{{Britannica |id=303091 |title=Jesus Christ |first1=E.&nbsp;P. |last1=Sanders |first2=Jaroslav J. |last2=Pelikan}}</ref> ᱚᱱᱠᱟ, ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱤᱛ ᱨᱮ "ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱡᱟᱨᱛᱷ]]".{{efn|ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱵᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾}} ᱱᱟᱥᱟᱨᱛ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ "ᱠᱟᱴᱷᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱢᱮᱨᱤ, ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱭᱳ|ᱢᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱡᱮᱢᱥ, ᱡᱤᱥᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ|ᱡᱮᱢᱥ]] ᱡᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱡᱚᱥᱮᱥ, ᱡᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ|ᱡᱚᱥᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱡᱩᱫᱩ, ᱡᱤᱥᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ|ᱡᱩᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ, ᱡᱤᱥᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ|ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ]]", "ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ", ᱟᱨ "[[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱯᱷ|ᱡᱚᱥᱯᱷ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ"; ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱪᱮᱛᱟᱱ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ ᱨᱚᱥᱚᱞ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ]] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱱᱟᱥᱟᱨᱛᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱥᱮᱯ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱤᱥᱩ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱡᱤᱥᱩ'', ᱜᱽᱨᱤᱠ {{tlit|grc|Iēsous}} ᱠᱷᱚᱱ, ''ᱡᱚᱥᱩᱟ'' (ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ {{tlit|he|Yehoshua}}, ᱛᱟᱭᱚᱢ {{tlit|he|Yeshua}}) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱩᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱷᱚᱠ ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ {{ᱴᱞᱤᱴ|ᱦᱮ|ᱭᱮᱦᱚᱥᱩᱟ}} ᱟᱨ {{ᱴᱞᱤᱴ|ᱦᱮ|ᱭᱮᱥᱩᱟ}} ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ 'ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ' ᱟᱨ ᱧᱩᱱᱩᱢ 'ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ'᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱥᱩ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾<ref>ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱑:᱒᱑᱾</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Gerard van Honthorst - Adoration of the Shepherds (1622).jpg|thumb|left|ᱥᱮᱯᱷᱟᱨᱰᱥ ᱞᱚᱵᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱜᱮᱨᱟᱰ ᱣᱟᱱ ᱦᱚᱱᱛᱷᱚᱨᱥᱴ]], ᱑᱖᱒᱒|alt=ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱱ; ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱨᱤᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱡᱤᱥᱩ ᱠᱚ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱢᱟᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱞᱩᱠ ᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱭᱳ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱥᱯ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱤᱦ ᱥᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱫ ᱡᱩᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱞᱩᱠ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱞᱩᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱥᱯ ᱫᱚ ᱡᱮᱨᱥᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱛᱞᱮᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱮᱛᱞᱮᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱᱫᱷᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱣ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ, ᱢᱮᱨᱤᱢ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ [[ᱵᱷᱤᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ [[File:William Holman Hunt - The Finding of the Saviour in the Temple - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1.2|''[[ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱤᱡ ᱯᱟᱱᱛᱮ]]'', ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱦᱚᱞᱢᱮᱱ ᱦᱟᱱᱴ]], ᱑᱘᱖᱐|alt=ᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱥᱮᱯ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ]] ᱢᱟᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱤᱯᱤᱞ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱡᱤᱥᱩ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱥᱤᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱯᱤᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱤᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱱᱟ, ᱫᱷᱩᱨᱩᱵ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱥᱩ ᱥᱩᱱᱛᱷᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱨᱤᱥᱴᱢᱟᱥ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[File:El bautismo de Jesús, por José Ferraz de Almeida Júnior.jpg|thumb|upright=0.8|''[[ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱴᱤᱡᱢ|ᱢᱟᱥᱤᱦ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱴᱤᱡᱢ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱡᱚᱦᱟᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ]]'', ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱡᱚᱥ ᱯᱷᱮᱨᱟᱡᱽ ᱰᱤ ᱟᱞᱢᱮᱰᱟ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ]], ᱑᱘᱙᱕|alt=ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱦᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱯᱴᱤᱡᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ᱾]] ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱦᱟᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱡᱚᱨᱰᱟᱱ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱴᱤᱡᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱔᱐ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱡᱩᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱭᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱭᱛᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱥᱚᱭᱛᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱫᱮᱭᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱ ᱯᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱔:᱓-᱑᱑</ref> [[File:Ary Scheffer - The Temptation of Christ (1854).jpg|thumb|left|upright=0.8|ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱨ ᱥᱚᱭᱛᱟᱱ ᱫᱚ "ᱢᱟᱥᱤᱦ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱱᱤᱰ" ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱮᱨᱤ ᱥᱮᱯᱷᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱘᱕᱔]] ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱱᱟᱹᱯᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮᱞᱠᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱤᱡ ᱠᱚᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱭᱡᱚᱝᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱠᱟ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱫᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱤᱥᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱨᱥᱟᱞᱮᱢ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱥᱚᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱵᱷᱟᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ ᱨᱮ, ᱕ ᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱨᱮ, ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱦᱚᱲᱮ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱟᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱥ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱴᱨᱮᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱵᱟᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱴᱨᱮᱥ ᱟᱹᱜᱩ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ [[File:Última Cena - Juan de Juanes.jpg|thumb|upright=1.2|ᱫᱚ [[ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱧᱤᱱᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ]], ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ [[ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱰᱤ ᱡᱩᱣᱟᱱ]], ᱑᱕᱖᱒|alt=ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱧᱤᱱᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾]] ᱢᱟᱨᱠ ᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱮᱨᱥᱟᱞᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱚᱱᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱢ!” (ᱥᱤᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾) ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱭ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱠᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱨᱚᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱩᱫᱽᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱥᱩᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱵᱟᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚᱱ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱪᱤᱠᱤᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱮᱫᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[File:Christ_at_the_Cross_-_Cristo_en_la_Cruz.jpg|thumb|upright=0.8|''ᱠᱨᱤᱥᱴ ᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱚᱥ'', ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱠᱟᱨᱞ ᱦᱮᱱᱨᱤᱪ ᱵᱞᱚᱪ]], ᱑᱘᱗᱐|alt=ᱠᱨᱚᱥ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾]] ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱹᱧ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱧ ᱧᱮᱞᱟ!" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱚᱢᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱞᱩᱠ ᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱥᱯᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ᱾ == Notes == {{notelist}} {{notelist|30em}} == References == {{reflist|colwidth=20em}} === Sources === {{refbegin|30em}} * {{cite book |first=Douglas |last=Hare |title=Matthew |publisher=Westminster John Knox Press |year=1993 |isbn=978-0-664-23433-1}} * {{cite book |first=Craig L. |last=Blomberg |author-link=Craig Blomberg |title=Jesus and the Gospels: An Introduction and Survey |year=2009 |isbn=978-0-8054-4482-7 |url=https://books.google.com/books?id=U5rIPC1UgsgC |publisher=B&H |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222031/https://books.google.com/books?id=U5rIPC1UgsgC |url-status=live}} * {{cite book |title=The People's New Testament Commentary |first1=M. Eugene |last1=Boring |first2=Fred B. |last2=Craddock |author-link2=Fred Craddock |year=2004 |isbn=978-0-664-22754-8 |publisher=Westminster John Knox Press |url=https://books.google.com/books?id=N0tLXRIiIe0C |access-date=14 August 2015 |archive-date=4 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104165219/http://books.google.com/books?id=N0tLXRIiIe0C |url-status=live}} * {{cite book |first=Raymond E. |last=Brown |title=The Birth of the Messiah: A Commentary on the Infancy Narratives in Matthew and Luke |url=https://archive.org/details/birthofmessiahco0000brow_u5l1 |year=1977 |isbn=978-0-385-05907-7 |publisher=Doubleday}} * {{cite book |title=Mary in the New Testament |first=Raymond E. |last=Brown |year=1978 |isbn=978-0-8091-2168-7 |url=https://books.google.com/books?id=ML1mnUBwmhcC |publisher=Paulist Press |access-date=14 August 2015 |archive-date=17 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917011141/http://books.google.com/books?id=ML1mnUBwmhcC |url-status=live}} * {{cite book |title=The Gospel and Epistles of John: A Concise Commentary |first=Raymond E. |last=Brown |author-link=Raymond E. Brown |year=1988 |isbn=978-0-8146-1283-5 |publisher=Liturgical Press |url=https://archive.org/details/gospelepistleso00brow}} * {{cite book |last=Brown |first=Raymond E. |title=An Introduction to the New Testament |publisher=Doubleday |year=1997 |isbn=978-0-385-24767-2 |url=https://archive.org/details/introductiontone00brow_0}} * {{cite book |last=Carter |first=Warren |author-link=Warren Carter |title=Pontius Pilate: Portraits of a Roman Governor |year=2003 |isbn=978-0-8146-5113-1 |url=https://books.google.com/books?id=mvhHcXKK0UEC |publisher=Liturgical Press |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222031/https://books.google.com/books?id=mvhHcXKK0UEC |url-status=live}} * {{cite book |title=Studying the Historical Jesus: Evaluations of the State of Current Research |first1=Bruce |last1=Chilton |author-link1=Bruce Chilton |first2=Craig A. |last2=Evans |author-link2=Craig A. Evans |year=1998 |isbn=978-90-04-11142-4 |publisher=Brill |url=https://books.google.com/books?id=AJM9grxOjjMC |access-date=8 October 2020 |archive-date=4 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004084608/https://books.google.com/books?id=AJM9grxOjjMC |url-status=live}} * {{cite book |first1=Steven L. |last1=Cox |first2=Kendell H. |last2=Easley |year=2007 |title=Harmony of the Gospels |isbn=978-0-8054-9444-0 |url=https://books.google.com/books?id=QjmwuFUksOQC |publisher=B&H |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222032/https://books.google.com/books?id=QjmwuFUksOQC |url-status=live}} * {{cite book |editor-first1=Frank L. |editor-last1=Cross |editor-first2=E. A. |editor-last2=Livingstone |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |publisher=Oxford University Press |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=fUqcAQAAQBAJ |isbn=978-0-19-280290-3 |access-date=8 October 2020 |archive-date=15 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515065637/https://books.google.com/books?id=fUqcAQAAQBAJ |url-status=live}} * {{cite book |first1=John D. |last1=Crossan |author-link1=John Dominic Crossan |first2=Richard G. |last2=Watts |title=Who Is Jesus?: Answers to Your Questions About the Historical Jesus |publisher=Westminster John Knox Press |year=1999 |isbn=978-0-664-25842-9 |url=https://archive.org/details/whoisjesusanswer00cros}} * {{cite book |last=De Smet |first=Daniel |year=2016 |chapter=Les racines docétistes de l'imamologie shi'ite |language=fr |editor1-last=Amir-Moezzi |editor1-first=Mohammad Ali |editor2-last=De Cillis |editor2-first=Maria |editor3-last=De Smet |editor3-first=Daniel |editor4-last=Mir-Kasimov |editor4-first=Orkhan |title=L'Ésotérisme shi'ite, ses racines et ses prolongements – Shi'i Esotericism: Its Roots and Developments |series=Bibliothèque de l'Ecole des Hautes Etudes, Sciences Religieuses |volume=177 |location=Turnhout |publisher=Brepols |pages=87–112 |doi=10.1484/M.BEHE-EB.4.01163 |isbn=978-2-503-56874-4}} * {{cite book |last=Dickson |first=John |author-link=John Dickson (author) |title=Jesus: A Short Life |publisher=Kregel Publications |year=2008 |isbn=978-0-8254-7802-4}} * {{cite book |last=Dillenberger |first=John |author-link=John Dillenberger |title=Images and Relics: Theological Perceptions and Visual Images in Sixteenth-Century Europe |url=https://archive.org/details/imagesrelicstheo0000dill |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-976146-3}} * {{cite book |first1=John R. |last1=Donahue |first2=Daniel J. |last2=Harrington |author-link2=Daniel J. Harrington |title=The Gospel of Mark |publisher=Liturgical Press |year=2002 |url=https://books.google.com/books?id=xZAIsUZOwSQC |isbn=978-0-8146-5804-8 |access-date=8 October 2020 |archive-date=3 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103010742/http://books.google.com/books?id=xZAIsUZOwSQC |url-status=live}} * {{cite book |last=Doninger |first=Wendy |year=1999 |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions |publisher=Merriam-Webster |url=https://archive.org/details/isbn_9780877790440 |isbn=978-0-87779-044-0}} * {{cite book |first=James D. G. |last=Dunn |author-link=James Dunn (theologian) |title=Jesus Remembered |year=2003 |isbn=978-0-8028-3931-2 |publisher=Wm. B. Eerdmans |url=https://books.google.com/books?id=G4qpnvoautgC}} * {{cite book |last1=Eddy |first1=Paul R. |last2=Boyd |first2=Gregory A. |author-link2=Greg Boyd (theologian) |year=2007 |title=The Jesus Legend: A Case for the Historical Reliability of the Synoptic Jesus tradition |publisher=Baker |isbn=978-0-8010-3114-4 |url=https://books.google.com/books?id=U26_85NmwPUC |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222033/https://books.google.com/books?id=U26_85NmwPUC |url-status=live}} * {{cite book |title=Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium |first=Bart |last=Ehrman |author-link=Bart D. Ehrman |year=1999 |isbn=978-0-19-983943-8 |publisher=Oxford University Press |url=https://archive.org/details/jesusapocalyptic00ehrm |url-access=registration}} * {{cite book |title=Jesus, Interrupted: Revealing the Hidden Contradictions in the Bible (and Why We Don't Know About Them) |last=Ehrman |first=Bart D. |year=2009 |url=https://archive.org/details/jesusinterrupted00ehrm_0/ |publisher=HarperOne |isbn=978-0-06-117393-6}} * {{cite book |last=Ehrman |first=Bart D. |title=How Jesus Became God |publisher=HarperCollins |year=2014 |url=https://books.google.com/books?id=dmspAgAAQBAJ |isbn=978-0-06-225219-7}} * {{cite book |first=Bart |last=Ehrman |year=2011 |title=Forged: Writing in the Name of God – Why the Bible's Authors Are Not Who We Think They Are |isbn=978-0-06-207863-6 |url=https://archive.org/details/forged_ehrm_2011_000_10544376 |url-access=registration |publisher=HarperCollins}} * {{cite book |last=Ehrman |first=Bart D. |title=Did Jesus Exist?: The Historical Argument for Jesus of Nazareth |year=2012 |publisher=HarperOne |isbn=978-0-06-208994-6 |url=https://books.google.com/books?id=hf5Rj8EtsPkC |access-date=8 October 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803200020/https://books.google.com/books?id=hf5Rj8EtsPkC |url-status=live}} * {{cite book |last=Evans |first=Craig A. |author-link=Craig A. Evans |year=2003 |title=The Bible Knowledge Background Commentary: Matthew–Luke |isbn=978-0-7814-3868-1 |publisher=David C. Cook |url=https://archive.org/details/bibleknowledgeba00crai}} * {{cite book |first=Craig A. |last=Evans |url=https://books.google.com/books?id=87x8TqW6MJQC |title=Jesus and His World: The Archaeological Evidence |year=2012a |publisher=Westminster John Knox Press |isbn=978-0-664-23413-3 |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222033/https://books.google.com/books?id=87x8TqW6MJQC |url-status=live}} * {{cite book |last=Evans |first=Craig A. |title=Matthew (New Cambridge Bible Commentary) |date=2012b |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-01106-8}} * {{cite book |last=Finegan |first=Jack |title=Handbook of Biblical Chronology |year=1998 |publisher=Hendrickson Publishers |isbn=978-1-56563-143-4 |url=https://archive.org/details/handbookbiblical00fine |url-access=limited}} * {{cite book |first=David N. |last=Freedman |author-link=David Noel Freedman |title=Eerdmans Dictionary of the Bible |year=2000 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=978-0-8028-2400-4 |url=https://books.google.com/books?id=P9sYIRXZZ2MC |access-date=8 October 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803133406/https://books.google.com/books?id=P9sYIRXZZ2MC |url-status=live}} * {{cite book |last=Friedmann |first=Yohanan |year=1989 |title=Prophecy Continuous: Aspects of Ahmadi Religious Thought and Its Medieval Background |location=Berkeley |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05772-2}} * {{cite book |first1=Robert W. |last1=Funk |first2=Roy W. |last2=Hoover |author3=The Jesus Seminar |author-link3=Jesus Seminar |title=The Five Gospels |publisher=Scribner |year=1993 |isbn=978-0-02-541949-0}} * {{cite book |first1=Joel B. |last1=Green |first2=Scot |last2=McKnight |first3=I. Howard |last3=Marshall |author-link1=Joel B. Green |author-link2=Scot McKnight |author-link3=I. Howard Marshall |title=Dictionary of Jesus and the Gospels |url=https://books.google.com/books?id=9ntwNm-tOogC |publisher=InterVarsity |year=1992 |page=442 |isbn=978-0-8308-1777-1 |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222034/https://books.google.com/books?id=9ntwNm-tOogC |url-status=live}} * {{cite book |title=Systematic Theology: An Introduction to Biblical Doctrine |last=Grudem |first=Wayne |author-link=Wayne Grudem |year=1994 |publisher=Zondervan |location=Grand Rapids, Michigan |isbn=978-0-310-28670-7 |url=https://archive.org/details/systematictheolo00grud_0}} * {{cite book |first=Stephen L. |last=Harris |title=Understanding the Bible |url=https://archive.org/details/understandingbib0000harr_w2l8 |publisher=Mayfield |year=1985}} * {{cite book |last=Houlden |first=J. Leslie |title=Jesus: The Complete Guide |year=2006 |isbn=978-0-8264-8011-8 |publisher=Continuum |url=https://books.google.com/books?id=Ey8mZKV_jfkC |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222034/https://books.google.com/books?id=Ey8mZKV_jfkC |url-status=live}} * {{cite journal |last1=Humphreys |first1=Colin J. |last2=Waddington |first2=W. G. |date=1992 |url=https://legacy.tyndalehouse.com/tynbul/Library/TynBull_1992_43_2_06_Humphreys_DateChristsCrucifixion.pdf |title=The Jewish Calendar, a Lunar Eclipse and the Date of Christ's Crucifixion |journal=Tyndale Bulletin |volume=43 |issue=2 |pages=331–151 |doi=10.53751/001c.30487 |s2cid=189519018 |access-date=21 April 2019 |archive-date=21 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421091510/https://legacy.tyndalehouse.com/tynbul/Library/TynBull_1992_43_2_06_Humphreys_DateChristsCrucifixion.pdf |url-status=dead}} * {{cite book |last=Keener |first=Craig S. |title=The Gospel of Matthew: A Socio-Rhetorical Commentary |date=2009b |publisher=Wm. B. Eerdmans |isbn=978-0-8028-6498-7}} * {{cite book |last=Keener |first=Craig S. |title=The Historical Jesus of the Gospels |url=https://archive.org/details/historicaljesuso0000keen |date=2009 |publisher=Wm. B. Eerdmans}} * {{cite book |last=Keener |first=Craig S. |title=The Historical Jesus of the Gospels |url=https://archive.org/details/historicaljesuso0000keen |year=2012 |publisher=Wm. B. Eerdmans |isbn=978-0-8028-6292-1}} * {{cite book |first1=Andreas J. |last1=Köstenberger |first2=L. Scott |last2=Kellum |first3=Charles L. |last3=Quarles |title=The Cradle, the Cross, and the Crown: An Introduction to the New Testament |year=2009 |isbn=978-0-8054-4365-3 |url=https://books.google.com/books?id=g-MG9sFLAz0C |publisher=B&H |access-date=8 October 2020 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727131059/https://books.google.com/books?id=g-MG9sFLAz0C |url-status=live}} * {{cite book |last=Lawson |first=Todd |year=2009 |title=The Crucifixion and the Qur'an: A Study in the History of Muslim Thought |location=Oxford |publisher=Oneworld |isbn=978-1-85168-635-3}} * {{cite book |title=Transfiguration |first=Dorothy A. |last=Lee |author-link=Dorothy Lee (theologian) |year=2004 |isbn=978-0-8264-7595-4 |url=https://books.google.com/books?id=cYWwEefwCegC |publisher=Continuum |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222034/https://books.google.com/books?id=cYWwEefwCegC |url-status=live}} * {{cite encyclopedia |title=Introduction |first=Amy-Jill |last=Levine |author-link=Amy-Jill Levine |encyclopedia=The Historical Jesus in Context |editor-last1=Levine |editor-last2=Allison |editor-first3=John D. |editor-last3=Crossan |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-00992-6 |year=2006 |editor1-first=Amy-Jill |editor2-first=Dale C. |editor2-link=Dale Allison |url=https://books.google.com/books?id=HIp_0N3uPPcC |access-date=8 October 2020 |archive-date=10 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410102712/http://books.google.com/books?id=HIp_0N3uPPcC |url-status=live}} * {{cite book |title=The Misunderstood Jew: The Church and the Scandal of the Jewish Jesus |first=Amy-Jill |last=Levine |author-link=Amy-Jill Levine |year=2007 |isbn=978-0-06-174811-0 |url=https://archive.org/details/TheMisunderstoodJewTheChurchAndTheScandalOfTheJewishJesus |publisher=HarperCollins}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rv8xNoRBtxMC |title=The Resurrection of Jesus: A New Historiographical Approach |publisher=InterVarsity |year=2010 |isbn=978-0-8308-2719-0 |first=Michael R. |last=Licona |access-date=29 July 2015 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218101307/https://books.google.com/books?id=rv8xNoRBtxMC |url-status=live}} * {{cite encyclopedia |first=Paul L. |last=Maier |author-link=Paul L. Maier |title=The Date of the Nativity and Chronology of Jesus |encyclopedia=''Chronos'', ''Kairos'', ''Christos'': Nativity and Chronological Studies |editor-last1=Finegan |editor-first2=Jerry |editor-last2=Vardaman |editor-first3=Edwin M. |editor-last3=Yamauchi |year=1989 |isbn=978-0-931464-50-8 |url=https://books.google.com/books?id=UCBBY_O88uYC&pg=PA113 |publisher=Eisenbrauns |editor-first=Jack |editor1-link=Jack Finegan |editor3-link=Edwin M. Yamauchi |access-date=14 August 2015 |archive-date=7 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907110057/https://books.google.com/books?id=UCBBY_O88uYC&pg=PA113 |url-status=live}} * {{cite book |title=The Synoptics: Matthew, Mark, Luke |first1=Ján |last1=Majerník |first2=Joseph |last2=Ponessa |first3=Laurie W. |last3=Manhardt |year=2005 |isbn=978-1-931018-31-9 |url=https://books.google.com/books?id=cqP5xHXGYPQC |publisher=Emmaus Road |access-date=8 October 2020 |archive-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819025434/https://books.google.com/books?id=cqP5xHXGYPQC |url-status=live}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=v26doW8jIyYC&pg=PA4 |title=Christianity: An Introduction |publisher=John Wiley & Sons |last=McGrath |first=Alister E. |author-link=Alister McGrath |year=2006 |pages=4–6 |isbn=978-1-4051-0899-7 |access-date=14 August 2015 |archive-date=10 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910073956/https://books.google.com/books?id=v26doW8jIyYC&pg=PA4 |url-status=live}} * {{cite book |last=Meier |first=John P. |author-link=John P. Meier |title=A Marginal Jew: The Roots of the Problem and the Person |url=https://archive.org/details/marginaljewrethi0000john |year=1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14018-7}} * {{cite encyclopedia |last=Meier |first=John P. |title=How do we decide what comes from Jesus |encyclopedia=The Historical Jesus in Recent Research |editor-last1=Dunn |editor-last2=McKnight |year=2006 |isbn=978-1-57506-100-9 |url=https://books.google.com/books?id=37uJRUF6btAC |editor1-first=James D. G. |publisher=Eisenbrauns |editor2-first=Scot |access-date=14 August 2015 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222035/https://books.google.com/books?id=37uJRUF6btAC |url-status=live}} * {{cite book |last1=Melton |first1=J. Gordon |year=2010 |chapter=Ahmad, Mirza Ghulam Hazrat |editor1-last=Melton |editor1-first=J. Gordon |editor2-last=Baumann |editor2-first=Martin |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices |volume=1 |pages=54–56 |edition=2nd |isbn=978-1-59884-203-6 |location=Santa Barbara |publisher=ABC-CLIO |chapter-url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&pg=PA55 |access-date=14 August 2015 |archive-date=21 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021175959/https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&pg=PA55 |url-status=live}} * {{cite book |last1=Mills |first1=Watson E. |last2=Bullard |first2=Roger A. |year=1998 |title=Mercer Dictionary of the Bible |publisher=Mercer University Press |isbn=978-0-86554-373-7 |url=https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC |access-date=14 August 2015 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018095243/https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC |url-status=live}} * {{cite book |last=Morris |first=Leon |author-link=Leon Morris |year=1992 |title=The Gospel According to Matthew |publisher=Wm. B. Eerdmans |isbn=978-0-85111-338-8 |url=https://books.google.com/books?id=-pwaSKcHyEEC |access-date=8 October 2020 |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802002134/https://books.google.com/books?id=-pwaSKcHyEEC |url-status=live}} * {{cite book |last=Niswonger |first=Richard L. |title=New Testament History |year=1992 |isbn=978-0-310-31201-7 |publisher=Zondervan |url=https://books.google.com/books?id=uyAXaNnz9sUC}} * {{cite book |last=Pannenberg |first=Wolfhart |author-link=Wolfhart Pannenberg |url=https://books.google.com/books?id=zWfvlpURwiIC |title=Jesus: God and Man |year=1968 |isbn=978-0-334-00783-8 |publisher=S. C. M. Press |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222035/https://books.google.com/books?id=zWfvlpURwiIC |url-status=live}} * {{cite book |last=Powell |first=Mark A. |author-link=Mark Allan Powell |title=Jesus as a Figure in History: How Modern Historians View the Man from Galilee |year=1998 |isbn=978-0-664-25703-3 |url=https://archive.org/details/jesusasfigureinh0000powe |url-access=registration |publisher=Westminster John Knox Press}} * {{cite book |last=Rahner |first=Karl |author-link=Karl Rahner |title=Encyclopedia of Theology: A Concise ''Sacramentum Mundi'' |year=2004 |isbn=978-0-86012-006-3 |publisher=Continuum |url=https://books.google.com/books?id=WtnR-6_PlJAC |access-date=8 October 2020 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727115653/https://books.google.com/books?id=WtnR-6_PlJAC |url-status=live}} * {{cite book |title=Who Is Jesus? An Introduction to Christology |first=Thomas P. |last=Rausch |author-link=Thomas Rausch |year=2003 |publisher=Liturgical Press |isbn=978-0-8146-5078-3 |url=https://books.google.com/books?id=8OJCa6euw5gC |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222036/https://books.google.com/books?id=8OJCa6euw5gC |url-status=live}} * {{cite book |last=Redford |first=Douglas |title=The Life and Ministry of Jesus: The Gospels |year=2007 |isbn=978-0-7847-1900-8 |url=https://books.google.com/books?id=dDMQz5BVFbEC |publisher=Standard Publishing |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222036/https://books.google.com/books?id=dDMQz5BVFbEC |url-status=live}} * {{cite book |title=Archaeology and the Galilean Jesus: A Re-examination of the Evidence |first=Jonathan L. |last=Reed |year=2002 |isbn=978-1-56338-394-6 |url=https://books.google.com/books?id=Xrav1ge-A_sC |publisher=Continuum |access-date=8 October 2020 |archive-date=4 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050031/https://books.google.com/books?id=Xrav1ge-A_sC |url-status=live}} * {{cite book |last=Robinson |first=Neal |year=1991 |title=Christ in Islam and Christianity |url=https://archive.org/details/christinislamchr0000robi |location=Albany |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-0559-8}} * {{cite encyclopedia |last=Robinson |first=Neal |year=2005 |title=Jesus |editor1-last=McAuliffe |editor1-first=Jane Dammen |encyclopedia=Encyclopaedia of the Qurʾān |publisher=Brill |doi=10.1163/1875-3922_q3_EQCOM_00099}} * {{cite book |last=Sanders |first=E.&nbsp;P. |author-link=E. P. Sanders |title=The Historical Figure of Jesus |publisher=Allen Lane Penguin Press |year=1993 |url=https://books.google.com/books?id=lkbTL36ZgPIC |isbn=978-0-14-192822-7 |access-date=8 October 2020 |archive-date=18 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418040039/https://books.google.com/books?id=lkbTL36ZgPIC |url-status=live}} * {{cite book |last1=Theissen |first1=Gerd |author-link1=Gerd Theissen |last2=Merz |first2=Annette |author-link2=Annette Merz |year=1998 |title=The Historical Jesus: A Comprehensive Guide |isbn=978-1-4514-0863-8 |publisher=Fortress Press |url=https://books.google.com/books?id=3ZU97DQMH6UC |access-date=8 October 2020 |archive-date=5 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805091805/https://books.google.com/books?id=3ZU97DQMH6UC |url-status=live}} * {{cite book |title=The Quest for the Plausible Jesus: The Question of Criteria |first1=Gerd |last1=Theissen |first2=Dagmar |last2=Winter |year=2002 |isbn=978-0-664-22537-7 |publisher=Westminster John Knox Press |url=https://books.google.com/books?id=qB5ulgKx4OUC |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222036/https://books.google.com/books?id=qB5ulgKx4OUC |url-status=live}} * {{cite book |first=Graham H. |last=Twelftree |author-link=Graham Twelftree |title=Jesus the Miracle Worker: A Historical & Theological Study |isbn=978-0-8308-1596-8 |url=https://archive.org/details/jesusmiraclework00grah/page/95 |year=1999 |publisher=InterVarsity |page=[https://archive.org/details/jesusmiraclework00grah/page/95 95]}} * {{cite book |last=Van Voorst |first=Robert E. |year=2000 |title=Jesus Outside the New Testament: An Introduction to the Ancient Evidence |publisher=Wm. B. Eerdmans |isbn=978-0-8028-4368-5 |url=https://books.google.com/books?id=lwzliMSRGGkC |access-date=8 October 2020 |archive-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819143206/https://books.google.com/books?id=lwzliMSRGGkC |url-status=live}} * {{cite book |title=Expository Dictionary of New Testament Words |url=https://archive.org/details/expositorydictio0000wevi_s5j0 |last=Vine |first=William E. |author-link=William Edwy Vine |year=1940 |publisher=Fleming H. Revell |isbn=978-0-916441-31-9}} * {{cite book |title=Jesus the Jew: A Historian's Reading of the Gospels |last=Vermes |first=Geza |author-link1=Geza Vermes |year=1981 |publisher=First Fortress |location=Philadelphia |isbn=978-0-8006-1443-0 |url=https://books.google.com/books?id=RvSEK2HALnwC |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222037/https://books.google.com/books?id=RvSEK2HALnwC |url-status=live}} * {{cite book |title=The Bible Knowledge Commentary: New Testament |first1=John F. |last1=Walvoord |author-link1=John Walvoord |first2=Roy B. |last2=Zuck |year=1983 |isbn=978-0-88207-812-0 |publisher=David C. Cook |url=https://books.google.com/books?id=DP4UiA4gQNMC |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222037/https://books.google.com/books?id=DP4UiA4gQNMC |url-status=live}} * {{cite book |title=The Jesus Quest: The Third Search for the Jew of Nazareth |first=Ben |last=Witherington |author-link=Ben Witherington III |year=1997 |isbn=978-0-8308-1544-9 |publisher=InterVarsity |url=https://books.google.com/books?id=IE_T3Xh2fyUC |access-date=8 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222039/https://books.google.com/books?id=IE_T3Xh2fyUC |url-status=live}} {{refend}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://curlie.org/Society/Religion_and_Spirituality/Christianity/Jesus_Christ/ Jesus] at Curlie (based on DMOZ) * [http://www.latinvulgate.com/christverse.aspx Complete Sayings of Jesus Christ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180406022804/http://www.latinvulgate.com/christverse.aspx |date=2018-04-06 }} in parallel Latin and English. * [https://worldcat.org/identities/lccn-n79-84784 Works by or about Jesus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226005342/http://www.worldcat.org/identities/lccn-n79-84784/ |date=2017-12-26 }} in libraries (WorldCat catalog) ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:!Main category]] [[Category:ᱡᱤᱥᱩ]] fuvvpowbpzuwybzjoj8cfbx3wmnvr6h ᱢᱮᱠᱠᱟ 0 355 199973 129368 2026-11-08T09:16:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199973 wikitext text/x-wiki [[File:Makkah Montage.jpg|thumb|ᱢᱮᱠᱠᱟ]] '''ᱢᱮᱠᱠᱟ''' (/ˈmɛkə/) ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱢᱮᱠᱠᱟᱦ''' (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ: Makkah al-Mukarramah; [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]: مكة المكرمة) ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑,᱒᱙᱔,᱑᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱵᱨᱟᱦᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱲᱟ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱫᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ ᱢᱮᱠᱠᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱶ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱦᱟᱡᱽ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱼᱟᱜ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱶ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱟᱞᱼᱦᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱠᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱠᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱭᱩᱵᱤᱠᱟᱞ (cubical) ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱚᱦᱬᱮᱭᱟ ᱟᱠᱚᱶᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱶᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱜᱮ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱻᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱨᱟ ᱦᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱻᱮ ᱟᱫᱮᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.submission.info/servlet/qtbrowse?pickthall=true&yusufali=true&shakir=true&arabic=true&chapter=14&verseBegin=37&verseEnd=37 |title=The Qur'an 14:37 |access-date=2018-04-30 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015185519/http://www.submission.info/servlet/qtbrowse?pickthall=true&yusufali=true&shakir=true&arabic=true&chapter=14&verseBegin=37&verseEnd=37 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱢᱡᱟᱢ ᱠᱩᱧ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱠᱟᱦ ᱵᱮᱱᱟᱶᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱬᱮ ᱭᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱵᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ~ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ~ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫ ᱠᱤᱵᱽᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾<ref>[http://www.usc.edu/dept/MSA/quran/002.qmt.html#002.127 The Qur'an 2:217]</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.qibla.com.br Direction to Makkah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825165718/http://www.qibla.com.br/ |date=2006-08-25 }} *[https://web.archive.org/web/20250302165043/https://www.makkah.gov.sa/english/index.php The Emirate of Makkah] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:!Main category]] [[Category:City]] *[http://www.insidemecca.com/ Inside Mecca DVD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928060237/http://www.insidemecca.com/ |date=2007-09-28 }} National Geographic documentary about Makkah pj9lu5vcprz4p1og79c1qz5olqfplr6 ᱣᱤᱱ ᱢᱤᱱᱛ 0 373 199986 131695 2026-11-08T09:36:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199986 wikitext text/x-wiki [[File:Win Myint 2017 cropped.jpg|thumb|ᱣᱤᱱ ᱢᱤᱱᱛ]] '''ᱣᱤᱱ ᱢᱤᱱᱛ''' (ᱵᱚᱨᱢᱤᱡᱽ: ဝင်းမြင့်) ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱛ ᱠᱟᱹᱭᱫᱦᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱭᱟᱢᱟᱸᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱭᱟᱢᱟᱸᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>cite news|url=http://www.mmtimes.com/2012/news/election2012/election_announc_17.html|title=Names of Pyithu Hluttaw representatives announced|date=2 April 2012|work=[[Union Election Commission]]|publisher=Government of Myanmar|accessdate=5 October 2012</ref><ref name="kyh">cite web|url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/Elections-03.htm|title=Brief Biographies of Elected MPs|last=Khin Kyaw Han|date=1 February 2003|work= 1990 Multi-party Democracy General Elections|accessdate=5 October 2012</ref> ==ᱵᱟᱞᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱣᱤᱱ ᱢᱤᱱᱛ ᱫᱚ ᱱᱭᱚᱝ ᱪᱚᱝ ᱟᱹᱛᱩ, ᱫᱟᱱᱵᱭᱩ, ᱤᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ, ᱢᱭᱟᱸᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱱ ᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱫᱟᱣ ᱛᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱝᱜᱩᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱛᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱤᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="kyh"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱳ ᱪᱳ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱷᱭᱩ ᱯᱷᱭᱩ ᱛᱦᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ <ref>cite web|url=https://pyithu.hluttaw.mm/node/900|title=MP{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} profile|work=[[Pyithu Hluttaw]]|date=|accessdate=23 March 2018|language=</ref><ref>cite web|url=https://www.mmtimes.com/national-news/18742-speaker-profiles.html|title=Meet {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250709202515/https://www.mmtimes.com/national-news/18742-speaker-profiles.html%7Ctitle=Meet |date=2025-07-09 }} the Speakers|author=Lun Min Mang|work=[[The Myanmar Times]]|date=29 January 2016|accessdate=23 March 2018|language=en</ref> == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱠᱚᱴ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱘᱘᱘᱘ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱴᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="tmt">cite news|last1=Mang|first1=Lun Min|title=Meet the Speakers|url=https://www.mmtimes.com/national-news/18742-speaker-profiles.html|accessdate=31 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250709112753/https://www.mmtimes.com/national-news/18742-speaker-profiles.html%7Caccessdate=31 |date=2025-07-09 }} March 2018|work=The Myanmar Times|date=29 January 2016|language=en</ref><ref name="sn">cite news|title=What You Need to Know About Newly-Elected Myanmar's President Win Myint|url=https://sputniknews.com/asia/201803281062989879-myanmar-president-elections/|accessdate=31{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2018|work=[[Sputnik News]]|date=28 March 2018|language=en</ref> ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱚᱰᱚᱠᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱱᱵᱭᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐,᱓᱘᱘ (ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱖%) ᱵᱷᱚᱴ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>cite web|title=CRPP Notification 38 (translation)|url=http://www.burmalibrary.org/reg.burma/archives/199907/msg00038.html|website=बर्मा लाइब्रेरी|accessdate=31 ,मार्च 2018</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="tmt"/><ref name="sn"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱭᱟᱸᱢᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱛᱷᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱱᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱭᱟᱸᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱭ ᱜᱚᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>cite web|url=https://pyidaungsu.hluttaw.mm/members/56caefa23f609e2b2c8b45ae|title=MP{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} profile|work=Pyidaungsu Hluttaw|date=|accessdate=23 मार्च 2018|language=</ref> == ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ == ᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱛᱣᱤᱱ ᱠᱭᱟᱵᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱭ ᱜᱚᱜ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱢᱤ ᱴᱤ ᱠᱷᱩᱱ ᱢᱭᱟᱛ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱭᱟᱸᱢᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱣᱤᱱ ᱢᱤᱱᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱖᱓᱖ ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:!Main category]] [[Category:Politician]] 040ykgph03jforw9r7gqggeyf7ovdls ᱤᱱ 0 389 199998 170222 2026-11-08T09:51:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199998 wikitext text/x-wiki [[File:Digestive system showing bile duct.png|thumb|Digestive system showing bile duct]] [[File:Liver 04 Couinaud classification animation.gif|thumb|Liver 04 Couinaud classification animation]] ᱤᱱ (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ liver) ᱫᱚ ᱞᱟᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱚᱝᱜᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱚᱨᱚ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ * ᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱤᱛ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟ ᱾ ᱯᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱥᱟᱝ-ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱡ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮ ᱦᱚᱡᱚᱢᱟ ᱾ * ᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱚᱨᱟ ᱥᱟᱧᱪᱟᱶ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱚᱨᱟ ᱛᱷᱤᱨ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ * ᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱦᱚᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱚᱨᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱶᱟ ᱾ * ᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱥᱱᱮᱦᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱮᱥᱴᱚᱨᱚᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱶᱟ ᱾ * ᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟ ᱺ ** ᱦᱤᱢᱚᱜᱞᱚᱵᱤᱱ ** ᱯᱩᱥᱴᱤᱥᱟᱨ ** ᱟᱢᱚᱱᱤᱭᱟ ** ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ * ᱤᱱ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱛᱩᱥᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱧᱪᱟᱶ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ * ᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱥᱴᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱶᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * https://en.wikipedia.org/wiki/Liver * https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%AF%E0%AC%95%E0%AD%83%E0%AC%A4 * [http://www.elevatedliverenzymes.net Elevated liver enzymes details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190313190942/http://www.elevatedliverenzymes.net/ |date=2019-03-13 }} * [http://www.liverenzymes.net Liver enzymes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722085740/http://liverenzymes.net/ |date=2018-07-22 }} * [http://www.auuuu.org/liver/ Liver] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606233022/http://www.auuuu.org/liver/ |date=2019-06-06 }} * [https://web.archive.org/web/20070319050746/http://www.auuuu.org/liver/diseases/ Liver Disease] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:!Main category]] lvvnin3bhfp619yhnkiqvitwqiobswu ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ 0 1038 200038 199283 2026-11-08T11:07:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200038 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | birth_name = ᱨᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ |image = File:Sadhu Ramchand Murmu.jpg | birth_date = ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱑᱖ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱓᱐᱔ (᱑᱘᱙᱗) | birth_place = ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱟᱺᱫᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔ (᱕᱗ ᱩᱢᱮᱨ) | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ | known_for = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ | notable_works = * ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱚᱰᱮᱛ *ᱤᱥᱨᱚᱲ *ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱯᱷᱮᱸᱫᱽ *ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ *ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤ | mother = ᱠᱩᱱᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ | father = ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ }} ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ '''ᱢᱚᱦᱟ ᱠᱳᱵᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱚᱱ ᱧᱩᱢᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ '''ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱾ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱞᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚᱭ ᱚᱞᱼᱛᱚᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮᱜᱮ '''ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ''' ᱥᱮ '''ᱢᱚᱦᱟ ᱠᱳᱵᱤ''' ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱭ ᱧᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱵᱤᱜᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱑᱖ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠᱷ ᱑᱓᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞ) [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ( ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] ᱡᱤᱞᱟᱹ) ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ]] ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱟᱸᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱤ᱾ ᱠᱩᱵᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱳᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=News regarding Sadhu Ramchand Murmu|url=http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|access-date=26 August 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827033109/http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Culture of Mayurbhanj and Medinipur: A Comperative Study|url=http://oaji.net/articles/2020/9223-1595403633.pdf|access-date=26 August 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827042034/http://oaji.net/articles/2020/9223-1595403633.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱑᱓᱐᱔ ᱥᱟᱞ (ᱤᱝᱨᱮᱹᱡᱤ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞ) ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱟᱺᱫᱤ [[ᱟᱹᱛᱩ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=News regarding Sadhu Ramchand Murmu|url=http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|access-date=26 August 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827033109/http://archives.anandabazar.com/archive/1130501/1med1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Sadhu Ramchand Murmu |url=https://brill.com/view/book/9789004439153/BP000013.xml|access-date=26 August 2021}}</ref> ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱼᱤᱡ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱡ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱᱚᱧᱡᱚᱭ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱥᱟᱡᱚᱭᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱭ ᱢᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧᱼᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱨ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱜᱩᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱞ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱫᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱼᱮ (L.P.) ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ (U.P.)ᱼᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱑᱙᱑᱐-᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱲᱟᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟ.ᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱟᱥᱲᱟ (M.E.) ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪᱼᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱤᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱟᱥᱩᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱚᱞᱚᱜ ᱦᱤᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱠᱟᱜᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱥᱚᱱᱚᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ "ᱫᱮᱵᱚᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱨ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱞᱟᱠ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱾ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱠ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱳᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱡᱤᱱᱥᱼᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱸᱜᱽᱨᱚᱯ ᱦᱚᱸᱭᱮ ᱛᱮᱧᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭᱮ ᱚᱨᱚᱝᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮᱸᱛᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧᱠᱳ ᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱟᱛᱮᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱪᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱡᱤᱮᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱟ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱾ ᱵᱩᱲᱠᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱴᱤ ᱾ ᱵᱩᱲᱠᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱠᱳ ᱠᱟᱞᱤᱯᱚᱫᱚ, ᱪᱩᱱᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱭ ᱠᱩᱱᱤ ᱾ ᱟᱨ ᱪᱷᱩᱴᱠᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱠᱚ ᱫᱷᱚᱱᱚᱧᱡᱚᱭ, ᱯᱷᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩᱭᱟᱜ ᱵᱳᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱞᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱠᱳ ᱫᱚᱭ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ "[[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱯᱨᱮᱥ" ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱫᱷᱟᱨ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱳᱹᱣᱢᱤᱠ ᱾ ==ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ== * ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤ (᱑᱙᱖᱙, ᱑᱙᱗᱒, ᱑᱙᱙᱔)<ref>{{cite web|title=Books by Sadhu Ramchand Murmu|url=http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=31323&query_desc=au%3A%22Murmu%20%2C%20Sadhu%20Ramchand%20.%22|access-date=26 August 2021|archive-date=30 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130182352/http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=31323&query_desc=au:%22Murmu%20,%20Sadhu%20Ramchand%20.%22|url-status=dead}}</ref> * ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱳᱰᱮᱛ (ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ - ᱑᱙᱗᱙) * ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱗᱔, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱙᱖) * ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱯᱷᱮᱸᱫᱽ (ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ - ᱑᱙᱘᱒)<ref>{{cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/publications/book-63.jsp |title=Books by Sadhu Ramchand Murmu|website=sahitya-akademi.gov.in |accessdate=2020-08-26}}</ref> * ᱤᱥᱨᱚᱲ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱘᱕, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱙᱗) == ᱢᱚᱡᱽ ᱫᱟᱸᱫᱮᱨ ᱟᱸᱠ ᱪᱤᱠᱤ == ====ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱷᱟ==== ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱥᱚᱱᱤᱠᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮᱜᱮ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱢᱚᱡᱽ ᱫᱟᱸᱫᱮᱨ ᱟᱸᱠ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱠᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱼᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=ᱢᱚᱡᱽ ᱫᱟᱸᱫᱮᱨ ᱟᱸᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱷᱟ|url=https://prmmch.nic.in/?page_id=918|access-date=26 August 2021}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ== ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ "ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜᱼᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ (ᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱯᱟᱞ) ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱳᱹᱭᱞᱟᱥᱱᱟᱛᱷ ᱠᱟᱴᱡᱩ ᱾ ==ᱜᱩᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱠᱳᱵᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱟᱸᱜᱷᱟᱬ ᱑᱓᱖᱑ (ᱤᱝᱨᱮᱹᱡᱤ ᱑᱙᱕᱕) ᱦᱤᱞᱚᱜᱼᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *http://www.allindiaaseca.org/books/sadhuramchand-murmu.html *http://porosmoni.com/index.php?route=product/product&product_id=138{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://schools.yorakul.com/paschim-medinipur/19203301503/sadhu-ramchand-murmu-pry..html [[Category:!Main category]] hgogefd49hs10rn9fdvk4aparhnlpnm ᱢᱤᱜᱩᱭᱮᱞ ᱰᱮ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱛᱮᱥ 0 1092 199948 197555 2026-11-08T08:53:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199948 wikitext text/x-wiki [[File:Cervantes Jáuregui.jpg|thumb|Cervantes Jáuregui]] ''' ᱢᱤᱜᱩᱭᱮᱞ ᱰᱤ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱥᱟᱵᱷᱮᱫᱨᱟ '''<ref>https://www.uh.edu/engines/epi2368.htm</ref>(/sərˈvæntiːz/;<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Random_House_Webster%27s_Unabridged_Dictionary</ref>Spanish: [miˈɣel de θerˈβantes saaˈβeðɾa]; ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱕᱔᱗ (ᱚᱱᱩᱢᱟᱱ) – ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱖᱑᱖ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱹᱠᱩᱲ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥᱴ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</br> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ [[ᱠᱟᱹᱢᱤ]], ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ <ref>{{Cite news |last=Bloom |first=Harold |date=2003-12-13 |title=The knight in the mirror |url=https://www.theguardian.com/books/2003/dec/13/classics.miguelcervantes |access-date=2026-03-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ , ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱᱟᱜᱹ ᱚᱞ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱞ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱱᱟᱹᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱡᱮ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱞᱟ ᱞᱤᱱᱜᱩᱣᱟ ᱰᱤ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ (" ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱼᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ")ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱤ ᱰᱮ ᱞᱚᱥ ᱤᱱᱜᱤᱱᱤᱭᱳᱥ ( ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱤᱴᱥ ) ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱟᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ ᱾ </br> ᱑᱕᱖᱙ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱦᱲᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱤᱱᱟᱹᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱨᱳᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱡ ᱠᱟᱨᱰᱤᱱᱟᱞ ᱤᱡ ᱪᱟᱢᱵᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱱᱟᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟᱭ , ᱑᱕᱗᱕ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨᱤ ᱫᱳᱨᱭᱟ ᱰᱟᱠᱟᱛ ᱴᱷᱮᱫ ᱚᱰᱜᱟ ᱦᱚᱪᱚᱮᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤ ᱟᱡ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ,ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱩᱠᱩᱢ)ᱜᱚᱱᱝ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱫᱩᱜ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ </br> ᱑᱕᱘᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱞᱟ ᱜᱟᱞᱟᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱴᱳᱨᱟᱞ ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱜᱹᱫᱤᱱ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱡᱱᱟ ᱟᱫᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱕᱙᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱵᱟᱝ ᱯᱚᱨᱛᱟᱲ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱷᱤᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾</br> ᱑᱖᱐᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱵᱷᱟᱞᱚᱰᱳᱞᱤᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱳᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱼᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱵᱷᱩᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱨᱚᱯᱷᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱑᱖᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞᱟᱥ ᱮᱡᱮᱢᱯᱞᱟᱨᱥ,᱑᱖᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱟᱡᱮ ᱯᱟᱨᱱᱟᱥᱳ, ᱳᱠᱳ ᱪᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱭ ᱳᱠᱳ ᱮᱱᱴᱨᱮᱢᱮᱥᱮᱥ ᱟᱨ᱑᱖᱑᱕ ᱨᱮ ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ ᱦᱟᱜ ᱫᱳᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱞ ᱞᱚᱥ ᱴᱨᱟᱵᱟᱡᱚᱥ ᱰᱮ ᱯᱮᱨᱥᱤᱞᱮᱥ ᱣᱟᱭ ᱥᱤᱜᱤᱥᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱖᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ==ᱜᱩᱡᱩᱜ== ᱒᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱖᱑᱖ ᱟᱡ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱱᱟᱭ , ᱟᱨ ᱫᱳᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱰᱟᱠᱛᱳᱨ ᱟᱱᱴᱳᱱᱤᱭᱚ ᱞᱳᱯᱮᱡ ᱟᱞᱳᱱᱥᱳ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥᱼ᱒ ᱞᱤᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.cervantesvirtual.com/ Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220034047/http://www.cervantesvirtual.com/ |date=2009-12-20 }} Spanish web site with multiple Cervantes links and audio of whole of Don Quixote *[http://coloquio.com/famosos/alpha.htm Famous Hispanics] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html The Cervantes Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901185529/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html |date=2009-09-01 }} with biographies and chronology *[http://www.donquichote.org/cervantes.php Information about Miguel de Cervantes] *[http://cataleg.bnc.cat/search*spi/?searchtype=a&searcharg=Col%C2%B7lecci%C3%B3+Cervantina&sortdropdown=-&searchscope=13&searchscope2=13&SORT=D Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html Miguel de Cervantes (1547–1616): Life and Portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060808/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html |date=2009-12-12 }} The Cervantes Project.Jean Canavaggio *[http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ Cervantes' Birthplace Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507223133/http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ |date=2019-05-07 }} *[https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/cervantes.html Miguel de Cervantes Collection] From the Rare Book and Special Collection Division at the Library of Congress *[https://web.archive.org/web/20180619124823/http://cervantes.bne.es/ficheros/CRONOLOGIAaa/vida_cervantes.pdf Cervantes' short biography in Spanish] *[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.antakirasoftware.hablaconcervantes Cervantes' chatbot in Spanish] ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[Category:!Main category]] locfzpj49rpv1bycckq10hgds885oet ᱟᱥᱟᱢ 0 1385 199761 181109 2026-11-08T02:44:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199761 wikitext text/x-wiki {{Infobox state <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = ᱟᱥᱟᱢ | native_name = অসম (ᱚᱥᱚᱢ) | other_name = Assam | native_name_lang = | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo4a = Academic complex iitg.jpeg | photo2a = Ahom Raja's Palace, Garhgaon, Sivasagar, Assam 08.jpg | photo2b = Kamakhya Guwahati.JPG | photo3a = Rang Ghar Assam.jpg | photo3b = Bridge over brahmaputra river.jpg | photo1a = Kaziranga Rhinoceros unicornis.jpg | position = centre | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = [[IIT Guwahati]], [[Garhgaon|Ahom Raja Palace]], [[Kamakhya Temple]], [[Rang Ghar]], [[Kolia Bhomora Setu]], [[Kaziranga National Park|Indian rhinoceros in Kaziranga National Park]] }} | seal_alt = Seal of Assam | image_map = IN-AS.svg | seal_size = 100px | anthem = "[[O Mur Apunar Desh]]"{{ref|est|}}<br />''(O my Dearest Country)'' | image_alt = | image_caption = | image_seal = Seal of Assam.png | seal_alt = | image_map = India Assam locator map.svg | map_alt = | map_caption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱬᱚ | image_map1 = Assam locator map.svg |map_caption1 = ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ | latd = 26.14 | longd = 91.77 | coor_pinpoint = [[ᱫᱤᱥᱯᱩᱨ]] | coordinates_type = region:IN-AS_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-AS | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱗ | parts_type = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮᱞ | parts_style = para | p1 = ᱓᱕ | seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | seat = [[ᱫᱤᱥᱯᱩᱨ]] | seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ | seat1 = [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] | government_footnotes = | leader_title = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ | leader_name = ᱵ. ᱱ. ᱯᱩᱨᱚᱦᱤᱛ | leader_title1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | leader_name1 = ᱥᱚᱨᱪᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱚᱬᱚᱣᱟᱞ | leader_title2 = ᱱᱟᱭᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_name2 = [[ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱭᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] (᱑᱒᱖ ᱢᱟᱹᱪᱤ) | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ᱗᱘,᱕᱕᱐ | area_note = | area_rank = ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ (᱑᱖) | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ᱓,᱑᱑,᱖᱙,᱒᱗᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕ᱺ᱓᱐ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec1 = {{increase}} ᱐.᱕᱓᱔ (<span style="color:#fc0;">ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ</span>) | blank1_name_sec1 = HDI ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱮᱞ | blank1_info_sec1 = ᱒᱒ ᱟᱜ (᱒᱐᱐᱕) | blank_name_sec2 = [[Literacy in India|ᱥᱮᱪᱮᱫ]] | blank_info_sec2 = ᱗᱖.᱓% | blank1_name_sec2 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank1_info_sec2 = [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱰᱚ]] | website = [http://assam.gov.in assam.gov.in] | footnotes = }} '''ᱟᱥᱟᱢ''' (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ: Assam, [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]]: অসম) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱟᱱᱰᱟᱵᱩ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱽᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱥᱯᱩᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱥᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ (78,438 ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|author=Web.com(india) Pvt. Ltd. |url=http://assam.gov.in/glance.asp |title=Assam at a glance |publisher=Assam.gov.in ,2012-12-19}}</ref>᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ, ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ, [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ '''ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱥᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱡᱟᱜᱼᱡᱟᱯᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱡᱤᱨᱚᱝᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱸᱰ ᱟᱱ ᱜᱮᱱᱰᱟ, ᱪᱟ ᱥᱟᱞᱟᱢ, ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱮᱱᱟᱢ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟ <ref name="kipepeo">{{cite web | url=http://www.kipepeo.in/about-assam.php | title=About Assam | publisher=Kipepeo, India April 03, 2012 | access-date=July 28, 2019 | archive-date=January 17, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120117075359/http://www.kipepeo.in/about-assam.php | url-status=dead }}</ref><ref name="trip">{{cite web | url=http://www.valuemytrip.com/as_pkg_06_glimpses_of_assam-bhutan-93-details | title=Glimpses of Assam | publisher=Value my trip.com | access-date=2012-04-03 | archive-date=2024-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241106123740/https://www.valuemytrip.com/as_pkg_06_glimpses_of_assam-bhutan-93-details | url-status=dead }}</ref>᱾ ==ᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ== ᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱚᱢᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱜᱽᱡᱚᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱢ ᱰᱟᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱯᱮ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱡᱚᱝᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱲᱪᱟᱲᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱚᱨᱜᱚ ᱫᱮᱣ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱹᱞ ᱚᱞᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ,[[ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]], ᱪᱟᱹᱨᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ, ᱟᱥᱚᱢ, ᱚᱥᱚᱢ, ᱟᱦᱚᱢ, ᱟᱦᱩᱢ, ᱟᱦᱳᱢ, ᱚᱦᱚᱢ, ᱚᱠᱷᱚᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ=== ᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜ ᱵᱤᱥᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱵᱟᱝ ᱢᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱛᱮ '''ᱚᱼ ᱥᱚᱢ''' ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱦᱳᱱ ᱟᱠᱚ ᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱴᱟᱭ''' ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱭᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱦᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱱᱟᱢ ᱰᱟᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ=== ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱮ ᱚᱦᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱦᱚᱢ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱚᱦᱚᱢᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱦᱚᱢ ᱥᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ Assam ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱦᱚᱢ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱛᱮ AXOM ᱥᱮ ASOM ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ASSAM ᱟᱹᱲᱟ ᱤᱸᱝᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Assam Valley.JPG|thumb|upright=1.35|{{center|ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ: ᱟᱥᱟᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱮᱭᱩ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾}}]] ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ<ref>{{cite web|author=Web.com(india) Pvt. Ltd. |url=http://assam.gov.in/glance.asp |title=Assam at a glance |publisher=Assam.gov.in |date=2007-02-18 |accessdate=2012-12-19}}</ref> - ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱘,᱔᱓᱘ (78,438) ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱞᱟ (ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ) ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚ ᱯᱩᱛᱨᱚ ᱵᱮᱰᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱟᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱵᱮᱰᱟ''' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱛᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱭᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱚᱰᱚᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱹᱯᱟᱹᱱᱟᱛ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱠᱲᱟᱡᱷᱟᱲ, ᱪᱤᱨᱟᱝ, ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱟᱹᱞ ᱜᱩᱲᱤ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱗᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱮᱰᱟ''' ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤᱞᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱠᱟᱥᱟᱨ, ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱞᱟ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱾ ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱮᱰᱟ ᱫᱚᱵᱟᱷ.ᱴᱤᱭᱟ. ᱱᱟᱝᱜᱨᱟᱦᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱞᱟᱲᱪᱟᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ== The areas and populations of the 33 districts are given below: {| class= "wikitable sortable" |- ! '''Code<ref>[[ISO 3166-2:IN|ISO 3166]]</ref>''' ! '''ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ! '''ᱫᱚᱵᱷᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ''' ! '''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱒᱐᱑᱑) ! '''ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱠᱤ.ᱢᱤ.²)''' ! '''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (/ᱠᱤ.ᱢᱤ.²)''' |- | BK|| [[ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<sup>#</sup> ||ᱢᱩᱥᱚᱞᱯᱩᱨ ||953,773|| 2,400|| 398 |- | BP|| [[ᱵᱚᱨᱯᱮᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟ.]]||ᱵᱚᱨᱯᱮᱴᱟ || 1,693,190|| 3,245|| 506 |- | BS|| [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] <|| 5,80,000 || 1,100||530 |- | BO||ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ||ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱜᱟᱶ|| 2,060,550|| 1,724|| 425 |- | CA||ᱠᱟᱪᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|| [[ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ]]|| 1,736,319|| 3,786|| 381 |- | CD||ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱫᱮᱣ || || || |- | CH|| [[ᱪᱤᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<sup>#</sup> ||ᱠᱟᱟᱡᱚᱞ ᱜᱟᱶ ||481,818|| 1,468|| 328 |- | DR||ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ||ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱫᱚᱭ|| 908,090|| 1,585|| 432 |- | DM|| [[ᱫᱷᱮᱢᱟᱡᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱫᱷᱮᱢᱟᱡᱤ|| 688,077|| 3,237|| 176 |- | DU|| [[ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ|| 1,948,632|| 2,838|| 576 |- | DI|| [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ|| 1,327,748|| 3,381 || 347 |- | DH|| [[ᱰᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱦᱟᱯᱷᱞᱚᱝ|| 214,102|| 4,888|| 44 |- | GP|| [[ᱜᱚᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱜᱚᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ|| 1,008,959|| 1,824|| 451 |- | GG|| [[ᱜᱚᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱡᱤᱞᱟ.]]||ᱜᱚᱞᱟᱜᱷᱟᱴ|| 1,058,674|| 3,502|| 270 |- | HA||ᱦᱟᱭᱞᱟᱠᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ||ᱦᱟᱭᱞᱟᱠᱟᱱᱫᱷᱤ || 659,260|| 1,327|| 409 |- | HJ|| [[ᱦᱳᱡᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱦᱳᱡᱟᱭ<ref>{{cite news|title=Hojai inaugurated as new district|url=http://www.voiceofgreaterassam.com/hojai-inaugurated-as-a-new-district-in-assam/|accessdate=20 February 2016|publisher=Voice of Greater Assam|archive-date=22 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222075032/http://www.voiceofgreaterassam.com/hojai-inaugurated-as-a-new-district-in-assam/|url-status=dead}}</ref> || 931,218 || || |- | JO|| [[ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]|| ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ|| 1,091,295|| 2,851|| 354 |- | KM||ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|| [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]||1,260,419|| 1,528|| 820 |- | KU||ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ||ᱟᱢᱤᱱᱜᱟᱶ||1,517,202|| 1,527.84|| 520 |- | KG|| [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱰᱤᱯᱷᱩ|| 965,280|| 10,434|| 78 |- | KR|| [[ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱜᱚᱧᱡᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱜᱚᱧᱡᱚ|| 1,217,002|| 1,809|| 555 |- | KJ|| [[ᱠᱚᱠᱲᱟᱡᱷᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<sup>#</sup> ||ᱠᱚᱠᱲᱟᱡᱷᱟᱲ|| 930,404|| 3,129|| 297 |- | LA|| [[ᱞᱚᱠᱷᱤᱢ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱞᱚᱠᱷᱤᱢ ᱯᱩᱨ|| 1,040,644|| 2,277|| 391 |- | MJ||ᱢᱟᱡᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ||[[ᱜᱟᱨᱟᱢᱩᱨ|| 167,304 || 880|| 300 |- | MA|| [[ᱢᱚᱨᱤ ᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱢᱚᱨᱤ ᱜᱟᱶ|| 957,853|| 1,704|| 455 |- | NN|| [[ᱱᱚᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱱᱚᱜᱟᱶ|| 1,892,550|| 2,287|| 604 |- | NB||ᱱᱚᱞᱵᱟᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ||ᱱᱚᱞᱵᱟᱲᱤ|| 769,919|| 2,257|| 504 |- | SV||ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ||ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ|| 1,150,253|| 2,668|| 395 |- | ST|| [[ᱥᱚᱬᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]||ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ|| 1,925,975|| 5,324|| 315 |- | SM|| ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱞᱢᱟᱨᱟ-ᱢᱟᱱᱠᱟᱪᱚᱨ || 555,114 || 568 || 980 |- | TI|| [[ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]|| ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ|| 1,316,948|| 3,790|| 303 |- | UD|| [[ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<sup>#</sup> ||ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ ||832,769|| 1,676|| 497 |- | WK||ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ || || || |- |} ==ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱜᱟᱛᱷᱟᱣ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓,᱑᱑,᱖᱙,᱒᱑᱑ ᱡᱚᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒.᱕᱘ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱤᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ᱺ᱙᱕᱔ (ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱡᱤᱣ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱮᱱ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱖.᱙᱓% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱖᱓.᱑᱘% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ, ᱵᱚᱰᱚ, ᱥᱚᱱᱣᱟᱞ ᱠᱟᱥᱟᱨᱤ, ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ, ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱤ, ᱢᱤᱥᱤᱝ, ᱰᱤᱢᱟᱥᱟ, ᱠᱟᱨᱵᱤ, ᱢᱚᱨᱟᱱ, ᱢᱚᱴᱚᱠ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱛᱤᱣᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱥᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱚᱪ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ : ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱚᱰᱚ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱢᱤᱥᱤᱝ, ᱠᱟᱥᱟᱨᱤ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ, ᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱠᱟᱨᱵᱤ, ᱰᱤᱢᱟᱥᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱾ == ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |+ align=center style="font-weight:bold" | ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱠᱚ |- ! align=center style="background:#f5f5f5; " | ᱴᱷᱟᱶ ! align=center style="background:#f5f5f5; " | ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ! align=center style="background:#f5f5f5; " | ᱡᱤᱞᱟᱹ ! align=center style="background:#f5f5f5; " | ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ! rowspan=11 | {{Tnavbar|Largest cities of India|plain=1}} [[ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ:Rush Hour at Guwahati Club, Guwahati.jpg|border|135px|Guwahati]]<br />[[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]<br /><br />[[ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ]]<br />[[ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ:Jorhat.jpg|135px|ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ]]<br />[[ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ]] |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱑ ||align=left | '''ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ''' || ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱱᱟᱜᱟᱨ || ᱙,᱖᱘,᱕᱙᱘ |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱒ ||align=left | '''ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ''' || ᱠᱟᱥᱟᱨ || ᱒,᱒᱘,᱙᱘᱕ |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱓ ||align=left | '''ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ''' || ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ || ᱑,᱘᱔,᱘᱑᱐ |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱔ ||align=left | '''ᱰᱤᱜᱽᱨᱩᱜᱚᱲ''' || ᱰᱤᱵᱨᱩᱜᱟᱲ || ᱑,᱘᱖,᱐᱙᱑ |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱕ ||align=left | '''ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ''' || ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ || ᱑,᱕᱓,᱒᱘᱙ |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱖ ||align=left | '''ᱱᱚᱜᱟᱶ]'' || ᱱᱚᱜᱟᱶ || ᱑,᱔᱗,᱑᱓᱗ |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱗ ||align=left | '''ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ''' || ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ || ᱑,᱒᱕,᱖᱓᱗ |- | align=center style="background:#f0f0f0; " | ᱘ ||align=left | '''ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ''' || ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ || ᱑,᱐᱐,᱘᱑᱗ |- | colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5; " | ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟᱛᱮ<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf</ref> |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Bihar|s=The New International Encyclopædia/Assam}} * '''Government''' ** [http://www.assam.gov.in/ Official Site of the Government of Assam] ** [https://web.archive.org/web/20150915011554/http://assamtourism.gov.in/ Official Tourism Site of Assam, India] * '''General information''' ** {{Britannica|39101}} ** {{curlie|Regional/Asia/India/Assam}} ** {{osmrelation-inline|2025886}} {{Geographic location |Centre = ᱟᱥᱟᱢ |North = [[ᱥᱟᱢᱰᱨᱩᱯ ᱡᱚᱝᱠᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], {{flag|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ}} |Northeast = [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |East = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] |Southeast = [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] |South = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] |Southwest = [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]] ᱟᱨ [ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]<br />[[ᱥᱤᱞᱦᱮᱛ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} |West = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<br />[[ᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} |Northwest = [[ᱥᱟᱨᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], {{flag|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ}} }} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ}} {{ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ|state=collapsed}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 1947]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:English-speaking countries and territories]] ntkn4dpfl3gxtkhxlsk1fzqzpn2dyp7 ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ 0 1664 199827 191153 2026-11-08T04:42:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199827 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Kathmandu_collage.jpg|thumb|ᱠᱟᱴᱷᱩᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ]] ᱠᱟᱴᱷᱩᱢᱟᱱᱰᱩ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱲ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <br><gallery class=center caption="ᱠᱟᱴᱷᱩᱢᱟᱱᱰᱩ"> Kathmandu-Durbar Square-38-Maju Dega-Narayana-Shiva Parvati Mandir-2013-gje.jpg Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-18-Pancamukhi Hanuman Mandir-2013-gje.jpg Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-44-Fenster-2013-gje.jpg Kathmandu-Old City-12-2007-gje.jpg Kathmandu-Swayambhu Marg-12-Waescherei-2015-gje.jpg Kathmandu-Markt-04-zwischen Infra Chowk und Janbahal-2015-gje.jpg Kathmandu-Laden-20-Textilhandel-2014-gje.jpg Kathmandu-Garden of Dreams-38-Loewenmaul-2013-gje.jpg </gallery> ==ᱚᱛᱱᱚ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.oopslite.com/project/digitalkathmandu.html Digital Kathmandu 3d flyer navigator software by OOPSLite Technologies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119120041/http://www.oopslite.com/project/digitalkathmandu.html |date=2012-01-19 }} * [http://www.asianart.com/articles/jaya/index01_12.html A Kushan-period Sculpture from the reign of Jaya Varma-, AD 184/185 Kathmandu, Nepal]. * [http://www.asianart.com/articles/jaya/index.html A Kushan-period Sculpture from the reign of Jaya Varman, AD 185. Kathmandu, Nepal] Updated but shortened version of previous entry * [http://www.flickr.com/photos/ghintang/sets/72157622848750032/ Kathmandu Sights and Scenes] * [http://www.kathmanduhotel-link.com/destination_guide Kathmandu Destination Guide from whl.travel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522052512/http://www.kathmanduhotel-link.com/destination_guide |date=2010-05-22 }} * [http://www.NepaloPedia.com/default.aspx?TOUR=DurbarSquare/Virtual Tour of Nepal] * [http://www.thecosmosphere.com/hippies-kathmandu/ Hippies in Kathmandu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224072343/http://www.thecosmosphere.com/hippies-kathmandu/ |date=2012-02-24 }} * [http://www.thecosmosphere.com/gateway-to-himalaya/ Vintage footage of Kathmandu]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20180905053316/http://kathmandu.im/ I am Kathmandu] Directory of Places in the Kathmandu Valley * [http://www.yalamandu.com/ Yalamandu Post] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029051224/http://www.yalamandu.com/ |date=2012-10-29 }} Up to date day-to-day information - a useful tool for those living in Kathmandu valley ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱲ]] 31sqqku75yhe8o0y7jxq18kyhjihghy ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ 0 2036 199859 161652 2026-11-08T06:09:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199859 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱡᱤᱞᱟ.'''ᱫᱚ ᱟᱯᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴ ᱞᱚᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱯᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱲ ᱠᱟᱹᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱠᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱵᱷᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱩᱞᱼᱤᱼᱟᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱮᱥᱛᱳᱱ ᱫᱚ ᱖᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱟᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱓᱔ % ᱢᱮᱱᱮᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾.<ref name="aims.org.af">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/logar/khoshi.pdf |access-date=2018-11-19 |archive-date=2005-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051027171625/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/logar/khoshi.pdf |url-status=dead}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱛ== [[File:Aerial view of Mohammad Agha District, Logar Province, Afghanistan.jpg|thumb|Aerial view of Mohammad Agha District, Logar Province, Afghanistan]] ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱟᱠᱲᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱼᱤᱼᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱼᱤᱼᱣᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱵᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟ ᱠᱚᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠ ᱫᱚ ᱓᱘ ᱠᱩᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ᱾ ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱟᱩᱩᱨᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱕᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱔᱖᱖ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱞᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾.<ref name="mrrd-nabdp.org">{{cite web |url=http://mrrd-nabdp.org/DDP/Logar/Logar_Khoshi_Summary_Finalized.pdf |title=Archived copy |accessdate=2009-07-22 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727095444/http://mrrd-nabdp.org/DDP/Logar/Logar_Khoshi_Summary_Finalized.pdf |archivedate=2011-07-27 |df= }}</ref> ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱟᱜᱷᱟ, ᱯᱩᱞᱼᱤᱼᱟᱞᱚᱢ, ᱡᱟᱡᱤ, ᱟᱡᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱠᱤ ᱵᱟᱯᱟᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟ.ᱛᱩ ᱠᱚ== ᱜᱚᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱠᱷᱚᱥᱤ, ᱠᱟᱨᱤᱡᱟᱱᱟ, ᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱵᱟᱱᱰᱤ)᱾ ᱟᱥᱚᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱᱼ ᱫᱚᱵᱟᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱱᱟᱭ, ᱫᱟᱨᱠᱷ, ᱠᱟᱱᱫᱟᱣ, ᱪᱮᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱚᱨᱟ ᱪᱮᱱᱟ, ᱥᱮᱨ ᱥᱜᱷᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟᱢ, ᱯᱷᱟᱛᱤᱠᱤᱭᱚ, ᱫᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ, ᱥᱩᱞᱤᱢᱟᱱᱠᱷᱟᱭᱞᱚ ᱠᱟᱨᱮᱡᱽ, ᱫᱮᱜᱟᱱ ᱠᱟᱨᱤᱡᱽ, ᱠᱟᱡᱮᱨ ᱠᱟᱨᱮᱡᱽ, ᱥᱤᱱᱠᱟᱭ, ᱜᱳᱞ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱭᱞᱚ ᱠᱟᱨᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱚᱜᱟᱱᱰᱟ᱾ ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱥ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱟᱵᱽᱛᱟᱠ, ᱵᱟᱞᱟ ᱫᱮᱦᱲ, ᱢᱮᱭᱟᱱᱟ ᱫᱮᱦ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱱ ᱫᱮᱦ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱤᱠᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱾ ᱥᱤᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱵᱽᱛᱟᱠ, ᱵᱟᱞᱟ ᱫᱟᱦ, ᱢᱟᱭᱟᱝ ᱫᱮᱦ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱱ ᱫᱮᱦ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱚᱵᱟᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱩᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱩᱡᱟᱦᱤᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ== ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱯᱮ ᱯᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱶ ᱦᱮᱡ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟᱼ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱜᱮᱛᱟ᱾ ᱟᱹᱥᱳᱞᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱪ ᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱟᱹᱠᱷᱤᱨᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱱᱤᱡᱽ ᱜᱮ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱠᱷᱳᱥᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱛ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱱᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱥᱲᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ᱾ <ref name="mrrd-nabdp.org"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱞᱟ.]] ers20mvd551mkyaia8ivdna1iqda4r2 ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ 0 2423 199684 191790 2026-11-07T23:59:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199684 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = '''ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ''' | official_name = {{lang|fa|تهران}} {{Transl|fa|DIN|Tehrān}} | native_name_lang = |image_skyline = Tehran skyline may 2007.jpg | imagesize = 300px |image_caption = Tehran skyline |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_name = {{flag|Iran}} |subdivision_type1 =[[Provinces of Iran|Province]] |subdivision_name1 =[[Tehran Province|Tehran]] |subdivision_type2 =[[Counties of Iran|County]] |subdivision_name2 =[[Tehran County|Tehran]]<br />[[Shemiranat County|Shemiranat]] |subdivision_type3 =[[Bakhsh]] |subdivision_name3 =[[Central District (Tehran County)|Central]] |leader_title = Mayor |leader_name = [[Mohammad-Bagher Ghalibaf]] |established_date = 1906 |leader_title1 = City Council |leader_name1 = Chairman: [[Mehdi Chamran]] |area_metro_km2 = 1274 |area_urban_km2 = 730 |population_as_of = 2012 |population_note = Population Data from 2006 Census and Tehran Municipality.<ref>[http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_sci_en/sci_en/sel/year85/f2/CS_02_8.HTM Statistical Center of Iran – 2006 Census]{{dead link|date=November 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.inro.ca/en/pres_pap/international/ieug07/Day1_2.pdf |title=Microsoft PowerPoint – Day1_2_Network, Transit & Travel Demand Modelling in Iran Using EMME2 |format=PDF |date= |accessdate=2010-11-12 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706182942/http://www.inro.ca/en/pres_pap/international/ieug07/Day1_2.pdf |url-status=dead }}</ref> Metro area figure refers to [[Tehran Province]]. |population = 8,429,807<ref name="data.un.org">http://data.un.org/Data.aspx?q=city+population&d=POP&f=tableCode:240</ref> |population_metro = 13,828,365<ref>{{Cite web |title=''PopulationData.net'' – Iran |url=http://www.populationdata.net/index2.php?option=pays&pid=102&nom=iran |access-date=2018-11-30 |archive-date=2013-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121211608/http://www.populationdata.net/index2.php?option=pays&pid=102&nom=iran |url-status=dead }}</ref> |population_density_sq_mi = 26748.3 |population_blank1_title = Population Rank in Iran |population_blank1 = [[List of Iran cities by population|1st]] |timezone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +03:30 |timezone_DST = [[Iran Standard Time|IRDT]] |utc_offset_DST = +04:30 |coordinates_display = % |latd = 35 | latm = 41 | lats = 46 | latNS = N |longd = 51 | longm = 25 | longs = 23 | longEW = E |elevation_m = 1200 |elevation_ft = 3900 |area_code = 021 |website = [http://en.tehran.ir/ www.tehran.ir] |footnotes = }} '''ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ''' ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘ᱹ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱜᱷᱟ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱦᱟᱸᱰᱮ ᱱᱷᱟᱰᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱓᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚ== ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱦᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱫᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢ, ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱪᱚᱨᱪ]], [[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], [[ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ [[ᱜᱩᱨᱯᱫᱣᱟᱨ]] ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱗᱙ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱜᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱚᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱥᱟᱢᱟᱱ, [[ᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱟᱱᱟᱜ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱮᱠ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ== [https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%A4%E0%AD%87%E0%AC%B9%E0%AD%87%E0%AC%B0%E0%AC%BE%E0%AC%A8 ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤ] ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons|Tehran}} * [http://maps.google.com/maps?q=Tehran%20Google%20maps&rls=com.microsoft:en-us&ie=UTF-8&oe=UTF-8&startIndex=&startPage=1&um=1&sa=N&tab=wl Google Map: Tehran] * [http://en.tehran.ir/ Tehran Municipality website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503163727/http://en.tehran.ir/ |date=2017-05-03 }} * [http://www.tehrangis.com/ Tehran Geographic Information Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320040732/http://tehrangis.com/ |date=2018-03-20 }} * [http://www.tehrantraffic.com/ Tehran Traffic Control Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104125720/http://www.tehrantraffic.com/ |date=2013-11-04 }} * [https://web.archive.org/web/20150917085634/http://www.avval.ir/ Official Tehran Yellow pages (Ketabe Avval)] * [http://www.tehranimages.org/ Tehranimages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114074909/http://tehranimages.org/ |date=2012-11-14 }} * {{Wikivoyage-inline|Tehran}} ;Videos * [http://www.presstv.com/Program/245327.html Tehran's detailed development plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913023632/https://www.presstv.com/Program/245327.html |date=2019-09-13 }} [[PressTV]] (2012) * [http://www.presstv.com/Program/154500.html Tehran's hazardous air quality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826195714/https://www.presstv.com/Program/154500.html |date=2019-08-26 }} PressTV (2010) https://basalam.com/search?q=webamozan.ir{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.inchand.com/seller-register {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009001632/https://www.inchand.com/seller-register |date=2020-10-09 }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]] dy2m0c8tix65uu4e994dtfplbjc7fwl ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ 0 3341 199795 174065 2026-11-08T03:38:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199795 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ |image = Kamala Nehru.jpg |birth_date = {{birth date|1899|08|01|df=y}} |birth_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] |death_date = {{death date and age|1936|02|28|1899|08|01|df=y}} |death_place = ᱞᱚᱥᱮᱱ, [[ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱟᱱᱰ]] |nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ |spouse = [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] |children = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] }} '''ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ''' (᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱑᱘᱙᱙- ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]]ᱭᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ == ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚᱣᱞᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱑᱘᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱜᱦᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱮᱬᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book|last1=Jayakar|first1=Pupul|title=Indira Gandhi, a biography|date=1995|publisher=Penguin|location=New Delhi, India|isbn=978-0140114621|pages=9–11|edition=Rev.|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=gm5JGkb2rhkC&oi=fnd&pg=PR9&dq=%22kamala+nehru%22+indira&ots=HmAcxCR7af&sig=uutna11h7Ek-Gir1l5-dLV8MUVQ#v=snippet&q=%22kamala%20marriage&f=false}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱟᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱟᱣᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱲᱟᱥ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱟᱣᱩᱞ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱩᱦᱩᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨᱩᱡᱽ ᱠᱟᱴᱡᱩ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱫᱤᱛ ᱟᱨ ᱢ᱾ᱫ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱟᱶ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱩᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱭᱟᱛᱷᱚᱨᱤᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱠ "Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi " ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ== ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩᱭᱤᱡ ᱜᱚᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱚᱜᱽ ᱟᱱᱫᱚᱲᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱞᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱣᱟᱹ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱤᱠᱮᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱦᱤᱵ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱪᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱵᱦᱟᱥᱚᱬ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱚᱯ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱵᱷᱟᱥᱚᱬ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book|last1=Nehru|first1=Jawaharlal|title=An Autobiography|date=26 January 1936|publisher=Bodley Head|location=London|edition=1|accessdate=15 August 2018}}</ref><ref name="iloveindia1">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/kamala-nehru.html|title=Kamala Nehru Biography|publisher=Iloveindia|accessdate=15 August 2018|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216042450/http://iloveindia.com/indian-heroes/kamala-nehru.html|url-status=dead}}</ref> ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱫ ᱮ ᱢᱮᱬᱟᱝᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱥᱚᱨᱚᱡᱤᱱᱤ ᱱᱟᱭᱰᱩ]] ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱣᱚᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱣᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] bddxng61n3cl5mn298ae5bgqm03874q ᱟᱭᱡᱚᱞ 0 3525 199775 175064 2026-11-08T03:04:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199775 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱭᱤᱡᱚᱞ | settlement_type = ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | image_skyline = Aizawl Montage.png | image_alt = ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱟᱜ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ | image_caption = (ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱤᱣᱩᱡᱤᱭᱚᱢ) ᱟᱭᱤᱡᱚᱞ | coordinates = {{coord|23|43|38|N|92|43|04|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱭᱡᱚᱞ]] | established_date = ᱑᱙᱕᱑ | government_type = [[Mayor-Council government|ᱢᱮᱭᱳᱨ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ]] | governing_body = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱮ.ᱮᱢ.ᱥᱤ]] | leader_party = [[Communist Party Of India|CPI(M)]] | leader_title1 = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱢᱮᱭᱳᱨ]] | leader_name1 = ᱯᱤ.ᱥᱤ. ᱞᱟᱞᱦᱢᱤᱸᱜᱛᱷᱟᱸᱜᱟ <ref name="Mayor">{{cite web|url=http://aizawlcity.mizoram.gov.in/|title=aizawl Municipal Corporation|publisher=aizawlcity.mizoram.gov.in\accessdate=2015-05-07|access-date=2019-04-26|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426141947/http://aizawlcity.mizoram.gov.in/|url-status=dead}}</ref> | leader_title2 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 457 | elevation_m = 1132 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_metro = 2,93,416 | population_density_km2 = 234 | population_footnotes = <ref name="AIZAWL">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/186-aizawl.html|title=Aizawl City Census 2011 data|accessdate=17 May 2017|work=Census2011}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱢᱤᱡᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱤᱡᱚ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱙᱖᱐᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱙᱑ (᱐)᱓᱘᱙ | registration_plate = MZ | blank3_name = ᱮᱛᱷᱱᱤᱥᱤᱴᱤ | blank3_info = | website = {{URL|aizawlcity.nic.in}} }} '''ᱟᱭᱤᱡᱚᱞ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱺ Aizawl) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱓,᱔᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Aizawl City Population|url=http://www.census2011.co.in/census/city/185-aizawl.html|publisher=census2011.co.in|accessdate=15 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131028025523/http://www.census2011.co.in/census/city/185-aizawl.html|archivedate=28 October 2013}}</ref> ᱢᱟᱱᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘᱗᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱡᱚ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜᱼᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ.<ref>{{cite book|last=K. C. Kabra|title=Economic Growth of Mizoram: Role of Business & Industry|year=2008|publisher=Concept Publishing Company|url=http://books.google.co.in/books?id=0PcdaYllHNUC&pg=PA75&lpg=PA75&dq=lunglei+economy&source=bl&ots=wLLCusujq_&sig=2sAg9s7WT3bfD03RslosOcHmTJI&sa=X&ei=i6g0UNX6MIOIrAeDyYCQBw&ved=0CBwQ6AEwAg#v=onepage&q=lunglei%20economy&f=false}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱟᱭᱤᱡᱚᱞ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱥᱞᱤᱥ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ''ᱰᱚᱞᱤ'' ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱔᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱡᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚᱞ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://aizawl.nic.in/makingofaijal.htm The Making of Aijal]</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱟᱭᱤᱡᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱠᱚᱢ ᱜᱟᱨ (Tropic of Cancer) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱑᱓᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ''ᱛᱞᱟᱶᱟᱝ'' ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ''ᱛᱩᱭᱨᱤᱭᱟᱞ'' ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱟᱭᱤᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱙᱓,᱔᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ᱹ᱖᱑% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙ᱹ᱓᱙% ᱥᱟᱭᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮᱢᱤᱡᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱧᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱤᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱓ᱹ᱖᱓% ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱔ᱹ᱑᱔%, ᱤᱥᱞᱟᱹᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱑ᱹ᱕᱒% ᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱤᱡᱤᱢ ᱐ᱹ᱔᱕%, [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] ᱐ᱹ᱐᱓%, ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱐ᱹ᱐᱒% ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱐ᱹ᱐᱒% ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="census2011.co.in">{{cite web|author= |url=http://www.census2011.co.in/census/city/185-aizawl.html |title=Aizawl City Census 2011 data |work=census2011.co.in |date= |access-date=17 May 2018}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} g7m3mnhg0s2z1xvpte3om6tq5p4rwfc ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ 0 4369 200049 179229 2026-11-08T11:23:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200049 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | image = Flag of India.svg | alt = Refer to caption | caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱨ | nickname = ᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱵᱞᱩ, ᱴᱤᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ | association = [[Board of Control for Cricket in India]] | captain = [[ᱵᱷᱤᱨᱟᱴ ᱠᱳᱦᱞᱤ]] | coach = [[ᱨᱟᱵᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]] | bowling_coach =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨᱩᱱ]] | fielding_coach =[[ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨ]] | test_status_year = ᱑᱙᱓᱒ | icc_status = Full ᱥᱚᱦᱮᱫ | icc_member_year = ᱑᱙᱒᱖ | icc_region = [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱢᱚᱦᱚᱞ|ᱮᱥᱤᱭᱟ]] | test_rank = 1st | odi_rank = 1st | t20i_rank = 5th | test_rank_best = 1st | odi_rank_best = 1st | t20i_rank_best = 1st | first_test = v {{cr|ENG}} at [[Lord's]], [[London]]; 25–28 June 1932 | most_recent_test = v {{cr|AUS}} at [[Sydney Cricket Ground]], [[Sydney]]; 3–7 January 2019 | num_tests = 533 | num_tests_this_year = 1 | test_record = 150/165 <br>(217 draws, 1 tie) | test_record_this_year = 0/0 <br>(1 draw) | first_odi = v {{cr|ENG}} at [[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]; 13 July 1974 | most_recent_odi = v {{cr|SRI}} at [[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]; 6 July 2019 | num_odis = 974 | num_odis_this_year = 21 | odi_record = 507/418<br>(9 ties, 40 no result) | odi_record_this_year = 15/6 <br>(0 ties, 0 no result) | wc_apps = 12 | wc_first = [[1975 Cricket World Cup|1975]] | wc_best = Champions ([[1983 Cricket World Cup|1983]], [[2011 Cricket World Cup|2011]]) | first_t20i = v {{cr|RSA}} at the [[Wanderers Stadium]], [[Johannesburg]]; 1 December 2006 | most_recent_t20i = v {{cr|AUS}} at the [[M. Chinnaswamy Stadium]], [[Bengaluru]]; 27 February 2019 | num_t20is = 115 | num_t20is_this_year = 5 | t20i_record = 70/41<br>(1 tie, 3 no result) | t20i_record_this_year = 1/4<br>(0 ties, 0 no result) | wt20_apps = 6 | wt20_first = [[2007 ICC World Twenty20|2007]] | wt20_best = Champions (2007) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _IndTest23 | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = _blue_stripes_adidas | h_leftarm = FFFFFF | h_body = 1350C1 | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _ind_odi24 | a_pattern_b = _ind_odi24 | a_pattern_ra = _ind_odi24 | a_pattern_pants = _white_stripes_adidas | a_leftarm = 0889E6 | a_body = 0889E6 | a_rightarm = 0889E6 | a_pants = 0889E6 | t_pattern_la = _blueborder | t_pattern_b = _ind_t20wc_24 | t_pattern_ra = _blueborder | t_pattern_pants = _white_stripes_adidas | t_leftarm = FB671D | t_body = 1350C1 | t_rightarm = FB671D | t_pants = 1350C1 | asofdate = 6 July 2019 }} '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ''' (ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ:India national cricket team) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ, ᱴᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱴᱤ-ᱴᱳᱭᱮᱱᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱩᱣᱟ᱾ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱫᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱩ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱞᱟᱵ ᱛᱮᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱫᱚ ᱖ ᱟᱜ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ᱾ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱩᱨᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱠᱩ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱜᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ, ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱫᱮᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱱᱠᱩ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱞ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱟᱛᱮᱠᱩ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱘᱓ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱯ ᱠᱩ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤ-ᱴᱳᱭᱮᱱᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ == ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨᱠᱚ == {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Name ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Age ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Batting style ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Bowling style ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Domestic team ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | IPL Team ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | CG ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Forms<!--Note this refers to the forms in which they've played for India in the past year, not over their entire career--> ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | No. ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Captaincy ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Last Test ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Last ODI ! style="text-align:center; background:#0077FF; color:orange; | Last T20I |- ! colspan="13" | Batters |- | [[Ruturaj Gaikwad]] || {{age|1997|01|31}} || Right-handed || {{n/a}} ||[[Maharashtra cricket team|Maharashtra]] || [[Chennai Super Kings]]|| {{n/a}} || ODI, T20I || 31 || || {{n/a}} || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AUS}} 2023 |- | [[Shubman Gill]] || {{age|1999|09|08}} || Right-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Punjab cricket team (India)|Punjab]] || [[Gujarat Titans]] || align="center" | B || Test, ODI, T20I || 77 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Shreyas Iyer]] || {{age|1994|12|06}} || Right-handed || Right-arm [[leg spin]] || [[Mumbai cricket team|Mumbai]] || [[Kolkata Knight Riders]] || align="center" | B || Test, ODI, T20I || 96 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AUS}} 2023 |- | [[Yashasvi Jaiswal]] || {{age|2001|12|28}} || Left-handed || Right-arm [[leg spin]] || [[Mumbai cricket team|Mumbai]] || [[Rajasthan Royals]]|| {{n/a}} || Test, T20I || 64 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{n/a}} || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Sarfaraz Khan (cricketer)|Sarfaraz Khan]] || {{age|1997|10|22}} || Right-handed || Right-arm [[leg break]] || [[Mumbai cricket team|Mumbai]] || {{n/a}} || {{n/a}} || Test || 97 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{n/a}} || {{n/a}} |- | [[Virat Kohli]] || {{age|1988|11|05}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium]] || [[Delhi cricket team|Delhi]] || [[Royal Challengers Bangalore]] || align="center" | A+ || Test, ODI, T20I || 18 || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Devdutt Padikkal]] || {{age|2000|7|7}} || Left-handed || {{n/a}} || [[Karnataka cricket team|Karnataka]] || [[Lucknow Super Giants]] || {{n/a}} || ''Test'' || 37 || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|SRI}} 2021 |- | [[Rajat Patidar]] || {{age|1993|6|1}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Madhya Pradesh cricket team|Madhya Pradesh]] || [[Royal Challengers Bangalore]] || {{n/a}} || Test, ODI || 87 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|SA}} 2023 || {{n/a}} |- | [[Rohit Sharma]] || {{age|1987|04|30}} || Right-handed || Right-arm [[off break]] || [[Mumbai cricket team|Mumbai]] || [[Mumbai Indians]]|| align="center" | A+ || Test, ODI, T20I || 45 || Test, ODI, T20I (C) || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Rinku Singh (cricketer)|Rinku Singh]] || {{age|1997|10|12}} || Left-handed || Right-arm [[off break]] || [[Uttar Pradesh cricket team|Uttar Pradesh]] || [[Kolkata Knight Riders]] || {{n/a}} || ODI, T20I || 35 || || {{n/a}} || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Sai Sudharsan]] || {{age|2001|10|12}} || Left-handed || Right-arm [[leg break]] || [[Tamil Nadu cricket team|Tamil Nadu]] || [[Gujarat Titans]] || {{n/a}} || ODI || 66 || || {{n/a}} || {{cricon|SA}} 2023 || {{n/a}} |- | [[Suryakumar Yadav]] || {{age|1990|09|14}} || Right-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Mumbai cricket team|Mumbai]] || [[Mumbai Indians]] | align="center" | B || ODI, T20I || 63 || || {{cricon|AUS}} 2023 ||{{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|SA}} 2023 |- ! colspan="13" | All-rounders |- | [[Ravichandran Ashwin]] || {{age|1986|09|07}} || Right-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Tamil Nadu cricket team|Tamil Nadu]] || [[Rajasthan Royals]] || align="center" | A || Test, ODI || 99 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|ENG}} 2022 |- | ''[[Akash Deep]]'' || {{age|1996|12|15}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium]] || [[Bengal cricket team|Bengal]] || [[Royal Challengers Bangalore]] || {{n/a}} || ''Test'' || {{n/a}} || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{n/a}} |- | [[Shivam Dube]] || {{age|1996|12|15}} || Left-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium]] || [[Mumbai cricket team|Mumbai]] || [[Chennai Super Kings]] || {{n/a}} || T20I || 25 || || {{n/a}} ||{{cricon|WIN}} 2019 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Ravindra Jadeja]] || {{age|1988|12|06}} || Left-handed || [[Left-arm orthodox spin|Slow left-arm orthodox]] || [[Saurashtra cricket team|Saurashtra]] || [[Chennai Super Kings]] || align="center" | A+ || Test, ODI, T20I || 8 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|SA}} 2023 |- | [[Hardik Pandya]] || {{age|1993|10|11}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium-fast]] || [[Baroda cricket team|Baroda]] ||[[Mumbai Indians]] | align="center" | A || ODI, T20I || 33 || ODI, T20I (VC) || {{cricon|ENG}} 2018 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|WIN}} 2023 |- | [[Axar Patel]] || {{age|1994|01|23}} || Left-handed || [[Left-arm orthodox spin|Slow left-arm orthodox]] || [[Gujarat cricket team|Gujarat]] || [[Delhi Capitals]] | align="center" | A || Test, ODI, T20I || 20 || || {{cricon|ENG}} 2024 ||{{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Washington Sundar]] || {{age|1999|10|05}} || Left-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Tamil Nadu cricket team|Tamil Nadu]] || [[Sunrisers Hyderabad]] || align="center" | C || ''Test'', ODI, T20I || 5 || || {{cricon|ENG}} 2021 ||{{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Tilak Varma]] || {{age|2002|11|8}} || Left-handed || Right arm [[off spin]] || [[Hyderabad cricket team|Hyderabad]] || [[Mumbai Indians]] || {{n/a}} || ODI, T20I || 72 || || {{n/a}} || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- ! colspan="13" | Wicket-keepers |- | [[Srikar Bharat]] || {{age|1993|10|3}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Andhra cricket team|Andhra]] || [[Kolkata Knight Riders]] | align="center" | C || Test || 14 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{n/a}} || {{n/a}} |- | [[Dhruv Jurel]] || {{age|2001|1|21}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Uttar Pradesh cricket team|Uttar Pradesh]] || [[Rajasthan Royals]] | {{n/a}} || Test || 16 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{n/a}} || {{n/a}} |- | [[Ishan Kishan]] || {{age|1998|07|18}} || Left-handed || {{n/a}} || [[Jharkhand cricket team|Jharkhand]] || [[Mumbai Indians]] | align="center" | C || ODI, T20I || 32 || || {{cricon|WIN}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2023 || {{cricon|AUS}} 2023 |- | [[KL Rahul]] || {{age|1992|04|18}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Karnataka cricket team|Karnataka]] || [[Lucknow Super Giants]] || align="center" | B || Test, ODI || 1 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|ENG}} 2022 |- | [[Sanju Samson]] || {{age|1994|11|11}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Kerala cricket team|Kerala]] || [[Rajasthan Royals]] | align="center" | C || ODI, T20I || 9 || || {{n/a}} || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Jitesh Sharma]] || {{age|1993|10|22}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Vidarbha cricket team|Vidarbha]] || [[Punjab Kings]] | {{n/a}} || T20I || 6 || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|AFG}} 2024 |- ! colspan="13" | Pace bowlers |- | [[Jasprit Bumrah]] || {{age|1993|12|06}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|fast]] || [[Gujarat cricket team|Gujarat]] || [[Mumbai Indians]] || align="center" | A+ || Test, ODI, T20I || 93 || Test (VC) || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|IRE}} 2023 |- | [[Deepak Chahar]] || {{age|1992|08|07}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium]] || [[Rajasthan cricket team|Rajasthan]] || [[Chennai Super Kings]] || {{n/a}} || T20I || 90 || || {{n/a}} ||{{cricon|BAN}} 2022 || {{cricon|AUS}} 2023 |- | [[Avesh Khan]] || {{age|1996|12|13}} || Right-handed || Right arm [[Fast bowling|fast-medium]] || [[Madhya Pradesh cricket team|Madhya Pradesh]] || [[Rajasthan Royals]] || {{n/a}} || ODI, T20I || 65 || || {{n/a}} ||{{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Mukesh Kumar (cricketer)|Mukesh Kumar]] || {{age|1993|10|12}} || Right-handed || Right arm [[Fast bowling|medium]] || [[Bengal cricket team|Bengal]] || [[Delhi Capitals]] || {{n/a}} || Test, ODI, T20I || 49 || || {{cricon|ENG}} 2024 ||{{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Prasidh Krishna]] || {{age|1996|02|19}} || Right-handed || Right arm [[Fast bowling|fast-medium]] || [[Karnataka cricket team|Karnataka]] || [[Rajasthan Royals]] || {{n/a}} || Test, ODI, T20I || 24 || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|AUS}} 2023 |- || [[Umran Malik]] || {{age|1999|11|22}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|fast]] || [[Jammu and Kashmir cricket team|Jammu and Kashmir]] || [[Sunrisers Hyderabad]] || {{n/a}} || ODI || 21 || || {{n/a}} ||{{cricon|WIN}} 2023 || {{cricon|NZ}} 2023 |- | [[Mohammed Shami]] || {{age|1990|09|03}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|fast]] || [[Bengal cricket team|Bengal]] || [[Gujarat Titans]] || align="center" | A || ODI || 11 || || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|ENG}} 2022 |- | [[Arshdeep Singh (cricketer)|Arshdeep Singh]] || {{age|1999|2|5}} || Left-handed || Left-arm [[Fast bowling|medium-fast]] || [[Punjab cricket team (India)|Punjab]] || [[Punjab Kings]] || align="center" | C || ODI, T20I || 2 || || {{n/a}} || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Mohammed Siraj]] || {{age|1994|03|13}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|fast]] || [[Hyderabad cricket team|Hyderabad]] || [[Royal Challengers Bangalore]] || align="center" | B || Test, ODI, T20I || 73 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|SA}} 2023 |- | [[Shardul Thakur]] || {{age|1991|10|16}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium]] || [[Mumbai cricket team|Mumbai]] || [[Chennai Super Kings]] || align="center" | C || Test, ODI || 54 || || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|WIN}} 2022 |- | [[Jaydev Unadkat]] || {{age|1991|10|18|}} || Right-handed || Left-arm [[Fast bowling|medium]] || [[Saurashtra cricket team|Saurashtra]] || [[Sunrisers Hyderabad]] || {{n/a}} || ODI || 91 || || {{cricon|WIN}} 2023 ||{{cricon|WIN}} 2023 || {{cricon|BAN}} 2018 |- ! colspan="13" | Spin bowlers |- | [[Ravi Bishnoi]] || {{age|2000|09|04}} || Right-handed || Right-arm [[leg spin]] || [[Gujarat cricket team|Gujarat]] || [[Lucknow Super Giants]] || {{n/a}} || T20I || 56 || || {{n/a}} || {{cricon|RSA}} 2022 || {{cricon|AFG}} 2024 |- | [[Yuzvendra Chahal]] || {{age|1990|07|23}} || Right-handed || Right-arm [[leg spin]] || [[Haryana cricket team|Haryana]] || [[Rajasthan Royals]] || align="center" | C || T20I || 3 || || {{n/a}} || {{cricon|NZ}} 2023 || {{cricon|WIN}} 2023 |- | [[Kuldeep Yadav]] || {{age|1994|12|14}} || Left-handed || [[Left-arm unorthodox spin|Left-arm wrist spin]] || [[Uttar Pradesh cricket team|Uttar Pradesh]] || [[Delhi Capitals]] || align="center" | C || Test, ODI, T20I || 23 || || {{cricon|ENG}} 2024 || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|AFG}} 2024 |} == ᱠᱳᱪᱠᱚ == * Head coach - {{flagicon|IND}} [[Ravi Shastri]] * Batting coach - {{flagicon|IND}} [[Sanjay Bangar]] * Bowling coach - {{flagicon|IND}} [[Bharat Arun]] * Fielding coach - {{flagicon|IND}} [[Ramakrishnan Sridhar]] * Manager - {{flagicon|IND}} [[Sunil Subramaniam]] * Trainer - {{flagicon|IND}} [[Basu Shanker]] * Physio - {{flagicon|AUS}} Patrick Farhart == ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱨᱤ ᱢᱟᱴᱷᱠᱚ == {{location map+|India|float=right|width=290|caption=Locations of all stadiums which have hosted at least four Test matches or 10 ODIs within India.|places= {{location map~|India|label=<small>[[Wankhede Stadium|Wankhede]]</small>|position=left|lat=18.96|long=72.82}} {{location map~|India|label=<small>[[Brabourne Stadium|Brabourne]]/[[Bombay Gymkhana|Gymkhana]]</small>|position=top|lat=18.96|long=72.82}} {{location map~|India|label=<small>[[Captain Roop Singh Stadium|Roop]]</small>|position=top|lat=26.2107|long=78.1836}} {{location map~|India|label=<small>[[Eden Gardens]]</small>|position=right|lat=22.33|long=88.20}} {{location map~|India|label=<small>[[Feroz Shah Kotla|Kotla]]</small>|position=right|lat=28.61|long=77.23}} {{location map~|India|label=<small>[[Green Park Stadium|Green]]</small>|position=right|lat=26.4|long=80.23}} {{location map~|India|label=<small>[[Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Hyderabad|Rajiv]]</small>|position=right|lat=17.4065991|long=78.5504324}} {{location map~|India|label=<small>[[M. Chinnaswamy Stadium|Chinnaswamy]]</small>|position=left|locator_position=right |lat = 12.58|long=77.35}} {{location map~|India|label=<small>[[M. A. Chidambaram Stadium|MAC]]</small>|position=top|locator_position=left|lat=13.09|long=80.27}} {{location map~|India|label=<small>[[Punjab Cricket Association Stadium|Mohali]]</small>|position=right|lat = 30.78|long=76.69}} {{location map~|India|label=<small>[[Sardar Patel Stadium|Motera]]</small>|position=top|lat = 23.03|long=72.58}} {{location map~|India|label=<small>[[Sawai Mansingh Stadium|Jaipur]]</small>|position=bottom|lat=26.55|long=75.52}} {{location map~|India|label=<small>[[Vidarbha Cricket Association Stadium|Vidarbha]]</small>|position=right| lat=21.06|long=79.03}} {{location map~|India|label=<small>[[Keenan Stadium|Keenan]]</small>|position=top|lat=22.805747|long=86.191378}} {{location map~|India|label=<small>[[Jawaharlal Nehru Stadium (Chennai)|Nehru (Chennai)]]</small>|position=right|lat=13.0856166|long=80.2694493}} {{location map~|India|label=<small>[[Lal Bahadur Shastri Stadium|LBS]]</small>|position=top|lat=17.40|long=78.473}} {{location map~|India|label=<small>[[Madhavrao Scindia Cricket Ground|Scindia]]</small>|position=left|lat=22.302011|long=70.789036}} {{location map~|India|label=<small>[[Nehru Stadium, Guwahati|Nehru (Guwahati)]]</small>|position=right|lat=26.180556|long=91.758}} {{location map~|India|label=<small>[[Nehru Stadium, Pune|Nehru (Pune)]]</small>|position=bottom|lat=18.5022|long=73.8556}} {{location map~|India|label=<small>[[IPCL Sports Complex Ground|IPCL]]</small>|position=right|lat=22.347717|long=73.141697}} {{location map~|India|label=<small>[[Barabati Stadium|Barabati]]</small>|position=right|lat=20.27|long=85.52}} }} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == *[[Cricket in India]] *[[Indian Premier League]] *[[India A cricket team]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *[http://content-aus.cricinfo.com/india/content/ground/country.html?country=6 Cricinfo's List of Indian Grounds] *[https://web.archive.org/web/20070331033028/http://www.cricinfo.com/db/NATIONAL/IND/ Cricinfo India] {{ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞᱠᱩ}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] jbdixhws1rux298rcubdqe92xk7xlwl ᱜᱟᱲᱣᱟ 0 4657 199705 195699 2026-11-08T00:44:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199705 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱟᱲᱣᱟ | native_name = | native_name_lang = ᱜᱟᱱᱤᱭᱟᱨᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|24.18|N|83.82|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱲᱣᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 197 | population_total = 46059 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 82 2114 | registration_plate =JH-14 | website = | footnotes = }} '''ᱜᱟᱲᱣᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱚᱰ (ᱨᱮᱦᱞᱟ) ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱝᱡᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱢ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱜᱟᱭᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘ ᱵᱞᱚᱠ ᱢᱤᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱟᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://garhwa.nic.in/history.html History, Garhwa District - Garhwa]</ref>ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱠᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ 23060'ᱟᱨ 24039 'N ᱳᱥᱟᱨ ᱟᱨ 83022' ᱟᱨ 84000 'E ᱞᱚᱸᱜᱤᱪᱩᱰ (Longitude) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ; ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱜᱩᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱫᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱮ ᱾ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱠᱟᱢᱤᱥᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱵᱞᱚᱠ ᱟᱨ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱼᱩᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱟᱲᱣᱟ {{Coord|24.18|N|83.82|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Garhwa |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Garwa.html |access-date=2010-06-11 |archive-date=2012-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425050600/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Garwa.html |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ {{convert|197|m|ft|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱰ GHQ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://indiarailinfo.com/station/map/1118 [http://www.facebook.com/Garhwa.Town Garhwa Town] Railway Station</ref> ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ) ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱠᱚᱰ GHQ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://indiarailinfo.com/station/map/1117 Garwa Road Railway Station</ref> ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱲᱣᱟ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱑᱐᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱟ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱠᱚᱴᱟ]], [[ᱯᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ|ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ|ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ]], [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱤᱞᱞᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱚᱴᱟ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱠᱚᱴᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱱᱩᱠᱩᱴ]] ᱮᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱖᱐᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱣᱥᱟᱛ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱮ, ᱑᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ== "'''ᱜᱟᱲᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ'''" ᱡᱟᱦᱟᱸ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ "ᱥᱟᱛᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱟ ᱾ "ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ" ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱞᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟ ᱾ ᱨᱟᱸᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ (ᱡᱟᱸᱦᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱧᱟᱜ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱦᱩᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝᱜ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ )"ᱠᱷᱚᱱᱦᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱜᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱵᱚᱸᱜᱟ (Holy) ᱛᱷᱟᱱ (ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱜᱤᱡᱱᱟ) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱳᱨᱤᱜᱤᱱ (Origin) ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱪ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== *[[ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] *[[ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] *[[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] *[[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] *[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] *[[ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱩᱱᱴᱟᱨᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://garhwa.nic.in Garhwa District's webpage] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] nl2ehmbntjc6nm8p1es308mvv219ctp ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ 0 4710 199927 195802 2026-11-08T08:31:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199927 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟ.ᱭ | latd = 27.28 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 95.68 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱭᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 162 | population_total = 23836 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟ.ᱱ ᱚᱠᱛᱮ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ৭৮৬১৮১ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱰ | area_code = ৯১ - (০) ৩৭৫১ - XX XXXX | registration_plate = AS-23 | website = | footnotes = }} ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ (ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ: Margherita) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱤᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ - ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱮ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱠᱚᱭᱮ - ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱨᱟᱱᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ। ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟ.ᱭ - ᱱᱟᱞᱟ ᱵᱩᱲᱤ ᱫᱤᱦᱤᱝ, ᱯᱟᱴᱠᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ, ᱩᱨᱱᱤ- ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱣᱫᱟ। ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟ.ᱱᱤ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮᱨᱮᱥᱟ ᱡᱚᱵᱷᱟᱱᱟ (Margherita of Savoy)ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱟ.ᱪᱩ ᱪᱷᱟ.ᱴᱤᱭᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱠᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱟᱨ ᱠᱤᱴᱯᱞᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱡᱟᱫᱟ ᱵᱤᱨᱤᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱭᱟ. ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟ ᱵᱮᱨᱮᱛ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ==ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ== ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱫᱚ {{Coord|27.28|N|95.68|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Margherita |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Margherita.html |access-date=2019-08-07 |archive-date=2019-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411111909/http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Margherita.html |url-status=dead}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱖᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ। ᱨᱟᱝᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱠᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱩᱝᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟᱭ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨ3 ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱰᱤᱜᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ। ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱲᱤᱫᱤᱦᱤᱝ ᱜᱚᱰᱟ ᱫᱚ ᱟ.ᱛᱩ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ==ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ== ᱠᱚᱭᱮ - ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ North Eastern Coalfields ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ ᱭᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱢᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠ ᱵᱮᱨᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱭᱣᱩᱰ ᱵᱮᱨᱮᱛ। ᱱᱤᱭᱟ. ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱪᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱮᱦᱟᱱᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟ - ᱠᱩᱢ (ᱢᱩᱞ: ᱥᱤᱝᱯᱷᱚᱣ ᱟ.ᱲᱟ.: ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟ.ᱛᱟᱜ ᱴᱷᱟ.ᱭ)। ᱑᱘᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱰᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱰᱩᱱᱰᱦᱟ.ᱣ ᱧᱟᱢᱮᱱᱟ। ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜᱩᱰᱦᱟ.ᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱩᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱞ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱵᱩᱲᱤ ᱫᱤᱦᱤᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟ.ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱚ ᱥᱟᱡᱽᱣ ᱟᱨ ᱵᱩᱲᱤ ᱫᱤᱦᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱨ ᱜᱟ.ᱜ7ᱱᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ. ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱞ Chevalier Roberto Paganini ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮᱨᱮᱥᱟ ᱡᱚᱵᱷᱟᱱᱟ Margherita of Savoy ᱦᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱮ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚ ᱢᱟ - ᱠᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ। [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} ebh16s33nkgodn5yp2aj6tlv9sieshd ᱟᱥᱠᱟ 0 4962 199762 195733 2026-11-08T02:48:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199762 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = ଆସିକା | type = ସହର | latd = 19.6 | longd = 84.65| locator_position = right | state_name = ଓଡ଼ିଶା | district = [[ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା|ଗଞ୍ଜାମ]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 30| population_as_of = 2001 | population_total = 20718| area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = ୭୬୧୧୧୦ |<ref>http://www.whereincity.com/india/pincode/orissa/ganjam.htm</ref> vehicle_code_range =OR-07 | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} ᱟᱥᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱧᱡᱟᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱱᱰᱚᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜᱟᱱ ᱫᱚᱲᱚᱢ== ᱟᱥᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱙ᱹ᱖ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱘᱔ᱹ᱖᱕ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ <ref>[https://goo.gl/maps/J37eh7KR9hC2 ଗୁଗଲ୍ ମ୍ୟାପ୍]</ref> [[ᱫᱚᱨᱭᱟ ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱘) ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Asika.html |access-date=2019-08-21 |archive-date=2019-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014223620/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Asika.html |url-status=dead}}</ref> [[ᱜᱚᱧᱡᱟᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ <ref name=":0">http://bhulekh.ori.nic.in/TahasilWebsite/TahasilInfo.aspx{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱩᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱢᱦᱚᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱞᱥᱩᱠᱩᱞᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱟᱝ ᱜᱟᱹᱟ ᱢᱮᱞᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮᱱᱹ ᱮᱪᱹ ᱕᱙ (NH-59, Gopalpur-Ahmedabad) ᱟᱨ ᱮᱱᱹ ᱮᱪᱹ ᱒᱑᱗ (NH -217, Bijayawada- Ranchi) ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref name=":0" />। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== === ᱦᱚᱲ ᱮᱞ === ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱟᱥᱠᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱒᱑,᱔᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱲᱟ]] ᱑᱐,᱙᱖᱑ ᱡᱚᱬ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱑᱐,᱔᱖᱗᱾ <ref>https://www.census2011.co.in/data/town/801868-asika-orissa.html</ref>। ᱑᱑ᱹ᱔% ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ === ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ === ᱟᱥᱠᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱥᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱥᱠᱟ ᱮᱱ ᱮ ᱥᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱥᱠᱟ ᱟᱥᱠᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱟᱥᱠᱟ ᱱᱤᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱟᱥᱠᱟ ===ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ=== ᱟᱥᱠᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ * ᱢᱟ ᱠᱷᱚᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱟᱥᱠᱟ * ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ- ᱥᱩᱱᱟᱢᱵᱚ ᱥᱟᱦᱤ, ᱟᱥᱠᱟ * ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ * ᱡᱚᱫᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱱᱩᱣᱟᱸ ᱜᱟᱸ ଜଗନ୍ନାଥ * ᱠᱟᱲᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱱᱩᱣᱟᱸ ᱜᱟᱸ ᱾ ===ᱦᱟᱸᱥᱯᱟᱛᱟᱞ=== ᱟᱥᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱸᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱠᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱸᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ===ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚ === * ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱸᱜᱟ (SBI Main Branch) * ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱮ ᱰᱤ ᱵᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ (SBI ADB Branch) * ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ (Andhra Bank) * ᱮᱠᱥᱤᱥ ᱵᱮᱸᱠ (Axis bank) * ᱟᱭ ᱥᱤ ᱟᱭ ᱥᱤ ᱟᱭ ᱵᱮᱸᱠ (ICICI Bank) * ᱭᱩ ᱡᱤ ᱵᱤ ᱵᱮᱸᱠ (UGB Bank) * ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (Bank Of India) * ᱭᱩᱠᱚ ᱵᱮᱸᱠ (UCO Bank) * ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱸᱠ (Union Bank) * ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱨᱚᱫᱟ (Bank Of Baroda) * ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱡᱽ ᱵᱮᱸᱠ (Indian Overseas Bank) * ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱸᱠ (Utkal Gramin Bank) * ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ (Punjab National Bank) * ᱮᱪ ᱰᱤ ᱮᱯ ᱥᱤ ᱵᱮᱸᱠ (HDFC bank) ===ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ=== ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱢᱦᱚᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱚᱫᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱥᱚᱨ᱾ ==ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ== ᱟᱥᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱷᱟᱠᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱱᱰᱚᱲᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱥᱠᱟ, ᱟᱥᱠᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱵᱤᱥᱩᱨᱡᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱚᱭᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱱᱰᱚᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱤ ᱡᱮ ᱰᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱮᱢ ᱮᱞ ᱮ [[ᱫᱮᱵᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱚᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱰᱷᱤ]] ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱤ ᱡᱮ ᱰᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱰᱷᱤ ᱜᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ [[ᱜᱚᱝᱜᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ [[ᱩᱥᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱰᱷᱤ]] ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱩᱛᱤ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱯᱚᱱᱰᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱨ]] rsporyg97ls7e0nmiqg6satujt6a5hc ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱠᱤᱥᱠᱩ 0 5314 199730 173781 2026-11-08T01:38:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199730 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱠᱤᱥᱠᱩ <br> Lantiti Kisku | birth_date = {{Birth date and age|2004|11|06|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱚᱦᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | image = Langtiti Kisku at Baha Festival 2018.jpg | image_size =220px | caption = ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱠᱤᱥᱠᱩ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ | awards =ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ - ᱒᱐᱑᱙ <br>ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱤᱭᱠᱚᱱ ᱟᱪᱤᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱒᱔ }} '''ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱠᱤᱥᱠᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱤᱥᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ|ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱤᱭᱠᱚᱱ ᱟᱪᱤᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name=":0" /> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱦᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱤᱥᱠᱩ ᱟᱨ ᱜᱚᱜᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱢᱤᱛᱟ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱟᱨᱪᱟ, ᱵᱟᱝᱪᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱱᱩᱢᱮᱞ ᱠᱤᱥᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱟᱨᱟᱴᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱠᱤᱥᱠᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱱᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱹᱝ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱣᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱹᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱠ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱩ ᱵᱷᱳᱨᱛᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱢᱤᱞᱚᱱᱢᱚᱭᱤ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱩᱪᱪᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱳᱨᱛᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ, ᱮᱱᱮᱡ-ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱟᱴᱮ ᱵᱮᱥ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱣᱴᱤᱣᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭᱛᱮ ᱱᱮᱛᱚᱜ ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮᱜᱮ ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱟᱜ ᱞᱤᱴᱷᱩᱨ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱥᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱛ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱫᱟᱬᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == ᱞᱟᱝᱛᱤᱛᱤ ᱠᱤᱥᱠᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱣᱫᱮᱭᱟ ᱾ * ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱᱼ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ|ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ]] * ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱟᱪᱤᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱒᱔<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-08-26 |title=दिल्ली में सम्मानित हुई संथाली सिंगर लांतिति किस्कू - Dharwak Khobor |url=https://dharwak.com/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A4-%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%88-%E0%A4%B8/ |access-date=2024-08-26 |language=hi |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826075217/https://dharwak.com/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A4-%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%88-%E0%A4%B8/ |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{instagram|__lantiti__}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] 36172e2dzkevb5vibzjl3ajnzqr312n ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ 0 5446 200056 174513 2026-11-08T11:29:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200056 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | logo = Indian Railways.svg | logo_size = 120px | logo_caption = <!--Official seal of the Indian Railways<br>Slogan: ''Lifeline to the nation…''--> | image = Rail Bhavan in New Delhi 11.jpg | image_size = 300px | image_caption = [[ᱨᱮᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | native_name = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | type = [[Statute|Statutory Body]] | industry = [[Rail transport]] | founded = {{start date and age|df=yes|p=y|1837|09|12}}<ref name="IRFCA-history-page">{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: IR History: Early Days – 1|website=www.irfca.org|access-date=3 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20050307181407/http://irfca.org/faq/faq-hist.html|archive-date=7 March 2005|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=sOILAQAAMAAJ | title=Reports, Correspondence and Original Papers on Various Professional Subjects Connected with the Duties of the Corps of Engineers, Madras Presidency | last1=Smith | first1=John Thomas | year=1839 }}</ref> <!-- Indian railways traces its history back to Madras Railway which was incorporated on 12 September 1837 by . See the ref, http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html. The first [[passenger]] line albeit was by GIPR in 1853. This article is about the company and not about rail transport. Hence the foundation year is 1950 and not 1837. --> | hq_location = [[ᱨᱮᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] | hq_location_city = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | hq_location_country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | area_served = ᱥᱤᱧᱚᱛ | key_people = {{ubl|[[ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱵᱚᱭᱤᱥᱱᱟᱣ]]|([[Ministry of Railways (India)|Minister for Railways]])|[[Jaya Varma Sinha]]|[[Indian Railway Traffic Service|IRTS]] ([[Chairperson]] and [[Chief Executive Officer]])<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/suneet-sharma-appointed-new-chairman-and-ceo-of-railway-board-3234803.html|title=Suneet Sharma Appointed New Chairman and CEO of Railway Board|date=31 December 2020|website=News18}}</ref>}} | services = [[ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]<br />[[Freight]] services<br />[[Parcel carrier]]<br />Catering and tourism services<br />[[Parking lot]] operations<br />Other related services | revenue = {{Increase}} {{INRConvert|240000|c}}<ref name="financial-summary">{{cite web|url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1917390|title=Indian Railways|work=pib.gov.in|access-date=5 May 2023}}</ref> | revenue_year = 2022–23 | profit = {{Increase}} {{INRConvert|4464|c}}<ref name="financial-summary" /> | profit_year = 2022–23 | owner = [[Ministry of Railways (India)|Ministry of Railways]], [[Government of India]] | num_employees = 12,12,882 <ref name="IRYearBook">{{cite web|url=https://irtpms.indianrailways.gov.in/site/wp-content/uploads/2022/03/Year-Book-2020-21-English.pdf|title=Indian Railways Year Book 2020–21|access-date=2023-09-29|archive-date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114203343/http://irtpms.indianrailways.gov.in/site/wp-content/uploads/2022/03/Year-Book-2020-21-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | num_employees_year =31 March 2022 | divisions = {{collapsible list | title = [[Zones and divisions of Indian Railways|18 operational and 1 non-operational zones]] | bullets = true | 1 = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 3 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 4 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 5 = [[ᱠᱳᱝᱠᱚᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 6 = [[ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱞ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] | 7 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 8 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 9 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 10 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 11 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 12 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | 13 = [[South Coast Railway zone|South Coast Railway]] <small>[Yet to be operational]</small> | 14 = [[South East Central Railway zone|South East Central Railway]] | 15 = [[South Eastern Railway zone|South Eastern Railway]] | 16 = [[South Western Railway zone|South Western Railway]] | 17 = [[Southern Railway zone|Southern Railway]] | 18 = [[West Central Railway zone|West Central Railway]] | 19 = [[Western Railway zone|Western Railway]] }} | subsid = {{collapsible list | bullets = true | [[Braithwaite & Co.|Braithwaite and Company]] | [[Container Corporation of India]] | [[Centre for Railway Information Systems]] | [[Bhartiya Rail Bijlee Company Limited]] | [[Indian Railway Catering and Tourism Corporation]] | [[Indian Railway Finance Corporation]] | [[Ircon International]] | [[Konkan Railway Corporation]] | [[Mumbai Railway Vikas Corporation]] | [[National High Speed Rail Corporation Limited]] | [[Pipavav Railway Corporation Limited]] | [[Rail India Technical and Economic Service]] | [[Rail Vikas Nigam]] | [[RailTel]] }} | homepage = {{official URL}} }} {{Infobox rail |system_map = |map_caption = Railway Network Map of India - Schematic (2022) |marks = IR |locale = |gauge = {{RailGauge|1676mm|lk=on}}<br />{{RailGauge|1000mm|lk=on}}<br />{{RailGauge|762mm|lk=on}}<br />{{RailGauge|610mm|lk=on}} |length = {{convert|68043|km}} (route)<ref name="IRYearBook"/> <br />{{convert|102831|km}} (running track)<ref name="IRYearBook"/> <br /> {{convert|128305|km}} (total track)<ref name="IRYearBook"/> <br /> as of 31 March 2022 <ref name="indianrailways year book">{{cite web |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/2023/PDF%20Year%20Book%202021-22-English.pdf |title=Indian Railways Year Book 2021 - 22}}</ref> |electrification = {{convert|58,812|km}}<ref name="RE">{{Cite web |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/ele_engg/2023/Railway%20Electrification%20as%20on%2001_04_23.pdf |title=Railway Electrification as on 01_04_23 |website=indianrailways.gov.in |access-date=2023-04-22}}</ref> <br /> as of April, 2023 }} '''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ''' ('''ᱟᱭᱤ ᱟᱨ''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱝᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱰᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Roy|first=Debasish|title=Why isn't the Railways a PSU?|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/why-isnt-the-railways-a-psu/articleshow/7584262.cms?from=mdr|access-date=23 August 2020}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱖᱘,᱐᱔᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱒,᱒᱘᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱨᱟᱱᱤᱝ ᱴᱨᱟᱠ ᱫᱚ ᱑᱐᱒,᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱓,᱘᱙᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱒᱘,᱓᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱙,᱗᱒᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} {{wikiquote}} <!--ATTENTION! PLEASE DO NOT ADD ANY LINKS RELATED TO CHECKING PNR STATUS ETC, SUCH EDITS WILL BE REMOVED. READ THE EXTERNAL LINKS GUIDELINE--> * [https://indianrailways.gov.in Official website] * [https://web.archive.org/web/20250417062632/https://irctc.co.in/ eTicket Reservation] * [http://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/Annualreport10-11/Glossary.pdf Glossary] 26ivrcg2wd0q2o27kt84gc1a3b20jpp ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ 0 6167 199647 178205 2026-11-07T22:36:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199647 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ | other_name = ᱟᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = guj | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱳᱞᱤᱥ]] | image_skyline = Ahmedabad montage new1.png | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ: ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱨᱮ, ᱚᱦᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, CEPT ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱝᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱥᱛᱚᱱᱵᱷ, ᱦᱩᱛᱷᱤᱥᱤᱝ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|23.03|72.58|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_name2 = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = * in 11th century as Ashawal<br /> * on 26 February 1411 as Ahmedabad | named_for = | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]] | governing_body = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ|AMC]] | leader_title = [[Mayor of Ahmedabad|ᱢᱮᱭᱳᱨ]] | leader_name = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 464.16 | area_rank = [[List of cities in Gujarat by population|1st in Gujarat]] | elevation_footnotes =<ref>{{cite web |url=https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |title=About The Corporation: Ahmedabad Today |access-date=24 April 2018 |publisher=Ahmdabad Municipal Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20180425114642/https://ahmedabadcity.gov.in/portal/jsp/Static_pages/about_amc.jsp |archive-date=25 April 2018 |url-status=dead }}</ref> | elevation_m = 53 | population_total = 5633927 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_urban = 6357693 | population_urban_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|title=Gujarāt (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics in Maps and Charts|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430115558/http://www.citypopulation.de/India-Gujarat.html|archivedate=30 April 2016}}</ref> | population_rank = [[List of most populous cities in India|5th]] | population_demonym = ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱤ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = ᱓᱘᱐ 0XX | area_code = [[Telephone numbers in India|᱐᱗᱙]] | registration_plate = GJ-01 (west), GJ-27 (East),{{citation needed|date=February 2016}}, GJ-38 Bavla (Rural) | blank_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank_info_sec1 = ᱑.᱑᱑<ref>{{cite web|title=Distribution of Population, Decadal Growth Rate, Sex-Ratio and Population Density|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|work=[[2011 census of India]]|publisher=[[Government of India]]|accessdate=21 March 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113182831/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|archivedate=13 November 2011}}</ref> [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] |website = | footnotes = Source: Census of India.<ref>{{cite web|title=Ahmedabad (Ahmedabad) District : Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|work=census2011|accessdate=28 May 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140612111531/http://www.census2011.co.in/census/district/188-ahmadabad.html|archivedate=12 June 2014}}</ref> | leader_title2 = [[ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name2 = ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱢᱟᱠᱣᱟᱱᱟ | leader_title3 = [[ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ]] | leader_name3 = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱮᱦᱨᱟ | blank2_name = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | blank2_info = 89.62 | demographics_type1 = [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]] | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] }} '''ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱟᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱟᱲᱮᱨᱮ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱵᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱵᱚᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱑᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱔ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ - ᱠᱚᱝᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱴᱨᱟᱯᱩᱨ ᱢᱟᱡᱽᱲᱟ, ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ , ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚᱦᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱲ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱔᱗ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱕ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾ == ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ == ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱚᱝᱜᱚᱥ ᱫᱚ ᱚᱣᱰᱟ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱭ ᱾ == ᱧᱮᱢᱮᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ == === ᱠᱟᱸᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ === ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱛᱩᱵᱽ-ᱩᱫᱽ-ᱫᱤᱱ ᱑᱔᱕᱑ ᱮᱰᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱫᱤᱯ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱩᱨᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱠᱚᱸᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱚᱞᱦᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱠᱚᱝᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱯᱷᱨᱚᱸᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱦᱚᱴᱷᱤᱥᱤᱝ ᱡᱮᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ === ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱟᱨᱵᱚᱞ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱴᱷᱤᱥᱤᱝ ᱡᱮᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱮᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱡᱚᱱ ᱢᱚᱨᱪᱮᱸᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱟᱛᱷ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ === ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ === ᱑᱔᱒᱓ ᱮᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ === ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ === ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱜᱮ ᱑᱙᱑᱕ ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱰᱤ ᱡᱟᱛᱨᱟᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱨᱤᱵᱚᱨᱯᱷᱨᱚᱸᱴ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://collectorahmedabad.gujarat.gov.in/ Ahmedabad Collectorate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721155654/http://collectorahmedabad.gujarat.gov.in/ |date=2011-07-21 }} * {{curlie|Regional/Asia/India/Gujarat/Localities/Ahmedabad/}} * [https://www.britannica.com/place/Ahmadabad Ahmadabad] ''Encyclopædia Britannica'' entry {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] et2zhk2de6rfyqzl73e6gd82b367piq ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ 0 6257 199862 195779 2026-11-08T06:19:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199862 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | nickname = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Jalpaiguri Cityscape evening.jpg | photo2a = Cityview-jpg 02.jpg | photo2b = New Jalpaiguri Railway Station.JPG | photo3a = Alley, Jalpaiguri.jpg | photo3b = The Raikut Temple before the Palace.JPG | photo4a = Jalpaiguri Rajbari Gate.jpg | photo4b = Karala riverside at night.jpg | size = 250 | spacing = 1 | border = 0 | color = White | position = centre | foot_montage = TOP TO BOTTOM : <br />The Cityscape, <br />[[Dharla River|Karala Riverside]], <br />[[Raikat|Baikunthapur Rajbari Gate]], <br />[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], <br />[[Alley]], <br />Baikunthapur Palace Temple, <br />[[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱛᱤᱥᱛᱟ]] }} | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|26.52|N|88.73|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | established_title = Founded | established_date = ᱑᱘᱖᱙ | founder = [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] | named_for = | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ | leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name = - | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 89 | population_total = 169,002 <ref | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="Census2011">{{cite web|title=Jalpaiguri Metropolitan Region|url=http://www.census2011.co.in/census/city/194-jalpaiguri.html|website=Jalpaiguri City Census 2011 data|publisher=Census 2011|accessdate=1 January 2016}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 107,341 | population_metro_footnotes = | population_rank = ᱑᱙ | population_demonym = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤᱭᱟᱱᱥ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤᱵᱟᱥᱤ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=10 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=10 March 2019|page=85|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 735 101-735 110 (city limits), 735120-735134 (suburbs) | area_code = +᱙᱑᱓᱕᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = WB-71, WB-72 <sup>2</sup> | blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank1_info_sec1 = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ, | website = {{URL|http://jalpaigurimunicipality.org/}} | footnotes = | blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢᱼᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ }} '''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wbnorthbengaldev.gov.in/HtmlPage/about_jalpaiguri.aspx|website=jalpaiguri.gov.in|title=Official Website of Jalpaiguri|accessdate=10 November 2018}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://jalpaiguri.gov.in/html/tourism.html|website=jalpaiguri.gov.in|title=Official Website of Jalpaiguri|accessdate=10 November 2018}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱤᱴ ᱵᱮᱸᱪ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱨᱴ ᱵᱞᱮᱭᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=CensusIndia2011>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=Census India |accessdate=10 October 2011}}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ JGEC ᱰᱤᱢᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ, ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱟ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱠᱨᱤᱨᱟᱸᱜᱚᱱ/ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://aitcofficial.org/aitc/wb-cm-inaugurates-jalpaiguri-sports-village-2/|website=aitcofficial.org|title=Sports Village for Jalpaiguri|accessdate=5 December 2015}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://m.telegraphindia.com/states/west-bengal/boxing-academy-for-jalpaiguri/cid/158564|website=m.telegraphindia.com|title=Biswa Bangla Krirangan in Jalpaiguri|accessdate=3 December 2015}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ''ᱡᱟᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ: ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱮᱼᱞᱮᱼᱯᱮᱼᱜᱚᱼᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱠᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱜᱮᱥᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱥᱩᱜᱮᱥᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ''ᱡᱟᱞᱯᱟᱭ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱭᱛᱩᱱ, ᱟᱨ ''ᱜᱩᱨᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱾<ref>{{cite book|last=Raha|first=Manis Kumar|title=Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society|year=1989|publisher=Gian Publishing House|page=22}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱮᱭᱛᱩᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱨᱟᱭᱠᱟᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱠᱩᱸᱴᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱱ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱤᱸᱫᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱥᱠᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱨᱟᱭᱟᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱠ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱛᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱚᱠ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱸᱛᱷᱟᱯᱟᱠ (founded) ᱥᱤᱥᱣᱟ ᱥᱤᱝᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱤᱜ ᱵᱤᱥᱣᱟ ᱥᱤᱝᱦᱟ ᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://coochbehar.nic.in/Htmfiles/history_book.html Cooch Behar: Royal History : Book of Facts and Events], Chapter 1, p. 5</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ {{coord|26.52|N|88.73|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Jalpaiguri.html|title=Maps, Weather, and Airports for Jalpaiguri, India|work=fallingrain.com|access-date=2019-10-19|archive-date=2019-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114232742/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Jalpaiguri.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚ ᱮᱢᱚᱜᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ (ᱛᱮᱨᱟᱭ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱛᱚᱨ, ᱠᱚᱨᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱦᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱢᱥ'' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱗,᱓᱔᱑ (᱕᱓,᱗᱐᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱓,᱖᱓᱓ ᱛᱤᱨᱛᱟᱹ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱙,᱐᱐᱒ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱘᱕,᱒᱒᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱓,᱗᱘᱗ ᱛᱤᱨᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔,᱕᱒᱒ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖.᱔᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CensusTable3">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=censusindia.gov |accessdate=21 October 2011 |format=pdf }}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, (ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱱᱤ) ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱠᱷᱟ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ), ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ, ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ, ᱯᱚᱸᱡᱟᱵᱤ, ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱬᱤᱯᱩᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱨᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ {{bar box |title=ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|88.16}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|9.64}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.97}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|brown|0.54}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|magenta|1.20}} |caption=Distribution of religions <br /> <small> Others include [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.47%) and [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] (0.22%), </small> }} == ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ == ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]], [[ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱱᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱔᱕ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱟᱨᱰ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱵᱳᱥ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name=delimit>{{cite web | url = http://www.wbgov.com/e-gov/English/DELIMITATION.pdf | format = PDF | title = Press Note, Delimitation Commission | accessdate = 18 April 2009 | work = Assembly Constituencies in West Bengal | publisher = Delimitation Commission | pages = 4, 23 | archive-date = 8 January 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110108095020/http://www.wbgov.com/e-gov/English/DELIMITATION.pdf | url-status = dead }}</ref> == ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ == ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱰᱩᱞᱩᱝ ᱜᱟᱰᱤ ᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱥᱠᱟ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱟᱧ ᱴᱤᱢᱯᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱴᱚᱨᱰ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱖-ᱥᱤᱴᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱳᱴᱚ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱳᱴᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞ ᱰᱨᱟᱭᱵᱮᱱ ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱥᱠᱟ ᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱜᱩᱴ ᱑᱖,᱐᱐᱐ ᱨᱤᱥᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱥᱮᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱨᱮᱞ === ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:- # ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ # ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱦ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱞᱮᱭᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ # ᱢᱚᱦᱤᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱩᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤᱼᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱤᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ #ᱨᱟᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱥᱮᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱭᱟᱠᱚ ᱾ #ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱥᱚᱲᱚᱠ === ᱠᱚᱸᱧᱮ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱱᱤᱜᱟᱢ (NBSTC) ᱵᱟᱥ ᱛᱤᱜᱩᱱ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱚᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱛᱤᱜᱩᱱ (Stop) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱷᱩᱸᱴᱥᱚᱞᱤᱝ, [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱶᱤᱡ ᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:- * NBSTC ᱰᱩᱯᱚ: ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱠᱟᱫᱟᱢᱛᱟᱞᱟ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱚᱥ: ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱩᱯᱷ ᱵᱟᱥ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱼ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨ (ᱟᱨ ᱜᱮᱨᱼᱥᱴᱳᱯ) ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱚᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱚᱥ: ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱭᱤ.ᱤ., ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱵᱤᱨᱯᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *ᱵᱟᱣᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ: ᱦᱩᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱩᱰᱟᱹᱱ === ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱭᱨᱚᱰᱨᱚᱢ, ᱢᱤᱪ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱤ ᱯᱚᱸᱜᱟ ᱥᱩᱨ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱦᱟᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱨᱼᱯᱷᱟᱸᱥᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[File:College building side view.jpg|thumb|[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (JGEC) ᱠᱟᱢᱯᱟᱥ]] ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱟᱥᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱚᱢᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱾<ref name=educationsystem>{{cite web |title= Annual Report 2007–2008 |url= http://www.wbsed.gov.in/wbsed/readwrite/AnnualReportSchoolEducation_07-08.pdf |publisher= Department of School Education, Government of West Bengal |format= PDF |accessdate= 10 December 2011 |page= 69 |archive-date= 7 January 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190107040131/http://www.wbsed.gov.in/wbsed/readwrite/AnnualReportSchoolEducation_07-08.pdf%20 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|title= List of most reputed schools in West Bengal|url= http://wbbse.org/skolkata.htm|publisher= West Bengal Board of Secondary Education|accessdate= 10 December 2011|archive-date= 7 January 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190107040440/http://wbbse.org/skolkata.htm%20|url-status= dead}}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ''᱑᱐+᱒+᱓'' ᱭᱚᱡᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱱ ᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ, ᱟᱪᱮᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱞ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱳᱯᱷ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱳᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ (ICSE) ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱚᱨᱰ ᱳᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ (CBSE) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱦᱟᱲᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Ganguly|first=Arnab |title=Medical college for Indian cities |url=http://www.telegraphindia.com/1120712/jsp/siliguri/story_15718501.jsp|accessdate=27 October 2012 |newspaper=The Telegraph |date=12 July 2012}}</ref> ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱱᱱᱟᱫᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱟᱱᱱᱟᱫᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱳᱯ ᱠᱳᱢᱨᱥ, ᱯᱤ.ᱰᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱑ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=EOI|first=Correspondence|title=NBDD minister inaugurates multiple projects|url=http://echoofindia.com/cooch-behar-nbdd-minister-inaugurates-multiple-projects-cooch-behar-48723|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114100759/http://echoofindia.com/cooch-behar-nbdd-minister-inaugurates-multiple-projects-cooch-behar-48723|archivedate=14 January 2015}}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱯᱳᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱞᱮᱵᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱓ ᱥᱟᱞ (᱑᱐+) ᱥᱤᱵᱤᱞ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ, ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠᱚᱞ ᱟᱨ ᱳᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ (᱑᱒+) ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱤᱰ ᱟᱠᱚ ᱾ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱮᱨᱮᱫ ᱠᱚᱱᱥᱤᱞ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ ᱥᱞᱞᱟᱭᱟᱵᱟᱥ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Private education Bill passed amidst Opposition walkout|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=415836&catid=42|accessdate=7 July 2012|newspaper=The Statesman|date=6 July 2012|archiveurl=https://archive.is/20121220042108/http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=415836&catid=42|archivedate=20 December 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Bill passed to set up private varsity|url=http://www.asianage.com/kolkata/bill-passed-set-private-varsity-653|accessdate=7 July 2012|newspaper=Asian Age|date=7 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211054143/http://www.asianage.com/kolkata/bill-passed-set-private-varsity-653|archive-date=11 December 2017}}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱳᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱵᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱢᱚᱱᱚᱢᱳᱩᱥ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ᱾᱒᱗ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒ ᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱰᱮᱸᱯᱡᱷᱚᱨ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/@26.5456466,88.7037619,18.5z|title=Google Maps|website=Google Maps|language=en|access-date=8 August 2018}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱦᱟᱲᱯᱩᱨ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Wikivoyage-inline|Jalpaiguri}} * [http://jalpaigurimunicipality.org/ Official website of Jalpaiguri Municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517114055/http://jalpaigurimunicipality.org/ |date=2014-05-17 }} * [http://jalpaiguri.nic.in/index.htm Official website of Jalpaiguri district] * [https://web.archive.org/web/20001021190100/http://www.wb.nic.in/dist/jalpai.html West Bengal Jalpaiguri District] * [https://web.archive.org/web/20070905172720/http://www.sjda.org/ Siliguri Jalpaiguri Development Authority] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] 9jbvld00b7kw8b531rc78pu07f0eawo ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ 0 6511 199745 128694 2026-11-08T01:58:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199745 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = Ludhiana Montage.jpg | image_alt = | image_caption = Gurudwara Sri Dukhniwaran Sahib, Clock Tower, Gurudwara Shri Manji Sahib Alamgir, Lodhi Fort, Maharaja Ranjit Singh War Museum, Shri Krishna Mandir and Guru Nanak Dev Bhavan, Tiger Safari | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Punjab#India#Asia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|30.91|75.85|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_name2 = [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] | subdivision_name3 = ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]] | governing_body = [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_party = [[Indian National Congress|INC]] | leader_title = [[Mayor of Mumbai|Mayor]] | leader_name = Balkar Sandhu<ref>{{cite news |last1=Bhardwaj |first1=Nidhi |title=Balkar sandhu becomes mayor of Ludhiana {{!}} Ludhiana News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/balkar-sandhu-becomes-mayor-of-ludhiana/articleshow/63463203.cms |accessdate=14 August 2019 |work=The Times of India |date=26 March 2018 |language=en}}</ref> | unit_pref = Metri | area_footnotes = | area_total_km2 = 310 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 262 | population_total = 1,618,879 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name=":0"/> | population_density_km2 = auto | population_rank = [[List of most populous cities in India|22nd]] | population_demonym = ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱵᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = Multiple 141001-141016 | area_code = ᱐᱑᱖᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = PB-10, PB-91 | website = http://www.ludhiana.nic.in/ | footnotes = | official_name = }} '''ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱓᱑᱐&nbsp;ᱜᱟᱺᱴ&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱑,᱖᱑᱘,᱘᱗᱙ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=":0"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱛᱞᱮᱡᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ {{convert|13|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟ ᱾ ᱭᱩᱹ ᱠᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱧᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2006/02/28/280206_ludhiana_manchester_feature.shtml|title=India's Manchester|work=BBC|date=28 February 2006|access-date=25 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818191404/http://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2006/02/28/280206_ludhiana_manchester_feature.shtml|archive-date=18 August 2014|url-status=live}}</ref> ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱛᱟᱹᱠᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱦᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ (᱗)ᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.doingbusiness.org/en/data/exploreeconomies/sub|title=Sub National|website=World Bank|language=en|access-date=2019-10-10}}</ref> ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱐᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱱ ᱮᱪ ᱙᱕, ᱮᱱ ᱮᱪ ᱔᱔, ᱮᱱ ᱮᱪ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱ ᱮᱪ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]] ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱓᱑᱕&nbsp;ᱠᱤᱠᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱔᱒&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱘ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ {{Coord|30.9|N|75.85|E}} <ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Ludhiana.html|title=Falling Rain Genomics, Inc&nbsp;– Ludhiana|work=fallingrain.com|access-date=8 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529001025/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Ludhiana.html|archive-date=29 May 2008|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ 244&nbsp;metres (798&nbsp;ft) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱯᱨᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== <!--PLEASE DON'T INSERT THE RELIGION FIGURES OF LUDHIANA DISTRICT HERE. THIS ARTICLE IS ON LUDHIANA CITY AND NOT LUDHIANA DISTRICT AND THE RELIGION FIGURES MUST ALSO BE FOR LUDHIANA CITY--> {{bar box|width = 300px |barwidth = 250px |cellpadding="0" |title=ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<!--NOT TO BE CONFUSED WITH "RELIGION IN LUDHIANA DISTRICT"--><ref>{{Cite web |url=http://www.census2011.co.in/data/town/800196-ludhiana-punjab.html |title=Archived copy |access-date=24 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521091104/http://www.census2011.co.in/data/town/800196-ludhiana-punjab.html |archive-date=21 May 2017 |url-status=live }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= <!--PLEASE DON'T INSERT THE RELIGION FIGURES OF LUDHIANA DISTRICT HERE. THIS ARTICLE IS ON LUDHIANA CITY AND NOT LUDHIANA DISTRICT AND THE RELIGION FIGURES MUST ALSO BE FOR LUDHIANA CITY. THE CITY OF LUDHIANA IS HINDU MAJORITY IN CONTRAST TO ENTIRE LUDHIANA DISTRICT WHICH IS SIKH MAJORITY.--> {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF6600|65.96}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|#FFFF00|28.75}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#009000|2.81}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱭ]]|#9955BB|0.68}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|#1543BB|1.70}}}} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱑,᱖᱑᱘,᱘᱗᱙ ᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name=":0">{{Cite web|url=http://ludhiana.nic.in/html/area_population.html|title=Area and Population|website=Official Website of Ludhiana|access-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307015410/http://ludhiana.nic.in/html/area_population.html |archive-date=7 March 2016}}</ref> ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱘᱒ᱹ᱕᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | work = Provisional Population Totals, Census of India 2011 | accessdate = 7 July 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130402233834/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date = 2 April 2013 | url-status = live | df = dmy-all }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱕᱐,᱑᱒᱓ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱔᱓,᱕᱓᱐ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref name=":0" /> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ=== ===ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ=== ===ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨ=== ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ== ==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]], [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟ ᱦᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{convert|890|mm|in}} ᱾ <ref name="Majeed">{{Cite news|author=Majeed, Shariq |date=26 March 2014 |title=Ludhiana worries over its PM |newspaper=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/Ludhiana-worries-over-its-PM/articleshow/32709885.cms |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327153327/http://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/Ludhiana-worries-over-its-PM/articleshow/32709885.cms |archivedate=27 March 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|author=Preet, Jatinder|date=16 October 2011|title=Ludhiana fourth most polluted city in the world|location=Delhi, India|newspaper=The Sunday Guardian|url=http://www.sunday-guardian.com/news/ludhiana-fourth-most-polluted-city-in-the-world|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140412184445/http://www.sunday-guardian.com/news/ludhiana-fourth-most-polluted-city-in-the-world|archivedate=12 April 2014|url-status=dead}}</ref> ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱡᱽᱨᱟ-ᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱡᱽᱨᱟ ᱦᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱚᱡᱽᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|date=1 December 2013|title=How air and water pollution plagues Indian cities|newspaper=Hindustan Times|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/how-air-and-water-pollution-plagues-indian-cities/article1-1157717.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140129025745/http://www.hindustantimes.com/india-news/how-air-and-water-pollution-plagues-indian-cities/article1-1157717.aspx|archivedate=29 January 2014|url-status=dead}}</ref> {{Weather box | location = Ludhiana (1971–1990) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high F = 82 | Feb record high F = 91 | Mar record high F = 100 | Apr record high F = 109 | May record high F = 119 | Jun record high F = 117 | Jul record high F = 108 | Aug record high F = 102 | Sep record high F = 100 | Oct record high F = 99 | Nov record high F = 93 | Dec record high F = 83 | year record high F = 119 | Jan avg record high F = 74 | Feb avg record high F = 80.5 | Mar avg record high F = 91.1 | Apr avg record high F = 102.5 | May avg record high F = 109.8 | Jun avg record high F = 109.2 | Jul avg record high F = 99.7 | Aug avg record high F = 99.3 | Sep avg record high F = 98.1 | Oct avg record high F = 94.4 | Nov avg record high F = 89.3 | Dec avg record high F = 74.3 | year avg record high F = 111.2 | Jan high F = 66 | Feb high F = 69.8 | Mar high F = 78.8 | Apr high F = 94.1 | May high F = 101.8 | Jun high F = 103.3 | Jul high F = 93.2 | Aug high F = 90.9 | Sep high F = 91.6 | Oct high F = 89.2 | Nov high F = 81.1 | Dec high F = 71.8 | year high F = 79.2 | Jan low F = 43 | Feb low F = 46.9 | Mar low F = 55 | Apr low F = 65.8 | May low F = 73.6 | Jun low F = 77.7 | Jul low F = 75 | Aug low F = 73.9 | Sep low F = 71.2 | Oct low F = 62.6 | Nov low F = 50.9 | Dec low F = 44.1 | year low F = 61.6 | Jan record low F = 28 | Feb record low F = 30 | Mar record low F = 34 | Apr record low F = 44 | May record low F = 53 | Jun record low F = 58 | Jul record low F = 58 | Aug record low F = 63 | Sep record low F = 58 | Oct record low F = 49 | Nov record low F = 32 | Dec record low F = 30 | year record low F = 28 | Jan avg record low F = 35.5 | Feb avg record low F = 38.5 | Mar avg record low F = 44.5 | Apr avg record low F = 54.9 | May avg record low F = 63.3 | Jun avg record low F = 67.9 | Jul avg record low F = 66.5 | Aug avg record low F = 68.5 | Sep avg record low F = 64.6 | Oct avg record low F = 55.8 | Nov avg record low F = 41.5 | Dec avg record low F = 37.1 | year avg record low F = 33.9 |precipitation colour = green |Jan precipitation inch = 0.83 |Feb precipitation inch = 1.54 |Mar precipitation inch = 1.22 |Apr precipitation inch = 0.79 |May precipitation inch = 0.79 |Jun precipitation inch = 2.36 |Jul precipitation inch = 9.02 |Aug precipitation inch = 7.44 |Sep precipitation inch = 3.35 |Oct precipitation inch = 0.2 |Nov precipitation inch = 0.51 |Dec precipitation inch = 0.83 |year precipitation inch = |unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 2.8 | Feb precipitation days = 3.6 | Mar precipitation days = 4.5 | Apr precipitation days = 1.9 | May precipitation days = 2.3 | Jun precipitation days = 4.7 | Jul precipitation days = 11.6 | Aug precipitation days = 9.6 | Sep precipitation days = 4.5 | Oct precipitation days = 0.5 | Nov precipitation days = 1.4 | Dec precipitation days = 2.1 |year precipitation days = | Jan humidity = 74 | Feb humidity = 66 | Mar humidity = 62 | Apr humidity = 44 | May humidity = 39 | Jun humidity = 49 | Jul humidity = 71 | Aug humidity = 76 | Sep humidity = 68 | Oct humidity = 61 | Nov humidity = 68 | Dec humidity = 74 |year humidity = 63 |source 1 = NOAA<ref name= NOAA>{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/IN/42099.TXT | title = Ludhiana Climate Normals 1971-1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 22 April 2015}}</ref> |source 2 = India Meteorological Department (record high and low up to 2010)<ref name=IMD2>{{cite web |url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |format=PDF |title=Ever recorded maximum and minimum temperatures up to 2010 |publisher=India Meteorological Department |accessdate=22 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140316064314/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archivedate=16 March 2014 }}</ref> | date = June 2013}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{Britannica|350752}} * [http://ludhiana.nic.in Official website of District Ludhiana (Punjab)] * [http://ludhianacitypunjab.com Everything Ludhiana (Punjab)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804024832/http://ludhianacitypunjab.com/ |date=2020-08-04 }} * [http://www.myludhiana.com/ Ludhiana City Smart City Web Portal] {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱠ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Articles containing potentially dated statements from 2010]] [[ᱛᱷᱚᱠ:All articles containing potentially dated statements]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated places established in the 1480s]] n9lk8g96smo1gqp9k2tj6dvwvrnn1f8 ᱒᱐᱑᱕ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱜᱚᱲᱷ ᱫᱚᱸᱜᱮ 0 6931 199634 115725 2026-11-07T22:24:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199634 wikitext text/x-wiki '''᱒᱐᱑᱕ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱜᱚᱲᱷ ᱫᱚᱸᱜᱮ''' ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱔᱐᱐ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱮᱛᱟᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, [[ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱜᱚᱲᱷ]], [[ᱦᱚᱨᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱫᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name=hindu/> mob.<ref name=hindu>{{cite web|title=Ballabhgarh Communal Tension: Homes torched, 150 Muslims seek shelter at a Haryana police station|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ballabhgarh-communal-tension-homes-torched-150-muslims-seek-shelter-at-a-haryana-police-station/|publisher=[[The Indian Express]]|accessdate=31 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Another disputed mosque sparks Ballabgarh riots|url=http://www.thehindu.com/news/national/another-disputed-mosque-sparks-ballabgarh-riots/article7261799.ece|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=31 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=LOCAL POLICE ABETTED BALLABHGARH RIOTS, INDICATES NCM REPORT TO MHA|url=http://indiasamvad.co.in/local-police-abetted-ballabhgarh-riots-indicates-ncm-report-to-mha/|publisher=India Samvad|accessdate=31 May 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224014434/http://indiasamvad.co.in/local-police-abetted-ballabhgarh-riots-indicates-ncm-report-to-mha/|url-status=dead}}</ref> == ᱯᱩᱨᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ == ᱒᱕ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱜᱚᱲᱷ ᱛᱮ ᱮᱛᱟᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱸᱲᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱱᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱮᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱸᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱟᱣᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱣᱟᱠᱮᱮᱯᱷ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱟᱞᱤᱢ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱾ ᱦᱤᱸᱫᱩ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ, ᱚᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱚᱵᱽᱡᱮᱠᱥᱟᱱ, ᱮᱲᱣᱚᱠᱮᱴ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱲᱮᱢᱚᱞᱤᱭᱮᱥᱟᱱ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱲᱡᱟᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱢᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱪᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱛᱟᱭᱚᱢ == ᱒᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱵᱷᱤᱲ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱣᱟᱨ, ᱤᱴᱟᱹ‌ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱨ ᱛᱮᱱᱟᱵ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱫᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱩᱱᱤᱸᱫᱟ ᱞᱚᱪᱷᱤᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱨ ᱨᱣᱱᱟᱜ ᱦᱟᱣᱟᱞᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱠᱨᱮᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱴ ᱨᱣ ᱡᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱩᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱚᱮᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱮᱡ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱛᱮ ᱔᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ, ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱲᱮ ᱯᱟᱥᱮᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱫᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱜᱚᱲᱷ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱤᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱯᱨᱟᱫᱷ ᱨᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱟᱨᱚᱯ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱦᱚᱢᱞᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱦᱤᱸᱥᱟ ᱜᱷᱟᱴᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱐ ᱩᱯᱫᱨᱚᱣᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ, ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱢᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱚᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱤᱠᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=Ballabhgarh riot victims blame local SHO: NCM report 271|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Ballabhgarh-riot-victims-blame-local-SHO-NCM-report-271/articleshow/47485984.cms|publisher=[[The Times of India]]|accessdate=31 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Ballabhgarh: 150 riot victims still taking shelter at Atali police station due to alleged threat|url=http://www.abplive.in/video/2015/05/29/article602506.ece/Ballabhgarh-150-riot-victims-still-taking-shelter-at-Atali-police-station-due-to-alleged-threat|accessdate=31 May 2015}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱞᱠᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱞ]] m4ccaukpmmd67ilfwlj8wq4fpk47dj0 ᱟᱡᱽ ᱛᱚᱠ 0 6978 199755 188438 2026-11-08T02:35:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199755 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ | logofile = Aaj tak logo.png | logosize = 200px | logocaption = | launch = {{launch date and age|df=yes|᱒᱐᱐᱐|᱑᱒|᱓᱑}}| network = [[Terrestrial television|ᱵᱨᱚᱰᱠᱮᱥᱴ ᱴᱮᱞᱤᱣᱤᱡᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ | owner = [[ᱞᱤᱣᱤᱝ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ]] | picture format = [[16:9]] ([[1080i]], [[news portal]]) <br> [[16:9]] ([[2160p]] [[4K resolution|4KTV]], [[news portal]]) | slogan = "सबसे तेज़"<br />(English: 'Fastest ever') | share = 176,711 | share as of = August 2019 | share source = [https://www.barcindia.co.in/statistic.aspx BARC India] | country = [[India]] | language = [[Hindi language|Hindi]] | Portal area = India | broadcast area = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ | headquarters = [[ᱱᱚᱭᱰᱟ]], [[Uttar Pradesh]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | sister names =[[India Today (TV channel)|India Today]]<br/>[[Aajtak Tez|Tez]]<br/>[[Dilli Aaj Tak]] | web = https://m.aajtak.in | sat serv 1 = [[Tata Sky]] (India) | sat chan 1 = Channel 509 Channel 508 (HD) | sat serv 2 = [[Dish TV]] (India) | sat chan 2 = Channel 655 | sat serv 3 = [[Reliance Digital TV]] (India) | sat chan 3 = Channel 406 | sat serv 4 = [[Sun Direct]] (India) | sat chan 4 = Channel 572 | sat serv 5 = [[Videocon d2h]] (India) | sat chan 5 = Channel 303 | sat serv 6 = [[Airtel digital TV]] (India) | sat chan 6 = Channel 313 Channel 314 (HD) | sat serv 7 = [[Dish Network]] (USA) | sat chan 7 = Channel 706 | sat serv 8 =[[Hathway|Hathway Digital TV]] (India) | sat chan 8 = Channel 205<ref>{{Cite web |url=http://www.dish.com/entertainment/packages/international/?Region=southasian&lang=Hindi#international |title=DISH International TV Channels (Hindi) |access-date=2019-11-24 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224212218/https://www.dish.com/international-packages/?Region=southasian&lang=Hindi#international |url-status=dead }}</ref> | sat serv 9 = [[Dish Home]] (Nepal) | sat chan 9 = Channel 704 | sat serv 10 = [[Sky UK|Sky]] <small>([[United Kingdom|UK]] & [[Ireland]])</small> | sat chan 10 = Channel 710 | cable serv 1 = [[Asianet Digital]] (India) | cable chan 1 = Channel 523 | cable serv 2 = [[Siti Cable]] (India) | cable chan 2 = Channel 304 | online serv 1 = [[Windows 10]] | online chan 1 = [https://www.a2znewsup.com/store/apps/9n2z54hq2vgs/ A2z News UP Live] | online serv 2 = [[TVPlayer]] | online chan 2 = [http://www.tvplayer.com/watch/a2znewsup Watch live] (UK only) | online serv 3 = A2z News UP Live | online chan 3 = [https://khaskhabar.online livetv.html Watch Live] | online serv 4 = Aaj Takk Live | online chan 4 = [https://www.indiatoday.in/aajtak-livetv Watch Live] | branding = | network_type = | founder = | key_people = [[Shteesh Bhadauriya]] (CMD)| [[Shteesh Bhadauriya]] (News Director)|online chan 20=}} '''''ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ''''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱴᱤ ᱣᱤ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱟᱢᱤᱛᱣᱚ '''ᱴᱤ ᱣᱤ ᱴᱩᱰᱮ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ''' ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱱᱟᱝ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱴᱤ ᱣᱤ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱜᱨᱩᱯ |url=http://www.indiatodaygroup.com/new-site/television.html |access-date=2012-08-05 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805030830/http://www.indiatodaygroup.com/new-site/television.html |url-status=dead}}</ref>। ᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱭᱚᱞᱚᱭ [[ᱱᱭᱩ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.india-forums.com/tv-channel/28/aaj-tak/about/ |title=''About Aaj Tak'' |access-date=2019-11-24 |archive-date=2012-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114083519/http://www.india-forums.com/tv-channel/28/aaj-tak/about/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱫᱚ ''' ᱞᱤᱢᱠᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰᱥ''' ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=''Aaj Tak, Indian News Channel'' |url=http://www.indianetzone.com/3/aaj_tak.htm |access-date=2019-11-24 |archive-date=2012-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617235329/http://www.indianetzone.com/3/aaj_tak.htm |url-status=dead }}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ == ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨᱟᱬ [[ ᱫᱩᱨᱫᱟᱨᱥᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱱ ᱰᱤᱱ ᱢᱮᱭᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱾ ᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱑᱐ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱨᱭᱚᱠᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱚᱥᱛᱤᱛᱣᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱜᱮ ᱯᱩᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨᱟᱬ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱚᱥᱛᱤᱛᱣᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱨᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱤᱫᱟᱹᱨᱤ ᱕᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱜᱨᱩᱯ |url=http://www.indiatodaygroup.com/new-site/television.html |access-date=2012-08-05 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805030830/http://www.indiatodaygroup.com/new-site/television.html |url-status=dead}}</ref>। ==ᱱᱤᱛᱟᱝ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ== ===ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ=== *᱒᱐᱐᱑ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱣᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ *᱒᱐᱐᱑ - ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱣᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ᱾ * ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱣᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ᱾ *ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤ ᱚᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱫᱚ ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ- ᱠᱚᱣᱟ᱾ *᱒᱐᱐᱓ - ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮ-ᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱴᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾ *᱒᱐᱐᱔ - ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱮᱭᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ᱾ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱚ ᱦᱚᱸᱰᱟ ᱟᱭᱳ ᱴᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ᱾ *᱒᱐᱐᱔ - ᱛᱤᱦᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱜᱟᱛᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟᱭ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱠᱚ== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱺ *ᱚᱸᱡᱽᱱᱟ ᱚᱢ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ *ᱱᱮᱦᱟ ᱵᱟᱫᱷᱚᱢ *ᱢᱤᱱᱟᱪᱷᱤ ᱠᱚᱸᱰᱣᱟᱞ *ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱥᱚᱨᱚᱫᱟᱱᱟ *ᱱᱤᱥᱟᱸᱛ ᱪᱚᱛᱩᱨ ᱣᱮᱫᱤ *ᱥᱚᱭᱤᱫᱽ ᱚᱸᱥᱟᱨᱤ *ᱚᱨᱩᱬ ᱯᱩᱨᱤ *ᱨᱤᱛᱩᱞ ᱡᱚᱫᱤ *ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱠᱚᱸᱣᱚᱞ *ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱥᱤᱝ (ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ) ==ᱱᱤᱛᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱝ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ== ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱨᱮᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨᱟᱬ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱚᱸᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟᱺ *ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ- ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱭᱚᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ᱾ *ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱠᱟ- ᱜᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ᱾ *ᱢᱩᱣᱤ ᱢᱚᱥᱟᱞᱟ - ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ᱾ *ᱣᱟᱨᱫᱟᱛ - ᱚᱯᱨᱟᱫᱷ ᱡᱚᱜᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ᱾ *ᱵᱤᱥᱮᱥ- ᱠᱟᱦᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟ, ᱥᱟᱛᱟᱢ, ᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱯᱨᱚᱥᱛᱩᱛ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ᱾ *ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱵᱟᱨ - ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ *ᱥᱟᱥ ᱵᱟᱦᱩ (ᱠᱤᱢᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱩ ᱠᱩᱲᱤ) ᱟᱨ ᱵᱮᱴᱤ - ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟ ᱟᱱ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱭᱚᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱴᱮᱞᱤ ᱣᱤᱡᱟᱱ ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ== ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱱᱤᱛ ᱴᱨᱟᱥᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ, ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱨᱟᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ! ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱱᱭᱩᱡ ᱢᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱩᱴᱩᱢ ᱜᱮ ᱴᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ! ᱴᱟᱦᱟᱞᱮ ᱩᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ! ᱥᱱᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱝᱟᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟ! ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱭᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱓᱑ ᱰᱮᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱞᱟᱱᱪ ᱮᱱᱟ! ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱤᱣᱤ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱡᱽ ᱛᱟᱠ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱱᱭᱩᱡ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟᱭ! ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == *[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ]] -ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱯᱚᱛᱨᱤᱠᱟ᱾ * [[ᱦᱮᱰᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱴᱩᱰᱮ]] - ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ng7wwbiqbnxv11drkiarweclkis91vb ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ 0 7064 200054 198682 2026-11-08T11:28:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200054 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒}} ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ''' ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱤᱛ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (state emblem), ᱡᱤᱣᱤᱻᱡᱩᱸᱛᱩ (animal), ᱪᱮᱬᱮ (bird), ᱵᱟᱦᱟ (flower), ᱫᱟᱨᱮ (tree) ᱠᱚ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ (state songs) ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ (state mottos) ᱾ ==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ== ===[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- |ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (Emblem)]] || style="text-align:center;"| || |- |ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱢᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱤ]] <br> (''To Our Mother Telugu'')|| style= "text-align center;"| [[File:Telugu Talli Statue.jpg|100px]] || |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ ||[[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ (blackbuck)]] (''Antilope cervicapra)'' || style="text-align:center;"| [[File:Bannerghatta blackbuck 01.jpg|100px]] || |- |ᱪᱮᱬᱮ ||[[Rose-ringed parakeet|ᱨᱳᱡ ᱨᱤᱸᱜ ᱯᱟᱨᱟᱠᱤᱴ (Rose ring parakeet)]] (''Psittacula krameri'')<ref name=bnhsenvis>{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds zeitgeist fjaccessdate=25 June 2016}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri male by Dr. Raju Kasambe DSCN8937 (2).jpg|100x100px]]|| |- |ᱦᱟᱹᱠᱩ || |ᱢᱩᱨᱮᱞ (''Channa striata'') || style="text-align:center;"| ||https://www.google.com/search?q=murrel&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=TBDTxlupUIyV8M%253A%252C-2lifppbDZ0P0M%252C%252Fm%252F08sdvm&vet=1&usg=AI4_-kR5QFm8m8CavFKf7-e1XOZ0ki-ejA&sa=X&ved=2ahUKEwjjw8KA_NrlAhWWiXAKHSxSCrgQ_B0wG3oECAYQAw#imgrc=TBDTxlupUIyV8M: |- |ᱵᱟᱦᱟ || |ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ (''Jasminum officinale)''<ref name="Andhra Pradesh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Jasminum officinale.JPG|100px]]|| |- |ᱫᱟᱨᱮ || [[Azadirachta indica|ᱱᱤᱢ]] (''Azadirachta indica'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Andhra%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=Andhra Pradesh | work=bsienvis.nic.in | accessdate=25 June 2016}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Neem tree leaves.JPG|100px]] || |- |ᱡᱚ || [[Mangifera indica|(Mango)]] [[ᱩᱞ]] (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] || |} ===[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) ||[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos frontalis|ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] (''Bos frontalis'')<ref name="ap2">{{cite web | url=http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | title=Basic Statistical Figure of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202101141/http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | archivedate=2 February 2016 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kiap">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | title=Symbols of Arunachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ap">{{cite web | url=http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | title=Symbols of Arunachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150311201209/http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | archive-date=11 March 2015}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:B4 darjeling para-5 (cropped).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱦᱚᱨᱱ ᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] || |- |ᱫᱟᱨᱮ || [[Dipterocarpus macrocarpus|ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers>{{cite web|title = State Trees and Flowers of India|url = http://flowersofindia.net/misc/state_flora.html|website = flowersofindia.net|access-date = 2016-01-27}}</ref><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Arunachal%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%204.3.2014.pdf | title=State Tree of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016}}</ref> ||[[File:Bhutan pine foliage.JPG|100px]] || |} ===[[ᱟᱥᱟᱢ]]=== {{main|List of Assam state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱷ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;" |[[File:Seal of Assam.png|100px]] || |- |ᱥᱮᱨᱮᱧ | [[ᱳ ᱢᱩᱨ ᱟᱯᱩᱱᱟᱨ ᱫᱮᱥ]] <br> (''O My Endearing Country!'') | | |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱳᱱᱳᱥᱚᱨ]] (''Rhinoceros unicornis'')<ref name="kias">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | title=Symbols of Assam | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="as">{{cite web |url = http://asbb.gov.in/ataglance.asp|title = Symbols of Assam|accessdate = 15 October 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130810000136/http://asbb.gov.in/ataglance.asp|archive-date = 10 August 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Rhinoceros unicornis, Kaziranga (2006).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱚᱠ]] (''Asarcornis scutulata'')<ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:White-winged.wood.duck.arp.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /><ref name="envis">{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Assam%20State%20Tree_2_12.pdf|title = Assam|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 27 January 2016}}</ref> || style="text-align:center;"| || |} ===[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Bihar.svg|100px]] || |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ |[[ᱜᱚᱩᱨ]] (''Mithun'')<ref>{{cite web|url=http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|title=State animal of Bihar (Gaur) – complete detail – updated|author=|date=|website=natureconservation.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172708/http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|url-status=dead}}</ref> || [[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]] || |- |ᱪᱮᱬᱮ |[[House sparrow|ᱦᱟᱩᱥ ᱥᱯᱭᱟᱨᱳ]] (''Passer domesticus'')<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-sparrow-to-become-the-state-bird-of-bihar-1787037|title=Sparrow to become the state bird of Bihar {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2013-01-08|newspaper=dna|language=en-US|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Female in Kolkata I IMG 3787 (cropped).jpg|100px]] || |- |ᱵᱟᱦᱟ |[[Bauhinia variegata|ᱠᱚᱪᱱᱟᱨ]] (''Phanera variegata'')<ref>{{cite web|url = http://bsienvis.nic.in/State_flower/Bihar%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2010.12.2013.pdf|title = State flower of Bihar|date = |access-date = 16 February 2016|website = |publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|last = |first = }}</ref> | style="text-align:center;"|[[File:Bauhinia variegata flower.jpg|100px]] | |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱴᱨᱤ]] (Ficus religiosa)<ref>{{Cite web|url=http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|title=Bihar State Symbols|website=www.onlinesaraswati.com|access-date=2019-07-17|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813030546/http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|url-status=dead}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|alt=|100x100px]]|| |} ===[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||Ashoka lions, ears of rice, lightning, 36 fortresses || style="text-align:center;"|[[File:Chhattisgarh Flag(INDIA).png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bubalus bubalis|ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱰᱟ]] (''Bubalus bubalis'')<ref name="kicht">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | title=Symbols of Chhattisgarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="cht">{{cite web | url=http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | archive-url=https://archive.is/20131015110814/http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | url-status=dead | archive-date=15 October 2013 | title=Symbols of Chhattisgarh | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:BUFFALO159.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Common hill myna|ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Beo-2.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis gigantea]] <ref name="envis-flower">{{cite web|url=http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3938.aspx|title=State Flowers of India|website=www.bsienvis.nic.in|access-date=2016-02-16}}</ref> ||[[File:Rhynchostylis gigantea.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Shorea robusta|ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta - Simurali 2011-10-05 050368.JPG|100px]] || |} ===[[ᱜᱳᱣᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||[[ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखमाप्नुयात् <br> (''May everyone see goodness, may none suffer any pain'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos gaurus|ᱜᱚᱩᱨ]] (''Bos gaurus'')<ref name="kigoa">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | title=Symbols of Goa | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="goa">{{cite web | url=http://www.goatourism.gov.in/destinations/sanctuaries/160-bondla-wildlife-sanctuary | title=Symbols of Goa | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Flame-throated bulbul|ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱩᱞᱵᱩᱞ]] (''Pycnonotus gularis'')<ref name="kigoa"/><ref name="goa"/><ref>{{Cite news|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|title=Ruby-throated yellow bulbul|newspaper=The Goan|access-date=2016-10-15|archive-date=2018-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114224316/http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Flame-throated_bulbul.jpg | 100px]] || |- | ᱦᱟᱹᱠᱩ || [[ᱜᱨᱮ ᱢᱭᱩᱞᱮᱴ]]/Shevtto in [[Konkani]] (''Mugil cephalus'')<ref>{{cite web|url=http://www.navhindtimes.in/shevtto-declared-state-fish-as-it-is-extensively-found-throughout-year/|title= Shevtto declared state fish as it is extensively found throughout year |author=|date=|website=www.navhindtimes.in}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303214620/http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |url-status=dead }}</ref> || || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱨᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Plumeria rubra'') || [[File:Fleurs de Frangipanier (Île de la Réunion) (4125134278).jpg|172x172px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Terminalia elliptica|ᱢᱟᱴᱤ]] ''Terminalia crenulata'' || style="text-align:center;"|[[File:Terminalia_elliptica_NP.JPG | 100px]] || |- | State heritage tree || [[Cocos nucifera|ᱱᱤᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] ''Cocos nucifera'' || style="text-align:center;"|[[File:Cocos nucifera.jpg | 100px]] || |} ===[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|100px]] || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭ ᱡᱚᱭ ᱜᱚᱨᱚᱵᱷᱤ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛ]] <br> (''Victory to Proud Gujarat!'')|| ||"Jai Jai Garavi Gujarat" is a poem written by [[Gujarati language|Gujarati]] poet [[Narmadashankar Dave]], better known as Narmad in 1873. |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ | [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ]] (''Panthera leo persica'')<ref name=":0">{{Cite news|url=http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|title=State Symbols of India (State Animals, Birds, Flowers and Trees of India) – General Knowledge 2016/2017|date=2016-10-15|newspaper=General Knowledge 2016/2017|language=en-GB|access-date=2016-10-15|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807152517/http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-forgets-state-bird-tree-and-flower/articleshow/29893945.cms|title=Gujarat forgets state bird, tree and flower – Times of India|newspaper=The Times of India|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:Adult Asiatic Lion.jpg|100px]] ||The Asiatic lion's range is restricted to the [[Gir National Park]] and environs in the Indian state of [[Gujarat]]. |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Greater flamingo|ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱢᱤᱸᱜᱳ]] (''Phoenicopterus roseus'')<ref name="envisave">{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds | work=ENVIS Centre On Avian Ecology | accessdate=17 August 2016}}</ref> || style="text-align:center"|[[File:Greater flamingo galapagos.JPG|100x100px]] ||In [[Gujarat]], a state of India, flamingos can be observed at the [[Nal Sarovar Bird Sanctuary]], [[Khijadiya Bird Sanctuary]], [[Kutch Desert Wildlife Sanctuary#Flamingo City|Flamingo City]], and in the [[Thol Bird Sanctuary]]. They remain there during the entire winter season. |- | ᱵᱟᱦᱟ | [[Tagetes|ᱢᱮᱨᱤᱜᱳᱞᱰ]] (''Tagetes'')<ref>{{cite web|url=http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|title=Which is State Flower of Gujarat|author=|date=|website=www.nrigujarati.co.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230230339/http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|url-status=dead}}</ref> || [[File:African Marigold.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ | style="text-align:center;" align=center colspan=3|Disputed<br/>Various official websites disagree on state tree.<ref name=":1"/><ref name=envis-tree/><ref>{{Cite web |url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx |title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |title=State Symbols of India}}</ref> |} ===[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Ashoka lions, lotus, sun rising over water and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:..Haryana Flag(INDIA).png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱚᱠ]] (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱮᱞᱮᱵᱽ) (''Antilope cervicapra'')<ref name="kihar">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | title=Symbols of Haryana | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ha">{{cite web | url=http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | title=Symbols of Haryana | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131010075823/http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | archive-date=10 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;" |[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Francolinus francolinus|ᱵᱞᱟᱠ ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱳᱞᱤᱱ]] (''Francolinus francolinus'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Black Francolin.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]] (''Nelumbo nucifera'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|Peepal]] [[ᱦᱮᱸᱥᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Ficus religiosa'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|100px]] || |} ===[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ [[Himalayas|ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Uncia uncia|ᱥᱱᱳ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Uncia uncia'')<ref name="kihp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | title=Symbols of Himachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="hp">{{cite web | url=http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | title=Symbols of Himachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130626221807/http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | archive-date=26 June 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Uncia uncia.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱣᱮᱥᱴᱮᱨᱱ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan melanocephalus'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:WesternTragopan.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱯᱤᱸᱠ [[ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱚᱱ]] (''Rhododendron campanulatum'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Rhododendron campanulatum AJTJ.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱰᱤᱭᱳᱰᱟᱨ ᱪᱮᱰᱟᱨ]] (''Cedrus deodara'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Cedrus deodara Manali 2.jpg|100px]] || |} ===[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ]] (''Elephas maximus'')<ref name="kijh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | title=Symbols of Jharkhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="jh">{{cite web | url=http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | title=Symbols of Jharkhand | accessdate=15 October 2013 | archive-date=27 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130927233112/http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | url-status=dead }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱭᱞᱤ (''Eudynamys scolopaceus'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Eudynamys scolopacea - 20080801.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta in Chhattisgarh.jpg|100px]] || |} ===[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱠ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Karnataka emblem.svg|100px]] || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤᱭᱚ ᱛᱚᱱᱩᱡᱟᱛᱮ]]<ref>{{cite web|title = Poem declared 'State song'|url = http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|website = |access-date = 27 January 2016|date = 11 January 2004|work = The Hindu|archive-date = 1 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160101052709/http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|url-status = dead}}</ref> <br> (''Victory to you Mother Karnataka, The Daughter of Mother India!'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || ᱮᱟᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ<ref name="karn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=16 February 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kar">{{cite web | url=http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | title=A handbook of Karnataka 2010: Chapter 1 Introduction | work=karnataka.gov.in | date=2010 | accessdate=16 February 2016 | page=35 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150106105518/http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | archive-date=6 January 2015}}</ref> (''Elephas maximus'') || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Coracias indica'') || style="text-align:center;"| [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]|| |- | ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ || [[ᱥᱟᱳᱛᱷᱮᱨᱱ ᱵᱟᱰ ᱣᱤᱸᱜ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-gets-its-own-butterfly/article18470618.ece|title=State gets its own butterfly|last=The|first=Hindu|date=May 17, 2017|work=|access-date=3 March 2018|via=}}</ref> (''Troides minos'') || style="text-align:center;"|[[File:Troides minos 06680.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Nelumbo nucifera'') || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Santalum album|ᱥᱟᱱᱰᱟᱞ-ᱳᱰ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Santalum album'') || style="text-align:center;"|[[File:Sandal leaf.jpg|100px]] | |} ===[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]=== {{main|List of Kerala state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]<ref>{{cite web|title = KERALA|url = http://www.hubert-herald.nl/BhaKerala.htm|website = www.hubert-herald.nl|access-date = 2016-01-27}}</ref> || align=center|[[File:Emblem of Kerala state Vector.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟ.ᱛᱤ]] (''Elephas maximus indicus'')<ref name="kike">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | title=Symbols of Kerala | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ke">{{cite web | url=http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | title=Kerala Symbols | work=Public Relations Department, Kerala | accessdate=8 March 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221810/http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | archivedate=4 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱜᱨᱮᱴ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] || |- | ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱰ]] (''Etroplus suratensis'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimeen-leaps-from-frying-pan-to-state-fish/article506189.ece | title=Karimeen leaps from frying pan to State fish | work=The Hindu | date=9 July 2010 | accessdate=1 March 2016 | author=Basheer, K.}}</ref> || align=center|[[File:Etroplus suratensis.jpg|100px]] || Green chromide was designated state fish by Government of Kerala in 2010. |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Cassia fistula|ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱟ]] (''Cassia fistula'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Konnamaram.JPG|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Cocos nucifera|ᱱᱩᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] (''Cocos nucifera'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Coconut green.JPG|100px]] || |- | ᱡᱚ |[[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱷᱟᱲ]] | align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]] |Jackfruit was Declared as Official State Fruit of Kerala on 21 March 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jackfruit-is-keralas-official-fruit/article23317894.ece|title=Jackfruit is Kerala's official fruit|date=2018-03-22|work=The Hindu|access-date=2018-08-30|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |} ===[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, banyan tree, ears of wheat and ears of rice || style="text-align:center;"|[[File:..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Rucervus duvaucelii|ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ.]]<ref name="kimp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | title=Symbols of Madya Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mp">{{cite web|url=http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |title=Symbols of Madya Pradesh |accessdate=18 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019091527/http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |archivedate=19 October 2013 }}</ref> (''Rucervus duvaucelii'') || style="text-align:center;"|[[File:The barasingha.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ|| [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱭᱪᱟᱪᱮᱨ]] (''Terpsiphone paradisi'')<ref name=mpsbb>{{cite web | url=http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | title=State Symbols of MP | publisher=Madhya Pradesh State Biodivesity Board | work=mpsbb.nic.in | accessdate=25 June 2016 | archive-date=25 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160725091913/http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Terpsiphone paradisi -near Amaya Lake, Dambulla, Sri Lanka-8.jpg|100px]] || |- | ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[Tor tor|ᱢᱟᱦᱟᱥᱤᱨ]] (''Tor tor'')<ref name=mpsbb/> || align=center|[[File:Tor tor Bhavani.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Lilium candidum|ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium candidum'')<ref>{{cite web |url = http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title = State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|publisher = ENVIS Centre on Forestry | work=frienvis.nic.in | accessdate = 10 January 2017}}</ref> || [[File:Lilium-longiflorum-001-Zachi-Evenor.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] <ref>{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Madhya%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf|title = Madhya Pradesh|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Acharya Jagadish Chandra Bose Indian Botanic Garden - Howrah 2011-01-08 9797.JPG|100px]] || |} ===[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[Diya (lamp)|''ᱥᱟᱢᱟᱭ'']] || align=center|[[File:Seal of Maharashtra.svg|100px]]|| |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्व वंदिता महाराष्ट्रस्य राज्यस्य मुद्रा भद्राय राजते <br> (''The glory of this Seal of Maharashtra will grow like the first day moon. It will be worshiped by the world and will shine only for the well being of people'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kimh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | title=Symbols of Maharashtra | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> (''Ratufa indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Ratufa indica (Bhadra, 2006).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Treron phoenicoptera|ᱥᱟ.ᱜᱣᱟ. ᱯᱟᱨᱣᱟ]]<ref name="kimh"/> (''Treron phoenicoptera'') || align=center|[[File:Yellow-footed Green-Pigeon (Treron phoenicopterus) male-8.jpg|100px]] || |- | ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[Papilio polymnestor|ᱵᱞᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩᱱ]] (''Papilio polymnestor'')<ref name="maha-thehindu">{{Cite news|title = Maharashtra gets ‘State butterfly’ |url = http://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-gets-state-butterfly/article7342955.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-06-22|access-date = 2016-01-27|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> || align=center|[[File:Papilio polymnestor by Kadavoor.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Lagerstroemia speciosa|ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱨᱩᱞ]] (''Lagerstroemia speciosa'')<ref>{{cite web | url=http://www.bsienvis.nic.in/State_flower/Maharashtra%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title=State Flower of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Jarul.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ (''Mangifera indica'')<ref>{{cite web | url= http://bsienvis.nic.in/State_trees/Maharashtra%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title= State Tree of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Mango blossoms.jpg|100px]] || |} ===[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱥᱟᱱᱜᱟᱭ]] (''Rucervus eldii eldii'')<ref name="kimn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mn">{{cite web | url=http://manipurforest.gov.in/ | title=Official website of Forest Department, Government of Manipur, India: | work=manipurforest.gov.in | accessdate=20 January 2014 | archive-date=5 January 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140105082025/http://manipurforest.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Cervus eldii4.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant|ᱱᱚᱱᱜᱭᱤᱱ]] (''Syrmaticus humiae'')<ref>{{cite web | url=http://www.manenvis.nic.in/Database/Nongin_3355.aspx | title=State Bird: Nongin | work=manenvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱤᱨᱳᱭ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium mackliniae'')<ref name="kimn" /><ref name="mn" /> || align=center|[[File:Lilium mackliniae.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱭᱩᱱᱤᱝᱫᱳ (''[[Phoebe hainesiana]]'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Manipur%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=State Tree of Manipur | work=bsienvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || || |} ===[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Meghalaya.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱞᱟᱩᱰᱮᱰ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Neofelis nebulosa'')<ref>{{Cite web|url=http://megbiodiversity.nic.in/faunal-biodiversity.html|title=Meghalaya Biodiversity Board {{!}} Faunal Diversity in Meghalaya|website=megbiodiversity.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Clouded leopard.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061117/asp/northeast/story_7011106.asp|title=The Telegraph – Calcutta : Northeast|website=www.telegraphindia.com|access-date=2016-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|website=www.frienvis.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Gracula religiosa robusta-01.JPG|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱥᱞᱤᱯᱚᱨ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Paphiopedilum insigne'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Paphiopedilum insigne Orchi 01.jpg|100px]]|| |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱜᱚᱢᱦᱟᱨ]] (''Gmelina arborea'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Meghalaya%20State%20Tree_2_12.pdf | title=State Tree of Meghalaya | accessdate=27 January 2016}}</ref> || align=center|[[File:Gmelina arborea 2.jpg|100px]]|| |} ===[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kimiz">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | title=Symbols of Mizoram | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="miz">{{cite web | url=http://mizoram.nic.in/about/glance.htm | title=Symbols of Mizoram | accessdate=22 January 2014}}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Mizoram.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱤ]] (''Capricornis thar'') || align=center|[[File:Himalayan Serow Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim Sikkim India 13.02.2016.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant]] (''Syrmaticus humiae'') || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱨᱮᱰ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟ (''[[Renanthera imschootiana]]'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Renanthera imschootiana 01.jpg|100x100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'') || align=center|[[File:MesuaFerrea IronWood.jpg|100px]] || |} ===[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kinag">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | title=Symbols of Nagaland | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="nag">{{cite web | url=http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | title=Symbols of Nagaland | accessdate=20 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023015817/http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | url-status=dead }}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ''Unity'' || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] || [[File:Mithun.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱟᱭᱤᱛᱷᱼᱥ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan blythii'') || align=center|[[File:Tragopan blythii01.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ | ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron arboreum]]'')<ref name="envis-flower" /><ref name=":0" /> || [[File:Manaslu-Circuit Rhododendron.jpg|100px]] || |- |ᱫᱟᱨᱮ | ᱟᱞᱰᱮᱨ (''[[Alnus nepalensis]]'')<ref name=":0" /><ref name="envis-tree" />|| [[File:Alnus nepalensis.JPG|100px]] || |} ===[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Warrior and the Horse sculpture from the [[ᱠᱳᱬᱟᱨᱠ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ]]|| [[File:Seal of Odisha.png|100px]]|| |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ]] <br> (''I Adore Thee, O Mother Utkala!'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Cervus unicolor|ᱥᱮᱞᱮᱰ]] (''Cervus unicolor'')<ref name="kiod">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=8 November 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="odisha">{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec2005/engpdf/sambar_the_state_animal_of_orissa.pdf | title=Sambar : The State Animal of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=December 2005 | accessdate=8 November 2013 | pages=62 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Sambhar Deer by N A Nazeer.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref>{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay : The State Bird of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=April 2005 | accessdate=7 November 2013 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> (''Coracias benghalensis'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Roller Bandhavgarh.jpg|100px]] || |- | ᱨᱮᱯᱴᱟᱭᱤᱞ || [[ᱛᱟᱭᱟᱱ]] (''Crocodylus porosus'') || [[File:Saltwater crocodile.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus racemosa|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱜ ᱴᱨᱤ]] (''Ficus racemosa'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus racemosa foliage.jpg|100px]] || |} ===[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kipun">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | title=Symbols of Punjab | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pun">{{cite web | url=http://www.pbforests.gov.in/Pdfs/Wildlife%20introduction%20%20State%20animal%20bird%20tree%20notifications.pdf | title=Symbols of Punjab | accessdate=23 January 2014}}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, swords and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:Emblem-Punjab-Protocol-Manual-page98-appendix12.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ]] (''Antilope cervicapra'') || style="text-align:center;"|[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] || |- | ᱫᱟᱜ ᱡᱩᱱᱛᱩ |ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱ (ᱵᱷᱩᱞᱟᱱ)<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|title=Indus River Dolphin declared Punjab’s State aquatic animal|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2019-03-30|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330143514/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|url-status=dead}}</ref> | | |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Eastern goshawk|ᱵᱟᱡ]] (''Accipiter gentilis'') || style="text-align:center;"|[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱜᱞᱟᱰᱤᱭᱳᱞᱚᱥ]] (''Gladiolus grandiflorus'') || style="text-align:center;"| [[File:Sterngladiole (227745793).jpeg|100px]]<ref name=envis-flower/> || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Dalbergia sissoo|ᱥᱤᱥᱟᱢ]] (''Dalbergia sissoo'') || style="text-align:center;"|[[File:Dalbergia sissoo.jpg|100px]] || |} ===[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="raj">{{cite web |url=http://www.rajforest.nic.in/?q=image/tid/13 |title=Symbols of Rajasthan |accessdate=21 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030120000/http://www.rajforest.nic.in/?q=image%2Ftid%2F13 |archivedate=30 October 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref name="kiraj">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | title=Symbols of Rajasthan | work=knowindia.gov.in | accessdate=21 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || [[File:Emblem Rajasthan.png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱪᱷᱩᱱᱠᱟᱨᱟ]] (''Gazella bennettii'') || style="text-align:center;"|[[File:Chinkara.jpg|100px]] || |- | ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱮᱱᱤᱢᱟᱞ || [[ᱰᱨᱳᱢᱮᱰᱟᱨᱤ ᱠᱟᱢᱮᱞ]] (''Camelus dromedarius'') || style="text-align:center;"|[[File:Camelus dromedarius 1.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Ardeotis nigriceps|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱥᱴᱟᱨᱰ]] (''Ardeotis nigriceps'') || style="text-align:center;"|[[File:Sonchiriya.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Tecomella undulata|ᱨᱳᱦᱤᱰᱟ]] (''Tecomella undulata'') || style="text-align:center;"|[[File:Rohida (Tecomella Undulata).jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱠᱷᱤᱡᱩᱨ]] (''Prosopis cineraria'') || style="text-align:center;" |[[File:Khejari (Prosopis cineraria).JPG|100px]] || |- |ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ || [[cactaceae|ᱠᱟᱠᱽᱴᱚᱥ]] (cactaceae) || || |} ===[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱟᱛᱤᱠ || [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Sikkim.svg|100px]] || |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ༄༅།ཁམས་གསུམ་དབང་འདུས <br> (''Conqueror of the three worlds'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱨᱮᱰ ᱯᱚᱱᱰᱟ]] (''Ailurus fulgens'')<ref name="kisik">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=13 June 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="sik">{{cite web | url=http://sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/FloraFauna.aspx | title=Flora and Fauna | work=sikkimtourism.gov.in | accessdate=13 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:RedPandaFullBody.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱚᱰ ᱯᱷᱮᱡᱟᱸᱴ]] (''Ithaginis cruentus'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Blood Pheasant.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱵᱤᱭᱚᱢ (''[[Dendrobium nobile]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Dendrobium nobile - flower view 01.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron niveum]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Rhododendron niveum AJT Johnsingh P1020212.JPG|100px]] || |} ===[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]=== {{main|List of Tamil Nadu state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbols<ref name="kitn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | title=Symbols of Tamil Nadu | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tn">{{cite web| url=http://www.forests.tn.nic.in/| title=Symbols of Tamil Nadu| accessdate=12 December 2013| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020195613/http://www.forests.tn.nic.in/| archivedate=20 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- |ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|100px]] || |- |ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Tamil Nadu)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || align=center|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]] || |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱛᱟᱨ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') || align=center|[[File:Niltahr.jpg|100px]] || |- |ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱮᱢᱮᱨᱞᱟᱰ ᱰᱳᱵᱷ]] (''Chalcophaps indica'') || align=center|[[File:Emerald dove444.jpg|100px]] || |- |ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) |[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱭᱮᱢᱳᱱ]] (''Cirrochroa thais'') |align=center|[[File:Tamil Yeoman (Cirrochroa thais) (22851276940).jpg|alt=Tamil yeoman|thumb|100px]] || |- |ᱵᱟᱦᱟ || [[Gloriosa superba|ᱜᱞᱳᱨᱤᱳᱥᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Gloriosa superba'') || align=center|[[File:Gloriosa Superba.jpg|100px]] || |- |ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱛᱟᱞᱮ|ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Borassus flabellifer'') || align=center|[[File:Palm Tamil Nadu.jpg|100px]] || |- |ᱡᱚ || [[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱟᱲ]] ("Artocarpus heterophyllus") || align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]] || |} ===[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |+ |- ! width="90" | Title ! style="width:300px;" | Symbol ! width="100" | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱡᱚᱭᱚ ᱦᱮ ᱛᱮᱞᱮᱸᱜᱟᱱᱟ]] <br> (''Victory to Mother Telangana!'')|| style="text-align:center|[[File:Telangana Talli Statue in Pedda Korpole.png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chital|(Spotted deer) ᱡᱤᱱᱠᱟ]] (''Axis axis'')<ref name="Telangana Symbols">{{Cite web |url=http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |title=Know India.gov.in – Telangana Symbols |website=Know India .gov.in |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212202436/https://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |url-status=dead }}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Chital or Spotted Deer.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|(Indian roller) ᱯᱟᱞᱟ ᱯᱟᱛᱟ]] (''Coracias indica'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" | [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]|| |- | ᱦᱟ.ᱠᱤ || ᱠᱚᱨᱟᱢᱤᱱᱳ (''Channa striatus'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/murrel-is-state-fish/article8878381.ece | title=Murrel is State fish | work=[[The Hindu]] | date=21 July 2016 | accessdate=17 August 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Senna auriculata|ᱛᱟᱸᱜᱤᱰᱤ]] (''Senna auriculata'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:A Cassia auriculata shrub.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱡᱟᱢᱤ ᱪᱷᱮᱛᱳ]] (''Prosopis cineraria'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|100px]] || |- | ᱡᱚ|| ᱩᱞ (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] || |} ===[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! width=300 | Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Tripura.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱯᱷᱟᱭᱨᱮᱥ ᱞᱤᱯᱷ ᱦᱟ.ᱬᱩ]] (''Trachypithecus phayrei'')<ref name="kitri">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | title=Symbols of Triputa | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tri">{{cite web | url=http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | title=Symbols of Tripura | accessdate=22 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023014445/http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Phayre's Langur, Trachypithecus phayrei in Phu Khieo Wildlife Sanctuary (21134240148).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Ducula aenea'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:DuculaAenea.JPG|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱷᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Flowers of Mesua ferrea Kaziranga TR AJTJ P1010329.JPG|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱜᱟᱨ-ᱳᱰ]]<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Gardenology.org-IMG 8103 qsbg11mar.jpg|100px]] || |- | ᱡᱚ || ᱠᱭᱩᱭᱤᱱ ᱯᱟᱭᱱᱟᱯᱳᱞ (''[[Ananas comosus]]'')<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-declares-queen-pineapple-as-tripuras-state-fruit/articleshow/64512923.cms|title=President declares queen pineapple as Tripura's 'State Fruit' - Times of India|publisher=}}</ref> || [[File:Pineapple and cross section.jpg|100px]] || |} ===[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title !! style="width:300px;"| Symbol !! width=100 | Image !! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Uttar Pradesh.png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ]] (''Rucervus duvaucelii'')<ref name="kiup">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | title=Symbols of Uttar Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="up">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | title=Symbols of Uttar Pradesh | accessdate=22 January 2014 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:The barasingha.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱥᱟᱨᱥᱚᱥ ᱠᱨᱮᱱ]] (''Grus antigone'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱫᱟᱨᱮ|ᱢᱩᱨᱩᱫ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] || |} ===[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]=== {{main|List of Uttarakhand state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱩᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ ||[[ᱤᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱮᱵ&ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱢᱟᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱩᱢᱤ]] <br> (''Uttarakhand, Land of the Gods, O Motherland!'')|| style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱥᱠ ᱰᱤᱭᱚᱨ]] (''Moschus chrysogaster'')<ref name="kiuk">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | title=Symbols of Uttrakhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="uk">{{cite web | url=http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | title=Symbols of Uttarakhand | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715112114/http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | archivedate=15 July 2013 | df=dmy-all }}</ref> || align=center| [[File:Moschus chrysogaster.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱱᱟᱞ]] (''Lophophorus impejanus'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center| [[File:Himalayan Monal, Male (28466143101).jpg|100px]] || |- | ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[ᱣᱮᱥᱴ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱯᱤᱠᱚᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |title=Archived copy |accessdate=2017-01-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108094143/http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |archivedate=8 January 2017 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |title=Archived copy |accessdate=2017-01-09 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170102220838/http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |archivedate=2 January 2017 |df=dmy-all }}</ref> (''Papilio bianor polyctor'') || align="center" |[[File:Davidraju Common peacock-shillong.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ]] (''Saussurea obvallata'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Brahmakamal Kaluvinayak Chamoli Uttarakhand 2014-08-23.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱩᱨᱟᱱᱥ]] (''Rhododendron arboreum'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Rhododendron in full bloom! (8620051426).jpg|100px]] || |} ===[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbols ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ | [[ᱯᱷᱤᱥᱤᱸᱜ ᱠᱮᱴ]]<ref name="kiwb">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | title=Symbols of West Bengal | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="wb">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | title=Symbols of West Bengal | accessdate=12 December 2013 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | url-status=dead }}</ref> (''Prionailurus viverrinus'')<ref name="wiisymbols">{{cite web|url=http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615001645/http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|url-status=dead|archive-date=15 June 2007|format=PDF|title=State animals, birds, trees and flowers|publisher=Wildlife Institute of India|accessdate=5 March 2012|df=dmy-all}}</ref> || align=center|[[File:Fishing Cat Pessac zoo.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ | [[ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱤᱸᱜ ᱯᱷᱤᱥᱚᱨ]]<ref name="kiwb"/><ref name="wb"/> (''Halcyon smyrnensis'') || align=center|[[File:White-throated kingfisher BNC.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ | [[ᱧᱤᱫᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Nyctanthes arbor-tristis'')<ref name="wiisymbols"/> || align=center|[[File:Flower & flower buds I IMG 2257.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ | [[Alstonia scholaris|ᱪᱷᱟᱛᱤᱢ ᱴᱨᱤ]] (''Alstonia scholaris'')<ref name="wiisymbols"/><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/writereaddata/State%20Tree%20of%20West%20Bengal%20-%2011_8_13.pdf | title=West Bengal | publisher=bsienvis.nic.in | accessdate=13 June 2016}}</ref>|| align=center|[[File:Alstonia scholaris.jpg|100px]] || |} ==ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ== ===[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ,ᱢᱳᱸᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ || style="text-align:center;"|[[:File:Seal of Andaman and Nicobar Islands.png|Link to image]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱰᱩᱜᱳᱸᱜ]] sea cow <ref name="kia&n">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | title=Symbols of Andaman & Nicobar | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="a&n">{{cite web|url=http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |title=Symbols of Andaman & Nicobar |accessdate=15 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106082436/http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |archivedate=6 January 2015 }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Manatee.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱳᱰ ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Columba palumboides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:ColumbaPalumboides.jpg|100px]] |- |ᱵᱟᱦᱟ |ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱭᱢᱟ (''Lagerstroemia hypoleuca'')<ref name="envis-flower" /> || style="text-align:center;"|[[File:Phalaenopsis speciosa 1.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱰ ᱳᱰ]] (''Pterocarpus dalbergioides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:Andaman padauk 02.JPG|100px]] |} ===[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱳᱯᱮᱱ ᱦᱮᱸᱰ ᱢᱳᱱᱳᱢᱮᱸᱴ]] || align=center| |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱢᱚᱱᱜᱳᱡ]]<ref name="kichd">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | title=Symbols of Chandigarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="chd">{{cite web | url=http://chandigarh.nic.in/pdf%5Cforest-state-abft.pdf | title=Symbols of Chandigarh | accessdate=15 October 2013 | archive-date=16 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130916193208/http://chandigarh.nic.in/pdf/forest-state-abft.pdf | url-status=dead }}</ref> (''Herpestes edwardsii'') || style="text-align:center;"|[[File:Herpestes edwardsii at Hyderaba.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Ocyceros birostris'')|| style="text-align:center;"|[[File:Indian Grey Hornbill I IMG 4051.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Butea monosperma|ᱰᱷᱟᱠ ᱵᱟᱦᱟ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Butea monosperma'') || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''mangifera indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Jacaranda mimosifolia 3707.jpg|100px]] |} ===[[ᱫᱟᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱳ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- | '''Title''' | '''Symbol''' | '''Image''' |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Dadra and Nagar Haveli.svg|100px]] |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" || style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/> |- |ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/> |- | ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/> |- | ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/> |} ===[[ᱰᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱭᱳ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- | '''Title''' | '''Symbol''' | '''Image''' |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Daman and Diu.svg|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/> |- |ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/> |- | ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/> |- | ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/> |} ===[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of the National Capital Territory of Delhi.svg|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱟᱹᱭ]]<ref name=frienvis>{{cite web | url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx | title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India | work=ENVIS Centre on Forestry | date=2 July 2015 | accessdate=8 March 2016}}</ref> (''Boselaphus tragocamelus'') || style="text-align:center;"|[[File:Boselaphus tragocamelus1.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱜᱷᱟᱲᱣᱟ]] (''Passer domesticus'')<ref name="kidel">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | title=Symbols of Delhi | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="del">{{Cite web |url=http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |title=Symbols of Delhi |page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015220751/http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |website=delhi.gov.in |archive-date=15 October 2013 |url-status=dead |access-date=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Male in Kolkata I IMG 5904.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱞᱯᱷᱟᱞᱯᱷᱟ]] <ref name=envis-flower/> || align=center|[[File:Luzerne-600.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Delonix regia|ᱯᱷᱟᱢᱵᱳᱭᱟᱸᱴ]] (''Delonix regia'') <ref name=envis-tree>{{cite web|title = State Trees of India|url = http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3937.aspx|access-date = 16 February 2016|date = 26 April 2017|work = ENVIS Centre on Floral Diversity}}</ref> || align=center|[[File:Royal Ponciana.jpg|100px]] |} ===[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱡᱟᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]]=== The symbols of the union territory of Jammu and Kashmir are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in">{{Cite web |url=https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007162255/https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱡᱚᱢᱩ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Jammu and Kashmir color.png|100px]] <ref>{{Cite web |url=https://jammukashmir.nic.in/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110144359/https://jammukashmir.nic.in/ |url-status=dead }}</ref> |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱥᱴᱟᱜ]] (''Cervus elaphus hanglu'') || align=center|[[File:Cervus cashmeerianus Smit.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || ''To be determined'' || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' || |} ===[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]]=== The symbols of the union territory of Ladakh are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in"/> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱚᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File: Seal of Ladakh.png|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱭᱟᱠ]] (''Bos grunniens'') || style="text-align:center;"|[[File:Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱚᱸᱜ]] (''Grus nigricollis'') <ref>https://hillpost.in/2019/10/jammu-kashmir-ladakh-and-the-crane/112723/</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Stavenn Grus nigricollis 00.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' || |} ===[[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center| |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chaetodon falcula|ᱵᱚᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱟᱭ ᱯᱷᱳᱥ]] (''Chaetodon falcula'')<ref name="kilak">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | title=Symbols of Lakshadweep | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="lk">{{cite web | url=http://lakshadweep.nic.in/lakkeyindicators07.pdf#page=3 | page=1 | title=Symbols of Laksdweep | accessdate=17 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Bep chaetodon falcula.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Anous stolidus|ᱱᱳᱰᱤ ᱴᱮᱨᱱ]] (''Anous stolidus'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Anous stolidus by Gregg Yan 01.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱴᱨᱳᱵᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱮᱥ ᱠᱩᱱᱴᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] || align=center|[[File:Strobilanthes kunthianus Kurinji Flowers.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Artocarpus incisa|ᱵᱨᱮᱰ ᱯᱨᱩᱴ]] (''Artocarpus incisa'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Breadfruit Tree.jpg|100px]] |} ===[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- || ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Puducherry.svg|100px]] |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Puducherry)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || style="text-align:center;"|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kipond">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | title=Symbols of Pondicherry | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pond">{{cite web | url=http://forest.puducherry.gov.in/ | title=Symbols of Pondicherry | accessdate=23 January 2014 | archive-date=20 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180220121615/http://forest.puducherry.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> (''Funambulus palmarum'') || align=center|[[File:Funambulus palmarum (Bengaluru).jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱠᱩᱭᱞᱤ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Eudynamys scolopaceus'') || align=center|[[File:Asian koel.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Couroupita guianensis|ᱠᱟᱱᱳᱱᱵᱚᱞ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Couroupita guianensis'') || align=center|[[File:Lingam Flower.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱤᱡᱟᱹ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Aegle marmelos'') || align=center|[[File:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|100px]] |} ==ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== * [[National symbols of India]] * [[List of Indian state flags]] * [[List of Indian state emblems]] * [[List of Indian state songs]] * [[List of Indian state animals]] * [[List of Indian state birds]] * [[List of Indian state flowers]] * [[List of Indian state trees]] ==ᱵᱟᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols] ==ᱠᱷᱚᱡ ᱠᱟᱱᱟ== {{Reflist|30em}} *102-Journal de Kanpur Vol-3/ year 2018 *GSV Journalism Research Center.India.Kanpur ====ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ==== * [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols] {{Symbols of Indian states}} {{DEFAULTSORT:Symbols of Indian states and territories}} [[ᱛᱷᱚᱠ:Lists of Indian state symbols|India national symbols]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] 5trmoa52pbdru0ysibgnph3ifirh6kd ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 7126 199753 182283 2026-11-08T02:22:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199753 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_skyline = Aadiwasi tribal area traditional fair.jpg | image_caption = ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱤᱞ ᱯᱟᱛᱟ | image_map = Alirajpur in Madhya Pradesh (India).svg | map_caption = ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱤᱱᱫᱳᱨ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] | parts_type = ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 3182 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 728,999 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱓᱗.᱒᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱑᱐᱐᱙ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name1 = ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ | leader_title2 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name2 = ᱑. ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒. ᱡᱚᱵᱟᱴ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = http://alirajpur.nic.in/ }} '''ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱒ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱑᱗ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ [[ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱚᱵᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱨᱟ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒,᱑᱖᱕.᱒᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓᱖.᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱗᱒᱘,᱙᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱞᱤ (ᱠᱤᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱑᱔᱓᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱫᱮᱵᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱮᱱ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_231.gif|title=Ali Rajpur|publisher=Imperial Gazetteer of India, vol. 5, p. 223|access-date=2019-11-29|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714223011/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_231.gif|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱘,᱖᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱞᱟᱥᱠᱟ]] । ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱙᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱒᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱑᱙.᱔ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱓᱗.᱒᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮᱡᱮᱸᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱚᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱡᱮᱸᱥᱤ ᱥᱟᱵᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱑᱔᱓᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱡᱚᱵᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱨᱟ ᱾ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ : ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱵᱟᱴ ᱾<ref name=":1">{{cite web|url=http://ceomadhyapradesh.nic.in/DACList.aspx|title=District/Assembly List|publisher=Chief Electoral Officer, Madhya Pradesh website|accessdate=16 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151201083311/http://ceomadhyapradesh.nic.in/(S(4ftawu55w1soru45gswzuz55))/DACList.aspx|archive-date=1 December ᱒᱐᱑᱕}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱘,᱖᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱟᱥᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱙᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱒᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱑᱙.᱔ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱓᱗.᱒᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱙.᱙᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱤᱞᱤ]], ᱗.᱙᱐% [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱘᱗% [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> {{historical populations|11=᱑᱙᱐᱑|12=70,763|13=᱑᱙᱑᱑|14=98,753|15=᱑᱙᱒᱑|16=1,14,538|17=᱑᱙᱓᱑|18=1,33,892|19=᱑᱙᱔᱑|20=1,57,188|21=᱑᱙᱕᱑|22=1,75,255|23=᱑᱙᱖᱑|24=2,28,765|25=᱑᱙᱗᱑|26=2,93,125|27=᱑᱙᱘᱑|28=3,47,730|29=᱑᱙᱙᱑|30=4,83,481|31=᱒᱐᱐᱑|32=6,10,275|33=᱒᱐᱑᱑|34=7,28,999|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==ᱨᱮᱞᱣᱮ== ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱳᱰᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Geographic location |Centre = ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] |Northeast = [[ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱫᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱱᱟᱱᱰᱩᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |Southwest = [[ᱱᱟᱱᱰᱩᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |West = [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] |Northwest = [[ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] }} {{coord|22|18|18|N|74|21|36|E|region:IN-MP_type:adm2nd_source:kolossus-nowiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 2n7v6702ev6dki99sqq4agiprt0ma0h ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱣᱚᱸᱥ 0 7579 199909 187926 2026-11-08T07:51:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199909 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ | image = Motilal Rajvansh 2013 stamp of India.jpg | caption = Motilal on a 2013 stamp of India | birth_date = {{birth date|1910|12|04|df=yes}} | birth_place = [[Shimla]], [[India]] | height = | death_date = {{death date and age|1965|06|17|1910|12|04|df=yes}}<ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/A-trip-down-memory-lane-with-actor-Motilal/articleshow/47697131.cms | title = A trip down memory lane with actor Motilal| website = Times of India| date=17 June 2015 | access-date=16 October 2016}}</ref> | death_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]] | yearsactive = 1934–1965 | birth_name = Motilal Rajvansh | othername = | website = | awards = [[Filmfare Best Supporting Actor Award]]: [[Devdas (1955 film)|Devdas]](1955) ; [[Parakh (1960 film)|Parakh]] (1960) }} '''ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱣᱚᱸᱥ''' (᱔ ᱲᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱐ - ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱕) ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱦᱚᱡ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱫᱮᱣᱫᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱨᱠᱷᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0609359/awards Filmfare Awards]</ref><ref>{{cite web| title = Classic Revisited: Bimal Roy's satirical gem, Parakh|work= Rediff.com movies | url = http://www.rediff.com/movies/report/classic-revisited-bimal-roys-satirical-gem-parakh/20140925.htm |author=Sukanya Verma|date=25 September 2014| accessdate = 26 September 2014 }}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱤ ᱪᱷᱚᱴᱤ ᱵᱟᱛᱮᱸ ]] (᱑᱙᱖᱕) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱚᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ posthumously ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟ ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱴ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0609359/awards Filmfare Awards]</ref><ref name="13thaward">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm13thNFAAward.aspx|title=13th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|accessdate=15 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020054256/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm13thNFAAward.aspx|archive-date=20 October 2012}}</ref><ref name="13thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/13th_NFA.pdf|title=13th National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=15 September 2011}}</ref> ==ᱯᱟᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱣᱚᱸᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱟᱛᱮᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱴ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>[http://patheticfacts.com/indian-actors-died-at-age-54.html Indian movie stars died at 54] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302111238/http://patheticfacts.com/indian-actors-died-at-age-54.html |date=2021-03-02 }}. Pathetic Facts. Retrieved on 9 November 2018.</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱵᱟᱲᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱣᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱡᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱟᱴᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱝ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱭᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱠᱮ ᱯᱤ ᱜᱷᱚᱥ]] ᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱠ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ== ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱣᱚᱸᱥ ᱫᱚ ᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱢᱞᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ,<ref>[http://cineplot.com/motilal/ Motilal]. Cineplot.com. Retrieved on 9 November 2018.</ref> ᱢᱟᱛᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ distinguished ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ- ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱱᱚᱣᱰ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ-ᱟ᱾ who died when Motilal was one year old. He was brought up by his uncle who was a well-known civil surgeon in Uttar Pradesh. At first, Moti was sent to an English school at Shimla and later, in Uttar Pradesh (UP). Thereafter, he shifted to Delhi where he continued with school and college. <ref>[http://cineplot.com/motilal/ Motilal]. Cineplot.com. Retrieved on 9 November 2018.</ref> <ref name="RajadhyakshaWillemen2014">{{cite book|author1=Ashish Rajadhyaksha|author2=Paul Willemen|title=Encyclopedia of Indian Cinema|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PA276|accessdate=28 August 2015|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=276–}}</ref> <ref>Darlingji by Kishwar Desai Filmography pg. 433. Published by Harper Collins India {{ISBN|978-81-7223-697-7}}</ref> ==ᱯᱟᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱥᱰ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ financial ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱞᱚᱱᱰ ᱟᱨ ᱧᱤᱨ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟ ᱠᱚᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ almost penniless ᱛᱮ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ [[ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ]] ᱥᱟᱶ relationship ᱨᱮ ᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱥᱚᱵᱷᱱᱟ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ involved ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last1=D|first1=Johnny|title=Star couples search for love|url=http://www.hindustantimes.com/india/star-couples-search-for-love/story-T7ea003jeYw3bXolKDbzlJ.html|publisher=HindustanTimes.com|accessdate=25 December 2016}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ== ===ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱣᱟᱜ=== * [[ᱭᱮ ᱡᱤᱸᱫᱽᱜᱤ ᱠᱤᱛᱱᱤ ᱦᱟᱥᱤᱱ ᱦᱟᱭ]] (᱑᱙᱖᱖) *[[ᱪᱷᱚᱴᱤ ᱪᱷᱚᱴᱤ ᱵᱟᱛᱮᱸ]] (᱑᱙᱖᱕) *[[ᱣᱟᱠᱛ]] ᱑᱙᱖᱕ *[[ᱥᱚᱞᱟᱦ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮ ᱫᱩᱞᱦᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱤ) (᱑᱙᱖᱕) *[[ᱡᱤ ᱪᱟᱦᱛᱟ ᱦᱟᱭ]] (᱑᱙᱖᱔) *[[ᱞᱤᱰᱟᱨ]] (᱑᱙᱖᱔) *[[ᱭᱮ ᱨᱤᱥᱛᱮ ᱦᱮᱸᱭ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱮ]] (᱑᱙᱖᱓) *[[ᱟᱥᱞᱤ-ᱱᱟᱠᱞᱤ]] (᱑᱙᱖᱒) *[[ᱯᱟᱨᱟᱠᱷ]] (᱑᱙᱖᱐) *[[ᱚᱱᱟᱲᱤ]] (᱑᱙᱕᱙) *[[ᱯᱮᱭᱜᱟᱢ]] (᱑᱙᱕᱙) *[[ᱚᱵᱽ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱩᱨ ᱱᱚᱦᱤᱸ]] (᱑᱙᱕᱗) *[[ᱡᱟᱜᱽᱛᱮ ᱨᱟᱦᱚ]] (᱑᱙᱕᱖) *[[ᱫᱮᱣᱫᱟᱥ]] (᱑᱙᱕᱕) *[[ᱫᱷᱩᱱ]] (᱑᱙᱕᱓) *[[ᱮᱠ ᱫᱚ ᱛᱤᱱ]] ((᱑᱙᱕᱓) *[[ᱚᱯᱱᱤ ᱤᱡᱽᱡᱚᱛ]] (᱑᱙᱕᱒) *[[ᱢᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛ]] (᱑᱙᱕᱒) *[[ᱦᱚᱢᱟᱨᱤ ᱵᱮᱴᱤ]] (᱑᱙᱕᱐) *[[ᱦᱚᱸᱥᱛᱮ ᱟᱺᱥᱩ]] (᱑᱙᱕᱐) *[[ᱮᱠ ᱛᱷᱤ ᱞᱚᱲᱠᱤ]] (᱑᱙᱔᱙) *[[ᱞᱮᱠᱷ]] (᱑᱙᱔᱙) *[[ᱜᱟᱡᱽᱨᱮ]] (᱑᱙᱔᱘) *[[ᱢᱮᱨᱟ ᱢᱩᱱᱱᱟ]] (᱑᱙᱔᱘) *[[ᱟᱡᱽ ᱠᱤ ᱨᱟᱛ]] (᱑᱙᱔᱘) *[[ᱫᱚ ᱫᱤᱞ]] (᱑᱙᱔᱗) *[[ᱯᱷᱩᱞᱣᱚᱨᱤ]] (᱑᱙᱔᱖) *[[ᱫᱚᱥᱛ]] (᱑᱙᱔᱔) *[[ᱢᱩᱡᱽᱨᱤᱢ]] (᱑᱙᱔᱔) *[[ᱨᱚᱣᱱᱟᱠ]] (᱑᱙᱔᱔) *[[ᱩᱢᱟᱝᱜᱽ]] (᱑᱙᱔᱔) *[[ᱟᱜᱮ ᱠᱚᱫᱚᱢ]] (᱑᱙᱔᱓) *[[ᱛᱚᱠᱫᱤᱨ]] (᱑᱙᱔᱓) *[[ᱛᱚᱥᱣᱤᱨ]] (᱑᱙᱔᱓) *[[ᱚᱨᱢᱟᱱ]] (᱑᱙᱔᱒) *[[ᱯᱚᱨᱫᱮᱥᱤ]] (᱑᱙᱔᱑) *[[ᱥᱟᱥᱩᱨᱟᱞ]] (᱑᱙᱔᱑) *[[ᱚᱪᱷᱩᱛ]] (᱑᱙᱔᱐) *[[ᱦᱚᱞᱤ]] (᱑᱙᱔᱐) *[[ᱟᱯᱠᱤ ᱢᱟᱨᱡᱤ]] (᱑᱙᱓᱙) *[[ᱥᱚᱪ ᱦᱟᱭ]] (᱑᱙᱓᱙) *[[ᱦᱟᱢ ᱛᱩᱢ ᱚᱣᱨ ᱣᱚ]] (᱑᱙᱓᱘) *[[ᱛᱤᱱ ᱥᱚᱣ ᱫᱤᱱ ᱠᱮ ᱵᱟᱫᱽ]] (᱑᱙᱓᱘) *[[ᱠᱮᱯᱴᱮᱭᱱ ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] (᱑᱙᱓᱗) *[[ᱡᱟᱜᱨᱫᱟᱨ]] (᱑᱙᱓᱗) *[[ᱠᱩᱞᱣᱚᱫᱷᱩ]] (᱑᱙᱓᱗) *[[ᱠᱚᱠᱤᱞᱟ]] (᱑᱙᱓᱗) *[[ᱥᱤᱞᱣᱚᱨ]] (᱑᱙᱓᱖) *[[ᱫᱚ ᱫᱤᱣᱟᱱᱮ]] (᱑᱙᱓᱖) *[[ᱡᱤᱣᱚᱱ ᱞᱚᱛᱟ]] (᱑᱙᱓᱖) *[[ᱞᱚᱜᱽᱱᱟ ᱵᱚᱸᱫᱷᱚᱱ]] (᱑᱙᱓᱖) *[[ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱲᱤ ᱠᱤ ᱢᱚᱣᱡᱽ]] (᱑᱙᱓᱕) *[[ᱰᱨ ᱢᱟᱥᱷᱩᱨᱤᱠᱟ]] (᱑᱙᱓᱕) *[[ᱥᱤᱞᱣᱚᱨ ᱠᱤᱝ]] (᱑᱙᱓᱕) *[[ᱥᱟᱦᱮᱨ ᱡᱟ ᱡᱟᱫᱩ]] (᱑᱙᱓᱔) *[[ᱣᱚᱛᱚᱱ ᱯᱚᱨᱚᱥᱛᱟ]] (᱑᱙᱓᱔) ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|id=0609359|name=Motilal}} * https://web.archive.org/web/20060923201616/http://www.3to6.com/final_retro/legend-motilal.htm * http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/A-trip-down-memory-lane-with-actor-Motilal/articleshow/47697183.cms ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} hwg8gi26yiy54skwub0kfcg5r2s4sl2 ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱥᱟᱭᱮᱫ 0 7589 199784 195393 2026-11-08T03:14:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199784 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱥᱟᱭᱮᱫ | image = XIX Commonwealth Games-2010 Delhi Anisa Sayed and Sarnobat of India won the gold medal in 25M Pistol Women (Pair) event, at Karnail Singh Shooting Range, in New Delhi on October 05, 2010.jpg | image_size = | caption = ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱱᱤᱞ ᱥᱤᱝ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, XIX ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱥᱟᱭᱮᱫ(ᱞᱮᱸᱜᱟ) ᱟᱨ [[ᱨᱟᱦᱤ ᱥᱟᱨᱱᱳᱵᱟᱛ]] ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ(ᱡᱚᱲ ᱛᱮ) ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ | birth_date = ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ | birth_place = [[ᱣᱟᱦᱤ,ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]],ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ<ref name=bio>[http://results.glasgow2014.com/athlete/cycling_road/1017628/anisa_sayyed.html Anisa Sayyed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190625041001/http://results.glasgow2014.com/athlete/cycling_road/1017628/anisa_sayyed.html |date=2019-06-25 }}. glasgow2014.com</ref> | death_date = | death_place = | height = ᱑᱕᱖ ᱥᱮᱢᱤ<ref name=bio/> | weight = ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱳ<ref name=bio/> | spouse = ᱢᱩᱵᱟᱨᱚᱠ ᱦᱩᱥᱮᱱ<ref name=bio/> | sport = ᱥᱩᱴᱤᱝ | event = [[᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ]] | coach = | club = | alma_mater = | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalGold| [[2010 Commonwealth Games|᱒᱐᱑᱐ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ(ᱡᱚᱲ ᱛᱮ)]]}} {{MedalGold| [[2010 Commonwealth Games|᱒᱐᱑᱐ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ]]}} {{MedalSilver| [[2014 Commonwealth Games|᱒᱐᱑᱔ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳᱣ]] | [[Shooting at the 2014 Commonwealth Games|᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ]]}} {{MedalCompetition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalBronze| [[2014 Asian Games|᱒᱐᱑᱔ ᱤᱱᱪᱤᱳᱱ]] | [[Shooting at the 2014 Asian Games – Women's 25 metre pistol team|᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ]]}} {{MedalCompetition|[[National Shooting Championship Competitions|ᱱ.ᱥ.ᱪ.ᱠ.]]}} {{MedalGold| [[᱒᱐᱑᱖ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ]] | [[Shooting at the 2017 NSCC – Women's 25 metre pistol team|᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ]]}} }} '''ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱥᱟᱭᱮᱫ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ [[Shooting|ᱥᱩᱴᱚᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ [[᱒᱐᱑᱐ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|last=Sayyed|first=Anisa|title=Double delight for Pune shooter Anisa Sayyed|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/india-news/Double-delight-for-Pune-shooter-Anisa-Sayyed/articleshow/6703635.cms|accessdate=19 September 2013|newspaper=Times of India|date=7 October 2010}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱥ.ᱮ.ᱷ. ᱜᱮᱢᱥ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ [[᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Pistol shooter Rahi Sarnobat wins gold, Anisa Sayyed silver|url=http://news.biharprabha.com/2014/07/pistol-shooter-rahi-sarnobat-wins-gold-anisa-sayyed-silver/|accessdate=26 July 2014|agency=IANS|publisher=news.biharprabha.com|date=26 July 2014|archive-date=15 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415184235/http://news.biharprabha.com/2014/07/pistol-shooter-rahi-sarnobat-wins-gold-anisa-sayyed-silver/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Incheon Asian Games|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱜᱞᱟᱥᱜᱳᱣ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/haryana-sports-department-takes-aim-at-india-shooter-anisa-sayyed/story-bsVtNGAyT8If6O5WPiUVTN.html|title=Haryana sports department takes aim at India shooter Anisa Sayyed|last=|first=|date=2017-11-23|work=hindustantimes.com/|access-date=2018-08-25|language=en}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ [http://www.thenrai.in/details.aspx?view=2683 National Shooting Championship Competition] in 2017.<ref name=":3">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/anisa-sayyed-wins-womens-25m-pistol-with-new-national-record-5001547/|title=Anisa Sayyed wins women’s 25m pistol gold with new national record|date=2017-12-27|work=The Indian Express|access-date=2018-08-25|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/anisa-sets-new-mark/article22282057.ece|title=Anisa sets new mark|last=Vinod|first=A.|date=2017-12-26|work=The Hindu|access-date=2018-08-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ ᱡᱮᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱚᱵᱫᱩᱞ ᱦᱚᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱮᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name=":0">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/news-archive/print/teachers-class-act/|title=teachers class act|last=|first=|date=2010-10-07|work=The Indian Express|access-date=2017-05-13|archive-url=|archive-date=|language=en-US}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱞᱚᱵ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱨ [[Tata Motors|ᱴᱮᱞᱠᱳ]] ᱨᱮ ᱠᱞᱚᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.sunday-guardian.com/sports/anisa-climbs-her-way-up-to-glory-from-a-very-humble-beginning|title=Anisa climbs her way up to glory from a very humble beginning|website=sunday-guardian.com|language=en-gb|access-date=2017-05-13|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201045144/http://www.sunday-guardian.com/sports/anisa-climbs-her-way-up-to-glory-from-a-very-humble-beginning|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱰᱮᱴ ᱠᱨᱳᱯᱥ(ᱱ.ᱠ.ᱠ) ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱸᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=":0" /> She was awarded with the title of best NCC shooter in her school life.<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/commonwealth-games/its-all-the-more-sweet-after-overcoming-hardships-anisa-434732|title=It's all the more sweet after overcoming hardships: Anisa|work=NDTV.com|access-date=2018-08-25}}</ref> == ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱰᱤ ᱦᱟᱣᱟᱵᱷᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref name=":1" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱼᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ [[Vile Parle railway station|ᱵᱷᱤᱞᱮ ᱯᱟᱨᱞᱮ]],[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|url=http://twocircles.net/2010oct06/anisa_sayyed_ticketchecker_shooting_champion.html|title=Anisa Sayyed: From ticket-checker to shooting champion {{!}} TwoCircles.net|last=TwoCircles.net|website=twocircles.net|language=en-US|access-date=2017-05-13}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ(ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱚᱨ) ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref name=":2" /> ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱨᱮᱱ ᱴᱨᱮᱱᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱤ ᱥᱮᱠᱷ ᱟᱨ ᱯ.ᱵ. ᱤᱱᱟᱢᱫᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india-news/Double-delight-for-Pune-shooter-Anisa-Sayyed/articleshow/6703635.cms|title=Double delight for Pune shooter Anisa Sayyed - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-05-13}}</ref> ᱟᱱᱤᱥᱟ, ᱨᱟᱦᱤ ᱥᱟᱨᱱᱳᱵᱟᱛ ᱥᱟᱝ ᱡᱚᱲ ᱛᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱡᱤᱛ ᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/other/cwg-2014-pistol-shooter-rahi-sarnobat-wins-gold-anisa-sayyed-silver/story-KoZv6w11gqf0yvD4J6AvUO.html;jsessionid=B6AD76F63AB1446C9ADF6A7D71A720F9|title=CWG 2014: Pistol shooter Rahi Sarnobat wins gold, Anisa Sayyed silver|date=2014-07-26|work=hindustantimes.com/|access-date=2017-05-13|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006012000/http://www.hindustantimes.com/other/cwg-2014-pistol-shooter-rahi-sarnobat-wins-gold-anisa-sayyed-silver/story-KoZv6w11gqf0yvD4J6AvUO.html;jsessionid=B6AD76F63AB1446C9ADF6A7D71A720F9|archive-date=2017-10-06|url-status=dead}}</ref> ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ,[[ᱵᱟᱨᱤ ᱵᱩᱰᱰᱚᱱ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]],[[ᱜᱞᱟᱥᱷᱳᱣ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.sportskeeda.com/shooting/commonwealth-games-2014-rahi-sarnobat-wins-gold-anisa-sayyed-silver-shooting|title=Commonwealth Games 2014: Pistol Shooting - Rahi Sarnobat wins gold, Anisa Sayyed silver|date=2014-07-26|access-date=2017-05-13}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱮ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱳᱪ ᱥᱚᱱᱤ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":4" /> ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱗᱗᱖.᱕ ᱥᱠᱳᱨ ᱟᱛᱮ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ [[South Asian Games|ᱥ.ᱮ.ᱯ. ᱜᱮᱢᱥ]],᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/commonwealth-games-2014/i-am-still-waiting-for-that-promised-job-commonwealth-games-silver-medallist-anisa-sayyed-1514891|title=I am Still Waiting for That Promised Job: Commonwealth Games Silver Medallist Anisa Sayyed – NDTV Sports|last=NDTVSports.com|work=NDTVSports.com|access-date=2017-05-13|archive-date=2018-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904154058/https://sports.ndtv.com/commonwealth-games-2014/i-am-still-waiting-for-that-promised-job-commonwealth-games-silver-medallist-anisa-sayyed-1514891|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳᱣ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱸᱜᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱦᱚᱸᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/hattrick-for-anisa-sayyed/article2648024.ece|title=Hat-trick for Anisa Sayyed|last=Marar|first=Nandakumar|work=The Hindu|access-date=2017-05-13|language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱯᱤᱥᱛᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟ'' ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=":3" /> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱵᱟᱨᱚᱠ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱴᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱨᱚᱛᱚ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱱᱤᱥᱟ ᱤᱡ ᱴᱨᱮᱱᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=":2" /> == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-20/shooting/28144904_1_bronze-medal-gold-medals-silver-medals timesofindia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103132128/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-20/shooting/28144904_1_bronze-medal-gold-medals-silver-medals |date=2012-11-03 }} {{DEFAULTSORT:Sayyed, Anisa}} [[ᱛᱷᱚᱠ:Living people]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian female sport shooters]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Sport shooters from Pune]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Shooters at the 2010 Commonwealth Games]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Commonwealth Games gold medallists for India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian Muslims]] [[ᱛᱷᱚᱠ:People from Faridabad]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Sportswomen from Haryana]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Asian Games medalists in shooting]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Shooters at the 2010 Asian Games]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Shooters at the 2014 Asian Games]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Commonwealth Games silver medallists for India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1980 births]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Asian Games bronze medalists for India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Commonwealth Games medallists in shooting]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Sportswomen from Maharashtra]] [[ᱛᱷᱚᱠ:21st-century Indian women]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Medalists at the 2014 Asian Games]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Sport shooters from Haryana]] [[ᱛᱷᱚᱠ:South Asian Games gold medalists for India]] eifl23cs2bo8yep95hlq1xpja3ngpxp ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱸ 0 7620 199928 156589 2026-11-08T08:33:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199928 wikitext text/x-wiki {{other uses|Christmas (disambiguation)|Christmas Day (disambiguation)}} {{pp-protected|reason=See previous logs|small=yes}} {{short description|holiday originating in Christianity, usually celebrated on December 25 (in the Gregorian or Julian calendars)}} {{Use mdy dates|date=September 2019}} {{Infobox holiday | holiday_name = Christmas | image = NativityChristmasLights2.jpg | caption = [[Nativity scene]] depicted using [[Christmas lights]] | image_size = 275px | nickname = Noël, Nativity, [[Xmas]] | observedby = [[Christians]], many non-Christians<ref name="nonXians">{{Cite journal |date=December 29, 2005 |title=Christmas as a Multi-Faith Festival |url=http://downloads.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/entertainment/scripts/multifaith_christmas.pdf |journal=BBC Learning English |access-date=September 30, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001161153/http://downloads.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/entertainment/scripts/multifaith_christmas.pdf |archive-date=October 1, 2008 }}</ref><ref name="NonXiansUSA">{{cite web|url = http://www.gallup.com/poll/113566/us-christmas-not-just-christians.aspx|title = In the U.S., Christmas Not Just for Christians|publisher = Gallup, Inc.|date = December 24, 2008|accessdate = December 16, 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121116192524/http://www.gallup.com/poll/113566/US-Christmas-Not-Just-Christians.aspx|archive-date = November 16, 2012}}</ref> | date = {{blist | December 25: [[Western Christianity]] and part of the [[Eastern Christianity|Eastern]] churches<ref name="CathChrit">{{Cite encyclopedia |year=1908 |title=Christmas |encyclopedia=[[The Catholic Encyclopedia]] |publisher=Robert Appleton Company |location=New York |last=Martindale |first=Cyril Charles |volume=3}}</ref> | {{OldStyleDate|January 7||December 25}}: Most [[Oriental Orthodox]] and part of the [[Eastern Orthodox]] churches<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=tdsRKc_knZoC&pg=RA5-PT130 |first=Paul |last=Gwynne |title=World Religions in Practice |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |isbn=978-1-4443-6005-9}}</ref><ref name="Jan7">{{cite web |url=http://www.copticchurch.net/topics/coptic_calendar/nativitydate.html |title=The Glorious Feast of Nativity: 7 January? 29 Kiahk? 25 December? |publisher=Coptic Orthodox Church Network |first=John |last=Ramzy |accessdate=January 17, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228051302/http://www.copticchurch.net/topics/coptic_calendar/nativitydate.html |archive-date=December 28, 2010 |url-status=live }}</ref> | January 6: Some [[Anabaptists]], such as the [[Amish]]<ref name="DHGBeth2009">{{cite web |title=Why do Amish celebrate "Old" Christmas? |url=https://derdutchman.wordpress.com/2009/12/17/why-do-amish-celebrate-old-christmas/ |publisher=Dutchman News |date=December 17, 2009 |access-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226184212/https://derdutchman.wordpress.com/2009/12/17/why-do-amish-celebrate-old-christmas/ |archive-date=December 26, 2018 |url-status=dead }}</ref> and [[Armenian Apostolic Church]]<ref>{{cite news|last1=Steinfels|first1=Peter|authorlink1=Peter Steinfels|title=At Armenian Churches, a Distinct Observance Today|url=https://www.nytimes.com/2007/01/06/us/06beliefs.html|work=[[The New York Times]]|date=January 6, 2007|access-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612210021/https://www.nytimes.com/2007/01/06/us/06beliefs.html|archive-date=June 12, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agadjanian|first1=Alexander|title=Armenian Christianity Today: Identity Politics and Popular Practice|date=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317178576|page=[https://books.google.am/books?id=YAYHDAAAQBAJ&pg=PA112 113]|quote=The Armenian Apostolic Church follows the oldest Jerusalem version of Canons of Calendar, based on the Julian Calendar, and therefore celebrates Christmas and Theophany on the same day, January 6}}</ref> | {{OldStyleDate|January 19||January 6}}: ''[[Armenian Patriarchate of Jerusalem]]''<ref>{{cite news|last=Jansezian|first=Nicole|title=10 things to do over Christmas in the Holy Land|url=http://www.jpost.com/Travel/Around-Israel/10-things-to-do-over-Christmas-in-the-Holy-Land|work=[[The Jerusalem Post]]|quote=the Armenians in Jerusalem – and only in Jerusalem – celebrate Christmas on January 19...|access-date=December 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226192340/http://www.jpost.com/Travel/Around-Israel/10-things-to-do-over-Christmas-in-the-Holy-Land|archive-date=December 26, 2014|url-status=live}}</ref> | [[Arabic names of Gregorian months|Haziran 15]] [approximately June 15]: [[Islam]]<ref>{{cite book |last=al-Harrani |first=Ibn Shu'ba |date=1974 |title=Tuhaf al-Uqul |trans-title=Masterpieces of The Mind |url=http://islamicblessings.com/upload/Tuhaf%20Al%20Uqoul.pdf |language=Arabic |version=English translation |location=[[Beirut]] |publisher=Mu'assisa al-A'lami li l-Matbu'at |access-date=December 30, 2019 |archive-date=June 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614161814/https://islamicblessings.com/upload/Tuhaf%20Al%20Uqoul.pdf |url-status=dead }}</ref> {{small|(not commemorated)}}}} | observances = [[Church service]]s | celebrations = Gift-giving, family and other social gatherings, symbolic decoration, feasting etc. | type = [[Christianity|Christian]], cultural | significance = Commemoration of the [[Nativity of Jesus]] | relatedto = [[Christmastide]], [[Christmas Eve]], [[Advent]], [[Annunciation]], [[Epiphany (holiday)|Epiphany]], [[Baptism of the Lord]], [[Nativity Fast]], [[Nativity of Christ]], [[Little Christmas|Old Christmas]], [[Yule]], [[St. Stephen's Day]], [[Boxing Day]] | frequency = Annual | duration = 1 day }} <!--Please review talk archives before altering the opening line and make good use of the talk pages.--> ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮ ᱠᱷᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱡᱤᱥᱩ|ᱡᱤᱥᱩ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱚᱭ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱣᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱟᱲᱜᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱯᱟᱥᱮᱡᱽ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱜᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱥᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]], ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨᱦᱚᱸ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱜᱚᱞ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱚᱭᱱᱟᱱᱛᱚ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱜᱮ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱛᱥᱨᱤᱠ ᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚᱠᱚ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱟᱜᱩᱭᱫᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ== [[ᱨᱮᱫ:ChristmasTreeSantaClaus.jpg|thumb|ChristmasTreeSantaClaus]] ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱠᱷᱛᱤᱥᱢᱟᱥ (Christmas) ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱥᱩ]] [[ᱪᱟᱸᱫᱚ]] (ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ) ᱫᱚ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱟᱱᱛᱨᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱞᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ Christemasse ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱫᱚ Cristes mæsse ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱥᱩ ᱡᱟᱢᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ(ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ===ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ=== [[ᱨᱮᱫ:Adorazione del Bambino - Beato Angelico.jpg|thumb|Adorazione del Bambino - Beato Angelico]] [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱞᱮᱠᱥᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱥᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ [[ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱰᱟᱸᱜᱩᱣᱟᱹ ᱜᱚᱜᱚ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢ ᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱵᱟᱞᱮᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|v=no|voy=no|species=no|mw=no|n=Category:Christmas|d=Q19809|b=Category:Christmas recipes}} * ''[http://www.gutenberg.org/etext/22042 Christmas: Its Origin and Associations]'', by William Francis Dawson, 1902, from [[Project Gutenberg]] {{Christmas}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱟᱨᱦᱚ​ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== {{refbegin|30em}} * Bowler, Gerry, ''The World Encyclopedia of Christmas'' (October 2004: McClelland & Stewart). {{ISBN|978-0-7710-1535-9}} * Bowler, Gerry, ''Santa Claus: A Biography'' (November 2007: McClelland & Stewart). {{ISBN|978-0-7710-1668-4}} * Comfort, David, ''Just Say Noel: A History of Christmas from the Nativity to the Nineties'' (November 1995: Fireside). {{ISBN|978-0-684-80057-8}} * Count, Earl W., ''4000 Years of Christmas: A Gift from the Ages'' (November 1997: Ulysses Press). {{ISBN|978-1-56975-087-2}} * Federer, William J., ''[https://books.google.com/books?id=NngtujclaxoC&pg=PP1&dq=There%20Really%20Is%20a%20Santa%20Claus%3A%20The%20History%20of%20St.%20Nicholas%20%26%20Christmas%20Holiday%20Traditions#v=onepage There Really Is a Santa Claus: The History of St. Nicholas & Christmas Holiday Traditions]'' (December 2002: Amerisearch). {{ISBN|978-0-9653557-4-2}} * Kelly, Joseph F., ''[https://books.google.com/books?id=ERahko4FXJgC&pg=PP1&dq=The%20Origins%20of%20Christmas#v=onepage The Origins of Christmas]'' (August 2004: Liturgical Press). {{ISBN|978-0-8146-2984-0}} * Miles, Clement A., ''[https://books.google.com/books?id=1XRjAyL8LogC&pg=PP1&dq=Christmas%20Customs%20and%20Traditions#v=onepage Christmas Customs and Traditions]'' (1976: Dover Publications). {{ISBN|978-0-486-23354-3}} * Nissenbaum, Stephen, ''The Battle for Christmas'' (1996; New York: Vintage Books, 1997). {{ISBN|0-679-74038-4}} * {{cite book|title=Christmas in America: A History|first=Penne L.|last=Restad|url=https://books.google.com/books?id=0pnJDKfYi3QC&pg=PP1&dq=Christmas%20in%20America%3A%20A%20History#v=onepage|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-509300-1}} * Rosenthal, Jim, ''St. Nicholas: A Closer Look at Christmas'' (July 2006: Nelson Reference). {{ISBN|1-4185-0407-6}} * {{cite book|title=The Birth of Christ|first=Peter|last=Sammons|date=May 2006|publisher=Glory to Glory Publications (UK)|isbn=978-0-9551790-1-3}} * {{cite EB1911|wstitle=Christmas |volume=6 |pages=293–294|short=1}} {{refend}} 340nfyf0fx7eqjbf0zxsc1zy2nwdxdk ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵ 0 7642 199674 198581 2026-11-07T23:10:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199674 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱖) ᱫᱚ ᱡᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ [[ᱪᱮᱥ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ‌. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ(ᱤ.ᱢ.) ᱟᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ(ᱣ.ᱜ.ᱢ.) ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ]] ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱬᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ, ᱚᱱᱡᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱝᱴᱫᱚᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱟᱛ ᱾ ᱜᱤᱫᱨᱟ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠ.ᱪ‌. ᱡᱳᱥᱤ ᱠᱳᱪ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="chessdom1">{{cite web|url=http://www.chessdom.com/tania-sachdev-joins-the-chessdom-commentators-team/ |title=Tania Sachdev joins the Chessdom commentators team |publisher=Chessdom |date=2013-11-06 |accessdate=2013-11-20}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Young champions are back|url=http://www.thehindu.com/2000/04/04/stories/0704020b.htm|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=28 January 2016|date=2000-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225062410/https://www.thehindu.com/2000/04/04/stories/0704020b.htm|archive-date=2018-12-25|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[World Youth Chess Championship|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://old.chess.gr/tourn/1998/wrld_u18/index.html World Championship in U18 categories. 25/10-7/11/1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044010/http://old.chess.gr/tourn/1998/wrld_u18/index.html |date=2016-03-04 }}. ''chess.gr''. Retrieved 28 January 2016.</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱣᱤᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾.<ref>{{cite web|title=25th Asian Juniors 2002, Sri Lanka|url=http://asianjuniors02.tripod.com/main/id3.html|publisher=Tripod|accessdate=7 November 2015|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225062400/http://asianjuniors02.tripod.com/main/id3.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱚ== ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[Indian Chess Championship|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱨᱟᱭᱢᱚᱨ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱙ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱨᱟᱩᱱᱰ ᱨᱮ 6½ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://chess-results.com/tnr7855.aspx?lan=1&art=1&flag=30&wi=821 12th Asian Women Indevidual (sic) Chess Championship] Chess-Results</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱮᱭᱠᱡᱟᱵᱷᱤᱠ ᱳᱯᱮᱱ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://en.chessbase.com/post/indian-success-in-iceland|title=Indian success in Iceland|last=Ramirez|first=Alejandro|authorlink=Alejandro Ramírez (chess player)|date=2016-03-20|publisher=[[ChessBase]]|language=en|access-date=2016-08-31}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/chess/Abhijeet-wins-Reykjavik-Open-Tania-makes-Grandmaster-norm/articleshow/51441690.cms|title=Abhijeet wins Reykjavik Open; Tania makes Grandmaster norm|date=2016-03-17|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2016-08-31}}</ref> ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱩᱛᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ [[Commonwealth of Nations|ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱴᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/?q=2016/08/19/sports/90797|title=Gupta and Sachdev overall champions of Commonwealth Open Chess|date=2016-08-19|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|access-date=2016-08-31}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ [[ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐᱙,᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱤᱢ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]],᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]],[[᱒᱐᱐᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]],[[Chess at the 2009 Asian Indoor Games|᱒᱐᱐᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱠᱚᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱟᱶᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[40th Chess Olympiad|᱒᱐᱑᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ(᱒᱐᱐᱘,᱒᱐᱐᱙,᱒᱐᱑᱒,᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱨᱮ) ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱩᱯᱟ. ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://www.olimpbase.org/playersw/bltbfbze.html Sachdev Tania] team chess record at Olimpbase.org</ref> ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱤᱫ DVD [[ᱪᱮᱥ ᱵᱮᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱬᱴᱱ [[World Chess Championship 2013|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱢᱮᱪ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱜᱱᱚᱤ ᱠᱟᱨᱞᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ and [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱱᱚᱱᱫ]] ᱥᱟᱝ ᱠᱟᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://en.chessbase.com/post/improve-your-chess-with-tania-sachdev|title=Improve Your Chess With Tania Sachdev|last=Shah|first=Sagar|date=2014-07-04|publisher=Chessbase Chess News|accessdate=5 September 2016}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.365chess.com/players/Sachdev_Tania Tania Sachdev] chess games at 365Chess.com *[http://interviews.chessdom.com/tania-sachdev Interview with Tania Sachdev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190211164702/http://interviews.chessdom.com/tania-sachdev |date=2019-02-11 }} by Chessdom *[https://web.archive.org/web/20191226053030/http://www.alinalami.com/2011/01/interview-with_29.html Interview with Tania Sachdev (2011)] by [[Alina l'Ami]] *[http://southasianoutlook.com/issues/2007/may/faces_tania.html Interview with Tania Sachdev (2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404130752/http://southasianoutlook.com/issues/2007/may/faces_tania.html |date=2016-04-04 }} by South Asian Outlook {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sachdev, Tania}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] a5wo16ng44a554xqdvgg9fa9i6490f4 ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ 0 7644 199716 196506 2026-11-08T01:03:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199716 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ | official_name = Gurugram <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = DLF Gatweway Tower.png{{!}}DLF Gateway Tower | photo2a = HUDA City Center station.jpg | photo2b = AppuGhar Full Park Image Night.jpg | photo4a = AIIS headquarters.jpg | photo4b = Basai Wetland Gurgaon DSC9341 rb crake.JPG | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 275 | foot_montage = from top, left to right: [[Cyber City, Gurgaon|DLF Gateway Tower]], HUDA City Centre, Gurugram city Skyline from [[AppuGhar Water Park|Appu Ghar]], [[American Institute of Indian Studies]], [[Basai Wetland]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | nickname = Millennium city | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|28.456|N|77.029|E|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = Settled | established_date = | established_title1 = [[Municipal corporation|Incorporated]] | governing_body = ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱟᱡᱟᱫᱽ | leader_title1 = [[Member of the Legislative Assembly (India)|MLA]] | leader_name1 = ᱩᱢᱮᱥ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ (BJP) | total_type = ᱜᱩᱴ | unit_pref = UK | area_total_sq_mi = 282.7 | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | elevation_footnotes = | elevation_m = 217 | elevation_ft = 711.9 | population_total = 876,900 | population_footnotes = <ref name=1lakh>{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|website=censusindia.gov.in|accessdate=5 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=23 July 2013|url-status=live}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱑᱒᱒xxx | area_code = ᱐᱑᱒᱔ | registration_plate = HR-26 (City) <br /> HR-55 (Commercial) <br /> HR-72 (Sohna ) <br /> HR-76 Pataudi (Gurgaon) | website = {{URL|gurugram.gov.in/}} | pushpin_label = ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ | leader_title2 = [[Lok Sabha]] constituency | leader_name2 = [[Gurgaon (Lok Sabha constituency)|Gurgaon Lok Sabha Constituency]] | leader_title3 = [[Vidhan Sabha]] constituency | leader_name3 = ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱥᱚᱦᱚᱨ | leader_title4 = Planning agency | leader_name4 = Gurugram Metropolitan Development Authority | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = ᱦᱤᱱᱫᱤ | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2017)}} | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.889<ref name="unhdi-gdl">{{cite web |title=Government of Haryana– District Database |url=https://in.one.un.org/wp-content/uploads/2017/06/SDG-Vision-Documnet-Haryana-Final.pdf |access-date=2019-12-26 |archive-date=2019-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930123032/https://in.one.un.org/wp-content/uploads/2017/06/SDG-Vision-Documnet-Haryana-Final.pdf |url-status=dead }}</ref> ({{color|darkgreen|Very High}})}} · }} '''ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ''' ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''ᱜᱩᱨᱩᱜᱨᱟᱢ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱒᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.makemytrip.com/routeplanner/gurgaon-new-delhi.html|title=Gurgaon to New Delhi Distance, Duration, Driving Direction by Road, Trains, Bus / Car at MakeMyTrip Route Planner|website=www.makemytrip.com|access-date=6 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106171737/https://www.makemytrip.com/routeplanner/gurgaon-new-delhi.html|archive-date=6 November 2018|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://thecityfix.com/blog/small-experiment-delhis-suburbs-sparked-national-car-free-movement-amit-bhatt/|title=How a Small Experiment in Delhi's Suburbs Sparked a National Car-Free Movement —|date=5 July 2018|access-date=6 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106171852/http://thecityfix.com/blog/small-experiment-delhis-suburbs-sparked-national-car-free-movement-amit-bhatt/|archive-date=6 November 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱘᱗᱖,᱙᱐᱐ ᱥᱟᱢᱚᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref name=1lakh/> ᱾ ᱦᱚᱲ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱢᱦᱟᱞᱟᱝ ᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=percapita3>{{cite news|last=Julka|first=Harsimran|title=IT firms looking beyond Gurgaon, Noida, Greater Noida to other cities in north India|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-30/news/30228817_1_gurgaon-satellite-towns-noida|accessdate=2 October 2013|newspaper=The Economic Times|date=30 September 2011|agency=ET Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105032828/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-30/news/30228817_1_gurgaon-satellite-towns-noida|archive-date=5 November 2013|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱩᱛᱤ ᱥᱩᱡᱩᱠᱤ ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=forbes>{{cite web|last=Kumar|first=K.P. Narayana|title=Gurgaon: How not to Build a City|url=http://forbesindia.com/article/real-issue/gurgaon-how-not-to-build-a-city/33444/0|publisher=Forbesindia.com|accessdate=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928041152/http://forbesindia.com/article/real-issue/gurgaon-how-not-to-build-a-city/33444/0|archive-date=28 September 2013|url-status=live}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|title = Jat stir shakes India Inc|url = http://www.business-standard.com/article/current-affairs/jat-stir-shakes-india-inc-116022000835_1.html|access-date = 22 February 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160222073504/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/jat-stir-shakes-india-inc-116022000835_1.html|archive-date = 22 February 2016|url-status = live|df = dmy-all|newspaper = Business Standard India|date = 20 February 2016}}</ref> ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://in.one.un.org/wp-content/uploads/2017/06/SDG-Vision-Documnet-Haryana-Final.pdf|title=Government of Haryana - district wise HDI|last=|first=|date=|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930123032/https://in.one.un.org/wp-content/uploads/2017/06/SDG-Vision-Documnet-Haryana-Final.pdf|archive-date=2019-09-30|access-date=}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://www.asianage.com/world/asia/050319/study-shows-7-out-of-top-10-most-polluted-cities-are-in-india-gurugram-the-worst.html|title=7 out of top 10 most polluted cities are in India; Gurgaon the worst: Study|date=5 March 2019|website=The Asian Age|access-date=5 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305124540/http://www.asianage.com/world/asia/050319/study-shows-7-out-of-top-10-most-polluted-cities-are-in-india-gurugram-the-worst.html|archive-date=5 March 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/reel/video/p0775cm8/inside-the-most-polluted-city-in-the-world|title=Inside the most polluted city in the world|website=BBC Reel|language=en|access-date=21 May 2019}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱩᱨᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite book|title=The History of India|url=https://archive.org/details/historyofindia0000unse|last=|first=|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc, 2010|isbn=978-1615301225|location=|pages=[https://archive.org/details/historyofindia0000unse/page/63 63]|date=15 August 2010}}</ref> ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱦᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚᱫᱷᱚᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://gurugram.gov.in/history/|title=History {{!}} Gurugram|website=gurugram.gov.in|language=en-US|access-date=14 September 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱫᱩ]] ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱩᱥᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱫᱚᱵ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱚᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚᱭᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ, ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱨᱚᱬᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-gurgaon-to-gurugram-how-the-epic-mahabharata-inspired-haryana-govt-to-change-millennium-city-s-name-323801|title=Gurgaon to Gurugram: How the epic 'Mahabharata' inspired Haryana govt to change millennium city's name|date=13 April 2016|access-date=14 September 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915001956/https://www.indiatvnews.com/news/india-gurgaon-to-gurugram-how-the-epic-mahabharata-inspired-haryana-govt-to-change-millennium-city-s-name-323801|archive-date=15 September 2018|url-status=live}}</ref> ᱔ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱨᱭᱚ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚᱭ ᱟᱹᱛ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref>Constance Jones; James D. Ryan (2006). [https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC Encyclopedia of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170323232140/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC |date=23 March 2017 }}. Infobase Publishing. p. xxviii. {{ISBN|978-0-8160-7564-5}}.</ref> ᱑᱒ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ ᱫᱚ ᱜᱩᱰᱟᱯᱩᱨᱟ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱟᱦᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱱᱟᱦᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱮ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦᱚ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦᱚ ᱫᱚᱭ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite book |author=R. B. Singh |title=History of the Chāhamānas |publisher=N. Kishore |year=1964 |url=https://books.google.com/books?id=TKs9AAAAIAAJ |oclc=11038728 |page=163 |access-date=22 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323170959/https://books.google.com/books?id=TKs9AAAAIAAJ |archive-date=23 March 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |author=Dasharatha Sharma |title=Rajasthan Through the Ages: From the earliest times to 1316 A.D |url=https://books.google.com/books?id=W1dXAAAAMAAJ |year=1966 |publisher=Rajasthan State Archives |page=290 }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱨᱩᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱵᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱗᱓᱘ᱹ᱘ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ <ref>{{cite web|title=Demographics|url=http://www.mcg.gov.in/MCGPortal/MCGurgaonDemographics.aspx|publisher=Municipal Corporation, Gurgaon|access-date=2019-12-27|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011233312/http://www.mcg.gov.in/MCGPortal/MCGurgaonDemographics.aspx|url-status=dead}}</ref> ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box | collapsed = | metric first = Y | single line = Y | location = Gurgaon | Jan high C = 21.1 | Feb high C = 24.2 | Mar high C = 30.0 | Apr high C = 36.2 | May high C = 39.6 | Jun high C = 39.3 | Jul high C = 35.1 | Aug high C = 33.3 | Sep high C = 33.9 | Oct high C = 32.9 | Nov high C = 28.3 | Dec high C = 23.0 | year high C = 31.4 | Jan low C = 7.3 | Feb low C = 10.1 | Mar low C = 15.4 | Apr low C = 21.5 | May low C = 25.9 | Jun low C = 28.3 | Jul low C = 26.6 | Aug low C = 25.9 | Sep low C = 24.4 | Oct low C = 19.5 | Nov low C = 12.8 | Dec low C = 8.2 | year low C = 18.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 20.3 | Feb rain mm = 15.0 | Mar rain mm = 15.8 | Apr rain mm = 6.7 | May rain mm = 17.5 | Jun rain mm = 54.9 | Jul rain mm = 231.5 | Aug rain mm = 258.7 | Sep rain mm = 127.8 | Oct rain mm = 36.3 | Nov rain mm = 5.0 | Dec rain mm = 7.8 | unit rain days = | Jan rain days = 1.7 | Feb rain days = 1.3 | Mar rain days = 1.2 | Apr rain days = 0.9 | May rain days = 1.4 | Jun rain days = 3.6 | Jul rain days = 10.0 | Aug rain days = 11.3 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 1.6 | Nov rain days = 0.1 | Dec rain days = 0.6 | Jan sun = 213.9 | Feb sun = 217.5 | Mar sun = 238.7 | Apr sun = 261.0 | May sun = 263.5 | Jun sun = 198.0 | Jul sun = 167.4 | Aug sun = 176.7 | Sep sun = 219.0 | Oct sun = 269.7 | Nov sun = 246.0 | Dec sun = 217.0|date=October 2013}} ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ=== ===ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ=== ===ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨ=== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱛ]] 1naotnceglwww4x1dp8it6hyjh3ihvt ᱚᱱᱚᱱᱛᱚ ᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱼᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ 0 7853 199655 145742 2026-11-07T22:47:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199655 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''[[ᱵᱤᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱵᱤᱨᱜᱩᱸᱡᱽ]]''' ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ ᱯᱤᱲ''' ᱥᱮ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ <ref>http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316011819/http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in/ |date=2015-03-16 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱫᱚ '''ᱵᱮᱴᱤᱭᱟ''' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱨᱚᱲ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱵᱟᱜᱽ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱩᱱᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ '''[[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱜᱟᱺᱫᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ]]''' ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱟᱸᱫᱚᱲᱚᱱ ᱥᱮ ᱦᱩᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱟᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱕,᱒᱒᱘ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒,᱐᱑᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱾ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ '''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ''' ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱚᱢᱩᱸᱰᱚ ᱨᱤᱝᱱᱮᱥ ᱫᱤᱯ''' ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="Islands">{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | accessdate = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Amund Ringnes Island 5,255km2 | url-status = dead | archiveurl = https://archive.is/20151201081219/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | archivedate = 2015-12-01 }}</ref> == ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱶᱟ == ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ '''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱮᱱᱟ ᱾ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱓᱓᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤ.ᱢᱤ. (᱑᱒᱙ᱹ᱗ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ '''ᱵᱤᱨᱡᱟᱱᱶᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ (ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱨ) ᱟᱨ '''ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱶᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱯᱷᱳᱱᱟ ᱨᱮ '''ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ''' ᱮ ᱥᱟᱢᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|title=Protected areas: Bihar|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|accessdate=September 25, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archivedate=August 23, 2011}}</ref> == ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ == ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱮᱱ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, '''ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ''', '''ᱵᱚᱜᱚᱦᱟ''' ᱟᱨ '''ᱱᱚᱨᱠᱟᱸᱴᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱾ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚᱫᱚ ᱺ ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ, ᱥᱤᱠᱴᱟ, ᱢᱚᱭᱱᱟᱴᱟᱸᱰ, ᱪᱟᱱᱯᱚᱛᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱭᱨᱤᱭᱟ, ᱞᱟᱣᱨᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱟ-᱑, ᱵᱟᱜᱷᱟ-᱒, ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ, ᱡᱚᱜᱚᱯᱚᱛᱤ, ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱴᱷᱟᱠᱨᱟᱦᱟ, ᱵᱷᱤᱛᱭᱟ, ᱯᱤᱯᱼᱨᱟᱥᱤ ᱾ == ᱢᱟᱱᱶᱟ ᱛᱷᱤᱛᱤ == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱢᱟᱱᱶᱟ ᱮᱻᱞᱮᱞ ᱓,᱙᱓᱕,᱐᱔᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟᱢᱚᱴᱤ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱚᱨᱮᱜᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱖᱓ ᱟᱱᱟᱜ (᱖᱔᱐ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ) ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱯᱤᱪᱷᱟᱹ ᱙᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱩᱲᱼᱟ ᱾(᱒᱕,᱐᱐ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱜᱮᱥᱟᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱶᱟ ᱵᱟᱹᱰ ᱒᱘ᱹ᱘᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱦᱟᱲᱟᱝᱜᱚᱥ ᱫᱚ ᱙᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕᱘ᱹ᱐᱖% ᱾ == ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ == ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱕ᱹ᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ, ᱒ᱹ᱙᱗% ᱦᱚᱲ ᱩᱨᱫᱷᱩ ᱛᱮ, ᱐ᱹ᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱐ᱹ᱖᱖% ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱹᱪᱷᱤ ᱔᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱻᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱟᱝ ᱥᱟᱹᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱛᱷᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱠᱷᱚᱨ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = Bhojpuri: A language of India | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bho | accessdate = 2011-09-30 | edition = 16th | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111006002323/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bho | archivedate = 2011-10-06 }}</ref> ᱾ == ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ == ᱥᱚᱱᱢᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱢᱼᱢᱮᱼᱥᱣᱚᱨ ᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱜᱟᱛᱚᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱱᱚᱛᱟᱜ ᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱸᱥᱼᱠᱩᱠᱢᱩ ᱠᱚ ᱜᱮᱞᱮᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱩᱢ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |title=Archive copy |access-date=2020-01-09 |archive-date=2019-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817070626/http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |url-status=dead }}</ref> ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮ, ᱥᱚᱱᱢᱚᱛᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱢᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |title=Archive copy |access-date=2020-01-09 |archive-date=2019-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817070626/http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |url-status=dead }}</ref> ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ, ᱚᱱᱩᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱥᱤᱱᱦᱟᱸ, ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱚᱡᱚ ᱠᱤᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱺᱫᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱤᱥᱟᱞ ᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱥᱮ ᱦᱩᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ == ᱥᱮᱬᱟᱦᱚᱲ ᱠᱚ == ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ, ᱪᱩᱨᱤᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱢᱚᱱᱚᱡᱽ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱜᱟᱺᱫᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ, ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱾ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱵᱷᱨᱚᱢᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽ ᱥᱚᱨᱚᱬ ᱯᱟᱸᱰᱮ, ᱟᱤᱼᱮᱼᱮᱥ, ᱮᱱᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱥᱚᱪᱤᱵᱽ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱥᱚᱸᱡᱚᱭ ᱡᱟᱭᱥᱵᱟᱞ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱜᱽᱭᱟᱸ,ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱾ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤᱭᱟᱜ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱜᱚᱣᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱟᱸᱰᱮ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱨᱟᱣ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ, ᱪᱩᱨᱤᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱨᱩᱥᱤ, ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱯᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱸᱰᱮ '''ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ''' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 13b877n2gepm4g819lgz1se3c6vab2j ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱵᱚᱰᱷᱟᱭᱮ ᱡᱟ 0 8017 199802 130983 2026-11-08T03:49:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199802 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱵᱚᱰᱷᱟᱭᱮ ᱡᱟ"'''" ([[Hindi]]: क़दम क़दम बढ़ाये जा) ᱫᱚ [[ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱳᱥ]]-ᱟᱜ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱪ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱥᱤᱫᱷᱚᱨ ᱥᱩᱠᱲᱟ ᱚᱞ ᱞᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱟ.ᱠᱩᱨ]] ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱮᱥ_ᱫᱨᱳᱦᱚ(seditious) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱛᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱪᱤᱨᱜᱟ.ᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟ.ᱨᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟ.ᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱪ. ᱨᱟᱢᱚᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ]], [[ᱚ.ᱨ. ᱨᱮᱦᱢᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ [[ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱯ ᱫᱟᱥᱜᱳᱯᱛᱟ]] ᱫᱚ [[ᱜᱩᱢᱱᱟᱢᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟᱨᱪ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="ref90yocij">[https://books.google.com/books?id=bhlAAAAAMAAJ Netaji Subhas Chandra Bose and Indian war of independence], Satish Chandra Maikap, pp. 352, Punascha, 1998, {{oclc|39292599}}, ''... I. N. A. Marching Song Qadam qadam bar'haye ja ...''</ref><ref name="ref46lucoq">[https://books.google.com/books?id=YwZs02kZSxAC Reflections And Reminiscences Of Police Officers], Sankar Sen, pp. 90, Concept Publishing Company, 2006, {{ISBN|9788180692369}}.</ref> ==ᱜᱟ.ᱛᱷᱱᱤ== <!--please do not change the vowels in this passage. If they show up in the wrong place on your computer, it's a problem with your browser, not with the article.--> {| ![[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱚᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤ]] !ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱫᱤ ![[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |- | <poem> क़दम क़दम बढ़ाये जा ख़ुशी के गीत गाये जा ये ज़िंदगी है क़ौम की तू क़ौम पे लुटाये जा तू शेर-ए-हिन्द आगे बढ़ मरने से तू कभी न डर उड़ा के दुश्मनों का सर जोश-ए-वतन बढ़ाये जा क़दम क़दम बढ़ाये जा ख़ुशी के गीत गाये जा ये ज़िंदगी है क़ौम की तू क़ौम पे लुटाये जा हिम्मत तेरी बढ़ती रहे ख़ुदा तेरी सुनता रहे जो सामने तेरे खड़े तू ख़ाक़ में मिलाये जा क़दम क़दम बढ़ाये जा ख़ुशी के गीत गाये जा ये ज़िंदगी है क़ौम की तू क़ौम पे लुटाये जा चलो दिल्ली पुकार के क़ौमी-निशाँ संभाल के लाल क़िले पे गाड़ के लहराये जा लहराये जा क़दम क़दम बढ़ाये जा ख़ुशी के गीत गाये जा ये ज़िंदगी है क़ौम की तू क़ौम पे लुटाये जा </poem> | <poem> Qadam Qadam baṛāye jā khushi kē gīt gāē jā yē zīndagi hai qâum kī tū qâum pē lūtāē jā tū shēr-ē-hind āgē baṛ marnē sē tū kabhī nā daṛ Ūṛākē dushmanō kā saṛ jōsh-ē-vatan baṛāē jā Qadam Qadam baṛāye jā khushi kē gīt gāē jā yē zīndagi hai qâum kī tū qâum pē lūtāē jā himmat tēri baṛtī rahē khuda tērī suntā rahē jō sāmnē tērē khaṛē tū khāq mē milāē jā Qadam Qadam baṛāye jā khushi kē gīt gāē jā yē zndagi hai qâum kī tū qâum pē lūtāē jā Chalō Dillī pūkār kē qâumi-nishāñ sam.bhāl kē Lāl qilē pē gāṛ kē lehrāē jā lehrāē jā Qadam qadam baṛāye jā khushi kē geet gāē jā yē zindagi hai qâum kī tū qâum pē lūtāē jā </poem> | <poem> ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱵᱚᱰᱷᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱠᱮ ᱜᱤᱛ ᱜᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱭᱮ ᱡᱤᱱᱫᱮᱜᱤ ᱦᱮ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱠᱤ ᱛᱩ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱯᱮ ᱞᱩᱴᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱾ ᱛᱩ ᱥᱮᱨ-ᱮ-ᱦᱤᱱᱫᱽ ᱟᱜᱮ ᱵᱚᱰᱷ ᱢᱚᱨᱱᱮ ᱥᱮ ᱛᱩ ᱠᱚᱵᱷᱤ ᱱᱟ ᱰᱚᱨ ᱳᱰᱟ ᱠᱮ ᱫᱩᱥᱢᱚᱱᱳᱸ ᱠᱟ ᱥᱚᱨ ᱡᱳᱥ-ᱮ-ᱣᱚᱛᱚᱱ ᱵᱚᱰᱷᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱾ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱵᱚᱰᱷᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱠᱮ ᱜᱤᱛ ᱜᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱭᱮ ᱡᱤᱱᱫᱮᱜᱤ ᱦᱮ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱠᱤ ᱛᱩ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱯᱮ ᱞᱩᱴᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱾ ᱦᱤᱢᱚᱛ ᱛᱮᱨᱤ ᱵᱚᱰᱷᱛᱤ ᱨᱚᱦᱮ ᱠᱷᱩᱫᱟ ᱛᱮᱨᱤ ᱥᱩᱱᱛᱟ ᱨᱚᱦᱮ ᱡᱳ ᱥᱟᱢᱱᱮ ᱛᱮᱨᱮ ᱠᱷᱚᱰᱮ ᱛᱩ ᱠᱷᱟᱠ ᱢᱮ ᱢᱤᱞᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱾ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱵᱚᱰᱷᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱠᱮ ᱜᱤᱛ ᱜᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱭᱮ ᱡᱤᱱᱫᱮᱜᱤ ᱦᱮ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱠᱤ ᱛᱩ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱯᱮ ᱞᱩᱴᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱳ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱳᱠᱟᱨ ᱠᱮ ᱠᱚᱣᱳᱢᱤ-ᱱᱤᱥᱟ ᱥᱚᱸᱵᱷᱟᱞ ᱠᱮ ᱞᱟᱞ ᱠᱤᱞᱞᱟ ᱯᱮ ᱝᱟᱰᱷ ᱠᱮ ᱞᱚᱦᱨᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱞᱚᱦᱨᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚᱢ ᱵᱚᱰᱷᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱠᱮ ᱜᱤᱛ ᱜᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱭᱮ ᱡᱤᱱᱫᱮᱜᱤ ᱦᱮ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱠᱤ ᱛᱩ ᱠᱚᱣᱳᱢ ᱯᱮ ᱞᱩᱴᱟᱭᱮ ᱡᱟ ᱾ </poem> |} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ;Sources *[http://www.tribuneindia.com/2002/20020504/windows/main2.htm A tribute to the legendary composer of National Anthem] *[http://www.rediff.com/movies/2005/mar/24bose.htm Rahman's tunes bring Bose back] *[https://web.archive.org/web/20070819122737/http://www.bharat-rakshak.com/BANDSTAND/armyband.html (Kadam Kadam Bhadaye Jaa .. (Every Step, Forward..)) Band of INA] *Songwriter: https://web.archive.org/web/20250907013331/https://bigsurmise.com/India_Songs/Indian_Songs.php?val=39 ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:Indian patriotic songs]] [[Category:Indian National Army]] [[Category:Indian Army]] [[Category:1942 songs]] [[Category:Subhas Chandra Bose]] [[Category:Indian military marches]] fdfvtx0p57vmnmykc4pu4sfp8cp3125 ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ 0 8087 199687 161455 2026-11-08T00:14:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199687 wikitext text/x-wiki [[File:Lahori Gogona(Musical Instruments of Assam).jpg|thumb|ᱞᱟᱦᱚᱨᱤ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ]] '''ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱨᱚᱝ ᱵᱟᱡᱟᱱ<ref>{{cite web|url=http://festivals.iloveindia.com/bihu/bihu-dance.html |title=Bihu Dance - Bihu Dance of Assam |publisher=Festivals.iloveindia.com |date= |accessdate=2013-03-04}}</ref>| ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱩ]] ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱚᱨᱚᱝᱼᱟ | ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ | ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱴᱟ ᱛᱮ ᱜᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱚ ᱚᱝ ᱧᱚᱜᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱷᱮᱫᱼᱟ | ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱴᱷᱩᱨ ᱜᱮᱭᱟ | [[ᱢᱤᱥᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱫᱚ '''ᱜᱚᱝ ᱜᱟᱝ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ | ==ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ== '''ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱯᱮ ᱯᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟᱣ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱮ ᱞᱮᱱ ᱢᱟᱫ ᱦᱩᱥᱤᱫ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref>{{cite web |url=http://www.anvesha.co.in/gogona_en.htm |title=Home |publisher=Anvesha.co.in |date= |accessdate=2013-03-04 |archive-date=2013-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061238/http://www.anvesha.co.in/gogona_en.htm |url-status=dead }}</ref> | ==ᱞᱮᱠᱟᱱ== ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱼ ᱢᱤᱫ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱨᱚᱝ ᱯᱷᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱴᱟᱜ ᱫᱚ '''ᱞᱟᱦᱚᱨᱤ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱨᱩᱯᱚᱦᱤ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱨᱚᱝ ᱯᱷᱮᱫᱽ ᱟᱜ ᱫᱚ '''ᱨᱟᱢ ᱫᱷᱚᱱ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web |url=http://enajori.com/folk-culture/musical-instruments/ |title=Musical Instruments |publisher=[[enajori.com]] |date= |accessdate=2013-03-04 |archive-date=2013-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906152120/http://enajori.com/folk-culture/musical-instruments/ |url-status=dead }}</ref>| ==ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ== ᱞᱟᱹᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱤᱨᱜᱟᱹᱫ ᱥᱤᱨᱜᱟᱹᱫ ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱤᱪᱨᱤᱪ ᱛᱮᱧ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱧ ᱯᱟᱴ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱤᱴᱷᱩᱨ ᱟᱲᱟᱝᱚᱜᱼᱟ | ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱵᱚᱞᱮ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱜᱮᱨᱼᱟ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱜᱚᱜᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱰᱮᱭᱟ | ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱱ]] mg1vjhghpd6tktrfe8f2cm82x0wuk4x ᱛᱚᱯᱥᱤ ᱯᱟᱱᱩ 0 8197 199666 179163 2026-11-07T23:01:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199666 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱛᱚᱯᱥᱤ ᱯᱟᱱᱩ | image = IIFA 2017 Rocks Green Carpet (37853647916) (cropped).jpg | caption = ᱑᱘ ᱛᱚᱢ IIFA Awards 2017 ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱩ ᱾ | birth_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | birth_date = {{Birth date and age|1987|8|1|df=y}}<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Taapsee-Pannu/movies |title=Taapsee Pannu Movies: Latest and Upcoming Films of Taapsee Pannu |website=Times of India |access-date=13 October 2018}}</ref> | residence = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] <ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Taapsee-Pannu-buys-a-new-home-in-Mumbai/articleshow/51723225.cms |title=Taapsee Pannu buys a new home in Mumbai |date=28 January 2017 |accessdate=7 September 2017}}</ref> | birth_name = | occupation = Actress | yearsactive = 2010–ᱱᱤᱛᱚᱜ | homepage = [http://www.taapsee.me/ Taapsee Pannu] }} '''ᱛᱚᱯᱥᱤ ᱯᱟᱱᱱᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱗), ᱛᱟᱯᱥᱤ ᱯᱟᱱᱱᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱳᱴᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱛᱚᱯᱥᱤ ᱯᱟᱱᱱᱩ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱴ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱞᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱯᱟᱱᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱴᱮᱰ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱡᱤᱛ ᱠᱚᱣᱨ ᱯᱟᱱᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱥᱟᱜᱩᱱ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱛᱟ ᱡᱚᱭ ᱠᱚᱣᱨ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱴᱮᱜᱽ ᱵᱚᱦᱟᱫᱩᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bday">{{Cite news |date=1 August 2021 |title=Taapsee Pannu celebrates 34th birthday on Blurr sets in Nainital |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/taapsee-pannu-celebrates-34th-birthday-on-blurr-sets-in-nainital-1835344-2021-08-01 |access-date=26 March 2022}}</ref><ref name="IT_May2020">{{Cite magazine |title=Taapsee posts throwback pic from grihapravesh. Boyfriend Mathias Boe has a question |magazine=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/taapsee-posts-throwback-pic-from-grihapravesh-boyfriend-mathias-boe-has-a-question-1675650-2020-05-08 |url-status=live |date=8 May 2020 |access-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611210800/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/taapsee-posts-throwback-pic-from-grihapravesh-boyfriend-mathias-boe-has-a-question-1675650-2020-05-08 |archive-date=11 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Priya |date=22 January 2015 |title=Taapsee Pannu: I have dated a South Indian but can never date a Sikh |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/taapsee-pannu-i-have-dated-a-south-indian-but-can-never-date-a-sikh/articleshow/45967663.cms |access-date=21 July 2022}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢ== {| class="wikitable" |+ᱠᱩᱧᱡᱤ | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ}} | ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ |} <!-- Please, do not add 'rowspans' to this table, as it breaks sorting. Thanks. --> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| ᱥᱮᱨᱢᱟ !scope="col"| ᱴᱭᱴᱚᱞ !scope="col"| ᱠᱤᱨᱫᱟᱹᱨ !class=unsortable scope="col"| ᱢᱮᱱᱠᱚ |- | rowspan="1" |᱒᱐᱑᱐ !scope="row"| ᱡᱩᱢᱢᱟᱸᱰᱤ ᱱᱟ.ᱫᱟ.ᱢ | ᱥᱨᱟᱵᱣᱚ | ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | rowspan="2" |᱒᱐᱑᱓ !scope="row"| ᱪᱟᱹᱥᱢᱮ ᱵᱟᱹᱫᱭᱩᱨ | ᱥᱤᱢᱟ | ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ-ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱭᱤ ᱾ |- | rowspan="3" | ᱒᱑᱑᱕ !scope="row"| ''[[बेबी (२०१५ फिल्म)|ᱵᱮᱵᱤ]]'' |ᱥᱟᱹᱵᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱖ ! scope="row" | ''[[पिंक (फ़िल्म)|ᱯᱤᱝᱠᱤ]]'' | ᱢᱤᱱᱟᱹᱞ ᱟᱨᱚᱰᱟ | |- | rowspan="4" | ᱒᱐᱑᱗ ! scope="row" | ''[[रनिंग शादी|ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ ᱥᱟᱫᱤ]]'' | ᱱᱤᱢᱢᱤ |- ! scope="row" | ''ᱫᱟᱹ ᱟᱹᱴᱮᱠ'' |ᱟᱹᱱᱭᱟᱭ | ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ |- ! scope="row" | ᱱᱟᱢ ᱥᱟᱹᱵᱟᱱᱟ |ᱥᱟᱹᱵᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ | |- ! scope="row" | ᱡᱩᱰᱣᱟ ᱒ |ᱥᱟᱹᱢᱟᱨᱟ | |- | rowspan="1" |᱒᱐᱑᱘ !scope="row"| ᱥᱩᱨᱢᱟ | ᱦᱟᱹᱨᱯᱨᱤᱛ | ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ᱒᱐᱑᱘ ! scope="row" | ᱢᱩᱞᱼᱠ | ᱟᱨᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱹᱢᱟᱹᱫ | ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ᱒᱐᱑᱙ ! scope="row" | ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ | | ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ |} <ref>{{cite web |last1=Ek Tukda Dhoop- |first1=Movies: Thappad (2020) |title=Ek Tukda Dhoop Lyrics |url=https://www.lyricszone.in/2020/02/ek-tukda-dhoop-lyrics.html |website=LyricsZone.in |access-date=2020-02-17 |archive-date=2020-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206112134/https://www.lyricszone.in/2020/02/ek-tukda-dhoop-lyrics.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ }} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commonscat|Taapsee Pannu|ᱛᱚᱯᱥᱤ ᱯᱟᱱᱩ}} * {{Official website|http://www.taapsee.me}} * {{IMDb name|id=3966456}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] f7e5g6jk1lzt6yy0d0pdfa8na87af67 ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ 0 8284 200065 141364 2026-11-08T11:53:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200065 wikitext text/x-wiki {{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. ---> | name = Shreya Ghoshal | image = Shreya Ghoshal at Filmfare Awards South.jpg | caption = Ghoshal at the [[62nd Filmfare Awards South]] in 2015 | native_name = <!-- Write native name in English language since this is an English Wikipedia page/article. ---> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|03|12}} | birth_place = [[ᱵᱚᱦᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱦᱤᱢᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱵᱚᱦᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name="shreyainter">{{cite news|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/music/news/I-like-my-father-being-the-boss-in-my-life-Shreya/articleshow/27854121.cms|title=I like my father being the boss in my life: Shreya|work=The Times of India|date=25 December 2013|accessdate=12 August 2016}}</ref> | residence = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | alias = ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱧᱩᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ<ref name="The Telegraph">{{cite web|title="Shreya Ghoshal is known as the Melody Queen"|publisher= The Telegraph |https://m.telegraphindia.com/culture/melody-queen/cid/1383305|accessdate=5 February 2018}}</ref><br /> | alma_mater = [[ᱮᱹᱥ ᱟᱭ ᱤ ᱮᱹᱥ ᱠᱳᱞᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱳᱢᱟᱨᱥ]] | occupation = * [[ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱳᱦᱤ]] * [[ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ|Music producer]] * [[ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] | years_active = ᱑᱙᱙᱘ – ᱱᱤᱛᱚᱜ <!-- Please do not change this. Reason: Her first studio album was released in 1998 --> | spouse = {{ᱵᱟᱯᱞᱟ|ᱥᱤᱞᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱢᱩᱠᱷᱚᱯᱟᱫᱭᱟᱭ|᱕ ᱯᱷᱮᱵᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕}} | awards = [[#Awards and nominations|ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]] | module = {{Infobox ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱟᱴᱤᱥᱴ |embed=yes | background = ᱥᱳᱞᱳ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ | genre = {{flatlist| * [[Pop music|ᱯᱳᱯ]] * [[ᱜᱚᱡᱚᱞ]] * [[Indian classical music|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ]] * [[ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ]] }} | instrument = ᱵᱷᱳᱠᱟᱞ | label = ᱥᱟᱹᱫᱷᱤᱱ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ }} | website = {{URL|www.shreyaghoshal.com}} }} ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ) <ref name="DOB N18">{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-shreya-ghoshal-15-popular-melodies-by-the-versatile-singer-1359303.html|title=Happy Birthday Shreya Ghoshal: 15 Popular Melodies By The Versatile Singer|publisher=CNN-News18|date=12 March 2017|accessdate=19 October 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170526080148/http://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-shreya-ghoshal-15-popular-melodies-by-the-versatile-singer-1359303.html|archivedate=26 May 2017}}</ref>ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱳᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱩᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ, ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱠᱚᱱ-ᱱᱚᱲ, ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ. ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱯᱳᱱ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱮᱭᱟᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ| ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱧᱮᱱᱮᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱠ ᱟᱜ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱤᱛ-ᱛᱚᱭ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ| ᱢᱟᱹᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱦᱟᱭᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱳᱢ-ᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱠᱤᱰᱞᱮᱰ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱫᱚ 'ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ ᱫᱤᱵᱚᱥ ᱢᱮᱱ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱣᱟᱫᱟ| == ᱟᱲᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱦᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱱᱟ᱾<ref name="shreyainter"/><ref name="DOB N18"/> [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱟᱣᱟᱛᱵᱷᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="biography sgsite">{{cite web|title=Shreya Ghoshal Biography|url=http://www.shreyaghoshal.com/Biography.aspx?id=$|publisher=Shreya Ghoshal Official Website|accessdate=17 October 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024114018/http://www.shreyaghoshal.com/Biography.aspx?id=$|archivedate=24 October 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟᱲᱟ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱥ-ᱥᱚᱡᱤᱛ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟᱱᱚᱵᱤᱠ ᱵᱤᱫ-ᱫᱩᱛ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref name="saavnbio">{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/artist/shreya-ghoshal-bio/lIHlwHaxTZ0_|title=Shreya Ghoshal Biography|publisher=[[Saavn]]|accessdate=13 August 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220173226/http://www.saavn.com/s/artist/shreya-ghoshal-bio/lIHlwHaxTZ0_|archivedate=20 December 2016}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱛᱮᱫ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱣᱢᱳᱫᱤᱯ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ᱾<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/shreyaghoshal/status/202829902653825024|title=Shreya Ghoshal May 17, 2012 status update|publisher=[[Twitter]]|date=17 May 2012|accessdate=16 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305093309/https://twitter.com/shreyaghoshal/status/202829902653825024|archivedate=5 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="Queen of charts">{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Queen of the charts|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/article390455.ece|work=[[The Hindu]]|date=7 April 2010|accessdate=17 October 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030063947/http://www.thehindu.com/features/metroplus/article390455.ece|archivedate=30 October 2013}}</ref> ᱯᱳᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱲᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Xr6Cox4Zol8|title=Shreya Ghoshal on zoom Baatein UNCUT|publisher=[[YouTube]]|date=9 December 2015|accessdate=19 February 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715122327/https://www.youtube.com/watch?v=Xr6Cox4Zol8|archivedate=15 July 2017}}</ref> ᱨᱟᱣᱟᱛᱵᱷᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟᱱᱚᱵᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ. ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref name="biography sgsite"/>᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱞ-ᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱠᱚᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱷᱳᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ| ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟᱱᱚᱵᱤᱠ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱮᱭ ᱩᱪᱟ.ᱲ ᱮᱱᱟ ᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱟᱱᱩᱥᱚᱠᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟᱱᱚᱵᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="voice of paro"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱ ᱥᱮᱲᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟᱱᱚᱵᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''''ᱮ.ᱥ ᱟᱭ ᱤ ᱮ.ᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱳᱢᱟᱨᱥ''''' ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="saavnbio"/><ref name="biography sgsite"/><ref name="facts">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/Shreya-Ghoshal-Lesser-known-facts/photostory/46144375.cms|title=Shreya Ghoshal: Lesser known facts|work=[[The Times of India]]|accessdate=16 September 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150304133418/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/Shreya-Ghoshal-Lesser-known-facts/photostory/46144375.cms|archivedate=4 March 2015}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ}} 2fhrnjg2gxdn1eio058y0sqwjl3z4es ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ 0 8414 199919 198648 2026-11-08T08:22:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199919 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian folk singer|bot=PearBOT 5}} {{Use dmy dates|date=May 2018}} {{Use Indian English|date=May 2018}} {{Infobox musical artist | name = ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ | background = ᱥᱳᱞᱳ_ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ | image = Malini Awasthi bharat-s-tiwari-photography-IMG 6347 February 14, 2018.jpg | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | caption = | birth_name = | alias = | birth_date = {{birth date and age|1967|02|11|df=y}} | birth_place = [[Kannauj]], [[Uttar Pradesh]], [[India]] | origin = [[Lucknow]], Uttar Pradesh, India | death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --> | death_place = | genre = [[Indian folk music]] | occupation =ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ | instrument = | years_active = ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ | label = | associated_acts = | website = }} '''ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱯᱦᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙6᱗) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾.<ref>{{cite web|title=Malini Awasthi mesmerises audience|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|access-date=23 February 2020|archive-date=1 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120701133600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|url-status=dead}}=</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Its-the-villages-where-folk-music-is-disappearing-faster/articleshow/10032647.cms | work=The Times Of India | title=It's the villages where folk music is disappearing faster | date=2011-09-19}}</ref>ᱟᱡ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ]], [[ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱱᱰᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ [[ᱴᱦᱩᱢᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ.<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla | work=The Times Of India | title=Body Text Thumri, Kajri mark final day of music festival | date=2011-09-11 | access-date=23 February 2020 | archive-date=27 September 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120927183639/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla | url-status=dead }}</ref>ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱑6 ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱ [[ᱯᱚᱫᱢᱚᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Padma Awards 2016">{{cite web | url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=135783 | title=Padma Awards 2016 | publisher=Press Information Bureau, Government of India | date=2016 | accessdate=2 February 2016}}</ref> ==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ ᱦᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱚᱣᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ [[ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱨᱮ [[ ᱵᱷᱟᱛᱠᱷᱚᱱᱰᱮ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱰᱤᱢᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱦᱚᱨᱥᱤᱴᱤ |ᱵᱷᱟᱛᱠᱷᱟᱱᱰᱮ ᱭᱩᱱᱤᱵᱦᱚᱨᱥᱴᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱳ]] ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱳᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ |<ref>{{cite news|title=Low at Bhatkhande|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc|work=The Times Of India|date=2009-09-09|access-date=23 February 2020|archive-date=7 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120707104919/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc|url-status=dead}}</ref>ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ [[ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠᱷᱱᱳ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱰᱚᱨᱱ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱵᱷᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱢᱚᱰᱚᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨᱪᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱮᱢ ᱮ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ. [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] ᱵᱷᱤᱫᱩᱥᱤ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱵᱮᱪ ᱟᱭ ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱚᱣᱚᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ== ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ [[ᱡᱟᱦᱟᱱ-ᱮ-ᱠᱷᱩᱥᱨᱟᱣ]] ᱥᱮᱨᱮᱮᱧ ᱚᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Hues of Hori|url=http://www.thehindu.com/arts/article113443.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|first=Shailaja|last=Tripathi|date=2010-02-25}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱴᱷᱩᱢᱟᱨᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ '' ᱛᱷᱟᱨᱮ ᱨᱟᱦᱳ ᱵᱟᱱᱠᱮ ᱥᱭᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱮᱱᱰᱤᱴᱤᱵᱷᱤ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ-ᱟ ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title= Election Commission 'sveeps' polls in first phase| url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/up-assembly-elections-2012-election-commission-sveeps-polls-in-first-phase/articleshow/11819521.cms | work=The Times Of India | date=2012-02-09}}</ref> ᱒᱐᱑5 ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''[[ᱫᱚᱢ ᱞᱟᱜᱟᱠᱮ ᱦᱟᱭᱤᱥ-ᱥᱟ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ [[ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ "ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱩᱥᱤᱲ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱨᱳᱱᱟ ᱟᱡᱟᱨ , ᱚᱱᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱟᱣᱟᱥᱛᱷᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱟᱨᱮ ᱟᱭᱟ ᱦᱮ ᱟᱠᱷᱤᱨ ᱛᱩ ᱠᱭᱩᱸ ᱠᱟᱨᱳᱱᱟ " ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮᱫ ᱠᱳᱨᱚᱱᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://hindi.oneindia.com/news/india/bhojpuri-singer-malini-awasthi-song-on-coronavirus-viral-watch-video-during-janta-curfew-551938.html ᱠᱳᱨᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮᱫ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ]</ref> ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱟᱥᱛᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱟᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱡ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ === ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ=== ᱵᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱚᱫᱷᱭᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>http://www.bhu.ac.in/arts/bak/teaching.php</ref> ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱚᱫᱢᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱟ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Malini-Awasthi-Folk-music-is-a-dying-art-in-UP-so-Padma-honour-comes-as-a-surprise/articleshow/50792900.cms ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ]</ref> ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ== ===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ=== * ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱩᱢᱨᱤ -ᱯᱟᱨᱟᱵ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱚᱝ ᱯᱟᱨᱵ , ᱛᱟᱡ ᱢᱚᱛᱥᱳᱵᱽ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱳ ᱯᱟᱨᱟᱵ, ᱵᱩᱫᱷ ᱢᱚᱦᱳᱛᱥᱚᱵᱽ,ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱢᱮᱞᱟ, ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ ᱢᱮᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱾ * ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱥᱚᱢᱟᱨᱳᱦ , ᱠᱩᱢᱵᱷᱟᱞ ᱜᱚᱰ ᱯᱟᱨᱟᱵ,ᱛᱤᱡᱽ ᱯᱟᱨᱵ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾ * ᱯᱚᱱᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱚᱡᱠᱩᱱᱰ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ-ᱯᱟᱨᱟᱵ-ᱵᱤᱱᱡᱚᱲ ᱾ === ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ === * ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱫᱤᱵᱚᱥ ᱒᱐᱑᱗ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.hcipos.gov.in/event.php |access-date=9 February 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331064519/https://www.hcipos.gov.in/event.php |url-status=dead}}</ref> * ᱢᱚᱨᱤᱥᱚᱥ ᱨᱮ ᱯᱦᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱒᱐᱑5 <ref>{{cite news | url=http://www.mauritiustimes.com/mt/sarita-boodhoo-69| title= Malini Awasthi Enthrals The Audience| date=21 December 2015 | newspaper=Mauritius Times}}</ref> *ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ICCR ᱔᱐ ᱟᱱᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.eternalmewar.in/media/newsletter/templates/2019/nl212/mmfaa2019/index.htm |access-date=9 February 2022 |archive-date=29 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729084630/http://www.eternalmewar.in/media/newsletter/templates/2019/nl212/mmfaa2019/index.htm |url-status=dead}}</ref> *᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩ ᱮᱥ ᱮ ᱦᱳᱥᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱾ * ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱾<ref>http://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2019/jun/09/berlin-calling-for-malini-awasthi-1987935.html</ref> *᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱣᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ <ref>https://www.telegraph.co.uk/culture/music/worldfolkandjazz/8437627/Mystical-moment-please-switch-off-your-iPhone.html</ref> * ᱒᱐᱐᱓, ᱒᱐᱐᱔ , ᱒᱐᱑5 ᱟᱨ ᱒᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱦᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ <ref>https://www.shethepeople.tv/news/sonal-mansingh-malini-awasthi-akademi-awardees</ref> *ᱵᱤᱥᱣᱳ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱢᱢᱤᱞᱚᱱ, ᱢᱚᱨᱤᱥᱚᱥ; ᱒᱐᱐᱐, ᱒᱐᱐᱔, ᱒᱐᱑᱖ *ᱯᱦᱤᱞᱟᱰᱮᱞᱯᱦᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱥ ᱟᱱᱡᱮᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱠᱚ== * ''ᱡᱚᱭ ᱦᱳ ᱪᱷᱚᱴ ᱢᱟᱭᱭᱟ'' - [[ᱥᱚᱭᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ]],ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱦᱤ * [[ᱵᱷᱚᱞᱮ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ)|ᱵᱷᱳᱞᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ]] * [[ᱵᱚᱢ ᱵᱚᱢ ᱵᱳᱞᱮ]] * [[ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ (᱒᱐᱑᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ]] * [[ᱫᱚᱢ ᱞᱟᱜᱟᱠᱮ ᱦᱟᱭᱤᱥᱥᱟ]] * ''ᱵᱷᱚᱜᱽᱵᱟᱱ ᱠᱮ ᱨᱮᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤ'' - [[ᱤᱥᱟᱠ]] (᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ) * [[ᱪᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱪᱷᱳᱠᱟᱨᱮ]] (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ) [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Smt Malini Awasthi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 28, 2016.jpg|thumb|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱤᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱴᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱥᱚᱥᱛᱷᱤ , ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱘, ᱒᱐᱑᱖ ]] ==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ== * [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]] (2016)<ref>https://www.bhaskar.com/news/UP-GOR-malini-awasthi-got-padma-shri-award-5285404-PHO.html</ref> * ᱭᱚᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ <ref>https://www.hindustantimes.com/india/yash-bharti-to-13-personalities/story-6qSdMSJNYsBOjtntVAK6dO.html</ref> *ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ * ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://malineeawasthi.com/main.php?v=profile Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926022545/http://malineeawasthi.com/main.php?v=profile |date=26 September 2013 }} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Awasthi, Malini}} l4xyndukconuaurpvcrxhp9he390z0m ᱚᱴᱷᱚᱨᱚ ᱱᱚᱲᱟ 0 8471 199662 178972 2026-11-07T22:57:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199662 wikitext text/x-wiki [[File:Atharanala, Puri.JPG|thumb|ᱚᱴᱷᱚᱨᱚᱱᱚᱲᱟ]] '''ᱚᱴᱷᱚᱨᱚᱱᱚᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ.]] ᱨᱮ ᱑᱓᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱳᱞᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱴᱷᱚᱨᱚᱱᱚᱲᱟ ᱯᱳᱞᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱥᱨᱤᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱧᱟᱢᱚᱜᱻᱟ ᱾ ᱵᱚᱥ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱻᱟ । <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.visitpuri.com/atharnala-bridge |access-date=2020-03-01 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121221226/http://www.visitpuri.com/atharnala-bridge |url-status=dead}}</ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱙᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱻᱟ ।<ref>{{cite web|title=Atharanala Bridge, Puri.|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/a/019pho000001003u00324000.html|publisher=The British Library|accessdate=15 March 2015}}</ref> ᱚᱴᱷᱚᱨᱚᱱᱚᱲᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱨᱤᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱨᱤᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱲᱚᱪᱚᱠᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱫᱷᱤᱱᱚᱣᱩᱛᱤ]] ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱻᱟ । ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱲᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱞᱤᱝᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ [[ᱨᱚᱛᱷᱚ ᱡᱟᱛᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱛ ᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱰᱚᱥᱚᱝᱠᱷᱚ]] ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ । ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱲᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱨᱟᱛ ᱛᱮ [[ᱜᱩᱸᱰᱤᱪᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱻᱟ । ᱢᱟᱲᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱛᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱝ ᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱛ ᱛᱮᱷᱴᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ । ᱢᱟᱲᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱲᱚᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱫ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱞᱮᱱᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱢᱩᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱩᱸᱰᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱝᱜᱤ ᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ [[ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ]] ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱜᱽᱬᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ । ᱥᱮᱱᱻᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮ ᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ [[ᱜᱚᱝᱜᱚ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱝᱦᱚᱫᱮᱵᱽ]] [[ᱥᱨᱤᱠᱷᱮᱛᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱲᱚᱠ]] ᱡᱚᱯᱻᱴᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ‌ᱜᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞᱚ ᱵᱮᱱᱚᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱜᱮ [[ᱚᱴᱷᱚᱨᱚᱱᱚᱲᱟ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref> ଐତିହରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର - ହେମନ୍ତ କୁମାର ନାୟକ - ଧରିତ୍ରୀ - ତା ୧୪.୫.୨୦୧୭ - ଭୁବନେଶ୍ୱର ସଂସ୍କରଣ - ପୃଷ୍ଠା ୧୦</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱝᱜᱚ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱱᱩᱫᱮᱵᱽ ᱑᱓᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱛᱭᱟ.ᱣᱻᱟ ।<ref>{{cite news|last=Dehury|first=Chinmaya|title=Odisha govt draws up plan to beautify Atharanala bridge in Puri|url=http://odishasuntimes.com/77193/odisha-govt-draws-plan-beautify-atharanala-bridge-puri/|accessdate=15 March 2015|newspaper=Odisha Sun Times}}</ref> ᱳᱰᱤᱭᱟ. ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱩᱢᱱᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱤᱰᱟ.ᱣ ᱵᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱚᱞᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱭᱟ. ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱚᱴᱷᱚᱨᱚ(ଅଠର/୧୮) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱴᱷᱚᱨᱚᱱᱚᱲᱟ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web|title=Atharanala|url=http://www.iskcondesiretree.com/page/atharanala-1|publisher=ISKCON desire tree network|accessdate=15 March 2015}}</ref> <ref>{{cite book|title=[[ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ]]|page=୧୫୭}}</ref> । ==ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ== ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱲᱟ(water passes system) ᱢᱮᱱᱚᱜᱻᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱘᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟ.ᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱚᱥᱟᱨᱻᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱫᱽᱲᱟ ᱯᱟᱸᱡᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱯᱷᱩᱴ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞᱻᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱮ ᱵᱟ.ᱭ ᱵᱟ.ᱭ ᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱸᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟ.ᱞᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ । <ref>{{Cite web |url=http://www.holidayiq.com/Atharnala-Bridge-Puri-Sightseeing-14361-8362.html |title=Archive copy |access-date=2020-03-01 |archive-date=2013-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509032544/http://www.holidayiq.com/Atharnala-Bridge-Puri-Sightseeing-14361-8362.html |url-status=dead }}</ref> ===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ=== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱥᱨᱤᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱟ. ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱛᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱴᱷᱚᱨᱚ ᱱᱚᱲᱚ ᱜᱮ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱥᱨᱤᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨᱠᱷᱭᱟ. ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[ᱜᱚᱡᱚᱯᱚᱛᱤ]] ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱦᱚ ᱠᱩᱫ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱨᱻᱦᱚ ᱠᱩᱫ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟ.ᱲᱤ ᱟᱱᱛᱮ ᱒᱔ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱦᱚ ᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== no565aa9tj4qw9zlpt4o21uvjzh0m5b ᱚᱪᱷᱚᱢᱚᱴᱴᱤ 0 8475 199652 178364 2026-11-07T22:44:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199652 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱚᱪᱷᱚᱢᱚᱴᱴᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱜᱮᱨᱟᱢ | image_skyline = Karnataka - Belgaum.PNG | image_alt = | image_caption = ᱵᱮᱞᱚᱜᱩᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ. ᱚᱪᱷᱚᱢᱚᱴᱴᱤ ᱜᱮᱨᱟᱢ | pushpin_map = <!--India Karnataka--> | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Karnataka, India | latd = | latm = | lats = | latNS = N | longd = | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱮᱞᱚᱜᱩᱢᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[Taluka]]s | parts = ᱯᱚᱨᱟᱥᱚᱜᱚᱰᱚ | government_type = [[Panchayati raj (India)|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱨᱟᱡᱽ]] | governing_body = ᱜᱮᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱐᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱕:᱓0 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate =KA | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = ᱵᱮᱞᱚᱜᱩᱢᱟ | blank2_name_sec1 = Civic agency | blank2_info_sec1 = ᱜᱮᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ | website = {{URL|karnataka.gov.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | footnotes = }} '''ᱚᱪᱷᱚᱢᱚᱴᱴᱤ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref name="censusindia">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/List_of_Village/List_of_Villages_Alphabetical.aspx |title=Census of India : List of Villages Alphabetical Order > Karnataka |work=Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=2008-12-18 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161209/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/List_of_Village/List_of_Villages_Alphabetical.aspx |url-status=dead }} , Census Village code= 115500</ref><ref name="yahoomaps">{{cite web|url=http://in.maps.yahoo.com |title=Yahoo! maps India : |accessdate=2009-04-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218082545/http://in.maps.yahoo.com/ |archivedate=2008-12-18 }} Achamatti, Belgaum, Karnataka</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱜᱚᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ. ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ । ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 67s6rpu7n1wcd63o5f5hppr8d28icux ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ 0 8492 199658 178638 2026-11-07T22:49:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199658 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ | image = | alt = | caption = | birth_date = ᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱗ | birth_place = ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱲ | death_date = ᱑᱑ ᱢᱚᱭᱤ ᱒᱐᱑᱘ | death_place = [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]], ᱳᱰᱤᱥᱟ | yearsactive = ᱑᱙᱗᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ | nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]ᱤᱭᱚ | other_names = | known_for = [[ଅଭିନେତ୍ରୀ (ନାରୀ କଳାକାର)|ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ]] | occupation = ᱟᱠᱴᱤᱝ }} '''ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ. ᱯᱷᱤᱞᱢ]] [[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]],ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ <ref name="Ani">{{cite news|title=ପରଲୋକରେ ଅନୀତା ଦାସ|accessdate=12 May 2018|newspaper=ସମାଜ|page=1}}</ref> । == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == '''ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ''' [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱲ ᱡᱤᱞᱞᱟ.]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱢᱟᱲᱤ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱚ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱷᱟᱢᱟ ᱫᱟᱥ ᱾ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱭᱲᱚᱵᱟᱲᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱮᱲᱩᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ <ref name="Maa">{{cite news|title=ମା' ଚାଲିଗଲେ|accessdate=12 May 2018|newspaper=ସମାଜ|page=18}}</ref> । ==ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ]]ᱻᱟᱜ ᱚᱢᱚᱲ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱥᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱪᱩᱞᱩᱝ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ== * [[ᱮᱠᱥᱠᱭᱩᱡᱽ ᱢᱤ]], ᱒᱐᱑᱘ * [[ᱠᱟᱵᱩᱞᱟ ᱵᱟᱨᱚᱵᱩᱞᱟ]], ᱒᱐᱑᱗ * [[ᱮ ᱢᱚᱱᱚ ᱠᱷᱳᱡᱮ ᱢᱚᱱᱚ ᱴᱤᱭᱮ]], ᱒᱐᱑᱑ * [[ᱟᱥᱤᱵᱩ ᱠᱮᱵᱮ ᱥᱟᱡᱤ ᱢᱳ ᱨᱟᱬᱤ]], ᱒᱐᱑᱐ * [[ᱳᱝ ᱱᱚᱢᱚᱦ ᱥᱤᱵᱟᱭᱚ]], ᱒᱐᱑᱐<ref>[http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303164825/http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/ |date=2020-03-03 }}, OM NAMAH SHIVAYA</ref> * [[ᱟᱞᱳ ᱢᱚᱨᱚ ᱠᱚᱱᱰᱷᱮᱭᱤ]], ᱒᱐᱑᱐<ref>[http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303164825/http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/ |date=2020-03-03 }}, AALO MORA KANDHEI</ref> * [[ᱟᱢᱚ ᱵᱷᱤᱛᱚᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱤ ᱚᱪᱷᱤ ᱠᱤ]], ᱒᱐᱑᱐<ref>[http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303164825/http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/ |date=2020-03-03 }}, AMA BHITARE KICHI ACHI</ref> * [[ᱥᱣᱚᱭᱚᱝᱥᱤᱫᱷᱟ]], ᱒᱐᱑᱐<ref>[http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303164825/http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/ |date=2020-03-03 }}, SWAYAMSIDDHA</ref> * [[ᱰᱚᱱ]], ᱒᱐᱑᱐<ref>[http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303164825/http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/ |date=2020-03-03 }}, DON</ref> * [[ᱟᱠᱟᱥᱮ ᱠᱤ ᱨᱚᱝᱜᱚ ᱞᱟᱜᱤᱞᱟ]], ᱒᱐᱐᱙<ref>[http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303164825/http://oriya.incredibleorissa.com/topic/anita-das/ |date=2020-03-03 }}, AKASHE KI RANGA LAGILA</ref> * [[ᱥᱟᱥᱩ ᱦᱟᱛᱚᱠᱚᱰᱤ ᱵᱷᱟᱣᱩᱡᱚ ᱵᱮᱰᱤ]], ᱑᱙᱙᱙<ref name="Anita">[http://www.cinecritics.in/en/profile/anita-das-641583/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517122904/http://www.cinecritics.in/en/profile/anita-das-641583/ |date=2018-05-17 }}, MOVIES</ref> * [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ]], ᱑᱙᱙᱖ * [[ᱯᱟᱪᱮᱨᱤ ᱩᱴᱷᱤᱞᱟ ᱢᱚᱡᱷᱤ ᱫᱩᱣᱟᱨᱩ]], ᱑᱙᱙᱓ * [[ᱜᱚᱰᱷᱤ ᱡᱟᱬᱤᱞᱮ ᱜᱷᱚᱨᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚ]], ᱑᱙᱙᱔ * [[ᱚᱱᱴᱤ ᱪᱷᱩᱨᱤ ᱛᱚᱱᱴᱤ ᱠᱟᱴᱮ]], ᱑᱙᱙᱒ * [[ᱥᱩᱠᱷᱚ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨᱚ]], ᱑᱙᱙᱒ * [[ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ]], ᱑᱙᱙᱒ * [[ᱠᱤ ᱦᱚᱵᱚ ᱥᱩᱣᱟ ᱯᱳᱥᱤᱞᱮ]], ᱑᱙᱙᱑ * [[ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱚ ᱚᱪᱷᱚᱱᱛᱤ ᱪᱚᱣᱩᱵᱟᱦᱟᱠᱩ]], ᱑᱙᱙᱐ * [[ᱯᱟᱯᱚᱯᱩᱱᱭᱚ]], ᱑᱙᱘᱘ * [[ᱯᱩᱣᱚ ᱢᱳ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱚ]], ᱑᱙᱘᱘ * [[ᱥᱩᱱᱟ ᱪᱚᱰᱷᱮᱭᱤ]], ᱑᱙᱘᱘ * [[ᱡᱚᱭᱚᱫᱮᱵᱚ]], ᱑᱙᱘᱗ * [[ᱮᱭᱤᱛᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ]], ᱑᱙᱘᱗ * [[ᱵᱟᱵᱩᱞᱟ]], ᱑᱙᱘᱖ * [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱢᱟᱜᱮ ᱢᱩᱞᱚ]], ᱑᱙᱘᱕ * [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱟᱨᱚ]], ᱑᱙᱘᱕ * [[ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ]], ᱑᱙᱘᱔ * [[ᱥᱣᱚᱯᱱᱚᱥᱟᱜᱚᱨᱚ]], ᱑᱙᱘᱓ * [[ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱥᱟᱞᱚᱵᱮᱜᱚ]], ᱑᱙᱘᱓ * [[ᱡᱷᱤᱭᱚᱴᱤ ᱥᱤᱛᱟ ᱯᱚᱨᱤ]], ᱑᱙᱘᱓ * [[ᱨᱟᱢᱚ ᱨᱚᱦᱤᱢ]], ᱑᱙᱘᱓ * [[ᱯᱷᱩᱞᱚ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱚ]], ᱑᱙᱘᱒ * [[ᱚᱥᱨᱚᱨᱟᱜᱚ]], ᱑᱙᱘᱒ * [[ᱛᱚᱞᱚᱥᱭᱟ]], ᱑᱙᱘᱐ * [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱨᱚ]], ᱑᱙᱗᱘ <ref>[http://www.cinecritics.in/en/movies/paribar-641322/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618093013/http://www.cinecritics.in/en/movies/paribar-641322/ |date=2018-06-18 }}, CAST & CREW</ref> * [[ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱥᱩᱫᱟᱢᱟ]], ᱑᱙᱗᱖ <ref>{{cite news|first=ରାଧା|title=ଓଡ଼ିଆ ଫିଲ୍ମର ସୁଦାମା ଚାଲିଗଲେ|url=http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2016-08-21&PageId=10221&PageNum=9|accessdate=22 August 2016|newspaper=ନଜର୍ (ନିତିଦିନ)|archive-date=2020-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014141919/http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2016-08-21&PageId=10221&PageNum=9|url-status=dead}}</ref> * [[ᱡᱟᱡᱟᱵᱚᱨᱚ]], ᱑᱙᱗᱕ ==ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ== * [[ᱵᱷᱤᱜᱩ ᱯᱚᱞᱠᱮᱸ]] * [[ᱟᱥᱨᱚᱭ]] * [[ᱵᱟᱵᱩᱞᱟ]] == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. == * ᱵᱟᱬᱤᱪᱤᱛᱨᱚ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱟᱣᱟᱰ <ref>{{cite news|last=Patra|first=Pratyush|title=Stars shine at awards night|url=http://www.telegraphindia.com/1140531/jsp/odisha/story_18462227.jsp|accessdate=22 August 2016|newspaper=The Telegraph}}</ref> * 'ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱞᱚᱵᱮᱜᱚ', 'ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ' ᱟᱨ 'ᱮᱭᱤᱛᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ * ᱪᱤᱛᱨᱚᱯᱩᱨᱤ * ᱵᱟᱬᱤᱪᱤᱛᱨᱚ * ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨᱚ * ᱪᱚᱲᱚᱪᱤᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱚᱛᱚ * ᱥᱤᱱᱮᱠᱨᱤᱴᱤᱠ == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] 9kcax9fscr3c5onvah39423nuersbk1 ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ 0 8510 199664 179159 2026-11-07T23:00:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199664 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ | image = | image size = | alt = | caption = | director = [[ᱱᱚᱜᱮᱱ ᱨᱟᱭ]] | producer = ᱜᱚᱣᱩᱨᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ | writer = | screenplay = | story = | based on = <!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --> | narrator = | starring = [[ᱚᱡᱤᱛ ᱫᱟᱥ]], [[ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]], [[ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ]] | music = [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱚᱨ]] | cinematography = | editing = | studio = | distributor = | released = ᱑᱙᱘᱐ | runtime = | country = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | language = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ. ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ.]] | budget = | gross = }} '''ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ''' ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://www.orissacinema.com/history/list_of_oriya_films.html orissacinema.com]</ref> ᱜᱚᱣᱩᱨᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱱᱚᱜᱮᱱ ᱨᱟᱭ]] ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2016-10-23&PageNum=12|title=ଏ ମନ ଭାବୁଥାଏ ଯାହା|publisher=ନଜର୍ (ନିତିଦିନ)|accessdate=23 October 2016|archive-date=2019-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821035744/http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2016-10-23&PageNum=12|url-status=dead}}</ref> == ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ == [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ‘ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ’ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ: * [[ᱚᱡᱤᱛ ᱫᱟᱥ]] * [[ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ]]<ref>{{cite news|title=ଏହି ଅଧୁରା ସ୍ୱପ୍ନ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ ଅନୀତା ଦାସ|url=http://sambad.in/entertainment/anita-das-unfilled-dream-138026/|accessdate=6 June 2018|newspaper=sambad.in|date=12 May 2018}}</ref> * [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] * [[ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] * [[ᱥᱩᱵᱷᱨᱟ ᱯᱚᱛᱤ]] * [[ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ]] * [[ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ]]<ref>{{cite news |title=୭୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅଭିନେତା ଦେବୁ ବୋଷଙ୍କ ପରଲୋକ {{!}} Kanak News |url=http://kanaknews.com/veteran-actor-debu-bose-death/ |accessdate=4 September 2018 |work=Kanak News |date=23 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827220446/http://kanaknews.com/veteran-actor-debu-bose-death/ |archivedate=27 August 2018 |dead-url=no |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ == * ᱨᱟᱦᱟ: [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱚᱨ]] * ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱡ: ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱚᱨ, [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] * ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱫᱟᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱡ: [[ᱵᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ]], ᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ, ᱪᱤᱛᱛᱚ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱚᱨ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{imdb title|1411793}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ]] hfxhshzlh1tr77j5n5xkvi2tmio9bof ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ 0 8546 199962 166639 2026-11-08T09:07:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199962 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ | image = | image size = | alt = | caption = | director = [[ᱦᱤᱢᱟᱝᱥᱩ ᱫᱟᱥ]] | producer = ᱜᱳᱯᱟᱲ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱩ<br>ᱦᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱩ | writer = [[ᱥᱩᱵᱳᱫᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]] | screenplay = ᱦᱤᱢᱟᱝᱥᱩ ᱫᱟᱥ | story = ᱦᱤᱢᱟᱝᱥᱩ ᱫᱟᱥ | based on = | narrator = | starring = [[ᱚᱥᱤᱢᱟ ᱵᱚᱥᱩ]]<br>[[ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]]<br>[[ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱛᱟ ᱨᱟᱭ]]<br>[[ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ]]<br>[[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]] | music = [[ᱥᱟᱱᱛᱚᱱᱩ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]] | cinematography = ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱠᱤᱱᱟᱜᱤ | editing = [[ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]] | studio = | distributor = | released = ᱕ ᱴᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱒ | runtime = | country = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}} | language = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | budget = | gross = }} '''ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ''' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱲ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱩ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱩ ᱠᱤᱱ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱩᱵᱳᱫᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱚᱞ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱤᱢᱟᱝᱥᱩ ᱫᱟᱥ ᱫᱚᱭ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱚᱥᱤᱢ ᱵᱚᱥᱩ,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.odishanewstimes.com/2017/02/01/veteran-artiste-asim-basu-passed-away/ |access-date=2020-03-07 |archive-date=2021-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924070005/https://www.odishanewstimes.com/2017/02/01/veteran-artiste-asim-basu-passed-away/ |url-status=dead }}</ref> ᱤᱥᱟ ᱵᱮᱱᱚᱨᱛᱚ,ᱚᱱᱤᱞ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ,ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ,ᱦᱤᱢᱟᱝᱥᱩ ᱫᱟᱥ,ᱨᱤᱝᱠᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ,ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱚᱨᱚ,ᱠᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ,ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ,ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ,ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱯᱚᱱᱰᱟ,ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ,ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ,ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱛᱟ ᱨᱟᱭ,ᱡᱚᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱟᱢᱚᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="III2015">{{cite book|author=Harris M. Lentz III|title=Obituaries in the Performing Arts, 2014|url=https://books.google.com/books?id=pV9iCQAAQBAJ&pg=PA278|date=30 April 2015|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-1961-3|pages=278–}}</ref> == ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ == * [[ᱚᱥᱤᱢᱟ ᱵᱚᱥᱩ]] * ᱤᱥᱟ ᱵᱮᱵᱚᱨᱛᱚ * ᱚᱱᱤᱞ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ * [[ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ]] * ᱦᱤᱢᱟᱝᱥᱩ ᱫᱟᱥ * ᱨᱤᱝᱠᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ * ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱚᱨᱚ * [[ᱠᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] * [[ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] * ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ * [[ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱯᱚᱱᱰᱟ]] * [[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]] * [[ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ]] * [[ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱛᱟ ᱨᱟᱭ]] * [[ᱡᱚᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱟᱢᱚᱞ]] == ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ == == ᱟᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱚᱱᱩ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]] ᱾ [[ᱫᱮᱵᱫᱟᱥ ᱪᱷᱳᱴᱨᱟᱩ]], [[ᱥᱤᱨᱥᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱠᱟᱱᱩᱱᱜᱳ]], [[ᱜᱩᱨᱩᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]<ref>{{cite news|title=ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ|url=http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=4&schedule=2018-04-14&PageId=36076&PageNum=9|accessdate=18 April 2018|newspaper=ନିତିଦିନ ୧୪/୦୪/୨୦୧୮ ପୃଷ୍ଠା ୯|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328165307/http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=4&schedule=2018-04-14&PageId=36076&PageNum=9|archive-date=2019-03-28|url-status=dead}}</ref> ᱵᱚᱱᱚᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱰᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱫᱟᱥ,ᱞᱳᱯᱤᱛᱟ ᱢᱤᱥᱨᱚ,ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ,ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱯᱚᱰᱷᱩᱣᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>https://www.telegraphindia.com/1140603/jsp/odisha/story_18471720.jsp</ref> === ᱥᱮᱨᱮᱧ === {{Track listing | all_writing = | extra_column = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ | title1 = | lyrics1 = | length1 = | extra1 = | title2 = | lyrics2 = | length2 = | extra2 = | title3 = | lyrics3 = | length3 = | extra3 = | title4 = | lyrics4 = | length4 = | extra4 = | title5 = | lyrics5 = | length5 = | extra5 = | title6 = | lyrics6 = | length6 = | extra6 = | title7 = | lyrics7 = | length7 = | extra7 = }} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Imdb title|tt1433317}} 5g4bfd1etjjoyudpn33dw7tvtia2nk4 ᱢᱟᱠᱷᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ 0 8660 199920 183892 2026-11-08T08:24:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199920 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = | image_size = 250px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱙᱐᱔ | birth_place = ᱵᱟᱞᱩᱵᱚᱡᱟᱨ, [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]] | death_date = ᱑᱙᱔᱒ | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]ᱤᱭᱚ | other_names = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | spouse = | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''ᱢᱟᱠᱷᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ''' ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱥᱤᱛᱟ ᱵᱤᱵᱟᱦᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱤᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{cite web|title='ସୀତା ବିବାହ'ର ନାଉରୀ|url=http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2017-04-23&PageId=19537&PageNum=4|publisher=ନିତିଦିନ 'ନଜର୍'|accessdate=24 April 2017|archive-date=2020-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014183637/http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2017-04-23&PageId=19537&PageNum=4|url-status=dead}}</ref>, ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱨᱚ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ।<ref>{{Cite news |date=2012-04-21 |title=Bronze age of Odia cinema |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/bronze-age-of-odia-cinema/articleshow/12771459.cms |access-date=2025-12-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱳᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref name="Saran2014">{{cite book|author=Renu Saran|title=History of Indian Cinema|url=http://books.google.com/books?id=XAT4AgAAQBAJ&pg=PT265|date=4 March 2014|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-93-5083-651-4|pages=265–}}</ref> ᱢᱟᱠᱷᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱔ ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱳᱯᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ. ᱠᱞᱚᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱻᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱭ ᱠᱚᱝᱠᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, [[ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱞᱢ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ 'ᱟᱨᱚᱛᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱛᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱠᱷᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ । == ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱚ == * ᱥᱟᱦᱟᱡᱟᱦᱟᱱ * ᱠᱳᱬᱟᱨᱠᱚ * ᱯᱟᱭᱤᱠᱚᱯᱩᱣᱚ * ᱠᱚᱨᱬᱟᱨᱡᱩᱱᱚ * ᱥᱤᱛᱟ * ᱵᱮᱦᱩᱞᱟ<ref>{{cite news|title=ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ପ୍ରଥମ ନାୟକ|url=http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=212671&boxid=194041466|accessdate=3 December 2015|newspaper=ସିନେସମ୍ବାଦ ଡିସେମ୍ବର ୩-୯, ୨୦୧୫ ପୃଷ୍ଠା ୧|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819110726/http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=212671&boxid=194041466|archive-date=19 August 2019|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} b2jhxezysdhwhe10wtx20sab87znvrv ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ 0 9159 200064 197916 2026-11-08T11:53:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200064 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ | image = Shriya Pilgaonkar.jpg | caption = ''[[ᱛᱷᱤᱛᱷᱤ]]'' ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱭᱟ | birth_name = ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ | birth_date = <!--Birthdate must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY--> | birth_place = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ | other_names = | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ,ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱨ | years_active = ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | known_for = ''[[ᱯᱷᱭᱟᱱ (ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱯᱷᱭᱟᱱ]]'' | parents = {{unbulleted list|[[ᱥᱚᱪᱤᱱ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱥᱟᱪᱤᱱ]]|[[ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ]]}} }} '''ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱟᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱪᱤᱱ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱥᱚᱪᱤᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ,ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Relative-value-The-three-besties/articleshow/51475269.cms | title=RELATIVE VALUE: THE THREE ‘BESTIES’ | newspaper=[[Mumbai Mirror]] | date=20 March 2016 | accessdate=8 May 2016 | archive-date=4 June 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160604205719/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Relative-value-The-three-besties/articleshow/51475269.cms | url-status=dead }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ‌. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ (ᱠᱷᱮᱞ)|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜᱻᱤᱡ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ALMOST FAMOUS"/> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛ3 ᱨᱚᱲ ᱟ.ᱨᱩᱭᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[Japanese language|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾<ref name="ALMOST FAMOUS"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨᱻᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱨᱥ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ,ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱨᱥ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱳᱥᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/making-an-impact/article8567108.ece|title=Making an impact|newspaper=[[The Hindu]]|date=7 May 2016|accessdate=1 June 2016}}</ref> ==ᱟᱠᱴᱤᱝ== ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱮᱨᱤᱭᱮᱞ ''[[ᱛᱩ ᱛᱩ ᱢᱮᱸ ᱢᱮᱸ]]'', ᱨᱮ ᱵᱤᱴᱴᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱨᱩᱯ‌ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="IE Reaction">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/reaction-to-my-performance-in-fan-overwhelming-shriya-pilgaonkar-2758384/|title=Reaction to my performance in 'Fan' overwhelming: Shriya Pilgaonkar|newspaper=[[The Indian Express]]|date=18 April 2016|accessdate=11 May 2016}}</ref> ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱟᱵ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱵᱽ'' (᱑᱐ ᱢᱤᱱᱤᱢ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮ.ᱻᱟᱜ (NCPA's) ᱥᱚᱴ ᱟᱨ ᱥᱣᱤᱴ ᱯᱷᱮᱟᱴᱤᱵᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref name="It is more difficult to make an impact in a short role">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/it-is-more-difficult-to-make-an-impact-in-a-short-role/article8549846.ece | title=‘It is more difficult to make an impact in a short role’ | newspaper=[[The Hindu]] | date=3 May 2016|accessdate=8 May 2016}}</ref> ==ᱟᱰᱵᱚᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ(Advertising)== ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱵᱮᱞᱤᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱰᱵᱚᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱠᱟᱯᱳᱨ]], [[ᱵᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱢᱮᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱝ ᱟᱰᱵᱚᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Meet Shriya Pilgaonkar, the Girl Who Made Her Debut in 'Fan' Opposite Shah Rukh Khan">{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/meet-shriya-pilgaonkar-the-girl-who-made-her-debut-in-fan-1232165.html|title=Meet Shriya Pilgaonkar, the Girl Who Made Her Debut in 'Fan' Opposite Shah Rukh Khan|newspaper=[[Network 18|News18]]|date=20 April 2016|accessdate=22 May 2016}}</ref> ==ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ== ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱴ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱥᱚᱢᱚᱨ ᱥᱠᱩᱞ (summer school) ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ <ref name="WATCH OUT FOR SHRIYA PILGAONKAR">{{cite news|url=http://www.vervemagazine.in/people/shriya-pilgaonkar-actress-fan|title=WATCH OUT FOR SHRIYA PILGAONKAR|newspaper=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|date=14 April 2016|accessdate=14 May 2016}}</ref> ''[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱤᱨᱚᱨ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱭᱟ, ''ᱯᱮᱱᱴᱮᱰ ᱥᱤᱜᱱᱟᱞ'', ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱴ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱟᱨ ''ᱯᱚᱧᱪᱜᱚᱵᱽᱭᱟ'' ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱨᱥᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ",<ref name="ALMOST FAMOUS"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱠᱤᱴᱟᱥᱮᱭᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Sinners and superstars">{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/RvClM2BNXaISsM51hKKQeO/Sinners-and-superstars.html|title=Sinners and superstars|newspaper=[[Mint (newspaper)|Live Mint]]|date=25 April 2015|accessdate=22 May 2016}}</ref> ''ᱰᱨᱮᱥᱣᱟᱞᱟ'' ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱡᱳᱜᱽᱞᱮᱠᱟᱨ ᱥᱟᱝ ᱠᱳᱼᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱻᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱟᱴᱤᱵᱟᱞ]] ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Film Fest 2012">{{cite web|last1=Ashwin|first1=K.|title=14th Mumbai FIlm Festival Supports Local Talent|url=http://www.indianshowbiz.com/?p=17668|website=IndianShowBiz.com|publisher=IndianShowBiz.com|accessdate=12 August 2016|archive-date=4 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204101913/http://www.indianshowbiz.com/?p=17668|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱱᱟᱨ ''ᱯᱮᱱᱴᱮᱰ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱰᱨᱮᱥᱣᱟᱞᱞᱟ'' ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱜᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱻᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱟᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱟᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref name="WATCH OUT FOR SHRIYA PILGAONKAR"/> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{reflist|30em}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|id=6798708|name=Shriya Pilgaonkar}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Pilgaonkar, Shriya}} [[Category:Living people]] [[Category:Actresses in Marathi cinema]] [[Category:Actresses in Hindi cinema]] [[Category:Indian film actresses]] [[Category:Indian television actresses]] [[Category:Actresses from Mumbai]] [[Category:Marathi people]] [[Category:Film directors from Mumbai]] [[Category:Indian women film directors]] [[Category:Indian stage actresses]] [[Category:Actresses in Hindi television]] [[Category:20th-century Indian actresses]] [[Category:Indian women film producers]] [[Category:Film producers from Mumbai]] [[Category:21st-century Indian actresses]] [[Category:1989 births]] [[Category:Businesswomen from Maharashtra]] brnloyvor6d73rrt39wuaji4fynn3s9 ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱜᱷᱳᱥ 0 9317 199689 128528 2026-11-08T00:18:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199689 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ | image = [[File:Gaura Prasad Das.jpg|thumb|left|alt=Alt text|ଗୌର ପ୍ରସାଦ ଘୋଷ]] | imagesize = | caption = | birth_date = ᱒᱒ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱙ | birth_place = [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]] | yearsactive = ᱑᱙᱕᱓-᱑᱙᱗᱑ | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | spouse = [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱳᱥ]] | children = ᱨᱟᱛᱨᱤ | height = | death_date = ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ | birthname = | alma_mater = [[ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱯᱭᱟᱨᱤᱢᱳᱦᱚᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] |website = {{URL|http://www.gourparbati.com/gour_prasad_ghose.php}} }} '''ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱜᱷᱳᱥ''' (᱒᱒ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱙ - ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ.]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ । <ref>{{cite book|title=Indian Literature|url=http://books.google.com/books?id=IZRjAAAAMAAJ|year=1992|publisher=Sahitya Akademi.}}</ref> ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱢᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱱ ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱫᱟᱥᱻᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟ.ᱰᱤᱜᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref name="MohantyPatnaik2003">{{cite book|author1=Gopinath Mohanty|author2=Jeeban Kumar Patnaik|author3=Santosha Kumāra Ratha|coauthors=State Level Vyasakabi Fakir Mohan Smruti Samsad|title=Cultural heritage of &#91;Orissa&#93;|url=http://books.google.com/books?id=e7ZKAQAAIAAJ|year=2003|publisher=State Level Vyasakabi Fakir Mohan Smruti Samsad|isbn=978-81-902761-4-6}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱫᱟᱥ, ᱑᱙᱒᱙ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ ᱜᱚᱣᱩᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱞᱞᱟ.]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱯᱭᱟᱨᱤᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞ ᱵᱤᱵᱷᱟ.ᱜᱽ ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱳᱥ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{Cite web |url=http://www.orissadiary.com/ShowEntertainmentNews.asp?id=28018 |title=Archive copy |access-date=2020-04-04 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033609/http://www.orissadiary.com/ShowEntertainmentNews.asp?id=28018 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱥᱟᱝ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ [[ᱟᱢᱚᱨᱤ ᱜᱟᱸ ᱡᱷᱩᱣᱚ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱣᱨᱚ-ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱤᱱ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ।<ref>{{cite news|url=http://www.sambadepaper.com/Details.aspx?id=310989&boxid=24922451|accessdate=9 December 2016|newspaper=ସମ୍ବାଦ ୦୯/୧୨/୨୦୧୬ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସଂସ୍କରଣ ପୃଷ୍ଠା ୧୯|title=Archive copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820031738/http://www.sambadepaper.com/Details.aspx?id=310989&boxid=24922451|archive-date=20 August 2019|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱨᱟᱛᱨᱤ ᱜᱷᱳᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite news|title=ସ୍ମୃତି ଅନୁଭୂତି|url=http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=216876&boxid=223428733|accessdate=17 December 2015|newspaper=ସିନେ ସମ୍ବାଦ ୧୭/୧୨/୨୦୧୫ ପୃଷ୍ଠା ୨|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103251/http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=216876&boxid=223428733|archive-date=19 August 2019|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱙᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟ.ᱭᱩᱵ ᱗ᱺ᱑᱕ ᱵᱟᱡᱮ ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ । == ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱟᱠᱛᱚ ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱥᱤᱥᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱴᱤ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱯᱟᱛᱭᱟ.ᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ । ᱟᱭ.ᱮᱢ ᱚᱞᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ, "ᱨᱩᱯᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱫᱟᱥ]]ᱻᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ "ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱙" ᱨᱮ 'ᱚᱢᱚᱨ' ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟ.ᱰᱤ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ।<ref name="DasMahānti1998">{{cite book|author1=Manoranjan Das|author2=Aruṇa Kumāra Mahānti|author3=J. K. Nayak|title=August Na|url=http://books.google.com/books?id=IXyDZbF-xzUC&pg=PR6|date=1 January 1998|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0484-3|pages=6–}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱫᱚ "ᱡᱚᱱᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛᱤ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ", "ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ" ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱯᱨᱩᱛᱷᱣᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚ ᱥᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱛᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱭ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ‌ᱨ [[ᱥᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱨᱚᱻᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱳᱞᱢ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱭᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ]] ᱰᱟᱭᱞᱚᱠ ᱚᱞ ᱞᱮᱭᱟ,[[ᱱᱤᱛᱟᱭᱤ ᱯᱟᱞᱤᱛᱚ]] ᱪᱤᱛᱨᱚ ᱱᱟᱴᱭᱚ(ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ) ᱚᱞ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱲᱚᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱟ.ᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ,ᱠᱟ,ᱥᱛᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱥᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ । ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱑᱐᱐ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱣᱨᱚ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ । "ᱥᱳᱯᱟᱱ", "ᱯᱨᱚᱥᱱᱚ", "ᱡᱚᱥᱳᱫᱷᱟᱨᱟ" ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱭᱟ । ᱡᱚᱥᱳᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱩ-ᱵᱩᱞᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, ᱥᱳᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱥᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱱᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱥᱭᱟ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ === ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ === {| class="wikitable sortable" |- !ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ!!ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ!!ᱨᱳᱞ/ᱠᱟ.ᱢᱤ |- |[[ᱠᱮᱫᱟᱨ ᱜᱚᱣᱩᱨᱤ]]|| [[᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱕᱔]]||ᱟᱠᱴᱚᱨ |- |[[ᱟᱢᱚᱨᱤ ᱜᱟᱸ ᱡᱷᱩᱣᱚ]]|| [[᱑᱙᱕᱓ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱕᱓]]||ᱟᱠᱴᱚᱨ |- |[[ସᱥᱛᱨᱤ (᱑᱙᱖᱘ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱟᱛᱨᱤ]]|| [[᱑᱙᱖᱘ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱖᱘]]||ᱟᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |[[ᱠᱟ (᱑᱙᱖᱖ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱠᱟ]]|| [[᱑᱙᱖᱖ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱖᱖]]||ᱟᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |[[ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱭᱤ]]|| [[᱑᱙᱕᱖ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱕᱖]]||ᱟᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |[[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ (᱑᱙᱖᱒ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ]]|| [[᱑᱙᱖᱒ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱖᱒]]||ᱟᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |[[ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ (᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ]]|| [[᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱗᱑]]|| ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ,ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |- |} == ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.== * ᱟ.ᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱣᱟᱰ (ᱥᱛᱨᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) - ᱑᱙᱖᱘ <ref>http://dff.nic.in/ODIA_CINEMA_AND_ODIAS_IN_CINEMA_1.asp</ref> * ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ‌.ᱨ ᱟᱣᱟᱰ (ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) - ᱑᱙᱗᱒ * ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ - ᱑᱙᱘᱔ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} == ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|0315890}} * [http://odiamoviedatabase.wordpress.com/tag/gaura-ghosh/ odiamoviedatabase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428133430/http://odiamoviedatabase.wordpress.com/tag/gaura-ghosh/ |date=2012-04-28 }} qetymmulp2z1p4tae2dqo4l285kz5ad ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 9499 199849 183593 2026-11-08T05:46:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199849 wikitext text/x-wiki {{short description|Province of Nepal}} {{Infobox settlement | name = ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | native_name = कोशी प्रदेश | native_name_lang = ne | settlement_type = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg | photo2a = Kanchenjunga Shines as it gets first sunrays (By Saroj Pandey).jpg | photo2b = Gokyo Lakes 01.jpg | photo3a = Stupa at Namche Bazaar.jpg | photo3b = Repuk Makalu Barun Valley Nepal.jpg | photo4a = Tea Estate near Ilam Bazar, Ilam. (By Saroj Pandey).jpg | photo4b = Halesi Mahadev Temple.jpg | photo5a = Tengboche monastery II.JPG | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = From Top left to right<br />[[ᱢᱟᱶᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ]], ᱠᱚᱸᱪᱮᱱᱡᱩᱝᱜᱟ, ᱜᱳᱠᱭᱳ ᱞᱮᱠ, ᱢᱟᱱᱪᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱟᱛᱩ, [[ᱤᱞᱟᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱤᱞᱟᱢ]],ᱦᱚᱞᱤᱥᱤ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱝᱵᱳᱪᱮ ᱬᱳᱱᱚᱥᱴᱨᱤ[ }} | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = Nepal Province 1.svg | image_map1 = <center>{{Province No. 1 districts labelled map}}</center> | map_alt = | map_caption = Location of Province No. 1 in Nepal | map_caption1 = Province No. 1 | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|26|27|15|N|87|16|47|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} | established_title = Formation | established_date = 20 September 2015 | founder = | seat_type = ᱥᱚᱫᱚᱨᱢᱩᱠᱟᱢ | seat = [[ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ]] <ref name="capital"/> | seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | seat1 = [[ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ]] | parts_type = ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ | parts_style = para | p1 = [[Administration in Province No. 1#Districts|᱑᱔]] | governing_body = [[Provincial governments of Nepal|Government of Province No.1]] | leader_title = [[Governor]] | leader_name = [[ᱥᱚᱢᱽᱱᱟᱛᱷ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] | leader_title1 = [[Chief Minister]] | leader_name1 = [[ᱥᱮᱨ ᱫᱷᱚᱨ ᱨᱟᱭ]] ([[Nepal Communist Party|NCP]]) | leader_title3 = [[Provincial Assembly of Province No. 1|Provincial Assembly]] | leader_name3 = [[Unicameralism|Unicameral]] (93 seats) | leader_title2 = High Court | leader_name2 = ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ High Court | leader_title4 = [[House of Representatives (Nepal)|Parliamentary constituency]] | leader_name4 = 28 | government_footnotes = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 25905 | area_rank = [[Provinces of Nepal#List of provinces|2nd]] | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_max_m = 8848 | elevation_min_m = 70 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_total = 4534943 | population_rank = [[Provinces of Nepal#List of Provinces|3rd]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[Provinces of Nepal#List of Provinces|4th]] | population_note = | population_demonym = Purbeli but [[Nepalis|Nepali]] | blank_name_sec1 = [[Languages of Nepal|Official language]] | blank_info_sec1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] (43.07%) | blank1_name_sec1 = ᱮᱴᱟᱜ | blank1_info_sec1 = 1. [[ᱢᱚᱤᱛᱷᱚᱞᱤ]]<br />2. [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]] | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec2 = 0.553 ({{color|#fc0|medium}}) | blank1_name_sec2 = HDI rank | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[Literacy]] | blank2_info_sec2 = ᱗᱓.᱖᱘% | blank3_name_sec2 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank3_info_sec2 = 91.48 [[ᱠᱩᱲᱟ]] /100 [[ᱠᱩᱲᱤ]] (2011) | timezone = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset = +5:45 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | geocode = NP-ON | website = {{URL|http://p1.gov.np/}} | footnotes = }} '''ᱠᱳᱥᱤ''' [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱵᱚᱛ ᱒᱐᱗᱒ ᱚᱥᱳᱡᱽ ᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱜᱷᱤᱭᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱣᱟ ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵ (ᱥᱟᱢᱟᱝ) ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱮᱨᱮᱭᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱭᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱤᱯᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱯᱚᱥᱴ ᱢᱚᱛᱫᱟᱱ ᱯᱨᱚᱬᱟᱞᱤ ᱛᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱛᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱮᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱰᱮᱥ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/opinion/editorial-important-step/ |title=EDITORIAL: Important step |date=1 September 2017 |publisher=The Himalayan Times |access-date=5 September 2017}}</ref> ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱣᱟᱹᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱦᱤᱞᱟᱹ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱵᱟᱹᱭᱴᱷᱚᱠ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱦᱟᱱᱤ ᱰᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱱᱟ | <ref>{{cite news|url= https://thehimalayantimes.com/nepal/biratnagar-celebrates-status-provincial-capital/|title= Biratnagar celebrates its status of provincial capital|date=19 January 2018|website= thehimalayantimes.com|access-date= 19 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|url= http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-01-18/dhankuta-protests-intensify-following-govt-decision-to-name-biratnagar-as-province-capital.html|title= Locals intensify protest in Dhankuta after Biratnagar named as provincial HQ|date=19 January 2018 |website= kathmandupost.ekantipur.com|access-date= 19 January 2018}}</ref><ref>{{cite web|url= http://ddinews.gov.in/international/nepal-government-announces-provincial-capitals-and-chiefs|title= Nepal government announces Provincial Capitals and Chiefs|date=17 January 2018|website= ddinews.gov.in|access-date= 19 January 2018}}</ref> ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱱᱚᱜᱚᱲᱚᱱᱟ ᱒᱐᱖᱗ (एघारौं राष्ट्रिय जनगणना २०६८) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱜᱚᱲᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽᱵᱚᱠ ᱔᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱑᱖᱕ᱹ᱖ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (१७५.६ प्रतिवर्ग किमी) ᱡᱚᱱᱚᱸᱥᱚᱠᱷᱭᱟ ᱡᱚᱱᱚᱜᱷᱟᱱᱚᱛᱣᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ। <ref name="Kantipur Publications Pvt. Ltd">{{Cite web |url= http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-08-12/province-1-call-for-opportunities-in-land-of-great-promise.html |title= Province 1: Call for opportunities in land of great promise |date=12 August 2015 |publisher= Kantipur Publications Pvt. Ltd. |access-date=5 September 2017 }}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮᱞ ᱑''' ᱫᱚ '''ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://cast.asiapacific.ca/map/event/2418 |title=Nepal's 'Province 1' renamed 'Koshi' after country's largest river |date=2023 |website= |publisher=Canada Asia Sustainability Tracker |access-date=9 March 2023 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419034217/https://cast.asiapacific.ca/map/event/2418 |url-status=dead }}</ref> ᱠᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱤᱜᱽᱵᱮᱫᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱥᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱥᱤᱠᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞ ᱠᱟᱱᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱥᱤᱠᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱠᱟᱱᱫᱮᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == {{See|ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱡᱟᱡᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ ᱑ |ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱟᱫᱤᱨᱟᱡᱽᱭᱚ|ᱯᱨᱚᱵᱟᱱᱪᱚᱞ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱪᱮᱛᱨᱚ}} ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱵᱩᱨᱟᱱ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟ ᱗᱐᱐ ᱤᱥᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱤᱨ ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟ ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱭᱟᱠᱦᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱥᱩᱱᱩᱣᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱨᱟᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ,ᱠᱩᱞᱩᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱛᱷᱩᱞᱩᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱭᱮᱞᱞᱩᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱭᱚᱢᱵᱚᱨ ᱣᱟᱜ ᱚᱦᱤᱨ ᱵᱚᱸᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱟᱱᱛᱤᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱦᱩᱣᱚᱱ ᱥᱤᱸᱦᱚ ᱣᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱫᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱢᱟᱸᱰᱩ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟ ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱤᱥᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱥᱩᱞᱩ ᱫᱦᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url= http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaNepal.htm |title=Far east kingdom (South Asia) |date= |publisher=historyfiles.co.uk |access-date=4 September 2017}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱠᱨᱳ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱤᱫᱟ ᱾ ᱞᱤᱱᱵᱩᱣᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱗᱗᱑ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱘᱙ ᱤᱥᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱛᱟᱠᱩ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱠᱤᱨᱟᱸᱛ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱠᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱤᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url= https://eng.ichacha.net/mzj/limbuwan%20gorkha%20war.html |title= limbuwan gorkha war |date= |publisher= |access-date= 5 September 2017 |quote= ...&nbsp; The Limbuwan Gorkha War was a series of battles fought between the King of Gorkhas and the rulers of various principalities of Limbuwan from 1771 to 1774. The war came to an end in 1774 with the Limbuwan Gorkha treaty which recognised Limbu peoples'right to Kipat land in Limbuwan and full autonomy. Thus the Limbuwan Gorkha War came to an end in 1774 with all the principalities of Limbuwan joining the Gorkha kingdom &nbsp;...' |archive-date= 5 September 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170905234907/https://eng.ichacha.net/mzj/limbuwan%20gorkha%20war.html |url-status= dead }}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱚᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱸᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱪᱮᱛᱨᱚ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱪᱮᱛᱨᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱵᱟᱱᱪᱚᱞ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱪᱮᱛᱨᱚ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱟ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱪᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱛ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱨᱟᱦᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱛᱚᱨᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ ᱒ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱵᱟᱱᱪᱚᱞ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱪᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱱᱪᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ,ᱥᱚᱜᱚᱨᱢᱟᱛᱷᱟ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱳᱥᱤ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱖ᱼ᱖ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱪᱤ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱪᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱨᱚᱯᱷᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱘,᱔᱕᱖ ᱠᱤᱢᱤ<sup>२ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== == ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ == : 1. [[ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]  : 2. [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 3. [[ᱤᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 4. [[ᱥᱚᱸᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 5. [[ᱛᱮᱦᱨᱚᱛᱷᱩᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 6. [[ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 7. [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 8. [[ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 9. [[ᱥᱳᱞᱩᱠᱷᱩᱢᱵᱩ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 10. [[ᱳᱠᱷᱚᱞᱰᱷᱩᱸᱜᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 11. [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 12. [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 13. [[ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] : 14. [[ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] <span>'''ᱦᱚᱲ ''᱔᱕,᱓᱔,᱙᱔᱓ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱒᱕,᱙᱐᱕ sq km'''''</span> <ref>{{Cite web|title=Nepal Provinces|url=https://statoids.com/unp.html|website=statoids.com|access-date=2025-11-30}}</ref> ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱸᱥᱤᱫ=== ᱦᱤᱢᱟᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱳᱞᱞᱤᱠᱷᱩᱢᱵᱩ,[[ᱥᱚᱸᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝᱜᱟ, [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ, ᱳᱠᱷᱚᱞᱰᱷᱩᱸᱜᱟ, [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱛᱮᱦᱨᱚᱛᱷᱩᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱤᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱞᱟᱹᱞ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱴᱤᱥ ᱦᱤᱞᱟᱹ ᱨᱤᱭᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱼᱟ, [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱥᱚᱨᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱢᱮᱪᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] b89pa89m9ti675yn7bqp1m4qttd8drs ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 9505 199815 172950 2026-11-08T04:21:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199815 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ | nativename = {{lang|ks|کٲشُر, कॉशुर, 𑆑𑆳𑆯𑆶𑆫𑇀}} | image = Kashmiri language.png | imagesize = | imagecaption = '''ᱠᱳᱥᱩᱨ''' ᱚᱞ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ-ᱟᱨᱵᱤ ᱪᱤᱠᱤ, ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱪᱤᱠᱤ, ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱱᱟᱜᱨᱤ ᱪᱮᱠᱤ ᱛᱮ | pronunciation = | states = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | region = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]], [[ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] | ethnicity = [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ]] | speakers = {{sigfig|6.922|1<!--1 fig cuz 120k from 2004, should be higher now-->}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<!--6798k+124k--> | date = | ref = e22 | familycolor = Indo-European | fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] | fam3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] | fam4 = [[ᱫᱟᱨᱫᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱟᱨᱫᱤᱠ]] | script = [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ| ᱯᱷᱟᱨᱥᱤᱼᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] (contemporary),<ref name="Mouton de Gruyter">{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false|title = Sociolinguistics|publisher = Mouton de Gruyter|accessdate = 2009-08-30}}</ref><br />[[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] (contemporary),<br />ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱪᱤᱠᱤ (ᱱᱟᱜᱟᱢ/ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ) | nation = {{IND}} ([[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]])<ref name="Ethnologue2">{{cite web|url = http://www.koshur.org/contents.html|title = Jammu, Kashmir & Ladakh: Ethno-linguistic areas |publisher = koshur.org |accessdate = 2007-06-02}}</ref><ref>{{cite web | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 | website=prsindia | date=23 September 2020 | url=https://www.prsindia.org/billtrack/jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020}}</ref> | iso1 = ks | iso2 = kas | iso3 = kas | glotto = kash1277 | glottorefname = Kashmiri | notice = IPA }} '''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱥᱮ '''ᱠᱳᱥᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱫᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱟᱨᱫᱤᱠ]] ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] (POK) ᱨᱮᱱ ᱗᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ]] [[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ== ==ᱚᱞ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=ks}} {{Wikivoyage|Kashmiri phrasebook|Kashmiri|a phrasebook}} *{{Cite book|last=Bhat|first=Roop Krishen|url=https://archive.org/details/dli.language.0270/mode/2up|title=Kashir Kitab level 1 : (state level school reader in Kashmiri for non-Kashmiri speaking students)|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=1982}} *{{Cite book|last=Bhat|first=Roop Krishen|url=https://archive.org/details/dli.language.0907/mode/2up|title=Urdu Kashmiri Reader|publisher=JK Press|year=1988}} *{{Cite book|last=Ganjoo|first=Triloki Nath|url=https://archive.org/details/kashurhindireadertrilokinathganjoopostgraddeptofkashmiriuniversityofkashmirsrinagar/mode/1up|title=Kạ̄shur-Hindi Reader|publisher=Kạ̄shur Department, University of Kashmir|year=1979}} *{{Cite book|last=Grierson|first=George Abraham|url=https://dsalsrv04.uchicago.edu/dictionaries/grierson/|title=A dictionary of the Kashmiri language|publisher=Asiatic Society of Bengal|year=1932|location=Calcutta|access-date=2021-06-23|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415010842/https://dsalsrv04.uchicago.edu/dictionaries/grierson/|url-status=dead}} *{{Cite book|last=Handoo|first=Jawaharlal|url=https://archive.org/details/dli.language.2232|title=Hindi-Kashmiri Common Words|last2=Handoo|first2=Lalita|publisher=Central Institute of Indian languages|year=1975}} *{{Cite book|last=Handoo|first=Jawaharlal|url=https://archive.org/details/dli.language.1685/mode/1up|title=Kashmiri Phonetic Reader|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=1973}} *{{Cite web|title=A pronouncing dictionary of Kashmiri language|url=https://dsalsrv04.uchicago.edu/dictionaries/hassan/|last=Hassan|first=Sheeba|website=Digital Dictionaries of South Asia|access-date=2021-06-23|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415005524/https://dsalsrv04.uchicago.edu/dictionaries/hassan/|url-status=dead}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/HindiKashmiriVartalaapaPustikaCentralHindiDirectorate|title=Hindi-Kashmiri Conversational Guide|publisher=Central Hindi Directorate, Government of India|year=1990}} *{{Cite book|url=http://www.chdpublication.mhrd.gov.in/ebook/b82/html5forpc.html?page=0&fbclid=IwAR0Tf3Mz3UVKON4u83WZg7D7xQXMrhVmfEiypcWHXuwGkWRfDVYfKvitba8|title=Hindi-Kashmiri-English Trilingual Dictionary|publisher=Central Hindi Directorate, Department of Education, Ministry of Human Resource Development ( Government of India )|year=1988|volume=1}} *{{Cite book|url=http://www.chdpublication.mhrd.gov.in/ebook/b20/html5forpc.html?page=0&fbclid=IwAR1W_jDPl_NHKVvAhasqpCf8uj1NHro7HCO-I8Ler-MAhhTFmW_yi_H-eZY|title=Hindi-Kashmiri-English Trilingual Dictionary|publisher=Central Hindi Directorate, Department of Education, Ministry of Human Resource Development ( Government of India )|year=1988|volume=2}} *{{Cite book|url=http://www.chdpublication.mhrd.gov.in/ebook/b21/html5forpc.html?page=0&fbclid=IwAR2fPSVeXv1UqdzPVJ6noV8eTXB3MWC_Su7bm2JQFKdb0PsK1kfc6FYY7nQ|title=Hindi-Kashmiri-English Trilingual Dictionary|publisher=Central Hindi Directorate, Department of Education, Ministry of Human Resource Development ( Government of India )|year=1988|volume=3}} *{{Cite book|last=Hinton|first=James Knowles|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.41962/page/n3/mode/2up|title=A Dictionary of Kashmiri Proverbs & Sayings: Explained and Illustrated From the Rich and Interesting Folklore of the Valley|publisher=Education Society's Press|year=1885|location=Bombay}} * [[Peter E. Hook|Hook, Peter E.]]. 1976. Is Kashmiri an SVO language? Indian Linguistics 37: 133–142. *{{Cite web|title=Indo Wordnet : A wordnet of Indian languages|url=https://www.cfilt.iitb.ac.in/indowordnet/}} *{{Cite book|last=Kamil|first=Amin|url=https://archive.org/details/achcharzankashmiriainkamil_202003|title=Achar Zan|publisher=Walidarul Kitabat|year=1966}} *[http://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636740481911092689KASHMIRIclass1st.pdf Kashmiri Language Textbook for Class1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129201412/https://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636740481911092689KASHMIRIclass1st.pdf |date=2020-11-29 }} *[http://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636740499386298875KASHMIRIclass2nd.pdf Kashmiri Language Textbook for Class 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129193610/https://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636740499386298875KASHMIRIclass2nd.pdf |date=2020-11-29 }} *[http://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636740508248062112kashmiriclass3rd.pdf Kashmiri Language Textbook for Class 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129193402/https://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636740508248062112kashmiriclass3rd.pdf |date=2020-11-29 }} *[http://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636741365706317992Kashmiriclass6th.pdf Kashmiri Language Textbook for Class 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129192131/https://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636741365706317992Kashmiriclass6th.pdf |date=2020-11-29 }} *[http://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636741976720073368kashmiriclass8th.pdf Kashmiri Language Textbook for Class 8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129194314/https://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636741976720073368kashmiriclass8th.pdf |date=2020-11-29 }} *[http://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636742036684700600Kashmiriclass10th.pdf Kashmiri Language Textbook for Class 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129195718/https://www.jkbose.ac.in/PageDoc/636742036684700600Kashmiriclass10th.pdf |date=2020-11-29 }} *[http://www.koshur.org/contents.html Koshur:] An Introduction to Spoken Kashmiri *{{Cite book|last=Koul|first=Ashok K|title=Lexical Borrowings in Kashmiri|publisher=Indian Institute of Language Studies|year=2008|isbn=9788186323298|location=Delhi}} *{{Cite book|last=Koul|first=Omkar Nath|url=https://archive.org/details/dli.language.2240|title=An Intensive Course in Kashmiri|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=1985|isbn=9780781801768}} *{{Cite book|last=Koul|first=Omkar Nath|url=https://archive.org/details/dli.language.2241/mode/2up|title=An intermediate course in Kashmiri Language|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=1995|isbn=8173420270}} *{{Cite book|last=Koul|first=Omkar Nath|url=http://koshur.org/pdf/proverbs.pdf|title=A Dictionary of Kashmiri Proverbs|publisher=Indian Institute of Language Studies|year=1992|isbn=9788186323212|location=Delhi}} *{{Cite book|last=Koul|first=Omkar Nath|url=https://archive.org/details/dli.language.0070/mode/2up|title=kəːʃir dəpitʲ dikʃənəriː ( A dictionary of Kashmiri Proverbs )|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=2000}} *{{Cite book|last=Koul|first=Omkar Nath|url=https://archive.org/details/dli.language.2244|title=Nursery Rhymes in Kashmiri|last2=Kumari|first2=B Syamala|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=1996}} *{{Cite book|last1=Koul|first1=Omkar N|url=https://www.academia.edu/7725620|title=English – Kashmiri Administrative Terminology|last2=Bhat|first2=Roop Krishen|last3=Betab|first3=Brij Nath|publisher=Commission for Scientific and Technical Terminology|year=2010|location=New Delhi|access-date=2023-12-06|archive-date=2023-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013175543/https://www.academia.edu/7725620|url-status=dead}} *{{Cite book|last1=Koul|first1=Omkar N|url=https://archive.org/details/kasmirienglishdictionaryomkarkauln.rainas.n.roopkrishenbhatuniversityofmysore_202003_790_b|title=Kashmiri-English Dictionary for Second Language Learners|last2=Raina|first2=S.N.|last3=Bhat|first3=Roop Krishen|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=2000}} *{{Cite book|url=http://www.csttpublication.mhrd.gov.in/ebook/Library_and_Information_Science_English-Hindi-Kashmiri/html5forpc.html?page=0&fbclid=IwAR16gZHxNoSt7f_zrzKoEbKXV_nyafIMkvKwfkd7aLpwDyJI6i_c7uTdpl0|title=Library and Information Science Glossary (English-Hindi-Kashmiri)|publisher=Commission for Scientific and Technical Terminology, Department of Higher Education, Ministry of Human Resource Development, Government of India|year=2018}} *[https://neabmagazine.com/ "Neab", Kashmiri Language Literary Magazine] *{{Cite book|last=Raina|first=Soom Nath|url=https://archive.org/details/dli.language.2242/mode/2up|title=An advance course in Kashmiri|publisher=Central institute of Indian languages|year=2011}} *[http://www.sangarmal.com/EPaper.aspx "Sangarmal", Kashmiri Language Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619093631/http://sangarmal.com/EPaper.aspx |date=2020-06-19 }} *{{Cite book|last=Shauq|first=Shafi|title=kəːʃar lugaːt ( A dictionary of the Kashmiri Language)|publisher=Ali Mohammad and Sons|year=2017|location=Srinagar}} *[http://soanmeeraas.in "Soan Meeraas", Kashmiri Language Newspaper] *{{Cite book|last=Subbiah|first=Pon|url=https://archive.org/details/dli.language.1968/mode/2up|title=Tests of Language Proficiency : Kashmiri|publisher=Central Institute of Indian Languages|year=2000}} *{{Cite book|last1=Toshakhani|first1=S. K.|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.510168/mode/2up|title=kəːʃir dɪkʃənəri|last2=Koul|first2=Lal|last3=Hajni|first3=Mohiuddin|last4=Pushp|first4=P. N.|last5=Mohiuddin|first5=Akhtar|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|year=1968–1980|volume=1}} *{{Cite book|last1=Toshakhani|first1=S. K.|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.510170/mode/2up|title=kəːʃir dɪkʃənəri|last2=Koul|first2=Lal|last3=Hajni|first3=Mohiuddin|last4=Pushp|first4=P. N.|last5=Mohiuddin|first5=Akhtar|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|year=1968–1980|volume=2}} *{{Cite book|last1=Toshakhani|first1=S. K.|url=https://archive.org/details/dli.ernet.241981/mode/1up|title=kəːʃir dɪkʃənəri|last2=Koul|first2=Lal|last3=Hajni|first3=Mohiuddin|last4=Pushp|first4=P. N.|last5=Mohiuddin|first5=Akhtar|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|year=1968–1980|volume=3}} *{{Cite book|last1=Toshakhani|first1=S. K.|url=https://archive.org/details/dli.ernet.241982/mode/1up|title=kəːʃir dɪkʃənəri|last2=Koul|first2=Lal|last3=Hajni|first3=Mohiuddin|last4=Pushp|first4=P. N.|last5=Mohiuddin|first5=Akhtar|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|year=1968–1980|volume=4}} *{{Cite book|last1=Toshakhani|first1=S. K.|url=https://archive.org/details/dli.ernet.241983/mode/2up|title=kəːʃir dɪkʃənəri|last2=Koul|first2=Lal|last3=Hajni|first3=Mohiuddin|last4=Pushp|first4=P. N.|last5=Mohiuddin|first5=Akhtar|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|year=1968–1980|volume=5}} *{{Cite book|last1=Toshakhani|first1=S. K.|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.241984/mode/2up|title=kəːʃir dɪkʃənəri|last2=Koul|first2=Lal|last3=Hajni|first3=Mohiuddin|last4=Pushp|first4=P. N.|last5=Mohiuddin|first5=Akhtar|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|year=1968–1980|volume=6}} *{{Cite book|last1=Toshakhani|first1=S. K.|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.510171/mode/2up|title=kəːʃir dɪkʃənəri|last2=Koul|first2=Lal|last3=Hajni|first3=Mohiuddin|last4=Pushp|first4=P. N.|last5=Mohiuddin|first5=Akhtar|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|year=1968–1980|volume=7}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱟᱦᱢᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱫᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] e1gcge07l3yp8f8etka3ppna76nbvev ᱥᱤᱛᱟ ᱵᱤᱵᱟᱦᱚ 0 9540 200043 178574 2026-11-08T11:13:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200043 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱥᱤᱛᱟ ᱵᱤᱵᱟᱦᱚ | image = | image size = | alt = | caption = | director = [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱫᱮᱵᱽ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]] | producer = ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱫᱮᱵᱽ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ<ref>{{cite web |url= http://www.hindu.com/2010/11/27/stories/2010112766582000.htm |title=The Hindu : National : Oriya film industry feted |first= |last=|work=hindu.com |year=2010 |quote= the first Oriya film Sita Bibah was made way back in 1936 by Mohan Sunder Deb |accessdate=17 October 2012}}</ref> | writer = ᱠᱟᱢᱚᱯᱟᱲ ᱢᱤᱥᱨᱚ<ref>{{cite web |url=http://destinationodisha.com/2011/06/odia-cinemascope/ |title=Odia Cinemascope |first= |last= |work=destinationodisha.com |quote=Derived from a drama written by Kamapal Mishra the fil... |accessdate=17 October 2012 |archive-date=22 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822213649/http://destinationodisha.com/2011/06/odia-cinemascope/ |url-status=dead }}</ref> | screenplay = | story = ᱠᱟᱢᱚᱯᱟᱲ ᱢᱤᱥᱨᱚ | based on = <!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --> | narrator = | starring = [[ᱢᱟᱠᱷᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], [[ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ]], [[ᱚᱫᱚᱭᱛᱚ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] | music = ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ | cinematography = | editing = | studio = | distributor = | released = ᱑᱘ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱓᱖<ref>{{cite web |url=http://movies.fullorissa.com/oriya-films/sita-bibaha-first-oriya-film-sita-bibaha-posters-photo-videos/ |title=Sita Bibaha First oriya film - Sita Bibaha Posters, Photo, Videos |first= |last= |work=movies.fullorissa.com |year=2012 |quote=It premiered April 28, 1936 at the Laxmi Talkies of Puri. |accessdate=17 October 2012 |archive-date=12 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012063540/http://movies.fullorissa.com/oriya-films/sita-bibaha-first-oriya-film-sita-bibaha-posters-photo-videos/ |url-status=dead }}</ref> | runtime = ᱒ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱢ | country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | language = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | budget = ᱒᱙,᱗᱘᱑ ᱴᱟᱠᱟ ᱑᱐ ᱚᱬᱟ <ref>[http://dff.nic.in/ODIA_CINEMA_AND_ODIAS_IN_CINEMA_1.asp Odia cinema and Odia`s in Cinema]</ref> | gross = }} '''ᱥᱤᱛᱟ ᱵᱤᱵᱟᱦᱚ''' ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref name=FO>{{cite web|title=Sita Bibaha First oriya film|url=http://movies.fullodisha.com/oriya-films/sita-bibaha-first-oriya-film-sita-bibaha-posters-photo-videos/|publisher=Fullodisha.com|accessdate=2 May 2015|archive-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150825231640/http://movies.fullodisha.com/oriya-films/sita-bibaha-first-oriya-film-sita-bibaha-posters-photo-videos/|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱓᱖ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱒᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ.|ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref>{{cite web |url=http://orissadiary.com/entertainment/review/showreviewnews.asp?id=34 |title=Orissa: Mytholgy ends in Ollywood |first=Ashok |last=Palit |work=orissadiary.com |year=2011 |quote=Mohan Sunder Dev Goswami made the first Oriya film Sita Bibaha |accessdate=17 October 2012 |archive-date=18 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018221848/http://www.orissadiary.com/entertainment/review/showreviewnews.asp?id=34 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref name="RajadhyakshaWillemen2014">{{cite book|author1=Ashish Rajadhyaksha|author2=Paul Willemen|title=Encyclopedia of Indian Cinema|url=http://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9}}</ref> [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱫᱮᱵᱽ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]-ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮᱻᱯᱩᱸᱰ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ [[ᱥᱤᱛᱟ ᱵᱤᱵᱟᱦᱚ]] ᱡᱩᱛ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱᱭᱟ. ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{cite web |url= http://www.pib.nic.in/newsite/efeatures.aspx?relid=67399 |title=PIB English Features |first=Kapilas |last= Bhuyan |work=pib.nic.in |year=2010 |quote=there were a total of 14 songs, all emanating from the native folk singing style, and were sung by the artists themselves |accessdate=17 October 2012}}</ref>᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱛᱞᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ. ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ।<ref>{{cite web|last=Singha|first=Minati|title=Bronze age of Odia cinema|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Bronze-age-of-Odia-cinema/articleshow/12771459.cms|publisher=Times of India|accessdate=2 May 2015}}</ref> ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱦᱚᱪᱚ/ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ(ପ୍ରଦର୍ଶନ) ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱤᱫᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱨᱤᱞ ᱞᱚ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref>{{cite web|last=ବେହେରା|first=ସୁକେଶ|title=ସୀତା ବିବାହକୁ ପୂରିଲା ୭୮|url=http://www.dharitri.com/epaper/280414/p9.htm|publisher=ଧରିତ୍ରୀ|accessdate=7 January 2017}}</ref> == ᱟᱠᱴᱚᱨ == ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ‘ᱥᱤᱛᱟ ᱵᱤᱵᱟᱦᱚ’ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ:<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-29/bhubaneswar/29486685_1_oriya-film-makers-alam-ara |title=Sita Bibaha prints lost - Times Of India |first=Minati |last=Singha |work=indiatimes.com |year=2011 |quote=The 12-reel film, released in Puri at Laxmi Talkies, was based on a play written by Kamapal Mishra. Makhanlal Banerjee played the lead while Aditya Ballav Mohanty played Lakshman and Prabhabati Devi played Sita. |accessdate=17 October 2012 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://epaper.prameyanews.com/Details.aspx?id=43039&boxid=162948192 ପ୍ରମେୟ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ୨୮ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୧୫, ପୃଷ୍ଠା ୫</ref> * [[ᱢᱟᱠᱷᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]- ᱨᱟᱢ * [[ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ]]- ᱥᱤᱛᱟ. * [[ᱚᱫᱚᱭᱛᱚ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]]- ᱞᱚᱠᱷᱚᱬ<ref>{{cite web|title='ସୀତା ବିବାହ'ର ନାଉରୀ|url=http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2017-04-23&PageId=19537&PageNum=4|publisher=ନିତିଦିନ 'ନଜର୍'|accessdate=24 April 2017|archive-date=2020-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014183637/http://odishanewsnitidin.com/index.php?ID=20&PubId=3&schedule=2017-04-23&PageId=19537&PageNum=4|url-status=dead}}</ref> * [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱫᱮᱵᱽ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]- ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱤᱛᱨᱚ * [[ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]- ᱱᱟᱣᱩᱨᱤ * [[ᱠᱨᱩᱥᱱᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ]] * [[ᱵᱩᱫᱷᱤᱢᱚᱛᱤ]] * [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱬᱤ]] * [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱯᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱞᱟᱞ]] == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ == ᱑᱙᱓᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱵᱷᱭᱟᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱙ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱮᱱ-ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱓᱖ ᱛᱮ ᱥᱩᱴᱩᱝ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱒᱙,᱗᱘᱑ ᱴᱟᱠᱟ ᱑᱐ ᱚᱬᱟ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱜ-ᱟ ।<ref>{{cite news|title=ଆଜି ବି ଅମଳିନ 'ସୀତା ବିବାହ'ର ସ୍ମୃତି|url=http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=250294&boxid=3713966|accessdate=28 April 2016|newspaper=ସମ୍ବାଦ ୨୮/୦୪/୨୦୧୬ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସଂସ୍କରଣ ପୃଷ୍ଠା ୧୭|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819101330/http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=250294&boxid=3713966|archive-date=19 August 2019|url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱠᱷᱚᱱᱞᱟᱞ,ᱨᱟᱢ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱑᱒᱐ ᱴᱟᱠᱟ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱞᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱓᱕ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱑᱕᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ । <ref name="Saran2014">{{cite book|author=Renu Saran|title=History of Indian Cinema|url=http://books.google.com/books?id=XAT4AgAAQBAJ&pg=PT265|date=4 March 2014|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-93-5083-651-4|pages=265–}}</ref> == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ == * ᱮᱦᱤᱡᱮ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱫᱮᱠᱷᱩᱪᱩ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ (ଏହି ଯେ ଆଶ୍ରମ ଦେଖୁଛୁ ଶ୍ରୀରାମ) * ᱠᱟᱦᱤᱸᱠᱤ ᱜᱳ ᱯᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱠᱷᱤ (କାହିଁକି ଗୋ ପ୍ରିୟ ସଖୀ) * ᱫᱮᱵᱚᱸᱠᱚ ᱛᱟᱨᱚᱬᱮ ᱫᱚᱱᱩᱡᱽ ᱢᱚᱨᱚᱬᱮ (ଦେବଙ୍କ ତାରଣେ ଦନୁଜ ମରଣେ) * ᱚᱯᱩᱨᱵᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ (ଅପୂର୍ବ କୁମାରୀ ତ୍ରିପୁରାସୁନ୍ଦରୀ) * ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱮᱠᱷᱤᱛᱷᱤᱞᱤ ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱚ ᱪᱟᱞᱤᱠᱤ (କାଲି ଦେଖିଥିଲି ମଧୁର ଚାଲିକି) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb title|0265723}} re7k1kghs7pz3kqtxxfkikxx87ke9of ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ 0 9545 199910 195797 2026-11-08T07:56:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199910 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ | other_name = | nickname = ᱛᱟᱢᱨᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱤ | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|22.52|N|86.45|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 10.99 | elevation_footnotes = | elevation_m = 160 | population_total = 31,035 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱒᱑᱐᱔ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱗ | registration_plate = JH 05 | blank1_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | blank1_info_sec1 = ᱗᱙.᱒᱐% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank3_info_sec1 = [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] | website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ''', ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱢᱩᱥᱟᱵᱩᱱᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ ᱘᱓᱒᱑᱐᱔ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱢᱟᱤᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ (ICC) (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱯᱟᱨ ᱠᱚᱢᱞᱮᱠᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱑,᱐᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱘.᱐᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱠᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱑.᱐᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮ, ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ {{Coord|22.52|N|86.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Mushabani |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mushabani.html |access-date=2020-04-17 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030024117/http://fallingrain.com/world/IN/38/Mushabani.html |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱒᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱠᱚᱛᱚᱨᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱞᱳᱡᱤᱥᱴ (Geologist's) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱠᱳᱯᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱯᱟᱨ ᱢᱟᱤᱱᱤᱡᱽ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱞᱚᱯᱟ, ᱛᱤᱥ ᱠᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱤᱱᱟᱹᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤ (nature) ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱼᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] svu82l69iitd84xr0lvkiznshayubpb ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 9550 199788 196646 2026-11-08T03:24:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199788 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/parta.htm |title=Distribution of the 22 Scheduled Languages- India/ States/ Union Territories – 2001 Census}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Cardona, Jain|first=George, Dhanesh|title=The Indo-Aryan Languages|year=2007|publisher=Routledge|isbn= 9780415772945|pages=1088 pages (see page:803–804)}}</ref> {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox language | name = ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ | nativename = कोंकणी | pronunciation = | ethnicity = [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱦᱚᱲ]] | image = Konkani written in Devanagari script.png | imagesize = 200px | imagecaption = {{longitem|"ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ" [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ}} | states = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱳᱝᱠᱟᱱ]] ([[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱨᱦᱟᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱭᱩ)<ref name="kenya">{{cite book|last=Whiteley |first=Wilfred Howell |title=Language in Kenya|year= 1974|publisher=Oxford University Press|page=589}}</ref><ref name="curzon">{{cite book|last=Kurzon|first=Denis|title=Where East looks West: success in English in Goa and on the Konkan Coast Volume 125 of Multilingual matters|year=2004|publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-673-5|page=158}}</ref> | speakers = {{sigfig|2.257|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = | ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=7 July 2018}}</ref> | familycolor = Indo-European | fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] | fam3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] | fam4 = ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ | fam5 = ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ-ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ | dia1 = '''ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤ''': ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ, ᱜᱳᱣᱟ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ, ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ | dia2 = '''ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''': [[ᱢᱟᱞᱵᱷᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱵᱷᱟᱱᱤ]], [[:en:Mangalorean Konkani|ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨᱮᱭᱟᱹᱱ]], ᱪᱤᱛᱯᱟᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱟᱱᱛᱨᱩᱡᱽ, ᱵᱟᱨᱫᱮᱥᱠᱟᱨᱤ, ᱥᱟᱠᱥᱴᱤ, [[:en:Navayath|ᱫᱟᱞᱫᱤ]], ᱯᱮᱫᱱᱮᱠᱟᱨᱤ, [[:en:Koli Christians|ᱠᱳᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱜᱽᱨᱤ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=4LqRXZPJTUoC&pg=PA4230|title=The Indian Encyclopaedia: La Behmen-Maheya|first=Subodh|last=Kapoor|date=10 April 2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=9788177552713|via=Google Books}}</ref> | script = '''ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ''': ᱵᱨᱟᱢᱦᱤ<br>ᱱᱟᱜᱟᱨᱤ<br>ᱜᱳᱭᱠᱟᱱᱰᱤ<br />[[ᱢᱳᱰᱤ ᱪᱤᱠᱤ]]<br/>'''ᱱᱮᱛᱟᱨ''': [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]&nbsp;(ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ)<br>[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]]<br>[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱤᱠᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]. | nation = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | agency = ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟ ᱥᱟᱨᱠᱨ<ref name="official">{{cite web|url=http://india.gov.in/allimpfrms/allacts/419.pdf |title=The Goa Daman and Diu Official Language Act |publisher=Government of India |accessdate=5 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304010627/http://india.gov.in/allimpfrms/allacts/419.pdf |archivedate=4 March 2009 }}</ref> | iso2 = kok | iso3 = kok | lc1 = gom | ld1 = ᱜᱳᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ | lc2 = knn | ld2 = [[:en:Maharashtrian Konkani|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ]] | glotto = goan1235 | glottoname = Goan Konkani | glotto2 = konk1267 | glottoname2 = ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ | glottorefname2 = Maharashtrian Konkani | map = Geographic_Distribution_of_Native_Konkani_Speakers.png | mapcaption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱮᱨ | notice = Indic | notice2 = IPA }} ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤᱼᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤᱼᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱜᱩᱥᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Masica |first1=Colin P. |title=The Indo-Aryan languages |url=https://archive.org/details/indoaryanlanguag0000masi |date=1991 |page=[https://archive.org/details/indoaryanlanguag0000masi/page/449 449]}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ''ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref name=pak>{{cite book|last=Janardhan|first=Pandarinath Bhuvanendra|title=A Higher Konkani grammar|year=1991|publisher=P.B. Janardhan|pages=540 pages}}</ref> ᱑᱓ ᱯᱤᱲᱦᱤ (century) ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱚᱱᱛ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ [[ᱱᱟᱢᱫᱮᱵᱽ]] (᱑᱒᱗᱐-᱑᱓᱕᱐) ᱟᱜ "ᱚᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱒᱖᱓" ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=nam>{{cite book|title=V.J.P. Saldanha|year=2004|publisher=Sahitya Akademi|isbn= 9788126020287|pages=81 pages}}</ref> ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ : ''ᱠᱟᱱᱟᱨᱤᱢ'', ''ᱠᱳᱱᱠᱟᱱᱤᱢ'', ''ᱜᱳᱢᱟᱱᱴᱟᱠᱤ'', ''ᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱟ'' ᱟᱨ ''ᱜᱳᱣᱟᱱᱤ'' ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱜᱳᱢᱟᱱᱴᱟᱠᱤ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ''ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟᱨᱤᱢ''<ref name="rai">{{cite book|last=Sardessai|first=Manohar Rai|title=A history of Konkani literature: from 1500 to 1992 |publisher=Sahitya Akademi|year=2000|pages=30–70|chapter=Missionary period}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ ''ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱫᱚ ''ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱠᱳᱱᱠᱟᱱᱤᱢ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱤᱱᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱮᱸ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ" ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱱᱟᱨᱮᱥ'' ᱥᱮ ''ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== [[File:Konkpic.JPG|thumb|ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱛᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ]] ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱠᱚᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱳᱝᱠᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]], [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱫᱟᱢᱳᱣᱟᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ([[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]) ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱟᱲᱜᱳᱰ]], [[ᱠᱳᱰᱤ]], [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟ, ᱨᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="kurzon">{{cite book|last=Kurzon|first=Dennis |title=Where East looks West: success in English in Goa and on the Konkan Coast |pages=25–30}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱔᱘᱙,᱐᱑᱖ ᱜᱟᱱ ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm |title=Abstract of Speakers' strengths of languages and mother tongues&nbsp;– 2001 |publisher=Census of India |accessdate=10 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120206233628/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm |archivedate=6 February 2012 }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱒᱕᱖,᱕᱐᱒ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱐.᱑᱙% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱗᱘᱘,᱒᱙᱔ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ, ᱙᱖᱔,᱓᱐᱕ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮ<ref name="languagedata2011">{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf | title = Census of India 2011, LANGUAGE}}</ref>, ᱓᱙᱙,᱒᱕᱕ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱖᱙,᱔᱔᱙ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱙.᱓᱔% ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱛᱷᱤᱛᱤ== ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : # ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱫᱟᱹ‌ ᱾ # ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱾ # [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱾ # ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱯᱟᱹᱨᱤ; ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱾ # ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱾ # ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱮ ᱾ ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱨᱮ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱳᱨᱯᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱛᱟᱹᱱᱼᱡᱚᱛᱚᱥᱼᱠᱟᱱᱣᱟ|ᱢ.ᱡ.ᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ * ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱣᱟ, ᱛᱚᱱᱚᱲ, ᱜᱩᱱᱩᱱ, ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱛᱚᱛᱥᱚᱢᱚ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱠᱟᱱᱣᱟ=== ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱚᱛᱥᱚᱢᱚ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| cellpadding="5px" style="text-align:center; border-collapse:separate; border-spacing:5px; background:white;" |+ '''ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫᱽ:''' |- style="background:lightgrey;" ! ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱠᱟᱱᱣᱟ ! ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ/ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮᱦᱮᱫᱽ ! ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" ||वाच (ᱛᱚᱛᱥᱚᱢᱚ) ||वच् ||ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" ||आफय, आपय (ᱛᱚᱛᱥᱚᱢᱚ) ||आव्हय् ||ᱦᱚᱦᱚ, ᱠᱷᱚᱡᱽ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" ||रांध (ᱛᱚᱛᱥᱚᱢᱚ) ||रांध् ||ᱤᱥᱤᱱ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" ||बरय (ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ) ||वर्णय् ||ᱚᱞ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" ||व्हर (ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ) ||हर ||ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" ||भक (ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ) ||भक्ष् ||ᱡᱚᱢ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" ||ल्हेव (ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ) ||लेह् ||ᱡᱟᱞ |- style="background:whitesmoke; text-align:center;" || शीन (ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ) ||छिन्न ||ᱜᱮᱫ |- style="background:whitesmoke" | colspan="5" style="text-align:center;"|<small>Source: ''Koṅkaṇî Dhatukosh''</small> |} ==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱱ== ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱛᱚᱛᱥᱚᱢᱚ (ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱮ), ᱛᱚᱫᱵᱷᱚᱵ (ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ), ᱫᱮᱥᱤ (ᱯᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ) ᱟᱨ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱫᱮᱥᱤ (ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤᱠ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== [[File:KonkaniNames.PNG|thumb|''ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ: [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱤᱠᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱤᱠᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]].]] {{main|ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱪᱤᱠᱤ}} ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱚᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱤᱠᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱤᱠᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤᱼᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ====ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱨ ''ᱵᱚᱨᱱᱚᱢᱟᱞᱟ''==== ᱛᱟᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ, ᱠᱮᱫᱮᱪ ᱪᱤᱠᱤ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱣ: {|class="wikitable" style="text-align:center; height:60px; width:95%" |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|अ||{{IAST|a}}<br />{{IPA|/ɐ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|आ||{{IAST|ā}}<br />{{IPA|/ɑː/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|इ||{{IAST|i}}<br />{{IPA|/i/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ई||{{IAST|ī}}<br />{{IPA|/iː/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|उ||{{IAST|u}}<br />{{IPA|/u/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ऊ||{{IAST|ū}}<br />{{IPA|/uː/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ए||{{IAST|e}}<br />{{IPA|/eː/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ऐ||{{IAST|ai}}<br />{{IPA|/aːi/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ओ||{{IAST|o}}<br />{{IPA|/oː/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|औ||{{IAST|au}}<br />{{IPA|/aːu/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|अं||{{IAST|aṃ}}<br />{{IPA|/ⁿ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|अः||{{IAST|aḥ}}<br />{{IPA|/h/}} |} {|class="wikitable" style="text-align:center; height:400px; width:95%" |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|क||{{IAST|ka}}<br />{{IPA|/k/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ख||{{IAST|kha}}<br />{{IPA|/kʰ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ग||{{IAST|ga}}<br />{{IPA|/ɡ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|घ||{{IAST|gha}}<br />{{IPA|/ɡʱ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ङ||{{IAST|ṅa}}<br />{{IPA|/ŋ/}} |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|च||{{IAST|ca}}<br />{{IPA|/c, t͡ʃ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|छ||{{IAST|cha}}<br />{{IPA|/cʰ, t͡ʃʰ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ज||{{IAST|ja}}<br />{{IPA|/ɟ, d͡ʒ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|झ||{{IAST|jha}}<br />{{IPA|/ɟʱ, d͡ʒʱ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ञ||{{IAST|ña}}<br />{{IPA|/ɲ/}} |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ट||{{IAST|ṭa}}<br />{{IPA|/ʈ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ठ||{{IAST|ṭha}}<br />{{IPA|/ʈʰ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ड||{{IAST|ḍa}}<br />{{IPA|/ɖ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ढ||{{IAST|ḍha}}<br />{{IPA|/ɖʱ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ण||{{IAST|ṇa}}<br />{{IPA|/ɳ/}} |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|त||{{IAST|ta}}<br />{{IPA|/t̪/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|थ||{{IAST|tha}}<br />{{IPA|/t̪ʰ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|द||{{IAST|da}}<br />{{IPA|/d̪/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ध||{{IAST|dha}}<br />{{IPA|/d̪ʱ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|न||{{IAST|na}}<br />{{IPA|/n/}} |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|प||{{IAST|pa}}<br />{{IPA|/p/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|फ||{{IAST|pha}}<br />{{IPA|/pʰ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ब||{{IAST|ba}}<br />{{IPA|/b/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|भ||{{IAST|bha}}<br />{{IPA|/bʱ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|म||{{IAST|ma}}<br />{{IPA|/m/}} |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|य||{{IAST|ya}}<br />{{IPA|/j/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|र||{{IAST|ra}}<br />{{IPA|/r/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ल||{{IAST|la}}<br />{{IPA|/l/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|व||{{IAST|va}}<br />{{IPA|/ʋ/}} |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ष||{{IAST|ṣa}}<br />{{IPA|/ʂ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|श||{{IAST|śa}}<br />{{IPA|/ɕ, ʃ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|स||{{IAST|sa}}<br />{{IPA|/s/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ह||{{IAST|ha}}<br />{{IPA|/ɦ/}} |- | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ळ||{{IAST|ḷha}}<br />{{IPA|//ɭʱ//}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|क्ष||{{IAST|kṣa}}<br />{{IPA|/kʃ/}} | style="background:#ccc; font-size:24px;"|ज्ञ||{{IAST|jña }}<br />{{IPA|/ɟʝɲ/}} |} {{further|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱤᱠᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱤᱠᱤ}} ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== [[File:Konkani languages.png|thumb|Venn diagram of the ISO codes of the Konkani languages]] ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱨᱚᱲᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱠᱮᱞᱠᱟᱨ|ᱮᱱ ᱡᱤ ᱠᱮᱞᱠᱟᱨ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ * '''ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩᱨᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * '''ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * '''ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱥᱟᱲᱜᱳᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱢᱟᱱᱜᱟᱞᱳᱲ, ᱩᱫᱩᱯᱤ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.firstpost.com/living/romi-konkani-the-story-of-a-goan-script-born-out-of-portuguese-influence-which-faces-possible-decline-6510431.html Romi Konkani: The story of a Goan script, born out of Portuguese influence, which faces possible decline, Karthik Malli (Firstpost)] {{Commons category|ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ}} {{Wiktionary|ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ}} {{Wikivoyage|ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ phrasebook}} * [https://web.archive.org/web/20170916054056/http://v-ixtt.com/ Vauraddeancho Ixtt], Konkani language site * [https://web.archive.org/web/20220212180304/https://konkaninews.com/ Konkani News], Konkani language site * [http://www.kittall.com/kitall/index.php Kital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115202356/http://www.kittall.com/kitall/index.php |date=15 November 2014 }}, Konkani language site * [http://konkani.chilume.com/ Chilume.com], Konkani Literature * [http://www.nizgoenkar.org/ Niz Goenkar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802235326/http://www.nizgoenkar.org/ |date=2 August 2020 }}, Konkani-English bilingual site * [https://web.archive.org/web/20090208104244/http://goa-world.com/GOA/konkani/ Learn Goan Konkani online] * [http://www.konkaninews.bangalorelivenews.com/ Read Konkani News online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170623021734/http://www.konkaninews.bangalorelivenews.com/ |date=23 June 2017 }} * [http://www.ourkarnataka.com/learn_konkani/learn_konkani_main.htm Learn Mangalorean GSB Konkani online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328022341/http://www.ourkarnataka.com/learn_konkani/learn_konkani_main.htm |date=28 March 2014 }} * [https://web.archive.org/web/20060618141228/http://www.mangalorean.com/konkani/archive.php?ltype=Lesson Learn Mangalorean Catholic Konkani online] * [https://web.archive.org/web/20080828171254/http://www.goakonkaniakademi.org/konkaniweb/language-literature.htm An excellent article on Konkani history and literature by Goa Konkani Academi] * [https://web.archive.org/web/20110502055206/http://manglorean.net/konkani/ Online Manglorean Konkani Dictionary Project] * [https://web.archive.org/web/20070112230100/http://www.savemylanguage.org/ Online Konkani (GSB) dictionary] * [http://www.vishwakonkani.org/ World Konkani Centre, Mangalore] * [http://www.konkanverter.com Konkanverter-Konkani script conversion utility] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱟᱦᱢᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱚᱬᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] bnbvhnbua0wmr5nockd8ijs7ous5z1b ᱜᱩᱰᱰᱤ 0 9574 199718 192632 2026-11-08T01:06:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199718 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} [[File:yokaichi01.jpg|thumb|The [[Yōkaichi, Shiga|Yokaichi]] Giant Kite Festival is held every July in [[Higashiomi, Shiga]], Japan.<ref>[http://cgi2.nhk.or.jp/michi/cgi/detail.cgi?dasID=D0004200022_00000 Giant Kite Festival in Higashiomi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526154143/http://cgi2.nhk.or.jp/michi/cgi/detail.cgi?dasID=D0004200022_00000 |date=2015-05-26 }}[[NHK]](video)</ref>]] [[File:Kitesflying.jpg|right|thumb|Various kites being flown]] [[File:Lachender Drachen in Sternform.JPG|thumb|Star-shaped kite above a meadow south of [[Hockenheim]]. This sparless, ram-air inflated kite, has a complex bridle formed of many strings attached to the face of the wing.]] '''ᱜᱩᱰᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ]] ᱜᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮᱜ [[ᱥᱮᱨᱢᱟ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱚᱴᱟᱝ-ᱟᱸ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱣᱟᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱧᱪᱤ ᱜᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱚᱝ-ᱟᱱ ᱜᱩᱰᱰᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱠᱚᱨᱮ [[ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ]] ᱯᱨᱚᱛᱤᱡᱚᱜᱤᱛᱟ ᱦᱚᱠᱚᱸ ᱢᱟᱱᱚᱣ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ == ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱚᱝᱠᱟ ᱒,᱘᱐0 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱩᱵᱵᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱮᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮᱡ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ [[ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ᱾ == ᱜᱩᱰᱰᱤ ᱨᱮᱱᱚᱜ ᱠᱚᱜᱚᱡᱽ == ᱜᱩᱰᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱯᱟᱛᱞᱟ,ᱟᱨ ᱜᱩᱰᱰᱤ ᱡᱮᱱᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱣᱟᱨ, ᱡᱟᱛᱮ ᱦᱚᱭ ᱨᱮ ᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱜᱩᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱮᱟ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱸᱨ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱱ]] [[ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾ == ᱢᱟᱧᱡᱟ (ᱢᱟᱝᱜᱟ) == ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱰᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱧ ᱨᱟᱹᱯᱩᱛ, ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱥᱟᱣ ᱚᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱲᱩᱲᱟᱱ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱪᱩᱭᱟ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ == *[[ᱜᱩᱰᱰᱤ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ]] *[[ᱢᱟᱧᱡᱟ]] == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wiktionary|kite}} {{Commons|Kite}} {{Wikibooks|Adventist Youth Honors Answer Book|Recreation/Kites|Kites}} * [https://web.archive.org/web/20210420104135/http://aerohistory.org/Histoire/Intro.html The Great History of Kite] par Aerohistory * [http://www.wokipi.com/decouverte/kite.html Kites in many countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003133044/http://www.wokipi.com/decouverte/kite.html |date=2020-10-03 }} * [http://best-breezes.squarespace.com/ History of kites] * [https://web.archive.org/web/20130126162057/http://www.hakluyt.com/PDF/Ternate_panorama.pdf The earliest depiction of kite flying in European literature in a panorama of Ternate (Moluccas) 1600.] * [https://web.archive.org/web/20190531191143/https://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/shortk.html Mathematics and aeronautical principles of kites.] * [https://archive.org/details/kitecraftkitetou00milliala Kitecraft and Kite Tournaments (1914)]—A free public domain e-book * [https://web.archive.org/web/20121112070727/http://www.ahmedabadkiteflyers.org/kite-museum.html Kite Museum in India] * {{cite web|last=Trivedi|first=Parthsarathi|title=Aerodynamics of Kites|url=http://www.ptrivedi.com/projects/kite_aerodynamics.pdf|accessdate=8 February 2013|display-authors=etal|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612080253/http://www.ptrivedi.com/projects/kite_aerodynamics.pdf|archive-date=12 June 2013|url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20130615011353/http://eyesonbrazil.com/2012/05/06/flying-high-kids-kites/ ''Eyes on Brazil''] {{Authority control}} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:Kites| ]] [[Category:Aircraft configurations]] [[Category:Desi culture]] [[Category:Physical activity and dexterity toys]] [[Category:Traditional toys]] [[Category:Indonesian inventions]] l3nbuo4odi6og8s23m6ee27aexvak72 ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ 0 9684 200053 198888 2026-11-08T11:26:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200053 wikitext text/x-wiki [[File:Language region maps of India.svg|thumb|400px|'''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ'''.<ref>{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=17 September 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016}}</ref><ref group="lower-alpha">Some languages may be over- or underrepresented as the census data used is at the state-level. For example, while Urdu has 52 million speakers (2001), in no state is it a majority as the language itself is primarily limited to Indian Muslims yet has more native speakers than Gujarati.</ref>|alt=Every state almost have Sindhi language but we don't have specific state or Union territory but Sindhi is official language of India you can see on Indian currency notes as fifteenth /Last language]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]᱾ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/hindi-not-a-national-language-court/article94695.ece|title=Hindi, not a national language: Court|author=PTI|date=25 January 2010|accessdate=20 November 2018|newspaper=[[The Hindu]]|author-link=Press Trust of India}}</ref><ref name="rajbhasha.nic.in">{{cite web|url=http://rajbhasha.nic.in/en/constitutional-provisions|title=Constitutional Provisions: Official Language Related Part-17 of The Constitution Of India|publisher=Department of Official Language, [[Government of India]]|accessdate=1 July 2015}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://rajbhasha.nic.in/en/official-language-policy-union|title=THE OFFICIAL LANGUAGE POLICY OF THE UNION {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|website=rajbhasha.nic.in|access-date=20 March 2019}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ; ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱨᱮ, ᱟᱭᱤᱱ-ᱟᱫᱟᱞᱚᱫ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱨᱮ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱟ᱾<ref name="rajbhasha.nic.in"/> ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱞᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" ! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ{{efn|Includes variants and dialects}} ! ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ !ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ<br/><small> (&nbsp; ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ,&nbsp;᱒0᱑᱑ ᱨᱮ)</small><ref name="CensusData 2011, Language and Mother Tongue">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Statement 1 – Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues – 2011|last=|first=|date=|website=|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180627064326/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|archivedate=27 June 2018|url-status=dead|accessdate=}}</ref> ! ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱨᱮ) ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱹᱱ |- |[[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱥᱟᱢᱟᱝᱥᱮᱫ || ᱑᱕.᱓ ||[[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |- |[[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱥᱟᱢᱟᱝᱥᱮᱫ || ᱙᱗.᱒ ||[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |title=Archive copy |access-date=2020-04-23 |archive-date=2014-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106033703/http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |url-status=dead }}</ref> |- |[[ᱵᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱲᱳ]]||ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ-ᱵᱟᱨᱢᱟ|| ᱑.᱔᱘ ||[[ᱟᱥᱟᱢ]] |- |[[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱮᱪᱮ || ᱒.᱖ ||[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]], [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], |- |[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱯᱟᱪᱮ || ᱕᱕.᱕ ||[[ ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] |- |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ || ᱕᱒᱘||[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]], [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |- |[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]||ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ|| ᱔᱓.᱗ ||[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] |- |[[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱫᱟᱨᱫᱤᱠ || ᱖.᱘ ||[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] |- |[[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱠᱚᱧᱮ || ᱒.᱒᱕ ||[[ ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] (ᱠᱚᱝᱠᱚᱬ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨᱮ)<ref>{{Cite web|url=http://www.kamat.com/kalranga/konkani/konkani.htm|title=The Origins of the Konkani Language|last=|first=|date=15 August 1997 – 15 January 2016|website=www.kamat.com|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://languages.iloveindia.com/konkani.html|title=Indian Languages: Konkani Language|last=|first=|date=|website=iloveindia.com|publisher=|access-date=|archive-date=2022-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521065133/https://languages.iloveindia.com/konkani.html|url-status=dead}}</ref> |- |[[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱥᱟᱢᱟᱝᱥᱮᱫ || ᱑᱓.᱖ ||[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]<ref>{{Cite web | url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |title = झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा}}</ref> |- |[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]||ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ|| 34.8 ||[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]], [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] |- |[[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ]] ||ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ-ᱵᱟᱨᱢᱟ|| ᱑.᱘ ||[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] |- |[[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱠᱚᱧᱮ || ᱘᱓ ||[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]] |- |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱮᱛᱚᱢ || ᱒.᱙ ||[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] |- |[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱥᱟᱢᱟᱝᱥᱮᱫ || ᱓᱗.᱕||[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]],<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/oriya-gets-its-due-in-neighbouring-state/181258-60-117.html|title=Oriya gets its due in neighbouring state- Orissa- IBNLive|date=4 September 2011|publisher=Ibnlive.in.com|accessdate=29 November 2012|archive-date=15 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815161939/http://ibnlive.in.com/news/oriya-gets-its-due-in-neighbouring-state/181258-60-117.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-01/bhubaneswar/29953104_1_oriya-jharkhand-assembly-jharkhand-cabinet|title=Oriya second language in Jharkhand|newspaper=Times Of India|author=Naresh Chandra Pattanayak|date=1 September 2011|accessdate=29 November 2012|archive-date=7 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107021623/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-01/bhubaneswar/29953104_1_oriya-jharkhand-assembly-jharkhand-cabinet|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/BIH-bengali-Oriya-among-12-dialects-as-2nd-language-in-jharkhand-2392920.html|title=Bengali, Oriya among 12 dialects as 2nd language in Jharkhand|date=31 August 2011|publisher=daily.bhaskar.com|accessdate=29 November 2012|archive-date=15 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615085005/http://daily.bhaskar.com/article/BIH-bengali-Oriya-among-12-dialects-as-2nd-language-in-jharkhand-2392920.html|url-status=dead}}</ref> [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |- |[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱯᱟᱪᱮ-ᱮᱛᱚᱢ || ᱓᱓.᱑ ||[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |- |[[ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ || 0.0᱒ || [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] |- |[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]||ᱚᱥᱴᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ|| ᱗.᱓ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/sat/|title=Santhali|website=Ethnologue.com|accessdate=3 May 2018}}</ref> |- |[[ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ]]||ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱯᱟᱪᱮ-ᱮᱛᱚᱢ || ᱒.᱗ ||[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱞᱟᱦᱟᱥᱱᱟᱜᱟᱨ]] |- |[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]]||ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ|| ᱖᱙ ||[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] |- |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]||ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ|| ᱘᱑.᱑ ||[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] |- |[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]|| ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱳ, ᱛᱟᱞᱢᱟ || ᱕0.᱗ ||[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]<ref name="Telegraph:1" /><ref name="Indiatoday:1" /> |} ==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== '''ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ''' <section begin=Lists of official languages of states and union territories of India/> {| class = "wikitable sortable" |- ! scope="col"|ᱮᱞ. ! scope="col"|ᱯᱚᱱᱚᱛ ! scope="col"|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱠᱚ) ! scope="col"|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |- | ᱑. || [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] || [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]<ref name="APOnline">{{cite web |url=http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/HIST-CULT/languages.html |title=Languages |website=APOnline |year=2002 |accessdate=25 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208110254/http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/HIST-CULT/languages.html |archivedate=8 February 2012 }}</ref> || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |- | ᱒. || [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="NCLM52"/> || |- | ᱓. || [[ᱟᱥᱟᱢ]] || [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]]<ref name="AOL1968">{{cite web|url=http://www.neportal.org/northeastfiles/Assam/ActsOrdinances/Assam_Official_Language_Act_1968.asp|title=The Assam Official Language Act, 1960|website=Northeast Portal|date=19 December 1960|accessdate=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160226063540/http://www.neportal.org/northeastfiles/Assam/ActsOrdinances/Assam_Official_Language_Act_1968.asp|archive-date=26 February 2016|url-status=dead}}</ref> || rowspan="1" | [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ,<ref name="BarakValley">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-assam-government-withdraws-assamese-as-official-language-in-barak-valley-restores-bengali-2017504|title=Assam government withdraws Assamese as official language in Barak Valley, restores Bengali|website=DNA India|date=10 September 2014|author=ANI|accessdate=25 December 2014}}</ref> [[ᱵᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱲᱳ]] ᱵᱳᱲᱳ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ |- | ᱔. || [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="BiharOLACt1950">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=The Bihar Official Language Act, 1950 |page=31 |date=29 November 1950 |website=National Commission for Linguistic Minorities |accessdate=26 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016}}</ref> || [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="BiharOLACt1950"/> |- | ᱕. || [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="Comment">The National Commission for Linguistic Minorities, 1950 (ibid) makes no mention of Chhattisgarhi as an additional state language, despite the 2007 notification of the State Govt, presumably because Chhattisgarhi is considered as a dialect of Hindi.</ref> ||[[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ]]<ref>{{Cite web|url=https://english.newstracklive.com/news/chhattisgarh-official-language-day-today-cm-bhupesh-baghel-congratulated-the-people-of-the-state-mc23-nu-1051230-1.html|title=Chhattisgarh Official Language Day today, CM Bhupesh Baghel wished people of the state|date=28 November 2019|website=News Track|language=English|access-date=28 March 2020}}</ref> |- | ᱖. || [[ᱜᱳᱣᱟ]] || [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="GDDOLAct1987">{{cite web|url=http://www.daman.nic.in/acts-rules%5CHindi-department%5Cdocuments/Official%20Language%20Act.pdf|title=The Goa, Daman and Diu Official Language Act, 1987|date=19 December 1987|website=U.T. Administration of Daman & Diu|accessdate=26 December 2014}}</ref>||[[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |pages= |accessdate=26 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016}}</ref>{{rp|27}}<ref name="Kurzon2004">{{cite book|last=Kurzon|first=Dennis|title=Where East Looks West: Success in English in Goa and on the Konkan Coast|chapter-url=https://books.google.com/books?id=p5iK3CmIW6EC&pg=PA48|accessdate=26 December 2014|year=2004|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-85359-673-5|pages=42–58|chapter=3. The Konkani-Marathi Controversy : 2000-01 version}} Dated, but gives a good overview of the controversy to give Marathi full "official status".</ref> |- | ᱗. || [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] || [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]]<ref name="Benedikter2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vpZv2GHM7VQC&pg=PA89|title=Language Policy and Linguistic Minorities in India: An Appraisal of the Linguistic Rights of Minorities in India|last=Benedikter|first=Thomas|publisher=LIT Verlag Münster|year=2009|isbn=978-3-643-10231-7|page=89}}</ref> || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="Benedikter2009"/> |- | ᱘. || [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="HOLA1969">{{cite web|url=http://acts.gov.in/HR/964.pdf|title=The Haryana Official Language Act, 1969|date=15 March 1969|website=acts.gov.in (server)|accessdate=27 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227123310/http://acts.gov.in/HR/964.pdf|archive-date=27 December 2014|url-status=dead}}</ref>||[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]],<ref name="langoff"/> [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]<ref>{{cite news|title=Haryana grants second language status to Punjabi|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/haryana-grants-second-language-status-to-punjabi/article1-502720.aspx|work=Hindustan Times|date=28 January 2010|access-date=24 April 2020|archive-date=3 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903231506/http://www.hindustantimes.com/india-news/haryana-grants-second-language-status-to-punjabi/article1-502720.aspx|url-status=dead}}</ref> |- | ᱙.|| [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] || ᱦᱤᱱᱫᱤ<ref>{{cite web|url=http://hp.gov.in/LAC/bhasha/Adhiniyam/THE%20HIMACHAL%20PRADESH%20OFFICIAL%20LANGUAGE%20ACT,%201975.pdf|title=The Himachal Pradesh Official Language Act, 1975|date=21 February 1975|accessdate=27 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101085810/http://hp.gov.in/LAC/bhasha/Adhiniyam/THE%20HIMACHAL%20PRADESH%20OFFICIAL%20LANGUAGE%20ACT,%201975.pdf|archive-date=1 January 2014|url-status=dead}}</ref>||[[ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]]<ref>{{cite news |title=Bill to make Sanskrit second official language of HP passed |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/bill-to-make-sanskrit-second-official-language-of-hp-passed/730075.html |date=17 February 2019 |accessdate=10 March 2019 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |author=Pratibha Chauhan |location=Shimla |archive-date=18 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190218081810/https://www.tribuneindia.com/news/himachal/bill-to-make-sanskrit-second-official-language-of-hp-passed/730075.html |url-status=dead }}</ref> |- | ᱑0. || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="NCLM52"/> || [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱦᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱚ]], [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ]], [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]], [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ]], [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="The Avenue Mail">{{cite news |title=Jharkhand gives second language status to Magahi, Angika, Bhojpuri and Maithili |url=https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/ |work=The Avenue Mail |date=21 March 2018 |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328090028/https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/ |archive-date=28 March 2019 |url-status=dead }}</ref> |- | ᱑᱑. || [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] || [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |- | ᱑᱒. || [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |- | ᱑᱓. || [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="mp">{{Citation|url=http://www.mpgovt.nic.in/culture/language.htm |title=Language and Literature |work=Official website of Government of Madhya Pradesh |publisher=Government of Madhya Pradesh |accessdate=16 July 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929062809/http://www.mpgovt.nic.in/culture/language.htm |archivedate=29 September 2007}}</ref> || |- | ᱑᱔. || [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] || [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]<ref name="Maharashtra state language policy">{{cite web|url=https://bhasha.maharashtra.gov.in/AboutUs.aspx|title=Language|work=Official website of Directorate of languages, Government of Maharashtra|publisher=Government of Maharashtra|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903115126/https://bhasha.maharashtra.gov.in/AboutUs.aspx|archive-date=3 September 2018|url-status=dead}}</ref> || |- | ᱑᱕. || [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] || [[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ]]<ref>Section 2(f) of the Manipur Official Language Act, 1979 states that the official language of Manipur is the Manipuri language (an older English name for the Meitei language) written in the [[Bengali alphabet|Bengali script]]. {{citation |last=The Sangai Express |title=Mayek body threatens to stall proceeding |url=http://www.e-pao.net/epRelatedNews.asp?heading=9&src=290703 | accessdate = 16 July 2007}}</ref> || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |- | ᱑᱖. || [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref>{{citation |last=Commissioner Linguistic Minorities |title=42nd report: July 2003 – June 2004 |page=para 25.5 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | accessdate = 16 July 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 8 October 2007}}</ref> || [[ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱨᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱟᱨᱚ]]<ref>{{citation|last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 – June 2005 |page=para 25.1 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 |accessdate=16 July 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410022828/http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 |archivedate=10 April 2009}} On 21 March 2006, the Chief Minister of Meghalaya stated in the State Assembly that a notification to this effect had been issued. {{citation |title=Meghalaya Legislative Assembly, Budget session: Starred Questions and Answers – Tuesday, the 21st March 2006. |url=http://megassembly.gov.in/questions/2006/21-03-2006s.htm | accessdate = 16 July 2007}}.</ref> |- | ᱑᱗. || [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] || [[ᱢᱤᱡᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱤᱡᱚ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |- | ᱑᱘. || [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] || |- | ᱑᱙. || [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] || [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]]<ref name="IE2Jan2016">{{cite news|title=Oriya to be official language in Orissa – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/oriya-to-be-official-language-in-orissa/562572/|accessdate=15 May 2016|work=archive.indianexpress.com|date=2 January 2016}}</ref> || |- | ᱒0. || [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] || [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]<ref name="langoff"/> || |- | ᱒᱑. || [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || |- | ᱒᱒. || [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱠᱠᱤᱢᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]]<ref name=langoff /><ref name="SikkimGazette">{{cite web |title=1977 Sikkim government gazette |url=https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |website=sikkim.gov.in |publisher=Governor of Sikkim |accessdate=22 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180722164022/https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |archivedate=22 July 2018 |page=188}}</ref> || [[ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱨᱩᱝ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱱᱮᱣᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱣᱟᱨᱤ]], [[ᱠᱤᱨᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]<ref name=langoff /> |- | ᱒᱓. || [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]] ||[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |- | ᱒᱔. || [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] || [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] || [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/urdu-is-telanganas-second-official-language-4940595/|title=Urdu is Telangana's second official language|date=16 November 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=27 February 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/urdu-second-official-language-telangana-state-passes-bill-71742|title=Urdu is second official language in Telangana as state passes Bill|date=17 November 2017|work=The News Minute|access-date=27 February 2018}}</ref> |- | ᱒᱕. || [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] || [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱠᱳᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ]]<ref>{{cite news|url=https://tripura.gov.in/knowtripura |title=Bengali and Kokborok are the state/official language, English, Hindi, Manipuri and Chakma are other languages |work=Tripura Official government website |accessdate=29 June 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150212025154/http://tripura.gov.in/knowtripura |archivedate=12 February 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/tripura/1964/1964TRIPURA5.pdf |title=Tripura Official Language Act, 1964 |access-date=2020-04-24 |archive-date=2016-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607172332/http://www.lawsofindia.org/pdf/tripura/1964/1964TRIPURA5.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | ᱒᱖. || [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="upofflang">{{citation|last=Commissioner Linguistic Minorities |title=43rd report: July 2004 – June 2005 |pages=paras 6.1–6.2 |url=http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 |accessdate=16 July 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410022828/http://nclm.nic.in/index1.asp?linkid=203 |archivedate=10 April 2009}}</ref> |- | ᱒᱗. || [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || [[ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ]] |- | ᱒᱘. || [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] || [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="langoff"/><ref>{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|accessdate=30 March 2018}}</ref>|| [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ]] ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮ;<ref name="langoff"/> <br/>[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱚᱝᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] (ᱡᱟᱦᱟ ᱵᱞᱚᱠ, ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑0% ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ)<ref name=Telegraph:1>{{cite news |url=https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp |title=Multi-lingual Bengal |date=11 December 2012 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}</ref><ref name=Indiatoday:1>{{cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/kamtapuri-rajbanshi-make-it-to-list-of-official-languages-in-1179890-2018-02-28 |title=Kamtapuri, Rajbanshi make it to list of official languages in |last=Roy |first=Anirban |date=28 February 2018 |magazine=[[India Today]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Revitalising a language|url=http://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/revitalising-a-language/article17395995.ece|author=Shiv Sahay Singh|work=[[The Hindu]]|date=2 March 2017|accessdate=31 March 2018}}</ref> |} '''ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱱᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ'''<ref name=langoff /> {| class = "wikitable sortable" |- ! scope="col" |ᱮᱞ. ! scope="col" |ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱠᱚ) ! scope="col" |ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |- | ᱑. || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] || [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |- | ᱒. || [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] || [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | |- | ᱓. || [[ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]] || [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]], [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱝᱠᱳᱱᱤ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref>{{cite web|url=http://dnh.nic.in/deptdoc/D_OfficialLang_citizenchart2011_12.pdf |title=Archived copy |accessdate=1 July 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202163507/http://dnh.nic.in/deptdoc/D_OfficialLang_citizenchart2011_12.pdf |archivedate=2 February 2014 }}</ref>|| |- | ᱔. || [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="NCLM52">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=15 February 2018|page=18|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref>|| [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]]<ref name="delhi1">Urdu and Punjabi are the two secondary official languages of Delhi under the Delhi Official Language Bill, 2000 {{Citation |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-06-25/delhi/27182151_1_urdu-second-official-official-languages |title=Punjabi, Urdu made official languages in Delhi |accessdate=17 July 2007 |date=25 June 2003 |publisher=[[The Times of India]] |archive-date=11 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072013/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-06-25/delhi/27182151_1_urdu-second-official-official-languages |url-status=dead }}</ref> |- | ᱕. || [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]] || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]],<ref name="Benedikter2009-134">{{cite book|author=Thomas Benedikter|title=Language Policy and Linguistic Minorities in India: An Appraisal of the Linguistic Rights of Minorities in India|url=https://books.google.com/books?id=vpZv2GHM7VQC&pg=PA134|year=2009|publisher=LIT Verlag Münster|isbn=978-3-643-10231-7|page=134}}</ref> || [[ᱫᱤᱦᱮᱵᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱤᱦᱮᱵᱤ]] (ᱢᱤᱱᱤᱠᱚᱭ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ), [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |- | ᱖. || [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] || [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ]], [[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="Jammu">{{cite web |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020 |publisher=The Gazette of India |access-date=27 September 2020}}</ref> || |- | ᱗.|| [[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]] || [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] || |- | ᱘. || [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]], [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ||[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] {{efn|See [[Official languages of Puducherry]]}}<ref>There are three primary languages used for official purposes – Tamil, Telugu, and Malayalam. Only, English is recognized for official uses as per the official language policy. The official language policy of the union territory states that the Tamil language should be the primary language used for all or any of the official purposes of the union territory. In case of Mahe and Yanam, Malayalam and Telugu, respectively, may be used instead of or in conjunction with Tamil. The English language may also be used for official purposes. (ACT 28, Gazetteer, Pondicherry Vol. 1, P. II)[http://www.languageinindia.com/feb2004/multilingual.html Multilingualism and second language acquisition and learning in Pondicherry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411211733/http://www.languageinindia.com/feb2004/multilingual.html |date=2018-04-11 }}</ref><ref>{{citation|last=Office of the Chief Electoral Officer, Puducherry |title=General Information on Pondicherry |url=http://www.ceopondicherry.nic.in/Bkground/GeneralInfo.htm |accessdate=6 June 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928180538/http://www.ceopondicherry.nic.in/Bkground/GeneralInfo.htm |archivedate=28 September 2007}}</ref> |}<section end=Lists of Official Languages of States and Union Territories of India/><section begin="8th" schedule="" to="" the="" indian="" constitution="" /><section end=8th Schedule to the Indian constitution /> ==ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://rajbhasha.nic.in/ Department of Official Language (DOL)]&nbsp;– Official webpage explains the chronological events related to ''Official Languages Act'' and amendments * [https://web.archive.org/web/20041213203632/http://www.ciil.org/ Central Institute of Indian Languages]&nbsp;– A comprehensive central government site that offers complete info on Indian Languages * [http://www.ling.upenn.edu/~jason2/papers/natlang.htm Reconciling Linguistic Diversity: The History and the Future of Language Policy in India] by Jason Baldridge * [https://web.archive.org/web/20120207121902/http://www.elda.org/en/proj/scalla/SCALLA2004/mallikarjunv3.pdf Multi-lingualism and language policy in India] * [http://www.languageshome.in Words and phrases in more than 30 Indian languages] * [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IN Ethnologue]&nbsp;– Ethnologue report on the languages of India * [https://web.archive.org/web/20100130004052/http://tdil.mit.gov.in/NEWS.htm TDIL-MCIT,GoI]&nbsp;– Technology Development for Indian Languages, Government of India * [http://india.gov.in/knowindia/india_at_a_glance.php India at a Glance ]&nbsp;– The Official Portal of the Indian Government * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,940936,00.html?iid=chix-sphere The force of words - A TIME magazine article about India's language controversy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921123759/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,940936,00.html?iid=chix-sphere |date=2011-09-21 }} * [http://www.marathimati.com/ Marathi Language Informative Web Portal] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 4q2ragtfovg35qi8m7edi8ypllz7dc6 ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱲᱤ ᱜᱽᱨᱩᱯ 0 9847 199706 186127 2026-11-08T00:51:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199706 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | logo = Gitanjali_Trust_Forever.jpg | logo_size = 200px | name = ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱲᱤ ᱡᱚᱭᱟᱨᱚᱢᱚᱬ | type = ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱟᱜ(Public) ᱠᱩᱢᱯᱟ.ᱱᱤ | traded_as = {{BSE|532715}}<br />{{NSE|GITANJALI}} | foundation = ᱑᱙᱖᱖ | location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<ref name="gitanjaligroup1">{{cite web |url=http://www.gitanjaligroup.com/contact/contact_write_to_us.html |title=gitanjali group |publisher=gitanjali group |accessdate=23 December 2010 |archive-date=30 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230062421/http://www.gitanjaligroup.com/contact/contact_write_to_us.html |url-status=dead }}</ref> | num_employees = | key_people = [[ᱢᱮᱦᱩᱞ ᱪᱳᱠᱥᱤ]], ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2003/12/06/stories/2003120601880600.htm |title=Gitanjali seeks patents for 25 new diamond cuts |publisher=The Hindu Business Line |date=6 December 2003 |accessdate=23 December 2010}}</ref> | industry = [[ᱦᱤᱨᱟ. ᱫᱷᱤᱨᱤ|ᱦᱤᱨᱟ.]] ᱟᱨ ᱜᱚᱦᱬᱟᱯᱟ.ᱛᱤ | fate = ᱫᱮᱣᱟᱲᱤᱭᱟ.(Bankruptcy) | products = ᱦᱤᱨᱟ., ᱜᱚᱦᱬᱟᱯᱟ.ᱛᱤ, ᱠᱷᱩᱪᱨᱟ. ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ-ᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱟᱨ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟ.ᱫᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ | revenue = ᱑᱓᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ <ref>{{Cite web |url=http://www.nseindia.com/marketinfo/companyinfo/eod/results.jsp?param=01-APR-200931-MAR-2010ANANCCEGITANJALI&seq_id=75031&viewFlag=N |title=Archived copy |access-date=7 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331030343/http://www.nseindia.com/marketinfo/companyinfo/eod/results.jsp?param=01-APR-200931-MAR-2010ANANCCEGITANJALI&seq_id=75031&viewFlag=N |archive-date=31 March 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name="business-standard1">{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/gitanjali-group-eyes-rs-10k-cr-turnover-in-two-years/87492/on |title=Gitanjali Group eyes Rs 10K cr turnover in two years |publisher=Business-standard.com |date=4 March 2010 |accessdate=23 December 2010}}</ref> | parent = | net_income = | homepage = {{URL|http://www.gitanjaligroup.com/}} now defunct and dead link }} '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱲᱤ ᱜᱽᱨᱩᱯ''' ᱫᱚ ᱫᱷᱟ.ᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱦᱚᱬᱟᱯᱟ.ᱛᱤ ᱟ.ᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱩᱢᱯᱟ.ᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱲᱤ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱔,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱮᱡ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱦᱬᱟᱯᱟ.ᱛᱤ ᱠᱚᱭ ᱟ.ᱠᱷᱨᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱜᱚᱦᱬᱟᱯᱟ.ᱛᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐% ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱸᱰ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱷᱭᱚᱛᱨᱟ,ᱰᱤᱼᱫᱟᱢᱟᱥ,ᱜᱤᱞᱤ,ᱟᱥᱢᱤ,ᱥᱟᱱᱜᱤᱱᱤ,ᱢᱟᱭᱟ,ᱡᱤᱭᱟᱱᱛᱤ,ᱥᱩᱫᱷᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ. ᱠᱚ== [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱢᱯᱟ.ᱱᱤᱼᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱳᱰ ᱕᱓᱒᱗᱑᱕ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱲᱤ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gitanjaligroup.com/investors/listing_information.html |title=Gitanjali Group |publisher=Gitanjali Group |accessdate=24 December 2010 |archive-date=8 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208215228/http://www.gitanjaligroup.com/investors/listing_information.html |url-status=dead }}</ref> == ᱒᱐᱐᱘ ᱛᱚᱡᱽᱵᱤᱡᱽ == ''ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱠᱮᱥ ᱒᱐᱑᱘]]'' [[ᱢᱮᱦᱩᱞ ᱪᱳᱠᱥᱤ]], ᱜᱮ 'ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱲᱤ ᱡᱮᱢᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref>{{Cite web|url=http://www.gitanjaligroup.com/board-of-directors/|title=Board of Directors – Gitanjali Group|website=www.gitanjaligroup.com|language=en|access-date=2018-02-16|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211230831/http://www.gitanjaligroup.com/board-of-directors/|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱦᱩᱞ ᱪᱳᱠᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱼᱡᱤᱡ ᱯᱩᱛᱨᱟ. ᱠᱚᱲᱟ [[ᱱᱤᱨᱚᱵ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱮᱣᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱠᱮᱥ ᱦᱮᱡᱼᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱚᱡᱽᱵᱤᱡᱽ ᱮᱡᱮᱸᱱᱥᱤ [[ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱳᱨᱮᱴ]](Enforcement Directorate) (ᱤ.ᱰᱤ.) [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱡᱽᱵᱤᱡᱽ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/laffaire-nirav-modi-mehul-choksi-gitanjali-under-sebi-scanner/articleshow/62935694.cms|title=L'affaire Nirav Modi: Mehul Choksi, Gitanjali Gems under Sebi scanner|date=2018-02-15|work=The Economic Times|access-date=2018-02-16}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/pnb-fraud-case-cbi-registers-fresh-case-against-gitanjali-group/article22772498.ece|title=PNB fraud case: CBI registers fresh case against Gitanjali Group|last=Pandey|first=Devesh K.|date=2018-02-16|work=The Hindu|access-date=2018-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱸᱠ ᱫᱮᱣᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱠᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://in.reuters.com/article/punjab-natl-bank-fraud/take-a-look-indias-biggest-bank-fraud-at-state-run-lender-pnb-idINL4N1Q61Q5 |title=TAKE A LOOK-India's biggest bank fraud at state-run lender PNB |date=16 February 2018 |agency=Reuters |language=en-IN |archive-url=https://web.archive.org/web/20180217082634/https://in.reuters.com/article/punjab-natl-bank-fraud/take-a-look-indias-biggest-bank-fraud-at-state-run-lender-pnb-idINL4N1Q61Q5 |archive-date=17 February 2018 |url-status=dead |df=dmy}}</ref> ᱵᱮᱸᱠ ᱫᱮᱣᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮᱦᱩᱞ ᱪᱳᱠᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱨᱟ. ᱠᱚᱲᱟ ᱱᱤᱨᱚᱵᱽ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤ ᱯᱩᱪᱩᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|last=Chauha |first=Neeraj |date=24 July 2018 |title=Fugitive Mehul Choksi flees to Antigua, acquires local passport |newspaper=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/65122628.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821002601/https://timesofindia.indiatimes.com/india/fugitive-mehul-choksi-flees-to-antigua-acquires-local-passport/articleshow/65122628.cms |archive-date=21 August 2018 |url-status=live |df=dmy}}</ref> ==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== * [[ᱱᱤᱨᱚᱵᱽ ᱢᱳᱫᱤ]] * [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱠᱮᱥ ᱒᱐᱑᱘]] ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:Companies based in Mumbai]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Jewellery retailers of India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Retail companies established in 1966]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian jewellery designers]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Gitanjali Group| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Conglomerate companies of India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1966 establishments in India]] i5co3eirj6hg9kx0vkk79db43d2qdzz ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ(ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ) 0 10089 199804 198947 2026-11-08T03:50:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199804 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ | image = Karan Johar snapped on sets of The Kapil Sharma Show (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱞ | birth_name = ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱯᱩᱸᱡᱽ | birth_date = ᱒ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱘᱑ | birth_place = [[ᱚᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | occupation = {{hlist|ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱦᱳᱥᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ}} | known for = ''[[ᱫᱤ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱳ]]'', ''[[ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱤᱛᱷ ᱠᱚᱯᱤᱞ]]'', ''[[ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱟᱨᱠᱚᱥ]]'' | spouse = ᱜᱤᱱᱱᱤ ᱪᱚᱛᱨᱟᱛᱷ | children = ᱑ | years_active = ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ }} '''ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱟᱨᱢᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱘᱑)<ref name="DOB">{{Cite news |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/gossip/article/kapil-sharma-37-birthday-sunil-grover-wish-on-twitter/213287 |title=After Twitter war, Sunil Grover wishes his 'brother' Kapil Sharma a happy birthday |last=Banerjee |first=Anindita |date=2 April 2018 |work=[[Times Now]] |access-date=16 December 2018}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ‌. [[ᱥᱴᱟᱱᱰ ᱚᱯ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ|ᱥᱴᱟᱱᱰ ᱚᱯ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ]], ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱳ ''[[ᱫᱤ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱳ]]'' ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kapil-sharma-i-will-do-as-ginni-says-because-i-know-that-she-is-right/articleshow/66794849.cms|title=Kapil Sharma: I will do as Ginni says, because I know that she is right - Times of India|website=The Times of India|accessdate=10 December 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱠᱟᱢᱮᱰᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱤᱛᱷ ᱠᱚᱯᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱣᱤᱛᱷ ᱠᱚᱯᱤᱞ]] ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱳᱥᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱳᱨᱢᱟᱠᱥ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Times of India">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kapil-Sharma-beats-Salman-Khan-to-become-the-most-popular-TV-celebrity/articleshow/52341114.cms|title=Kapil Sharma beats Salman Khan to become the most popular TV personality|date=3 September 2016|work=The Times of India}}</ref> [[ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ-ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ-ᱟᱜ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ-ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱮᱰ-ᱟ | <ref>{{cite web |url=https://www.forbesindia.com/lists/2016-celebrity-100/1587/1 |title=Forbes India Celebrity 100 |work=[[Forbes India]] |access-date=26 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127083912/https://www.forbesindia.com/lists/2016-celebrity-100/1587/1 |archive-date=27 January 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|title=2017 Celebrity 100 - Forbes India Magazine|website=Forbes India|language=en-US|access-date=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222162711/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|archive-date=22 December 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ, [[ᱥᱤᱹᱮᱱᱹᱮᱱᱹ-ᱟᱭᱹᱵᱤᱹᱮᱱᱹ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ''[[ᱫᱤ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ]]'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞᱤᱴᱤ ᱯᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱝ-ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ |<ref name="The Economic Times">[https://m.economictimes.com/slideshows/people/20-most-admired-people-in-india/kapil-sharma/slideshow/47260028.cms Kapil Sharma – 20 most admired people in India | ''The Economic Times''] (13 May 2015). Retrieved on 16 September 2015.</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱝᱷᱟᱬ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ-ᱟᱜ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ''[[ᱥᱣᱚᱪᱷᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ]]'' ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱷ ᱥᱩᱛᱨᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="timesofindia1">[https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Kapil-Sharma-Will-do-my-best-for-Swachh-Bharat-Abhiyaan/articleshow/45640400.cms Kapil Sharma: Will do my best for Swachh Bharat Abhiyaan – ''The Times of India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517212641/http://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Kapil-Sharma-Will-do-my-best-for-Swachh-Bharat-Abhiyaan/articleshow/45640400.cms |date=2017-05-17 }} (25 December 2014). Retrieved on 16 September 2015.</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳ ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] ᱜᱮ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] ᱛᱮᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="koimoi1">[https://m.koimoi.com/bollywood-news/kapil-sharma-to-meet-president-pranab-mukherjee KoiMoi – Kapil Sharma To Meet President Pranab Mukherjee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928213346/http://m.koimoi.com/bollywood-news/kapil-sharma-to-meet-president-pranab-mukherjee |date=28 September 2015 }}. M.koimoi.com (11 September 2015). Retrieved on 16 September 2015.</ref> ==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱟᱱ== ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱫᱚ [[ᱚᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱠᱩᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/kapil-sharma-on-amritsars-matthi-chhole-scotch-whisky-and-punjabis-and-dieting-the-foodie-interview-2820038/ |title=Comedian Kapil Sharma on Amritsar's matthi chhole, Scotch whisky, and Punjabis and dieting |publisher=[[The Indian Express]]|date=26 May 2016 }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱩᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱵᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱚᱜ ᱵᱟ.ᱦᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=EarlyLife>{{cite news|title=Life has changed ever since, says comedian Kapil's family|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/amritsar/life-has-changed-ever-since-says-comedian-kapil-s-family/article1-1173318.aspx|accessdate=18 December 2014|work=Hindustan Times|archive-date=20 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220084915/http://www.hindustantimes.com/punjab/amritsar/life-has-changed-ever-since-says-comedian-kapil-s-family/article1-1173318.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱰᱟᱭᱜᱽᱱᱳᱡᱰ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ [[ᱮᱢᱥ]] [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kapil-Sharma-Seeing-my-daddy-suffer-in-his-last-days-I-prayed-to-God-to-take-him/articleshow/39944224.cms |title=Mr. Sharma: Seeing my daddy suffer in his last days, I prayed to God to take him |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱥᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱳ ᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Apeejay Prominent Alumni - Apeejay College of Fine Arts Jalandhar |url=https://acfa.apeejay.edu/alumni/prominent-alumni |website=acfa.apeejay.edu |accessdate=25 November 2019 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918063014/https://acfa.apeejay.edu/alumni/prominent-alumni |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱭᱦᱟ, ᱚᱥᱚᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱵᱟᱞ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱟ ᱯᱚᱣᱚᱱ ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱱ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/kapil-sharmas-personal-life-in-pictures/ |title=Kapil Sharma's personal life in pictures |publisher=Bollywood Life |date=2 April 2016 |access-date=3 June 2020 |archive-date=17 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217220954/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/kapil-sharmas-personal-life-in-pictures/ |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱜᱤᱱᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{url|https://www.pinkvilla.com/photos/kapil-sharma/kapil-sharma-and-ginni-chatrath-love-story-falling-love-getting-hitched-their-journey-one-kind-532697|Kapil Sharma and Ginni Chatrath Love Story: Falling in love to getting hitched, their journey is one of a kind}}</ref> ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱫᱚ,ᱜᱤᱱᱱᱤ ᱪᱚᱛᱮᱟᱛᱷ ᱥᱟᱶ [[ᱡᱚᱲᱚᱱᱫᱷᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/gossip/article/fans-congratulate-the-newlyweds-kapil-sharma-and-ginni-chatrath-on-twitter-read-tweets-tv-news/330219|title=Fans congratulate the newlyweds Kapil Sharma and Ginni Chatrath on Twitter - read tweets {{!}} TV News|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=12 December 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/gossip/article/kapil-sharma-and-ginni-chatrath-are-now-married-view-photo/330054|title=Kapil Sharma and Ginni Chatrath are now married|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=12 December 2018}}</ref> ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kapil Sharma and wife Ginni Chatrath blessed with a baby girl |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/kapil-sharma-and-wife-ginni-chatrath-blessed-with-a-baby-girl-1626899-2019-12-10 |accessdate=10 December 2019 |work=India Today |date=10 December 2019 |language=en}}</ref> ==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱳ ''[[ᱫᱤ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱯᱷᱴᱚᱨ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ]]'' ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱳ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱩᱲᱟ.ᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱦᱟᱛ ᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TimesofIndia">{{cite news |title= Kapil Sharma plays the 'Traffic monitor' at India Gate |url= https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/news-and-gossip/Kapil-Sharma-plays-the-Traffic-monitor-at-India-Gate/articleshow/22334306.cms |work=The Times of India |date= 26 September 2013}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱢ.ᱮᱪ. ᱣᱟᱱ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱦᱚᱥᱫᱮ ᱦᱚᱥᱟᱱᱫᱮ ᱨᱟᱵᱳ'' ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thequint.com/entertainment/2016/04/02/funny-punjabi-punjab-amritsar-comedian-television-odd-jobs |title=5 Things You Didn't Know About Birthday Boy Kapil Sharma |publisher=Quint|date=2 April 2016 }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TOIfacts">{{cite news |title=Name and fame - Kapil Sharma: Lesser known facts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/kapil-sharma-lesser-known-facts/name-and-fame/photostory/61130448.cms |accessdate=5 January 2020 |work=The Times of India }}</ref> [[File:Prabhudeva, Sonu Sood, Shahid Kapoor, Sonakshi Sinha and Kapil Sharma on the sets of Comedy Nights with Kapil.jpg|᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ''ᱠᱟᱢᱮᱰᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱤᱛᱷ ᱠᱚᱯᱤᱞ'' ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ|right|thumb]] ᱠᱚᱯᱤᱞ [[ᱥᱳᱱᱤ ᱮᱱᱢᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱸᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)|ᱥᱳᱱᱤ]]-ᱟᱜ ''[[ᱠᱟᱢᱮᱰᱤ ᱥᱟᱨᱠᱚᱥ]]'' ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ‌ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://www.siasat.com/english/news/parvati-singhal-kapil-crown-comedy-king |title=Parvati Singhal, Kapil crown Comedy King |publisher=Siasat |date=29 August 2010 |accessdate=3 March 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Kapil-wins-yet-another-season-of-Comedy-Circus/articleshow/11131528.cms Kapil wins yet another season of Comedy Circus – The Times of India]. M.timesofindia.com (16 December 2011). Retrieved on 16 September 2015.</ref> ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ''[[ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ (ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱖)|ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱳ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱟᱢᱮᱰᱤ ᱥᱳ ''[[ᱪᱷᱳᱴᱮ ᱢᱤᱭᱟᱸ]]'' <ref>[https://forbesindia.com/celebprofile/kapil-sharma/186 Kapil Sharma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225093429/https://forbesindia.com/celebprofile/kapil-sharma/186 |date=25 December 2014 }}. Forbesindia.com. Retrieved on 16 September 2015.</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|author=Aparna Banerji |url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090724/jplus.htm#3 |title=Lady laughter sends T-town rolling |work=Tribune India |date=24 July 2009 |accessdate=21 July 2014}}</ref><ref name=toi13>{{cite news | title = Daily soaps weren't creatively satisfying: Manish Paul | url = https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-11/tv/41293838_1_kapil-sharma-manish-paul-humour | date = 11 August 2013 | accessdate = 16 August 2013 | work = [[The Times of India]] | archive-date = 15 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130815095657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-11/tv/41293838_1_kapil-sharma-manish-paul-humour | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱩᱥᱛᱟᱫᱳᱸ ᱠᱟ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ]]'' ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱥᱳ ''[[ᱠᱟᱢᱮᱰᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱤᱛᱷ ᱠᱚᱯᱤᱞ]]'' ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱪᱟᱱᱮᱞ)|ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮ.᱙ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ(K9 Productions) ᱵᱮᱱᱚᱨ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱯᱷᱤᱞᱢ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col"| Director !scope="col" class="unsortable" | Notes |- !scope=row| 2010 | ''Bhavnao Ko Samjho'' | Thakur's son | [[Sunil Pal]] |rowspan="2"|Special appearance |- !scope=row rowspan=2| 2015 | ''[[ABCD 2]]'' | Himself | [[Remo D'Souza]] |- | ''[[Kis Kisko Pyaar Karoon]]'' | Kumar Shiv Ram Kishan | [[Abbas–Mustan]] | Debut film |- !scope=row| 2017 | ''[[Firangi]]'' | Manga | Rajiv Dhingra | |- !scope=row| 2018 | ''[[Son Of Manjeet Singh]]'' | Producer/Special Appearance | Vikram Grover | Producer of the film |- !scope=row| 2019 |''[[The Angry Birds Movie 2]]'' |Red (voice) |[[Thurop Van Orman]] |Hindi dubbed version<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/story-Twg7WXcxHYgp97aPi56B1J.html|title=Angry Birds Movie 2: Kiku Sharda, Archana Puran Singh join Kapil Sharma in dubbed Hindi version|date=26 July 2019|accessdate=26 July 2019|work=Hindustan Times|archive-date=26 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726234314/https://www.hindustantimes.com/story-Twg7WXcxHYgp97aPi56B1J.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/the-angry-birds-movie-2-screening-kapil-sharma-ginni-chatrath-krushna-abhishek-5929522/|title=The Angry Birds Movie 2 screening: Kapil Sharma, Ginni Chatrath, Krushna Abhishek and others|date=23 August 2019|accessdate=24 August 2019|work=The Indian Express}}</ref> |} ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col" class="unsortable" | Notes !scope="col" class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- !scope=row| 2006 | ''Hasde Hasande Ravo'' |rowspan="2"|Contestant | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=N6yw8JK9d7c |title=Kapil Sharma - Hasde Hasande Ravo - 2006 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- !scope=row| 2007 | ''[[The Great Indian Laughter Challenge#Challenge III results|The Great Indian Laughter Challenge (season 3)]]'' | Winner | |- !scope=row| 2008 | ''[[Chhote Miyan]]'' | Host | | |- !scope=row| 2008-09 | ''[[Laughter Knights]]'' |rowspan='3'| Contestant | | |- !scope=row rowspan="2"| 2009 | ''[[Ustaadon Ka Ustaad]]'' | |style="text-align:center;"| |- | ''[[Hans Baliye]]'' | | |- !scope=row| 2010-13 | ''[[Comedy Circus]]'' | Winner of 6 consecutive seasons |style="text-align:center;"| | |- !scope=row| 2010 | ''[[Comedy Ka Daily Soap]]'' |Performer | | |- !scope=row| 2011 | ''Star Ya Rockstar'' |Contestant |Runner Up |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.zeetv.com/gossip-trivia/manasi-parekh-crowned-rockstar.html |title=Manasi Parekh crowned 'Rockstar' |publisher=[[Zee TV]] |access-date=26 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201041048/http://www.zeetv.com/gossip-trivia/manasi-parekh-crowned-rockstar.html |archive-date=1 December 2017}}</ref> |- !scope=row| 2013 | ''[[Jhalak Dikhhla Jaa 6#Season 6|Jhalak Dikhhla Jaa (season 6)]]'' | Host | |style="text-align:center;"| |- !scope=row| 2013-16 | ''[[Comedy Nights with Kapil]]'' | Host/Comedy performer/co-producer of the show | |style="text-align:center;"| |- !scope=row rowspan="2"| 2014 | ''[[Kaun Banega Crorepati]]'' |rowspan="2"|Guest | |style="text-align:center;"| |- | ''[[The Anupam Kher Show]]'' | |style="text-align:center;"| |- !scope=row rowspan="8"| 2015 | ''[[60th Filmfare Awards]]'' | Host | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/karan-johar/meet-three-musketeers-be-hosting-60th-filmfare-awards |title=Meet the Three Musketeers to be hosting 60th Filmfare Awards |publisher=Pinkvilla |access-date=2020-06-03 |archive-date=2019-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823011836/http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/karan-johar/meet-three-musketeers-be-hosting-60th-filmfare-awards |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Farah Ki Daawat]]'' |rowspan="6"|Guest | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.farahkidaawat.com/celeb-recipe-list.php?recId=VFZSVlBRPT0= |title=Kapil Sharma, Jacqueline Fernandes & Anil Kapoor |publisher=Farah Ki Daawat |access-date=2020-06-03 |archive-date=2018-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616183629/http://www.farahkidaawat.com/celeb-recipe-list.php?recId=VFZSVlBRPT0= |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Aap ki adalat|Aap Ki Adalat]]'' | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jer_oZQELno |title=Kapil Sharma in Aap Ki Adalat |publisher=[[YouTube]]}}</ref> |- | ''[[Dance India Dance]]'' |rowspan="3"|to promote his debut film |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.ozee.com/shows/dance-india-dance-season-5/video/dance-india-dance-season-5-episode-25-september-19-2015-full-episode.html |title=Dance India Dance Season 5 - Episode 25 - September 19, 2015 |publisher=[[Zee TV]] |access-date=26 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208081310/http://www.ozee.com/shows/dance-india-dance-season-5/video/dance-india-dance-season-5-episode-25-september-19-2015-full-episode.html |archive-date=8 February 2018}}</ref> |- | ''[[Indian Idol Junior]]'' |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indian-idol-junior-2-grand-finale/photostory/48854699.cms |title=Indian Idol Junior 2 Grand Finale |publisher=[[The Times of India]]|date=7 September 2015 }}</ref> |- | ''[[The Voice (Indian TV series)|The Voice]]'' |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kapil-sharma-elli-avram-add-star-power-to-the-voice-india-finale/ |title=Kapil Sharma, Elli Avram add star power to 'The Voice India' finale |publisher=[[The Indian Express]]|date=27 June 2017 }}</ref> |- | ''[[Aaj Ki Raat Hai Zindagi]]'' | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.hotstar.com/tv/aaj-ki-raat-hai-zindagi/5778/kapil-sharma-sings-a-song-ek-safar/1000073764 |title=Aaj Ki Raat Hai Zindagi |publisher=[[Hotstar]] |access-date=2020-06-03 |archive-date=2018-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180515152933/http://www.hotstar.com/tv/aaj-ki-raat-hai-zindagi/5778/kapil-sharma-sings-a-song-ek-safar/1000073764 |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Star Guild Awards]]'' |rowspan="3"|Host | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/even-kapil-sharma-couldnt-save-the-abysmal-star-guild-awards-2568466.html |title=Even Kapil Sharma couldn't save the abysmal Star Guild awards |publisher=First Post|date=2 January 2016 }}</ref> |- !scope=row rowspan="2" | 2016 | ''[[Screen Awards|22nd Star Screen Awards]]'' | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kapil-sharma-to-host-22nd-star-screen-awards/ |title=Kapil Sharma to host 22nd Star Screen Awards |publisher=[[The Indian Express]]|date=30 December 2015 }}</ref> |- | ''[[61st Filmfare Awards]]'' | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/61st-Filmfare-Awards-Shah-Rukh-Khan-and-Kapil-Sharma-to-host/articleshow/50572439.cms |title=61st Filmfare Awards: Shah Rukh Khan and Kapil Sharma to host |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> |- !scope=row|2016–2017 |''[[The Kapil Sharma Show]]'' Season 1 |Host/Comedy Performer | |<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/Br5HOe1B1oN/|title=Sony Entertainment Television on Instagram: "The King of Comedy is back with a bang! Catch all the funny antics of KAPIL SHARMA on #TheKapilSharmaShow, starting 29 Dec, every Sat-Sun…"|website=Instagram|language=en|access-date=28 December 2018}}</ref> |- !scope=row rowspan="6" | 2017 | ''[[62nd Filmfare Awards]]'' |Host | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.filmfare.com/photos/shah-rukh-khan-steals-the-show-at-the-jio-filmfare-awards-18175.html |title=Shah Rukh Khan steals the show at the Jio Filmfare Awards |publisher=[[Filmfare]]}}</ref> |- | ''[[Koffee with Karan#Season 5|Koffee with Karan 5]]'' |rowspan="4"|Guest | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=https://www.hotstar.com/tv/koffee-with-karan/1525/lol-kapil-is-here/1000168665 |title=Koffee with Karan |publisher=[[Hotstar]] |access-date=2020-06-03 |archive-date=2018-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501152121/http://www.hotstar.com/tv/koffee-with-karan/1525/lol-kapil-is-here/1000168665 |url-status=dead }}</ref> |- |''[[Bigg Boss 11]]'' |rowspan="3"|To promote his film ''[[Firangi]]'' |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-november-11-2017-preview-kapil-sharma-leaves-contestants-in-splits-of-laughter-salman-khan-slams-hina-khan/articleshow/61608144.cms|title=Bigg Boss 11 November 11, 2017 Preview: Kapil Sharma leaves contestants in splits of laughter; Salman Khan slams Hina Khan|date=11 November 2017}}</ref> |- |''[[Super Dancer Chapter 2]]'' |style="text-align:center;"| |- |''[[Sa Re Ga Ma Pa L'il Champs]]'' |style="text-align:center;"| |- |[https://www.sonyliv.com/details/episodes/5658216842001/25-November-2017---Oye-Firangi Oye Firangi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823011816/https://www.sonyliv.com/details/episodes/5658216842001/25-November-2017---Oye-Firangi |date=2019-08-23 }} |rowspan="1"|Host | Special Event/Show to promote his film ''[[Firangi]]'' |style="text-align:center;"| |- !scope=row| 2018 | ''[[Family Time With Kapil Sharma]]'' |Host | | |- !scope=row| 2018–present | ''[[The Kapil Sharma Show]] Season 2'' |Host/Comedy Performer/co-producer of the show | | |} ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱚ== {| class="wikitable" |- ! Year ! Awards ! Category ! For ! Result ! {{Abbr|Ref|Reference}} |- | 2012 | rowspan="3" | [[Indian Television Academy Awards]] | rowspan="2" | Best Actor – Comedy | ''[[Kahani Comedy Circus Ki]]'' | rowspan="12" {{Won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2012 |title=Indian Television Academy Awards 2012 |publisher=IndianTelevisionAcademy.com |accessdate=22 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021114031/https://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2012 |archivedate=21 October 2013 }}</ref> |- | rowspan="4"| 2013 | ''[[Comedy Nights with Kapil]]'' | rowspan="2" |<ref name="ita">{{cite web |url=https://www.indiantelevisionacademy.com/site//awards_hhita_details_new.php?year=2013 |archive-url=https://archive.is/20131128183113/http://www.indiantelevisionacademy.com/site//awards_hhita_details_new.php?year=2013|archive-date=28 November 2013 |title=Indian Television Academy Awards 2013 |publisher=IndianTelevisionAcademy.com |accessdate=22 January 2014 }}</ref> |- | Funniest Serial – Comedy | ''[[Comedy Nights with Kapil]]'' |- | [[CNN-IBN Indian of the Year]] | Entertainer of the Year | Kapil Sharma |<ref name="EntertainerOfYear">{{cite news|title=Entertainer of the Year |url=https://www.indianoftheyear.com/winners-2013.php |publisher=CNN-IBN |date=23 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141108205753/https://www.indianoftheyear.com/winners-2013.php |archivedate= 8 November 2014 }}</ref> |- | BIG Star Entertainment Awards | Most Entertaining Comedy Show | rowspan="2" | ''[[Comedy Nights with Kapil]]'' |<ref>Narayan, Girija. (19 December 2013) [https://entertainment.oneindia.in/television/news/2013/big-star-entertainment-awards-2013-comedy-nights-with-kapil-diya-aur-127659.html Big Star Entertainment Awards 2013: Comedy Nights With Kapil, Diya Aur.., Maharana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513195225/https://entertainment.oneindia.in/television/news/2013/big-star-entertainment-awards-2013-comedy-nights-with-kapil-diya-aur-127659.html |date=2021-05-13 }}. Entertainment.oneindia.in. Retrieved on 16 September 2015.</ref> |- | 2014 | [[Star Guild Awards]] | Best Comedy Show |<ref>Narayan, Girija. (17 January 2014) [https://entertainment.oneindia.in/television/news/2014/comedy-nights-with-kapil-wins-best-comedy-show-star-guild-awards-2014-129849.html Comedy Nights With Kapil Bags Best Comedy Show At Star Guild Awards 2014!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513125653/https://entertainment.oneindia.in/television/news/2014/comedy-nights-with-kapil-wins-best-comedy-show-star-guild-awards-2014-129849.html |date=2021-05-13 }}. Entertainment.oneindia.in. Retrieved on 16 September 2015.</ref> |- | 2015 | Sony Guild Film Awards | Promising Debut (Male) | ''[[Kis Kisko Pyaar Karoon]]'' |<ref>{{Cite web | title = Winners of 11th Renault Sony Guild Awards | work = Bollywoodhungama.com | date = 23 December 2015 | accessdate = 6 September 2016 | url = https://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9455 }}</ref> |- |- | 2015 | [[Indian Television Academy Awards]] | Best Actor (Comedy) | ''[[Comedy Nights with Kapil]]'' | |- |2019 |World book of Records (London) |Most viewed stand-up comedian | |<ref>{{cite news |title=Comedy king Kapil Sharma gets honoured by World Book of Records London |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/comedy-king-kapil-sharma-gets-honoured-by-world-book-of-records-london-1527154-2019-05-17 |accessdate=13 November 2019 |work=India Today |date=17 May 2019 |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |[[Gold Awards]] |Best Comedy Show | rowspan="3" |[[The Kapil Sharma Show]] | |- | rowspan="2" |[[Indian Television Academy Awards]] |Best Comedy Show | |- |Comedy Genius | |} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Kapil Sharma (comedian)|Kapil Sharma}} *{{IMDb name|6151574}} *{{Bollywood Hungama|id=1742290|title=Kapil Sharma}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharma, Kapil}} [[Category:1981 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian stand-up comedians]] [[Category:Indian male singers]] [[Category:Indian television presenters]] [[Category:Punjabi people]] [[Category:Artists from Amritsar]] [[Category:Indian male comedians]] mx0e002h6xla9ait0b78nbn0hqz05bb ᱛᱟᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱚᱨ 0 10209 199673 179487 2026-11-07T23:08:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199673 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱛᱟᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱚᱨ | image = Taare Zameen Par Like Stars on Earth poster.png | alt = A smiling, young Indian boy sits at a desk with his head resting on his folded arms in front of him. Behind him and to his right, a young Indian man is doing the same and is looking at the boy. Above them is the film's title "Taare Zameen Par" with the subtitle of "Every Child is Special". Drawings of a bird, plane, octopus, and fish are in the background. | caption = Theatrical release poster | director = [[ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]] | producer = ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ | writer = [[ᱟᱢᱳᱞ ᱜᱩᱯᱛᱮ]] | starring = [[Darsheel Safary]]<br />Aamir Khan<br />[[Tisca Chopra]]<br />[[Vipin Sharma]]<br />[[Sachet Engineer]]<br />[[Tanay Chheda]] | music = [[Shankar–Ehsaan–Loy]] | cinematography = Setu (Satyajit Pande) | editing = [[Deepa Bhatia]] | distributor = [[ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ Productions]] | released = {{Film date|2007|12|21|df=yes}} | runtime = 164 minutes<ref name="Runtime">{{Cite web |url=https://www.bbfc.co.uk/releases/taare-zameen-par-every-child-special-2007-0 |title=TAARE ZAMEEN PAR (PG) – British Board of Film Classification |date=17 December 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205240/http://www.bbfc.co.uk/releases/taare-zameen-par-every-child-special-2007-0 |archive-date=29 October 2013 |access-date=23 October 2012}}</ref> | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | language = ᱦᱤᱱᱫᱤ | budget = {{INR}}᱑᱒᱐ million | gross = {{Estimation}}{{INR}}889 million<ref name="BOI">{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU= |title=Top Lifetime Grossers Worldwide (IND Rs) |publisher=Boxofficeindia.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021202725/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |archive-date=21 October 2013}}</ref> }} ''' ᱛᱟᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱚᱨ ''' (ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ: ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱥᱴᱟᱨᱥ ᱳᱱ ᱤᱨᱛᱷ) ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ,ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟ.-ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱳᱞ ᱜᱩᱯᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱚᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱵᱮᱲᱟ,ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱳᱰᱩᱥᱚᱨ,ᱢᱩᱬ ᱫᱤᱥᱟ-ᱩᱫᱩᱫᱤᱡ ᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱨᱩᱡᱚᱱᱥᱤᱞ ᱫᱤᱥᱟ.-ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱚᱢᱳᱞ ᱜᱩᱯᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱵᱤᱯᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ([[:en:Deepa Bhatia]]) ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟ.ᱦᱤ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱤᱦᱥᱟᱱ-ᱞᱳᱭ (Shankar–Ehsaan–Loy) ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱥᱩᱱ ᱡᱳᱥᱤ (Prasoon Joshi) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱪᱚᱜᱟᱱᱤ ([[:en:Panchgani]]) ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱣ ᱮᱨᱟ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ([[:en:New Era High School]]) ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱛᱮᱫ ''' ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱥᱤᱠ/ᱢᱚᱱ ᱫᱩᱨᱵᱚᱞ ᱜᱤᱫᱟ.ᱨ ᱤᱥᱦᱟᱱ (Ishaan), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱥᱞᱮᱠᱥᱤᱠ (dyslexic) ᱟᱡᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱨᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱱᱟ.ᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤᱜᱮ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ/ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱥᱦᱟᱱ ᱣᱤᱡ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱱᱩᱭ ᱜᱤᱫᱟ.ᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱞᱮᱠᱥᱤᱠ ᱟᱡᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱟᱝᱜᱚᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱢᱟᱭᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛᱠᱚ ''' ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱥᱤᱞ ᱥᱚᱯᱷᱨᱟᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱤᱥᱠᱟ ᱪᱳᱯᱨᱟ, ᱵᱤᱯᱤᱱ ᱥᱳᱨᱢᱟ, ᱥᱚᱪᱮᱛ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ, ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱳᱭᱮᱠ, ᱮᱢ.ᱠᱮ ᱨᱟᱭᱱᱟ, ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱞᱟᱡᱽᱢᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ.ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱰᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ (DVD) ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱤᱥᱱᱤ ([[:en:Disney]]) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱨᱮ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱞᱮᱠᱟ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱛᱷᱚᱠᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ (Filmfare Award for Best Film) ᱤᱱᱟ. ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟ.ᱞᱟᱭ ᱛᱷᱚᱠᱨᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ (National Film Award for Best Film on Family Welfare) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ]] 34xzfsascy2sxbu0ajqi2q0ninfcvv5 ᱛᱚᱵᱩ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ) 0 10243 199667 179193 2026-11-07T23:01:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199667 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actress}} {{Infobox person | name = ᱛᱚᱵᱩ | image = Tabu promoting Andhadhun in 2018.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ''[[ᱟᱸᱫᱷᱫᱷᱩᱱ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱚᱵᱩ | birth_name = ᱛᱚᱵᱚᱥᱩᱢ ᱯᱷᱚᱛᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱢᱤ | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1971|11|4}}<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/bollywood/news/bollywood-actress-tabu-is-single-in-the-age-of-47-some-life-facts-5977627.html|title=इस उम्र में भी अनमैरिड है बॉलीवुड एक्ट्रेस, खुद के सिंगल स्टेटस का जिम्मेदार मानती है एक एक्टर को, दर्द बयां कर बताया था- जब भी किसी लड़के से बात करती थी तो उसे पिटने लगता था|date=2018-11-03|website=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=20 February 2020|archive-date=20 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220071639/https://www.bhaskar.com/bollywood/news/bollywood-actress-tabu-is-single-in-the-age-of-47-some-life-facts-5977627.html|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ | years active = ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | parents = | relatives = [[List of Hindi film families#Akhtar–Azmi–Kher family|ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] | honours = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱑᱑) }} '''ᱛᱚᱵᱚᱥᱩᱢ ᱯᱷᱚᱛᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱢᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱑),<ref name=encyclo /><ref>{{cite web|publisher=[[CNN-IBN]]|title=Birthday special: Tabu's 10 best performances over the years|date=4 November 2014|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/17154.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106151148/http://ibnlive.in.com/photogallery/17154.html |archive-date=6 November 2014 |accessdate=3 July 2019}}</ref> ᱫᱚ [[ᱢᱳᱱᱳᱱᱭᱚᱢ]] '''ᱛᱚᱵᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱵᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Banerjee, Arnab|title=Tabu: making understatement an art|date=5 June 2007|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=e051d411-7392-4d2c-aacc-e260846c5317&MatchID1=4578&TeamID1=7&TeamID2=3&MatchType1=1&SeriesID1=1148&PrimaryID=4578&Headline=Tabu%3a+making+understatement+an+art|work=Hindustan Times|accessdate=10 October 2007|archive-date=7 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107115549/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=e051d411-7392-4d2c-aacc-e260846c5317&MatchID1=4578&TeamID1=7&TeamID2=3&MatchType1=1&SeriesID1=1148&PrimaryID=4578&Headline=Tabu:+making+understatement+an+art}}</ref><ref>{{cite news |last1=Satija |first1=Garima |title=With A Plethora Of Bold Roles & Stellar Acting, It's Time B-Town Addresses Tabu As 'Superstar' |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/with-a-plethora-of-bold-roles-stellar-acting-its-time-bollywood-addresses-tabu-as-superstar-505476.html |accessdate=9 May 2020 |work=Indiatimes |publisher=The Times Group |date=3 February 2020 |language=en |archive-date=13 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613100542/https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/with-a-plethora-of-bold-roles-stellar-acting-its-time-bollywood-addresses-tabu-as-superstar-505476.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Biswas |first1=Sushmita |title=An offbeat act |url=https://www.telegraphindia.com/culture/an-offbeat-act/cid/1320230 |accessdate=9 May 2020 |work=The Telegraph |date=13 September 2015 |language=en}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱛᱚᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ [[ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]]-ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱦᱚᱢ ᱱᱚᱡᱚᱣᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱘᱕) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱟᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱠᱳᱞᱤ ᱱᱚᱢᱵᱟᱨ ᱣᱟᱱ(᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱠᱳᱞᱤ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱣᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱙᱑) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2states">{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6443 |title=2 States of stardom - When child stars grow up! |work=[[Bollywood Hungama]] |date=17 April 2014 |accessdate=29 July 2014 |author=Vijayakar, Rajiv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219232703/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6443 |archivedate=19 February 2015 }}</ref><ref>{{cite news|last=Kumar |first=Hemant |title=KRR taught Tabu to give sexy expressions in a bedroom! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/KRR-taught-Tabu-to-give-sexy-expressions-in-a-bedroom/articleshow/46243134.cms |work=[[The Times of India]] |date=13 February 2013 |accessdate=8 June 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221231439/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/KRR-taught-Tabu-to-give-sexy-expressions-in-a-bedroom/articleshow/46243134.cms |archivedate=21 February 2015 |df= }}</ref> ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱚᱵᱩ ''[[ᱵᱤᱡᱚᱭᱯᱚᱛᱷ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱟᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱰᱮᱵᱩᱴ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref name="oldawards">{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/11841/index.html|title=Tabu: Awards & Nominations|accessdate=23 July 2010|work=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213155416/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/11841/index.html|archivedate=13 December 2010}}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱛᱚᱵᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="tribune">{{cite news|last=Bose |first=Derek |title=Cut above the rest |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090719/spectrum/main5.htm |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=19 July 2009 |accessdate=8 June 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110132/http://www.tribuneindia.com/2009/20090719/spectrum/main5.htm |archivedate= 4 March 2016 |df= }}</ref> ᱛᱚᱵᱩ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱼᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱨᱟ ᱱᱮᱭᱨ]]ᱼᱟᱜ [[ᱫᱤ ᱱᱮᱢᱥᱮᱠ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱤ ᱱᱮᱢᱥᱮᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱩᱢᱯᱟ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ]]ᱼᱟᱜ ᱱᱳᱵᱮᱞ [[ᱫᱤ ᱱᱮᱢᱥᱮᱠ (ᱱᱳᱵᱮᱞ)|ᱫᱤ ᱱᱮᱢᱥᱮᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="singular">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |url=http://www.indiatoday.com/itoday/20070625/cinema.html |title=A Singular Star |work=India Today |date=25 June 2007 |accessdate=8 June 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924034510/http://www.indiatoday.com/itoday/20070625/cinema.html |archivedate=24 September 2015 |df= }}</ref><ref>{{cite news|last=Holden |first=Stephen |url=https://www.nytimes.com/2007/03/09/movies/09name.html?_r=0 |title=Film Review: Modernity and Tradition at a Cultural Crossroads |work=[[The New York Times]] |date=9 March 2007 |accessdate=8 June 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150609123339/http://www.nytimes.com/2007/03/09/movies/09name.html?_r=0 |archivedate= 9 June 2015 |df= }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ''[[ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱚᱢ]]'' (᱒᱐᱐᱗) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱚᱵᱩ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱟᱹᱜᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱟᱝ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/i-will-not-sacrifice-my-life-for-films-tabu-609031 |title=I will not sacrifice my life for films: Tabu |publisher=[[NDTV]] |date=25 November 2012 |accessdate=3 June 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150609123241/http://movies.ndtv.com/bollywood/i-will-not-sacrifice-my-life-for-films-tabu-609031 |archivedate= 9 June 2015 |df= }}</ref> ᱛᱚᱵᱩ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱯᱟᱸᱰᱩᱨᱚᱸᱜᱟᱰᱩ]]'' (᱒᱐᱐᱘) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ(prostitute) ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱩ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱟᱝ ᱞᱤ]] ᱟᱜ ᱟᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱭ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱯᱟ]]''᱾ (᱒᱐᱑᱒),᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱞᱢᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱ]]ᱼᱟᱜ ''[[ᱡᱚᱭ ᱦᱳ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱡᱚᱭ ᱦᱳ]]'' ᱨᱮ, ᱵᱷᱚᱨᱚᱫᱽᱣᱟᱡᱽᱼᱟᱜ ''[[ᱦᱮᱭᱰᱚᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱦᱮᱭᱰᱚᱨ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ [[ᱡᱮᱨᱴᱭᱩᱰ(ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ)|ᱡᱮᱨᱴᱭᱩᱰ]] ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱰᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last=Kapoor |first=Reena |url=http://www.deccanchronicle.com/141003/entertainment-bollywood/article/tabu-basks-haider-%E2%80%99s-glow |title=Tabu basks in Haider's glow |work=The Hindu |date=3 October 2014 |accessdate=9 June 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150609102603/http://www.deccanchronicle.com/141003/entertainment-bollywood/article/tabu-basks-haider-%E2%80%99s-glow |archivedate= 9 June 2015 |df= }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱡᱤᱭᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ff14">{{cite web |title=60th Filmfare Awards: The complete list of winners |url=http://ibnlive.in.com/news/60th-filmfare-awards-the-complete-list-of-winners/525960-8-66.html |publisher=[[CNN-IBN]] |accessdate=26 February 2015 |date=1 February 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150228222509/http://ibnlive.in.com/news/60th-filmfare-awards-the-complete-list-of-winners/525960-8-66.html |archivedate=28 February 2015 |df= }}</ref> ᱛᱚᱵᱩ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱜᱳᱞᱢᱟᱞ ᱮᱜᱮᱱ]]'' ᱨᱮ, ᱟᱨ ''[[ᱫᱨᱤᱥᱭᱚᱢ (᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱨᱤᱥᱭᱚᱢ]]'' (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ and a murderess in ''[[ᱟᱸᱫᱷᱟᱫᱷᱩᱱ]]'' (᱒᱐᱑᱘) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱚᱨᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾.<ref>{{cite news|last=Mehta |first=Ankita |title='Drishyam' Review Roundup: An Edge of Your Seat Drama with Nail-biting Moments |url=http://www.ibtimes.co.in/drishyam-review-roundup-edge-your-seat-drama-nail-biting-moments-641050 |newspaper=[[International Business Times]] |date=30 July 2015 |accessdate=18 February 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151216145706/http://www.ibtimes.co.in/drishyam-review-roundup-edge-your-seat-drama-nail-biting-moments-641050 |archivedate=16 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web |last=Bengani |first=Sneha |title=AndhaDhun Proves Again that Tabu is Indeed the Reigning Queen of Grey |url=https://www.news18.com/news/movies/andhadhun-proves-again-that-tabu-is-indeed-the-reigning-queen-of-grey-1901125.html |work=CNN-News18 |date=7 October 2018 |accessdate=14 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014165043/https://www.news18.com/news/movies/andhadhun-proves-again-that-tabu-is-indeed-the-reigning-queen-of-grey-1901125.html |archive-date=14 October 2018 |url-status=live }}</ref> <ref>{{cite web|title=Top All Time All Format Worldwide Grossers - Andhadhun 13th|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5012|website=Box Office India|date=16 May 2019|accessdate=16 May 2019}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟ.ᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱜᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news|newspaper=[[The Hindu]]|author=Pillai, Sreedhar|date=28 February 2008|accessdate=27 February 2011|title=Tabu sizzles|url=http://www.hindu.com/mp/2008/02/28/stories/2008022850800500.htm|archive-date=20 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120155428/http://www.hindu.com/mp/2008/02/28/stories/2008022850800500.htm|url-status=dead}}</ref> == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱛᱚᱵᱚᱡᱩᱢ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟ.]] ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱢᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱨᱤᱡᱽᱣᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=encyclo>{{cite book|author1=Nihalani, Govind |author2=Chatterjee, Saibal |url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&pg=PT658|title=Encyclopaedia of Hindi cinema|publisher=[[Encyclopædia Britannica]] (India), Popular Prakashan|year=2003|page=634|isbn=81-7991-066-0}}</ref><ref name="verve">{{cite news|last=Jahagirdar-Saxena|first=Shraddha|title=Nothing serious about Tabu|url=http://www.vervemagazine.in/people/nothing-serious-about-tabu|work=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|date=25 July 2007|accessdate=8 June 2015}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱪᱷᱟ.ᱰᱤ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|author=Swarup, Harihar|title=Tabu, an actor who does not need make-up|date=29 April 2007|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070429/edit.htm|work=The Tribune|accessdate=10 June 2015}}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟ.ᱞᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ, ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱦᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱤᱭᱟᱱ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱟᱱ'ᱥ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱚᱞ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾<ref name="Education">{{cite news |title=Tabu: Lesser known facts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/tabu-lesser-known-facts/photostory/45021204.cms |accessdate=31 December 2019 |work=The Times of India}}</ref> ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱛᱟᱵᱩ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Education"/><ref>{{cite web|author=Martyris, Nina|title=When dosa was a luxury|date=26 April 2003|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-04-26/special-report/27287699_1_tabu-dosa-chandni-bar|work=The Times of India|accessdate=10 October 2007|archive-date=18 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718131331/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-04-26/special-report/27287699_1_tabu-dosa-chandni-bar|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱟᱱᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ]], [[ᱛᱚᱱᱵᱤ ᱟᱡᱽᱢᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ]] ᱛᱮᱠᱚᱭᱤᱡ ᱵᱷᱟ.ᱬᱡᱤ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱟᱦ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱯᱷᱚᱨᱟᱦ ᱱᱟᱡᱽ]] ᱟᱠᱴᱨᱮᱥᱼᱤᱡ ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]], [[ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ]], ᱠᱚ ᱵᱷᱟ.ᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱚᱢ]] ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱛᱮ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Bhatt, Rajeev|title=Tabu: As she likes it!|date=9 March 2007|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/03/09/stories/2006030900400100.htm|publisher=Hinduonnet.com|accessdate=10 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017210947/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/03/09/stories/2006030900400100.htm|archive-date=17 October 2007|url-status=dead}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {{Main|Tabu filmography}}{{Main|List of awards and nominations received by Tabu}} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ.]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Tabu}} * {{IMDb name|id=0007102|name=Tabu}} {{Padma Shri Award Recipients in Art}} {{FilmfareTeluguBestActress}} {{ZeeCineAwardBestActorFemale}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Tabu}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] qpymrrzjcuqidnpuhikvbcv8855c2v6 ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ 0 10371 199774 186776 2026-11-08T03:01:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199774 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ | official_name = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ/ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ | subdivision_name2 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Expressway in Adityapur, Jamshedpur.jpg | photo2a = NIT, Jamshedpur.jpg | photo2b = Tata Kandra Road.jpg | photo3a = Tata Kandra Main Road.jpg | photo3b = Tata Kandra Road from Top.jpg | photo4a = Adityapur Toll Bridge.jpg }} | image_size = | image_caption = ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞ ᱯᱚᱞ | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.7901|N|86.1657|E|display=inline,title}} | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ* | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱑᱐᱑᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱗ | registration_plate = JH 22 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] | website = {{URL|seraikela.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱱᱟᱨᱡᱚᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ (JNNURM) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=28 April 2012 |title=Greater Jamshedpur plan tabled |newspaper=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Greater-Jamshedpur-plan-tabled/articleshow/12903975.cms |accessdate=2018-09-02}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣ (᱑᱘᱘᱗-᱑᱙᱖᱙) ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Citation |last=Deo |first=Aditya Pratap |editor-first1=Gyanendra |editor-last1=Pandey |title=Of kings and gods: The archive of sovereignty in a princely state |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315856698-19/kings-gods-archive-sovereignty-princely-state-aditya-pratap-deo |work=Unarchived Histories |year=2013 |doi=10.4324/9781315856698 |isbn=9781317931492 |access-date=2022-07-10 }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱠᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱚᱸᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱠᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cn|date=July 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱡᱡᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱚ|ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱚ]] ᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=कई रहस्य समेटे है झारखंड के ईचागढ़ का ऐतिहासिक चतुर्मुखी शिव मंदिर, ऐसी है मान्यता |url=https://www.jagran.com/jharkhand/jamshedpur-the-historical-chaturmukhi-shiva-temple-of-ichagarh-in-jharkhand-has-many-secrets-19629927.html |access-date=2022-07-10 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ - ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=August 31, 1084 |title=Kolhanistan continues to prove a thorn in the Government's side |url=https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19840831-kolhanistan-continues-to-prove-thorn-in-government-side-803681-1984-08-31 |access-date=2022-07-10 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ, ᱯᱚᱴᱚᱢᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District West SinghBhum, Government of Jharkhand {{!}} India |url=https://chaibasa.nic.in/history/ |access-date=2022-07-10 |language=en-US}}</ref> ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱳᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ]] (''[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱱᱤᱛᱚᱝ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰᱤ]]'') ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Singhbhum: Jharkhand |url=https://www.downtoearth.org.in/coverage/governance/singhbhum-jharkhand-13199 |access-date=2022-07-10 |website=www.downtoearth.org.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raichaudhuri |first=Srabani |date=1992 |title=The Jharkhandis: Vision and Reality: A Micro-Study of Singhbhum |url=https://www.jstor.org/stable/4399155 |journal=Economic and Political Weekly |volume=27 |issue=47 |pages=2551–2556 |jstor=4399155 |issn=0012-9976}}</ref> [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=History of Jamshedpur, Facts About Jamshedpur, Jamshedpur History |url=https://www.jamshedpuronline.in/city-guide/history-of-jamshedpur |access-date=2022-07-10 |website=www.jamshedpuronline.in |archive-date=2022-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629192215/https://www.jamshedpuronline.in/city-guide/history-of-jamshedpur |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Chatterjee |first=Arup |date=2019-02-23 |title=Jamshedpur: The city of steel |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/jamshedpur-the-city-of-steel/article26341043.ece |access-date=2022-07-10 |issn=0971-751X}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱒᱕,᱖᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱨ ᱕᱙ᱹ᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱖᱐% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱐% ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱞᱯᱩᱱ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ (ᱯᱟᱪᱮ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱴᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱫᱽᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱞ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱜᱮᱭᱟ) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:Adityapur Kadma Toll Bridge.jpg|right|thumb|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱠᱟᱫᱽᱢᱟ ᱴᱳᱞ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] * [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/all/3140/168/182 | title = 58113 Tatanagar-Bilaspur Passenger | work = Time Table | publisher = IndiaRailInfo | access-date = 29 November 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/tatanagar-barkakana-passenger-58023/6494/168/1219 | title= Tatanagar-Barkakana Passenger | work= Time Table |publisher= IndiaRailInfo| accessdate = 29 November 2021}}</ref> * ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ, (ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ - ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱳᱰ), [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱨᱵᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱠᱟᱫᱽᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱤᱱ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱽ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱢᱟᱪᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱷᱤᱫᱟ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ== ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱚᱠᱚᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱵᱤᱜᱽ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱙᱒ᱹ᱗, ᱨᱮᱰ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱙᱓ᱹ᱕, ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱫᱷᱩᱢ ᱑᱐᱔ᱹ᱘ ᱮᱯᱷᱮᱢ, ᱵᱷᱤᱵᱷᱤᱫᱷ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ (ᱳᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ) ᱑᱐᱐ᱹ᱘ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱛᱤᱻ (hands) ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱟᱴᱭᱩᱴ (NIT ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ), ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱳᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ<ref>{{cite web|url=http://www.jharkhand.gov.in/new_depts/scite/scite_poly_aditya.html |title=Archived copy |accessdate=2013-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131108071622/http://www.jharkhand.gov.in/new_depts/scite/scite_poly_aditya.html |archivedate=2013-11-08 }}</ref> ᱤᱱᱰᱚ ᱰᱮᱱᱤᱰ ᱴᱩᱞ ᱨᱩᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ <ref name="idtr">{{cite web|url=http://www.idtr.gov.in/|title=Indo Danish Tool Room &#124; MSME Tool Room &#124; Jamshedpur|website=idtr.gov.in|accessdate=2020-04-14}}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 7us3yutlljamuc8e178inlq9bxxjsb8 ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ 0 10497 200007 179257 2026-11-08T10:06:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200007 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=March 2018}} {{Use Indian English|date=March 2018}} {{multiple issues| {{BLP sources|date=January 2014}} {{notability|Biographies|date=August 2014}} }}{{Infobox person | name = ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ | image = | caption = ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|6|12|df=yes}} | birth_place = [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱚ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | other_names = | occupation = [[ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ]], [[ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟ]][[ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ|ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ]] | spouse = ᱯᱷᱮᱭᱡᱟ ᱦᱟᱨᱟᱢᱮᱸᱭ | yearsactive = ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ }} ''''ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ'''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ''[[ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱟᱱᱥ]]'' ([[ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱟᱱᱥ#ᱯᱩᱭᱞᱩ-ᱟᱜ|ᱯᱩᱭᱞᱩ-ᱟᱜ]]) ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱫᱚ ''[[ᱯᱷᱤᱭᱮᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ : ᱠᱷᱚᱛᱨᱳᱸ ᱠᱟ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱡᱷᱚᱞᱟᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ]] ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ-ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱳ ᱵᱳᱜᱽᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱬᱚᱶᱟ ᱥᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱤᱢ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱦᱚᱠᱫᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱪᱮᱱᱟᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱵᱟ.ᱫᱽ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱵᱷᱤᱰᱭᱚ ᱠᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ‌ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/jhalak-dikhhla-jaa-9-choreographer-salman-yusuff-khan-participate-show-682410|title='Jhalak Dikhhla Jaa 9:' Choreographer Salman Yusuff Khan to participate on show?|accessdate=12 June 2016}}</ref> ==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''[[ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱟᱱᱥ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱭᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱭ ''[[ᱣᱟᱱᱴᱮᱰ (᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱣᱟᱱᱢᱮᱰ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ''[[ᱨᱚᱠᱛᱚ ᱪᱚᱨᱤᱛᱨᱚ]]'' "ᱰᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱛᱷ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ''ᱮᱞᱟᱭᱤᱵᱷ'' (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱚ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ''ᱥᱩᱠᱳᱱ - ᱵᱷᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱢᱮᱰ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱲᱭ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''[[ᱮ.ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱰᱤ. : ᱮᱱᱤ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱮᱱ ᱰᱟᱱᱥ]]'' ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱢᱳ ᱰᱤ-ᱥᱚᱳᱡᱟ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1ᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱫᱚ ''[[ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱚ ᱡᱟ]]'' ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱱᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ]](ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱔), [[ᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱵᱟᱱᱤ]] (ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱕) ᱟᱨ [[ᱫᱽᱨᱚᱥᱴᱤ ᱫᱷᱟᱢᱤ]] (ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱖) ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ''[[ᱯᱷᱤᱭᱮᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ : ᱠᱷᱚᱛᱨᱳᱸ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ ᱕]]'' ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.indiatimes.com/entertainment/tv/pics-12-contestants-of-khatron-ke-khiladi-5_-126256.html|title=PICS: 12 Contestants of Khatron Ke Khiladi 5|date=2014-02-02|website=indiatimes.com|language=en|access-date=2019-04-09|archive-date=27 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627113029/https://www.indiatimes.com/entertainment/tv/pics-12-contestants-of-khatron-ke-khiladi-5_-126256.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ''[[ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱟᱱᱥ]]'' ([[ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱟᱱᱥ#ᱯᱩᱭᱞᱩ-ᱟᱜ|ᱯᱩᱭᱞᱩ-ᱟᱜ]]) ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱫᱚ ''[[ᱯᱷᱤᱭᱮᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ : ᱠᱷᱚᱛᱨᱳᱸ ᱠᱟ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱡᱷᱚᱞᱟᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ]] ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ-ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱳ ᱵᱳᱜᱽᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱬᱚᱶᱟ ᱥᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱤᱢ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ ᱜᱮ ᱦᱚᱠᱫᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱪᱮᱱᱟᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱵᱟ.ᱫᱽ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱵᱷᱤᱰᱭᱚ ᱠᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ‌ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/jhalak-dikhhla-jaa-9-choreographer-salman-yusuff-khan-participate-show-682410|title='Jhalak Dikhhla Jaa 9:' Choreographer Salman Yusuff Khan to participate on show?|accessdate=12 June 2016}}</ref> ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱷᱚᱭᱡᱟ ᱦᱟᱨᱟᱢᱮᱸ ᱥᱟᱝ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Choreographer-turned-actor-Salman-ties-the-knot/articleshow/28012236.cms|author=Neha Maheshwri|agency=TNN|work=[[The Times of India]]|title=Choreographer-turned-actor Salman ties the knot|date=28 December 2013|accessdate=15 July 2018}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== {|class=wikitable !ᱥᱮᱨᱢᱟ!!ᱯᱷᱤᱞᱢ!!ᱨᱳᱞ |- |2009 |''[[Wanted (2009 film)|Wanted]]'' |Himself in the song "Most Wanted Track |- |2011 |''[[Rakta Charitra]]'' |Himself in the title song "Mila Toh Marega |- |2013 |''[[ABCD: Anybody Can Dance]]'' |Rocky |- |2014 |''[[Darling (2014 film)|Darling]]'' |choreographer |- |2014 |''[[Zid (2014 film)|Zid]]'' |choreographer |- |2014 |''[[Creature 3D]]' |choreographer |- |2016 |''[[G Kutta Se]]'' |choreographer |- |2017 |''Love U Family'' |Raj<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/040517/an-actress-of-many-talents.html|title=Aksha Pardasany: An actress of many talents|author=Pranita Jonnalagedda|work=[[Deccan Chronicle]]|date=4 May 2017|accessdate=15 July 2018}}</ref> |- |2017 |''Heartbeats'' |Pallav |- |2018 |''[[Dil Juunglee]]'' |choreographer |- |2018 |''[[Welcome to New York (2018 film)|Welcome to New York]]'' |choreographer |- |2018 |''[[Lakshmi (2018 film)|Lakshmi]]'' |Coach as Yousuf |- |2020 |''[[Street Dancer 3D]]'' |Zain |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commonscat}} *{{IMDb name|3395174}} *{{IMDb name|7910915}} *{{Facebook|SalmanYKhanofficial}} *{{Instagram|salmanyusuffkhan}} {{Dance India Dance}} {{Jhalak Dikhhla Jaa}} {{Fear Factor: Khatron Ke Khiladi}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Yusuff Khan, Salman}} [[Category:Indian male dancers]] [[Category:Living people]] [[Category:1985 births]] [[Category:Male actors from Bangalore]] [[Category:Indian male film actors]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Reality television participants]] [[Category:Fear Factor: Khatron Ke Khiladi participants]] be9ow769lgyh6d5iece4pjji0s9jd15 ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ 0 10499 199720 137313 2026-11-08T01:10:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199720 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airline | airline =ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ | logo = GoAir Logo.png | logo_size = 240 | IATA = G8 | ICAO = GOW | callsign = GOAIR | parent = | company_slogan = ''Fly Smart'' | founded = ᱒᱐᱐᱕ | commenced = ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ | key_people = ᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱫᱩᱵᱮ (CEO)</br>Jeh Wadia (founder, MD) | headquarters = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | hubs = {{bulleted list |[[ᱪᱷᱟᱛᱨᱟᱯᱟᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] , (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ) |[[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], (ᱫᱤᱞᱞᱤ) |[[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], (ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ) |[[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ) |[[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ) }} | fleet_size = 24 | destinations = 23 | profit = {{increase}} {{INRConvert|104|m}} <small>(2013)</small><ref>{{cite news|title= गो एयर को लाभ|url=http://www.business-standard.com/article/companies/goair-joins-the-profit-league-113111000502_1.html|newspaper=[[Business Standard]]|access-date=15 April 2016|date=24 January 2014}}</ref> | website = {{url|http://www.goair.in/}} }} [[File:GoAir Airbus A320 SDS-2.jpg|thumb|GoAir Airbus A320 SDS-2]] '''ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ''' (GoAir) ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱳ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱘ᱹ᱔% ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://dgca.nic.in/reports/Traffic_reports/Traffic_Rep072017.pdf |access-date=2019-10-11 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110055418/http://dgca.nic.in/reports/Traffic_reports/Traffic_Rep072017.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱴᱟᱜ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱑᱐᱐ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱗᱕᱐ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |url=http://goair.in/contactus.asp |title='ଗୋ ଏୟାର - ଆମସହ ସମ୍ପର୍କ କରନ୍ତୁ' |access-date=2020-06-23 |archive-date=2017-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802041147/https://www.goair.in/contactus.asp |url-status=dead }}</ref><ref>[http://dgca.nic.in/reports/Market.pdf 'ମାର୍କେଟ ଶେୟର']</ref><ref name="goair">{{Cite web |url=http://www.goair.in/routemap.aspx |title='ଗୋ ଏୟାର– ଲକ୍ଷ' |access-date=2020-06-23 |archive-date=2017-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802040656/https://www.goair.in/routemap.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ ᱣᱟᱫᱤᱭᱟ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱮᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ''ᱱᱚᱥᱞᱤ ᱣᱟᱫᱤᱭᱟ'' ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ '''ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱣᱟᱫᱤᱭᱟ'''ᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ ᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱣᱟᱫᱤᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱚᱥ ᱓᱒᱐ ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱴ ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱚᱨᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱳᱬᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱭ ᱜᱷᱩᱧᱪᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Flight_International |title=Flight International|work=ଡ଼ାଇରେକ୍ଟର ୱାର୍ଡ ଏୟାରଲାଇନ, ପେଜ ସଂଖ୍ୟା ୮୭|publisher=|date=3 ଏପ୍ରିଲ 2007|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goair.in/aboutus.aspx|title="ଗୋ ଏୟାର – ଆମ ନିଜ ବିଷୟରେ "|work=ପେଜ ସଂଖ୍ୟା ୮୭|publisher=ଫ୍ଲାଇଟ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ|date=3 ଏପ୍ରିଲ 2007|accessdate=|archive-date=2014-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920203223/http://www.goair.in/aboutus.aspx|url-status=dead}}</ref> ==ᱡᱚᱥ== ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱞᱮᱴ,᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱠᱮᱴ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="G8 Int'l">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/business/goair-to-launch-first-international-flight-on-october-11-ticket-prices-from-18-999-check-schedule-1929783 |title=GoAir To Launch First International Flight On October 11 |work=NDTV|date=10 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://www.goair.in/menu/about-us/contact-us|title=GoAir: Contact Us|publisher=GoAir|access-date=15 April 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323021854/https://www.goair.in/menu/about-us/contact-us|archivedate=23 March 2016}}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ]] ᱨᱮ ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱗᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱵ ᱜᱟᱹᱰᱤᱭ ᱩᱰᱟᱹᱣᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱟᱫᱮᱥ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱤᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ== ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ (ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱥᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱴᱨᱮᱵᱩᱞ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱟᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ '' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾) <ref>{{cite web|url=http://indiaaviation.aero/news/airline/7975/GoAir+receives++PATWA%27s+%27Quality+%26+Efficient+Service%27+award+ |title="गो एयर रिसीव्स पटवा‘स क्वालिटी एंड अफिसियेंट सर्विस अवार्ड"|publisher=इंडियन एविएशन |date=३० मार्च २०१३ |accessdate=}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱮᱭᱟᱨᱵᱚᱥ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾) <ref>{{cite web|url=http://www.breakingtravelnews.com/news/article/goair-ranked-the-best-performing-airline-by-airbus/ |title="गो एयर रेंक्ड दि बेस्ट परफोर्मिंग एयर लाइन बाई एयर बस"|publisher=ब्रेकिंग ट्रेवल न्यूज़ |date=३० मार्च २०१३ |accessdate=}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} iplp89nio0v6xc2itxlpw16ewhciivu ᱜᱩᱣᱟᱢ 0 10653 199715 97739 2026-11-08T01:02:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199715 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |name=ᱜᱩᱣᱟᱢ<br/>''Guåhan'' |native_name= |settlement_type=[[Unincorporated territories of the United States|Unincorporated and organized U.S. territory]] |image_flag=Flag of Guam.svg |flag_size=125px |flag_link=Flag of Guam |image_seal=Seal of Guam.svg |seal_size=85px |seal_type=Seal |seal_link=Seal of Guam |nickname={{native phrase|ch|"Tånó y Chamorro"|italics=off}} ({{Lang-en|"Land of the Chamorro"}}) |nickname_link=List of U.S. state and territory nicknames |motto_link=List of U.S. state and territory mottos |motto={{native phrase|ch|"Tånó I' Man Chamorro"|italics=off}} ({{Lang-en|"Land of the Chamorros"}}) |anthem_link=List of U.S. state songs |anthem="[[Stand Ye Guamanians]]"<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"></div> |image_map=Guam on the globe (Southeast Asia centered) (small islands magnified).svg |map_alt=Location of Guam |map_caption=Location of Guam (circled in red) |mapsize=290px |subdivision_type=[[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] |subdivision_name=[[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] |established_title=Before annexation |established_date=ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ |established_title2={{nowrap|[[Treaty of Paris (1898)|Cession from Spain]]}} |established_date2=April ᱑᱑, ᱑᱘᱙᱙ |official_languages={{hlist|[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]|[[ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ]]}} |demonym=ᱜᱩᱣᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ |capital=[[ᱦᱟᱜᱟᱛᱱᱟ]] |largest_city=[[ᱫᱮᱫᱮᱫᱳ]] |ethnic_groups=37.3% [[Chamorro people|Chamorro]]<br />26.3% [[Filipino Americans|Filipino]]<br />7.1% [[White people|White]]<br />7% [[Chuukese people|Chuukese]]<br />2.2% [[Koreans|Korean]]<br />2% [[Asian people|Other Asian]]<br />1.6% [[Chinese people|Chinese]]<br />1.6% [[Palauan people|Palauan]]<br />1.5% [[Japanese people|Japanese]]<br />1.4% [[Pohnpei State|Pohnpeian]]<br />9.4% [[Mixed ethnicity|Multiracial]]<br />0.6% other<ref name="CIA Factbook">{{cite web|title=Australia-Oceania :: Guam (Territory of the US)|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html|website=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=August 26, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005453/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html|archive-date=December 3, 2013}}</ref> |ethnic_groups_year=2010 |government_type=[[Devolution|Devolved]] [[Presidential system|presidential]] [[constitution]]al [[Dependent territory|dependency]] |leader_title1=[[List of governors of Guam|Governor]] |leader_name1={{nowrap|[[Lou Leon Guerrero]] ([[Democratic Party of Guam|D]])}} |leader_title2=[[Lieutenant Governor of Guam|Lt. Governor]] |leader_name2={{nowrap|[[Josh Tenorio]] (D)}} |legislature=[[Legislature of Guam]] | national_representation = [[United States Congress]] | national_representation_type1 = [[Guam's at-large congressional district|House delegate]] | national_representation1 = [[Michael San Nicolas]] (D) |religion=75% [[Catholicism]]<br />17.7% [[Protestantism]]<br />1.1% [[Buddhism]]<br />4.5% other<br />1.7% unaffiliated<ref name="Religion"/> |area_km2=540 |area_rank= |area_sq_mi=210 <!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --> |percent_water= |elevation_max_m=407 |elevation_max_ft=1,334 |population_estimate=168,485<ref name="CIA Factbook"/> |population_census=159,358<ref name="CIA Factbook"/> |population_estimate_year= 2020 |population_estimate_rank= 189th |population_census_year=2010 |population_density_km2=299 |population_density_sq_mi=775 <!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --> |population_density_rank= |GDP_PPP=$5.79 billion<ref name="CIA Factbook"/> |GDP_PPP_year=2016 |GDP_PPP_rank= |GDP_PPP_per_capita=$35,600<ref name="CIA Factbook"/> |GDP_PPP_per_capita_rank= |GDP_nominal= |GDP_nominal_year= |GDP_nominal_rank= |GDP_nominal_per_capita= |GDP_nominal_per_capita_rank= |Gini= |Gini_year= |Gini_change=<!-- increase/decrease/steady --> |Gini_ref= |HDI=0.901 <!-- number only --> |HDI_year=2017<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change=increase <!-- increase/decrease/steady --> |HDI_ref= |HDI_rank= |currency=[[United States dollar]] (US$) |currency_code=USD |timezone=[[Chamorro Standard Time|ChST]] |utc_offset=+10:00 |date_format=mm/dd/yyyy |drives_on=right |calling_code=[[North American Numbering Plan|+1]]-[[Area code 671|671]] |postal_code_type={{nowrap|[[List of U.S. state abbreviations#Postal codes|USPS abbreviation]]}} |postal_code=GU |iso_code={{hlist|[[ISO 3166-2:GU|GU]]|[[ISO 3166-2:US|US-GU]]}} |cctld=[[.gu]] }} '''ᱜᱩᱣᱟᱢ''' [[ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ]] ᱺ Guåhån [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ [[ᱦᱟᱜᱟᱛᱱᱟ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱜᱟᱱᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱫᱮᱫᱳ]]᱾ ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱣᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ (citizen) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱒,᱗᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ᱾ ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱫᱤᱯ ᱒᱑᱐ sq ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱕᱔᱐ ᱠᱤᱢᱤ²) ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱤᱫ sq ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱗᱗᱕ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ (municipaliti) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱢᱚᱝᱼᱴᱳᱴᱳᱼᱢᱟᱭᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱜᱷᱚᱱᱚᱛᱛᱚ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱤᱫ sq ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱓,᱖᱙᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱢᱟᱴᱟᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱷᱚᱱᱚᱛᱛᱚ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱤᱫ sq ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱑᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱩᱱᱴ ᱞᱟᱢᱞᱟᱢ (᱑,᱓᱓᱒ ᱯᱷᱩᱴ (᱔᱐᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ)᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱞᱯᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Reception of the Manila Galleon by the Chamorro in the Ladrones Islands, ca. 1590.jpg|thumb|left|276px|Reception of the [[Manila galleon|Manila Galleon]] by the [[Chamorro people|Chamorro]] in the [[Mariana Islands|Ladrones Islands]], ca. 1590 [[Boxer Codex]]]] ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱫᱤᱯ ᱑᱓.᱒° ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓.᱗° ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱑᱔᱔.᱖° ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱕.᱐° ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱡᱤᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱔-᱑᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱖-᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱞᱤᱡᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱯ ᱒᱑᱒ sq ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱕᱔᱙ sq ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== [[File:US Navy 030225-N-0000X-002 An aerial view of Apra Harbor on U.S. Naval Base Guam is seen during a fly-by, Feb. 25, 2003.jpg|thumb|upright=1.3|left|[[Apra Harbor]]]] ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱳᱨᱚᱥ, ᱱᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱓᱗.᱓%᱾ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ (᱒᱖%) ᱟᱨ(ᱪᱩᱠᱩᱥᱮᱥ (᱗%) ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱨᱮᱱ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ]]᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱨᱪᱟᱨᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱱᱚᱰᱮᱱᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ᱾ ᱯᱤᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱺ * ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ: ᱗᱕% * ᱯᱨᱳᱴᱮᱥᱴᱟᱱ: ᱑᱗.᱗% * ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ: ᱑.᱖% * ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ: ᱑.᱕% * ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱᱤᱴᱤ: ᱑.᱔% * [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱤᱡᱚᱢ]]: ᱑.᱑% * Eastern Orthodoxy: <᱑% * [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]: <᱑% * [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]: <1% * [[ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱦᱩᱫᱤ]]: <᱑% ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|Guam|voy=Guam|n=Category:Guam|d=Q16635|q=no|b=no|v=no|s=Portal:Guam}} * {{official|http://www.guam.gov/ }} * [http://guampedia.com/ Guampedia, Guam's Online Encyclopedia] * [https://guamsocietyinc.org/guam-society-history/ "Guam Society of America"], fosters the Chamorro language, culture, & traditions * [http://www.theinsularempire.com/ ''The Insular Empire: America in the Mariana Islands''], PBS documentary film website. * {{CIA World Factbook link|gq|Guam}} * [https://www.census.gov/population/www/cen2000/islandareas/ ''U.S. Census Bureau: Island Areas Census 2000''] * [https://pubs.usgs.gov/wri/wri034126/htdocs/wrir03-4126.html Geology and Hydrology of Guam] * {{curlie|Regional/Oceania/Guam}} * [https://www.loc.gov/rr/international/hispanic/guam/guam.html Portals to the World: Guam] from the U.S. [[Library of Congress]]. * {{wikiatlas|Guam}} * {{osmrelation-inline|306001}}{{-}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} de831mgj4wq4c45mszxtf6x1xy9133c ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ 0 10679 199882 194911 2026-11-08T06:52:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199882 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ |office = [[List of Governors of Assam|ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ]] |native_name = |native_name_lang = |image = Janaki Ballabh Patnaik.JPG |predecessor = [[ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱥᱤᱵᱽᱛᱮ ᱨᱟᱡᱤ]] |successor = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱱᱚᱵᱷᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]] |predecessor2 = [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]] |party = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] |office1 = [[List of Chief Ministers of Odisha|ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] |predecessor1 = [[ᱱᱤᱬᱚᱢᱚᱬᱤ ᱨᱟᱣᱩᱛᱨᱟᱭ]] |successor1 = [[ᱦᱮᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱲ]] |successor2 = [[ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱚᱨ ᱜᱚᱢᱟᱝᱜᱽ]] |birth_date = {{Birth date|1927|01|03|df=y}} |birth_place = ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ, [[ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |death_date = {{death date and age|df=yes|2015|04|21|1927|01|03}} |death_place = [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ |spouse = [[ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]] |children = |alma_mater = [[ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]],<br/> [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] |blank1 = ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ |data1 = |website = [http://online.assam.gov.in/governors-page Official Website] |term_start = ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ |term_end = ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ |term_start1 = ᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱐ |term_end1 = ᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ |term_start2 = ᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱕ |term_end2 = ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱙ |religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] }} '''ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ''' (ᱳᱰᱤᱭᱟᱹ: ଜାନକୀ ବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକ) (᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱒᱖ - ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="death" /> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓ ᱡᱟᱱ ᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱒᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱨᱫᱽ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱞᱚᱜ ᱮ ᱥᱟᱛ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱴ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨᱥᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱤᱡᱤᱢ, ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱶ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱫᱚᱠ (ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱸᱫᱚᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱚᱝᱠᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱧᱡᱚᱱᱟ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://appiusforum.net/anjana_mishra.html|title=My story BY ANJANA MISHRA|date=7 February 1999|work=The Week}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/specials/System-insensitive-says-rape-victim/articleshow/1905236.cms? |title=System insensitive, says rape victim |author=Nilanjana Bhaduri Jha|date= 18 August 2006|work=Times of India}}</ref> == ᱜᱩᱨ == [[File:JB Patnaik.jpg|thumb|left|ᱡᱮᱵᱤ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ]] ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱘᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱒᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱴ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Former Odisha CM J B Patnaik passes away at 89 |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-04-21/news/61378999_1_naveen-patnaik-prime-minister-narendra-modi-janaki-ballabh-patnaik |access-date=2020-06-29 |archive-date=2016-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822123701/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-04-21/news/61378999_1_naveen-patnaik-prime-minister-narendra-modi-janaki-ballabh-patnaik |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Janaki Ballabh Patnaik cremated in Puri |url=http://odishachannel.com/index.php/4095/janaki-ballabh-patnaik-cremated-in-puri/ |access-date=2020-06-29 |archive-date=2016-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610143159/http://odishachannel.com/index.php/4095/janaki-ballabh-patnaik-cremated-in-puri |url-status=dead }}</ref><ref name="death">{{cite news|title=PM Modi condoles the Death of former Orissa CM Janaki Ballabh Patnaik|url=http://news.biharprabha.com/2015/04/pm-modi-condoles-the-death-of-former-orissa-cm-janaki-ballabh-patnaik/|accessdate=21 April 2015|publisher=news.biharprabha.com|date=21 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428015437/http://news.biharprabha.com/2015/04/pm-modi-condoles-the-death-of-former-orissa-cm-janaki-ballabh-patnaik/|archive-date=28 April 2015|url-status=dead}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱣᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ (SVIMS) ᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱓ ᱺ ᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱬᱤᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱟ [[ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]], ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ, ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽᱵᱚᱛ ᱜᱤᱛᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱴ - ᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Former Assam Governor J.B. Patnaik passes away|url=http://www.myinfoindia.com/odisha-cm-j-b-patnaik-passes-away/|newspaper=myinfoindia|date=21 April 2015|accessdate=21 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427110857/http://www.myinfoindia.com/odisha-cm-j-b-patnaik-passes-away/|archive-date=27 April 2015|url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} {{Commons category|Janaki Ballabh Patnaik}} *[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990220/ipo20039.html The Indian Express on Patnaik's marginalisation] *[http://www.hindu.com/2004/04/13/stories/2004041301161300.htm Q & A : J.B. Patnaik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040729124515/http://www.hindu.com/2004/04/13/stories/2004041301161300.htm |date=2004-07-29 }} The Hindu *[http://indianexpress.com/article/india/assam-governor-jb-patnaik-passes-away-in-tirupati/ Assam Governor JB Patnaik passes away in Tirupati] Indian Express *[https://web.archive.org/web/20200701063838/https://assamtimes.org/node/12549 Farewell to JB Patnaik] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] dn51rf9eakc5zhk96tt2wn2lolxae8i ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ 0 10812 199811 195742 2026-11-08T04:02:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199811 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ | other_name = ᱠᱚᱨᱤᱝᱜᱟ, ᱠᱚᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱠᱤ ᱱᱟᱱᱫᱤᱣᱟᱰᱟ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = Top to bottom : View of [[Bay of Bengal]] at Kakinada, Sri Bhavanarayana Swamy Temple, Light House at the Beach, [[Buckingham Canal]] separating North and South Parts of Kakinada | etymology = | nickname = '''ᱫᱚᱥᱟᱨ''' [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ]], '''ᱯᱮᱸᱥᱱᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱯᱩᱨᱤ''' | pushpin_map = India | pushpin_map_caption = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|16|57|58|N|82|15|18|E|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱫᱟᱵᱚᱨᱤ]] | established_title = Established | established_date = ᱑᱗᱕᱙ | established_title1 = Incorporated (Municipality) | established_date1 = ᱑᱘᱖᱖ | established_title2 = Incorporated (Corporation) | established_date2 = | founder = | named_for = | parts_type = | government_footnotes = <ref name="council">{{cite news |last1=M. N. |first1=Samdani |title=Andhra Pradesh's move to supply Krishna water to Coca-Cola plant irks opposition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Pradeshs-move-to-supply-Krishna-water-to-Coca-Cola-plant-irks-opposition/articleshow/47239899.cms |accessdate=25 May 2019 |work=The Times of India |date=12 May 2015 |location=Mangalagiri |language=en}}</ref> | government_type = [[Municipal Corporations in India|Mayor–Council]] | governing_body = ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = | leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name = ᱥᱩᱱᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱵᱟᱱᱤ<ref>{{cite news |title=Sunkara Pavani is Mayor of Kakinada |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sunkara-pavani-is-mayor-of-kakinada/article19701301.ece |accessdate=8 June 2019 |work=The Hindu |date=16 September 2017 |language=en-IN}}</ref> | leader_title1 = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLAs]] | leader_name1 = {{Collapsible list | title = List of MLAs | title_style = | frame_style = border:none; padding: 0; | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = D Chandrasekhara Reddy ([[YSR Congress Party|YSRCP]]) <small>([[Kakinada City (Assembly constituency)|Kakinada City]])</small> | 2 = Kurasala Kannababu ([[YSR Congress Party|YSRCP]]) <small>([[Kakinada Rural (Assembly constituency)|Kakinada Rural]])</small> }} | leader_title2 = [[Member of Parliament|MP]] | leader_name2 = ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱜᱤᱛᱟᱹ ([[YSR Congress Party|YSRCP]]) | leader_title3 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="profile">{{cite web |title=India Smart City Profile |url=http://smartcities.gov.in/upload/uploadfiles/files/AndraPradesh_Kakinada.pdf |website=Smart Cities Mission |accessdate=8 June 2019 |page=1 |format=PDF}}</ref> | area_total_km2 = 57.6 | area_metro_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of 2011 = | population_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs |website=Directorate of Town and Country Planning |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=41 |format=PDF |accessdate=23 June 2016 |archive-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="profile" /> | population_total = ᱕᱓᱔᱓᱕᱐ (᱖ ᱟᱱᱟᱜ) [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ]] | population_metro = ᱙᱙᱙᱕᱑᱓ | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_density_km2 = auto | population_metro_footnotes = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_demonym = ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱚᱰᱩ, ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ | population_note = | demographics_type1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | demographics1_info2 = ᱘᱑.᱒᱓% | demographics_type2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = '''᱕᱓᱓᱐᱐᱑, ᱕᱓᱓᱐᱐᱒, ᱕᱓᱓᱐᱐᱓, ᱕᱓᱓᱐᱐᱔, ᱕᱓᱓᱐᱐᱕, ᱕᱓᱓᱐᱐᱖, ᱕᱓᱓᱐᱑᱖''' | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = +᱙᱑–᱘᱘᱔ | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of India|Vehicle registration]] | registration_plate = '''[[Vehicle registration plates of India|AP-05]]''' '''[[Vehicle registration plates of India|AP-06]]''' | website = {{URL|http://kakinadacorporation.ap.gov.in/KMC/login.apo|Kakinada Municipal Corporation}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ''' (ᱚᱠᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱠᱚᱠᱟᱱᱟᱰᱟ''', '''ᱠᱚᱨᱤᱝᱜᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="pensioner's_paradise">{{cite news|last1=Kalavalapalli|first1=Yogendra|title=Pensioner’s paradise Kakinada coming of age|url=http://www.livemint.com/Politics/cMXZqsIvDHpFZMpCNN3uDM/Pensioners-paradise-Kakinada-coming-of-age.html|accessdate=8 May 2017|work=Livemint|date=19 July 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱟᱪ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱛᱤᱨ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱠᱚᱱᱣᱮᱸᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱚᱠᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱤᱥ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡ ᱜᱷᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱤᱝᱜᱟ ᱥᱩᱨ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱢᱚᱨᱤᱥᱚᱱ, [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱤᱝᱜᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:District Collector Office building at Kakinada.jpg|thumb|ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱚᱥ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ|alt=|355x355px]] ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ {{Coord|16.93|N|82.22|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kakinada.html |title=Falling Rain Genomics, Inc – Kakinada |publisher=Fallingrain.com |accessdate=20 November 2011 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912132845/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kakinada.html |url-status=dead }}</ref> ᱘᱒ᱼᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱮᱥᱟᱝᱛᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱔᱓,᱐᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱒᱒᱒,᱔᱖᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱨ ᱒᱒᱐,᱕᱖᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/404-kakinada.html|title=Kakinada Census 2011|last=|first=|date=|website=Census 2011|publisher=|access-date=}}</ref> ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱔᱓,᱐᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱑᱗,᱔᱕᱙ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱒᱕,᱕᱖᱙ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/351-kakinada.html|title=Kakinada Metropolitan Population|last=|first=|date=|website=Census 2011|publisher=|access-date=}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱐᱑ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟᱜ ᱚᱡᱽᱨᱟ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱓᱒,᱑᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱔᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.smartcitieschallenge.in/files/dmfile/Draft-Smart-Cities-Proposal-kakinada1.pdf|title=Kakinada Snapshot|last=|first=|date=|website=SMART CITY KAKINADA|publisher=|access-date=|archive-date=2017-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116084024/http://www.smartcitieschallenge.in/files/dmfile/Draft-Smart-Cities-Proposal-kakinada1.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱨᱟᱼᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱰ ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱐᱐᱐ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱐᱐ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Sankar|first1=K.N. Murali|title=Auto-rickshaws rule the roost|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/autorickshaws-rule-the-roost/article6071558.ece|accessdate=15 May 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> ᱜᱮᱨᱼᱯᱚᱨᱤᱣᱟᱦᱟᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ, ᱢᱚᱴᱤᱨᱥᱟᱭᱠᱤᱞ, ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱾<ref>{{cite news|last1=Sankar|first1=K N Murali|title=Civic body to promote cycling in Kakinada|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Civic-body-to-promote-cycling-in-Kakinada/article16769787.ece|accessdate=15 May 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱪᱟᱪᱞᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱭᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱯᱞᱟᱱᱱᱮᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱥᱮᱭᱨᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ,<ref>{{cite news|title=Under smart city initiative, Andhra's Kakinada city plans to encourage cycling|url=http://www.thenewsminute.com/article/under-smart-city-initiative-andhras-kakinada-city-plans-encourage-cycling-54030|accessdate=15 May 2017|work=The News Minute|date=8 December 2016}}</ref> ᱾ ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== [[File:Coringa wildlife sanctuary.jpg|thumb|ᱠᱚᱨᱤᱝᱜᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] [[File:Scenic view of Kakinada beach during evening.jpg|thumb|ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Wikivoyage|Kakinada}} {{Commons category|Kakinada}} * [https://web.archive.org/web/20141021085143/http://cdma.ap.gov.in/Links.html ULBs of Andhra Pradesh] [[Category:Kakinada| ]] [[Category:Smart cities in India]] [[Category:Cities in Andhra Pradesh]] [[Category:Port cities in India]] [[Category:District headquarters of Andhra Pradesh]] 0w1zdfi6jz2upmzbt6f90ec9glmm8g9 ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ 0 11142 199670 189405 2026-11-07T23:04:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199670 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ(Central Board of Secondary Education) | image = CBSE Logo(new).png | alt = Logo of Central Board of Secondary Education | abbreviation = ᱛ.ᱛ.ᱥ.ᱵ.(CBSE) | size = 150px | caption = Logo | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1962|11|03}} | type = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ | headquarters = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | affiliations = ᱒᱑,᱔᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ (᱒᱐᱑᱙)<ref name=cbse:1>{{cite web|url=http://cbse.nic.in/newsite/aboutCbse.html|title=About CBSE}}</ref> | leader_title = ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ | leader_name = [[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱟᱦᱩᱡᱟ]], ᱟᱭ.ᱮ.ᱮᱥ. | parent_organisation = [[ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱭᱩᱢᱟᱱ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱭᱩᱢᱟᱱ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ]] | language = {{hlist|[[Hindi]]|[[English language|English]]}} | website = {{url|http://cbse.nic.in/}} }} '''ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ''' ('''CBSE''') ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱩᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱜ [[ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]](Union Government of India) ᱜᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ.(CBSE) ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱟᱥᱲᱟᱭ ᱟᱸᱫᱮ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮᱢᱟᱱ ᱟᱯᱮ ᱠᱚ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱯᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/only-ncert-books-at-all-cbse-schools/articleshow/57174456.cms|title=Only NCERT books at all CBSE schools}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱐,᱒᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱟᱛ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ.-ᱟᱜ ᱟᱸᱫᱮ ᱛᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱮᱴ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ(Intermediate Education) ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱚᱱᱟ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱜᱽᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱫᱮ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=History (and the Expansion) of the Central Board of Secondary Examination|url=http://www.studypost.com/history-expansion-central-board-secondary-examination|accessdate=16 December 2017|publisher=studypost.com|date=16 December 2017|archive-date=20 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120070007/http://www.studypost.com/history-expansion-central-board-secondary-examination/|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱮᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱚᱱᱟ"(Board of High School and Intermediate Education, Rajputana) ᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]], ᱢᱮᱨᱣᱟᱰ, [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱢᱮᱨ]], [[ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱵᱤᱱᱫᱽᱭᱚ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ "ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱟᱯᱷᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ(Affiliations)== ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ (CBSE) ᱟᱜ ᱟᱸᱫᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ [[ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱲᱚᱭᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱷᱚᱛᱚ [[ᱡᱚᱣᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱳᱫᱚᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ, ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱣ(approve) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱠᱚ== ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ.(CBSE) ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱠᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱚᱨ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=CBSE Results Announcement Dates: Class 12 on May 25, Class 10 on May 27|url=http://news.biharprabha.com/2015/05/cbse-results-announcement-dates-class-12-on-may-25-class-10-on-may-27/|accessdate=23 May 2015|publisher=news.biharprabha.com|date=23 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525075322/http://news.biharprabha.com/2015/05/cbse-results-announcement-dates-class-12-on-may-25-class-10-on-may-27/|archive-date=25 May 2015|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱷᱚᱛᱚ [[ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱮᱠᱷᱡᱟᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ|ᱮ.ᱟᱭ.ᱤ.ᱤ.ᱤ.]](All India Engineering Entrance Examination)/(AIEEE) ᱵᱩᱱᱤᱰ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱞ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱟᱝ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱮ.ᱟᱭ.ᱤ.ᱤ.ᱤ.(AIEEE) ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱫᱚ ᱟᱭᱹᱟᱭᱹᱴᱤ-[[ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱮᱠᱷᱡᱟᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱮᱠᱷᱡᱟᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ (ᱡᱮ.ᱤ.ᱤ.)]] (IIT-[[Joint Entrance Examination|Joint Entrance Exam (JEE)]]) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱫᱟ ᱡᱮ.ᱤ.ᱤ(ᱢᱮᱱ) (JEE (Main)) ᱠᱟ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱫᱟ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱮᱥᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱚᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ.(CBSE) ᱫᱚ [[ᱮ.ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱢ.ᱴᱤ]] (ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱴᱮᱥᱴ) ([[AIPMT]] (All India Pre Medical Test)) ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱭᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ(junior research fellowship) ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱸᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ(assistant professor) ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱷᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱤᱪᱟᱨ ᱮᱞᱤᱡᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱤ.ᱴᱤ]](Central Teacher Eligibility Test) ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱮᱱᱟᱤ ᱴᱮᱥᱴ(optional proficiency test) ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟ.ᱜᱩᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Exams conducted by CBSE">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/After-UGCs-failure-CBSE-to-conduct-NET/articleshow/38950641.cms | title=After UGC's failure, CBSE to conduct NET | accessdate=24 July 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱟ.ᱤ. ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱞᱤᱡᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱩᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NET to be held under CBSE’s watch">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/net-to-be-held-under-cbses-watch/article6240205.ece | title=NET to be held under CBSE’s watch | publisher=The Hindu | accessdate=24 July 2014}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} *{{official}} {{School education in India}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱳᱨᱰ]] ezmo4gxsdtqwarwwbhkehccdnfdhthw ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ 0 11167 199857 177259 2026-11-08T05:58:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199857 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ | native_name = | native_name_lang = ᱦᱤᱱᱫᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Town hall kgn.JPG | image_alt = | image_caption = Nagar Palika Head Office <br>And <br>Town Hall | pushpin_map = India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|21.82|N|75.6187|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ]] | subdivision_type3 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name3 = [[ᱱᱤᱢᱚᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 258 | population_total = ᱑᱐᱖,᱔᱕᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱒᱔᱓ ᱟᱱᱟᱜ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ) ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ (ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ) | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱑᱓᱓᱓᱖᱘ | population_metro_footnotes = <ref name="extended UA 2011">{{cite web|title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011|url=https://www.census2011.co.in/census/metropolitan/265-khargone.html}}</ref> | population_urban = ᱒᱑᱕᱐᱐᱐ | population_urban_footnotes = <ref name=UA>{{cite web|url=http://www.indiaonlinepages.com/population/madhya-pradesh-population.html|}}</ref> | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ | demographics1_info2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱤᱢᱟᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱤᱢᱟᱰᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱕᱑᱐᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱤᱰ | area_code = ᱐᱗᱒᱘᱒ | registration_plate = MP 10 | SS2018 Rank = ᱑᱕ | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐/᱙᱔᱕ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | footnotes = | blank2_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | blank2_info_sec1 = ᱘᱐.᱖᱓%<ref>{{cite web|title=literacy rate|url=https://www.census2011.co.in/census/city/300-khargone.html|}}</ref> | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec2 = High<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dif.mp.gov.in/mphdr%5CHDITable_E_1995.pdf |access-date=2018-11-25 |archive-date=2016-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320140548/http://www.dif.mp.gov.in/mphdr%5CHDITable_E_1995.pdf |url-status=dead}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Cwa / Aw]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = {{URL|www.khargone.nic.in}} | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = {{cvt|914|mm|in}} | blank3_name_sec2 = Avg. annual temperature | blank3_info_sec2 = {{cvt|26.0|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank4_info_sec2 = {{cvt|45|°C|°F}} | blank5_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank5_info_sec2 = {{cvt|21|°C|°F}} }} '''ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ (ᱢᱟᱽᱟᱝ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱤᱢᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱨᱮᱴ, ᱯᱩᱞᱤᱥ, ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤᱪ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱤᱪ) ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ''ᱱᱚᱣ ᱜᱨᱟᱦ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱱᱚᱣᱜᱨᱟᱦ ᱰᱮᱰᱩᱠᱮᱴᱤᱰ (Dedicated) ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱴᱚᱯ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ 'ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=May 2017}} ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|url=https://www.swachhsurvekshan2018.org/Rankings/Morethan1Lakh|title=Archive copy|access-date=2020-07-08|archive-date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111185958/http://swachhsurvekshan2018.org/Rankings/Morethan1Lakh|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/swachh-bharat-rankings-2017-here-are-the-top-100-cities-ranked-on-cleanliness-4640216/|title=Swachh Bharat rankings 2017: Here are the top 100 cities ranked on cleanliness|work=The Indian Express|date=4 May 2017}}</ref> ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱔᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱘,᱐᱓᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱑᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱷᱟᱨ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱵᱟᱥ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱷᱚᱸᱰᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱦᱟᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱲᱣᱟᱱᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱸᱫᱷᱭᱟᱪᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑ ᱢᱤᱞ) ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[File:Through villages.jpg|thumb|ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ]] ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱮᱛᱟᱯᱩᱨ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.co.in/towns/khargone-population-khargone-madhya-pradesh-802284|accessdate=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|title=Archive copy|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040833/https://www.censusindia.co.in/towns/khargone-population-khargone-madhya-pradesh-802284|url-status=dead}}</ref> ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱑᱖,᱑᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱑.᱔᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙.᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱐.᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱗.᱘᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱕.᱗᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ {{bar box |title=ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|61.50}} {{bar percent|[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|37.23}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|pink|0.56}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ†|black|0.8}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.18}} |caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.38%), [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] (0.5%).</small> }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Khargone}} * [http://khargone.nic.in/About%20Khargone.htm Official Website of Khargone District] * [http://www.navgrahmandir.com website for Navagraha mandir khargone] * [https://web.archive.org/web/20110721163043/http://www.mponline.in/Profile/districts/Khargone.asp] * [http://www.karmayog.org/nonprofits/npolocationdisplay.asp?r=218&loc=Khargone&stateloc=Madhya%20Pradesh Non profit organizations khargone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160702173106/http://karmayog.org/nonprofits/npolocationdisplay.asp?r=218&loc=Khargone&stateloc=Madhya%20Pradesh |date=2016-07-02 }} {{Indore Division}} [[ᱛᱷᱚᱠ:Khargone| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Cities and towns in Khargone district]] [[ᱛᱷᱚᱠ:12th-century Jain temples]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Cities in Madhya Pradesh]] n03f4diol3wg2x6u9fgmtfygakbxppv ᱤᱱᱫᱳᱨ 0 11173 200000 159537 2026-11-08T09:57:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200000 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱤᱱᱫᱳᱨ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | official_name = | image_skyline = IndoreMontage.jpg | image_caption = Clockwise from top: skyline of Mangal City area ([[Vijay Nagar, Indore|Vijay Nagar]]), [[Rajwada]] Palace, [[Daly College]], [[Atal Bihari Vajpayee Regional Park]] aerial view, Patalpani Waterfalls | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ | coordinates = {{coord|22|43|0|N|75|50|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type5 = ᱣᱟᱨᱰ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = [[ᱢᱟᱞᱣᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱱᱫᱳᱨ]] | subdivision_name5 = ᱘᱕ ᱣᱟᱨᱰ<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.indore-icai.org/municipal_WARD_parisiman_RMEHTA.pdf|title=Indore Ward List|publisher=[[Indore Municipal Corporation]]|accessdate=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616172346/http://www.indore-icai.org/municipal_WARD_parisiman_RMEHTA.pdf|archive-date=16 June 2016}}</ref> | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | governing_body = ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = [[ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱜᱚᱣᱨ]] | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱚᱥ | leader_name1 = ᱢᱟᱱᱤᱥ ᱥᱤᱝ (IAS))<ref>{{cite web |url= http://mpinfo.org/mpinfostatic/english/orgofstat/departments/collector.asp |title= Department Of Public Relations, Madhya Pradesh |website= Government of Madhya Pradesh |accessdate= 29 March 2020 |archive-date= 28 November 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161128124122/http://mpinfo.org/mpinfostatic/english/orgofstat/departments/collector.asp |url-status= dead }}</ref> | leader_title2 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱞ (IAS)<ref>{{cite web|url= http://idaindore.org/boardmembers.aspx|title= Indore Development Authority Board members|publisher= idaindore.org|access-date= 12 July 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180712222528/http://idaindore.org/boardmembers.aspx|archive-date= 12 July 2018|df= dmy-all}}</ref> | leader_title3 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ | leader_name3 = [[ᱥᱚᱝᱠᱷᱚᱨ ᱞᱟᱞᱣᱟᱱᱤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web |url= http://www.indore.nic.in/statistics.htm |title=Area of Indore census 2001 |work= Indore.nic.in |accessdate=29 April 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120513061141/http://indore.nic.in/statistics.htm |archivedate= 13 May 2012 }}</ref> | area_total_km2 = 530 | area_metro_km2 = 530 | area_rank = 14 | elevation_footnotes = | elevation_m = 550 | population_total = ᱒᱕᱙᱔᱓᱙᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱓᱐᱗᱐᱒᱙᱕ | population_metro_footnotes = <ref name="extended UA 2011">{{cite web |title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=https://www.census2011.co.in/census/metropolitan/242-indore.html |access-date=13 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620133955/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/242-indore.html |archive-date=20 June 2018 }}</ref> | population_rank = ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ | population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ | population_demonym = ᱤᱱᱫᱚᱨᱤ, ᱤᱱᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱱ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱕᱒᱐XX | area_code = ᱐᱗᱓᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = MP-09 | blank_name_sec1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank_info_sec1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=17 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | blank1_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | blank1_info_sec1 = ᱘᱐.᱖᱓%<ref>{{cite web |title= literacy rate |url= http://www.census2011.co.in/questions/306/district-literacy/literacy-rate-of-indore-district-2011.html |publisher= Census Population 2015 Data |accessdate= 14 July 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161228113627/http://www.census2011.co.in/questions/306/district-literacy/literacy-rate-of-indore-district-2011.html |archive-date= 28 December 2016|df= dmy-all }}</ref> | blank2_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank2_info_sec1 = High<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dif.mp.gov.in/mphdr%5CHDITable_E_1995.pdf |access-date=2018-11-25 |archive-date=2016-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320140548/http://www.dif.mp.gov.in/mphdr%5CHDITable_E_1995.pdf |url-status=dead}}</ref> | blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank3_info_sec1 = ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱙᱒᱗<br/>ᱠᱚᱲᱟ ᱑᱐᱐᱐ | blank_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Cwa / Aw]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank1_info_sec2 = {{cvt|945|mm|in}} | blank2_name_sec2 = Avg. annual temperature | blank2_info_sec2 = {{cvt|24.0|°C|°F}} | blank3_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank3_info_sec2 = {{cvt|31|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank4_info_sec2 = {{cvt|17|°C|°F}} | website = {{URL|http://indore.nic.in}} {{URL|www.imcindore.org}} | footnotes = }} '''ᱤᱱᱫᱳᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[List of cities in Madhya Pradesh by population]]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱭᱩᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱥᱴᱭᱩᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/entrepreneurship/how-indores-unique-iit-iim-blend-is-spurring-entrepreneurship/articleshow/48497119.cms |title= How Indore's unique IIT-IIM blend is spurring entrepreneurship |access-date= 18 August 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150817231554/http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/entrepreneurship/how-indores-unique-iit-iim-blend-is-spurring-entrepreneurship/articleshow/48497119.cms |archive-date= 17 August 2015|df= dmy-all |newspaper= The Economic Times |date= 17 August 2015 |last1= Duttagupta |first1= Ishani }}</ref> ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱑᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web|url=https://indore.nic.in/en/about-district/|title=About District {{!}} District Indore,Government Of Madhya Pradesh {{!}} India|language=en-US|access-date=8 March 2020}}</ref>, [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱐ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱙᱔,᱓᱙᱗ (ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ) ᱟᱨ ᱒,᱑᱗᱐,᱒᱙᱕ (ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱕᱓᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱟᱨ ᱒ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱙᱔,᱓᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="census_city">{{cite web|url= http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2322_PART_B_DCHB_INDORE.pdf|title= Census of India 2011|date= 2011|website= censusindia.gov|publisher= Directory of Census Operations|access-date= 13 March 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160531083016/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2322_PART_B_DCHB_INDORE.pdf|archive-date= 31 May 2016|df= dmy-all}}</ref> ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ) ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱑᱗᱐,᱒᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="census_metro">{{Cite web |url=http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |title=Presentation on Towns and Urban Agglomerations |work=Census of India 2011 |accessdate=13 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314015213/http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |archivedate=14 March 2016 }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱒᱕,᱑᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ (᱙,᱗᱑᱘/ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱗.᱓᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱑.᱘᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱒.᱕᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ <ref name=indore1>[http://www.indore.nic.in/statistics.htm Statistics of Indore] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513061141/http://indore.nic.in/statistics.htm |date=13 May 2012 }}. District Administration of Indore. Retrieved 16 August 2009</ref> ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱨᱮ, ᱑᱒.᱗᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== [[file:IndoreAirportArrivals.JPG|thumb|[[ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱦᱤᱞᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱚᱞᱠᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]]] ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱦᱤᱞᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱚᱞᱠᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱼ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱒ᱢ᱖᱙,᱙᱗᱑ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱑᱐᱘᱕᱑ ᱴᱟᱱ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱦᱤᱞᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱚᱞᱠᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱯᱷᱩᱞᱯᱷᱳᱞ ᱠᱮᱴᱜᱚᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱱᱥᱤᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ (ACI) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ (ASQ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱸᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/indore-city-airport-best-in-service-quality-in-asia-pacific-region|title=Indore: City airport best in service quality in Asia Pacific region|website=Free Press Journal|language=en|access-date=12 March 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} <!-- Use MLA style citation format for books, encyclopaedias, and periodicals --> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20190724145904/http://www.indore.nic.in/ City portal] at Govt. of India info. website * {{Wikivoyage-inline|ᱤᱱᱫᱳᱨ}} * {{dmoz|Regional/Asia/India/Madhya_Pradesh/Localities/Indore/}} <!--start of Navigation boxes--> {{ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Articles containing potentially dated statements from 2011]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] 1mkcg7mys51iq6yccec0k87z5eqyec9 ᱠᱤᱥᱩᱢᱩ 0 11248 199829 101457 2026-11-08T05:09:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199829 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱤᱥᱩᱢᱩ, ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ | official_name = City and County of Kisumu | settlement_type = | image_skyline = Kisumu montage.png | image size = | image_caption = Clockwise from top: Central business district, [[Lake Victoria]], Jomo Kenyatta Sports Ground. | image_flag = Flag of Kisumu County.png | flag_size = 100px | image_shield = | shield_size = 130px | nickname = "Lakeside City", "Kisumo","Kisumu Dala" | pushpin_map = Kenya#Africa | pushpin_map_caption = Location in [[Kenya]] | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Kisumu | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Kenya]] | subdivision_type1 = County | subdivision_name1 = [[Kisumu County]] | established_title = Founded | established_date = 1901 <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->| seat_type = | seat = | parts_type = | governing_body = [[Kisumu County]] | leader_title = Legislature | leader_name = [[Kisumu County|County Assembly]] | leader_title1 = [[County Governors of Kenya|Governor]] | leader_name1 = Prof. [[Anyang' Nyong'o]] | leader_title2 = Deputy Governor | leader_name2 = Dr. Mathews Owili| | area_land_km2 = | area_water_km2 = | population_as_of = 2019 | population_note = | population = 721,082<ref name =Census2019>{{cite web|url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-ii-distribution-of-population-by-administrative-units&wpdmdl=5728&ind=MT12f0IDWVM-a0J2dc3Xi42qelbruMwR0a7XIWb0iAwnedEVNBjd_1FEwMun_eI5 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume II: Distribution of Population by Administrative Units |accessdate=28 March 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics| df=dmy }}</ref> | population_density_km2 = | population_demonym = Jo Kisumo (Dholuo) | area_code = 057 | timezone = [[East Africa Time|EAT]] | utc_offset = +3 | elevation_ft = 3,711 | elevation_m = 1,131 | footnotes = | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.653<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|medium}} | blank_name_sec2 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2018) | blank_info_sec2 = 3.9 billion USD<ref name="KNBSGrossCountyProduct2019">{{Cite web|url=https://www.knbs.or.ke/download/gross-county-product-2019/|title=Gross County Product 2019|access-date=2020-07-09|archive-date=2021-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007165216/https://www.knbs.or.ke/download/gross-county-product-2019/|url-status=dead}}</ref> | website = {{URL|kisumu.go.ke/}} | postal_code = 40100 }} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 30xh1w0l4h7vzqn929dy19zkin59o9r ᱢᱳᱢᱵᱟᱥᱟ 0 11250 199978 102821 2026-11-08T09:25:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199978 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱳᱢᱵᱟᱥᱟ, ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ | official_name = City and County of Mombasa | settlement_type = [[List of cities and towns in Kenya by population|Consolidated city-county]] | image_skyline = Mombasa montage.png | image_caption = Montage of the city of Mombasa | image_flag = | flag_size = | image_shield = | shield_size = | motto = 'TUNAWEZEK''<br />(''Unity for Development'') | pushpin_map = Kenya | mapsize = | map_caption = Location of Mombasa | subdivision_type = Country | subdivision_type1 = County | subdivision_name = {{flag|Kenya}} | subdivision_name1 = [[Mombasa County]] | established_title = Founded | established_date = 900 A.D. | leader_title = Mayor | leader_name = | area_total_km2 = | area_land_km2 = 219.9 | area_water_km2 = | population_as_of = 2019 | population_note = | population_urban = 1,208,333<ref name="KNBS">[https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-i-population-by-county-and-sub-county ''2019 Kenya Population and Housing Census Volume I: Population by County and Sub-County'']; retrieved 7 November 2019.</ref> | population_metro = 3,528,940 | population_density_urban_km2 = auto | population_demonym = Mombasanese | area_code = 020 | timezone = [[East Africa Time|EAT]] | utc_offset = +3 | coordinates = {{coord|4|03|S|39|40|E|region:KE|display=inline,title}} | elevation_ft = | elevation_m = 50 | footnotes = | blank_name_sec2 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2018) | blank_info_sec2 = 7.2 billion USD (Mombasa Metro GDP) <ref name="KNBSGrossCountyProduct2019">{{Cite web|url=https://www.knbs.or.ke/download/gross-county-product-2019/|title=Gross County Product 2019|access-date=2020-07-09|archive-date=2021-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007165216/https://www.knbs.or.ke/download/gross-county-product-2019/|url-status=dead}}</ref> | website = [http://www.mombasa.go.ke/ mombasa.go.ke] }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} e41wuvio1hwu47ylwasqkuss52gk385 ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ 0 11327 199676 181328 2026-11-07T23:19:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199676 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ | native_name = <!--Do not add Tamil or any other Indic-language script here per [[MOS:IS]]--> | other_name = ᱛᱨᱤᱪᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Trichy montage1.jpg | image_alt = Montage image showing a temple tower with pyramidal structure and its wooden chariot in the foreground, a temple tower, a church tower, Rockfort, Kaveri river separating two neighbourhoods and a dam across Kaveri | image_caption = Clockwise from top: [[Jambukeswarar Temple, Thiruvanaikaval|Jambukeswarar Temple]], [[Sri Ranganathaswamy Temple, Srirangam|Sri Ranganathaswamy Temple]], [[Our Lady of Lourdes Church, Tiruchirapalli|Our Lady of Lourdes Church]], [[Tiruchirapalli Rock Fort|Rockfort Ganesh Temple]], [[Kaveri|Kaveri river]] separating Tiruchirappalli from the [[Srirangam Island]], [[Mukkombu]] ([[Upper Anaicut]]) | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|10|48|18|N|78|41|08|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_type2 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] | subdivision_type3 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name3 = [[ᱪᱚᱞᱟ ᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_type4 = ᱡᱚᱱ | subdivision_name4 = [[Cauvery Delta]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱑᱘᱖᱖ | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name = [[vacant]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.23 | area_metro_km2 = 211.51 | area_rank = ᱔ | elevation_m = 88 | population_total = ᱙᱑᱖,᱘᱕᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = {{efn|name=expansion}} | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱑,᱐᱒᱒,᱕᱑᱘ | population_metro_footnotes = <ref name="UA_2011">{{cite web|title=Primary Census Abstract - Urban Agglomeration |url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx |format=XLS |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |accessdate=13 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315050316/http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx |archivedate=15 March 2016 }}</ref> | population_rank = ᱔ | population_demonym = ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱭᱛᱮ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱖᱒᱐ ᱐xx | area_code = [[Telephone numbers in India#Fixed (landline) numbers|᱐᱔᱓᱑]] | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = TN-45, TN-48, TN-81 | website = {{URL|http://www.trichycorporation.gov.in/|Trichy City Municipal Corporation}} | footnotes = | area_metro_footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | official_name = }} '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ''' ᱡᱟᱦᱟᱸ '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱛᱨᱤᱪᱤ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱓᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓᱒ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱯᱚᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱨᱤᱨᱚᱝᱜᱚᱢ ᱫᱤᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱤᱛ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱖᱗.᱒᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱔.᱕᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱙᱑᱖,᱘᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=CMA /><ref name=PCA>{{cite web|title=Search PCA Data by District/SubDistrict/Town/Village Name: Tiruchirappalli (M Corp.) |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=687102 |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |accessdate=25 January 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302230923/http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=687102 |archivedate=2 March 2016 }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{wide image|Trichy pano7.jpg|1800px|Panorama of Tiruchirappalli showing Cauvery river and the Srirangam island.}} [[File:Aerial photograph of Srirangam Island between Kaveri and Kollidam rivers.JPG|thumb|right|250px|Aerial photograph of Srirangam island, sandwiched between the rivers Kaveri and Kollidam|alt=Aerial view of an island formed by Kaveri and Kollidam]] ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱼ ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱤᱰᱚᱢ ᱼ ᱥᱨᱤᱨᱚᱝᱜᱚᱢ ᱫᱤᱯ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾ {{Sfn|Rao|1974|p=193}}{{Sfn|Sharma|2000|p=117}}{{Sfn|Moore|1878|p=61}} ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱙᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱖᱗ ᱢᱤᱞ), [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱖ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Google maps | url =https://maps.google.co.uk/maps?q=tiruchirappalli&oe=utf-8&client=firefox-a&ie=UTF-8&ei=SauEUoHnA4Sihged24C4DA&ved=0CAoQ_AUoAg | accessdate =14 November 2013}}</ref> ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯᱚᱞᱳᱡᱤ ᱘᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱘᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟ, <ref name="weatherbase">{{cite web |title=Weather data for Tiruchchirappalli, India |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=44334&refer= |publisher=Canty and Associates LLC |accessdate=12 May 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111127002021/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=44334&refer= |archivedate=27 November 2011 }}</ref> ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱨᱚᱠᱯᱷᱚᱨᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ;{{Sfn|Burn|Cotton|1908|p=26}}{{Sfn|Rajendran|Arumugam|Chandrasekaran|2002|p=1}} ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱚᱨ ᱫᱚ ᱓,᱘᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Nuvena>{{cite news|last=Rajendran|first=Nuvena|title=Trichy, rich in heritage and history|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-14/travel/32684563_1_srirangam-temple-cauvery-bridge-trichy|accessdate=3 October 2013|newspaper=The Times of India|date=14 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011150/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-14/travel/32684563_1_srirangam-temple-cauvery-bridge-trichy|archive-date=3 December 2013|url-status=dead}}</ref>{{Sfn|de Bruyn|Bain|Venkatraman|Joshi|2008|p=251}} ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱰᱟᱱ ᱨᱤᱠ, ᱠᱷᱚᱡᱟᱢᱚᱞᱟᱭ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Syed>{{cite news|title=Height of faith: Golden Rock, Rock Fort and Khajamalai |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/height-of-faith-golden-rock-rock-fort-and-khajamalai/article2236890.ece |accessdate=4 October 2013 |newspaper=The Hindu |date=18 July 2011 |first=Syed Muthahar |last=Saqaf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005013924/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/height-of-faith-golden-rock-rock-fort-and-khajamalai/article2236890.ece |archivedate=5 October 2013 }}</ref> ᱟᱨ ᱩᱭᱭᱟᱠᱚᱸᱰᱟᱱ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱚᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱩᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱛᱮ <ref>{{cite news |title=Encroachments around Sri Erumbeeswarar Temple removed |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/article2129111.ece |accessdate=20 October 2013 |newspaper=The Hindu |date=23 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021021949/http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/article2129111.ece |archivedate=21 October 2013 }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== [[File:Aerial view of Tiruchirapalli 1.jpg|thumb|Aerial view of Tiruchirapalli]] {{Historical populations | align=left |state=collapsed |1871 | 76530 |1881 | 84449 |1891 | 90609 |1901 | 104721 |1911 | 123512 |1921 | 120422 |1931 | 142843 |1941 | 159566 |1951 | 218921 |1961 | 249862 |1971 | 307400 |1981 | 362045 |1991 | 387223 |2001 | 752066 |2011 | 916857 |footnote = Sources: * 1871&nbsp;– 1901:{{Sfn|Burn|Cotton|1908|p=43}} * 1891&nbsp;– 1941:{{Sfn|Census of India|1941}} * 1941&nbsp;– 1961:{{Sfn|Report|1966|p=226}} * 1961–1991:{{Sfn|Rajendran|Arumugam|Chandrasekaran|2002|p=3}} * 1991–2001:{{Sfn|Malayala Manorama|2007|p=707}} * 2011:<ref name=CMA>{{cite web |title=Proceedings of the Commissioner of Municipal Administration |url=http://cma.tn.gov.in/cma/en-in/Downloads/cma1.pdf |publisher=Commissionerate of Municipal Administration |accessdate=1 October 2015 |page=4 |format=PDF |date=22 July 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002195006/http://cma.tn.gov.in/cma/en-in/Downloads/cma1.pdf |archivedate=2 October 2015 }}</ref> }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱘᱔᱗,᱓᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,{{efn|name=expansion}} ᱙.᱔%, ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱒᱑᱔,᱕᱒᱙ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱕,᱗᱖᱘/ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔,᱙᱔᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱨᱮ ᱙᱗᱕ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=PCA /> ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱒᱒,᱕᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="UA_2011" /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱑.᱓᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=PCA /> ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist|25em}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links | wikt=no | commons=Tiruchirappalli | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=Tiruchirappalli | species=no | d=no | mw=no | display=ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ}} * [http://www.trichy.com/ Trichy City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422103753/http://www.trichy.com/ |date=2012-04-22 }} * [https://web.archive.org/web/20100304140428/http://www.trichycorporation.gov.in/ Trichy Corporation] * [https://web.archive.org/web/20111121152934/http://www.trichy.tn.nic.in/tlpa/default.htm Trichy Local Planning Authority] {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Ancient Indian cities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] 9bnn4hvk9v8mor96356ueg082w2ksjy ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 11340 199996 191634 2026-11-08T09:47:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199996 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ | other_name = ᱤᱨᱳᱰ | settlement_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG | image_alt = | image_caption = Confluence of the [[Bhavani River|Bhavani]] and [[Kaveri]] Rivers | nickname = | image_map = India Tamil Nadu districts Erode.svg | map_alt = | map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|11|21|N|77|44|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name2 = ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱑᱙᱗᱙ | founder = [[M. G. Ramachandran]] | named_for = | parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠ | parts = [[Anthiyur taluk|Anthiyur]], [[Bhavani taluk|Bhavani]], [[Erode taluk|Erode]], [[Gobichettipalayam taluk|Gobichettipalayam]], [[Kodumudi taluk|Kodumudi]], [[Modakurichi taluk|Modakurichi]], [[Perundurai taluk|Perundurai]], [[Sathyamangalam taluk|Sathyamangalam]], [[Thalavadi taluk|Thalavadi]], [[Nambiyur taluk|Nambiyur]] | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱤᱨᱳᱰ]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱚᱥ | leader_name1 = C. Kathiravan, [[Indian Administrative Service|IAS]] | leader_title2 = [[Superintendent of Police]] | leader_name2 = Sakthi Ganesan, [[Indian Police Service|IPS]] | unit_pref = Metric | area_rank = | area_total_km2 = ᱕᱗᱒᱒ | area_footnotes = <ref>{{cite web |title=Erode District - District At a Glance |url=https://erode.nic.in/ |publisher=[[National Informatics Centre]] |accessdate=22 November 2019}}</ref> | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒,᱒᱕᱑,᱗᱔᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = ᱒᱙᱔ | population_metro = | population_metro_footnotes = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | iso_code = [[ISO 3166-2:IN]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱖᱓᱘*** | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱔᱒᱔ ([[ᱤᱨᱳᱰ]]) <br> 04285 ([[Gobichettipalayam]]) <br> 04256 ([[Bhavani]]) <br> 04295 ([[Sathyamangalam]]) <br> 04294 ([[Perundurai]]) | registration_plate = TN 33 ([[Erode|Erode East]]) <br> TN 36 ([[Gobichettipalayam]]) <br> TN 56 ([[Perundurai]]) <br> TN 86 ([[Erode|Erode West]])<ref>{{cite web|url=http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf|title=List of RTOs|work=Government of Tamil Nadu|access-date=6 May 2016}}</ref> | blank1_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank1_info_sec1 = [[ᱤᱨᱳᱰ]] | blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank2_info_sec1 = ᱠᱚᱲᱟ-᱕᱑%/ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ-᱔᱙% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank3_info_sec1 = ᱗᱒.᱙᱖% | blank4_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱢᱟᱹᱪᱤ | blank4_info_sec1 = ᱓ | blank5_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱢᱟᱹᱪᱤ | blank5_info_sec1 = ᱘ | blank6_name_sec1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ: | blank6_info_sec1 = {{coord|11|15|N|77|19|E}} | blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank1_info_sec2 = {{convert|700|mm|in}} | blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank2_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}} | blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|18|°C|°F}} | website = {{URL|http://www.erode.tn.nic.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱳᱰ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱤᱨᱳᱰ]] ᱟᱨ ᱜᱚᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:India and Pakistan 1 250,000 Erode.jpg|thumb|left|᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱳᱰ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱯᱮᱱᱤᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱓᱖" ᱟᱨ ᱑᱑᱕᱘" ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱗᱖᱔᱙" ᱟᱨ ᱗᱗᱕᱘" ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱩᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱠᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱒᱕᱑,᱗᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱙᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱑᱙᱕,᱒᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱙,᱙᱔᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱕,᱒᱗᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖.᱔᱑% ᱟᱨ ᱐.᱙᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱖.᱒᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱕᱘,᱐᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑,᱑᱙᱕,᱗᱗᱓ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱑᱗᱓,᱓᱗᱖ ᱪᱟᱹᱥᱤ, ᱓᱓᱑,᱔᱑᱔ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱪᱟᱥ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱾<ref name=2011census>{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals - Erode district|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688359|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref>{{historical populations|11=1901|12=6,29,892|13=1911|14=6,67,968|15=1921|16=7,25,434|17=1931|18=7,69,455|19=1941|20=8,86,108|21=1951|22=10,10,616|23=1961|24=11,06,528|25=1971|26=13,56,092|27=1981|28=15,87,604|29=1991|30=18,02,939|31=2001|32=20,16,582|33=2011|34=22,51,744|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:Erode-Junction-Railway-Station-ED.JPG|thumb|[[ᱤᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, [[ᱤᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=Southern Railway List of Stations|url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=23 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf|archive-date=23 March 2024 |page=2 |date=1 April 2023}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kumar |first1=S. Senthil |title='No decision on train diversion via Podanur' |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2024/Feb/23/no-decision-on-train-diversion-via-podanur |access-date=29 March 2024 |newspaper=[[The New Indian Express]] |date=23 February 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/5-rly-stations-in-salem-division-bag-iso-14001-certification/articleshow/70984599.cms|title=Salem junction gets ISO 14001 certification|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=5 July 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.irfca.org/apps/locos/list?authenticity_token=ReK61Xl7XaF1VJapJ63USw3GU20HKtdaWEzVPl%2Bwz28%3D&page=1&shed_id=15|title=Loco list|publisher=IRFCA|access-date=1 November 2015|archive-date=1 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201231300/http://www.irfca.org/apps/locos/list?authenticity_token=ReK61Xl7XaF1VJapJ63USw3GU20HKtdaWEzVPl%2Bwz28%3D&page=1&shed_id=15|url-status=dead}}</ref> [[File:Looking-down-National-Highway-Chittode-Junction.JPG|thumb|left|ᱪᱤᱛᱷᱳᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ NH ᱕᱔᱔]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱮᱪ.ᱰᱤ.) ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TNGov">{{cite report|url= http://www.tn.gov.in/gorders/par/par_e_202_2008.pdf|title= Highways Department renamed as Highways and Minor Ports Department|publisher= [[Government of Tamil Nadu]]|access-date= 15 July 2010|archive-date= 31 March 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120331122821/http://www.tn.gov.in/gorders/par/par_e_202_2008.pdf|url-status= live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱜᱚᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/organization|title=Wings of Highways Department|publisher=[[Department of Highways and Minor Ports (Tamil Nadu)|Highways Department]], [[Government of Tamil Nadu]]|access-date=15 July 2023|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601220752/https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/organization|url-status=dead}}</ref><ref name="HW">{{cite web|url=https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/aboutus|title=Tamil Nadu highways, about us|publisher=[[Department of Highways and Minor Ports (Tamil Nadu)|Highways Department]], [[Government of Tamil Nadu]]|access-date=15 July 2023|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601225355/https://www.tnhighways.tn.gov.in/en/aboutus|url-status=dead}}</ref> ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ NH-544, NH-948, NH-544H ᱟᱨ NH 381A ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report |url=http://dorth.gov.in/writereaddata/linkimages/9-6774713323.pdf |title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways |publisher=[[Department of Road Transport and Highways]] |date=28 April 2010 |access-date=8 July 2016 |work=circular |author=Poornima Rajendran |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023220/http://dorth.gov.in/writereaddata/linkimages/9-6774713323.pdf |archive-date=16 August 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite report |url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf |title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways |publisher=[[Department of Road Transport and Highways]] |access-date=3 April 2012 |location=New Delhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf |archive-date=1 February 2016 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱑᱕, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱑᱕.ᱮ, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱘᱑, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱗᱙, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱘᱒, ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱘᱔ ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱙᱖ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=List of Roads|publisher=[[Government of India]]|url=http://www.stationeryprinting.tn.gov.in/gazette/2019/39_II_2_A_Sup.pdf|access-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413104906/http://www.stationeryprinting.tn.gov.in/gazette/2019/39_II_2_A_Sup.pdf |archive-date=13 April 2021}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱟ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱳ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|title=Coimbatore Airport|access-date=26 July 2015|publisher=airportsindia.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804052414/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|archive-date=4 August 2015 }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * [https://erode.nic.in/ Erode District] {{ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ckr9zog5fu21hwt3k1a9kg43teb023j ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ 0 12269 199640 177875 2026-11-07T22:29:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199640 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ajith (actor)|the Hindi film actor|Ajit Khan|the Bengali film actor|Ajit Bandyopadhyay (actor)}} {{Short description|Film actor and motor car racer from India}} {{Infobox person | name = ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ | image = Ajith Kumar at Irungattukottai Race Track.jpg | image_size = 220 | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_name = ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱬᱤᱭᱚᱢ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1971|5|1}}<ref name=TOIDOB>{{cite news|title=Ajith celebrating his 41st birthday|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-01/news-interviews/31526182_1_billa-thala-ajith-chakri-toleti|accessdate=27 August 2012|newspaper=Times of India|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518165318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-01/news-interviews/31526182_1_billa-thala-ajith-chakri-toleti|archive-date=18 May 2013|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱸᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱩᱛᱚᱜ ᱫᱚ[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ)<ref>{{citation|title=Ajith Kumar Biography|url=http://www.filmibeat.com/celebs/ajith-kumar/biography.html|access-date=4 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013060516/http://www.filmibeat.com/celebs/ajith-kumar/biography.html|archive-date=13 October 2014|url-status=live}}</ref> | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date birth date) --> | death_place = | nationality = [[Indian people|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | alma_mater = [[ᱟᱥᱟᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] | occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱤᱝ|ᱨᱮᱥᱤᱝ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ}} | years_active = ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | notable_works = | home_town = | net_worth = | television = | spouse = ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ | children = ᱒ | religion = | awards = }} '''ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱗᱑), ᱱᱩᱭ ᱫᱚ '''ᱚᱡᱤᱛ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱠᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱵᱷᱩᱨ ᱛᱮ ᱚᱡᱤᱛ ᱫᱚ ᱕ᱠᱜᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱡᱤ ᱦᱩᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱣᱟᱨᱰ]], ᱯᱮᱭᱟ [[ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ]], ᱯᱮᱭᱟ [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱣᱛᱷ]] ᱟᱮ ᱯᱮᱭᱟ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱴᱮᱴ‌ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱢᱹᱟᱨᱹᱮᱯᱷᱹ (ᱠᱩᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱮᱢᱹᱟᱨᱹᱮᱯᱷᱹ]]-ᱟᱜ ᱨᱮᱥᱤᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱮᱱ ᱵᱤᱰᱩ ᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱵᱟᱨ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱦᱤᱨᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱫ ᱵᱚᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ, ''[[ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱟ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱤ]]'' (᱑᱙᱙᱖), ''[[ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱵᱟᱨᱩᱵᱚᱞᱟ]]'' (᱑᱙᱙᱘) ᱟᱨ ''[[ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱢᱟᱱᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱙᱘) ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''[[ᱚᱢᱚᱨᱠᱚᱞᱚᱢ]]'' (᱑᱙᱙᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ Ajith's dual portrayal of twin brothers—where one is [[deaf-mute]]—in [[S. J. Surya]]'s ᱚᱡᱤᱛ ᱟᱜ ''[[ᱵᱷᱟᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱷᱟᱞᱤ]]'' (᱑᱙᱙᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱥᱟᱶ [[ᱮᱥᱹᱡᱮᱹ ᱥᱩᱨᱭᱟ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱛᱟᱢᱤᱞ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ [[ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱟᱱᱴᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ''[[ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ (ᱯᱷᱤᱯᱢ)|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ]]'' (᱒᱐᱐᱑) ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱞ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱮᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱠᱞᱮᱢ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Kamath|first=Sudhish|author-link=Sudhish Kamath|last2=Kannan|first2=Ramya|last3=Kumar|first3=S.Shiva|last4=Oppili|first4=P.|date=29 December 2000|title=Talk of the town|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/2000/12/29/stories/0429401w.htm|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20161231104959/http://www.thehindu.com/2000/12/29/stories/0429401w.htm|archive-date=31 December 2016}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱡᱤᱛ ''[[ᱵᱷᱟᱨᱟᱞᱟᱨᱩ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱡᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱚᱭ ᱾ <ref name="rediff3">{{Cite web|title=Ajith's Top 10 Hits|url=http://www.rediff.com/movies/report/ajiths-top-10-hits-south/20150205.htm|last=Saraswathi|first=S.|date=5 February 2015|website=[[Rediff.com]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20161231115735/http://www.rediff.com/movies/report/ajiths-top-10-hits-south/20150205.htm|archive-date=31 December 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱩᱭ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱠᱤᱨᱮᱫᱚᱢ (᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱠᱤᱨᱮᱫᱚᱢ]]'' (᱒᱐᱐᱗) ᱟᱨ ''[[ᱵᱤᱞᱞᱟ (᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱤᱞᱞᱟ]]'' (᱒᱐᱐᱗),''Kireedam'' was a remake of the [[Kireedam (1989 film)|namesake 1989 Malayalam film]] while ''Billa'' was a remake of the [[Billa (1980 film)|1980 Tamil film of the same name]]. ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱛᱚᱵᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱠᱞᱮᱢ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾''[[ᱢᱚᱱᱠᱚᱛᱷᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱚᱡᱤᱛ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱴᱤ-ᱦᱤᱨᱳ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="NikhilHindu">{{Cite news|last=Raghavan|first=Nikhil|date=16 July 2011|title=What's on the cards?|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/whats-on-the-cards/article2232919.ece|archive-url=https://archive.today/20161231125128/http://www.thehindu.com/features/cinema/whats-on-the-cards/article2232919.ece|archive-date=31 December 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱛᱟᱢᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱵᱷᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mankatha takes best opening of 2011|url=http://www.sify.com/movies/mankatha-takes-best-opening-of-2011-news-tamil-ljbmvmccafa.html|date=2 September 2011|website=[[Sify]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130200/http://www.sify.com/movies/mankatha-takes-best-opening-of-2011-news-tamil-ljbmvmccafa.html|archive-date=9 October 2015}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raghavan |first=Nikhil |date=29 April 2012 |title=The don of summer |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-don-of-summer/article3365450.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223120016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-don-of-summer/article3365450.ece |archive-date=23 December 2016}}</ref> ==Filmography== {{Main|Ajith Kumar filmography}} ==Awards== {{main|List of awards and nominations received by Ajith Kumar}} ==References== {{reflist|30em}} ==External links== {{Commons category|Ajith Kumar}} * {{IMDb name|id=0015001}} {{FilmfareTamilBestActor}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kumar, Ajith}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] bkirkr2x5h5s3re978q4q7d3sa1vmkl ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱱᱟᱛᱷ 0 12502 199869 159155 2026-11-08T06:29:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199869 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = ᱥᱚᱞᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ | name = ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱱᱟᱛᱷ | image = Jayanta Nath.jpg | label = Telescope Records<br>N.K. Production | website = {{URL|www.jayantanath.in}} | years_active = ᱑᱙᱘᱔- ᱱᱟᱦᱟᱜ | genre = ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱚᱯ ᱟᱨ ᱨᱚᱠ | birth_date = {{Birth date and age|1964|05|20|df=y}} | origin = [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | birth_place = [[ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱜᱟᱶ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ }} ᱡᱚᱭᱚᱛᱚ ᱱᱟᱛᱷ (ᱟᱥᱟᱢᱤᱥᱺ জয়ন্ত নাথ; ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ: Jayanta Nath) ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱮᱜᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ| ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭ ᱠᱚᱯᱩᱣᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱢᱟ ᱠᱮ ᱨᱟᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ| ==ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱥ ᱩᱯᱨᱩᱢ== ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐ ᱢᱮᱹᱭ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱶᱥᱟᱸᱭ ᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ| ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱴᱮᱫ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱠᱟᱛᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱮᱝᱜᱟᱛ ᱛᱮᱫ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱢ ᱯᱨᱚᱵᱶᱷᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ| ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱡᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ| ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱛᱷᱤᱨ ᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ| ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱦᱩ ᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱫᱚᱭ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱜᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ| ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱢᱚᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱟᱱᱛᱚ ᱦᱚᱱᱫᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱠᱚᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱱᱟᱛᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱱᱟᱛᱚᱠᱛᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ| ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20200228120257/https://jayantanath.in/ Official Website] ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ]] prez2sd8ljqg3oe2rhy0axzjskn7l17 ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱴᱟᱶᱱᱥᱮᱸᱰ ᱵᱳᱜᱽ 0 12504 199866 190902 2026-11-08T06:28:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199866 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = ᱥᱟᱨ | name = ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱴᱟᱶᱱᱥᱮᱸᱰ ᱵᱳᱜᱽ | honorific-suffix = [[Order of the Indian Empire|KCIE]] [[Order of the Star of India|CSI]] | image = | imagesize = 200px | order1 = ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱣᱟᱱ | term_start1 = ᱑᱙᱔᱓ | term_end1 = ᱑᱙᱔᱔ | predecessor1 = [[ᱮ. ᱮᱯᱷ. ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ. ᱫᱤᱠᱤᱱᱥᱳᱱ]] | successor1 = [[ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱠᱚᱨᱩᱱᱟᱠᱚᱨ ᱢᱮᱱᱚᱱ]] | order2 = Chief Secretary to the Government of the Madras Presidency | term_start2 = ᱑᱙᱓᱘ | term_end2 = ᱑᱙᱓᱙ | premier2 = [[ᱥᱤ. ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟ ᱪᱟᱨᱤ]] | governor2 = [[ᱡᱚᱦᱱ ᱮᱨᱥᱠᱤᱱ, ᱞᱳᱨᱰ ᱮᱨᱥᱠᱤᱱ]] | predecessor2 = [[ᱥᱤ. ᱮᱯᱷ. ᱵᱽᱨᱟᱠᱮᱱᱵᱚᱨᱤ]] | successor2 = [[ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ]] | order3 = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱯᱟᱲ (acting) | term_start3 = ᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱘ | term_end3 = ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘ | predecessor3 = ᱡᱚᱦᱱ ᱚᱣᱥᱴᱤᱱ ᱦᱩᱵᱟᱠ | successor3 = ᱡᱚᱦᱱ ᱚᱣᱥᱴᱤᱱ ᱦᱩᱵᱟᱠ | governorgeneral3 = [[Victor Hope, 2nd Marquess of Linlithgow]] | premier3 = [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ]] | order4 = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ | term_start4 = ᱑᱙᱓᱘ | term_end4 = ᱑᱙᱓᱙ | governor4 = | premier4 = [[ᱥᱤ. ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤ]] | predecessor4 = [[ᱥᱤ. ᱮᱯᱷ. ᱵᱽᱨᱟᱠᱮᱱᱵᱚᱨᱤ]] | successor4 = [[ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ]] | order5 = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱳᱢᱤᱥᱳᱱᱚᱨ | term_start5 = ᱑᱙᱒᱓ | term_end5 = ᱑᱙᱒᱕ | birth_date = ᱑᱘᱘᱔ | birth_place = | death_date = ᱑᱙᱖᱙ (᱘᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ) | death_place = [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]] | nationality = ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ | party = | religion = [[ᱠᱮᱨᱮᱥᱛᱟᱱ]] | alma_mater = | profession = | occupation = | spouse = }} '''ᱥᱟᱨ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱵᱳᱜᱽ''' KCIE CSI (᱑᱘᱘᱔-᱑᱙᱖᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱮᱵᱚᱠ, ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱯᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱴᱟᱶᱱᱥᱮᱸᱰ ᱵᱳᱜᱽ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱘᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱮᱣ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱵᱳᱜᱽ, ᱣᱮᱥᱴᱢᱳᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱣᱤᱥᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="westminstersp100">{{cite book|title=The record of old Westminsters: a biographical list of all those who are known to have been educated at Westminster school from the earliest times to 1927|author1=George Fisher Russell Barker |author2=Alan Herbert Stenning |author3=Geoffrey Reynolds Yonge Radcliffe |author4=John Beach Whitmore |author5=David Crighton Simpson |pages=100|publisher=Chiswick press|year=1928}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱗ <ref name="westminstersp100" /> ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="toip1150">{{cite book|title=The Times of India directory and year book including who's who|year=1948|publisher=Bennett, Coleman|pages=1150}}</ref> ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱣᱮᱥᱴᱢᱤᱱᱥᱴᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="toip1150"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱐᱑ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱭᱳᱨ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="westminstersp100" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱸᱵᱽᱨᱤᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="toip1150" />᱑᱙᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱞᱳᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="archivep225">{{cite book|title=A manual of archival systems and the world of archives|pages=225|publisher=Siva Publications|author=M. Sundararaj|year=1999}}</ref> ==ᱢᱟᱹᱱ== ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱴᱟᱶᱩᱱᱥᱮᱸᱰ ᱵᱳᱜᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="toip1150" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱠᱳᱢᱟᱱᱰᱚᱨ ᱳᱯᱷ ᱫᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱢ ᱳᱢᱯᱟᱭᱮᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="toip1150" /> ==ᱵᱳᱜᱽ ᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ== ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱳᱜᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱴᱤ. ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="madrasmusings">{{cite journal|title=Historic Residences in Chennai-2|work=Madras Musings|author=V. Sriram|volume=18|issue=11|url=http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2011/historic_residences_of_chennai_2.html|date=November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202115206/http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2011/historic_residences_of_chennai_2.html|archive-date=2017-02-02|access-date=2020-08-04|url-status=dead}}</ref>ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱳᱜᱽ ᱨᱳᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱢᱟ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴ ᱨᱮᱰᱤ ᱱᱟᱭᱰᱩᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref name="madrasmusings" /> ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱜᱚᱬᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱱᱚᱭᱤ ᱤᱞᱚᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="madrasmusings" /> ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="madrasmusings" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} l92z8tj0q7mwsyteh5wq2ovw6dkmsi9 ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 12783 200002 155462 2026-11-08T09:57:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200002 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ |nativename = {{lang|id|bahasa Indonesia}} |pronunciation = {{IPA-ms|baˈha.sa in.doˈne.sja|}} |states = [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] |speakers ={{sigfig|42.766|2}}&nbsp; ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ |date = |ref = |speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]: {{sigfig|155.93|3}}&nbsp; ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (2010 census) |familycolor = Austronesian |fam1 = [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam2 = [[ᱢᱟᱞᱚᱭ-ᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱚᱭ-ᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam3 = [[ᱢᱟᱞᱚᱭ-ᱥᱩᱢᱵᱟᱣᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱚᱭ-ᱥᱩᱢᱵᱟᱣᱟᱱ]] (?) |fam4 = [[:en:Malayic languages|ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱠ]] |fam5 = [[:en:Malayan languages|ᱢᱟᱞᱭᱟᱱ]] |fam6 = [[ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱚᱭ]] |fam7 = ᱢᱟᱞᱞᱟᱠᱠᱟ ("ᱨᱤᱣᱟᱩ") ᱢᱟᱞᱚᱭ |script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱯᱷ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[:en:Malay orthography|ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />[[:en:International uniformity of braille alphabets#Grade 1 braille|Indonesian Braille]] |nation = [[File:Flag of Indonesia.svg|22x20px]] [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ---- [[ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] |minority = [[File:Flag of East Timor.svg|22x20px]] [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ]]<ref name="easttimorgovernment.com">{{cite web|url=http://www.easttimorgovernment.com/languages.htm|title=East Timor Languages|website=www.easttimorgovernment.com|access-date=21 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130633/http://easttimorgovernment.com/languages.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref><br>[[File:Flag of United Nations.svg|22x20px]] [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] <small>(used in [[:en:peacekeeping|ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱢᱤᱰᱚᱢ ᱨᱮ]])</small> |agency = [[:en:Language and Book Development Agency|Language and Book Development Agency]] |iso1 = id |iso2 = ind |iso3 = ind |lingua=31-MFA-ac |map=Indonesian Language Map.svg |mapcaption= {{legend|#0000ff|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{legend|#8ddada|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} |notice = IPA |sign = [[Indonesian sign languages|BISINDO, SIBI]] |glotto = indo1316 |glottorefname = Indonesian }} '''ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' (bahasa Indonesia, ''ᱵᱟᱦᱟᱥᱟ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ'') [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ) ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=bc>{{cite book|author = Uri Tadmor |editor1= Yaron Matras |editor2=Jeanette Sakel |chapter= Grammatical borrowing in Indonesian |title= Grammatical Borrowing in Cross-Linguistic Perspective |date= 2008 |isbn = 978-3-11-019919-2 |publisher= Walter de Gruyter |page = 301 |url = https://books.google.com/books?id=Es4T018diPIC |language= en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱥᱴᱨᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱯ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱯᱷᱨᱟᱝᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱚᱞ== ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ== ==ᱟᱹᱲᱟᱹ== ===ᱮᱞ=== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=id}} {{Wikibooks|Indonesian}} {{Wikivoyage|Indonesian phrasebook|Indonesian|a phrasebook}} {{commons category}} * [http://ipll.manoa.hawaii.edu/indonesian/2012/03/10/how-many-people-speak-indonesian/ How many people speak Indonesian?] * [https://web.archive.org/web/20130510080806/http://indonesiantravelguide.com/ free language resource] * [http://www.Javaans.net/bahasa.htm Learning Indonesian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150901105553/http://www.javaans.net/bahasa.htm |date=2015-09-01 }} * [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Indonesian_Swadesh_list Indonesian Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh-list appendix]) * [http://coombs.anu.edu.au/WWWVLPages/IndonPages/Universities.html Indonesia WWW Virtual Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091111235930/http://coombs.anu.edu.au/WWWVLPages/IndonPages/Universities.html |date=2009-11-11 }} * [https://web.archive.org/web/20071012030802/http://web.cecs.pdx.edu/~bule/bahasa/search.php Bahasa Indonesia Dictionary] * [https://web.archive.org/web/20111224121004/http://bahasa.kemdiknas.go.id/kbbi/ Kamus Besar Bahasa Indonesia dalam jaringan] (Great Dictionary of the Indonesian Language of the Language Center, in Indonesian only) * [https://soundcloud.com/suarakecil/message-from-mbak-kayim Example recording of spoken Indonesian] * [https://web.archive.org/web/20150224232930/http://www.berita3jambi.com/ Informasi Bahasa Indonesia] * [https://web.archive.org/web/20150529221928/http://www.mytvstreaming.com/ Tv Online] * [https://web.archive.org/web/20190711011518/http://v2xg.com/ Indonesia Language] * [http://www.babla.co.id/ babla.co.id] English-Indonesian dictionary from bab.la, a language learning portal === English-Indonesian translation services === * [https://translate.google.com/#auto|id Google Indonesia Translator] * [https://web.archive.org/web/20150509043729/http://www.indotranslate.com/translated-text.php English to Indonesian Translation and Dictionary | Indonesian Translator] * [http://vvv.sederet.com/translate.php Sederet.com - Free Indonesian English Translator] * [http://translation2.paralink.com/English-Indonesian-Translator Translation from English to Indonesian] * [http://imtranslator.net/translation/english/to-indonesian/translation/ English to Indonesian translation] === English-Indonesian dictionaries === * [http://www.softpedia.com/get/Others/Home-Education/Kamus.shtml Download Kamus 2.0.4] * [http://indodic.com/dlEnglish.html download Indonesian English dictionary - IndoDic] [http://indodic.com/dlIndo.html Download Kamus Inggris Indonesia - IndoDic] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱥᱴᱨᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] a60tqx2q4p4bj5cbfqjmcynk1c7snan ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ 0 12967 199904 195790 2026-11-08T07:40:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199904 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ | image_skyline = Jharia coalfield, Jharkhand.jpg | image_alt = | image_caption = ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.751568|N|86.420345|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱗᱗ | population_total = ᱘᱑᱙᱗᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱐᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱘᱑᱑᱑ | registration_plate = JH | website = {{URL|dhanbad.nic.in/}} | footnotes = <ref>{{Cite web | url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jharia2.html | title=Maps, Weather, and Airports for Jharia, India | access-date=2020-09-14 | archive-date=2020-10-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201030012747/http://fallingrain.com/world/IN/38/Jharia2.html | url-status=dead }}</ref> | official_name = | Member of Parliament = ᱯᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ }} '''ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2017-03-09|title=Living above a century-old coal fire, Jharia residents pay the price for India’s mining ambitions|url=https://news.mongabay.com/2017/03/living-above-a-century-old-coal-fire-jharia-residents-pay-the-price-for-indias-mining-ambitions/|access-date=2020-08-02|website=Mongabay Environmental News|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Pai|first=Sandeep|url=https://books.google.com.uy/books?id=-iMZtQEACAAJ&dq=Total+Transition:+The+Human+Side+of+the+Renewable+Energy+Revolution&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjrl9mK1vzqAhXCHbkGHbE-DU4Q6AEwAHoECAIQAg|title=Total Transition: The Human Side of the Renewable Energy Revolution|last2=Carr-Wilson|first2=Savannah|date=2018|publisher=Rocky Mountain Books|isbn=978-1-77160-248-8|language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱜᱮᱞᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/gg.php?lng=en&men=gcis&geo=-1866|title=Jharkhand cities and town, world-gazetteer.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522122031/http://world-gazetteer.com/gg.php?lng=en&men=gcis&geo=-1866|archivedate=2011-05-22}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=330| height=220| zoom=11 | coord={{coord|23|46|30|N|86|24|20|E}}| float=left|caption='''Cities, towns and locations in the central portion of Dhanbad Sadar subdivision in Dhanbad district'''<br/>MC: Municipal Corporation, CT: Census Town, N: Neighbourhood, R: Rural/ Urban centre<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly |mark-coord1={{coord|23|46|48|N|86|19|12|E}} | label-pos1=right|label1= Sijua | numbered1=N| mark-title1=[[Sijua]] (N)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C42222|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|46|45|N|86|21|10|E}} | label-pos2=right|label2= Loyabad | numbered2=N| mark-title2= [[Loyabad]] (N) |mark-coord3={{coord|23|45|53|N|86|24|53|E}} | label-pos3=left|label3= Bhagatdih | numbered3=N| mark-title3=[[Bhagatdih]] (N) |mark-coord4={{coord|23|47|25|N|86|22|31|E}} | label-pos4=left|label4= Basaria | numbered4=N| mark-title4= [[Basaria]] (N) |mark-coord5={{coord|23|49|0|N|86|23|19|E}} | label-pos5=right|label5= Bhuli | numbered5=N| mark-title5= [[Bhuli, India]] (N) |mark-coord6={{coord|23|48|15|N|86|20|3|E}} | label-pos6=left|label6= Chandaur | numbered6=N| mark-title6= [[Chandaur]] (N) |mark-coord7={{coord|23|46|10|N|86|22|13|E}} | label-pos7=left|label7= Chhatatanr | numbered7=N| mark-title7= [[Chhatatanr]] (N) |mark-coord8={{coord|23|46|30|N|86|24|51|E}} | label-pos8=right|label8= Dhaunsar | numbered8=N| mark-title8= [[Dhaunsar]] (N) |mark-coord9={{coord|23|47|20|N|86|23|42|E}} | label-pos9=right|label9= Godhar | numbered9=N| mark-title9= [[Godhar]] (N) |mark-coord10={{coord|23|47|20|N|86|19|44|E}} | label-pos10=left|label10= Jogta | numbered10=N| mark-title10= [[Jogta]] (N) |mark-coord11={{coord|23|48|36|N|86|20|24|E}} | label-pos11=left|label11= Tetulmari | numbered11=N| mark-title11= [[Tetulmari]] (N) |mark-coord12={{coord|23|48|28|N|86|24|8|E}} | label-pos12=left|label12= Wasseypur | numbered12=N| mark-title12= [[Wasseypur]] (N) |mark-coord13={{coord|23|49|15|N|86|27|50|E}} | label-pos13=right|label13= Saraidhela| numbered13=N| mark-title13= [[Saraidhela]] (N) |mark-coord14={{coord|23|45|5|N|86|25|13|E}} | label-pos14=right|label14=Jharia | numbered14=N| mark-title14= [[Jharia]] (N)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|44|41|N|86|24|10|E}} | label-pos15=left|label15= Jharia Khas| numbered15=N| mark-title15= [[Jharia Khas]] (N) |mark-coord16={{coord|23|45|47|N|86|28|23|E}} | label-pos16=left|label16= Belgaria | numbered16=R| mark-title16= [[Belgaria]] (R)| shape-14 =#C42222 |mark-coord17={{coord|23|48|0|N|86|25|50|E}} | label-pos17=right|label-color17=#800000| label17= Dhanbad | numbered17=MC| mark-title17=[[Dhanbad]] (MC)|shape-color17=#800000 |mark-coord18={{coord|23|45|30|N|86|24|42|E}} | label-pos18=left|label18=BCCL Bastacola Area |numbered18=0 | mark-title18=[[Bastacola Area]] (A)| label-size18=12| shape-color18=#AA6666 |mark-coord19={{coord|23|46|55|N|86|23|30|E}} | label-pos19=right|label19=BCCL Kusunda Area |numbered19=0 | mark-title19=[[Kusunda Area]] (A)| label-size19=12| shape-color19=#AA6666 |mark-coord20={{coord|23|47|52|N|86|19|53|E}} | label-pos20=right|label20=BCCL Sijua Area |numbered20=0 | mark-title20=[[Sijua Area]] (A)| label-size20=12| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|48|48|N|86|26|31|E}} | label-pos21=right|label21= IIT (ISM) Dhanbad| numbered21=F||mark-title21= [[Indian Institute of Technology (Indian School of Mines), Dhanbad|IIT (ISM) Dhanbad]] (F) |shape-color21=#967117 |mark-coord22={{coord|23|49|25|N|86|25|35|E}} | label-pos22=left|label22= CIMFR – CSiR| numbered22=F| mark-title22= [[Central Institute of Mining and Fuel Research]] (F) |shape-color22=#967117 |mark-coord23={{coord|23|49|50|N|86|26|40|E}} | label-pos23=right|label23= BBMK University| numbered23=F| mark-title23= [[Binod Bihari Mahto Koylanchal University]] (F) |shape-color23=#967117 |mark-coord24={{coord|23.7137|86.3475}}| label24=Damodar River| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=0| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24 =none}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ {{coord|23.751568|N|86.420345|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | title = Dhanbad Municipal Corporation | publisher = DMC | accessdate = 15 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171015150926/http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | archive-date = 15 October 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://dhanbad.nic.in/maps.html | title= Dhanbad Dsitrict Map| work= Physical Map of Dhanbad |publisher= Jharkhand Government| accessdate = 15 October 2017}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ ᱓᱖,᱓᱗ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html |title = Dhanbad Municipal Corporation | work= प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi)|publisher= Jharkhand Government | accessdate = 19 October 2017 }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including building,cities, villages ,farm and towns IMPORTANT NOTICE this site is not good(Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱑,᱙᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://dhanbad.nic.in/links/jharia.htm Official data on Jharia Block] * [http://jharia.in/official-map-of-dhanbad-district/ Official map of Dhanbad district] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016182522/http://jharia.in/official-map-of-dhanbad-district/ |date=2017-10-16 }} * [http://jharia.in/ JHARIA BURNING – Track the heat. Locate the people, the coal and the fire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026101815/http://jharia.in/ |date=2017-10-26 }} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-23422068 Pictures of the coal town of Jharia] === Further reading === * Reinventing Jharia Coalfield. Edited by N.C. Saxena, Gurdeep Singh, K.N. Singh and B.N. Pan. Jodhpur, Scientific, 2005, vi, 246 p.. {{ISBN|81-7233-398-6}}. * {{cite journal|title=Satellites track the fires raging beneath India|date=18 July 2006|journal=New Scientist|issue=2560|url=https://www.newscientist.com/article/mg19125605.600-satellites-track-the-fires-raging-beneath-india.html}} * {{cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=205350|title=German major eyes Jharia coal fires|last=Roychowdhury|first=Indronil|date=15 October 2006|work=Kolkata Newsline|accessdate=2009-05-02}} * {{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2323/stories/20061201001304900.htm|title=Burning issue|last=Sethi|first=Aman|date=18 Nov – 1 Dec 2006|work=Frontline|publisher=The Hindu|accessdate=2009-05-02}}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite episode | title = India: Children of the Inferno | episodelink = | series = Unreported World | serieslink = Unreported World | airdate = 24 April 2009 | season = 17 | number = 7 | url = http://www.channel4.com/programmes/unreported-world/episode-guide/series-2009/episode-7 }} * {{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200904121051.htm |title=Coal mine fires an election issue in Jharkhand |date=12 April 2009 |work=The Hindu |accessdate=2009-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104062208/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200904121051.htm |archivedate= 4 November 2012 }} * {{cite news|url=http://www.bombayfc.com/wasteland|title=Web documentary about the people who live in proximity to the underground coal fires|date=6 May 2009|work=Bombay Flying Club - www.bombayfc.com|accessdate=2009-05-02|archive-date=2009-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090515105844/http://bombayfc.com/wasteland/|url-status=dead}} * eBook about the Jharia Coalfields, Zipfel, Isabell https://www.amazon.com/The-Jharia-Coalfields-ebook/dp/B0095I2AH4 {{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱜᱩᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Persistent natural fires]] a85u4zy35salxwdc86jlsdjbwjdi53d ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13001 199772 196633 2026-11-08T02:58:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199772 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ | nativename = {{lang|hy|հայերէն/հայերեն}} ''hayeren'' | pronunciation = {{IPA-hy|hɑjɛˈɾɛn|}} | states = [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱴᱥᱚᱠᱷ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ|ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ]]. | speakers = ᱖.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = | dateprefix = c.&nbsp; | ref = e18 | familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | ancestor2 = [[:en:Classical Armenian|ᱥᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] | ancestor3 = [[:en:Middle Armenian|ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] | stand1 = [[:en:Eastern Armenian|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] | stand2 = [[:en:Western Armenian|ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] | script = {{plainlist| *[[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]] *[[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]]}} | nation = {{plainlist| [[File:Flag of Armenia.svg|22x20px]] [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] *[[File:Flag of Artsakh.svg|22x20px]] [[ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ]] ([[ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳᱼᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ]])}} | minority = {{collapsible list |'''ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥ:'''<ref>{{cite web |title=THE ARMENIAN LANGUAGE AS AN ENDANGERED LANGUAGE IN EUROPE: A contribution to the European Roadmap for Linguistic Diversity |url=https://agbueurope.org/wp-content/uploads/sites/17/2015/12/Contribution-to-the-NPLD-Roadmap-for-Language-Diversity-Armenian-AGBU-Europe-and-C.-Gulbenkian.pdf |website=agbueurope.org |publisher=[[AGBU]] Europe |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214094854/https://agbueurope.org/wp-content/uploads/sites/17/2015/12/Contribution-to-the-NPLD-Roadmap-for-Language-Diversity-Armenian-AGBU-Europe-and-C.-Gulbenkian.pdf |archivedate=14 December 2019 |date=2015 |quote=Western Armenian has an official status as a minority language in several EU countries, including Cyprus, Romania, Bulgaria, Hungary and Poland.}}</ref> | [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]]<ref>{{cite web |last1=Hadjilyra |first1=Alexander - Michael |title=The Armenians of Cyprus |url=https://publications.gov.cy/en/assets/user/publications/ARMENIANS/EN/Armenians_EN_2016.pdf |website=publications.gov.cy |publisher=Press and Information Office, Republic of Cyprus |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214093009/https://publications.gov.cy/en/assets/user/publications/ARMENIANS/EN/Armenians_EN_2016.pdf |archivedate=14 December 2019 |page=15 |quote=According to the European Charter for Regional or Minority Languages of the Council of Europe, Armenian was recognised as a minority language of Cyprus as of 1 December 2002.}}</ref> | [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ]]<ref>{{cite web |last1=Kenesei |first1=István |title=Minority languages in Hungary |url=http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/09-Dublin-Kenesei-Mother.pdf |website=efnil.org |publisher=European Federation of National Institutions for Language |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214103329/http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/09-Dublin-Kenesei-Mother.pdf |archivedate=14 December 2019 |date=2009 |quote=As far as indigenous (autochthonous) minority languages are concerned, Hungarian legislation acknowledges the languages in the following list [...]: Armenian, Boyash, Bulgarian, Croatian, German, Greek, Polish, Romani, Romanian, Ruthenian, Serbian, Slovak, Slovene, Ukrainian, and Hungarian Sign Language (HSL).}}</ref> | [[ᱤᱨᱟᱠ]]<ref>{{cite web|title=Iraqi Constitution: Article 4|url=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|publisher=The Republic of Iraq Ministry of Interior General Directorate for Nationality|accessdate=16 June 2014|quote=The right of Iraqis to educate their children in their mother tongue, such as Turkmen, Syriac, and Armenian shall be guaranteed in government educational institutions in accordance with educational guidelines, or in any other language in private educational institutions.|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161128152712/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf|archivedate=28 November 2016}}</ref> | [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]]<ref>{{cite web |last1=Zych |first1=Maciej |title=New Polish legislation regarding national, ethnic and linguistic minorities |url=http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/new_polish_legislation_regarding_national_ethnic_and_linguistic_minorities.pdf |website=gugik.gov.pl |publisher=Head Office of Geodesy and Cartography of Poland |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214104740/http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/new_polish_legislation_regarding_national_ethnic_and_linguistic_minorities.pdf |archivedate=14 December 2019 |page=2 |quote=There are 9 national minorities: Belorussian, Czech, Lithuanian, German, Armenian, Russian, Slovak, Ukrainian and Jewish; and 4 ethnic minorities - Karait, Lemko, Roma and Tartar.}}</ref><ref>{{cite web |last1=Pisarek |first1=Walery |title=The relationship between official and minority languages in Poland |url=http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/16-Dublin-Pisarek-Mother.pdf |website=efnil.org |publisher=European Federation of National Institutions for Language |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214104352/http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/16-Dublin-Pisarek-Mother.pdf |archivedate=14 December 2019 |page=118 |date=2009 |quote=In a Statement made by the Republic of Poland with relation to the ratification of the European Charter for Regional or Minority Languages, Belarusian, Czech, Hebrew, Yiddish, Karaim, Kashubian, Lithuanian, Lemkian, German, Armenian, Romani, Russian, Slovak, Tatar and Ukrainian were recognized as minority languages.}}</ref> | [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite web |last1=Saramandu |first1=Nicolae |last2=Nevaci |first2=Manuela |title=MULTILINGVISM ŞI LIMBI MINORITARE ÎN ROMÂNIA [MULTILINGUALISM AND MINORITY LANGUAGES IN ROMANIA] |url=http://www.dri.gov.ro/wp-content/uploads/2014/02/Multilingvism-si-limbi-minoritare-in-Romania.pdf |publisher=[[:ro:Institutul de Lingvistică „Iorgu Iordan - Alexandru Rosetti”|Institute of Linguistics "Iorgu Iordan - Alexandru Rosetti"]], [[Romanian Academy]] |page=25 |language=ro |date=2009 |quote=În cazul României, 10 limbi beneficiază de protecţie generală (albaneză, armeană, greacă, italiană, idiş, macedoneană, poloneză, romani, ruteană, tătară) şi 10 limbi beneficiază de protecţie sporită (bulgară, cehă, croată, germană, maghiară, rusă, sârbă, slovacă, turcă, ucraineană).}}</ref> | [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]]<ref>{{cite web|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17|title=Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy" (Current version – Revision from 01.02.2014)|publisher=rada.gov.ua|work=Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2|date=1 February 2014|accessdate=30 April 2014|language=uk|quote=Стаття 7. Регіональні мови або мови меншин України [...] 2. У контексті Європейської хартії регіональних мов або мов меншин до регіональних мов або мов меншин України, до яких застосовуються заходи, спрямовані на використання регіональних мов або мов меншин, що передбачені у цьому Законі, віднесені мови: російська, білоруська, болгарська, вірменська, гагаузька, ідиш, кримськотатарська, молдавська, німецька, новогрецька, польська, ромська, румунська, словацька, угорська, русинська, караїмська, кримчацька.|archive-date=14 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214125040/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17|url-status=dead}}</ref> | '''ᱜᱚᱲᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥ:''' | [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] ([[ᱥᱚᱢᱚᱴᱥᱮᱠᱷ-ᱡᱟᱵᱷᱟᱠᱮᱴᱤ]]){{efn|Armenian has no legal status in Samtske-Javakheti, but it is widely spoken by its Armenian population, which is concentrated in Ninotsminda and Akhalkalaki districts (over 90% of the total population in these two districts).<ref>{{cite book|last=Hille|first=Charlotte|title=State Building and Conflict Resolution in the Caucasus|url=https://archive.org/details/statebuildingcon00hill|url-access=limited|year=2010|publisher=[[Brill Publishers]]|location=Leiden, Netherlands|isbn=9789004179011|page=[https://archive.org/details/statebuildingcon00hill/page/n255 241]}}</ref> There were 144 state-funded schools in the region as of 2010 where Armenian is the main language of instruction.<ref>{{cite news|title=Javakhk Armenians Looks Ahead to Local Elections|url=http://asbarez.com/78867/georgias-armenian-minority-looks-ahead-toward-local-elections/|accessdate=26 May 2014|newspaper=[[Asbarez]]|date=31 March 2010|quote=Javakheti for use in the region's 144 Armenian schools&nbsp;...|archive-date=25 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141439/http://asbarez.com/78867/georgias-armenian-minority-looks-ahead-toward-local-elections/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Mezhdoyan|first=Slava|title=Challenges and problems of the Armenian community of Georgia|url=http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/MinorityIssues/Session5/statements/ItemV/3.%20EuropeanArmenianFederationJustice%20andDemocracy.pdf|publisher=European Armenian Federation for Justice and Democracy|accessdate=26 May 2014|location=Tbilisi|date=28 November 2012|quote=Armenian schools in Georgia are fully funded by the government&nbsp;...}}</ref>}} | [[ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ]]{{efn|The Lebanese government recognizes Armenian as a minority language,<ref>{{cite web|title=About Lebanon|url=http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|publisher=Central Administration of Statistics of the Republic of Lebanon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526152210/http://www.cas.gov.lb/index.php/about-lebanon-en|archivedate=26 May 2014|quote=Other Languages: French, English and Armenian}}</ref> particularly for educational purposes.<ref>{{cite web|title=Consideration of Reports Submitted by States Parties Under Article 44 of the Convention. Third periodic reports of states parties due in 2003: Lebanon|url=http://www.refworld.org/pdfid/45377eb00.pdf|publisher=[[Committee on the Rights of the Child]]|accessdate=26 May 2014|page=108|date=25 October 2005|quote=Right of minorities to learn their language. The Lebanese curriculum allows Armenian schools to teach the Armenian language as a basic language.}}</ref><ref>{{cite web|last=Sanjian|first=Ara|title=Armenians and the 2000 Parliamentary Elections in Lebanon|url=http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|work=Armenian News Network / Groong|publisher=[[University of Southern California]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153117/http://www.groong.org/ro/ro-20000907.html|archivedate=26 May 2014|quote=Moreover, the Lebanese government approved a plan whereby the Armenian language was to be considered from now on as one of the few 'second foreign languages' that students can take as part of the official Lebanese secondary school certificate (Baccalaureate) exams.}}</ref>}} | [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]]{{efn|In education, according to the [[Treaty of Lausanne (1923)|Treaty of Lausanne]]<ref>{{cite book|first=Jilali|last=Saib|contribution=Languages in Turkey|editor1-last=Extra|editor1-first=Guus|editor2-last=Gorter|editor2-first=Durk|title=The Other Languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives|url=https://archive.org/details/otherlanguagesof0000unse_r1e4|year=2001|publisher=Multilingual Matters|location=Philadelphia|isbn=9781853595097|page=[https://archive.org/details/otherlanguagesof0000unse_r1e4/page/423 423]|quote=No other language can be taught as a mother language other than Armenian, Greek and Hebrew, as agreed in the Lausanne Treaty&nbsp;...}}</ref><ref>{{cite book|last1=Okçabol|first1=Rıfat|contribution=Secondary Education in Turkey|editor1-last=Nohl|editor1-first=Arnd-Michael|editor2-last=Akkoyunlu-Wigley|editor2-first=Arzu|editor3-last=Wigley|editor3-first=Simon|title=Education in Turkey|year=2008|publisher=Waxmann Verlag|location=Berlin|isbn=9783830970699|page=65|quote=Private Minority Schools are the school established by Greek, Armenian and Hebrew minorities during the era of the Ottoman Empire and covered by Lausanne Treaty.}}</ref>}} | [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ([[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]]){{efn|Various [[California executive branch|state]] government agencies in California provide Armenian translations of their documents, namely the [[California Department of Social Services]],<ref>{{cite web |title=Armenian Translations |url=http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm |publisher=California Department of Social Services |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526153235/http://www.cdss.ca.gov/cdssweb/PG25.htm |archivedate=26 May 2014 }}</ref> [[California Department of Motor Vehicles]],<ref>{{cite web |title=Վարորդների ձեռնարկ [Driver's Manual] |url=https://www.dmv.ca.gov/portal/wcm/connect/09a5b933-9869-4504-ac90-fe54366771b3/dl600A.pdf?MOD=AJPERES |publisher=California Department of Motor Vehicles |year=2016 |accessdate=October 29, 2016 |archive-date=January 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112155947/https://www.dmv.ca.gov/portal/wcm/connect/09a5b933-9869-4504-ac90-fe54366771b3/dl600A.pdf?MOD=AJPERES |url-status=dead }}</ref> [[California superior courts]].<ref>{{cite web |title=English/Armenian Legal Glossary |url=http://www.saccourt.ca.gov/general/legal-glossaries/docs/armenian-western-legal-glossary.pdf |publisher=Superior Court of California, County of Sacramento |accessdate=26 May 2014 |date=22 June 2005 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.saccourt.ca.gov/general/legal-glossaries/docs/armenian-western-legal-glossary.pdf |url-status=dead }}</ref> In the city of [[Glendale, California|Glendale]], there are street signs in Armenian.<ref>{{cite news |last=Rocha |first=Veronica |title=New Glendale traffic safety warnings in English, Armenian, Spanish |url=http://latimesblogs.latimes.com/lanow/2011/01/glendales-new-traffic-safet-signs-in-english-armenian-and-spanish.html |accessdate=26 May 2014 |newspaper=[[Los Angeles Times]] |date=11 January 2011 }}</ref><ref>{{cite news |last=Aghajanian |first=Liana |title=Intersections: Bad driving signals a need for reflection |url=http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers |accessdate=26 May 2014 |newspaper=Glendale News-Press |date=4 September 2012 |quote=...trilingual street signs in English, Armenian, and Spanish at intersections... |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141440/http://articles.glendalenewspress.com/2012-09-04/opinion/tn-gnp-0904-intersections-bad-driving-signals-a-need-for-reflection_1_luxury-cars-car-accident-bad-drivers |url-status=dead }}</ref>}} }} | agency = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ([[:en:Armenian National Academy of Sciences|ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]])<ref>{{cite web|title=H. Acharian Institute of Language|url=http://www.sci.am/resorgs.php?oid=34&langid=1|website=sci.am|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141005040613/http://www.sci.am/resorgs.php?oid=34&langid=1|archivedate=5 October 2014|quote=Main Fields of Activity: investigation of the structure and functioning, history and comparative grammar of the Armenian language, exploration of the literary Eastern and Western Armenian Language, dialectology, regulation of literary language, development of terminology}}</ref> | iso1 = hy | iso2b = arm | iso2t = hye | lc1 = hye | ld1 = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ | lc2 = hyw | ld2 = ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ | lc3 = xcl | ld3 = ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ | lc4 = axm | ld4 = ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ | lingua = 57-AAA-a | map = Armenian Language distribution map.png | mapcaption = ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱝ ᱪᱷᱮᱨ | map2 = Map-of-speakers-of-armenian.png | mapcaption2 = {{Legend|#023858|ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ}} {{Legend|#0570b0|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ}} {{Legend|#74a9cf|ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ}} | notice = IPA | protoname = [[ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] | glotto = arme1241 | glottorefname = ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱠ | ethnicity = ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱹᱱ }} '''ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ([[:en:Classical Armenian orthography|classical]]: {{lang|hy|հայերէն}}; [[:en:Armenian orthography reform|reformed]]: {{lang|hy|հայերեն}} {{transl|hy|ISO|ᱦᱟᱭᱮᱨᱮᱱ}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱚᱞ ᱢᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱐᱕ AD ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱳᱯ ᱢᱟᱥᱴᱳᱴ ᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{sister project links|voy=Armenian (Eastern) phrasebook |ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |wikt=Category: ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{InterWiki|code=hy}} {{WikisourceWiki|code=hy}} * [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/armol-0-X.html Armenian Lessons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216045300/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/armol-0-X.html |date=2016-02-16 }} (free online through the [https://web.archive.org/web/20160523020601/http://www.utexas.edu/cola/lrctr/ Linguistics Research Center] at UT Austin) * [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Armenian_Swadesh_list Armenian Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix]) * [http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-iv ARMENIA AND IRAN iv. History, discussion, and the presentation of Iranian influences in Armenian Language over the millennia] * [http://nayiri.com/ Nayiri.com] (ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱵᱮᱨᱤ) * [http://dictionaries.arnet.am/ dictionaries.arnet.am] ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ [[:en:XDXF|ᱮᱠᱥᱰᱤᱮᱠᱥᱮᱯᱷ]] ᱟᱨ [[:en:Stardict|ᱥᱴᱟᱨᱰᱤᱠᱴ]] ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ * [https://magaghat.ai/grabar Grabar] (ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) * [https://բառարան.հայ բառարան.հայ] - ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} etx9aksguc5qayexe7i151ivntai0yz ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ 0 13040 199798 131191 2026-11-08T03:40:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199798 wikitext text/x-wiki [[File:FrenchMarketPumpkinsB.jpg|thumb|350px|[[ᱯᱷᱨᱮᱧᱪ ᱦᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ, [[ᱱᱭᱩ ᱳᱨᱞᱤᱱᱥ]]]] '''ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ''' ᱢᱤᱫ‌ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱲᱜᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟᱯᱚᱛᱨᱤ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱱᱴᱤᱜ ᱡᱮᱞᱮᱝ, ᱠᱚᱢᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱱᱴᱤᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ [[ᱜᱟᱫᱽᱨᱩᱢ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱞ ᱤᱫᱤ ᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞᱮᱝ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="kew">{{cite web |title=''Cucurbita pepo'' L. |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:292416-1 |publisher=Kew Science, Plants of the World, Royal Botanic Garden, UK |accessdate=8 December 2018 |date=2018 |archive-date=9 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124751/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:292416-1 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ, ᱚᱥᱟᱨ, ᱜᱩᱱᱦᱟᱹᱬ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱲ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱤᱡᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱡᱽ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ - ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱟᱜ ᱡᱚᱲ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱟᱜ ᱡᱚᱲ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱞᱯᱚᱛᱨᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱰᱚᱜᱽ (ᱯᱩᱝᱠᱮᱥᱚᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱚᱸᱰᱚᱯ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱠᱛᱟᱰᱚᱢᱯ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱣᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱡᱮᱞᱮᱝ ᱥᱮ ᱜᱩᱱᱦᱟᱹᱬ/ᱜᱩᱱᱦᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱝ ᱫᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱭᱠᱥᱤᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱓᱔ ᱠᱤᱞᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟ ᱾ <ref>The Pumpkin Patch. 2007. Halloween Online. 19 Feb. 2008 http://www.pumpkin-patch.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203092759/http://www.pumpkin-patch.com/ |date=3 फ़रवरी 2019 }}.</ref> ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱢᱮᱭᱠᱥᱤᱠᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢ == ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢ ᱟᱨᱡᱟᱣᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱸᱦᱱᱰᱟ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱨᱚᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱳᱞᱮᱥᱴᱨᱟᱹᱞ]] ᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱫᱼᱟ, ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱚᱪᱚᱭ ᱟᱨ ᱟᱰᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱸᱦᱰᱟ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱵᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱥ ᱚᱪᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱛᱨᱚ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱡ (ᱟᱜᱽᱱᱭᱟᱥᱚᱭ) ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱰᱚᱠᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱡᱚᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱢᱚᱴᱟ (ᱰᱟᱭᱵᱤᱴᱤᱡᱽ) ᱨᱚᱜᱽ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱦᱟ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱛᱟᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱴᱟ ᱠᱮᱨᱳᱴᱤᱱ]] ᱧᱟᱢᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱮ]] ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱨᱟᱱ ([[ᱢᱮᱲᱦᱮᱸᱫ]]) (Fe), [[ᱡᱤᱝᱠ]] (Zn), [[ᱯᱳᱴᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]] (K) ᱟᱨ [[ᱢᱮᱜᱽᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱢ]] (Mg) ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱨᱳᱛ/ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ (ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ "ᱯᱚᱢᱯᱠᱤᱱ ᱰᱮ" ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ == <gallery> Image:Pumpkins.jpg|ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱠᱚ Image:Giant_Pumpkin_Species.jpg|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱟᱹᱛᱤ Image:FemalePumpkinFlower_closed_small.jpg| ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤ (ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ) ᱡᱚ Image:Pumpkin flower.jpg|ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱵᱟᱦᱟ Image:Male and Female Pumpkin Flowers.jpg| ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ Image:painted pumpkins.jpg|ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ Image:Pumpkin stem.jpg|ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱰᱟᱹᱱᱴᱤᱜ Image:Pumpkins Field.jpg|ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱵᱟᱲᱜᱮ Image:Keene pumpkin festival 1.jpg|ᱱᱭᱩ ᱦᱮᱱᱴᱥᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱦᱚᱸᱰᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ </gallery> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikiquote|Pumpkins}} {{Commons category|Pumpkins}} * {{curlie|Home/Cooking/Fruits_and_Vegetables/Pumpkin_and_Squash/Pumpkins|Pumpkins}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱚ]] i7yf2hy1nwznd8u59pdq7j3u82s4cvj ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13105 199694 199473 2026-11-08T00:31:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199694 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ | nativename = {{lang|gl|galego}} | pronunciation = {{IPA-gl|ɡaˈleɣʊ|}} | region = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱥ]] ᱟᱨ [[:en:Castile and León|ᱠᱮᱥᱴᱤᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱤᱭᱚᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ | ethnicity = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ]] | speakers = {{sigfig|2.355|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = | ref = e18 | speakers2 = ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱕᱘% ᱦᱚᱲ ({{circa}} ᱑.᱕᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) [[ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ|L1]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ (᱒᱐᱐᱗)<ref>{{cite web |url=http://www.observatoriodalinguagalega.org/?q=node/115&ambito=1&subambito=1&bloque=14&apartado=2&miga=Cidadan%EDa%3ACidadan%EDa%3ALingua+habitual+e+inicial%3ALingua+inicial+%3ALingua+inicial+da+cidadan%EDa |archive-url=https://archive.today/20130822080251/http://www.observatoriodalinguagalega.org/?q=node/115&ambito=1&subambito=1&bloque=14&apartado=2&miga=Cidadan%EDa:Cidadan%EDa:Lingua+habitual+e+inicial:Lingua+inicial+:Lingua+inicial+da+cidadan%EDa |url-status=dead |archive-date=22 August 2013 |title=Observatorio da Lingua Galega |publisher=Observatorio da Lingua Galega |date= |accessdate=17 October 2015 }}</ref> | familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | fam2 = [[ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ]] | fam3 = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]] | fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]] | fam5 = [[ᱤᱵᱮᱨᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱵᱮᱨᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]] | fam6 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]] | fam7 = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ-ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]] | ancestor = [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ-ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]] | script = ᱞᱟᱛᱤᱱ ([[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]] | nation = [[File:Flag of Galicia.svg|22x20px]] [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ]] (ᱮᱥᱯᱮᱱ) | agency = [[:en:Royal Galician Academy|ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] | iso1 = gl | iso2 = glg | iso3 = glg | glotto = gali1258 | glottorefname = ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ | lingua = 51-AAA-ab | map = Idioma gallego bloques y áreas lingüísticas.png | mapcaption = ᱮᱥᱯᱮᱱ ᱟᱨ [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱮᱨ {{col-begin}} {{col-2}} ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ {{legend|#182E61|ᱵᱟᱨᱜᱟᱱᱴᱤᱱᱳᱥ}} {{legend|#17328C|ᱯᱷᱤᱱᱤᱥᱴᱮ}} {{legend|#004080|ᱯᱳᱱᱴᱮᱶᱷᱮᱫᱽᱨᱟ}} {{col-2}} ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ {{legend|#2596F1|ᱢᱤᱱᱫᱳᱱᱤᱭᱮᱱᱥᱤᱥ}} {{legend|#0080FF|ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱤᱥᱮᱱᱟᱞ}} {{legend|#0D8BF2|ᱞᱩᱠᱟ-ᱟᱣᱨᱤᱭᱣᱱᱥᱤᱥ}} {{legend|#009CE8|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱤᱥᱮᱱᱟᱞ}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ {{legend|#A2CDE8|ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ}} {{legend|#84CFDF|ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ}} {{legend|#8DF1EC|ᱡᱟᱢᱳᱨᱟ}} {{col-2}} ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ {{legend|#00FFD9|[[:en:Fala language|ᱯᱷᱟᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]}} {{col-end}} | notice = IPA }} '''ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ''' (galego) ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱳᱼᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱒᱔ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱯᱮᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱸᱲᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱞᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ]] - ᱦᱚᱲ *[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]] *[[ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=gl}} {{Wikivoyage|ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ phrasebook|ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ|a phrasebook}} {{Commons category}} ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱸᱲᱚ: * [http://www.lingua.gal lingua.gal] – ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ * [http://www.consellodacultura.org/arquivos/cdsg/loia/index.php?idioma=2 LOIA: ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱚᱸᱲᱚ] . * [https://web.archive.org/web/20161015235407/http://www.galego.org/english/index.html ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ] (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ) ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ, phonetic ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱮᱠᱴᱳᱞᱚᱡᱤ: * [https://web.archive.org/web/20120204043512/http://ilg.usc.es/ago/ Arquivo do Galego Oral] – An archive of records of Galician speakers. * [http://consellodacultura.org/arquivos/asg/anosafala.php A Nosa Fala] – Sound recordings of the different dialects of the Galician language. * [https://web.archive.org/web/20080930002413/http://www.agal-gz.org/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=15 Amostra comparativa] – Comparison between Galician, Portuguese and Brazilian-Portuguese pronunciation (with sound files) (reintegrationist Galician) ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱟ: * [https://web.archive.org/web/20200801002255/https://ilg.usc.es/tmilg/index.php Tesouro medieval informatizado da lingua galega]. (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://sli.uvigo.es/xelmirez/ Corpus Xelmirez] – A corpus on medieval Galician documentation, ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱞᱟᱛᱤᱱ, ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱛᱮ. * [http://ilg.usc.es/TILG/?lng=en Tesouro informatizado da lingua galega]. (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ: * [http://www.realacademiagalega.org/dicionario Royal Galician Academy Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722230111/http://www.realacademiagalega.org/dicionario |date=2013-07-22 }} (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [[wikt:Appendix:Galician pronouns|Appendix:Galician pronouns]] – on Wiktionary * [http://sli.uvigo.es/CLIG/index_en.html English-Galician CLUVI Online Dictionary] (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ) * [https://web.archive.org/web/20040410195531/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Galician-english/ Galician – English Dictionary]: from [https://web.archive.org/web/20120223164907/http://www.websters-online-dictionary.org/ Webster's Online Dictionary] – [[The Rosetta Edition]]. (Official Galician), * [http://valesne.homestead.com/untitled11.html A short English-Galician-Japanese Phraselist (Renewal)] incl. sound soft (Official Galician), (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱛᱮ) * [http://sli.uvigo.es/DDGM/ Dicionario de dicionarios do galego medieval] – A dictionary of Old Galician dictionaries. (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://sli.uvigo.es/ddd/index.html Dicionario de dicionarios] – A dictionary of Galician dictionaries. (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.estraviz.org/ e-Estraviz] – Isaac Alonso Estraviz's dictionary (on-line). (reintegrationist norm and official norm) ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ: * [http://gmh.consellodacultura.org/ Gallaeciae Monumenta Historica] – An on-line repository of medieval texts (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://cantigas.fcsh.unl.pt/index.asp Cantigas Medievais Galego-Portuguesas] – A complete DB, containing the totality of the medieval profane lyric. (ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱛᱮ) * [https://web.archive.org/web/20190127220621/http://bvg.udc.es/ Biblioteca Virtual Galega] (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.cantigasdesantamaria.com/ Cantigas de Santa Maria] ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ: * [https://web.archive.org/web/20080102053522/http://www.l-v.es/ Luns a Venres] – free daily newspaper (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.sermosgaliza.com/ Sermos Galiza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625055500/http://www.sermosgaliza.com/ |date=2014-06-25 }} – weekly newspaper and online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.galiciae.com/ Galiciaé.es] – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.galiciahoxe.com/ Galicia Hoxe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226084406/http://www.galiciahoxe.com/ |date=2010-12-26 }} – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.praza.com/ Praza Pública] – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.dioivo.eu/ Dioivo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616132602/http://www.dioivo.eu/ |date=2012-06-16 }} – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.arroutadanoticias.com/ Arroutada Noticias] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202215734/http://www.arroutadanoticias.com/ |date=2020-12-02 }} – online news portal (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.diarioliberdade.org/ Diário Liberdade] – online news portal (in reintegrationist Galician) * [http://www.novasgz.com/ Novas da Galiza] – monthly newspaper (in reintegrationist Galician) * [https://web.archive.org/web/20120620173030/http://www.galizalivre.org/ Galiza Livre] – pro-independence online news portal (in reintegrationist Galician) ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ: * [http://www.realacademiagalega.org/ Royal Galician Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200915181500/https://realacademiagalega.org/ |date=2020-09-15 }} (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://ilg.usc.es/ Instituto da Lingua Galega] (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://www.academiagalega.org/ Academia Galega da Língua Portuguesa] (reintegrationist Galician) * [http://www.agal-gz.org/ Associaçom Galega da Língua – Portal Galego da Língua] (reintegrationist Galician) * [https://web.archive.org/web/20080818232609/http://www.mdl-galiza.org/ Movimento Defesa da Lingua] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱦᱤᱞ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] fzih197t4fub6mq75yt83atcoxwbpcc ᱜᱟᱭᱟ 0 13108 199703 174742 2026-11-08T00:43:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199703 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱤ | other_name = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1 | perrow = 1/1 | image1 = Vishnupad temple gaya bihar.jpg | image2 = Gaya Airport GAY.jpg }} | image_alt = Vishnupad Temple | image_caption = ᱜᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱚᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱜᱟᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | image_map = | map_alt = | map_caption = ᱜᱟᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ | pushpin_map = India Bihar#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|24.75|N|85.01|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[Administrative divisions of India|ᱚᱧᱪᱚᱲ]] | subdivision_type3 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_type4 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ]] | subdivision_name3 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | subdivision_name4 = [[ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name = ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=CDP-Gaya>{{cite web | url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Gaya.pdf | format=PDF | page=4 | title=City Development Plan for Gaya: EXECUTIVE SUMMARY | publisher=Urban Development and Housing Department, Government of Bihar | accessdate=8 October 2012 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913030335/http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Gaya.pdf | archivedate=13 September 2014 | df=dmy-all }}</ref> | area_total_km2 = 308.31 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱑᱑᱑ | population_total = 470,839 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = ᱙᱔᱙᱐ | population_rank = ᱙᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱒ ᱟᱱᱟᱜ (ᱵᱤᱦᱟᱨ) | population_demonym = ᱜᱟᱭᱟᱭᱛᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱵᱷᱤ <ref>{{cite web |url=http://huntnews.in/p/detail/458673712122865?xlang=en&uc_param_str=dnfrpfbivesscpgimibtbmntnijblauputoggdnw&pos=1462975380148&channel=education&chncat=category_english |title=Archived copy |accessdate=2016-07-12 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816020056/http://huntnews.in/p/detail/458673712122865?xlang=en&uc_param_str=dnfrpfbivesscpgimibtbmntnijblauputoggdnw&pos=1462975380148&channel=education&chncat=category_english |archivedate=16 August 2016 |df=dmy-all }}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱓᱐᱐᱑ - ᱑᱓ | area_code = ᱙᱑-᱖᱓᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]] | registration_plate = BR-02 | website = {{URL|www.gaya.bih.nic.in}}, [http://apnagaya.com Apna Gaya Official] | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | blank1_name = ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info = ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | blank2_name = ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | blank2_info = [[ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] }} '''ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱔᱗᱐,᱘᱓᱙ ᱾ ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱚ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱰᱠᱚᱣᱟᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱚᱝᱜᱞᱟ ᱜᱚᱩᱨᱤ, ᱥᱨᱤᱝᱜᱟᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱨᱟᱢ ᱥᱤᱞᱟ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱭᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱭᱱᱚ]] ᱟᱨ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱛᱷᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬᱚ]] ᱟᱨ [[ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱜᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱢ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱥᱚᱨᱚᱛᱷ ᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱩᱯᱩᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱡᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱩᱯᱩᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱜᱟᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ== ᱜᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱭᱩ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱭᱟᱥᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱥᱩᱨᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱟ ᱟᱹᱥᱩᱨ ᱮ ᱯᱨᱟᱭᱚᱥᱪᱤᱛ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱵᱤᱥᱱᱩᱣᱟᱜ ᱛᱷᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱭᱥᱴᱷᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱜᱟᱭᱟᱥᱩᱨᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱱᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.harekrsna.com/philosophy/associates/demons/vishnu/gayasur.htm |title=The Hare Krsnas - Battles of Vishnu Avatars - Gayasur |publisher=Harekrsna.com |accessdate=2016-01-07 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304115138/http://www.harekrsna.com/philosophy/associates/demons/vishnu/gayasur.htm |archivedate=4 March 2016 |df=dmy-all }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Gayasisa1.jpg|right|thumb|200px|Brahmayoni Hill, where Buddha preached the ''[[Fire Sermon|Adittapariyaya Sutta]]'' (the ''Fire Sermon'').]] ===ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱨᱩᱠ ᱵᱮᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱤᱠᱟᱛᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱩᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] ᱖ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱜᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱰᱷ ᱜᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ {{convert|16|km|abbr=on}} ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="Nomination">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1056rev.pdf |title=World Heritage Scanned Nomination - Site Name: Mahabodhi Temple Complex at Bodh Gaya |last=World Heritage Committee |website=www.whc.unesco.org |date=29 June 2002 |access-date=27 September 2018 }}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱᱜᱚᱭᱟ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬᱚ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱨᱟᱢ ᱜᱟᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱩᱯᱩᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱠᱚᱧ ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬ ᱮᱨᱟ ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ <ref name= Rámayán>{{cite book |last=Griffith |first=Ralph T. H. |title=The Rámayán of Válmíki Translated into English Verse |publisher= London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co |date=1870-1874 |page=761 |url= https://www.gutenberg.org/files/24869/24869-pdf.pdf#page=761}}</ref><ref name='pind daan'>{{cite book |last=Bhalla |first=Prem D |title= Hindu Rites, Rituals, Customs and Traditions: A to Z on the Hindu Way of Life |publisher= Pustak Mahal |date=2006 |url=https://books.google.co.uk/books?id=MOgAnbOmu08C&pg=PT307&lpg=PT307&dq=pind+daan&source=bl&ots=WQj4gS8wxk&sig=ySbZEo66vvlIQkTtS6WHhg1vNMU&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwijrvecr9ndAhUKL8AKHcHKAIA4HhDoATAGegQIBRAB#v=onepage&q=pind%20daan&f=false|pages=314–319 |chapter=Chapter N6-N7: What is the importance of pind daan for the deceased?; What is the purpose of the Shraddh ceremony? |isbn=978-8-122-30902-7 |access-date=28 September 2018 }}</ref> [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱭᱟ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱜᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚᱣᱟ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=590718&cityname=Gaya%2C+Bihar%2C+India&units= |title=Climate Summary for Gaya, India |publisher=Weatherbase.com |accessdate=2016-01-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323021216/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=590718&cityname=Gaya%2C+Bihar%2C+India&units= |archivedate=23 March 2016 |df=dmy-all }}</ref> {{Weather box |location = Gaya, India |single line = Yes |metric first = Yes |Jan high F = 75 |Feb high F = 80 |Mar high F = 92 |Apr high F = 102 |May high F = 105 |Jun high F = 101 |Jul high F = 92 |Aug high F = 90 |Sep high F = 91 |Oct high F = 89 |Nov high F = 84 |Dec high F = 80 |year high F = 90 |Jan low F = 50 |Feb low F = 55 |Mar low F = 64 |Apr low F = 74 |May low F = 80 |Jun low F = 82 |Jul low F = 79 |Aug low F = 78 |Sep low F = 77 |Oct low F = 71 |Nov low F = 58 |Dec low F = 53 |year low F = 68 |Jan precipitation inch = 0.8 |Feb precipitation inch = 0.8 |Mar precipitation inch = 0.5 |Apr precipitation inch = 0.3 |May precipitation inch = 0.8 |Jun precipitation inch = 5.4 |Jul precipitation inch = 12.4 |Aug precipitation inch = 12.9 |Sep precipitation inch = 8.1 |Oct precipitation inch = 2.1 |Nov precipitation inch = 0.4 |Dec precipitation inch = 0.1 |year precipitation inch = 44.5 |source 1 = Weatherbase<ref name=Weatherbase> {{cite web |url = http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=590718&cityname=Gaya-Bihar-India |publisher = Weatherbase |title = Weatherbase.com |year = 2013 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150403090837/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=590718&cityname=Gaya-Bihar-India |archivedate = 3 April 2016 |df = dmy-all }} Retrieved on 31 July 2016.</ref> |date=July 2013 }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} <ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=UA/Cities 1 lakh and above|publisher=Government of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> }} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱜᱟᱭᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ}} *{{Wikivoyage-inline|ᱜᱟᱭᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱭᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 3c8rx3xenh1iiynt88tjuhwev3aor4d ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13118 199865 197354 2026-11-08T06:28:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199865 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ |altname= Kartuli |nativename={{lang|ka|ქართული}} | pronunciation = {{IPA-ka|kʰartʰuli ɛna|}} | region= [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] <small>([[ᱟᱵᱠᱷᱟᱡᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱳᱥᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱦᱚᱸ)</small> | speakers={{sigfig|3.7|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date= | ref=e18 | familycolor=Caucasian | fam1=[[ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]] | fam2=[[ᱠᱟᱨᱴᱳᱼᱡᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱨᱴᱳᱼᱡᱟᱱ]] | ancestor=[[ᱢᱟᱬᱮ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ]] | dia1=[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] | script= {{Plainlist}} * [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] * [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]] {{Endplainlist}} | nation= [[File:Flag of Georgia.svg|22x20px]] [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] | agency = [[:en:Cabinet of Georgia|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ]] | iso1=ka | iso2b=geo | iso2t=kat | iso3=kat | lingua=42-CAB-baa – bac | image=ქართული.png | imagesize=270px | imagecaption='''ᱠᱟᱨᱛᱩᱞᱤ''' ᱚᱞ [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ᱛᱮ | map= Kartvelian_languages.svg | notice=IPA | glotto=nucl1302 | glottorefname=Georgian }} '''ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ''' ({{lang|ka|ქართული ენა}}, {{small|[[:en:Romanization of Georgian|ᱨᱳᱢᱟᱱ]]}} {{transl|ka|kartuli ena}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ (writing system) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ== ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ== ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑ : {{lang|ka|ყველა ადამიანი იბადება თავისუფალი და თანასწორი თავისი ღირსებითა და უფლებებით. მათ მინიჭებული აქვთ გონება და სინდისი და ერთმანეთის მიმართ უნდა იქცეოდნენ ძმობის სულისკვეთებით.}} * '''ᱚᱞ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ''': q'vela adamiani ibadeba tavisupali da tanasts'ori tavisi ghirsebita da uplebebit. mat minich'ebuli akvt goneba da sindisi da ertmanetis mimart unda iktseodnen dzmobis sulisk'vetebit. * '''ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ''': All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.<ref name="About Georgia: Georgian Alphabet">{{Cite web |url=http://www.aboutgeorgia.ge/language/alphabet.html |title=About Georgia: Georgian Alphabet |access-date=2010-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202041609/http://www.aboutgeorgia.ge/language/alphabet.html |archive-date=2010-12-02 }}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] *[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ]] *[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=ka}} {{Wikivoyage|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ phrasebook|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ|a phrasebook}} ===ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ=== * [http://www.seelrc.org:8080/grammar/pdf/stand_alone_georgian.pdf Reference grammar of Georgian by Howard Aronson (SEELRC, Duke University)] * [https://web.archive.org/web/20130915122327/http://learn101.org/georgian.php Georgian Grammar] ===ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ=== * [http://www.translate.ge Georgian English, English Georgian online dictionary] * [http://czudovo.info/list.php?what=1&ln=ka&in=from_en English-Georgian, German-Georgian and Russian-Georgian dictionaries] * [https://web.archive.org/web/20070122120120/http://www.georgianweb.com/language/dictionary/index.html English-Georgian HTML Dictionary] * [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Georgian_Swadesh_list Georgian Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh-list appendix]) ===ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ=== * [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/unicode/tituut.asp Georgian fonts, compliant with Unicode 4.0, also available for MAC OS 9 or X] * [https://addons.mozilla.org/firefox/addon/10573 A keyboard for typing georgian characters for firefox]{{Dead link|date=December 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://itunes.apple.com/app/learn-georgian-alphabet-now/id1182898652?mt=8 Learn Georgian Alphabet Now app] Gives the name, pronunciation of each letter, and example words. Shows the stroke order of each letter. Permits drawing practice and has a quiz to learn the letters. ===ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ=== * [https://web.archive.org/web/20120227084408/http://www.aboutgeorgia.ge/language/ About Georgia - Language and Alphabet] * [https://web.archive.org/web/20070930020817/http://www.kartvfund.org.ge/page3.html Summer School of Georgian at Tbilisi State University] * [http://georgian-language.com/learn_georgian/write.php Learn how to write Georgian hand-written letters correctly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126094935/http://www.georgian-language.com/learn_georgian/write.php |date=2011-11-26 }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] mflyxlpi5tguoh9zq6fuvjyn7yq68py ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13165 199781 192967 2026-11-08T03:09:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199781 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ | pronunciation = {{IPA-af|afriˈkɑːns|}} | states = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ]] | speakers = {{sigfig|7.2|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱖) | date = | ref = e19 | ethnicity = ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ<br>ᱠᱟᱭᱞᱟᱨᱰ<br>[[:en:Basters|ᱵᱟᱥᱛᱮᱨ]]<br>[[:en:Cape Malay|ᱠᱮᱯ ᱢᱟᱞᱟᱭ]]<br>[[Griqua people|ᱜᱽᱨᱤᱠᱩᱣᱟ]] | speakers2 = ᱑᱐.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ]] (᱒᱐᱐᱒){{sfnp|Webb|2002|loc=14:78}} | familycolor = [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] | fam3 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] | fam4 = [[:en:Weser-Rhine Germanic|ᱣᱮᱡᱟᱨᱼᱨᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] | fam5 = [[:en:Low Franconian languages|Low Franconian]] | fam6 = [[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱟᱪ]] ([[:en:Hollandic dialect|ᱦᱚᱞᱮᱱᱰᱤᱠ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]) | ancestor = [[:en:Frankish language|ᱯᱷᱟᱨᱝᱠᱤᱥ]] | ancestor2 = [[ᱢᱟᱬᱮ ᱰᱟᱪ]] | ancestor3 = [[ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱟᱪ]] | ancestor4 = ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱰᱟᱪ | script = {{ublist|class=nowrap |[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱪᱤᱠᱤ]] |[[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]]}} | sign = [[:en:Signed Afrikaans|Signed Afrikaans]]<ref>Aarons & Reynolds, "South African Sign Language" in Monaghan (ed.), ''Many Ways to be Deaf: International Variation in Deaf Communities'' (2003).</ref> | nation = [[File:Flag of South Africa.svg|22x20px]] [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] | agency = [[:en:Die Taalkommissie|Die Taalkommissie]] (ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ) | minority = [[File:Flag of Namibia.svg|22x20px]] [[ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ]] | iso1 = af | iso2 = afr | iso3 = afr | glotto = afri1274 | glottorefname = Afrikaans | lingua = 52-ACB-ba | map = Idioma afrikáans.png | mapcaption = ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ, ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱝ | notice = IPA }} [[File:WIKITONGUES- Roussow speaking Afrikaans.webm|thumb|ᱨᱳᱣᱥᱳ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, [[:en:Wikitongues|ᱣᱤᱠᱤᱴᱟᱝᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱾]] [[File:WIKITONGUES- Alaric speaking Afrikaans.webm|thumb|ᱮᱞᱟᱨᱤᱠ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, [[:en:Wikitongues|ᱣᱤᱠᱤᱴᱟᱝᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ]] '''ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ''' (ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ : Afrikaans) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ]], [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite book |url = http://www.dbnl.org/tekst/kloe004herk01_01/kloe004herk01_01.pdf |title = Herkomst en groei van het Afrikaans |last=Kloeke |first = G. G. |publisher = Universitaire Pers Leiden |year=1950 |location=Leiden |language=Dutch |trans-title=Origin and growth of Afrikaans }}</ref><ref name="Heeringade Wet2015">{{cite journal |last1=Heeringa |first1=Wilbert |last2 = de Wet |first2=Febe |last3 = van Huyssteen |first3 = Gerhard B. |title = The origin of Afrikaans pronunciation: a comparison to west Germanic languages and Dutch dialects |journal=Stellenbosch Papers in Linguistics Plus |volume=47|issue=0|year=2015 |ISSN = 2224-3380 |doi = 10.5842/47-0-649 |url = http://www.ajol.info/index.php/splp/article/view/133815 |doi-access=free }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="coetzee">{{Cite book |url = http://www.dbnl.org/arch/coet003stan01_01/pag/coet003stan01_01.pdf |title = Standaard-Afrikaans |last=Coetzee |first=Abel |publisher = Pers van die Universiteit van die Witwatersrand |year=1948 |location=Johannesburg |trans-title=Standard Afrikaans |access-date = 2014-09-17 }}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki |code = af }} {{Wikivoyage|Afrikaans phrasebook|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ|a phrasebook}} {{Wikibooks|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ}} {{Wikiquote|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ}} * [https://web.archive.org/web/20190528193406/https://afrikaans.com/ afrikaans.com] * [https://web.archive.org/web/20120604085505/http://hablaa.com/afrikaans-english/ Afrikaans English Online Dictionary at Hablaa] * [http://www.majstro.com/dictionaries/Afrikaans-English/ Afrikaans-English Online Dictionary at majstro.com] * [https://web.archive.org/web/20140518065425/http://www.openlanguages.net/Afrikaans/ Learn Afrikaans Online] (Open Learning Environment) * [http://www.fak.org.za/ Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (FAK)] – Federation of Afrikaans Cultural Associations * [http://www.wdl.org/en/item/4326 ''Dutch Writers from South Africa: A Cultural-Historical Study, Part I''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018060514/https://www.wdl.org/en/item/4326/ |date=2020-10-18 }} from the [[World Digital Library]] * [http://www.ascleiden.nl/?q=content/webdossiers/afrikaans-literature-and-language ''Afrikaans Literature and Language'' Web dossier African Studies Centre, Leiden (2011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518170007/http://www.ascleiden.nl/?q=content/webdossiers/afrikaans-literature-and-language |date=2013-05-18 }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} 8913sx1ezdmjilq3udaa9zuux9sx25d ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13191 199668 179199 2026-11-07T23:01:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199668 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ |altname= | nativename = ᜏᜒᜃᜅ᜔ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜔<br/>{{lang|tl|Wikang Tagalog}} |pronunciation={{IPA-tl|tɐˈɡaːloɡ|}} |states=[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] |region=[[ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱡᱚᱱ]] |ethnicity=[[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]] |speakers=᱒᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱐) |date= |ref= {{Sfn|Philippine Statistics Authority|2014|pp=29–34}} |speakers2=᱒᱓.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ (᱒᱐᱑᱙)<ref></ref><br />᱔᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ([[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱓) |familycolor=austronesian |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam3=[[:en:Philippine languages|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱤ]] |fam4=[[:en:Central Philippine languages|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱤ]] |ancestor=[[ᱯᱨᱳᱴᱳᱼᱚᱥᱴᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱨᱳᱴᱳᱼᱚᱥᱴᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |ancestor2=[[ᱯᱨᱳᱴᱳᱼᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ|ᱯᱨᱳᱴᱳᱼᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |ancestor3=[[:en:Proto-Philippine language|ᱯᱨᱳᱴᱳᱼᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]] |ancestor4=ᱢᱟᱬᱮ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ |ancestor5=Classical Tagalog |dia1= ᱵᱟᱛᱟᱱ |dia2= [[:en:Batangas Tagalog|ᱵᱟᱛᱟᱝᱟᱥ]] |dia3= ᱵᱩᱞᱟᱠᱟᱱ |dia4= ᱞᱩᱵᱟᱝ |dia5= ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ |dia6= ᱢᱟᱨᱤᱱᱫᱩᱠᱮ |dia7= ᱛᱟᱱᱟᱭᱼᱯᱟᱭᱮᱛᱮ (ᱨᱤᱡᱟᱞᱼᱞᱟᱜᱩᱱᱟ) |dia8= ᱛᱟᱭᱟᱵᱟᱥ (ᱠᱩᱭᱡᱚᱱ) |stand1= [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]] |script= [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[:en:Abakada alphabet|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ]]/[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱪᱤᱠᱤ]]),<br />[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]]<br />[[ᱵᱟᱭᱵᱟᱭᱤᱱ ᱪᱤᱠᱤ|ᱵᱟᱭᱵᱟᱭᱤᱱ]] (ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ) |nation= [[File:Flag of Philippines.svg|22x20px]] [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ([[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) |minority= [[File:Flag of Philippines.svg|22x20px]] [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ; ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮᱡ) |agency=[[:en:Commission on the Filipino Language|Komisyon sa Wikang Filipino]] |iso1=tl |iso2=tgl |iso3=tgl |lingua=31-CKA |map=Idioma tagalo.png |mapcaption= ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ |glotto=taga1280 |glottoname=Tagalogic |glotto2=taga1269 |glottoname2=Tagalog-Filipino }} '''ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ''' ({{IPAc-en|t|ə|ˈ|ɡ|ɑː|l|ɒ|ɡ}}; {{Respell|tə|GAH|log}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱦᱚᱲ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://opinion.inquirer.net/97210/numbers-on-filipino-cebuano-and-english |title=Numbers on Filipino, Cebuano and English &#124; Inquirer Opinion |publisher=Opinion.inquirer.net |date= |accessdate=2019-10-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aboutworldlanguages.com/tagalog |title=Tagalog - MustGo.com |publisher=Aboutworldlanguages.com |date= |accessdate=2019-10-11}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱨᱩᱯ (standardized) ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ]], ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱺᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ,ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ== ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=tl|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ}} {{Wikibooks|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ}} {{Wikivoyage|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ phrasebook}} {{Commons category|ᱛᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} * [http://tagalog.pinoydictionary.com/ Tagalog Dictionary] * [http://www.seasite.niu.edu/tagalog/tagalog_verbs.htm Tagalog verbs with conjugation] * [https://www.tagaloglessons.com/dictionary/ Tagalog Lessons Dictionary] * [https://web.archive.org/web/20200920074710/http://tagaloglike.com/ Tagalog Quotes] * [https://www.patamatagalogquotes.com/ Patama Quotes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519130240/http://patamatagalogquotes.com/ |date=2022-05-19 }} * [https://www.tagalogtranslate.com/ Tagalog Translate] * [http://tagalogforum.com/ Tagalog Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009085521/http://tagalogforum.com/ |date=2020-10-09 }} * [[Kaipuleohone]] [https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/34061 archive of Tagalog] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱥᱴᱨᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} jan3c324jgjbmiyb2tx68fdxhzgktna ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ 0 13216 199691 128540 2026-11-08T00:24:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199691 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ | native_name = {{resize|80%|{{native name|fr|République démocratique du Congo}}}}<br />{{resize|80%|{{native name|kg|Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi}}}}<br />{{resize|80%|{{native name|ln|Republíki ya Kongó Demokratíki}}}}<br />{{resize|80%|{{native name|sw|Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo}}}}<br />{{resize|80%|{{native name|lua|Ditunga dia Kongu wa Mungalaata}}}} | image_flag = Flag of the Democratic Republic of the Congo (3-2).svg | flag_type = [[Flag of the Democratic Republic of the Congo|Flag]] | image_coat = Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg | symbol_type = [[Emblem of the Democratic Republic of the Congo|Coat of arms]] | national_motto = {{native phrase|fr|"Justice&nbsp;– Paix&nbsp;– Travail"|italics=off|nolink=on}}<br />{{small|"Justice&nbsp;– Peace&nbsp;– Work"}} | national_anthem = {{native name|fr|[[Debout Congolais]]|nolink=on}}<br />{{small|"Arise, Congolese"}}<div style="padding-top:0.5em;">[[File:National anthem of the Democratic Republic of the Congo.ogg|center]]</div> | image_map = Democratic_Republic_of_the_Congo_(orthographic_projection).svg | map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=dark green}} | image_map2 = | capital = [[ᱠᱤᱱᱥᱟᱥᱟ]] | coordinates = {{Coord|4|19|S|15|19|E|type:city}} | largest_city = ᱠᱤᱱᱥᱟᱥᱟ | official_languages = [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] | national_languages = {{unbulleted list |[[ᱞᱤᱝᱜᱟᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱝᱜᱟᱞᱟ]] |[[ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱤᱠᱚᱝᱜᱳ]] |[[ᱥᱳᱭᱟᱦᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱳᱭᱟᱦᱤᱞᱤ]] |[[:en:Luba-Kasai language|ᱛᱥᱤᱞᱩᱵᱟ]]}} | ethnic_groups = ''See [[#Ethnic groups|Ethnic groups]] section below'' | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |᱙᱔.᱙% [[ᱤᱥᱟᱹᱭ]] |—᱕᱕.᱘% [[ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ]] |—᱓᱙.᱑% ᱮᱴᱟᱜ [[:en:List of Christian denominations|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] |᱒.᱕% [[:en:African Traditional Religion|Traditional faiths]] |0.᱕% [[:en:Irreligious|No religion]] |᱒.᱑% ᱮᱴᱟᱜ }} | religion_year = ᱒᱐᱑᱕ | religion_ref =<ref>{{cite web|date=2015|title=Congo, Democratic Republic of the|accessdate=18 May 2020|publisher=[[Association of Religion Data Archives]]|url=http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_57_1.asp|archive-date=11 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511034429/http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_57_1.asp|url-status=dead}}</ref> | demonym = <span class="nowikilink">Congolese</span> | government_type = [[Unitary system|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[constitutional republic]] | leader_title1 = [[President of the Democratic Republic of the Congo|President]] | leader_name1 = [[Félix Tshisekedi]] | leader_title2 = [[Prime Minister of the Democratic Republic of the Congo|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Jean-Michel Sama Lukonde]] | leader_title3 = [[List of Presidents of the Senate of the Democratic Republic of the Congo|President of the Senate]] | leader_name3 = [[Alexis Thambwe Mwamba]] | leader_title4 = [[List of Presidents of the National Assembly of the Democratic Republic of the Congo|President of the National Assembly]] | leader_name4 = [[Jeannine Mabunda]] | leader_title5 = [[Constitutional Court of the Democratic Republic of the Congo|President of the Constitutional Court]] | leader_name5 = [[Benoît Lwamba Bindu]] | legislature = [[Parliament of the Democratic Republic of the Congo|Parliament]] | upper_house = [[Senate (Democratic Republic of the Congo)|Senate]] | lower_house = [[National Assembly (Democratic Republic of the Congo)|National Assembly]] | sovereignty_type = [[History of the Democratic Republic of the Congo|Formation]] | established_event1 = [[International Association of the Congo|Colonised]] | established_date1 = 17 November 1879 | established_event2 = [[Congo Free State]] | established_date2 = 1 July 1885 | established_event3 = [[Belgian Congo]] | established_date3 = 15 November 1908 | established_event4 = [[Congo Crisis|Independence]] from [[Belgium]] | established_date4 = 30 June 1960<ref name="cia.gov"> {{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Democratic Republic of Congo |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2014 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html |accessdate=29 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810035132/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html |archive-date=10 August 2016 |url-status=dead }}</ref> | established_event5 = [[United Nations Security Council Resolution 142|Admitted to the]] [[United Nations]] | established_date5 = 20 September 1960 | established_event6 = Renamed Democratic Republic of Congo | established_date6 = 1 August 1964 | established_event7 = [[Zaire|Republic of Zaire]] | established_date7 = 29 October 1971 | established_event8 = [[First Congo War|Fall of Mobutu]] | established_date8 = 17 May 1997 | established_event9 = [[Constitution of the Democratic Republic of the Congo|Current constitution]] | established_date9 = 18 February 2006 | area_km2 = 2,345,409 | area_rank = 11th | area_sq_mi = 905,355 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.32 | population_estimate = 101,780,263 (2020)<ref name=imf2>{{Cite web | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/335rank.html | title=Report for Selected Countries and Subjects | publisher=The World Factbook | access-date=2020-10-25 | archive-date=2018-12-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181218221601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/335rank.html | url-status=dead }}</ref> | population_estimate_rank = 15th | population_density_km2 = 39.19 | population_density_sq_mi = 101.54 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = | GDP_PPP = {{Increase}} $77.486 billion<ref name=imf2/> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $843<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{Increase}} $46.117 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $501<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 44.4 | Gini_year = 2006 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=gini>{{cite web|title=GINI index|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?page=1|publisher=World Bank|accessdate=30 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927100305/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?page=1|archive-date=27 September 2013|url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.459 <!--number only--> | HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = 179th | currency = [[Congolese franc]] | currency_code = CDF | time_zone = [[West Africa Time|WAT]] and [[Central Africa Time|CAT]] | utc_offset = {{nowrap|+1 to +2}} | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = right | calling_code = [[+243]] | iso3166code = CD | cctld = [[.cd]] | today = }} '''ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ''' ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ '''ᱠᱚᱝᱜᱳ''' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱭᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ (᱑᱙᱗᱒-᱑᱙᱙᱗) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱤᱱᱥᱟᱥᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Democratic Republic of the Congo|d=Q974}} {{Commons category|Democratic Republic of the Congo}} {{Scholia|topic}} * [http://m.bbc.com/news/world-africa-13283212 Country Profile] from the [[BBC News]] * {{CIA World Factbook link|cg|Democratic Republic of the Congo}} * [https://web.archive.org/web/20080727023932/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/DRCongo.htm Democratic Republic of the Congo] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/Africa/Congo,_Democratic_Republic_of_the}} * {{Wikiatlas|Democratic Republic of the Congo}} * {{osmrelation-inline|192795}} * [http://www.globalissues.org/article/87/the-democratic-republic-of-congo The Democratic Republic of Congo from Global Issues] * {{cite web |url=http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/zaire.html |title=Democratic Republic of the Congo |website=Africa South of the Sahara: Selected Internet Resources |publisher=Stanford University |location= |editor=Karen Fung }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} je7qyhspik576pcodsf4o7knlcl1klc ᱠᱚᱡᱟᱜᱚᱨᱤ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱩᱡᱟᱹ 0 13242 199794 159131 2026-11-08T03:34:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199794 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = Sharad Purnima or Kumara Purnima |type = Hindu |image = File:The Moon on Sharad Purnima 2017.jpg |caption = The Moon on Sharad Purnima, 2017 |begins = Full Moon Day, [[Ashvin]] |date = [[Ashvin]] [[full moon]] |date2013 = 18 October, Friday<ref>{{cite web|url=http://www.drikpanchang.com/calendars/hindu/hinducalendar.html |title=2013 Hindu Festivals Calendar for Bahula, West Bengal, India |first= |last=|website=Drikpanchang.com |year=2013 |quote=18 Friday Kojagara Puja, Sharad Purnima, Chandra Grahan |accessdate=19 January 2013}}</ref> |date2014 = 7 October |date2016 = 15 October<ref>{{cite web|url=http://www.pujadatetime.in/2016/07/2016-hindu-holidays-celebrated-in-india.html|title=2016 Hindu Holidays Celebrated in India, Free Hindu Holidays Celebrated|website=Pujadatetime.in|accessdate=29 July 2017|archive-date=30 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730071608/http://www.pujadatetime.in/2016/07/2016-hindu-holidays-celebrated-in-india.html|url-status=dead}}</ref> |date2017 = 5 October<ref>{{cite web|url=http://www.drikpanchang.com/purnima/sharad/sharad-purnima-date-time.html|title=2017 Sharad Purnima date |website=drikpanchang.com}}</ref> |frequency = annual |duration = 1 day |celebrations = |observances = |relatedto = [[Lakshmi]], [[Chandra|Moon]] }} ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱤᱭᱟ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱤᱱ|ᱟᱥᱤᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ]] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ[[ᱠᱩᱱᱟᱸᱢᱤ]] ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱠᱚᱡᱟᱜᱚᱨᱤ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱩᱡᱟᱹ ᱫᱚᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱛᱮ ᱡᱚ ᱟᱨᱟᱫᱷᱚᱱᱟ ᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱠᱩ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱤᱵᱽ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱥᱮ ᱞᱮ ᱮᱫ ᱫᱟᱰᱮᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱸᱢ [[ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} 7sg9feyh61lpuz065ekb5ye4zhsfq0b ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ 0 13312 199974 175370 2026-11-08T09:20:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199974 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ | native_name = Mersin ili<!-- if different from the English name --> | native_name_lang = tr<!-- ISO 639-2 code e.g. "tr" for Turkish. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = <!-- maps and coordinates ------> | image_map = Mersin in Turkey.svg | mapsize = 300px | map_caption = ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ <!-- location ------------------> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [ᱛᱩᱨᱠᱤ | subdivision_type1 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name1 = ᱢᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ | subdivision_type2 = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name2 = ᱟᱫᱟᱱᱟ | seat_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ | seat = | seat1_type = Largest city | seat1 = <!-- coordinates --> | coordinates = <!-- government type, leaders --> | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ | leader_name = ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = Total | area_total_km2 = 15,853 | population_footnotes = {{wikidata|reference|P1082|P585=2018}} | population_total = {{wikidata|property|raw|P1082|P585=2018}} | population_as_of = 2018 | population_density_km2 = auto | population_urban = | population_urban_footnotes = | population_rural = | population_rural_footnotes = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = 0324 | registration_plate = 33 | website = | footnotes = }} ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤᱺ Mersin Province; ᱛᱩᱨᱠᱤ: Mersin ili) ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱟᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱟᱞᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱲ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱥᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱨᱥᱩᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱯᱟᱹᱣᱩᱞ ᱟᱯᱚᱥᱛᱚᱞ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱪᱩᱠᱩᱨᱚᱵᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ, ᱟᱫᱟᱱᱟ, ᱚᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱮ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱭ ᱨᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ| ==ᱤᱥᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ== ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱤᱥᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ| ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱚᱥᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱯᱞᱟᱴ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱓᱓ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱛᱮᱥᱮᱞ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱓᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ| ==ᱚᱛᱱᱚᱛ== ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱘᱗% ᱦᱤᱸᱥ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱣᱨᱩᱥ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱭᱱᱤ ᱶᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱩᱛᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱰᱥᱮᱴᱤᱡᱽ (᱓,᱕᱘᱔ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱱᱟᱵᱚᱞᱤᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱩᱛᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱢᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ| ᱗᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱭᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ| ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱟᱹᱫᱽ ᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱭᱚᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮ ᱟᱥᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱ| ᱥᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱢᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱱᱟ ᱟᱱᱟᱴᱚᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟ, ᱥᱤᱞᱤᱪᱤᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱴᱚᱠ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱟ ᱥᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ| ==ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ== ᱢᱮᱨᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱱᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱡᱤᱱᱤᱭᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱡ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱦᱚᱞᱤᱝ ᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱞᱥ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ| ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Mersin Province}} * [http://www.mersincity.com Mersin City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007202527/http://mersincity.com/ |date=2016-10-07 }} * [https://web.archive.org/web/20051226100741/http://www.turkeyforecast.com/weather/mersin/ Mersin Weather Forecast Information] * [https://web.archive.org/web/20080413192919/http://www.supermersin.com/ About Mersin City] * [http://www.mersin.edu.tr University of Mersin] * [https://web.archive.org/web/20190710072735/http://www.mersinim.net/ Mersin city council] * [http://www.mersinalem.com People Of Mersin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516045558/http://www.mersinalem.com/ |date=2008-05-16 }} * [http://www.tanselemlak.com Real Estate Agency Mersin Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105030402/http://www.tanselemlak.com/ |date=2016-11-05 }} * [https://web.archive.org/web/20200930215156/http://wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=3615 some photographs of Mersin] * [http://www.technoscope.com.tr Mersin technopark] * [http://www.mtso.org.tr/english/ Mersin Chamber of Commerce and Industry (in English)] * [http://www.mdto.org/main.htm Mersin Chamber of Shipping (in English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103085223/http://www.mdto.org/main.htm |date=2008-11-03 }} * [http://www.mfd.org.tr/ Mersin Photographic society (in English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220309233909/http://www.mfd.org.tr/ |date=2022-03-09 }} * [http://www.saintpaultarsus.com/html/english.html 2008 Saint Paul Year English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601072453/http://www.saintpaultarsus.com/html/english.html |date=2009-06-01 }} * [https://web.archive.org/web/20190710072735/http://www.mersinim.net/ Mersin News] *[http://www.mersin2013.net Mersin 2013 Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411212810/http://www.mersin2013.net/ |date=2018-04-11 }} * [http://www.mesbas.com.tr Mersin Free Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803201134/https://www.mesbas.com.tr/ |date=2020-08-03 }} {{coord|36|40|43|N|33|48|19|E|region:TR-33_type:adm1st|display=title}} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱛ]] d6jra7n8hxw8cw3i7jyc6dmi7up5276 ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ 0 13493 200058 190081 2026-11-08T11:37:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200058 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = {{raise|0.2em|ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ}} |native_name = شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى<br/>{{lower|0.2em|{{nobold|{{lang|zh-hant|新疆维吾尔自治区}}}}}} |settlement_type = [[ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] |translit_lang1 = Name |translit_lang1_type = <span style="font-weight: normal;">Chinese</span> |translit_lang1_info = {{line-height|1.4em|{{lang|zh-hans|新疆维吾尔自治区}}<br />({{transl|zh|Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū}})}} |translit_lang1_type1 = <span style="font-weight: normal;">Abbreviation</span> |translit_lang1_info1 = XJ / {{linktext|lang=zh|新}} ({{smaller|[[Pinyin]]:}} {{transl|zh|Xīn}}) |translit_lang1_type2 = <span style="font-weight: normal;">[[Uyghur language|Uyghur]]</span> |translit_lang1_info2 = {{ug|شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى}} |translit_lang1_type3 = <span style="font-weight: normal; white-space: nowrap;">Uyghur [[Transliteration|transl.]]</span> |translit_lang1_info3 = {{nowrap|''Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni''}} | image_skyline= {{Photomontage | photo1a = 火焰山 - panoramio.jpg | photo2a = Karakul-muztagh-ata-d09.jpg | photo2b = Kashgar-apakh-hoja-d04.jpg | photo3a = Khotan-mezquita-d04.jpg | photo3b = Urumqi s bazzar.jpg | position = center | size = 300 | color = #F5F5F5 | border = 0 | color_border = white | text = {{Center|(clockwise from top){{flatlist| * [[Flaming Mountains]], [[Turpan|Turfan]] * [[Afaq Khoja Mausoleum]], [[Kashgar]] * [[Grand Bazaar (Ürümqi)|Grand Bazaar]], [[Ürümqi]] * [[Hotan]] * [[Karakul (Xinjiang)|Karakul Lake]] and [[Muztagh Ata]] }} }} }} | image_alt = | image_caption = |image_map = Xinjiang in China (de-facto) (+all claims hatched).svg |mapsize = 420px |map_alt = Map showing the location of Xinjiang Uygur Autonomous Region |map_caption = {{longitem|style = line-height: 1.1em; |Map showing the location of the Xinjiang Uygur Autonomous Region}} |coordinates = {{coord|41|N|85|E|type:adm1st_region:CN-65_dim:2000000|format=dms|display=it}} |named_for = {{unbulleted list|style = line-height: 1.5em; |{{linktext|lang=zh|新}}, {{transl|zh|xīn}} ("new")|{{linktext|lang=zh|疆}}, {{transl|zh|jiāng}} ("frontier" or "borderland")}} |seat_type = Capital<br /><span style="font-weight: normal;">(and largest city)</span> |seat = [[Ürümqi]] |parts_type = Divisions |parts_style = para<!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> |parts = <!-- parts text or header for parts list --> |p1 = 14 [[Prefectures of China|prefectures]] |p2 = 99 [[Counties of China|counties]] |p3 = 1005 [[Townships of China|townships]] |leader_title = [[Party Committee Secretary|CCP Secretary]] |leader_name = [[Chen Quanguo]] |leader_title1 = Chairman |leader_name1 = [[Shohrat Zakir]] |area_footnotes = <ref name="area">{{cite web |script-title =zh:6-1 自然资源划 |language = zh |trans-title = 6-1 Natural Resources |url = http://www.xjtj.gov.cn/sjcx/tjnj_3415/2014xjtjnj/zyhj_2014/201506/t20150630_472020.html |publisher = Statistics Bureau of Xinjiang |accessdate= 19 December 2015 |url-status=dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222152943/http://www.xjtj.gov.cn/sjcx/tjnj_3415/2014xjtjnj/zyhj_2014/201506/t20150630_472020.html |archive-date=22 December 2015 }}</ref> |area_total_km2 = 1664897 |area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|1st]] |elevation_max_m = 8,611 |elevation_max_point = [[K2]] |elevation_min_m = −154 |elevation_min_point = [[Lake Ayding]]<ref>{{Cite book |last=Mackerras |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=yiq_f71uXboC&q=%2BAydingkol&pg=PA192 |title=The Cambridge handbook of contemporary China |last2=Yorke, Amanda |publisher=Cambridge University Press |year=1991 |isbn=978-0-521-38755-2 |page=192 |access-date=4 June 2008}}</ref> |population_footnotes = <ref>{{cite book |author1 = Susan M. Walcott |author2 = Corey Johnson |title = Eurasian Corridors of Interconnection: From the South China to the Caspian Sea |date = 1 November 2013 |publisher = Routledge |pages = 64–65 |chapter = Where Inner Asia Meets Outer China: The Xinjiang Uyghur Autonomous Region of China }}</ref> |population_total = 21,815,815 |population_as_of = [[Sixth National Population Census of the People's Republic of China|2010 Census]] |population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|25th]] |population_est = 24,870,000 |pop_est_as_of = 2018 |pop_est_footnotes = <ref>{{cite web |title = National Data |url = http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2019/indexeh.htm |accessdate = 10 April 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200415082955/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2019/indexeh.htm |archive-date = 15 April 2020 |url-status = live }}</ref> |population_density_km2 = 15 |population_density_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population density|29th]] |demographics_type1 = Demographics |demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://theasiadialogue.com/2016/03/07/spatial-results-of-the-2010-census-in-xinjiang/ |title=Archive copy |access-date=2020-11-23 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607184041/https://theasiadialogue.com/2016/03/07/spatial-results-of-the-2010-census-in-xinjiang/ |url-status=dead }}</ref> |demographics1_title1 = Ethnic<br />{{pad|0.5em}}composition ([[Sixth National Population Census of the People's Republic of China|2010 Census]]) |demographics1_info1 = {{unbulleted list|45.84% [[Uyghurs|Uyghur]]|40.48% [[Han Chinese|Han]]|6.50% [[Kazakhs|Kazakh]]|4.51% [[Hui people|Hui]]|2.67% Other}} |demographics1_title2 = {{nowrap|Languages<br />{{pad|0.5em}}and dialects}} |demographics1_info2 = {{unbulleted list|[[Uyghur language|Uyghur]] (official)<ref>{{cite web |title = China |url = http://www.ethnologue.com/country/CN/status |website = [[Ethnologue]] |access-date = 3 June 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181226074704/https://www.ethnologue.com/country/CN/status |archive-date = 26 December 2018 |url-status = live }}</ref>|[[Mandarin Chinese|Mandarin]] (official)|[[Kazakh language|Kazakh]]|[[Kyrgyz language|Kyrgyz]]|[[Oirat language|Oirat]]|[[Mongolian language|Mongolian]]|43 other languages}} |iso_code = CN-XJ |blank_name_sec1 = [[Gross domestic product|GDP]] <span style="font-weight: normal; font-size: 95%;">(2017 <ref name="GDP2017">{{cite web |url=http://www.tjcn.org/tjgb/31xj/35514.html |trans-title=Statistical Communiqué of Xinjiang on the 2017 National Economic and Social Development |script-title=zh:新疆维吾尔自治区2017年国民经济和社会发展统计公报 |publisher=Statistical Bureau of Xinjiang |language=zh |date=25 April 2018 |accessdate=22 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622111438/http://www.tjcn.org/tjgb/31xj/35514.html |archive-date=22 June 2018 |url-status=live}}</ref>)</span> |blank_info_sec1 = [[Renminbi|CNY]] 1.1 trillion<br />[[USD|$]]162 billion ([[List of Chinese administrative divisions by GDP|26th]]) |blank1_name_sec1 = &nbsp;- per capita |blank1_info_sec1 = [[Renminbi|CNY]] 45,099 <br />USD 6,680 ([[List of Chinese administrative divisions by GDP per capita|21st]]) |blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] <span style="font-weight: normal;">(2018)</span> |blank_info_sec2 = 0.731<ref name="2013 report">{{cite book |url= http://www.cn.undp.org/content/dam/china/docs/Publications/UNDP-CH-HD-Publication-NHDR_2013_EN_final.pdf |title= China Human Development Report 2013: Sustainable and Liveable Cities: Toward Ecological Urbanisation |year= 2013 |author= United Nations Development Program |location= Beijing |publisher= Translation and Publishing Corporation |isbn= 978-7-5001-3754-2 |accessdate= 14 May 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140611132435/http://www.cn.undp.org/content/dam/china/docs/Publications/UNDP-CH-HD-Publication-NHDR_2013_EN_final.pdf |archive-date= 11 June 2014 |url-status= dead |df= mdy-all |author-link= United Nations Development Program }}</ref> (<span style="color:#090;">high</span>) ([[List of Chinese administrative divisions by Human Development Index|27th]]) |website = [http://www.xinjiang.gov.cn/ Xinjiang Uygur Autonomous Region] |footnotes = }} {{Contains special characters|Uyghur}} '''ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ''' ([[ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ]]: شىنجاڭ‎‎, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]: Xinjiang, [[ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ]]: 新疆) ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ '''ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ''' ᱫᱚ [[ᱪᱤᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:List of the largest country subdivisions by area|᱘ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱑᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱖᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒.᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱨᱟᱢ]], ᱠᱩᱱᱞᱩᱱ ᱟᱨ ᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱾ [[ᱟᱠᱥᱟᱭ ᱪᱤᱱ]], ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Hotan Prefecture|ᱦᱳᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ [[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱜᱟᱱᱥᱩ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱝᱦᱟᱭ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱞᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱠᱤᱠ, ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ, ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ, ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽ, ᱦᱟᱱ, ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ, ᱦᱩᱭ, ᱛᱟᱡᱤᱠ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ, ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱱᱚᱱᱠᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ '''ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱛᱩᱨᱠᱤᱥᱛᱟᱱ''', '''ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱩᱨᱠᱤᱥᱛᱟᱱ''' ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱩᱨᱠᱮᱥᱛᱟᱱ''' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== {{Infobox Chinese | pic = Xinjiang (Chinese characters).svg | piccap = "Xīnjiāng" in Chinese characters | picupright = 0.5 | c = {{linktext|lang=zh|新疆}} | l = "New Frontier" <!-- Mandarin -->| p = Xīnjiāng | w = Hsin<sup>1</sup>-chiang<sup>1</sup> | mi = {{IPAc-cmn|x|in|1|.|j|iang|1}} | bpmf = ㄒㄧㄣ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄐㄧㄤ | gr = Shinjiang | mps = Shinjihang | tp = Sinjiang | myr = Syīnjyāng | showflag = p | xej = {{Nastaliq|سٍكِيْا}} | zh-dungan = Щинҗён | psp = Sinkiang <!-- Yue/Cantonese -->| j = San1goeng1 | y = Sān'gēung | ci = {{IPAc-yue|s|an|1|.|g|oeng|1}} <!-- Min / others -->| poj = Sin-kiong | buc = Sĭng-giŏng | teo = Sing-kiang | h = Sîn-kiông | altname = Xinjiang Uygur Autonomous Region | psp2 = Sinkiang Uyghur Autonomous Region | s2 = {{nowrap|{{linktext|新疆维吾尔自治区}}}} | t2 = {{nowrap|{{linktext|新疆維吾爾自治區}}}} <!-- Mandarin -->| p2 = {{nowrap|Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū}} | bpmf2 = ㄒㄧㄣ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄐㄧㄤ<br />ㄨㄟˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄨˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄦˇ<br />ㄗˋ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄓˋ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄑㄩ | w2 = Hsin<sup>1</sup>-chiang<sup>1</sup> Wei<sup>2</sup>-wu<sup>2</sup>-êrh<sup>3</sup> Tzŭ<sup>4</sup>-chih<sup>4</sup>-chʻü<sup>1</sup> | mi2 = {{IPAc-cmn|x|in|1|.|j|iang|1|-|wei|2|.|wu|2|.|er|3|-|zi|4|.|zhi|4|.|qu|1}} | gr2 = Khinjiang Weiwueel Tzyhjyhchiu | mps2 = Shinjiang Wheihuel Tzyhgukhickhu | myr2 = Syīnjyāng Wéiwúěr Dz̀jr̀chyū | tp2 = Sinjiang Wéiwú'ěr Zìhjhìhcyu <!-- Others zh -->| wuu2 = {{nowrap|sin cian vi ng el zy zy chiu}} | poj2 = <!--{{longitem|-->Sin-kiong Ûi-ngô͘-ní Chū-tī-khu | teo2 = <!--{{longitem|-->Sing-kiang Jûi-û-jéu Tsĕu-tī-khu | buc2 = <!--{{longitem|-->Sĭng-giŏng Mì-ngù-ī Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ | h2 = <small>Sîn-kiông Vì-ngâ-ngì Tshṳ-tshṳ-khî</small> | xej2 = {{Nastaliq|سٍكِيْا وِءُعَر ذِجِٿُوُ}} | zh-dungan2 = <!--{{longitem|-->Щинҗён Уйгур Зыҗычү | mon = Шиньжян Уйгурын өөртөө засах орон | mong = {{MongolUnicode|ᠰᠢᠨᠵᠢᠶᠠᠩ<br />ᠤᠶᠢᠭᠤᠷ<br /> ᠤᠨ<br />ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ<br />ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ<br />ᠣᠷᠤᠨ}} | monr = <!--{{longitem|-->Sinjiyaŋ Uyiɣur-un öbertegen jasaqu orun<!--}}--><br /><small>(Classical)</small><br />{{longitem|Shin'jyan Uiguryn öörtöö zasakh oron}} <small>(Khalkha)</small> | uig = {{Nastaliq|شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى}} | uly = {{nowrap|Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni}} | uyy = {{nowrap|Xinjang Uyƣur Aptonom Rayoni}} | sgs = {{nowrap|Xinjang Uyĝur Aptonom Rayoni}} | usy = <!--{{longitem|-->Шинҗаң Уйғур Аптоном Райони | rus = Синьцзян | rusr = Sin'tsjan | lang1 = Kazakh | lang1_content = {{nowrap|{{lang|kk|{{Nastaliq|شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى}}}}}}<br /><!--OK-->{{longitem|{{lang|kk-Latn|Shyńjań Uıǵyr aýtonomııalyq aýdany}}}} | lang2 = Kyrgyz | lang2_content = {{nowrap|{{lang|ky|{{Nastaliq|شئنجاڭ ۇيعۇر اپتونوم رايونۇ}}}}}}<br /><!--OK-->{{longitem|{{lang|ky|Шинжаң-Уйгур автоном району}}}}<!--OK-->{{longitem|{{lang|ky-Latn|Şincañ-Uyğur avtonom rayonu}}}} | lang3 = Oirat | lang3_content = {{MongolUnicode|ᠱᡅᠨᡓᡅᡕᠠᡊ<br />ᡇᡕᡅᡎᡇᠷ<br />ᡅᠨ<br />ᡄᡋᡄᠷᡄᡃᠨ<br />ᠴᠠᠰᠠᡍᡇ<br />ᡆᠷᡇᠨ|style=max-height:5em; word-wrap:normal}}<br />Šinǰiyang Uyiγur-in ebereen zasaqu orun | order = st | s = | t = | mnc = {{ManchuSibeUnicode|ᡳᠴᡝ<br />ᠵᡝᠴᡝᠨ<br />ᡠᡳᡤᡠᡵ<br />ᠪᡝᠶᡝ<br />ᡩᠠᠰᠠᠩᡤᠠ<br />ᡤᠣᠯᠣ}} | mnc_v = Ice Jecen Uigur beye dasangga golo | lang4 = Xibe | lang4_content = {{MongolUnicode|ᠰᡞᠨᡪᠶᠠᡢ<br />ᡠᡞᡤᡠᠷ<br />ᠪᡝᠶᡝ<br />ᡩᠠᠰᠠᡢᡤᠠ<br />ᡤᠣᠯᠣ|style=max-height:4em; word-wrap:normal}}<br />Sinjyang Uigur beye dasangga golo | tib = ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས། | wylie = zhin cang yu gur rang skyong ljongs }} ᱢᱟᱧᱪᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ "ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ" ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱨᱠᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱩᱨᱠᱤᱠ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱛᱩᱨᱠᱤᱥᱛᱟᱱ''' ᱥᱮ '''ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱩᱨᱠᱤᱥᱛᱟᱱ'''ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱟ== [[File:Xinjiang regions simplified.png|thumb|upright=1.25|left|ᱡᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟ (ᱟᱨᱟᱜ) ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱤᱢ ᱵᱮᱥᱤᱱ (ᱞᱤᱞ)]] [[File:Xinjiang regions.png|thumb|upright=1.25|left|Northern Xinjiang (Junggar Basin) (Yellow), Eastern Xinjiang- [[Turpan Depression]] ([[Turpan|Turpan Prefecture]] and [[Hami|Hami Prefecture]]) (Red) and Southern Xinjiang/the Tarim Basin (Blue)]] [[File:Altai, Tienschan-Orte.png|upright=1.25|thumb|left|Physical map showing the separation of Dzungaria and the Tarim Basin (Taklamakan) by the Tien Shan Mountains]] ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ== ==ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱩᱨᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱱᱫᱳᱞᱳᱱ== ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱭᱟ<ref>{{Citation | url = http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS015.pdf | title = The Xinjiang Conflict: Uyghur identity, Language, Policy, and Political discourse | publisher = East West center | format = [[Portable document format |PDF]] | access-date = 3 मार्च 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171011101342/https://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS015.pdf | archive-date = 11 अक्तूबर 2017 | url-status = dead }}। The '''Xinjiang conflict'''.</ref> ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱭᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref name=american.edu>{{Citation | url = http://www1.american.edu/ted/ice/xinjiang.htm | title = Uyghur Separatist conflict | publisher = American | access-date = 3 ᱢᱟᱨᱪ 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131004213707/http://www1.american.edu/ted/ice/xinjiang.htm | archive-date = 4 ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ 2013 | url-status = dead }}.</ref><ref>{{Citation | page = 52 | last1 = Ismail | first1 = Mohammed Sa'id | first2 = Mohammed Aziz | last2 = Ismail | title = Moslems in the Soviet Union and China | others = Translated by U.S. Government, Joint Publications Service | place = Tehran, [[Iran | IR]] | format = Privately printed pamphlet | volume = 1 | year = 1960 (Hejira 1380)}} translation printed in Washington: JPRS 3936, 19 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1960.</ref> ᱾ ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱚᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱩᱨᱠᱮᱥᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱪᱤᱱ ᱱᱚᱸᱰᱤ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== <!-- Linked from [[#Bordering regions]] above --> {{Commons|ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ}} {{Wiktionary|Xinjiang|Sinkiang|Hsin-chiang|Chinese Turkestan|East Turkestan|East Turkistan}} {{Wikivoyage}} * [[Colin Renfrew]], [https://www.youtube.com/watch?v=3NrLZ8CzRWk&list=PL286E934A56954D08&index=2&t=0s Before Silk: Unsolved Mysteries of the Silk Road], video of lecture, Penn Museum, 13 May 2011. * [http://www.farwestchina.com/ Xinjiang Travel Information Website] * [https://web.archive.org/web/20051031084033/http://www.xinjiang.gov.cn/ Xinjiang Government website](ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱛᱮ) and [https://web.archive.org/web/20110521034314/http://www.xinjiang.gov.cn/10050/10051/index.htm an additional government site]<!-- this link may be temporarily unavailable due to government actions or other complications. DO NOT REMOVE --> * [http://info.hktdc.com/mktprof/china/xinjiang.htm Economic profile for Xinjiang] at [[Hong Kong Trade Development Council|HKTDC]] * {{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/place/Xinjiang |encyclopedia = Encyclopædia Britannica |title = Xinjiang: autonomous region, China }} * [http://www.wdl.org/en/item/11385/ General Atlas of Xinjiang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101083114/https://www.wdl.org/en/item/11385/ |date=2020-11-01 }} <!-- * "Evidence that a West-East admixed population lived in the Tarim Basin as early as the early Bronze Age" Li et al. ''BMC Biology'' 2010, 8:15. [https://web.archive.org/web/20110427172440/http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf] --> *[https://archive.org/details/xinjiang-video-project/Xinjiang-Uyghurs-michael-dillon-documentary-2008.mp4 Xinjiang Video Project] {{-}} {{Geographic location |Northwest = [[East Kazakhstan Province|East Kazakhstan]] and [[Almaty Province]]s, {{flag|Kazakhstan}} |North = {{flag|Altai Republic}}, {{flag|Russia}} |Northeast = {{flag|Bayan-Ölgii}}, {{flag|Khovd}} and {{flag|Govi-Altai}} Provinces, {{flag|Mongolia}} |West = {{flagicon image|Issyk kul obl flag.svg}} [[Issyk Kul Region|Issyk Kul]], {{flagicon image|Naryn obl flag.svg}} [[Naryn Region|Naryn]] and {{flagicon image|Flag of Osh.svg}} [[Osh Region]]s, {{flag|Kyrgyzstan}}<br />[[Gorno-Badakhshan Autonomous Province]], {{flag|Tajikistan}}<br />[[Badakhshan Province]], {{flag|Afghanistan}} |Centre = Xinjiang |East = [[Gansu]] |Southwest = {{flag|Gilgit-Baltistan}}, {{flag|Pakistan}}<br />{{flag|Jammu and Kashmir}}, {{flag|India}}<br />[[Aksai Chin|Disputed region of Aksai Chin]] |South = [[Tibet Autonomous Region]] |Southeast = [[Qinghai]] }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱪᱤᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱱᱡᱤᱭᱟᱝ| ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== gzv2moca9gwdb51c0z4mnmc5yw28z7u ᱡᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13607 199888 198470 2026-11-08T07:09:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199888 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱡᱩᱞᱩ |nativename=''isiZulu'' |pronunciation={{IPA-zu|isízṳːlu|}} |states=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]], [[ᱮᱥᱣᱟᱛᱤᱱᱤ]] |region=[[ᱠᱳᱣᱟᱡᱩᱞᱩᱼᱱᱟᱛᱟᱞ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱜᱟᱣᱴᱮᱝ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱯᱷᱨᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ]], ᱠᱚᱧᱮ [[ᱮᱢᱯᱩᱢᱟᱞᱟᱝᱜᱟ]] |ethnicity = [[ᱡᱩᱞᱩ ᱦᱚᱲ]] |speakers={{sigfig|11.97|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ) |date = |ref = e18 |speakers2=[[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2 ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ]]: {{sigfig|15.7|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱐᱒)<ref>Webb, Vic. 2002. "Language in South Africa: the role of language in national transformation, reconstruction and development", ''Impact: Studies in language and society'', 14:78</ref> |familycolor=Niger-Congo |fam1=[[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam2=[[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam3=[[ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam4=[[ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam5=[[ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ]] |fam6=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ]] |fam7=[[ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱱᱴᱩ]] |fam8=[[ᱠᱚᱧᱮᱭᱟᱭ ᱵᱟᱱᱴᱩ]] |fam9=[[ᱱᱜᱩᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱜᱩᱱᱤ]] |fam10=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱩᱱᱰᱟ]] |nation=[[File:Flag of South Africa.svg|22x20px]] [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] |agency=[[:en:Pan South African Language Board|ᱯᱮᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱳᱨᱰ]] |script=[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[ᱡᱩᱞᱩ ᱪᱤᱠᱤ]])<br>[[ᱡᱩᱠᱩ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]] |sign=[[:en:Signed Zulu|Signed Zulu]] |iso1=zu |iso2=zul |iso3=zul |glotto=zulu1248 |glottorefname=Zulu |guthrie=S.42 |lingua=[http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=99-AUT-fg 99-AUT-fg] incl.<br>varieties 99-AUT-fga to 99-AUT-fge |map=South Africa Zulu speakers proportion map.svg |mapcaption=ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱡᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ {{div col}} {{legend|#EDF8E9|᱐–᱒᱐%}} {{legend|#BAE4B3|᱒᱐–᱔᱐%}} {{legend|#74C476|᱔᱐–᱖᱐%}} {{legend|#31A354|᱖᱐–᱘᱐%}} {{legend|#006D2C|᱘᱐–᱑᱐᱐%}} {{colend}} |notice=IPA }} '''ᱡᱩᱞᱩ''' /ˈzuːluː/, ᱥᱮ '''ᱤᱥᱤᱡᱩᱞᱩ''', ᱫᱚ ᱱᱜᱽᱱᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱱᱴᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱣᱟᱡᱩᱞᱩᱼᱱᱟᱛᱟᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱩᱠᱩ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ [[ᱜᱚᱜᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱔%) ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱕᱐% ᱜᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ<ref>Ethnologue 2005</ref> ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ == [[ᱨᱮᱫ:South_Africa_Zulu_speakers_density_map.svg|thumb|Geographical distribution of Zulu in South Africa: density of Zulu home-language speakers.  ]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ == == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == *[[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] *[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Dryer, Matthew S.; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Zulu". World Atlas of Language Structures Online. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. * The Universal Declaration of Human Rights in Zulu * [https://web.archive.org/web/20241202100414/http://salanguages.com/isizulu/ South African Languages: IsiZulu] * [http://zipangz.homestead.com/untitled4.html A short English–isiZulu–Japanese phraselist] incl. sound file * [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Zulu_Swadesh_list Zulu Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh-list appendix]) * [http://www.languagesandnumbers.com/how-to-count-in-zulu/en/zul/ Counting in Zulu] === ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ === * [http://www.memrise.com/course/82/zulu-with-dingani/ Zulu With Dingani - Online beginner's course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728025632/http://www.memrise.com/course/82/zulu-with-dingani/ |date=2016-07-28 }} * [http://www.unisa.ac.za/Free_online_course/Zulu/Zulu.html University Of South Africa, free online course] * [https://web.archive.org/web/20050306060945/http://www.newt.clara.co.uk/isizulu/ Sifunda isiZulu!] === ᱨᱚᱱᱚᱲ === * [http://learn101.org/zulu.php Zulu Grammar with Audio!] === ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ === * [http://www.bilingo.co.za/isizulu-1/ Bilingo SA - isiZulu Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427105057/http://www.bilingo.co.za/isizulu-1/ |date=2015-04-27 }} * [https://isizulu.net/ isiZulu.net Zulu–English Online Dictionary] * [https://web.archive.org/web/20040413044749/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Zulu-english/ Zulu–English Dictionary] === ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ === * [http://www.isolezwe.co.za/ Isolezwe] * Ilanga * UmAfrika * [https://web.archive.org/web/20120206125747/http://isizulu.news24.com/ Izindaba News24] === ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ === * [https://web.archive.org/web/20070114015602/http://translate.org.za/content/view/1610/54/ Spell checker for OpenOffice.org and Mozilla], [https://web.archive.org/web/20070324112647/http://translate.org.za/content/view/17/32/ OpenOffice.org], [https://web.archive.org/web/20070210160756/http://translate.org.za/content/view/1611/54/ Mozilla Firefox web-browser], and [https://web.archive.org/web/20070324203655/http://translate.org.za/content/view/1612/54/ Mozilla Thunderbird email program] in Zulu * [https://web.archive.org/web/20070114015602/http://translate.org.za/ Translate.org.za] Project to translate Free and Open Source Software into all the official languages of South Africa including Zulu * [http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Zulu PanAfrican L10n wiki page on Zulu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214010255/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Zulu |date=2024-12-14 }} === ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ === * [https://web.archive.org/web/20051027002008/http://literature.kzn.org.za/lit/index.html KwaZulu-Natal Literary Map] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} slratujhjf4jz15vabiycmyddwogz0h ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱵᱟᱦᱟ 0 13776 199840 184227 2026-11-08T05:23:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199840 wikitext text/x-wiki ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱚᱡᱽ ᱥᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ| [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜ ᱦᱮᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ|ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱫᱚ Compositae ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ Tagetes erecta ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱛᱮ ᱯᱩᱞᱥᱩ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱞᱮᱢᱵᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ| ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱦᱳᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ|ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱵᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ| ==ᱡᱟᱹᱛ== ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱩᱥᱢᱤᱺ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱝ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ| ᱧᱩᱢᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱺ ᱤᱱᱠᱟ, ᱜᱤᱱᱤ ᱜᱚᱞᱰ, ᱤᱭᱮᱞᱟ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ, ᱜᱚᱞᱰᱥᱢᱤᱛᱷ, ᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱢᱩᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱜ| [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱠᱩᱥᱢᱤᱺ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱢᱵᱚ]] ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ| ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱧᱨᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ| ᱟᱫᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱚᱨᱤ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱫᱟᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱢᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱭᱮᱨᱮᱴᱟ, ᱦᱟᱨᱢᱚᱱᱤ, ᱞᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱜ| ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱰ ᱠᱩᱥᱢᱤ, ᱡᱚᱢᱵᱚ ᱠᱩᱥᱢᱤᱩ, ᱦᱟᱭᱵᱽᱨᱤᱰ ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱤᱥ ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱜᱮᱭᱟ|<ref>{{Cite web |title=নাৰ্জী উৎপাদন কৌশল |url=http://www.ruralinfobd.com/rural/index.php?option=com_content&view=article&id=67%3A2010-08-21-05-05-27&catid=21%3A2010-08-29-12-39-25&limitstart=5 |access-date=2021-01-12 |archive-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126220535/http://www.ruralinfobd.com/rural/index.php?option=com_content&view=article&id=67%3A2010-08-21-05-05-27&catid=21%3A2010-08-29-12-39-25&limitstart=5 |url-status=dead}}</ref> ===ᱨᱟᱨᱟᱱ ᱜᱩᱱ === ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱨᱟᱱ ᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ| ᱜᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱮᱡ ᱠᱩᱥᱢᱤ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱡᱚᱨᱚᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ| ᱟᱹᱛᱩ ᱰᱤᱦᱟᱹᱴ ᱨᱮ ᱜᱮᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ| ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱟᱞᱟ== <gallery> Image:French marigold.jpg|ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱠᱩᱥᱢᱤ Image:Tagetes.png|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱩᱥᱢᱤ Image:Tagetes-anatomy.jpg| ᱯᱚᱦᱟ Image:Tagetes-flower grow-1.jpg| ᱵᱷᱩᱴᱩᱵ ᱠᱩᱥᱢᱤ Image:Tagetes-flower grow-2.jpg| ᱵᱷᱩᱴᱩᱵ ᱠᱩᱥᱢᱤ Image:Tagetes-flower grow-3.jpg| ᱵᱷᱩᱴᱩᱵ ᱠᱩᱥᱢᱤ </gallery> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱦᱟ]] 481o4oqwr0eurrayrgclw7tiacznw84 ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ 0 13783 199697 177339 2026-11-08T00:35:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199697 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = Indirapuram.jpg | photo2a = New Academic Block & Library, IMT Ghaziabad.jpg | photo2b = Shipra Mall, Ghaziabad.jpg | photo3b = Clock House.jpg | photo3a = Kaushambi.jpg | photo4a = Hindon Airport.jpg |size = 275 |border=0 |spacing=1 |color=none }} | image_size = | image_alt = | image_caption = Clockwise from Top:<br />[[Indirapuram]] Skyline, Shipra Mall, Clock House, [[Hindon Airport]], [[Kaushambi, Ghaziabad|Kaushambi]] Skyline and [[Institute of Management Technology, Ghaziabad|Institute of Management Technology]] | nickname = ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India# | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = Map of Ghaziabad | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|28.67|N|77.42|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = [[ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱑᱗᱔᱙ | founder = ᱣᱟᱡᱤᱨ ᱜᱟᱡᱤ-ᱩᱫᱽ-ᱫᱤᱱ | named_for = | government_type = | governing_body = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = ᱢᱮᱭᱟᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name = ᱟᱥᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ([[BJP]]), ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name='Ghaziabad Official Information'>{{cite web|title=Ghaziabad Information|url=https://www.ghaziabadnagarnigam.in/ghaziabad-city.html|access-date=2021-01-13|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124201106/http://ghaziabadnagarnigam.in/ghaziabad-city.html|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 210 | elevation_footnotes = | elevation_m = 214 | population_total = 1,729,000 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name='Ghaziabad Official Information'/> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱤ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱐᱑ XXX | area_code = ᱙᱑-᱑᱒᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = UP-14 | website = {{URL|http://ghaziabad.nic.in/}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | official_name = }} '''ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=National Capital Region- Constituent Areas|url=http://ncrpb.nic.in/ncrconstituent.php|publisher=NCRPB|access-date=1 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507171048/http://ncrpb.nic.in/ncrconstituent.php|archive-date=7 May 2015|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ [[ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱗,᱒᱙,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱪᱮ ᱩᱛᱚᱛᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name='Ghaziabad Official Information'/> ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱚᱱ, ᱠᱚᱵᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱱ, ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱱ, ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱩᱸᱫᱷᱚᱨᱟ ᱡᱚᱱ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Zone-division of Ghaziabad Nagar Nigam|url=https://www.ghaziabadnagarnigam.in/zones-and-wards.html|access-date=2021-01-13|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124195532/http://ghaziabadnagarnigam.in/zones-and-wards.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱣᱟᱨᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name='Ghaziabad Official Information'/> ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Athique and Hill|first1=Adrian and Douglas|title=The Multiplex in India: A Cultural Economy of Urban Leisure|date=17 December 2009|location=New York|pages=110–114|isbn=9781135181888|edition=2010|url=https://books.google.com/books?id=NbaLAgAAQBAJ&q=Ghaziabad&pg=PA111}}</ref><ref>{{cite web|title=District and Sessions Court Ghaziabad- History|url=http://ghaziabad.nic.in/court_new/history.html|publisher=NIC|access-date=27 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604092846/http://ghaziabad.nic.in/court_new/history.html|archive-date=4 June 2013|url-status = dead}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱠᱟᱼᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱜ "ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://ghaziabad.nic.in/ |title=Ghaziabad-Gateway of U.P |publisher=Ghaziabad.nic.in |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728065006/http://ghaziabad.nic.in/ |archive-date=28 July 2015 |url-status = live}}</ref> ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Business |date=17 November 2011|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-the-fastest-growing-cities-in-india/20111117.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120003527/http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-the-fastest-growing-cities-in-india/20111117.htm|archive-date=20 November 2011|url-status = live}}</ref><ref>Ghaziabad was first listed in early 2010 as # 420 by size. {{cite web|title=The largest cities in the world and their mayors: Cities ranked 301 to 450|url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-301.html|publisher=City Mayors|archive-url=https://web.archive.org/web/20100309063818/http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-mayors-301.html|archive-date=9 March 2010|url-status = dead}}, current listings: {{cite web |url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html |title=World's fastest growing urban areas (1) |publisher=City Mayors |access-date=1 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125090345/http://citymayors.com/statistics/urban_growth1.html |archive-date=25 November 2010 |url-status = live}}</ref> ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱤᱸᱰᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱸᱥᱼᱦᱤᱸᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱼᱦᱤᱸᱰᱚᱱ ᱾<ref name="GNN">{{cite web|title=Ghaziabad Nagar Nigam: About Us |url=http://www.nagarnigamghaziabad.com/aboutus.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201100341/http://www.nagarnigamghaziabad.com/aboutus.html|archive-date=1 February 2013|url-status = dead}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓,᱕᱘,᱕᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒,᱕᱖,᱗᱘᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑,᱐᱑᱗᱔᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱓.᱘᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2011census">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | work = Provisional Population Totals, Census of India 2011 | access-date = 7 July 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130402233834/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date = 2 April 2013 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|title=Meeting of Empowered Committee |url=http://minorityaffairs.gov.in/sites/upload_files/moma/files/pdfs/34thEC.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930090010/http://minorityaffairs.gov.in/sites/upload_files/moma/files/pdfs/34thEC.pdf |url-status = dead|archive-date=30 September 2011 |work=Minutes of the Meeting Report |publisher=Government of India |access-date=18 March 2013 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱹᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ghaziabad1">{{cite web |url=http://ghaziabad.nic.in/court_new/history.html |title=district and session court-ghaziabad |publisher=Ghaziabad.nic.in |access-date=17 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140214015019/http://ghaziabad.nic.in/court_new/history.html |archive-date=14 February 2014 |url-status = dead}}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱥᱤᱲᱚᱠ=== ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽᱼᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱥᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱔ (NH-24) ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/make-nh-24-eight-lane-to-ease-mess-akhilesh-yadav/Article1-989730.aspx |title=Make NH-24 eight-lane to ease mess: Akhilesh Yadav |work=Hindustan Times |access-date=20 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604020244/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Make-NH-24-eight-lane-to-ease-mess-Akhilesh-Yadav/Article1-989730.aspx |archive-date=4 June 2013 |url-status=dead}}</ref> ===ᱨᱮᱞ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱥᱴᱟᱞ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱰᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ (ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱣᱥᱟᱢᱵᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱥᱟᱢᱵᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/ghaziabad-boards-metro-for-first-trafficfree-ride-to-work/817698/ |title=Ghaziabad boards Metro for first traffic-free ride to work |work=The Indian Express|date=15 July 2011 |access-date=16 April 2013}}</ref> [[File:Residential area, Vaishali, Delhi.jpg|thumb|ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ]] ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱦᱤᱸᱰᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱸᱰᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱟᱜᱚᱲ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱦᱩᱵᱽᱞᱤ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ}} * [http://ghaziabad.nic.in Ghaziabad District Administration] * {{Wikivoyage-inline|ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] 0kufs7pler8xu2d5crasyyp9ivki51m ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 13784 199698 192946 2026-11-08T00:35:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199698 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Ghaziabad.svg | map_caption = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱢᱤᱨᱟᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱢᱤᱨᱟᱴ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = ᱓ | area_total_km2 = 1273 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = ᱔,᱖᱘᱑,᱖᱔᱕ | population_footnotes = | population_urban = ᱗᱖.᱕᱕% | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱘᱙% | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱘᱖᱐ (᱒᱐᱐᱑) | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] | leader_name1 = ᱑. [[ᱢᱮᱨᱟᱴ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱢᱮᱨᱟᱴ]] (shared with [[ᱢᱮᱨᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) ᱒. [[ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ]] | leader_title2 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] | leader_name2 = ᱕ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = NH58, NH24, NH91 | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = }} '''ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱜᱚᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱰᱨᱩᱢ ᱜᱩᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱱ ᱰᱤ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱕᱕᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://ghaziabad.nic.in/en/about-district/|title=About District|website=Ghaziabad District official page|access-date=22 August 2020}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱽᱯᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱨᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱞᱚᱸᱫᱽᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ ᱦᱤᱸᱰᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ (᱗᱕ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱖ ᱘᱑,᱖᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱸᱰ ᱥᱟᱞᱟᱜ <ref name="cia">{{cite web| title = Country Comparison : Population| url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html| access-date = 2011-10-01| website = Cia.gov| quote = Ireland: 4,670,976, July 2011 est.| archive-date = 2011-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html| url-status = dead}}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱚᱞᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |access-date=2011-09-30 |quote=South Carolina: 4,625,364 |url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721072426/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=21 July 2011 |df=dmy }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱓,᱙᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐,᱒᱗᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱽᱨᱚᱴ ᱫᱚᱨ ᱔᱑.᱖᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱗᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱖,᱖᱑,᱔᱕᱒ (ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ) ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒,᱔᱘᱑,᱘᱐᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱑,᱗᱙,᱖᱔᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱓,᱒᱓,᱒᱔᱑ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒.᱓᱓% ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱔᱐᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱔᱐.᱖᱖% ᱜᱽᱨᱚᱴ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱽᱨᱚᱴ ᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱐.᱙᱖% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱗.᱕᱖% [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱨ ᱐.᱔᱙% [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} *[http://ghaziabad.nic.in/ Ghaziabad district website] *[https://web.archive.org/web/20111012041600/http://www.ghaziabadnet.com/ Ghaziabad community website] *[https://web.archive.org/web/20181004150534/https://gashi-qoton-boutique.business.site/ Business Website] {{Geographic location |Centre = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱢᱤᱨᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = |East = [[ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱵᱩᱞᱮᱸᱫᱽᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = |West = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ|NCT]] <br>[[ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ|NCT]] <br> [[ᱠᱤᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ|NCT]] <br> [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ|NCT]] |Northwest = [[ᱵᱟᱜᱽᱯᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} {{coord|28.6667|N|77.4333|E|type:adm3rd_source:itwiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱨᱟᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]] dee2wo602jl2fnbltc3s2cy4x6jz58c ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13837 199707 172144 2026-11-08T00:52:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199707 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ |altname=Gilak |nativename=گیلکی ''Giləki'' |states=[[ᱤᱨᱟᱱ]], [[ᱜᱤᱞᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱞᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱡᱮᱱᱫᱮᱨᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱡᱮᱱᱫᱮᱨᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱡᱵᱷᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ |region= [[ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨᱮ |speakers= ᱒.᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱖) |date= |ref=e19 |familycolor=Indo-European |fam1=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |fam3=[[ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |fam4=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |fam5=[[ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |fam6=[[ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ]] |dia1=ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ |dia2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ |dia3=ᱜᱟᱞᱮᱥᱤ |iso3=glk |glotto=gila1241 |glottorefname=Gilaki |lingua=58-AAC-eb |notice=IPA |map= Gilaki Language Location Map.PNG |mapcaption= ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ ᱟᱭᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ }} '''ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ''' (گیلکی Giləki) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱤᱞᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱞᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱡᱟᱱᱫᱮᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱡᱟᱱᱫᱮᱨᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (vocabularies) ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ<ref>Dalb, Andrew (1998). ''Dictionary of Languages: The Definitive Reference to More Than 400 Languages''. Columbia University Press. p. 226. {{ISBN|0-231-11568-7}}.</ref> ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱢᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱴᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>https://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:560728/FULLTEXT02.pdf</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x | title=GILAN x. LANGUAGES – Encyclopaedia Iranica}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.ethnologue.com/language/glk | title=Gilaki}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.language-archives.org/language/glk | title=OLAC resources in and about the Gilaki language}}</ref> ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ, ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ, ᱡᱟᱡᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱳᱪᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ== {| class="wikitable" ! ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ || ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ|| ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ || ᱡᱟᱡᱟᱠᱤ|| ᱵᱟᱞᱳᱪᱤ |- | zay/zak || ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ/ᱦᱚᱯᱚᱱ || zarok || doman,qîj || Zag |- | ĵor || ᱪᱮᱛᱟᱱ || jor/jûr || cor || Borz |- | kor/kilka || ᱠᱩᱲᱤ || keç || kêna/çêna || jinek/janek |- | daar || ᱫᱟᱨᱮ || dar || dar || dāar |- | bušu || ᱥᱮᱱᱟᱜ || biçe || so/şo || boro |- | purd || ᱵᱽᱨᱤᱡ || pir || pird |- | zama || ᱡᱟᱣᱟᱭ || zava || zama || salonk/ zamās |- | kaft || ᱧᱩᱨᱩ || ket || kewt || kapt |} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=glk}} *[https://web.archive.org/web/20120831133337/http://www.sid.ir/En/index.asp Scientific Information Database of the Iranian Academic Center for Education, Culture, and Research] *[http://globalrecordings.net/program/C08110 Sample recording in Gilaki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326230531/http://globalrecordings.net/program/C08110 |date=2010-03-26 }} *[https://web.archive.org/web/20250214115121/https://www.bookfinder.com/dir/i/Guyish-I_Gilaki-I_Lahijan-Vazhahnamah_Va_Parahi_Vizhagiha-Yi_avayi_Va/4872978552/ Dictionary of Gilaki (Dialect of Lahijan) and some of its characteristics] *Open access recordings of a [[hdl:10125/36146|Gilaki song]] and [[hdl:10125/36145|basic word list]] are available through [[Kaipuleohone]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱤᱞᱟᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 95ylz27hioe19ro5w66ygws9twzza4e ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 14392 199729 98064 2026-11-08T01:36:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199729 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ |nativename={{lang|dsb|dolnoserbšćina, dolnoserbski}} |ethnicity = [[:en:Sorbs|ᱥᱳᱨᱵᱥ]] |pronunciation={{IPA-sla|ˈdɔlnɔˌsɛrskʲi|}} |states=[[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] |region=[[ᱵᱽᱨᱟᱱᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜᱽ]] |script=[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[:en:Sorbian alphabet|ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]]) |speakers={{sigfig|6,860|2}} (᱒᱐᱐᱗) |date= |ref=e18 |familycolor=Indo-European |fam1=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |fam3=[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ]] |fam4=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |fam5=[[ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ]] |iso2=dsb |iso3=dsb |glotto=lowe1385 |glottorefname=Lower Sorbian |lingua=53-AAA-ba < [[Sorbian languages|53-AAA-b]] < [[West Slavic languages|53-AAA-b...-d]] (varieties: 53-AAA-baa to 53-AAA-bah) |notice=IPA }} '''ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ''' (dolnoserbšćina) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱩᱥᱟᱴᱤᱭᱟ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱵᱽᱨᱟᱱᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜᱽ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ== ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑: <blockquote>{{lang|dsb|Wšykne luźe su lichotne roźone a jadnake po dostojnosći a pšawach. Woni maju rozym a wědobnosć a maju ze sobu w duchu bratšojstwa wobchadaś.}} (All people are born free and equal in their dignity and rights. They are given reason and conscience and they shall create their relationships to one another according to the spirit of brotherhood.)<ref>[http://www.omniglot.com/writing/sorbian.htm Omniglot]</ref></blockquote> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=dsb|prefix=Wp}} {{wiktionary category}} {{wikibooks|Lower Sorbian}} * [https://sprachkurs.sorbischlernen.de/#/welcome Online course for Lower and Upper Sorbian] (English, Sorbian, German) * [http://www.rbb-online.de/radio/sorbisches_programm/sorbisches_programm.html Dolnoserbski radio program] ([[RealAudio]]) (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://wold.clld.org/vocabulary/10 Lower Sorbian Vocabulary List] (from the World Loanword Database) ===ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ=== ====ᱪᱮᱠ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱠ==== * [https://web.archive.org/web/20161004132431/http://slovnik.vancl.eu/indexDLS2.php Slovník DolnoLužická Srbština <=> Čeština] (ᱪᱮᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) ====ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ==== * [http://www.dolnoserbski.de/dnw/ Deutsch-Niedersorbisches Wörterbuch] at dolnoserbski.de (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [http://genie.coli.uni-saarland.de/ Korpus GENIE – GEsprochenes NIEdersorbisch/Wendisch] (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) ==== ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ-ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ==== * [http://dolnoserbski.de/ndw/ Dolnoserbsko-nimske słowniki] at dolnoserbski.de] (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) * [https://web.archive.org/web/20171011132857/https://sorb.philol.uni-leipzig.de/de/studium/materialien/lexikalische-uebungen-und-terminologie/ Lexikalische Übungen und Terminologie] at the Universität Leipzig (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ) [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} pejpt709i2x4y2ysxc9w9030neiuf0k ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ 0 15756 199977 187952 2026-11-08T09:23:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199977 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ | common_name = ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ | native_name = {{native name|ro|Republica Moldova}} | image_flag = Flag of Moldova.svg | image_coat = Coat of arms of Moldova.svg | national_anthem = "[[:en:Limba noastră|ᱞᱤᱢᱵᱟ ᱱᱳᱣᱥᱛᱨᱟ]]"<br />({{Lang-en|"Our language"}})<br /><center>[[File:Imnul Republicii Moldova US NAVY.ogg]]</center> | image_map = Location Moldova Europe.png | map_caption = {{nowrap|ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶ (ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ)<br />ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] (ᱟᱵᱽᱪᱷᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ)}} | image_map2 = | capital = [[ᱠᱤᱥᱤᱱᱳᱣ]] | coordinates = {{Coord|47|0|N|28|55|E|type:city}} | largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | official languages = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] ([[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱤᱭᱟᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)<ref name="MCC">{{cite web| url=http://constcourt.md/libview.php?l=en&idc=7&id=512&t=/Overview/Press-Service/News/The-text-of-the-Declaration-of-Independence-prevails-over-the-text-of-the-Constitution| title=The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution| publisher=Constitutional Court of Moldova| date=5 December 2013| access-date=13 June 2014| archive-date=26 December 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181226133713/http://constcourt.md/libview.php?l=en&idc=7&id=512&t=%2FOverview%2FPress-Service%2FNews%2FThe-text-of-the-Declaration-of-Independence-prevails-over-the-text-of-the-Constitution%20| url-status=dead}}</ref><ref name="congress">{{cite web| url=https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-romanian-recognized-as-the-official-language/| title=Moldova: Romanian Recognized as the Official Language| publisher=[[Law Library of Congress]]| date=23 December 2013| access-date=13 June 2014| last=Roudik| first=Peter}}</ref> | languages_type = ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ<br />ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ<!--Protected and/or co-official (regional) languages--> | languages = {{hlist | [[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]] | [[ᱜᱟᱜᱟᱣᱩᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱟᱜᱟᱣᱩᱡᱽ]] | [[ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] | [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]]}} <ref>{{cite web |url=https://deschide.md/ro/stiri/politic/78929/Pre%C8%99edintele-CCM-Constitu%C8%9Bia-nu-confer%C4%83-limbii-ruse-un-statut-deosebit-de-cel-al-altor-limbi-minoritare.htm |title= Președintele CCM: Constituția nu conferă limbii ruse un statut deosebit de cel al altor limbi minoritare |publisher=Deschide.md |access-date=22 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.moldpres.md/news/2021/01/21/21000400 |title=Chişinău, (21.01.2021) Judecătorii constituționali au decis că limba rusă nu va avea statutul de limbă de comunicare interetnică pe teritoriul Republicii Moldova |publisher=Moldpres.md |access-date=22 January 2021 |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123203429/https://www.moldpres.md/news/2021/01/21/21000400 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://protv.md/politic/presedintele-cc-domnica-manole-explica-de-ce-a-fost-anulata-legea-cu-privire-la-statutul-special-pentru-limba-rusa-limba-de-stat-a-rm-este-limba-romana-video---2554643.html |title= Președintele CC Domnica Manole, explică de ce a fost anulată legea cu privire la statutul special pentru limbia rusă |publisher=ProTv.md |access-date=22 January 2021}}</ref> | ethnic_groups = ᱗᱕.᱑% [[:en:Moldovans|ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟᱱ]]<br />᱗.᱐% [[:en:Romanians|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]<br />᱖.᱖% [[:en:Ukrainians|ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]]<br />᱔.᱖% [[:en:Gagauz people|ᱜᱟᱜᱟᱣᱩᱡᱽ]]<br />᱔.᱑% [[:en:Russians|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]]<br />᱑.᱙% [[:en:Bulgarians|ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]]<br />᱐.᱓᱖% [[:en:Romani people|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]<br />᱐.᱐᱗% [[:en:Poles|ᱯᱳᱞᱥ]]<br />᱐.᱘᱙% ᱮᱴᱟᱜ | ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱔; [[ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] ᱵᱟᱫ ᱠᱟᱛᱮ | demonym = [[:en:Moldovans|ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟᱱ]] | government_type = [[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Parliamentary system|parliamentary]] [[:en:constitution|constitution]]al [[:en:secular|secular]] [[:en:republic|republic]] | leader_title1 = [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | leader_name1 = [[ᱢᱟᱭᱟ ᱥᱟᱱᱫᱩ]] | leader_title2 = [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | leader_name2 = [[Natalia Gavrilița]] | leader_title3 = [[:en:President of the Moldovan Parliament|President of the Parliament]] | leader_name3 = [[Igor Grosu]] | legislature = [[:en:Parliament of the Republic of Moldova|ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ]] | sovereignty_type = [[:en:History of Moldova|ᱵᱮᱱᱟᱣ]] | established_event1 = [[:en:Moldavia|Principality of Moldavia]] | established_date1 = ᱑᱓᱔᱖ | established_event2 = [[:en:Bessarabia Governorate|Bessarabia Governorate]] | established_date2 = ᱑᱘᱑᱒ | established_event3 = [[:en:Moldavian Democratic Republic|Moldavian Democratic Republic]] | established_date3 = ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱗ | established_event4 = [[:en:Kingdom of Romania|Union with Romania]] | established_date4 = ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱑᱘ | established_event5 = [[:en:Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic|Moldavian ASSR]] | established_date5 = ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔ | established_event6 = [[Moldavian Soviet Socialist Republic|Moldavian SSR]] | established_date6 = ᱒ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱐ | established_event7 = [[:en:Moldovan Declaration of Independence|{{nowrap|Independence from}} the Soviet Union]] | established_date7 = ᱒᱗ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱑<sup>b</sup> | established_event8 = [[:en:United Nations Security Council Resolution 739|Admitted to the]] [[United Nations]] | established_date8 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱒ | established_event9 = [[:en:Constitution of Moldova|Constitution]] adopted | established_date9 = ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱔ | area_label = [[ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱟᱛᱮ | area_km2 = 33,846 | area_rank = 135th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 13,067 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | area_label2 = ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱵᱟᱫ ᱠᱟᱛᱮ | area_data2 = {{convert|29683|km2|abbr=on}} | percent_water = 1.4 {{small|(including Transnistria)}} | population_estimate = {{decrease}} 2,640,438 <ref>{{Cite web|url=http://statbank.statistica.md/PxWeb/pxweb/ro/20%20Populatia%20si%20procesele%20demografice/20%20Populatia%20si%20procesele%20demografice__POPrec__POP010/?rxid=9a62a0d7-86c4-45da-b7e4-fecc26003802|title=PX-Web - Selecteaza tabel}}</ref><br />{{small|(excludes Transnistria)}} | population_census = | population_census_year = | population_estimate_year = ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ | population_estimate_rank = 142nd | population_density_km2 = 86.2 <ref>[https://statistica.gov.md/public/files/publicatii_electronice/Moldova_in_cifre/2020/Breviar_2020_ro.pdf BNS:Official estimate (pg.8)]</ref> | population_density_sq_mi = 234 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 93th | GDP_PPP = $27.271 billion | GDP_PPP_year = ᱒᱐᱑᱙ | GDP_PPP_per_capita = $13,574<ref name="International Comparison Program, World Bank | World Development Indicators database, World Bank | Eurostat-OECD PPP Programme">{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=MD|title=GDP per capita, PPP (current international $) - Moldova &#124; Data|website=data.worldbank.org}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = 95th | GDP_nominal = $12.037 billion | GDP_nominal_year = ᱒᱐᱑᱙ | GDP_nominal_per_capita = $4,498<ref name="World Bank national accounts data, and OECD National Accounts data files ">{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=MD|title=GDP per capita (current US$) - Moldova &#124; Data|website=data.worldbank.org}}</ref> | GDP_nominal_per_capita_rank = 110th | Gini = 26.8 <!-- number only --> | Gini_year = 2014 | Gini_change = decrease <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref name="GINI">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MD |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=The World Bank |access-date=9 November 2016}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.750 <!-- number only --> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2020-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020|format=PDF|archive-date=22 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322121226/http://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/ROU.pdf|url-status=dead}}</ref> | HDI_rank = 90th | currency = [[Moldovan leu]] | currency_code = MDL | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | utc_offset_DST = +3 | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Moldova|+373]] | cctld = [[.md]] | official_website = {{Official URL}} | footnote_a = As determined by the [[Moldovan Declaration of Independence]], which the Constitutional court of Moldova found to take precedence over Article 13 of the [[Constitution of Moldova (1994)|Constitution]], which uses the name "[[Moldovan language|Moldovan]]".<ref name="MCC"/> | footnote_b = Date of proclamation. Independence subsequently finalized with the [[Dissolution of the Soviet Union|dissolution of the USSR]] in December 1991. | today = }} '''ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Moldova.ogg|m|ɒ|l|ˈ|d|oʊ|v|ə}}, {{small|ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ }}{{IPAc-en|UK|ˈ|m|ɒ|l|d|ə|v|ə}}),{{refn|{{Oxford Dictionaries|access-date=30 January 2016|Moldova}}}}{{refn|{{Dictionary.com|access-date=30 January 2016|Moldova}}}}{{refn|The Free Dictionary: [http://www.thefreedictionary.com/Moldova Moldova]}} ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ''' ([[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]: Republica Moldova) ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ (landlocked) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=Cia.gov|language=en|access-date=2017-12-14|archive-date=2021-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="CIA_World_Factbook_Moldova">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ |title=Moldova |work=[[CIA World Factbook]] |access-date=2 September 2015 |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ |url-status=dead }}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱠᱤᱥᱤᱱᱳᱣ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ}} {{Sister project links|Moldova|voy=ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ}} *[https://www.congress.gov/bill/102nd-congress/senate-resolution/148/text?q=%7B%22search%22%3A%5B%22PL111-148%22%5D%7D&resultIndex=5 S.Res.148 - A resolution to express the sense of the Senate that the United States should support the right to self-determination of the people of the Republic of Moldavia and northern Bucovina] *{{Official website|1=http://www.moldova.md/en}} *[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ |date=2021-01-05 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. *[https://web.archive.org/web/20121002063813/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/moldova.htm Moldova, Republic of] from ''UCB Libraries GovPubs''. *{{curlie|Regional/Europe/Moldova}} *[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17601580 Moldova profile] from the [[BBC News]]. *{{Wikiatlas|Moldova}} *{{osmrelation-inline|58974|bullet=no}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=MD Key Development Forecasts for Moldova] from [[International Futures]]. [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 1acvqv2j2u4mb7ianwon4otxpp2jo7h ᱛᱮᱛᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16223 199681 191956 2026-11-07T23:50:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199681 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱛᱮᱛᱩᱱ ᱰᱤᱞᱤ |altname=Tetun Prasa; Tétum Praça (Portuguese) |nativename=''Tetun Dili, Tetun Prasa'' |states=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ]] |speakers={{sigfig|385000|2}} (᱒᱐᱐᱙) |date= |ref=<ref name =e18 /> |speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]]: {{sigfig|570000|2}} ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ ᱨᱮ <ref>{{cite book|chapter=Table 14: Second language/dialect by sex for the population over four years of age |title=Timor-Leste Population and Housing Census 2015|url=http://www.statistics.gov.tl/category/publications/census-publications/|publisher=Timor-Leste Ministry of Finance}}</ref> |familycolor=Austronesian |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam3=[[ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱛᱟᱞᱟᱢ ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱛᱟᱞᱟᱢ]] |fam4=[[ᱛᱤᱢᱳᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱤᱢᱳᱨᱤᱠ]] |fam5=ᱛᱮᱛᱩᱢᱤᱠ |dia1=ᱵᱮᱞᱩᱱᱤᱥ (''Tetun Belu'') |dia2=ᱛᱮᱨᱤᱠ (''Tetun Terik'') |script=[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[ᱛᱮᱛᱩᱢ ᱪᱤᱠᱤ]]) |nation=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ]] |agency=ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟᱱ |iso3=tdt |glotto2=tetu1246 |glottorefname2=Tetun Dili |map=Tetum Prasa.png |mapcaption=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ ᱨᱮ ᱛᱮᱛᱩᱢ ᱯᱨᱟᱥᱟ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ |notice=IPA }} {{Infobox language |name=ᱛᱮᱛᱩᱢ (ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ), ᱛᱮᱛᱩᱱ (ᱛᱮᱛᱩᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) |nativename=''Lian Tetun'' |states=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱤᱢᱳᱨ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ]] |speakers={{sigfig|463,500|1}}, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ (᱒᱐᱑᱐ᱼ᱒᱐᱑᱑) |date= |ref=e18 |speakers2=᱕᱐,᱐᱐᱐ L2-ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ ᱨᱮ |familycolor=Austronesian |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam3=[[ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱛᱟᱞᱟᱢ ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱛᱟᱞᱟᱢ]] |fam4=[[ᱛᱤᱢᱳᱨᱼᱵᱟᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱤᱢᱳᱨᱼᱵᱟᱵᱟᱨ]] |fam5=ᱛᱮᱛᱩᱢᱤᱠ |dia1=ᱵᱮᱞᱩᱱᱤᱥ (''Tetun Belu'') |dia2=ᱛᱮᱨᱤᱠ (''Tetun Terik'') |nation= {{flag|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ}} |minority={{flag|ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ}} ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱩᱥᱟ ᱛᱮᱝᱜᱟᱨᱟ]]) |iso2=tet |iso3=tet |glotto=tetu1245 |glottorefname=Tetum |map=Tetum Terik.png |mapcaption=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ ᱨᱮ ''ᱛᱮᱛᱩᱢ ᱵᱮᱞᱩ'' (ᱯᱟᱪᱮ) ᱟᱨ ''ᱛᱮᱛᱩᱢ ᱛᱮᱨᱤᱠ'' (ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱮᱨ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱤᱢᱳᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱩᱢ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ }} '''ᱛᱮᱛᱩᱢ''' ([[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]]: Tetum {{IPA-pt|ˈt̪et̪um}},;<ref>{{Cite book |title=The Linguistics Student's Handbook |last=Bauer |first=Laurie |date=2007 |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh}}</ref> {{lang-tet|Tetun}} {{IPA-tet|ˈt̪et̪un̪}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱢᱳᱨ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱤᱢᱳᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱩ ᱨᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikibooks|Tetum}} *Peace Corps East Timor Tetun Language Manual ([https://www.livelingua.com/peace-corps/Tetun/Peace%20Corps%20Tetun.pdf 2011, 2nd edition]; [http://www.tetundit.tl/Publications/PC%20Tetun%20-%20Ed%203.pdf 2015, 3rd edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121151146/http://www.tetundit.tl/Publications/PC%20Tetun%20-%20Ed%203.pdf |date=2022-01-21 }}) *[http://www.tetundit.tl/courses.html Intensive Tetun language courses at Dili Institute of Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207145503/http://www.tetundit.tl/Courses.html |date=2018-02-07 }} *[[commons:Category:Mai ita aprende portugés ho Emília|Pictures from a Portuguese language course]], using Tetum, published in the East Timorese newspaper [[:pt:Lia Foun|Lia Foun]] in Díli (from [[Wikimedia Commons]]) *[https://web.archive.org/web/20040420081929/http://vcsymposium.massey.ac.nz/presenters/presentations/Newman/www/Tetun/home.html Tetun] website with sound files *[http://www.abc.net.au/rn/arts/ling/stories/s476770.htm Teach yourself Tetum...] an interview with some information on the history of Tetum *[http://www.tetundit.tl/index.html Wordfinder (Tetun/English minidictionary)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609004942/http://www.tetundit.tl/index.html |date=2010-06-09 }} and other publications available from Dili *[http://tetum.dleiris.com Damien LEIRIS - Personal approach of the Tetum language] (PDF) *[http://timor.leste.tetum.free.fr/index_uk.php Tetun dictionary] *[http://babelang.free.fr/community/dictionary.php?word=house&lang_from=English&lang_into=Tetun Tetum illustrated dictionary] *[https://web.archive.org/web/20130419232613/http://dit.tl/ Dili Institute of Technology] Institute of Technology website *[https://www.gnu.org/software/tetum/contributors/cliffMorris-xhtml/index.html A Traveller's Dictionary in Tetun-English and English-Tetun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818161243/http://www.gnu.org/software/tetum/contributors/cliffMorris-xhtml/index.html |date=2022-08-18 }} includes some information on grammar, based on the ''Tetun-Terik'' dialect *[https://web.archive.org/web/20011206060726/http://laurel.ocs.mq.edu.au/~leccles/easttimor.html Sebastião Aparício da Silva Project for the Protection and Promotion of East Timorese Languages] *[https://web.archive.org/web/20180127041726/http://suara-timor-lorosae.com/ ''Suara Timor Lorosae'' Daily newspaper in Tetum and Indonesian] *[https://web.archive.org/web/20070224124631/http://www.semanario.tp/nacional%20tetum.htm ''Jornal Nacional Semanário'' Tetum page] *[http://www.1000dictionaries.com/tetum_dictionaries_1.html Tetum dictionaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201023117/http://www.1000dictionaries.com/tetum_dictionaries_1.html |date=2008-02-01 }} *[http://www.tetundit.tl/index.html Tetun 1, Tetun 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609004942/http://www.tetundit.tl/index.html |date=2010-06-09 }} Tetun writing courses for East Timorese university students, by Catharina Williams-van Klinken, Dili Institute of Technology *[http://visiteasttimor.com/good-to-know/talk-tetum-in-timor/ Talk Tetum in Timor] VisitEastTimor.com Travel Guide help you to talk in East Timor *[[Robert Blust]]'s [[hdl:10125/33165|field notes on Tetun]] are archived with [[Kaipuleohone]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱢᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} hkiy0pp5jqp8liuqawyq5hmjough2ae ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ 0 16371 199677 97254 2026-11-07T23:23:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199677 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ | other_name = | nickname = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱴ ᱣᱤᱭᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱰᱳᱞᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Noyyal River in Tiruppur JEG0330.jpg | image_alt = | image_caption = [[ᱱᱚᱭᱭᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ | pushpin_map = India Tamil Nadu | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|11.11|N|77.34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = vacant | leader_title2 = ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱥᱤᱵᱟᱠᱩᱢᱟᱨ<ref name="Commissioner">{{cite web|url=http://tiruppurcorporation.tn.gov.in/who_commissioner.htm|title=Commissioner, Tiruppur Corporation|publisher=Tiruppur corporation|access-date=15 June 2011|archive-url=https://archive.today/20121219000131/http://tiruppurcorporation.tn.gov.in/who_commissioner.htm|archive-date=19 December 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="area">{{cite web |url=http://tiruppurcorporation.tn.gov.in/abs_municipality |title=About Corporation of Tirupur |publisher=Corporation of Tirupur |access-date=26 June 2010 }}{{Dead link|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | area_rank = ᱗ | area_total_km2 = 159.6 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 4,44,352 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ | population_density_km2 = auto | population_metro = 963,173 | population_metro_footnotes = <ref name="UA_2011">{{cite web|title=Primary Census Abstract - Urban Agglomeration|url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|format=XLS|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|access-date=13 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315050316/http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|archive-date=15 March 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=Cities1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | format=pdf | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | access-date=26 March 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=7 May 2012 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱖᱔᱑᱖xx | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = +᱙᱑-᱔᱒᱑ | registration_plate = TN-39, TN-42, TN-78 | website = {{URL|http://tiruppur.tn.nic.in/#}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://tiruppurcorp.tn.gov.in/index.html|title=About Tirupur Corporation|access-date=15 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20090222182132/http://tiruppurcorp.tn.gov.in/index.html|archive-date=22 February 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities above 1 Lakh, Census 2011|publisher=Government of India|access-date=3 February 2016}}</ref> [[ᱱᱚᱭᱭᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱘᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱚᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱕᱙.᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱖᱐ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔,᱔᱔,᱓᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Noyyal River .jpg|thumb|ᱱᱚᱭᱭᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱭᱭᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ {{Coord|11.1075|N|77.3398|E|}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Tiruppur.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Tiruppur |publisher=Fallingrain.com |access-date=24 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415153801/http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Tiruppur.html |archive-date=15 April 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕᱙.᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱑.᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="area"/> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Historical populations|align = right |state=collapsed |1881| 3681 |1891| 5235 |1901| 6056 |1911| 9429 |1921| 10851 |1931| 18059 |1941| 33099 |1951| 52479 |1961| 79773 |1971| 113302 |1981| 165223 |1991| 235661 |2001| 346551 |2011| 444352 |footnote = Sources: * ᱑᱘᱗᱑ - ᱒᱐᱐᱑:<ref>{{Cite book|title=Census of India,series 1,Primary Census Abstract,General Population Part B(i),pp.435;census of India 1991|year=2001|publisher=Government of India}}</ref> * ᱒᱐᱑᱑:<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/tn_towns.pdf|title=TamilNadu Towns, Page 22|year=2011|publisher=census India|access-date=28 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929085151/http://www.censusindia.gov.in/towns/tn_towns.pdf|archive-date=29 September 2011|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> }} {{bar box|title=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=right|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|86.05}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|10.36}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|3.33}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|violet|0.26}}}} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱔᱔,᱓᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 Jan 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113144743/http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|archive-date=13 November 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱔᱘,᱘᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱔,᱘᱑᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱓,᱙᱘᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕.᱔᱗% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱐.᱐᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱘.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱒᱔,᱖᱑᱗ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱯᱷᱩᱥᱤᱞ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱾<ref>{{cite web|url=http://tiruppurcorporation.tn.gov.in/sal_bus.htm|title=Bus Stand|publisher=Tiruppur corporation|access-date=12 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425134557/http://tiruppurcorporation.tn.gov.in/sal_bus.htm|archive-date=25 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] (᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.coimbatorecity.com/index.php?/content/view/90/27/|title=Coimbatore - Fastest Growing City in India|publisher=Coimbatore.com|access-date=26 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224065412/http://www.coimbatorecity.com/index.php?%2Fcontent%2Fview%2F90%2F27%2F|archive-date=24 February 2012|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱚᱠᱟ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] [[ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱚᱰ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨᱼᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱡᱟᱦ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱟᱜ ᱤᱨᱚᱰᱼᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ ᱵᱨᱚᱰᱼᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Textile industry in Tamil Nadu]] f11c108umgymw7wv08foksvjz7tyr4m ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 16603 199982 131693 2026-11-08T09:33:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199982 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_skyline = WARANGAL FORT .CMS 3.JPG | image_caption = ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ | image_map = Warangal Urban in Telangana (India).svg | map_caption = ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = ᱑᱒ | area_total_km2 = 1304.50 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 1135707 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱛᱷᱩ | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name2 = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = TS–03<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana |access-date=2020-01-02 |archive-date=2016-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019204136/http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Vehicle Registration Codes For New Districts In Telangana|url=http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana|access-date=13 October 2016|work=Sakshipost|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019204136/http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana|archive-date=19 October 2016|url-status=dead}}</ref> | website = {{URL|https://warangalurban.telangana.gov.in}} }} [[File:Warangal (urban) Revenue division.png|thumb|280px|ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ (ᱥᱚᱦᱨᱤ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] '''ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱢᱠᱚᱸᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="districts new circular">{{cite web|title=Warangal (Urban) district|url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130220055231.Warangal%20U.pdf|website=New Districts Formation Portal|access-date=11 October 2016|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011223505/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130220055231.Warangal%20U.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱱᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱱᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱫᱮᱦᱟᱛ]], [[ᱡᱚᱭᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱯᱮᱴ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑,᱓᱐᱔.᱕᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱓.᱖᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="newdist">{{cite news|title=New districts|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|access-date=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|date=8 October 2016|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|url-status=dead}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱓᱕,᱗᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱼᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱥᱟᱸᱛ ᱡᱮ. ᱯᱟᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=K Chandrasekhar Rao appoints collectors for new districts|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/111016/k-chandrasekhar-rao-appoints-collectors-for-new-districts.html|access-date=13 October 2016|work=Deccan Chronicle|date=11 October 2016}}</ref> ===ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ=== {| class="wikitable" |- !ᱮᱞ. !! ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ <ref>{{Cite web |url=https://warangalurban.telangana.gov.in/mandals-and-villages/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724003650/https://warangalurban.telangana.gov.in/mandals-and-villages/ |url-status=dead }}</ref> |- |᱑|| [[ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ]] |- |᱒|| [[ᱠᱷᱤᱞᱟ ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ]] |- |᱓|| [[ᱦᱚᱱᱤᱢᱠᱚᱸᱰᱟ]] |- |᱔ || [[ᱠᱟᱹᱡᱤᱯᱮᱴ]] |- |᱕ || [[ᱤᱱᱟᱵᱷᱚᱞᱩ]] |- |᱖|| [[ᱦᱤᱥᱚᱱᱯᱟᱨᱴᱷᱤ]] |- |᱗|| [[ᱵᱷᱮᱞᱮᱭᱚᱨ]] |- |᱘|| [[ᱫᱷᱚᱢᱚᱥᱚᱜᱚᱨ]] |- |᱙|| [[ᱮᱞᱠᱚᱛᱷᱩᱨᱛᱷᱤ]] |- |᱑᱐|| [[ᱵᱷᱤᱢᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱯᱟᱞᱞᱤ]] |- |᱑᱑|| [[ᱠᱚᱢᱞᱟᱯᱩᱨ, ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ (ᱥᱤᱦᱨᱤ) ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱢᱞᱟᱯᱩᱨ]] |} ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ , ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱞᱼᱯᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ (BRGF) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=8 September 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|access-date=27 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424073004/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archive-date=24 April 2016}}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖᱓ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱼ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞᱯᱟᱴᱴᱱᱟᱢ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱖᱓ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱡᱚᱜᱤᱛᱤᱭᱟᱢᱼᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡᱤᱯᱮᱴ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱠᱟᱹᱡᱤᱯᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>[http://www.deccanchronicle.com/140921/nation-current-affairs/article/mamnoor-airport-function-only-after-2030 Mamnoor airport to function only after 2030<!-- Bot generated title -->]</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} * [https://warangalurban.telangana.gov.in/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810070032/https://warangalurban.telangana.gov.in/ |date=2019-08-10 }} {{Geographic location |Centre = ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] |East = [[ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = |South = [[ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱞᱜᱚᱸᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = |West = [[ᱢᱮᱫᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = }} {{Warangal (urban) topics}} {{ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ |state=collapsed}} {{Godavari basin}} {{ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{coord|17.95|N|79.5|E|source:tawiki_region:IN-AP_type:adm2nd|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 3nxkn2yu9pyz6fwmovg2qh3wxa2yyse ᱡᱤᱛᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ 0 16839 199886 156588 2026-11-08T06:59:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199886 wikitext text/x-wiki {{short description|Comedian and Actor from Nepal}} {{more citations needed|date=October 2020}} {{Infobox person | name = Jitu Nepal | image = Jeetu Nepal.JPG | birthname = Jeet Bahadur Nepal | birth_date = {{birth date and age|1975|6|15|df=y}} | birth_place = [[Sindhupalchok District|Sindhupalchok]], [[Nepal]] | occupation = {{hlist|Comedian|Actor|Writer|Director|Producer|Television Presenter|Playback Singer}}<ref name=Srijan.Karki>{{cite web|last=Jeetu Nepal|first=Occupation|title=जितु नेपालको पेशा|url=https://www.merolog.com/nepal/biography-of-jitu-nepalmundre/|work=MJ Guthrie|accessdate=20 July 2013|archive-date=9 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260609103031/https://www.merolog.com/nepal/biography-of-jitu-nepalmundre/|url-status=dead}}</ref> | yearsactive = 2003 - present | spouse = Muna Nepal | children = Samriddhi Nepal <br/> Sakshyam Nepal | othername = मुन्द्रे| }} '''ᱡᱤᱛᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ''' ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱡᱤᱛᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ''' ᱜᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ({{lang-ne|[[:ne:ᱡᱤᱛᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱡᱤᱛᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ]]}}) <ref>{{Cite web|url=https://www.osnepal.com/598466|title=Exclusive interview with Jitu Nepal and his wife|access-date=2021-07-13|archive-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715200744/https://www.osnepal.com/598466|url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ [[स्टैंड-अप कॉमेडियन]], ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ । ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ [[ᱡᱤᱨᱮ ᱠᱷᱩᱨᱥᱟᱱᱤ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱠᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱴᱟᱣᱠᱠᱟ ᱛᱩᱠᱠᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱚᱨᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱪᱟ ᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟ'', [[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ]], [[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱒]], [[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱓]] ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । <ref name=Srijan-Karki>{{cite news|title=इन्टर पास त गरेको छु "मुन्द्रे"|url=http://kuwaitnepal.com/2010/09/22/%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A4%A4-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%9B%E0%A5%81-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6/|accessdate=25 July 2013|date=22 September 2010|archive-date=11 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130911112748/http://kuwaitnepal.com/2010/09/22/%e0%a4%87%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%9f%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b8-%e0%a4%a4-%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%9b%e0%a5%81-%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6/|url-status=dead}}</ref> [[ᱡᱤᱨᱮ ᱠᱷᱩᱨᱥᱟᱱᱤ]] ᱴᱮᱞᱤᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱮ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ । ==Early and personal life== ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ=== {|class="wikitable" !ᱥᱮᱢᱟ!!ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ!!ᱨᱚᱞ!!ᱱᱚᱴ |- |᱑᱙᱙᱐-᱑᱙᱙᱔ |'''ᱴᱣᱟᱠᱠᱟ ᱛᱩᱠᱠᱟ''' | | |- |᱑᱙᱙᱓-᱑᱙᱙᱕ |'''ᱥᱟᱸᱜᱟᱞᱚ''' | | |- |᱑᱙᱙᱔-᱑᱙᱙᱖ |'''ᱠᱟᱣᱠᱩᱴᱤ''' | | |- |᱑᱙᱙᱖-᱑᱙᱙᱖ |'''ᱢᱩᱠᱛᱤ''' | | |- |᱒᱐᱐᱒-᱒᱐᱐᱔ |'''ᱜᱤᱛᱟᱸᱡᱟᱞᱤ''' | | |- |᱒᱐᱐᱓-᱒᱐᱑᱕ |''[[ᱡᱤᱨᱮ ᱠᱷᱩᱥᱟᱱᱤ]]'' |ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱮ | |- |᱒᱐᱑᱘–present |''[[ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ]]'' |ᱦᱚᱥᱴ | |} ===ᱯᱷᱤᱞᱢ=== {|class="wikitable" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!!ᱯᱷᱤᱞᱢ!!ᱨᱳᱞ!!ᱱᱚᱴ |- |᱑᱙᱙᱘ |'''Guru Chela''' | | |- |᱑᱙᱙᱙ |'''Surakshya''' | | |- |᱒᱐᱐᱐ |'''Chalchitra''' | | |- |᱒᱐᱐᱑ |''[[Darpan Chaya]]'' |College Friend | |- |᱒᱐᱐᱑ |'''Manai Ta Ho''' | | |- |᱒᱐᱐᱑ |'''Dhan Sampati''' | | |- |᱒᱐᱐᱑ |'''Mero Hajur''' | | |- |᱒᱐᱐᱑ |'''Doman''' | | |- |᱒᱐᱐᱑ |'''Lahana''' | | |- |᱒᱐᱐᱒ |'''Pooja''' | | |- |᱒᱐᱐᱒ |'''Bhannai Sakina''' | | |- |᱒᱐᱐᱓ |'''Dui Kinara''' | | |- |᱒᱐᱐᱔ |'''Majhi Dai''' | | |- |᱒᱐᱐᱕ |'''Prem Yuddha''' | | |- |᱒᱐᱐᱕ |'''Kahin Milan Kahi Bichhod''' | | |- |᱒᱐᱐᱗ |''Kismat'' | | |- |᱒᱐᱑᱐ |'''Sapanako Naulo Sansar''' | | |- |᱒᱐᱑᱐ |'''Man Mutu Ra Maya''' | | |- |᱒᱐᱑᱔ |'''Cha Ekan Cha''' |Lawyer | |- |᱒᱐᱑᱕ |'''Wada Number 6''' |Birkhe | |- |᱒᱐᱑᱖ |''[[Chhakka Panja]]'' |Saraswati |Second highest grossing Nepali film of all time. |- |᱒᱐᱑᱗ |''[[Chhakka Panja 2]]'' |Saraswati |Sequel Film of [[Chhakka Panja]], third highest grossing Nepali film of all time |- |᱒᱐᱑᱘ |'''Ramkahani''' |Jarnadan | |- |᱒᱐᱑᱘ |''[[Chhakka Panja 3]]'' |Teacher |Sequel Film of [[Chhakka Panja 2]], highest grossing Nepali film of all time |- |᱒᱐᱑᱙ |'''Cha Maya Chhapakai''' | | |} ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== {|class="wikitable" !Ceremony!!Category!!Movie!!Result |- |[[ᱰᱤᱥᱟᱭᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱰᱤᱥᱟᱭᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱗]] |Best Actor in a Supporting Role (Male) |ᱣᱚᱱᱰᱟ ᱮᱞ ᱖ |Awarded |- |[[ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱘]] |Best Actor in a Supporting Role (Male) |[[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ]] |Awarded |- |[[ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱙]] |Best Actor in a Supporting Role (Male) |[[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱒]] |Nominated |- |[[ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱱᱮᱯᱟᱞ) ᱒᱐᱑᱙]] |Special Contribution Award | |Awarded |- |[[ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱒᱐]] |Best Actor in a Supporting Role (Male) |[[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱓]] |Nominated |- |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|id=1855130}} *[https://www.facebook.com/jitu.nepal.9 Jitu Nepal] on [[Facebook]] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Nepal, Jeetu}} [[Category:1975 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Nepalese male comedians]] [[Category:People from Sindhupalchowk District]] kv1h3fuffgausuk59zg2ks81o3f3keg ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ 0 16964 200025 155745 2026-11-08T10:50:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200025 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ | image = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | image_size = | caption = [[:en:2016 South Asian Games|᱒᱐᱑᱖ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱩ | nationality = {{IND}} | birth_date = {{birth date and age|1994|8|8|df=yes}} | birth_place = ᱱᱳᱝᱯᱚᱠ ᱠᱟᱠᱪᱤᱝ, [[ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | height = 1.50 m | weight = 49 kg | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | sport = [[:en:Olympic weightlifting|ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱛᱩᱞᱤᱡ]] | event = ᱔᱙ ᱠᱮᱡᱤ | coach = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱨᱢᱟ, ᱟᱨᱳᱱ ᱦᱳᱨᱪᱤᱝ<ref>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10 | title=Lifting hope Saikhom Mirabai Chanu | publisher=India Today | date=19 July 2021 | access-date=24 July 2021 | author=Kaushik Deka}}</ref> | worlds = | olympics = | pb = | medaltemplates = {{MedalSport|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ [[:en:Olympic weightlifting|ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱛᱩᱞ]]}} {{MedalCompetition|[[ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalSilver|[[:en:Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱒᱐᱒᱐]]|[[:en:Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 49 kg|᱔᱙&nbsp;ᱠᱮᱡᱤ]]}} {{MedalCompetition|[[:en:World Weightlifting Championships|ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalGold|[[:en:2017 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱑᱗ ᱮᱱᱟᱦᱤᱢ]]|[[:en:2017 World Weightlifting Championships – Women's 49 kg|᱔᱙ ᱠᱮᱡᱤ]]}} {{MedalCompetition|[[:en:Asian Weightlifting Championships|ᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalBronze|[[:en:2020 Asian Weightlifting Championships|᱒᱐᱒᱐ ᱛᱟᱥᱠᱷᱚᱱᱫᱽ]]|[[:en:2020 Asian Weightlifting Championships – Women's 49 kg|᱔᱙ ᱠᱮᱡᱤ]]}} {{MedalCompetition|[[ᱠᱚᱢᱚᱱᱳᱭᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalSilver|[[:en:2014 Commonwealth Games|᱒᱐᱑᱔ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ]]|[[:en:Weightlifting at the 2014 Commonwealth Games – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱮᱡᱤ]]}} {{MedalGold|[[:en:2018 Commonwealth Games|᱒᱐᱑᱘ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ]]|[[:en:Weightlifting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱮᱡᱤ]]}} }} '''ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[:en:Olympic weightlifting|ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱛᱩᱞᱤᱡ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://pusuma.tech/%e0%a4%ae%e0%a5%80%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%88-%e0%a4%9a%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a5%82-mirabai-chanu-wiki-age-religion-earlylife/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724115711/https://pusuma.tech/%e0%a4%ae%e0%a5%80%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%88-%e0%a4%9a%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a5%82-mirabai-chanu-wiki-age-religion-earlylife/ |date=2021-07-24 }} <nowiki>[1]</nowiki>]</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ|᱒᱐᱒᱐ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱙ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/sensational-mirabai-chanu-snatches-silver-at-tokyo-olympics/articleshow/84701420.cms | title=Sensational Mirabai Chanu snatches silver at Tokyo Olympics | publisher=[[The Economic Times]] | date=24 July 2021 | access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-24|title=Tokyo Olympics: Indian weightlifter Saikhom Mirabai Chanu wins silver medal|url=https://webnewsobserver.com/2021/07/24/tokyo-olympics-indian-womens-weightlifter-mirabai-chanu-wins-silver-medal/|access-date=2021-07-24|website=Web News Observer|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Tokyo Olympics 2021 Live: Mirabai Chanu wins silver, India's first medal at Tokyo 2020|language=en|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/tokyo-olympics-2021-live-news-updates-olympic-games-tokyo-2020-day-2/liveblog/84696094.cms|access-date=2021-07-24}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱔᱘ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ [[:en:World Weightlifting Championships|ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱠᱚᱢᱚᱱᱳᱭᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]] ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ ᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱱᱳᱝᱯᱚᱠ ᱠᱟᱠᱪᱤᱝ<ref>{{Cite news|last=Sirur|first=Simrin|date=2021-07-25|title=In her Manipur village, Mirabai Chanu's family prepared for a feast to celebrate Olympic feat|url=https://theprint.in/sport/in-her-manipur-village-mirabai-chanus-family-prepares-for-a-feast-to-celebrate-olympic-feat/702571/|access-date=2021-07-27|work=ThePrint|language=en-US}}</ref> ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱵᱩᱡᱽᱦᱟ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱩᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-07-24|title=Explained: Mirabai's Olympic medal, and why Manipur is churning out world-class weightlifters|url=https://indianexpress.com/article/explained/mirabai-saikom-chanu-silver-medal-tokyo-olympics-explained-7420127/|access-date=2021-07-24|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ ᱠᱚᱢᱚᱱᱳᱭᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014/lifter-sanjita-chanu-wins-india-s-first-gold-medal-at-2014-commonwealth-games_792347.html|title=Lifter Sanjita Khumukcham wins India's first gold medal at 2014 Commonwealth Games|date=24 July 2014}}</ref> ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[:en:2016 Summer Olympics|ᱨᱤᱭᱳ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱔᱘ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱠ ᱥᱮᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱵᱟᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Rio Olympics 2016: India's Saikhom Mirabai Chanu fails to complete weightlifting event|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-indias-saikhom-mirabai-chanu-fails-to-complete-weightlifting-event-2940026.html|access-date=8 August 2016|publisher=First Post|date=7 August 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱮᱱᱟᱦᱮᱭᱤᱢ, [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ, ᱜᱩᱴ ᱑᱙᱔ ᱠᱮᱡᱤ (᱘᱕ ᱠᱮᱡᱤ ᱥᱱᱮᱪ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱐᱙ ᱠᱮᱡᱤ ᱠᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱠ ᱨᱮ) ᱛᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱵᱷᱟᱸᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017}}</ref> ᱩᱱᱤᱭ ᱛᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱜᱩᱴ ᱑᱙᱔ ᱠᱮᱡᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱛᱩᱞᱤᱡ ᱠᱚᱨᱱᱚᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱚᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/others/mirabai-chanu-wins-gold-at-world-weightlifting-championships/articleshow/61859324.cms|title=Mirabai Chanu wins gold at world Weightlifting Championships|date=30 November 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱳᱭᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭ ᱪᱟᱱᱩ, ᱑᱙᱖ ᱠᱮᱡᱤ (ᱥᱱᱮᱪ ᱨᱮ ᱘᱖ ᱠᱮᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱐ ᱠᱮᱡᱤ) ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱵᱷᱟᱸᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-live-score-mirabai-chanu-weightlifting-live-streaming-5124033/|title=CWG 2018: Mirabai Chanu sets CWG record to clinch first gold medal for India|website=The Indian Express}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, [[:en:2020 Asian Weightlifting Championships|᱒᱐᱒᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱮᱪ ᱨᱮ ᱘᱖ ᱠᱮᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱙ ᱠᱮᱡᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱐᱕ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱙ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |author=Kaushik Deka |date=July 19, 2021 |title=Lifting hope: Saikhom Mirabai Chanu|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20210719-lifting-hope-saikhom-mirabai-chanu-1825903-2021-07-10|access-date=2021-07-19|work=India Today|language=en}}</ref> ᱪᱟᱱᱩ ᱫᱚ [[ᱴᱚᱠᱭᱚ|ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]] ᱨᱮ [[:en:2020 Summer Olympics|᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱙ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱐᱒ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-07-24|title=Mirabai Chanu wins India’s first medal at Tokyo Olympics|url=https://thenewsmill.com/mirabai-chanu-wins-india-medal-tokyo-olympics/|access-date=2021-07-29|website=thenewsmill.com|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱛᱩᱞᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱪᱟᱱᱩ ᱫᱚ ᱠᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱕ ᱠᱮᱡᱤ ᱛᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Tokyo 2020: Mirabai Chanu becomes 1st Indian weightlifter to win silver in Olympics|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/tokyo-olympics-weightlifting-mirabai-chanu-women-s-49kg-1832018-2021-07-24|access-date=2021-07-24|website=IndiaToday}}</ref><ref>{{cite news |title=Mirabai Chanu wins silver as India get first medal at Tokyo Olympics |url=https://www.espn.in/olympics/summer/weightlifting/story/_/id/31872462/tokyo-olympics-mirabai-chanu-wins-silver-india-get-first-medal-2020-games |access-date=26 July 2021 |work=ESPN |date=24 July 2021 |language=en}}</ref> ==ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ== [[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, 2018 to Ms. S. Mirabai Chanu for Weightlifting, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾]] ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== ===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ=== * [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ]]<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/other-sports/world-weightlifting-champion-mirabai-gets-rs-20-lakh-2076548.html|title=World weightlifting champion Mirabai gets Rs 20 lakh|date=2018-01-27|work=Zee News|access-date=2018-01-29|language=en}}</ref> (᱒᱐᱑᱘) * [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱷᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]]<ref>{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here's complete list|publisher=India TV|date=25 January 2018|access-date=26 January 2018}}</ref> (᱒᱐᱑᱘) ===ᱮᱴᱟᱜ=== * [[:en:2017 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱑᱗ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{INRConvert|20|l}} ᱾<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |title=Rs 20 lakh reward for champion lifter Mirabai Chanu |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/rs-20-lakh-reward-for-champion-lifter-mirabai-chanu-5041760/ |work=Indian Express |location= |date=28 January 2018 |access-date=24 July 2021}}</ref> * ᱒᱐᱒᱐ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱳᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{INRConvert|10|l}} ᱾<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |title=Manipur star weightlifter receives ₹10 lakh incentive from state govt |url=https://thenortheasttoday.com/states/manipur/manipur-star-weightlifter-receives-%E2%82%B910-lakh-incentive-from/cid3436626.htm |work=The Northeast Today |location= |date=24 June 2021 |access-date=25 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624135314/https://thenortheasttoday.com/states/manipur/manipur-star-weightlifter-receives-%E2%82%B910-lakh-incentive-from/cid3436626.htm |archive-date=24 June 2021 |url-status=dead }}</ref> * ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{INRConvert|25|l}} ᱾ ;᱒᱐᱒᱐ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{INRConvert|50|l}} ᱾<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Nitin |date=12 July 2021 |title=Rs 6 crore or Rs 25 lakh for Olympics gold? Home state key to cash prize |url=https://indianexpress.com/article/olympics/rs-6-crore-or-rs-25-lakh-for-olympics-gold-home-state-key-to-cash-prize-7400117/ |work=Indian Express |location= |access-date=24 July 2021}}</ref> * ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{INRConvert|1|c}},<ref>{{cite news |last=Leivon |first=Jimmy |date=28 June 2021 |title=Manipur govt announces Rs. 1.2 crore to athletes who win gold in Tokyo Olympics |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/manipur-govt-announces-rs-1-2-crore-to-athletes-who-win-gold-in-tokyo-olympics-7379922/ |work=Indian Express |location= |access-date=24 July 2021}}</ref> * [[:en:Ministry of Railways (India)|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ]] ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{INRConvert|2|c}} ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{cite news |date=27 July 2021 |title=Promotion, ₹ 2 Crore For Weightlifter Mirabai Chanu After Olympic Silver |url=https://www.ndtv.com/india-news/rs-2-crore-reward-promotion-for-weightlifter-mirabai-chanu-after-olympic-silver-2495515 |work=NDTV |location= |access-date=28 July 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} e831wksn68onuraigfugfb686q548pk ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 17281 199686 196166 2026-11-08T00:10:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199686 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Tuticorin Thermal Power Station at Night 1 crop.jpg | photo2a = A_view_of_Tuticorin_Port.jpg | photo2b = Tuticorin_Airport.jpg | photo3a = Marakkanam_Salt_Pans.JPG | photo3b = Pinctada_margaritifera_MHNT.CON.2002.893.jpg | photo4a = Thiruchendur2.jpg | photo4b = Our_lady_of_snows_basilica.JPG | spacing = 2 | position = centre | size = 250 | border = 0 | color = #000000 | foot_montage = ''Clockwise from the top''<br />[[Tuticorin Thermal Power Station|Thoothukudi Thermal Power Station]], [[Tuticorin Airport|Thoothukudi Airport]], [[Pearl|Pearl Oyster of Pearl City]], [[Basilica of Our Lady of Snows, Thoothukudi|Our Lady Of Snows Church]], [[Arulmigu Subramaniya Swamy Temple, Tiruchendur|Tiruchendur Murugan temple]], [[Salt evaporation pond|Salt Pans in Thoothukudi]] and [[V. O. Chidambaranar Port Trust]] }} | image_map = Thoothukudi in Tamil Nadu (India).svg | map_alt = | map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ | coordinates = {{coord|8|48|10.8|N|78|8|40.2|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|20px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_type2 = ᱢᱮᱴᱨᱚ | subdivision_name2 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only --> | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ | subdivision_name5 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1986|10|20|df=y|p=y|br=y}} | founder = [[ᱮᱢ. ᱜᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱ]] | named_for = | parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ | parts = ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ, ᱥᱨᱤᱵᱷᱟᱭᱠᱩᱱᱛᱟᱢ, ᱠᱚᱵᱷᱤᱞᱯᱟᱴᱴᱤ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱫᱟᱨᱟᱢ, ᱤᱴᱴᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱤᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ, ᱥᱚᱛᱷᱚᱱᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱤᱨᱟᱞ | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ]] | government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | governing_body = ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ | leader_name1 = ᱠᱮ. ᱥᱮᱱᱛᱷᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽ, [[Indian Administrative Service|I.A.S.]] | leader_title2 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ | leader_name2 = ᱮᱥ. ᱡᱮᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨ, [[Indian Police Service|I.P.S.]] | leader_title3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ | leader_name3 = ᱮᱥ. ᱠᱟᱱᱱᱟᱵᱤᱨᱟᱱ | leader_title4 = ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱜ | leader_name4 = ᱮ. ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱᱚᱱ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = 8 | area_total_km2 = 4707 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1750176 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱑᱘ | population_density_km2 = 372 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱖᱓᱘xxx | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱔᱖᱑ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|ISO 3166-2:IN-TN]] | registration_plate = '''TN-69, TN-96, TN-92'''<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf Thoothukudi district] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912173047/http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf |date=12 September 2012 }}. Government of Tamil Nadu. State Transport Authority.</ref> | blank1_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]] | blank1_info_sec1 = <!-- for protected areas only --> | blank2_name_sec1 = Central location: | blank2_info_sec1 = {{coord|8|48|N|78|8|E}} | website = {{URL|http://thoothukudi.nic.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱫᱤᱪᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱠᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱾<ref>{{cite journal| last = Majeed | first = A. Abdul | title = A note on Korkai Excavations | journal = Tamil Civilization | volume = 5 | issue = 1/2 | publisher = Tamil University, Thanjavur | pages = 73&ndash;77 | year = 1987}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱱᱱᱟᱨ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔,᱖᱒᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱘᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ== {{bar box|title=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|78.50}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|16.68}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|4.61}}{{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.01}}{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Gold|0.02}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|0.18}}}}{{historical populations|11=1901|12=7,05,534|13=1911|14=7,62,625|15=1921|16=7,87,166|17=1931|18=8,40,656|19=1941|20=9,10,729|21=1951|22=9,57,735|23=1961|24=10,52,970|25=1971|26=12,28,295|27=1981|28=13,70,289|29=1991|30=14,75,872|31=2001|32=15,92,769|33=2011|34=17,50,176|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html |title=Decadal Variation In Population Since 1901 |access-date=9 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808131957/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html |archive-date=8 August 2019 |url-status=live }}</ref>|align=right}} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱕᱐,᱑᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱴᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱝᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑᱘᱓,᱗᱖᱓ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱘᱓,᱖᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱐,᱑᱕᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱚᱨ (ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱸᱫᱩᱨ, ᱥᱚᱛᱷᱚᱱᱠᱩᱞᱚᱢ), ᱚᱯᱯᱚᱱᱟᱫᱽ ᱢᱟᱨᱣᱟᱨ (ᱠᱚᱵᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱮᱠᱩᱱᱴᱚᱱ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱨᱩ), ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱞᱚᱨ (ᱮᱴᱴᱟᱭᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ), ᱱᱟᱭᱠᱚᱨ/ᱱᱟᱭᱰᱩ (ᱠᱚᱵᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱛᱷᱤᱠᱩᱞᱚᱢ) ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱟᱴᱷᱟᱨ (ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙.᱘᱘% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱒᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱗.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱖᱒,᱐᱑᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ== ᱛᱷᱩᱛᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱴᱮᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|author1=Palanithurai, Ganapathy |author2=Parthiban, T. |author3=Vanishree, Joseph |name-list-style=amp |year=2007|title=Empowering Women: Grassroots Experience from Tamil Nadu|location=New Delhi|publisher=Concept Publishing Company|page=[https://books.google.com/books?id=mb2pDAtDkQcC&pg=PA35 35]|isbn=978-81-8069-454-7}}</ref> ᱯᱩᱱᱜᱮᱞᱼᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱯᱷᱤᱨᱠᱟ ᱟᱨ ᱔᱘᱐ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Admin">{{Cite web|title=Administration|publisher=District Collectorate, Thoothukudi|url=http://www.thoothukudi.tn.nic.in/administration.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403205239/http://www.thoothukudi.tn.nic.in/administration.html|archive-date=3 April 2012|url-status=dead}}</ref> {|class="wikitable sortable" style="width:50%; text-align:center" |- |- style="background:#ffffdd; color:#000;" !align=Centre width=100px |ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ<br>ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ !align=Centre width=200px |ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ !align=center width=050px|ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ<br>ᱟᱹᱛᱩ<br>ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ |- valign=top ! scope="col" rowspan="2"| ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ | ᱛᱩᱛᱩᱠᱩᱲᱤ | ᱓᱓ |- valign=top | ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱭᱠᱩᱸᱰᱚᱢ | ᱔᱖ |- valign=top ! scope="col" rowspan="5"| ᱠᱚᱵᱷᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ | ᱠᱚᱵᱷᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ | ᱓᱔ |- valign=top | ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱫᱟᱨᱚᱢ | ᱖᱓ |- valign=top | ᱤᱴᱴᱟᱭᱯᱩᱨᱚᱢ | ᱕᱖ |- valign=top | ᱵᱷᱤᱞᱟᱛᱷᱤᱠᱩᱞᱚᱢ | ᱘᱙ |- valign=top | ᱠᱟᱭᱛᱷᱚᱨ | ᱕᱔ |- valign=top ! scope="col" rowspan="3"| ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ | ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ | ᱓᱖ |- valign=top | ᱥᱚᱛᱷᱟᱱᱠᱩᱞᱚᱢ | ᱒᱕ |- valign=top | ᱤᱨᱟᱞ | ᱔᱕ |} ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ, ᱩᱫᱟᱱᱜᱩᱰᱤ, ᱥᱚᱛᱷᱚᱱᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱭᱠᱩᱸᱰᱚᱢ, ᱚᱞᱣᱚᱨᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱚᱜᱽᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱩᱝᱠᱩᱞᱚᱢ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱤᱰᱟᱨᱚᱢ, ᱠᱚᱵᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱚᱨ, ᱵᱤᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱩᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱠᱚᱭᱟᱞᱯᱚᱴᱴᱤᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱵᱤᱞᱯᱚᱴᱴᱤ, ᱜᱮᱞᱼᱟᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ,<ref>{{cite web |url=http://thoothukudi.nic.in/upinfo/drda/TUT-Map.html |title=Thoothukudi District, Tamil Nadu |publisher=Thoothukudi.nic.in |access-date=20 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929080107/http://thoothukudi.nic.in/upinfo/drda/TUT-Map.html |archive-date=29 September 2011 |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱔᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Reports of National Panchayat Directory: Block Panchayats of Tuticorin, Tamil Nadu|publisher=Ministry of Panchayati Raj, Government of India|url=http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=594&parenttype=D&ptype=B|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113153116/http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=594&parenttype=D&ptype=B|archive-date=13 November 2011|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [http://www.thoothukudi.com/ Thoothukudi corporation] * [https://thoothukudi.nic.in/ Thoothukudi District] {{Geographic location |Centre = ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱢᱚᱱᱱᱟᱨ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] |Southeast = |South = |Southwest = |West = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = }} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱱᱟᱨ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] e3dn9syq0f2z1ug2kg4rd791w1ymmqz ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ 0 17430 199714 130965 2026-11-08T01:02:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199714 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = {{raise|0.2em|ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ}} | official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> | other_name = Canton; Kwangchow | native_name = {{lower|0.1em|广州市}} | native_name_lang = zh-Hans | nicknames = City of Rams, City of Flowers, City of Rice Spike | settlement_type = [[Prefecture-level city|Prefecture-level]] and [[Subprovincial city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/1 | image1 = Guangzhou Twin Towers.jpg | image2 = Canton Tower 2013.11.15 18-12-45.jpg | image3 = Guangzhou Shishi Shengxin Dajiaotang - Neo-Gothic.jpg | image4 = GZFiveRams.JPG | image5 = Zhenhailou.JPG | image6 = Sun Yat sen Memorial Hall.jpg }} | image_caption = Clockwise to center: [[Zhujiang New Town|Guangzhou skyline]] and the [[Pearl River (China)|Pearl River]], [[The Legend of Five Goats|Five Goat Statue]], [[Sun Yat-sen Memorial Hall (Guangzhou)|Sun Yat-sen Memorial Hall]], [[Zhenhai Tower (Guangzhou)|Zhenhai Tower]] in [[Yuexiu Park]], [[Canton Tower]], and [[Sacred Heart Cathedral of Guangzhou|Sacred Heart Cathedral]]. | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=7|frame-lat=23.132|frame-long=113.6}} | image_map1 = Guangdong subdivisions - Guangzhou.svg | map_caption1 = Location of Guangzhou City jurisdiction in Guangdong | pushpin_map = China Guangdong#China | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Location of the city center in Guangdong | pushpin_mapsize = | image_map2 = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱪᱤᱱ]] | subdivision_type1 = [[Provinces of China|Province]] | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱣᱟᱝᱰᱚᱝ]] | seat_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ | seat = [[ᱭᱩᱮᱠᱥᱤᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = | established_date = | parts_type = | parts = | government_type = ᱡᱚᱜᱚᱼᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ |governing_body = [[Guangzhou Municipal People's Congress]] | leader_title = [[Chinese Communist Party Committee Secretary|CCP Secretary]] | leader_name = [[Zhang Shuofu]] | leader_title1 = [[Guangzhou Municipal People's Congress|Congress]] Chairman | leader_name1 = [[Shi Qizhu]] | leader_title2 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name2 = [[ᱣᱮᱱ ᱜᱩᱣᱚᱦᱩᱭ]] | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] Chairman | leader_name3 = [[Li Yiwei]] | area_total_km2 = 7434.4 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_urban_km2 = 3843.43 | area_metro_km2 = 37597 | area_footnotes = <ref name="guangzhoustatarea">{{cite web |url=http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/yearqueryAction.do?method=displayRpt&ACTFLAG=3&FID=21901&RPTID=TJ_RPT_984248444736412557&RPTNAME=%CD%C1%B5%D8%C3%E6%BB%FD%BA%CD%C8%CB%BF%DA%C3%DC%B6%C8&FLTITLE=%B9%E3%D6%DD%CD%B3%BC%C6%D7%CA%C1%CF%282008%C4%EA%29 |script-title=zh:土地面积、人口密度(2008年) |publisher=Statistics Bureau of Guangzhou |access-date=2010-02-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323054815/http://www.blayney.nsw.gov.au/ArticleDocuments/329/3h%20-%20Hobbys%20Yards%20Heritage%20Items.pdf.aspx |archive-date=2015-03-23}}</ref> | elevation_m = 21 | elevation_ft = 68 | elevation_footnotes = | population_total = 18,676,605 | population_as_of = ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ | population_footnotes = <ref name="gzdaily2014">{{cite web |url=http://gz.southcn.com/content/2019-02/16/content_185155489.htm |language=zh-cn |script-title=zh:广州常住人口去年末超1490万 |access-date=2019-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216065355/http://gz.southcn.com/content/2019-02/16/content_185155489.htm |archive-date=2019-02-16 |url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 12,108,533 | population_urban_footnotes = <ref name="gzannals2014">{{cite web |url=http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214182656/http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp |url-status=dead |archive-date=14 December 2009 |trans-title=Statistical Yearbook 2014 |script-title=zh:统计年鉴2014 |publisher=Statistics Bureau of Guangzhou |language=zh-Hanns [[Guangzhou Cantonese]] |date=7 April 2015 |access-date=1 May 2015}}</ref> | population_metro = 25,000,000 | population_metro_footnotes = | population_demonym = [[ᱠᱮᱱᱴᱚᱱᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱠᱮᱱᱴᱚᱱᱤᱡᱽ]] | timezone = [[Time in China|China standard time]] | utc_offset = +᱐᱘ | coor_pinpoint = ᱜᱩᱣᱟᱝᱰᱚᱝ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | coordinates = {{coord|23.132|N|113.266|E|type:adm2nd_region:CN-44_source:Gaode|format=dms|display=it}} | postal_code_type = [[List of postal codes in China|ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | postal_code = ᱕᱑᱐᱐᱐᱐ | area_code = [[Telephone numbers in China|(᱐)᱒᱐]] | iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-GD-01]] | blank_name = GDP (nominal)<ref name="guangdongstatyearbook">{{cite web |language=zh-hans |trans-title=The 2016 Guangzhou Municipal National Economic and Social Development Statistics Bulletin |url=https://baijiahao.baidu.com/s?id=1589659984410441010&wfr=spider&for=pc&isFailFlag=1 |script-title=zh:深圳GDP超广州,不过广州也不用慌 |publisher=Baijiahao.baidu.com |date=January 15, 2018 |access-date=2017-11-11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205072349/https://baijiahao.baidu.com/s?id=1589659984410441010&wfr=spider&for=pc&isFailFlag=1 |archive-date=2018-02-05}}</ref> | blank_info = ᱒᱐᱒᱐ | blank1_name = &nbsp;- ᱜᱩᱴ | blank1_info =¥2.5 trillion<br/>$385 billion | blank2_name = &nbsp;- Per capita | blank2_info =¥163,336<br/>$25,154 | blank3_name = &nbsp;- Growth | blank3_info = {{increase}} 6.5% | blank4_name = [[Vehicle registration plates of China|License plate]] prefixes | blank4_info = {{lang|zh-cn|粤A}} | blank5_name = City Flower | blank5_info = ''[[Bombax ceiba]]'' | blank6_name = City Bird | blank6_info = [[Chinese hwamei]] | blank7_name = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank7_info = [[ᱠᱮᱱᱴᱚᱱᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱮᱱᱴᱚᱱᱤᱡᱽ]], [[ᱢᱚᱱᱫᱟᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱱᱫᱟᱨᱤᱱ]] | website = {{url|english.gz.gov.cn}} }} {{Infobox Chinese | pic = Guangzhou (Chinese characters).svg | piccap = "Guangzhou" in [[Simplified Chinese characters|Simplified]] (top) and [[Traditional Chinese characters|Traditional]] (bottom) Chinese characters | picupright = 0.45 | s = {{linktext|广州}} | t = {{linktext|廣州}} | l = "[[Guang Prefecture (Guangdong)|Broad]] [[Zhou (country subdivision)|Prefecture]]" | j = Gwong2zau1 | ci = {{IPA-yue|kʷɔ̌ːŋ.tsɐ̂u|}} ''or''<br/>{{IPA-yue|kʷɔ̌ːŋ.tsɐ́u|}} | y = Gwóngjàu ''or''<br/>{{Audio|Yue-gwong2zau1.opus|Gwóngjāu|help=no}} | psp = Canton<br/>Kwangchow | p = {{Audio|Guangzhou pronunciation.ogg|Guǎngzhōu|help=no}} | mi = {{IPAc-cmn|g|uang|3|.|zh|ou|1}} | w = Kuang³-chou¹ | gr = Goangjou | myr = Gwǎngjōu | bpmf = ㄍㄨㄤˇ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄓㄡ | poj = Kńg-chiu | h = Kong³-ziu¹ | wuu = Kuaon-tseu | order = st | altname = [[Chinese abbreviations|abbreviation]] | c2 = {{linktext|穗}} | p2 = Suì | w2 = Sui⁴ | bpmf2 = ㄙㄨㄟˋ | gr2 = Suey | myr2 = Swèi | mi2 = {{IPAc-cmn|s|wei|4}} | j2 = Seoi6 | y2 = Seuih | ci2 = {{IPA-yue|sɵ̀y|}} | showflag = yp | c = }} {{stack end}} '''ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ''' ᱫᱚ ᱚᱠᱟ '''ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Guangzhou |title=Guangzhou CHINA |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |access-date=2019-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321104939/https://www.britannica.com/place/Guangzhou |archive-date=2019-03-21 |url-status=live}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱣᱟᱝᱰᱚᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions |url=http://www.china.org.cn/english/features/43575.htm |publisher=PRC Central Government Official Website |access-date= 2014-05-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140619213210/http://www.china.org.cn/english/features/43575.htm |archive-date=2014-06-19}}</ref> ᱯᱟᱨᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱕ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱢᱚᱠᱟᱣᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱑᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web |script-title=zh:海上丝绸之路的三大著名港口 |url=http://history.people.com.cn/n/2014/0520/c385134-25040938.html |publisher=People.cn |access-date=2014-05-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603070339/http://history.people.com.cn/n/2014/0520/c385134-25040938.html |archive-date=2016-06-03}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶᱼᱥᱟᱶ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="Official">{{cite web |url=http://www.visitgz.com/en/About%20Guangzhou/Introduction/280318.html |title=Tourism Administration of Guangzhou Municipality |website=visitgz.com |access-date=2010-03-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906143754/http://www.visitgz.com/en/About%20Guangzhou/Introduction/280318.html |archive-date=September 6, 2010}}</ref> ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱤᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱚᱱᱚᱯᱚᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱭ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱟᱝᱥᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱞᱞᱥᱤᱯᱷᱤᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|doi=10.1080/03088839.2020.1802785|title=The Southampton system: A new universal standard approach for port-city classification|year=2020|last1=Roberts|first1=Toby|last2=Williams|first2=Ian|last3=Preston|first3=John|journal=Maritime Policy & Management|pages=1–13|doi-access=free}}</ref> ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱚᱛ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱷᱚᱥᱟᱱ]], [[ᱰᱚᱝᱜᱩᱣᱟᱱ]], [[ᱡᱷᱚᱜᱥᱟᱱ]], [[ᱥᱮᱱᱡᱮᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤᱭᱟᱝᱢᱮᱱ]], [[ᱦᱩᱭᱡᱷᱚᱣ]], [[ᱡᱷᱩᱦᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱠᱟᱣᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱴᱷᱤᱠᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |title=Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps |access-date=2021-01-18 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140057/https://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱼᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥᱚᱞ ᱧᱟᱢ ᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.docin.com/p-51864614.html |script-title=zh:中央机构编制委员会印发《关于副省级市若干问题的意见》的通知. 中编发[1995]5号 |website=docin.com |date=February 19, 1995 |access-date=2014-05-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529084536/http://www.docin.com/p-51864614.html |archive-date=May 29, 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |script-title=zh:全国乡镇规划确定五大中心城市 |url=http://gcontent.oeeee.com/b/15/b1563a78ec593375/Blog/300/19c802.html |newspaper=Southern Metropolitan Daily |date=February 9, 2010 |access-date=2010-07-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731074914/http://gcontent.oeeee.com/b/15/b1563a78ec593375/Blog/300/19c802.html |archive-date=July 31, 2013}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[File:Guangzhou_1991.jpg|thumb|The east square of [[ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾]] === ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ === {{Main|ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱢᱮᱴᱨᱚ}} ᱛᱤᱥ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱷᱤᱜ ᱮᱱᱟ, ᱟᱫᱚ [[ᱵᱮᱡᱤᱝ|ᱵᱤᱡᱤᱝ]], [[ᱴᱤᱭᱟᱝᱡᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱚᱛ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱜᱮᱞᱼᱯᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱔᱗᱖.᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱕.᱙᱓ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.gzmtr.com/ygwm/xwzx/gsxw/201712/t20171227_55523.html/|title=About Guangzhou Metro|publisher=Guangzhou Metro|date=2015-12-30|access-date=2016-01-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229172003/http://www.gzmtr.com/ygwm/xwzx/gsxw/201712/t20171227_55523.html|archive-date=2017-12-29}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱐ ᱢᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱕ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱡᱩ ᱴᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="trials">{{cite web|language=zh-hans|url=http://news.ycwb.com/2014-09/14/content_7765649_3.htm|script-title=zh:广州首列新型有轨电车昨日开放试乘 有望年内上路|last1=Liu|first1=Yong|last2=Mou|first2=Xuaoyi|website=ycwb.com/|publisher=Guangdong Yangcheng Evening News Digital Media|access-date=14 September 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914112441/http://news.ycwb.com/2014-09/14/content_7765649_3.htm|archive-date=14 September 2014|df=dmy-all|title=广州首列新型有轨电车昨日开放试乘 有望年内上路}}</ref> ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ ᱵᱟᱥ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱴᱨᱟᱝᱡᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱚᱠᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱝᱥᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱴᱨᱟᱝᱡᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱑,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUS331644810020110405|title=Guangzhou's Remarkable Bus Rapid Transit System|date=April 5, 2011|work=Reuters|access-date=2011-04-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531075635/http://www.reuters.com/article/2011/04/05/idUS331644810020110405|archive-date=May 31, 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱡᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱒᱖,᱙᱐᱐ ᱯᱤᱯᱤᱯᱤᱯᱤᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱝᱥᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱚ ᱵᱤᱟᱨᱴᱤ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.kuchingptc.com/download1.php|title=Case Study of the Guangzhou BRT|publisher=International Public Transport Conference 2010|access-date=2010-08-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713173303/http://www.kuchingptc.com/download1.php|archive-date=July 13, 2011}}</ref> ᱱᱚᱰᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱟᱨᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱯᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱾ ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{Wikivoyage|ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ}} * [http://english.gz.gov.cn/ Guangzhou International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227095151/http://english.gz.gov.cn/ |date=2019-12-27 }}: Official website of government of Guangzhou municipality * [http://www.guangzhou.gov.cn/ Guangzhou, China Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120060228/http://www.guangzhou.gov.cn/ |date=January 20, 2008 }} * {{osmrelation-inline|}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱣᱟᱝᱡᱚᱣ| ]]<!--leave the empty space as standard--> [[ᱛᱷᱚᱠ:214 BC]] [[ᱛᱷᱚᱠ:210s BC establishments]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Provincial capitals in China]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Sub-provincial cities in the People's Republic of China]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Articles containing video clips]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Prefectures of the Sui dynasty]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Prefectures of the Tang dynasty]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Prefectures of the Song dynasty]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Prefectures of the Yuan dynasty]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Prefectures of the Ming dynasty]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Prefectures of the Qing dynasty]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Former prefectures in Guangdong]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] 2824c6qrhkcfx8i1lp500lyh0jwgtgj ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ 0 17432 199726 196693 2026-11-08T01:30:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199726 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | official_name = ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = LBCmontagebytisoy.JPG | imagesize = | image_caption = Images from top, left to right: Long Beach skyline from [[Bluff Park, Long Beach, California|Bluff Park]], retired [[RMS Queen Mary|RMS ''Queen Mary'']], [[Aquarium of the Pacific]] Blue Cavern exhibit, TTI Terminal at [[Port of Long Beach]], [[Villa Riviera]], [[A Line (Los Angeles Metro)|Metro A Line]], Long Beach Lighthouse | image_flag = Flag of Long Beach, California.png | image_seal = Seal of Long Beach, California.png | nickname = "Aquatic Capital of America"<ref name="lbpost.com">[http://www.lbpost.com/sports/3797-long-beach-officially-aquatic-capital-of-america Long Beach Officially Aquatic Capital Of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130223073646/http://www.lbpost.com/sports/3797-long-beach-officially-aquatic-capital-of-america |date=February 23, 2013 }}. Lbpost.com (October 8, 2008). Retrieved on July 29, 2013.</ref> | motto = "ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ" | image_map = LA County Incorporated Areas Long Beach highlighted.svg | mapsize = 250x200px | map_caption = Location within [[Los Angeles County, California|Los Angeles County]] in the U.S. state of [[California]] | pushpin_map = Los Angeles#USA California Southern#California#USA | pushpin_label = ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ | pushpin_map_caption = Location within the Los Angeles metropolitan area##Location within California##Location within the United States | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|33|46|6|N|118|11|44|W|region:US-CA|display=it}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Flagu|United States|size=23px}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{Flag|California|size=23px}} | subdivision_type2 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name2 = {{Flagicon image|Flag of Los Angeles County, California.svg|size=23px}} [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ]] | subdivision_type3 = [[Combined Statistical Area|CSA]] | subdivision_name3 = [[ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ-ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]] | subdivision_type4 = [[Metropolitan statistical area|MSA]] | subdivision_name4 = [[Los Angeles metropolitan area|Los Angeles-Long Beach-Anaheim]] | established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date = December 13, 1897<ref>{{cite web |url=http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc |title=California Cities by Incorporation Date |format=Word |publisher=California Association of [[Local Agency Formation Commission]]s |access-date=August 25, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103002921/http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc |archive-date=November 3, 2014 }}</ref> | government_type = ᱠᱚᱱᱥᱤᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ | leader_title =ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = [[ᱨᱚᱵᱮᱨᱴ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ (ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱ)|ᱨᱚᱵᱮᱨᱴ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ]] ([[Democratic Party (United States)|D]])<ref>{{cite web | url = http://longbeach.gov/mayor/ | title = Mayor | publisher = City of Long Beach | access-date = October 9, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191029163324/http://www.longbeach.gov/mayor/ | archive-date = October 29, 2019 | url-status = live }}</ref> | leader_title1 = [[City council]]<ref>{{cite web | url = http://longbeach.gov/officials/ | title = City Council | publisher = City of Long Beach | access-date = October 9, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191029163244/http://www.longbeach.gov/officials/ | archive-date = October 29, 2019 | url-status = live }}</ref> | leader_name1 = Mary Zendejas<br />Cindy Allen<br />Suzie Price<br />Daryl Supernaw<br />Stacy Mungo<br />Suely Saro<br />Roberto Uranga<br />Al Austin<br />Rex Richardson (Vice Mayor) | leader_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ | leader_name2 = Tom Modica<ref>{{cite web | url = http://www.longbeach.gov/citymanager/ | title = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ | publisher = ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱠᱮ | access-date = ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | archive-url = https://web.archive.org/web/20191029163910/http://www.longbeach.gov/citymanager/ | archive-date = October 29, 2019 | url-status = live }}</ref> | leader_title3 = City auditor | leader_name3 = Laura L. Doud<ref>{{cite web | url = http://www.cityauditorlauradoud.com/index.shtml | title = Laura Doud : Long Beach City Auditor | publisher = Long Beach City Auditor Laura Doud | access-date = January 29, 2015 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150130003732/http://www.cityauditorlauradoud.com/index.shtml | archive-date = January 30, 2015 | df = mdy-all }}</ref> | leader_title4 = City prosecutor | leader_name4 = Doug Haubert<ref>{{cite web | url = http://cityprosecutordoughaubert.com/meet_prosecutor/default.html | title = Meet the Prosecutor | publisher = City of Long Beach | access-date = January 9, 2015 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150109234325/http://cityprosecutordoughaubert.com/meet_prosecutor/default.html | archive-date = January 9, 2015 | df = mdy-all }}</ref> <!-- Area------------------>| total_type = City | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2019">{{cite web|title=2019 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_06.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=July 1, 2020}}</ref> | area_total_sq_mi = 80.35 | area_land_sq_mi = 50.70 | area_water_sq_mi = 29.64 | area_total_km2 = 208.10 | area_land_km2 = 131.32 | area_water_km2 = 76.77 | area_water_percent = 2.22 <!-- Elevation ------------>| elevation_footnotes = <ref>{{Cite GNIS|1652747|Long Beach}}</ref> | elevation_ft = 52 <!-- Population ----------->| population_as_of = [[᱒᱐᱑᱐ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱐]] | population_footnotes = <ref name=quif>{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0643000.html |title=Long Beach (city) QuickFacts |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=March 11, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804073433/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0643000.html |archive-date=August 4, 2012 }}</ref> | population_total = 462257 | pop_est_as_of = ᱒᱐᱑᱙ | pop_est_footnotes = | population_est = 462628 | population_rank = ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ<br/>[[List of largest California cities by population|7th]] in California<br />[[List of United States cities by population|43rd]] in the United States | population_density_sq_mi = 9123.91 | population_metro = 13,131,431 | population_density_metro_sq_mi = auto | population_blank1_title = [[Combined statistical area|CSA]] | population_blank1 = 17,877,006 | population_blank1_footnotes = <ref>{{cite web|title=American Fact Finder – Results|url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2014/GCTPEPANNR.US41PR|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=April 7, 2015|archive-url=https://archive.today/20200212195629/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2014/GCTPEPANNR.US41PR|archive-date=February 12, 2020|url-status=dead}}</ref> <!-- Time zones ----------->| timezone = [[Pacific Time Zone|Pacific]] | utc_offset = – ᱐᱘:᱐᱐ | timezone_DST = PDT | utc_offset_DST = – ᱐᱗:᱐᱐ | postal_code_type = [[ZIP Code]]s<ref>{{cite web | url = https://tools.usps.com/go/ZipLookupAction!input.action | title = ZIP Code(tm) Lookup | publisher = [[United States Postal Service]] | access-date = November 17, 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120211202238/https://tools.usps.com/go/ZipLookupAction!input.action | archive-date = February 11, 2012 | url-status = live }}</ref> | postal_code = 90801–90810, 90813–90815, 90822, 90831–90835, 90840, 90842, 90844, 90846–90848, 90853, 90895, 90899 | area_code_type = [[North American Numbering Plan|Area code]] | area_code = [[Area code 562|᱕᱖᱒]] | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]] code | blank_info = {{FIPS|06|43000}} | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature IDs | blank1_info = {{GNIS 4|1652747}}, {{GNIS 4|2410866}} | website = {{URL|www.longbeach.gov}} | population_density_km2 = 3522.77 }} '''ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ''' ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ|ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ]] ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱖᱖,᱗᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0643000.html |title=Long Beach (city) QuickFacts from the US Census Bureau |work=census.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804073433/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/0643000.html |archive-date=August 4, 2012 }}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ,<ref name="about">{{cite web|url=http://longbeach.gov/jobs/map/about/|title=About the City|publisher=City of Long Beach, CA|access-date=February 13, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721205734/http://www.longbeach.gov/jobs/map/about/|archive-date=July 21, 2015|url-status=live}}</ref> ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱫᱚ ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱫᱚ ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web | url=http://www.longbeach.gov/uploadedfiles/common_content/longbeachfactsataglance.pdf | title=City of Long Beach | access-date=June 3, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150608013526/http://www.longbeach.gov/uploadedFiles/Common_Content/LongBeachFactsAtAGlance.pdf | archive-date=June 8, 2015 | url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.polb.com/about/default.asp | title=About the Port | work=Port of Long Beach website | access-date=December 28, 2007 | archive-url=https://www.webcitation.org/65ki5TIfm?url=http://www.polb.com/about/default.asp | archive-date=February 27, 2012 | url-status=dead }}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱷᱤᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱩᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Long Beach CA Photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱐)]] ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱓᱓° ᱔᱗' ᱠᱚᱧᱮ, ᱑᱑᱘° ᱑᱐' ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ(᱒᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱓.᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱑.᱔᱓᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱐.᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐.᱒᱙᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒.᱙᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ (᱑.᱑᱔᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) (᱒.᱒᱒%) ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱽᱱᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ===᱒᱐᱑᱐=== [[File:Race and ethnicity 2010- Long Beach (5560461606).png|thumb|Map of racial distribution in Long Beach, 2010 U.S. Census. Each dot is 25 people: <span style="color:#f00;">'''White'''</span>, <span style="color:#00f;">'''Black'''</span>, <span style="color:#00ff80">'''Asian'''</span>, <span style="color:#ff8000">'''Hispanic'''</span> or '''Other''' (yellow)]] ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/2010census/popmap/ipmtext.php?fl=06:0643000|archive-url=https://archive.today/20140715094627/http://www.census.gov/2010census/popmap/ipmtext.php?fl=06:0643000|url-status=dead|archive-date=July 15, 2014|title=2010 Census Interactive Population Search: CA – Long Beach city|publisher=U.S. Census Bureau|access-date=July 12, 2014}}</ref> ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖᱒,᱒᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱙,᱑᱙᱑.᱓ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱤᱞ (᱓,᱕᱔᱘.᱘/ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱠᱟᱯ ᱫᱚ ᱒᱑᱓,᱐᱖᱖ (᱔᱖.᱑%) ᱯᱩᱸᱰ, ᱖᱒,᱖᱐᱓ (᱑᱓.᱕%) ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱤ, ᱓,᱔᱕᱘ (᱐.᱗%) ᱢᱩᱬ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱤ, ᱕᱙᱔᱙᱖ (᱑᱒.᱙%) ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ (᱔.᱕% ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱚ, ᱐.᱙% ᱠᱚᱢᱵᱚᱰᱤᱭᱟᱱ,᱐.᱙% ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ, ᱐.᱔% ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱐.᱔% ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱭ, ᱐.᱒% ᱛᱷᱟᱭ, ᱐.᱑% ᱞᱟᱣᱚᱴᱤᱭᱟᱱ, ᱐.᱑% ᱦᱟᱢᱚᱝ), ᱕,᱒᱕᱓ (᱑.᱑%) ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰᱟᱨ (᱐.᱘% ᱥᱟᱢᱚᱱ, ᱐.᱑% ᱜᱩᱣᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ, ᱐.᱑% ᱴᱚᱸᱜᱟᱱ), ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱓,᱙᱓᱐ (᱒᱐.᱓%) ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔,᱔᱕᱑ (᱕.᱓%) ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱯᱮᱱᱤᱠ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱞᱟᱛᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱘,᱔᱑᱒ ᱦᱚᱲ (᱔᱐.᱘%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱒.᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚᱱ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20140305164937/http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_DP_DPDP1&prodType=table Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010] ". U.S. Census Bureau. Retrieved June 7, 2012.</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱮᱨᱼᱦᱤᱥᱯᱮᱱᱤᱠ ᱜᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙.᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱖.᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]] 11uu2x6u2hqfq12ltjcylaghc9a9kz4 ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱞᱮᱠᱷᱤ 0 17644 199957 175939 2026-11-08T09:04:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199957 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱞᱮᱠᱷᱤ | image = File:Smt. Meenakshi Lekhi in July 2021.jpg | office = ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start ={{Start date|2021|7|7|df=yes}} <br/> [[ᱵᱷᱤ. ᱢᱩᱨᱚᱞᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱵᱷᱤᱝ | predecessor = | primeminister = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱚᱫᱤ]] | minister = [[ᱮᱥ. ᱡᱚᱭᱥᱚᱝᱠᱚᱨ]] | successor = | office1 = ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start1 ={{Start date|2021|7|7|df=yes}} | predecessor1 = [[ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱴᱮᱞ]] | primeminister1 = [[ᱱᱟᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱚᱫᱤ]] | minister1 = [[ᱜᱤ. ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] | successor1 = | office4 = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱩᱯᱠᱨᱚᱢ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start4 = ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | term_end4 = ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ | predecessor4 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | successor4 = [[ᱥᱟᱱᱛᱚᱥ ᱜᱟᱝᱜᱣᱟᱨ]] | office5 = [[Parliamentary Committees of India|Chairperson of Parliamentary Privileges Committee]] | term_start5 = ᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ | term_end5 = ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor5 = [[ᱮᱥᱮᱥ ᱚᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]] | successor5 = [[ᱦᱚᱨᱤᱵᱚᱝᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱥᱤᱝ]] | office2 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ, ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ | constituency2 = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | term_start2 = ᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ | term_end2 = | predecessor2 = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱢᱟᱠᱮᱱ]] | successor2 = | birth_date ={{birth date and age|1967|04|30|df=y}} | birth_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation ={{hlist|ᱣᱚᱠᱤᱞ|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ}} | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | alma_mater = [[Faculty of Law, University of Delhi]] | spouse = [[ᱟᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱤ]] | children = ᱒ }} '''ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱞᱮᱠᱷᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱚᱠᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱽᱯᱟ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱼᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU054.htm?ac=4|title=Election Commission of India|publisher=|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150604083656/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU054.htm?ac=4|archive-date=4 June 2015}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱽᱞᱤᱡᱽ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/bjp-leader-meenakshi-lekhi-appointed-chairperson-of-lok-sabha-privileges-committee-2929953/|title=BJP leader Meenakshi Lekhi appointed chairperson of Lok Sabha privileges committee|date=22 July 2016|work=The Indian Express|access-date=12 July 2018|language=en-US}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱳᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱩᱯᱠᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Jansatta">{{cite news |title=दो कमेटियों का गठनः कांग्रेसी चौधरी एक के तो दूसरे की लेखी अध्यक्ष |url=https://www.jansatta.com/national/lok-sabha-speaker-om-birla-appoints-meenakashi-lekhi-chairman-committee-public-undertakings-congress-mp-adhir-ranjan-chowdhury-chairperson-public-accounts-committee-aka-pac/1098329/ |access-date=4 August 2019 |work=Jansatta |date=26 July 2019 |language=hi}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ.) ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/The-argumentative-Indians/articleshow/28701888.cms|title=The argumentative Indians - Times of India|website=The Times of India|access-date=22 December 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱞᱚ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱯᱷᱮᱠᱭᱩᱞᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ᱼ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱮᱞᱮᱞᱵᱤ) ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://clc.du.ac.in/ | title=Campus Law Centre DU | publisher=DU | date=8 July 2021 | accessdate=8 July 2021 | archive-date=19 June 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210619214721/http://clc.du.ac.in/ | url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱳᱨᱴ, ᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱠ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ== [[File:Smt. Meenakashi Lekhi, MP (Lok Sabha), New Delhi and Member, Parliamentary Standing Committee on Personnel, Public Grievances, Law and Justice.JPG|thumb|Meenakashi Lekhi, presiding over the Parliamentary Standing Committee on Personnel, Public Grievances, Law and Justice|300px]] [[File:Smt. Meenakashi Lekhi taking charge as the Minister of State for External Affairs, in New Delhi on July 08, 2021 (2).jpg|thumb|Meenakshi Lekhi taking charge as the [[Ministry of External Affairs (India)|Minister of State for External Affairs]] on July 08, 2021 at New Delhi.]] ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱠᱟᱰᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱣᱤᱝ, ᱵᱷᱟᱡᱽᱯᱟ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Vij-Aurora|first=Bhavna|date=13 August 2010|title=The Ladies Man|url=https://www.indiatoday.in/magazine/radar/story/20100823-the-ladies-man-743791-2010-08-13|access-date=10 February 2021|work=India Today}}</ref> ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|last=Patel|first=Aakar|date=24 April 2014|title=The BJP's ace debate team|url=https://www.livemint.com/Leisure/PAlgruIjY5U75kojQhu00K/The-BJPs-ace-debate-team.html|access-date=10 February 2021|work=mint}}</ref> ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱚᱫᱤ]] ᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱜᱚᱲᱚᱥᱚᱦᱚᱫ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|last=Phadnis|first=Aditi|date=13 September 2013|title=Modi's friends in Delhi|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/modi-s-friends-in-delhi-113091301105_1.html|access-date=10 February 2021}}</ref> ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱚᱠᱚᱭ ᱢᱟᱠᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱗᱐,᱐᱐᱐ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱮᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/meenakshi-lekhi-takes-oath-as-ndmc-member/article6133731.ece "Meenakshi Lekhi takes oath as NDMC member"] in ''The Hindu'', 20 June 2014.</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} *{{Official website|http://meenakshilekhi.com/}} {{Portal bar|Biography|India|Politics}}{{16th Lok Sabha members from Union territories |state=expanded}} {{DEFAULTSORT:ᱞᱮᱠᱷᱤ, ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱖ ᱟᱱ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] ktnnwp5ewbqpbg5mkvbs66u2lmybf7m ᱡᱚᱭ ᱥᱟᱦ 0 17697 199867 177260 2026-11-08T06:29:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199867 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name = ᱡᱚᱭ ᱥᱟᱦ | birth_name = ᱡᱚᱭ ᱟᱢᱤᱛᱵᱦᱟᱭ ᱥᱟᱦ | birth_date = ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | education = ᱵᱤᱹᱴᱮᱠ | occupation = ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱨᱤᱥᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱒᱐᱑᱕ | father = [[ᱟᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] | office1 = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱰ (BCCI) ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ | term_start1 = 23 October 2019 | president1 = ᱥᱳᱣᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ | office = ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start = 30 January 2021 | predecessor = ᱱᱟᱡᱽᱢᱩᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/jay-shah-appointed-president-of-asian-cricket-council20210130180356|title=Jay Shah appointed President of Asian Cricket Council|access-date=2021-09-24|archive-date=2021-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152012/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/jay-shah-appointed-president-of-asian-cricket-council20210130180356/|url-status=dead}}</ref> | image =JayAmitbhaiShah.jpg }} ᱡᱚᱭ ᱟᱢᱤᱛᱵᱷᱟᱭ ᱥᱟᱦ (ᱤᱝᱺ Jay Amitbhai Shah; ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘)<ref name=":0">{{Cite web|date=22 September 2020|title=BCCI Secretary Jay Shah Celebrates 32nd Birthday, Wishes Pour in From Cricketers|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/bcci-secretary-jay-shah-celebrating-32nd-birthday-wishes-pour-in-from-cricketers-2898973.html|access-date=28 June 2021|website=News18|language=en}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱰ (BCCI) ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱤᱠ ᱵᱷᱟᱨᱮ ᱜᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{cite news |last1=Acharya |first1=Shayan |title=Meet the new men at the BCCI |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/bcci-apex-council-sourav-ganguly-president-mahim-verma-jay-shah-arun-singh-dhumal-anshuman-gaekwaad-ipl-governing-council/article29854052.ece |work=Sportstar |language=en}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱚᱭ ᱥᱟᱦ ᱒᱒, ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ-ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ ᱟᱨ ᱮᱝᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱦ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱦᱚᱱ ᱵᱤᱹᱴᱮᱠ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref name=thewire>{{cite news |last1=Singh |first1=Rohini |title=The Golden Touch of Jay Amit Shah |url=https://thewire.in/business/amit-shah-narendra-modi-jay-shah-bjp |accessdate=19 November 2019 |work=The Wire |date=8 October 2017}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱥᱮᱜᱷᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{cite news|date=9 April 2015|title=Amit Shah's son takes guard at BCCI|work=Ahmedabad Mirror|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/amit-shahs-son-takes-guard-at-bcci/articleshow/46856388.cms|access-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415165555/https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/amit-shahs-son-takes-guard-at-bcci/articleshow/46856388.cms|archive-date=15 April 2017}}</ref>᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱴᱮᱢᱯᱟᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱥ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱭᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱵᱷᱟᱡᱟᱱᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ The company shut operations in October 2016. ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱥᱩᱢ ᱯᱷᱤᱱᱥᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱭ ᱥᱟᱦ ᱣᱟᱜ ᱖᱐% ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ<ref>{{cite news |last1=Chatterjee |first1=Manini |title=His father's son |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/his-father-s-son/cid/1454764 |accessdate=19 November 2019 |work=The Telegraph |date=16 October 2017}}</ref>᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]] 982lqyv51c6v4culpq8j140uqh2bu5n ᱥᱟᱵᱽᱱᱟᱢ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ 0 17714 200035 197071 2026-11-08T11:04:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200035 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱵᱽᱱᱟᱢ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ | image = Shabnam Asthana.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | other_names = | occupation = ᱯᱤ.ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱩᱭᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱴᱮᱡᱤᱥᱴ | years_active = | known_for = | notable_works = | website = {{URL|www.empoweredsolutions.in}} }} '''ᱥᱟᱵᱽᱱᱟᱢ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱚᱨᱚᱲᱤᱡ, ᱟᱨ ᱚᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱨᱚᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/seminar-offers-tips-to-face-professional-challenges/ | title=Seminar offers tips to face professional challenges | work=[[The Indian Express]] | date=20 January 2015 | accessdate=25 December 2011 | author=}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱥᱤ.ᱟᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[:en:H. K. Dua|ᱮᱭᱤᱪ.ᱠᱮ. ᱫᱩᱣᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱤᱞᱮᱥᱟᱱ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.mid-day.com/articles/shabnam-asthana-wins-indias-top-public-relations-award/155081 | title=Shabnam Asthana wins India's top public relations award | work=[[Mid-Day]] | date=16 February 2012 | accessdate=20 December 2016 | author= }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱰᱤ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ (ᱟᱨᱴᱥ) ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[:en:Public relations|ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱥ (Symbiosis) ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[:en:Symbiosis|ᱥᱤᱢᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱥ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://techwomen.in/wp-content/uploads/flipbook/1/files/basic-html/page12.html | title=Page 12 - November 2015 Woman At Work | work=Techwomen.in | date=20 January 2015 | accessdate= | author= }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ [[:en:National Defence Academy (India)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱚᱠᱠᱷᱟ ᱮᱠᱟᱫᱮᱢᱤ (ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ), ᱠᱷᱟᱫᱟᱠᱣᱟᱥᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱨᱼᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://prssa.prsa.org/events/conference/program/12program/shabnamasthana | title=Shabnam Asthana | work=Prsa.org | date=14 October 2014 | accessdate=20 December 2016 | author= | archive-date=18 August 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150818130741/http://prssa.prsa.org/events/conference/program/12program/shabnamasthana | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱥ, ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ, ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱵᱤ.ᱮᱢ, ᱥᱤᱝᱦᱟᱜᱟᱫᱽ, ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ, ᱮᱱ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ.ᱮᱢ, ᱰᱤ.ᱣᱟᱭ ᱯᱟᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ===᱒᱐᱐᱕-ᱱᱤᱛ=== ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱮᱢᱯᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱳᱞᱤᱣᱥᱟᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/indian-women-network-launched-in-western-part-of-india-114122600245_1.html | title=Indian Women Network launched in western part of India | work=[[Business Standard]] | date=26 December 2014 | accessdate=20 December 2016 | author=}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱥᱤ.ᱟᱭ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ''ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D | title=Public Relations Photos : Shabnam Asthana wins India's top public relations award by Mid-Day | work=RavePad | date=20 January 2015 | accessdate= | author= | archive-date=18 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024046/http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D | url-status=dead }}</ref> ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207005022/http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |archive-date=7 February 2018 | title=Shabnam Asthana to be first PR expert from India to address PRSSA 2012 National Conference in San Francisco | work=[[Sify.com]] | date=8 October 2012 | accessdate=20 December 2016 | author=}}</ref><ref>{{cite web | url=https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ | title=Bridging the Gap: Travel the World with Your PR Career | work=PRSSA | date=20 January 2015 | accessdate=14 November 2012 | author= | archive-date=6 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180206190348/https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award-118020101206_1.html | title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award | work=[[Business Standard]]| date=1 February 2018 | accessdate=6 February 2018 | author=}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.aninews.in/news/business/business/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award201802011734000002/ | title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award | work=[[Asian News International]] | date=1 February 2018 | accessdate=6 February 2018 | author= | archive-date=6 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180206190350/https://www.aninews.in/news/business/business/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award201802011734000002/ | url-status=dead }}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱓᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/dance-music-and-honour-times-power-women-2018-fetes-indias-super-girls/women-on-top/slideshow/65579154.cms |title=Dance, Music And Honour: Times Power Women 2018 Fetes India's Super Girls |last=|first=|date=2018-08-28|website=Economic Times|language=en-US |access-date=2020-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |title=Shabnam Asthana & eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46th National Summit at New Delhi |last= |first= |date=2018-12-16 |website=NRInews24x7 |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325034643/https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46thnational-summit-at-new-delhi/ |title=Shabnam Asthana & eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46thNational Summit at New Delhi |date=2018-12-16 |website=Punekar News |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324170744/http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46thnational-summit-at-new-delhi/ |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ‌ ᱜᱮ, ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱷᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{Cite web |url=https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the House of Commons London (UK) |last=admin |date=2018-10-29 |website=NRInews24x7 |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325044558/https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.punekarnews.in/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the Houses of Commons London (UK) |date=2018-10-29 |website=Punekar News |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324170745/http://www.punekarnews.in/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-felicitated-as-the-times-power-woman-2018-west-region-for-global-pr/ |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 – West Region, for Global PR |date=2018-08-27 |website=Punekar News |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324171332/http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-felicitated-as-the-times-power-woman-2018-west-region-for-global-pr/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&SectionId=5095673614284375049&SectionName=Press%20Release&TagName=Times%20Of%20India%20Group&NewsTagId=5210079055596415164&BM=False&FW=False&ITG=False |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 |website= |access-date=2020-03-24 |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024047/https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&SectionId=5095673614284375049&SectionName=Press%20Release&TagName=Times%20Of%20India%20Group&NewsTagId=5210079055596415164&BM=False&FW=False&ITG=False |url-status=dead }}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱰᱳᱠᱴᱳᱨᱮᱴ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱣᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-awarded-honorary-doctorate-by-national-american-university-119040500794_1.html |title=Shabnam Asthana awarded Honorary doctorate by National American University |last=ANI |date=2019-04-05 |website=Business Standard India |access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |title=The National American University awards honorary doctorate to Shabnam Asthana and other eminent personalities |website=in.finance.yahoo.com |language=en-IN |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324165819/https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.empoweredsolutions.in/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] 67cx52p3awdn2xmjp47a2fukp1wk1gn ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ 0 17725 199877 184823 2026-11-08T06:47:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199877 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | image_name = | established = ᱑᱙᱕᱓ | type = ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ | motto = | motto_lang = [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] | mottoeng = | city = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | dean = | principal = ᱰᱨ. ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | campus = ᱥᱚᱦᱚᱨ | postcode = ᱘᱓᱑᱐᱐᱑ | coordinates = {{coord|22.7969829|N|86.1805778|E|region:LK_type:edu|display=inline}} | pushpin_map = | affiliations = [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = http://www.jsrwomenscollege.ac.in/ | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} '''ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/kashifnawaid/docs/perincmehta|website=issuu.com|access-date=2019-12-08|title=Perin C Mehta|archive-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927054119/https://issuu.com/kashifnawaid/docs/perincmehta|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱵᱤᱨ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ (ᱟᱨᱴᱥ), ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ<ref>{{cite web |title=ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ |url=http://www.kolhanuniversity.ac.in/index.php/college/constituent-colleges.html |access-date=2021-09-27 |archive-date=2013-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330000516/http://www.kolhanuniversity.ac.in/index.php/college/constituent-colleges.html |url-status=dead }}</ref>, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱮ.ᱮ.ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ "A" ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=http://jsrwomenscollege.ac.in/about.htm|title=JSR Women's College|website=jsrwomenscollege.ac.in|access-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208094114/http://jsrwomenscollege.ac.in/about.htm|archive-date=8 December 2019}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱳᱴᱮᱥᱤᱭᱟᱞ (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱴᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/jamshedpur-womens-college-is-now-the-jamshedpur-womens-university/129305/|title=ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|date=2019-02-19|website=Avenue Mail|language=en-US|access-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208094102/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/jamshedpur-womens-college-is-now-the-jamshedpur-womens-university/129305/|archive-date=8 December 2019}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮ ᱦᱮᱸᱼᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ [[ᱥᱟᱠᱪᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱙ ᱨᱮ ᱞᱚᱨᱰ ᱪᱮᱢᱥ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱱᱚᱥᱚᱨᱣᱟᱱᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ== ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱨᱤ (ᱟᱨᱴᱥ) ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮᱰ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱮᱰ., ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ), ᱵᱟᱭᱳ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱜᱤ, ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ, ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱢ, ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ, ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱮᱞ ᱱᱤᱣᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱟᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱛᱟᱢ‌ ᱠᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ, ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱠᱮᱴᱤᱵᱷ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱤᱱ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱪᱟᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱟᱰᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://jsrwomenscollege.ac.in/history.htm|title=JSR Women's College|website=jsrwomenscollege.ac.in|access-date=2019-12-08|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211112019/http://www.jsrwomenscollege.ac.in/history.htm|url-status=dead}}</ref> ===ᱥᱟᱬᱮᱥ=== *ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ *ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ *ᱮᱞᱠᱷᱟ *ᱵᱳᱴᱟᱱᱤ *ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ===ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ=== *ᱵᱟᱝᱞᱟ *ᱦᱤᱱᱫᱤ *ᱤᱝᱞᱤᱥ *ᱱᱟᱜᱟᱢ *ᱳᱲᱤᱭᱟ *ᱩᱨᱫᱩ *ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ *ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ *ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ *ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ *ᱧᱮᱱᱮᱞ *ᱢᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ *ᱥᱮᱨᱮᱧ *ᱥᱮᱪᱮᱫ *ᱵᱮᱯᱟᱨ ==ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱯᱮᱱᱰᱥ== * ᱰᱨ. ᱟᱱᱡᱩ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱟᱠᱦᱩᱨᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱴᱚᱯᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ===ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ=== ᱯᱮᱨᱤᱱ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤ-ᱞᱤᱵᱨᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ, ᱤᱱᱯᱷᱞᱤᱵᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ=== ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ===ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ=== * ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ * SC/ST ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ * ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱟᱞ ᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱥᱚᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞ *bU. G. C. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱴᱤ-ᱨᱮᱜᱤᱝ ᱥᱮᱞ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ * ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ * ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ *ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ===ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ=== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱷ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱴᱤᱵᱷᱤ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ, ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ, ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱤ.ᱵᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ== * ᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝᱜᱟᱹᱞᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * http://www.jsrwomenscollege.ac.in/ {{Portal bar|India|Education}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]] eqfwuk87d6pnbpdh56j2r3kxqgqvg9y ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ 0 18222 199671 188115 2026-11-07T23:04:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199671 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ | common_name = the Central African Republic | native_name = {{unbulleted list|item_style=font-size:88%;|{{native name|fr|République centrafricaine}}}} {{unbulleted list|item_style=font-size:88%;|{{native name|sg|Ködörösêse tî Bêafrîka}}}} | image_flag = Flag of the Central African Republic.svg | image_coat = Coat of arms of the Central African Republic.svg | national_motto = {{native phrase|fr|"Unité, Dignité, Travail"|italics=off}}<br />"Unity, Dignity, Work"<br />{{native phrase|sg|"Zo Kwe Zo"|italics=off}}<br />"All people are people" | national_anthem = {{native phrase|fr|[[La Renaissance]]|nolink=no}}<br />{{native phrase|sg|E Zingo|nolink=yes}}<br />"The Renaissance"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"> </div> | image_map = {{Switcher|[[File:Central African Republic (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Central African Republic AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | map_caption = | image_map2 = | capital = [[ᱵᱟᱝᱜᱩᱭ]] | coordinates = {{Coord|4|22|N|18|35|E|type:city}} | largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | official_languages = {{Plainlist| * [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] * [[ᱥᱟᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱝᱜᱳ]] }} | ethnic_groups = {{hlist|[[Baggara|Baggara Arabs]]|[[Baka people (Cameroon and Gabon)|Baka]]|[[Banda people|Banda]]|[[Aka people|Bayaka]]|[[Fula people|Fula]]|[[Gbaya people|Gbaya]]|[[Kara people|Kara]]|[[Kresh people|Kresh]]|[[Mbaka people|Mbaka]]|[[Mandja people|Mandja]]|[[Ngbandi people|Ngbandi]]|[[Sara people|Sara]]|[[Vidiri people|Vidiri]]|[[Wodaabe]]|[[Yakoma people|Yakoma]]|[[Yulu people|Yulu]]| [[Kanuri people|Kanuri]]|[[Zande people|Zande]]|[[Demographics of the Central African Republic#Ethnic groups|others]]}} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |89.5% [[Christianity]] |—60.5% [[Protestantism]] |—28.4% [[Catholic Church|Catholicism]] |—0.6% Other [[List of Christian denominations|Christian]] |8.5% [[Islam in Central African Republic|Islam]] |1.0% [[African Traditional Religion|Traditional faiths]] |2.0% [[Demographics of Central African Republic|Others]] / [[Irreligion|None]] }} | religion_year = 2020 | religion_ref = <ref name=ReligionCAR>{{cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/central-african-republic#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 |title=Central African Republic |publisher=[[Pew Research Center]] |access-date=24 August 2020 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126071210/http://globalreligiousfutures.org/countries/central-african-republic#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 |url-status=dead }}</ref> | demonym = [[Demographics of the Central African Republic|Central African]] | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[Republic|constitutional republic]] | leader_title1 = [[List of heads of state of the Central African Republic|President]] | leader_name1 = [[Faustin-Archange Touadéra]] | leader_title2 = [[List of heads of government of the Central African Republic|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Henri-Marie Dondra]] | leader_title3 = [[List of Presidents of the National Assembly of the Central African Republic|President of the National Assembly]] | leader_name3 = [[Simplice Sarandji]] | legislature = [[National Assembly (Central African Republic)|National Assembly]] | sovereignty_type = [[Independence]] | established_event1 = Republic established | established_date1 = 1 December 1958 | established_event2 = from [[France]] | established_date2 = 13 August 1960 | established_event3 = [[Central African Empire]] established | established_date3 = 4 December 1976 | established_event4 = [[Coronation of Bokassa I]] | established_date4 = 4 December 1977 | established_event5 = [[Operation Caban|Bokassa I's overthrow and republic restored]] | established_date5 = 21 September 1979 | area_km2 = 622,984 | area_rank = 44th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 240,534 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0 | population_estimate = {{UN_Population|Central African Republic}}{{UN_Population|ref}} | population_census = 3,895,139<ref>{{cite web|url=http://countrymeters.info/en/Central_African_Republic|title=Live Central African Republic population (2017). Current population of Central African Republic — Countrymeters|last=countrymeters.info|website=countrymeters.info|access-date=24 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601215515/http://countrymeters.info/en/Central_African_Republic|archive-date=1 June 2016|url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = {{UN_Population|Year}} | population_estimate_rank = 119th | population_census_year = 2003 | population_density_km2 = 7.1 | population_density_sq_mi = 18.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 221st | GDP_PPP = $4.262 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=105&pr.y=1&sy=2017&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=626&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Central African Republic |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date= 24 August 2020}}</ref> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 162nd | GDP_PPP_per_capita = $823<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 184th | GDP_nominal = $2.321 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 163th | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_per_capita = $448<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 181st | Gini = 56.3 <!--number only--> | Gini_year = 2008 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=2 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209003326/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |archive-date=9 February 2015 |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = 28th | HDI = 0.397 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 188th | currency = [[Central African CFA franc]] | currency_code = XAF | time_zone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +1 | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = right<ref>[http://www.brianlucas.ca/roadside/ Which side of the road do they drive on?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414073422/http://brianlucas.ca/roadside/ |date=14 April 2012 }} Brian Lucas. August 2005. Retrieved 28 January 2009.</ref> | calling_code = [[+236]] | iso3166code = CF | cctld = [[.cf]] | ethinc_groups_year = | today = }} '''ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ''' ([[ᱥᱟᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱝᱜᱳ]]: Ködörösêse tî Bêafrîka; [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]: République centrafricaine) ᱫᱚ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱼᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱪᱟᱸᱫᱽ]], ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱩᱫᱟᱱ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱫᱟᱱ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ|ᱰᱤ.ᱟᱨ. ᱠᱚᱝᱜᱳ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱮᱢᱮᱨᱩᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱝᱜᱩᱭ]]᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== ==ᱦᱚᱲᱮᱞ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Central African Republic|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ}} ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1067518.stm Country Profile] from [[BBC News]] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/central-african-republic/ Central African Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ct.html |date=2018-12-24 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080727023147/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/car.htm Central African Republic] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/Africa/Central_African_Republic}} * {{wikiatlas|the Central African Republic}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CF Key Development Forecasts for the Central African Republic] from [[International Futures]] ===ᱰᱚᱜᱚᱨ=== * [https://web.archive.org/web/20140207055914/http://allafrica.com/centralafricanrepublic/ Central African Republic news headline links] from [[AllAfrica.com]] ===ᱮᱴᱟᱜ=== * [https://web.archive.org/web/20090122192217/http://hdptcar.net/ Central African Republic] at ''Humanitarian and Development Partnership Team (HDPT)'' * Johann Hari in Birao, Central African Republic. [https://www.independent.co.uk/news/world/africa/inside-frances-secret-war-396062.html "Inside France's Secret War"] from ''[[The Independent]]'', 5 October 2007 [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== gttj9z1cz260xrax2pzrsu6k5k0z0dp ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ 0 18822 199836 184757 2026-11-08T05:15:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199836 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | native_name = | native_name_lang = | image = [[File:Krishna Chandra College, Birbhum, West Bengal, 2017.jpg|thumb|center]] | image_upright = | image_alt = | caption = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | latin_name = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = | top_free = | type =ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | established = ᱑᱘᱙᱗;᱑᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ | founder = ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ | parent = | affiliation = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = ᱰᱨ. ᱟᱥᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ | vice-president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = ᱰᱨ. ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ | director = | dean = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = | city = [[ᱦᱮᱛᱚᱢᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ)|ᱦᱮᱛᱚᱢᱯᱩᱨ]] | state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | province = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postcode = ᱘᱓᱑᱑᱒᱔ | coordinates = {{coord|23.7778535|N|87.397406|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}} | pushpin_map = India West Bengal#India | campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = https://kccollege.ac.in/ | logo = Krishnachandra_college.png | logo_size = 150px | logo_alt = | footnotes = }} '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''', ᱦᱮᱛᱚᱢᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱮᱛᱚᱢᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ)|ᱦᱮᱛᱚᱢᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Affiliated College of University of Burdwan |url=http://www.buruniv.ac.in/CollegeDetails.php?col_code=308 |access-date=2021-12-09 |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125001657/http://www.buruniv.ac.in/CollegeDetails.php?col_code=308 |url-status=dead }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱢᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ, ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱛᱚᱢᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=About Us, Krishna Chandra College|url=https://kccollege.ac.in/aboutus.php|access-date=2021-12-09|archive-date=2021-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209055612/https://kccollege.ac.in/aboutus.php|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|title=Prospectus, Krishna Chandra College| url=https://kccollege.ac.in/uploads/0f0957ae2dc8d106e15b291aa1fcd96aE%20Prospectus%20KCC_2020-21_Final_14.8.2020.pdf}}</ref> ==ᱛᱷᱩᱨᱟᱹᱭ (ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ)== ===ᱥᱟᱬᱮᱥ=== *ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ *ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ *ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ *ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ *ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ===ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ=== *ᱵᱟᱝᱞᱟ *ᱤᱝᱞᱤᱥ *ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ *ᱱᱟᱜᱟᱢ *ᱚᱛᱱᱚᱜ *ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ *ᱧᱮᱱᱮᱞ *ᱥᱮᱪᱮᱫ *ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ *ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱮᱥ ᱛᱷᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱛᱷᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱮ.ᱥᱤ ᱥᱮ.ᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱤᱴᱤ-ᱠᱳ-ᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱞ ᱠᱳᱰᱤᱝ ᱛᱷᱩᱨᱟᱹᱭ ==ᱢᱟᱹᱱ== [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]] (ᱭᱩ.ᱡᱤ.ᱥᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>[http://www.ugc.ac.in/inside/browse_reco_colleges.php?st=West%20Bengal Colleges in West Bengal, University Grants Commission] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111116042454/http://www.ugc.ac.in/inside/browse_reco_colleges.php?st=West%20Bengal |date=16 November 2011 }}</ref> [[:en:National Assessment and Accreditation Council|ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱮ.ᱥᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ B ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [https://kccollege.ac.in/ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ge5w3z2kj9wz1vwj3c707tnai56nn49 ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 18882 199799 160537 2026-11-08T03:43:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199799 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Andaman and Nicobar Administration Banner.png}} [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ|ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ]] | seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | seat = [[ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] | coordinates = {{coord|12|55|12|N|92|54|00|E|region:IN-AN_type:adm2nd_source:kolossus-nowiki|display=ti}} | pushpin_map = India | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | blank_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank1_info_sec1 = | website = {{URL|https://northmiddle.andaman.nic.in/}} | name = | official_name = }} '''ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ|ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱒᱕᱑.᱗᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== {{historical populations|11=1901|12=6,999|13=1911|14=6,807|15=1921|16=6,874|17=1931|18=7,417|19=1941|20=8,225|21=1951|22=7,317|23=1961|24=18,901|25=1971|26=35,605|27=1981|28=58,716|29=1991|30=84,312|31=2001|32=1,05,613|33=2011|34=1,05,597|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}} ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ, ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name='Statoids'>{{cite web | url = http://www.statoids.com/yin.html | title = Districts of India | accessdate = 2011-10-11 | last = Law | first = Gwillim | date = 2011-09-25 | work = Statoids}}</ref> ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱒,᱒᱒᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱔᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Andaman Islands: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1208 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱕,᱕᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱳᱝᱜᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Tonga 105,916 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱖᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚᱼ᱐.᱐᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱒᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱔.᱒᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ |label1 = ᱵᱟᱝᱞᱟ |value1 = 53.79 |color1 = Red |label2 = ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ |value2 = 11.06 |color2 = Orange |label3 = ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ |value3 = 6.47 |color3 = Purple |label4 = ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ |value4 = 6.17 |color4 = Yellow |label5 = ᱦᱤᱱᱫᱤ |value5 = 5.99 |color5 = Silver |label6 = ᱛᱟᱢᱤᱞ |value6 = 5.94 |color6 = Blue |label7 = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ |value7 = 3.15 |color7 = Green |label8 = S'gaw Karen |value8 = 1.89 |color8 = Magenta |label9 = ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨᱤ |value9 = 0.57 |color9 = Cyan |label10 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |value10 = 4.97 |color10 = Grey }} [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱓.᱗᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ (᱑᱑.᱐᱖%), ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ (᱕.᱙᱙%), ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ (᱖.᱑᱗%), ᱦᱤᱱᱫᱤ (᱕.᱙᱙%), [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] (᱕.᱙᱔%), [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] (᱓.᱕%), ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨᱤ (᱐.᱕᱗%) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾<ref name="census2011">{{cite web |title=C-16 Population By Mother Tongue |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-3500.XLSX|work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General }}</ref> [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱫᱤᱯᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ|ᱠᱚᱨᱮᱱ]] ᱦᱚᱲ, ᱠᱟᱭᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱪᱤᱱᱟᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱪᱤᱱᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ, ᱒᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱦᱚᱸ [[ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱤᱜᱽᱞᱤᱯᱩᱨ]] ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=Maiti>{{citation |url=http://island.giee.ntnu.edu.tw/ISISA2004/ISISA8/115%202-2-C-4%20Sameera%20Maiti%20_India_.pdf |title=The Karen&nbsp;– A Lesser Known Community of the Andaman Islands |author=Sameera Maiti |year=2004 |work=ISLANDS of the WORLD VIII International Conference - “Changing Islands – Changing Worlds”, 1–7 November 2004, Kinmen Island (Quemoy), Taiwan |access-date=11 December 2021 |archive-date=22 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822194051/http://island.giee.ntnu.edu.tw/ISISA2004/ISISA8/115%202-2-C-4%20Sameera%20Maiti%20_India_.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱷᱚᱸᱰ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ, ᱰᱤᱜᱽᱞᱤᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱝᱜᱚᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://northmiddle.andaman.nic.in/ North and Middle Andaman district official website] {{Geographic location |Centre = ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' |Northeast = |East = ''[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' |Southeast = |South = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = |West = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' |Northwest = }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 4iyqy2zozypo324gnuyqac1fzkz7sra ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 19002 200057 158717 2026-11-08T11:31:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200057 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<br/>Sidho Kanho Birsha University |image = Sidho-Kanho-Birsha University Logo.svg |motto = {{Small|स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु ([[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]])<br />{{transl|sa|ISO|sa no buddhyā śubhayā saṃyunaktu}} <small>([[:en:ISO 15919|ISO]])</small>}} |established = ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ (᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ) |type = [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] |chancellor = {{WB governor}}, {{small|([[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]])}} |vice_chancellor = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱨ<ref>{{cite web|url=http://skbu.ac.in/vice_chancellor.php|title=Vice Chancellore|access-date=6 September 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927085703/http://www.skbu.ac.in/vice_chancellor.php|archive-date=27 September 2012}}</ref> |city = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] |state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |country = ᱥᱤᱧᱚᱛ |budget = {{INRConvert|23.3751|c}} {{Small|(᱒᱐᱒᱑–᱒᱒ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ)}}<ref>{{cite web|date=Feb 5, 2021 |title=Detailed Demands For Grants For 2021-22 |url=http://wbfin.nic.in/writereaddata/Budget_Publication/2021_bp3.pdf |access-date=Feb 6, 2021}}</ref> |coor = {{Coord|23|21|40.55|N|86|20|23.81|E|region:IN-WB_type:landmark|display=inline,title}} |students = ᱒,᱐᱓᱔<ref name="NIRF 2021 Data">{{cite web|title=Sidho-Kanho-Birsha University Data for NIRF'2021'|url=https://skbu.ac.in/images/uploads/1616046583450.pdf|publisher=Sidho Kanho Birsha University|access-date=2021-12-23|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223152252/https://skbu.ac.in/images/uploads/1616046583450.pdf|url-status=dead}}</ref> |postgrad = ᱑,᱘᱙᱗<ref name="NIRF 2021 Data"/> |doctoral = ᱑᱓᱗<ref name="NIRF 2021 Data"/> |faculty = ᱑᱑᱑<ref name="NIRF 2021 Data"/> |campus = ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ<br />{{small|{{convert|12.86|acre|km2}}}} |academic_affiliations = {{hlist |[[University Grants Commission (India)|UGC]]|[[Association of Indian Universities|AIU]]|[[AICTE]]}} |accreditation = [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]] |website = {{Official URL}} }} '''ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥ.ᱠ.ᱵ.ᱡ.ᱵ)''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=The SKBU University Act, 2010 |url=https://wbhed.gov.in/readwrite/uploads/SIDHO_KANHO_BIRSHA_UNIVERSITY.PDF |website=wbhed.gov.in |access-date=20 June 2021 |date=20 June 2021}}</ref><ref>[http://www.indianexpress.com/news/tribal-areas-get-own-university/610308/ Tribal areas get own university], indianexpress.com. [[The Indian Express]]. Published Kolkata, 23 April 2010. Retrieved 29 July 2012</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱ ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱹᱨᱤ, ᱒᱐᱑᱐, ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=The SKBU University Act, 2010 |url=https://wbhed.gov.in/readwrite/uploads/SIDHO_KANHO_BIRSHA_UNIVERSITY.PDF |website=wbhed.gov.in |access-date=20 June 2021 |date=20 June 2021}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱠᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱑᱓ ᱮᱠᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱫᱚ-ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ|ᱥᱤᱫᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ]], [[ᱥᱤᱫᱚ-ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ|ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[http://www.skbu.ac.in/university_history.php University History] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304005512/http://skbu.ac.in/university_history.php |date=2012-03-04 }}, skbu.ac.in. Retrieved 29 July 2012.</ref> ᱛᱚᱯᱚᱛᱤ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱤᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜ — ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱧᱮᱱᱮᱞ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ) ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ (ᱥᱚᱥᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ), ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ (ᱴᱨᱟᱭᱵᱟᱞ ᱴᱥᱟᱰᱤᱥ), ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ, ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ== ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒.᱘᱖ ᱮᱠᱚᱨ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱚᱠ (ᱡ.ᱥ ᱓᱒) ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱠᱤᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱟᱡᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ==ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱚ== ===ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ=== ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱤᱞᱟᱨ ᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱤᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="margin-left:1em; font-size:100%; background:#ffc; color:black; width:20em; max-width:30%;" cellspacing="0" cellpadding="0" ! style="background:#ccc;" colspan="2"| ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱤᱞᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ |- !scope="col" style="width: 5%;"| ᱮᱞ. !scope="col" style="width: 95%;"| ᱧᱩᱛᱩᱢ |- | ᱑. | ᱯᱨᱚᱯᱷ. ᱛᱚᱯᱚᱛᱤ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ |- |᱒. |ᱯᱨᱚᱯᱷ. ᱥᱚᱢᱤᱛᱟ ᱢᱟᱱᱱᱟ |- |᱓. |ᱯᱨᱚᱯᱷ. ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ |- |᱔. |ᱯᱨᱚᱯᱷ. ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱨ (ᱱᱤᱛ) |- |} ===ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ=== ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ᱾<ref>{{cite web|url=https://skbu.ac.in/index#departments|title=Sidho Kanho Birsha University :: Purulia :: West Bengal|website=www.skbu.ac.in|access-date=2021-12-23|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223142723/https://skbu.ac.in/index#departments|url-status=dead}}</ref> * ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱢᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ * ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱭᱵᱟᱞ ᱴᱥᱟᱰᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱧᱮᱱᱮᱞ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ, ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ (ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ), ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ (ᱥᱚᱥᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ) ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ * ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ (ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ) ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱥᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ) ([[:en:Master of Business Administration|ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ]]) ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ=== ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥ.ᱠ.ᱵ.ᱡ.ᱵ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="skbu">{{cite web |url=http://skbu.ac.in/list_of_colleges |title=List of Colleges |work=skbu.ac.in |access-date=15 April 2018 |archive-date=23 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223144314/https://skbu.ac.in/list_of_colleges |url-status=dead }}</ref> ==ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ== ===ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ=== ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ (᱑᱐+᱒) ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ (᱑᱐+᱒+᱓) ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ Ph.D ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱞᱤᱡᱮᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱥᱴ (ᱮᱱ.ᱤ.ᱴᱤ) ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱳᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱝ ᱴᱮᱥᱴ (ᱟᱨ.ᱤ.ᱴᱤ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ===ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ=== ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥ.ᱠ.ᱵ.ᱡ.ᱵ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱷᱳᱶ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱩᱢᱚᱨ|ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱪᱤᱠᱤᱵᱤᱨᱫᱟᱹ (ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱚᱞᱚᱡᱤ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ===ᱢᱟᱹᱱ=== [[:en:National Assessment and Accreditation Council|ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱮ.ᱥᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥ.ᱠ.ᱵ.ᱡ.ᱵ) ᱫᱚ '''B+''' ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=May 29, 2019|title=NAAC Grade Sheet|url=https://assessmentonline.naac.gov.in/public/index.php/grade_sheet_rpt/eyJpdiI6InB5RWRqTEpLVGViQ01ZZWpIS3F6ZHc9PSIsInZhbHVlIjoiYjBzTVU1N3c4MjBMSXNURW5ybUdEdz09IiwibWFjIjoiZGJmYzI5ODk3MDMxZDJhOTVjZDEzYTVhMjBhYTZlZGJlYjAzNDJhZGJjMGJiMzVlYjc0OGMzZDhhNmVhNzgyZSJ9|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922143635/https://assessmentonline.naac.gov.in/public/index.php/grade_sheet_rpt/eyJpdiI6InB5RWRqTEpLVGViQ01ZZWpIS3F6ZHc9PSIsInZhbHVlIjoiYjBzTVU1N3c4MjBMSXNURW5ybUdEdz09IiwibWFjIjoiZGJmYzI5ODk3MDMxZDJhOTVjZDEzYTVhMjBhYTZlZGJlYjAzNDJhZGJjMGJiMzVlYjc0OGMzZDhhNmVhNzgyZSJ9|archive-date=22 Sep 2021|access-date=May 29, 2019|website=[[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]]}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] 7ghep3mtsbbudyz8rkroqvutpgh2cl8 ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ 0 19132 199838 179239 2026-11-08T05:19:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199838 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ | nickname = | official_name = | native_name = ᱠᱚᱞᱜᱚᱢ | native_name_lang = ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jammu and Kashmir#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|33|38|24|N|75|01|12|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱰᱮᱢᱞᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=PART_B_DCHB_KULGAM>{{cite report |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/0115_PART_B_DCHB_KULGAM.pdf |pages=22–23 |work=Census of India 2011 |title=District Census Handbook Kulgam, Part B |date=16 June 2014 |access-date=11 February 2021}}</ref><ref name=Census2011-town_pop>{{cite report |url=https://censusindia.gov.in/2011census/PCA/A4.html |title=A-4 Towns And Urban Agglomerations Classified By Population Size Class In 2011 With Variation Since 1901 |work=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}<br />{{cite report |url=https://censusindia.gov.in/2011census/PCA/CLASS%20III.xlsx |title=Class - III Population of 20,000 and 49,999}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 18.51 | elevation_footnotes = | elevation_m = 1739 | population_total = 23,584 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=census2011.co.in>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/data/town/800040-kulgam-jammu-and-kashmir.html |title=Kulgam Population Census 2011 |website=census2011.co.in |publisher=[[2011 Census of India]] }}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱚᱜᱽᱨᱤ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ<ref name="OfficialLang">{{cite web |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020 |publisher=The Gazette of India|date=27 September 2020 |access-date=27 September 2020}}</ref><ref>{{cite news | title=Parliament passes JK Official Languages Bill, 2020 | work=Rising Kashmir | date=23 September 2020 | url=http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020 | archive-date=24 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200924141909/http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020 | url-status=dead }}</ref> | demographics_type2 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics2_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | demographics2_info1 = ᱖᱙.᱒% <!-- 14,009 literate people, population 23,584, of which 3,353 age 0-6, so 20,231 over 6. Percentage is No literate people divided by No people over 6.--> | demographics2_footnotes = | demographics2_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics2_info2 = ᱘᱗᱑.᱐ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]/ ᱑᱐᱐᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] <!-- 12,605 males, 10,979 females --> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = PIN CODE | postal_code = ᱑᱙᱒᱒᱓᱑,<ref>{{cite web |url=http://www.indiapost.gov.in/pincodesearch.aspx |title=Archived copy |access-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820061234/http://www.indiapost.gov.in/pincodesearch.aspx |archive-date=2016-08-20 }}</ref> | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱑᱙᱓᱑ <ref>{{Cite web | url=http://www.tracephonenumber.in/std-codes/kulgam | title=Kulgam, Srinagar, JK - STD Code: 01931 | access-date=2022-01-10 | archive-date=2019-02-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190226045819/http://www.tracephonenumber.in/std-codes/kulgam/ | url-status=dead }}</ref> | registration_plate = JK18 JK18A, JK18B, JK18C <ref>{{cite web |url=http://jaktrans.nic.in/general.htm* |title=Archived copy |access-date=2016-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122200848/http://jaktrans.nic.in/general.htm |archive-date=2016-11-22 }}</ref> | website = https://kulgam.nic.in/ | footnotes = | leader_title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱰᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ | leader_name = ᱢᱩᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱚᱯᱷᱡᱚᱞ ᱯᱚᱨᱨᱮ<ref>{{Cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/apni-party-wins-chairpersons-post-in-2-of-three-dist-development-councils-pagd-one/article33769695.ece |work=[[The Hindu]] |title=BJP-Apni Party combine dents Gupkar Alliance's DDC prospects |first1=Peerzada |last1=Ashiq |date=6 February 2021}}</ref> }} '''ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ''' ᱫᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ]] ᱛᱮ '''ᱠᱚᱞᱜᱚᱢ'''<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/Wkmv_kashir-encyclopedia-vol-1-jk-culture-academy/mode/1up|title=Kashir Encyclopedia|publisher=Jammu and Kashmir Academy of Arts Culture and Languages|year=1986|volume=1|pages=207|language=ks}}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮ [[ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓,᱕᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒,᱖᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱙᱗᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Kulgam City Population">{{cite web|url=https://www.censusindia2011.com/jammu-kashmir/kulgam/kulgam/kulgam-mc-population.html|title=Kulgam City Population|work=Census India|access-date=11 July 2021|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711062206/https://www.censusindia2011.com/jammu-kashmir/kulgam/kulgam/kulgam-mc-population.html|url-status=dead}}</ref> |label1 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |value1 = 95.35 |color1 = Green |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |value2 = 4.18 |color2 = Orange |label3 = [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] |value3 = 0.11 |color3 = Yellow |label4 = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] |value4 = 0.25 |color4 = Blue |label5 = [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] |value5 = 0.01 |color5 = Gold |label6 = [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] |value6 = 0.01 |color6 = Maroon |label7 = Not Stated |value7 = 0.1 |color7 = Black }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓,᱕᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Kulgam City Population"/><ref name=PART_B_DCHB_KULGAM/><ref name=Census2011-town_pop/> ᱑᱒,᱖᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ (᱕᱓%) ᱟᱨ ᱑᱐,᱙᱗᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔᱗%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=PART_B_DCHB_KULGAM/> ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ, ᱓,᱓᱕᱓ (᱑᱔.᱒%) ᱨᱤᱱ ᱩᱢᱚᱨ ᱐-᱖ : ᱑,᱗᱘᱗ ᱠᱚᱲᱟ (᱕᱓%) ᱟᱨ ᱑,᱕᱖᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔᱗%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=PART_B_DCHB_KULGAM/> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱚᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱙.᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱠᱚᱲᱟ ᱘᱐.᱗%, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱕᱖.᱑%) ᱾<ref name=PART_B_DCHB_KULGAM/> {{Historical populations |source = |percentages=pagr | cols = 1 | 1911 | 1,795 | 1961 | 4,599 | 1971 | 6,369 | 1981 | 8,202 | 2001 | 13,136 | 2011 | 23,584 }} ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ NH1A (ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ *ᱚᱱᱚᱱᱛᱱᱟᱜᱽᱼᱚᱥᱢᱩᱡᱤᱼᱵᱨᱟᱡᱽᱞᱩᱼᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱲᱚᱠ *ᱠᱩᱞᱜᱟᱢᱼᱪᱟᱣᱚᱞᱜᱟᱢᱼᱢᱩᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱯᱨᱟᱼᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ *ᱣᱟᱱᱯᱚᱦᱼᱠᱮᱭᱢᱚᱦᱼᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱥᱚᱲᱚᱠ *NH1A ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱠᱷᱨᱟᱱ, ᱦᱚᱵᱤᱥᱤ, ᱠᱤᱞᱚᱢ, ᱯᱤᱨᱯᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱡᱽᱞᱩ *ᱠᱟᱭᱢᱚᱦᱼᱠᱟᱫᱚᱨᱼᱦᱚᱸᱡᱚᱱᱼᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ *ᱵᱤᱡᱽᱵᱮᱦᱨᱟᱼᱚᱨᱣᱟᱱᱤᱼᱯᱷᱨᱤᱥᱟᱞᱼᱭᱟᱨᱤᱯᱚᱨᱟ ᱵᱩᱜᱚᱢᱼᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱥᱚᱲᱚᱠ *ᱠᱟᱡᱤᱜᱩᱸᱰᱼᱫᱮᱣᱥᱚᱨᱼᱯᱚᱦᱞᱩᱼᱵᱨᱟᱡᱽᱞᱩᱼᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱥᱚᱲᱚᱠ ===ᱨᱮᱞ=== ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱱᱛᱱᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱤᱜᱩᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱔ ᱟᱨ ᱑᱐-᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱚᱭ=== ᱠᱩᱞᱜᱟᱢᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Indian state templates}} {{ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ}} {{ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}} {{ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] t80qt57omqh3fq1xtct41k2hh15taxh ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ 0 19173 200027 175047 2026-11-08T10:56:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200027 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | native_name = | native_name_lang = | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = | top_free = | type = ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | established = ᱒᱐᱐᱘; ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ | vice-president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = ᱪᱚᱛᱚᱨᱢᱚᱦᱚᱞ | city = [[ᱩᱥᱤᱨ]] | state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | province = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postcode = ᱗᱒᱓᱑᱔᱕ | coordinates = {{coord|23.6144865|N|86.5246168|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}} | pushpin_map = India West Bengal#India | campus = ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = [http://www.santaldihcollege.org/ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ] | logo = | logo_size = 150px | logo_alt = | footnotes = }} '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Affiliated College of Sidho Kanho Birsha University |url=http://skbu.ac.in/list_college.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225031650/http://skbu.ac.in/list_college.php |archivedate=2012-02-25 }}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ== ===ᱟᱨᱴᱥ=== *ᱵᱟᱝᱞᱟ *ᱤᱝᱞᱤᱥ *ᱱᱟᱜᱟᱢ *ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://web.archive.org/web/20190822110909/http://santaldihcollege.org/ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ] *[https://www.skbu.ac.in/ ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311130211/https://skbu.ac.in/ |date=2020-03-11 }} *[http://www.ugc.ac.in/ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ] *[http://www.naac.gov.in/ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ] {{ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] erkayh5119lffi1aqxitdfurf4mhpo7 ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ 0 19397 200061 156317 2026-11-08T11:46:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200061 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | native_name = | native_name_lang = hi | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = | top_free = | type = ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | established = <!-- {{start date|1963}} --> | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = [[ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟᱧᱪᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = | city = ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ | state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | province = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postcode = ᱘᱒᱘᱑᱒᱒ | coordinates = {{coord|23.6788119|N|86.4730036|E|region:LK_type:edu|display=inline}} | pushpin_map = India Jharkhand#India | campus = ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = {{URL|http://www.sindricollege.com/}} | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} '''ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟᱧᱪᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Affiliated College of Binod Bihari Mahto Koyalanchal University | url=https://bbmku.ac.in/constituent-colleges/}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *https://web.archive.org/web/20220319204815/http://www.sindricollege.com/ {{Portal bar|India|Education}} {{ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟᱧᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟᱧᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]] pyn42q1o6e1nax8u2h9x69r19bul3zh ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱵᱤᱥᱥᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ 0 19690 200028 193138 2026-11-08T10:58:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200028 wikitext text/x-wiki {{Infobox residential college | name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ | native_name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ | type = | university = [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | image = [[File:ᱵᱤᱥᱥᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ.jpg|thumb|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ]] | alt = | caption = | shield = | shield_alt = | shield_caption = | scarf = <!-- {{scarf|{{cell|color1}}{{cell|color2}}...}} --> | location = [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | quad = | coordinates = {{coord|23.68491|N|87.68760|E|display=inline,title}} | full_name = | name_Latin = | abbreviation = | motto = <!-- or | motto_Latin = --> | motto_lang = | motto_English = | founder = <!-- or | founders = --> | established = ᱒᱐᱐᱙ | named_for = <!-- or | namesake = or | named_after = --> | previous_names = | status = | architect = | architectural_style = | colours = <!-- or | colors = --> | gender = | sister_college = <!-- or | sister_colleges --> | freshman_dorm = | head_label = | head = ᱰᱨ. ᱢᱚᱱᱥᱟᱨᱟᱢ ᱢᱩᱨᱢᱩ | master = <!-- or | masters = or | faculty deans or | head or | magister or | magisters --> | vice_head_label = | vice_head = | warden = | principal = | rector = | president = | chief_justice = | provost = | deputy_provost = | officer = | administrator = | dean = | associate_dean = | benefactor = | HoCo_chair = | residents = <!-- or | membership = --> | undergraduates = | postgraduates = | senior_tutor = | res_tutors = | head_of_admissions = | chapel = | mascot = | newspaper = | charities = | events = | called = | fellows = | endowment = | website = | student_association = | jcr_label = | JCR = | mcr_label = | MCR= | scr_label = | SCR= | boat_club= | location_map = | map_size = | embedded = }} [[File:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱵᱤᱥᱥᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ.jpg|thumb|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ]] [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮ. (ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ) ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱜᱮ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://visvabharati.ac.in/BhashaBhavan.html | title = Bhasa Bhavana | publisher = Visva Bharati | access-date = 23 August 2019 | archive-date = 28 June 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210628021131/http://www.visvabharati.ac.in/BhashaBhavan.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ (ᱥᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ), ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱮᱼᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱠᱟ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱱᱚᱸᱰᱮ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱱ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱱ. ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮ. ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://visvabharati.ac.in/BhashaBhavan.html | title = Bhasa Bhavana | publisher = Visva Bharati | access-date = 23 August 2019 | archive-date = 28 June 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210628021131/http://www.visvabharati.ac.in/BhashaBhavan.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ== ===ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱳᱨᱥ=== {| class="wikitable sortable" ! ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ<ref>{{cite journal |title=Visva Bharati Prospectua 2021 |url=https://visvabharati.ac.in/file/VB_Adm_Prospectus_2021_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531131350/https://visvabharati.ac.in/file/VB_Adm_Prospectus_2021_2022.pdf |archive-date=2022-05-31 |access-date=2022-04-05 |url-status=dead }}</ref> !! ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ |- | ᱵᱤ.ᱮ. ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ (ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ) || ᱑᱙ |- | ᱮᱢ.ᱮ. ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ (ᱟᱹᱠᱤᱞᱢᱟᱱ) || ᱓᱑ |- | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱰ ||᱐᱓ |- | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱭᱤᱪᱰᱤ ||᱐᱕ |} ===ᱠᱮᱡᱩᱣᱟᱞ ᱠᱳᱨᱥ=== {| class="wikitable sortable" ! ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ<ref>{{cite journal |title=Visva Bharati Prospectua 2021 |url=https://visvabharati.ac.in/file/VB_Adm_Prospectus_2021_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531131350/https://visvabharati.ac.in/file/VB_Adm_Prospectus_2021_2022.pdf |archive-date=2022-05-31 |access-date=2022-04-05 |url-status=dead }}</ref> !! ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ |- | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ || ᱔᱒ |- | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ || ᱔᱒ |- | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ || ᱔᱒ |} ===ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ=== ==ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚ== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Faculty List |url=https://visvabharati.ac.in/FacultyList.html |accessdate=5 April 2022 |archive-date=5 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405164140/https://visvabharati.ac.in/FacultyList.html |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱱ. ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱫᱷᱚᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱫᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱨ ᱢᱱ. ᱢᱚᱱᱥᱟᱨᱟᱢ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱱ. ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱱ. ᱨᱟᱹᱢᱩ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱳᱨᱯᱷᱮᱥᱟᱨ (ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟᱹ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |title=VB Santali Department |url=http://www.visvabharati.ac.in/file/Dept_Santali.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405174725/https://www.visvabharati.ac.in/file/Dept_Santali.pdf |archive-date=2022-04-05 |access-date=2022-04-05 |url-status=dead }}</ref> ==ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱷᱟᱸᱫᱟ== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱷᱟᱸᱫᱟ (ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.visvabharati.ac.in/ ᱵᱤᱥᱥᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329114802/https://visvabharati.ac.in/ |date=2022-03-29 }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱥᱥᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} nspiuvzk9jh77efraxkahfmpfs3tx6p ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 20194 199743 128688 2026-11-08T01:56:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199743 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱢᱤᱡᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' |type=shape |id=Q1947352 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ |type2=line|id2=Q1502|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ }} | map_alt = | map_caption = ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚ | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 4,536 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱐᱑ | population_total = 161,428 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | demographics1_info1 = ᱘᱘.᱘᱖ | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱔᱗ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | leader_title2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name2 = ᱗ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://lunglei.nic.in/}} }} '''ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱭᱡᱚᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 30 September 2011 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔,᱕᱗᱒&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> (᱑,᱗᱖᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱤᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱢᱤᱛ]] ᱟᱨ [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱞᱚᱶᱚᱛᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱭᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱕᱓᱙᱘&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱵᱩᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱩᱭᱯᱩᱭ, ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱠᱚᱧᱮ, ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱞᱩᱝᱞᱩᱭ ᱯᱟᱪᱮ, ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱮᱛᱚᱢ, ᱛᱷᱚᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱩᱭᱯᱩᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱑,᱔᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱞᱩᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 1 October 2011 | quote = Saint Lucia 161,557 July 2011 est. | archive-date = 27 September 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱕᱙᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱓/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱗.᱖᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱘. ᱘᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| author=census2011 |title=Lunglei District : Census 2011 data | url= http://www.census2011.co.in/census/district/391-lunglei.html |work= census2011.co.in |access-date= 15 June 2013}}</ref> {| |{{historical populations|25=1971|26=60,403|27=1981|28=86,511|29=1991|30=1,11,415|31=2001|32=1,37,223|33=2011|34=1,61,428|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} {{bar box |title=ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|blue|78.75}} {{bar percent|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ|yellow|17.06}} {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|3.24}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|0.80}} {{bar percent|ᱡᱮᱭᱱ|brown|0.06}} {{bar percent|Not Stated|black|0.04}} {{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|olive|0.02}} }} |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://lunglei.nic.in/ Official site] * {{Cite web |title=Base Map of Lunglei District, Mizoram |work=Agriculture - Remote Sensing and GIS |publisher=Department of Agriculture, Government of Mizoram |url=http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/Location%20Map/Lunglei/base%20map.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826042116/http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/Location%20Map/Lunglei/base%20map.jpg |archive-date=26 August 2015 |url-status=dead}} * {{Cite web |title=Drainage Map of Lunglei District, Showing Coding up to Mico Watershed, Mizoram |work=Agriculture - Remote Sensing and GIS |publisher=Department of Agriculture, Government of Mizoram |url=http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/wSHED.WMF/lunglei.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826042530/http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/wSHED.WMF/lunglei.jpg |archive-date=26 August 2015 |url-status=dead}} {{Clear}} {{Geographic location |Centre = ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = ''[[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]]'' |Southeast = [[ᱥᱮᱭᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱞᱚᱶᱚᱛᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = |West =''[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]'' |Northwest = [[ᱢᱚᱢᱤᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ}} {{Authority control}} {{Coord|22|54|36|N|92|45|36|E|region:IN-MZ_type:adm2nd_source:kolossus-nowiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 7wiqsxbbgj4kcnbalt02eic68suirng ᱞᱳᱢᱮ 0 20875 199748 103857 2026-11-08T02:03:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199748 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage. --> <!-- Basic info --> | name = ᱞᱳᱢᱮ | native_name = <!-- Lome de le. --> | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ <!-- For Town or Village (Leave blank for the default City) --> <!-- Images and maps --> | image_skyline = Blvd des Armee Lome (Lome, TOGO 2019).jpg | image_caption = Boulevard des Armées (2019) | image_flag = | image_shield = Lomé Coat of arms.jpg | nickname = | motto = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Togo <!-- The name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map. --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = ᱞᱳᱜᱳ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|6|7|55|N|1|13|22|E|region:TG|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱴᱳᱜᱳ}} | subdivision_type1 = [[ᱴᱳᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱴᱳᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name1 = [[:en:Maritime Region|ᱢᱮᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | subdivision_name2 = [[:en:Golfe|ᱜᱳᱞᱯᱷᱮ]] | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | government_footnotes = | government_type = <!-- Politics --> | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱟᱣᱳᱥᱤ ᱞᱳᱰᱮ <!-- Area --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 99.14 | area_land_km2 = <!-- See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion. --> | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_metro_km2 = 280 | area_metro_sq_mi = | elevation_footnotes = <!-- For references: use<ref> </ref> tags. --> | elevation_m = 10 <!-- Population --> | population_total = 837437 | population_as_of = 2010 census | population_footnotes = | population_density_km2 = 9305 | population_metro = 1477660 | population_density_metro_km2 = 5608 | population_density_metro_sq_mi = | population_note = <!-- General information --> | postal_code_type = <!-- Enter ZIP code, Postcode, Post code, DapaongPostal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2019) | blank_info_sec1 = 0.579<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#fc0|medium}} · [[List of Togolese regions by Human Development Index|1st]] | website = | footnotes = | timezone = [[UTC±0|UTC]] | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = <!-- Area/postal codes & others --------> }} '''ᱞᱳᱢᱮ''' ᱫᱚ [[ᱴᱳᱜᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱳᱢᱮ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱔,᱗᱗,᱖᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱳᱢᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱘,᱓᱗,᱔᱓᱗ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱯᱷᱤ]], [[ᱠᱳᱠᱳ]] ᱟᱨ [[ᱚᱭᱮᱞ ᱯᱟᱢ]] ᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Lome 1903 (Togo).jpg|thumb|300px|᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ ᱞᱳᱢᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[File:Lomé Togo Weg nach dem Gouverneurspalast 1904.png|thumb|300px|ᱜᱟᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱣᱤ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙ᱟᱱ ᱥᱮᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>* {{citation|title=Lomé|url=http://www.codesria.org/spip.php?article1603|year=2011|ref={{harvid|Gervais-Lambony|2011}}|author=Philippe Gervais-Lambony|work=Capital Cities in Africa: Power and Powerlessness|location=Dakar|publisher=[[Council for the Development of Social Science Research in Africa]]|editor=Simon Bekker and Goran Therborn|isbn=978-2- 8697-8495-6|access-date=5 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304172501/http://codesria.org/spip.php?article1603|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref> ᱑᱘᱙᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱜᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Britannica, [https://www.britannica.com/place/Lome Lomé], britannica.com, USA, accessed on 30 June 2019</ref> ==ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ== {{Weather box|width = auto |location = ᱞᱳᱢᱮ ([[:en:Lomé Airport|ᱞᱳᱢᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]) ᱑᱙᱖᱑-᱑᱙᱙᱐, ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱑᱘᱙᱒-ᱱᱤᱛ |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 35.7 |Feb record high C = 36.4 |Mar record high C = 36.3 |Apr record high C = 35.0 |May record high C = 34.8 |Jun record high C = 36.4 |Jul record high C = 32.8 |Aug record high C = 36.5 |Sep record high C = 35.5 |Oct record high C = 33.8 |Nov record high C = 38.1 |Dec record high C = 34.5 |year record high C = 38.1 |Jan high C = 31.7 |Feb high C = 32.3 |Mar high C = 32.5 |Apr high C = 32.1 |May high C = 31.3 |Jun high C = 29.6 |Jul high C = 28.2 |Aug high C = 28.0 |Sep high C = 29.1 |Oct high C = 30.4 |Nov high C = 31.6 |Dec high C = 31.6 |year high C = 30.7 |Jan mean C = 27.1 |Feb mean C = 28.2 |Mar mean C = 28.5 |Apr mean C = 28.2 |May mean C = 27.4 |Jun mean C = 26.2 |Jul mean C = 25.3 |Aug mean C = 25.2 |Sep mean C = 25.8 |Oct mean C = 26.6 |Nov mean C = 27.3 |Dec mean C = 27.1 |year mean C = 26.9 |Jan low C = 22.5 |Feb low C = 24.0 |Mar low C = 24.5 |Apr low C = 24.4 |May low C = 23.5 |Jun low C = 22.8 |Jul low C = 22.5 |Aug low C = 22.3 |Sep low C = 22.5 |Oct low C = 22.8 |Nov low C = 22.9 |Dec low C = 22.5 |year low C = 23.1 |Jan record low C = 15.2 |Feb record low C = 16.7 |Mar record low C = 19.9 |Apr record low C = 20.0 |May record low C = 19.2 |Jun record low C = 18.0 |Jul record low C = 16.7 |Aug record low C = 17.1 |Sep record low C = 18.0 |Oct record low C = 16.4 |Nov record low C = 18.6 |Dec record low C = 15.6 |year record low C = 15.2 |rain colour = green |Jan rain mm = 8.9 |Feb rain mm = 23.1 |Mar rain mm = 53.4 |Apr rain mm = 96.1 |May rain mm = 152.7 |Jun rain mm = 251.8 |Jul rain mm = 91.0 |Aug rain mm = 32.7 |Sep rain mm = 64.7 |Oct rain mm = 74.6 |Nov rain mm = 20.4 |Dec rain mm = 7.8 |unit rain days = 1.0 mm |Jan rain days = 0 |Feb rain days = 2 |Mar rain days = 3 |Apr rain days = 5 |May rain days = 9 |Jun rain days = 11 |Jul rain days = 6 |Aug rain days = 4 |Sep rain days = 6 |Oct rain days = 6 |Nov rain days = 2 |Dec rain days = 1 |Jan humidity = 79 |Feb humidity = 81 |Mar humidity = 82 |Apr humidity = 82 |May humidity = 84 |Jun humidity = 86 |Jul humidity = 87 |Aug humidity = 86 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 85 |Nov humidity = 84 |Dec humidity = 82 |year humidity = 84 |Jan sun = 222.4 |Feb sun = 214.8 |Mar sun = 228.0 |Apr sun = 218.0 |May sun = 217.8 |Jun sun = 141.3 |Jul sun = 135.4 |Aug sun = 147.5 |Sep sun = 168.4 |Oct sun = 218.0 |Nov sun = 240.6 |Dec sun = 227.2 |year sun = 2379.4 |source 1 = [[Deutscher Wetterdienst]]<ref name = DWD> {{cite web | url = https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_653870_kt.pdf | title = Klimatafel von Lomé (Flugh.) / Togo | work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = de | access-date = 18 December 2018}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (sun 1961–1990),<ref name = NOAA> {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG__I/TG/65387.TXT | title = Lomé Climate Normals 1961–1990 | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | access-date = 18 December 2018}}</ref> Meteo Climat (record highs and lows)<ref name = meteoclimat> {{cite web | url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/station-811-Lome.php | title = Station Lome | publisher = Météo Climat | language = fr | access-date = 18 December 2018}}</ref> }} {|class="wikitable" |+ᱞᱳᱢᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱚᱞᱚ |- !ᱡᱟᱱ !ᱯᱷᱮᱵᱽ !ᱢᱟᱨᱪ !ᱮᱯᱨᱤᱞ !ᱢᱮ !ᱡᱩᱱ !ᱡᱩᱞᱟᱭ !ᱟᱜᱚᱥᱴ !ᱥᱮᱯ !ᱚᱠᱴ !ᱱᱚᱵᱷ !ᱰᱤᱥ |- |{{convert|28|°C}} |{{convert|28|°C}} |{{convert|29|°C}} |{{convert|29|°C}} |{{convert|29|°C}} |{{convert|28|°C}} |{{convert|26|°C}} |{{convert|25|°C}} |{{convert|25|°C}} |{{convert|27|°C}} |{{convert|28|°C}} |{{convert|28|°C}} |} ==ᱦᱚᱲᱮᱞ== {{historical populations | percentages = pagr | cols = 2 | align = none | 1892| 1,500 | 1896| 2,000 | 1900| 3,000 | 1904| 4,000 | 1907| 6,000 | 1911| 8,000 | 1930| 15,000 | 1938| 18,000 | 1950| 33,000 | 1955| 43,000 | 1960| 85,000 | 1970| 186,000 | 1981| 375,499 | 1990| 450,000 | 1997| 573,000 | 2010| 837,437 }} ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ᱯᱟᱞᱟᱭᱤᱥ ᱫᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱜᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱟᱸᱫᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱟᱵ, ᱯᱩᱛᱲᱟᱹ, ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱲ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[File:University of Lomé entrance - Mapillary (vZJS7Fs0LkiVS7sHBlVdtg).jpg|thumb|300px|[[:en:University of Lomé|ᱞᱳᱢᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] ᱞᱳᱢᱮ ᱴᱳᱠᱳᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱳᱢᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ) ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱞᱳᱢᱮ}} {{wikivoyage|ᱞᱳᱢᱮ}} * [http://etudesafricaines.revues.org/document88.html The Olympio family] * [https://web.archive.org/web/20210423021458/http://www.togo-confidentiel.com/texte/Info%26Service/Lom%E9_et_sites.htm ᱞᱳᱢᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ] * [http://togowoezon.vima.co.za Togo Woezon Tourism] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== qyjr64qhgqe3363kvo6tc5kn1ct4t9k ᱜᱷᱟᱱᱟ 0 20902 199724 187902 2026-11-08T01:26:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199724 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ | common_name = ᱜᱷᱟᱱᱟ | native_name = {{resize|100%|{{native name|ak|Gaana Adehyeman}}}}<br /> | image_flag = Flag of Ghana.svg | image_coat = Coat of arms of Ghana.svg | national_motto = "Freedom and Justice" | motto = | national_anthem = "[[:en:God Bless Our Homeland Ghana|God Bless Our Homeland Ghana]]"<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:National Anthem of Ghana.ogg]]}}</div> | image_map = Ghana (orthographic projection).svg | capital = [[ᱟᱠᱠᱨᱟ]] | largest_city = ᱟᱠᱠᱨᱟ | coordinates = {{coord|5|33|N|0|12|W|type:city}} | official_languages = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="The Ghanaian Government states that English is the official language">{{cite web|quote=English is the official language of Ghana and is universally used in schools in addition to nine other local languages. The most widely spoken local languages are Dagbanli, Ewe, Ga and Twi.|url=http://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion|title=Language and Religion|publisher=Ghana Embassy|access-date=8 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301155437/https://www.ghanaembassy.org/index.php?page=language-and-religion|archive-date=1 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name="Ghana – 2010 Population and Housing Census">{{cite web|url=http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf|title=Ghana – 2010 Population and Housing Census|work=Government of Ghana|year=2010|access-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925192147/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf|archive-date=25 September 2013|url-status=dead}}</ref> | national_languages = {{plainlist|class=nowrap|item_style=padding-left:0.5em| *[[Dagaare language|Dagaare]] *[[Dagbani language|Dagbanli]] *[[Dangme language|Dangme]] *[[Ewe language|Ewe]] *[[Frafra language|Frafra]] *[[Ga language|Ga]] *[[Gonja language|Gonja]] *[[Nzema language|Nzema]] *[[Twi]] *[[Fante dialect|Fante]] *[[Ghanaian Sign Language]]}} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |71.3% [[Christianity]] |—49.0% [[Protestantism]] |—22.3% Other [[List of Christian denominations|Christian]] |19.9% [[Islam in Ghana|Islam]] |3.2% [[African traditional religion|Traditional faiths]] |2.1% [[Hinduism in Ghana|Hinduism]] |1.1% [[Irreligion|No religion]] |2.4% [[Religion in Ghana|Other]] / Unspecified}} | religion_year = 2021 census<ref name="statsghana1">{{cite web|url=https://census2021.statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/reportthemelist/2021%20PHC%20General%20Report%20Vol%203C_Background%20Characteristics_181121.pdf|title=2021 PHC General Report Vol 3C, Background Characteristics|website=Ghana Statistical Service}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list |45.7% [[Akan people|Akans]] |18.5% [[Mole-Dagbon people|Mole-Dagbon]] |12.8% [[Ewe people|Ewe]] |7.1% [[Ga-Adangbe people|Ga-Adangbe]] |6.4% [[Gurma people|Gurma]] |3.2% [[Guang people|Guan]] |2.7% [[Gurunsi peoples|Gurunsi]] |2.0% [[Mande people|Mande]] |1.6% [[Demographics of Ghana|Other]] / Unspecified}} | ethnic_groups_year = 2021 census<ref name="statsghana1"/> | demonym = Ghanaian | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[President of Ghana|President]] | leader_name1 = [[Nana Akufo-Addo]] | leader_title2 = [[Vice-President of Ghana|Vice-President]] | leader_name2 = [[Mahamudu Bawumia]] | leader_title3 = [[Speaker of the Parliament of Ghana|Speaker of Parliament]] | leader_name3 = [[Alban Bagbin]] | leader_title4 = [[Chief Justice of Ghana|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Kwasi Anin-Yeboah]] | legislature = [[Parliament of Ghana|Parliament]] | sovereignty_type = [[History of Ghana|Independence]] {{nobold|from the [[United Kingdom]]}} | established_event1 = [[Dominion of Ghana|Dominion]] | established_date1 = 6 March 1957 | established_event2 = Republic | established_date2 = 1 July 1960 | area_km2 = 238,535 | area_rank = 80th | area_sq_mi = 92,099 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = 4.61 (11,000&nbsp;km{{smallsup|2}}; 4,247&nbsp;mi{{smallsup|2}}) | population_estimate = 32,103,042<ref>{{cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/ghana-population/#:~:text=The%20current%20population%20of%20Ghana,year%20according%20to%20UN%20data.|title=Ghana Population (2022) – Worldometer}}</ref> | population_census = 30,792,608<ref>[https://statsghana.gov.gh/gssmain/storage/img/infobank/2021%2520PHC%2520Provisional%2520Results%2520Press%2520Release.pdf&ved=2ahUKEwiP1eKPk-j1AhXZif0HHcm4DmMQFnoECCgQAQ&usg=AOvVaw3H-iXOa9rbyr62g3qd1Qpp ]{{dead link|date=February 2022}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 47th | population_census_year = 2021 | population_density_km2 = 101.5 | population_density_sq_mi = 258.8 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = 103rd | GDP_PPP = $226&nbsp;billion<ref name=IMF>{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?sy=2019&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=82&pr1.y=0&c=652&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |website=[[International Monetary Fund|IMF]] |access-date=29 February 2020}}</ref> | GDP_PPP_year = 2020 | GDP_PPP_per_capita = $8,343<ref name=IMF/> | GDP_nominal = $73.594 &nbsp;billion<ref name=IMF/> | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_per_capita = $2,374<ref name=IMF/> | Gini = 43.5 | Gini_year = 2016 | Gini_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="worldbank">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GH|title=GINI index (World Bank estimate)|publisher=[[World Bank]]|website=data.worldbank.org|access-date=14 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125020447/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GH|archive-date=25 January 2019|url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.611 | HDI_year = 2019 | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 138th | currency = [[Ghanaian cedi|Cedi]] | currency_code = GHS | utc_offset = {{sp}} | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Ghana|+233]] | iso3166code = GH | cctld = [[.gh]] | today = }} '''ᱜᱷᱟᱱᱟ''', ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ''' ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱤᱱᱤ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱳᱥᱴ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱩᱨᱠᱤᱱᱟ ᱯᱷᱟᱥᱳ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱴᱳᱜᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒,᱓᱘,᱕᱓᱕ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱓.᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱠᱠᱨᱟ]] ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱩᱢᱟᱥᱤ]], [[ᱛᱟᱢᱟᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱠᱳᱱᱫᱤ-ᱛᱠᱳᱨᱟᱫᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Historical populations|᱑᱙᱕᱐|5,036,000|᱑᱙᱖᱐|6,635,000|᱑᱙᱗᱐|8,735,000|᱑᱙᱘᱐|11,056,000|align=right|footnote=source:{{UN_Population|ref}}|᱑᱙᱙᱐|14,773,000|᱒᱐᱐᱐|19,279,000|᱒᱐᱑᱐|24,780,000|᱒᱐᱑᱙|30,418,000}} ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|b=y|commons=ᱜᱷᱟᱱᱟ|n=y|q=y|s=y|v=y |voy= y}} ===ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ=== * [http://www.ghana.gov.gh/ ᱜᱷᱟᱱᱟ] ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ * [http://www.parliament.gh/ ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ] ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ * [http://www.ghanaculture.gov.gh/ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430215319/http://www.ghanaculture.gov.gh/ |date=2011-04-30 }} ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ===ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱮᱱᱟᱜ=== * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1023355.stm Country Profile] from [[BBC News]] * [https://www.britannica.com/place/Ghana Ghana] from ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [https://web.archive.org/web/20080607084858/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ghana.htm Ghana] from UCB Libraries GovPubs * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/ Ghana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109003331/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/ |date=2021-01-09 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20141129112144/http://www.africa.com/ghana/ Ghana] profile from [[Africa.com]] * {{curlie|Regional/Africa/Ghana}} * {{Wikiatlas|Ghana}} * The [http://africanactivist.msu.edu/ African Activist Archive Project] website has photographs of the All Africa People's Conference held in Accra, Ghana, 5–13 December 1958 including [http://africanactivist.msu.edu/image.php?objectid=476 Kwame Nkrumah, Prime Minister of Ghana], addressing the conference, the [http://africanactivist.msu.edu/image.php?objectid=85 American Committee on Africa delegation] meeting with Nkrumah, and of [http://africanactivist.msu.edu/image.php?objectid=470 Patrick Duncan and Alfred Hutchinson] of South Africa at the conference. * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GH Key Development Forecasts for Ghana] from [[International Futures]] ===ᱵᱮᱯᱟᱨ=== * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/GHA/Year/2012/Summary Ghana 2012 Summary Trade Statistics] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== k0eo6590bmgjw4kbzpl9r3ejif1gs3q ᱢᱟᱞᱤ 0 20932 199917 187941 2026-11-08T08:22:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199917 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ | linking_name = | native_name = {{native name|fr|République du Mali}} | common_name = ᱢᱟᱞᱤ | image_flag = Flag of Mali.svg | image_coat = Seal of Mali.svg | symbol_type = [[:en:Coat of arms of Mali|Emblem]] | image_map = Mali (orthographic projection).svg | map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=green}} | image_map2 = | national_motto = {{native phrase|fr|"Un peuple, un but, une foi"|italics=off|nolink=on}}<br />"One people, one goal, one faith" | national_anthem = {{native name|fr|"[[Le Mali]]"|italic=no|nolink=on}}{{parabr}}{{center|[[File:Malian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]}} | official_languages = [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] | languages_type = ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | languages = [[ᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | religion = {{ubl | | 92.9% [[Sunni Islam]] | 2.8% [[Christianity]] | 2.5% [[Irreligion|No religion]] | 1.1% [[Ahmadiyya]] | 0.7% [[Traditional African religions]] }} | religion_year = ᱒᱐᱒᱐ | demonym = [[:en:Demographics of Mali|ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | 33.3% [[Bambara people|Bambara]] | 13.3% [[Fula people|Fula]] | 9.6% [[Soninke people|Soninke]] | 9.6% [[Senufo people|Senufo]] / [[Bwa people|Bwa]] | 8.8% [[Mandinka people|Malinke]] | 8.7% [[Dogon people|Dogon]] | 5.9% [[Songhai people|Songhai]] | 3.5% [[Tuareg people|Tuareg]] | 2.1% [[Bobo people|Bobo]] | 4.5% Other<ref name="CIA-2021-Mali">{{cite web |title=Africa: Mali – The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/ |website=www.cia.gov |access-date=1 May 2021 |date=27 April 2021 |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/ |url-status=dead }}</ref> }} | capital = [[ᱵᱟᱢᱟᱠᱳ]] | coordinates = {{Coord|12|39|N|8|0|W|type:city}} | largest_city = ᱵᱟᱢᱟᱠᱳ | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[semi-presidential]] [[republic]] under a [[military junta]]<ref>{{Cite web |date=2022-01-02 |title=Mali junta defies mediators with 5-year transition plan |url=https://apnews.com/article/africa-elections-presidential-elections-referendums-mali-5211431c34b61589d658258b15940876 |access-date=2022-05-17 |website=AP NEWS |language=en}}</ref> | leader_title1 = [[List of heads of state of Mali|President]] | leader_name1 = [[Assimi Goïta]] (interim) | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = [[List of heads of government of Mali|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Abdoulaye Maïga (officer)|Abdoulaye Maïga]] ([[Acting (law)|acting]])<ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/22/mali-appoints-interim-replacement-for-ill-civilian-prime-minister |work=[[Al Jazeera]] |date=22 August 2022 |title=Mali appoints interim replacement for ill civilian prime minister }}</ref> | leader_title4 = | leader_name4 = | legislature = National Transitional Council | area_rank = 23rd | area_km2 = 1,240,192 <!--UN DYB--> | area_sq_mi = 478,839 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.6 | population_estimate = 21,473,764<ref>"UNdata | record view | Total population, both sexes combined (thousands)". data.un.org. Retrieved July 2022.</ref> | population_estimate_rank = 60th | population_estimate_year = 2022 | population_census = 19,329,841<ref name=census>{{cite web|url=http://instat.gov.ml/voir_actu.aspx?lactu=44 |title=Mali preliminary 2018 census |publisher=Institut National de la Statistique |access-date=29 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418055748/http://instat.gov.ml/voir_actu.aspx?lactu=44 |archive-date=18 April 2010 }}</ref> | population_census_rank = | population_census_year = November 2018 | population_density_km2 = 11.7 | population_density_sq_mi = 30.3 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 215th | GDP_PPP = $44.329&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=97&pr.y=10&sy=2018&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=678&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Mali |publisher=International Monetary Fund |access-date=5 December 2018 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127203439/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=97&pr.y=10&sy=2018&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=678&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2018 | GDP_PPP_per_capita = $2,271<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $17.407&nbsp;billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2018 | GDP_nominal_per_capita = $891<ref name=imf2/> | sovereignty_type = [[History of Mali|Formation]] | established_event1 = Establishment of the [[French Sudan|Sudanese Republic]] | established_date1 = 24 November 1958 | established_event2 = Merger with [[Senegal]] to create the [[Mali Federation]] | established_date2 = 4 April 1960 | established_event3 = Independence from France | established_date3 = 20 June 1960 | established_event4 = Dissolution of the Mali Federation | established_date4 = 20 August 1960 | established_event5 = Declaration of the Republic of Mali | established_date5 = 22 September 1960 | Gini_year = 2010 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 33.0 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=[[World Bank]] |access-date=2 March 2011 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208203439/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.434 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020|archive-date=15 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 184th | currency = [[West African CFA franc]] | currency_code = XOF | utc_offset = {{sp}} | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = right<ref>[http://www.brianlucas.ca/roadside/ Which side of the road do they drive on?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414073422/http://brianlucas.ca/roadside/ |date=14 April 2012 }} Brian Lucas. August 2005. Retrieved 28 January 2009.</ref> | calling_code = [[+223]] | cctld = [[.ml]] | today = }} '''ᱢᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱢᱟᱠᱳ]]᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{sisterlinks|ᱢᱟᱞᱤ|voy=ᱢᱟᱞᱤ}} * [http://primature.ml/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609221350/http://primature.ml/ |date=9 June 2020 }} * {{wikiatlas|Mali}} * {{osmrelation-inline|192785}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/ Mali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210330032030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/ |date=2021-03-30 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080607085209/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/mali.htm Mali] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/Africa/Mali}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13881370 Mali profile] from the [[BBC News]] * [https://www.ictj.org/publication/possibilities-and-challenges-transitional-justice-mali Possibilities and Challenges for Transitional Justice in Mali] from the [[ICTJ]] * [https://www.facebook.com/Ngonifamily Facebook group about Ngoni], considered a traditional instrument of Mali; also known as Xalam, Jeli N'goni, Hoddu, Khalam, Tehardent, or Gambare. ===ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ=== * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/MLI/Year/2012/Summary Mali 2012 Trade Summary Statistics] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] iyygjsk40gslqdnonnmoqns48g5wuxa ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ (ᱟᱹᱛᱩ) 0 21394 199756 160702 2026-11-08T02:36:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199756 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = Amrapara | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.521367|N|87.571722|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓᱘᱙᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱑᱔᱑᱑᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱔᱒᱗ | registration_plate = JH ᱑᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱠᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|pakur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=400| height=460| zoom=9 | coord={{coord|24|51|0|N|87|33|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱴᱚᱞᱟ, H: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱱᱟᱜᱟᱢ/ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ<br/>ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1={{coord|25|5|15|N|87|28|20|E}} | label-pos1=top|label1= Bara Boarijore | numbered1=R| mark-title1=[[Bara Boarijore]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|40|41|N|87|10|19|E}} | label-pos2=right|label2= Poraiyahat| numbered2=R| mark-title2=[[Poraiyahat]] (R) |mark-coord3={{coord|24|59|41|N|87|12|7|E}} | label-pos3=left|label3= Basantrai| numbered3=R| mark-title3=[[Basantrai, Godda]] (R) |mark-coord4={{coord|25|9|2|N|87|19|20|E}} | label-pos4=left|label4= Belbadda| numbered4=R| mark-title4=[[Belbadda]] (R) |mark-coord5={{coord|25|12|52|N|87|23|28|E}} | label-pos5=left|label5= Dhamri| numbered5=R| mark-title5=[[Dhamri]] (R) |mark-coord6={{coord|25|5|50|N|87|14|0|E}} | label-pos6=left|label6= Hanwara| numbered6=R| mark-title6=[[Hanwara]] (R) |mark-coord7={{coord|25|3|45|N|87|22|0|E}} | label-pos7=top|label7= Lalmatia| numbered7=R| mark-title7=[[Lalmatia, Godda]] (R) |mark-coord8={{coord|25|11|40|N|87|22|17|E}} | label-pos8=left|label8= Mehrma| numbered8=R| mark-title8=[[Mehrma]] (R) |mark-coord9={{coord|24|49|46|N|87|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= Motia| numbered9=R| mark-title9=[[Motia]] (R) |mark-coord10={{coord|25|4|30|N|87|14|20|E}} | label-pos10=right|label10= Parsa| numbered10=R| mark-title10=[[Parsa, Godda]] (R) |mark-coord11={{coord|24|56|44|N|87|16|37|E}} | label-pos11=left|label11= Pathargama| numbered11=R| mark-title11=[[Pathargama, Godda]] (R) |mark-coord12={{coord|24|55|10|N|87|20|50|E}} | label-pos12=left|label12= Rajabhita| numbered12=R| mark-title12=[[Rajabhita]] (R) |mark-coord13={{coord|24|45|18|N|87|21|43|E}} | label-pos13=left|label13= Sunderpahari| numbered13=R| mark-title13=[[Sunderpahari, Godda]] (R) |mark-coord14={{coord|24|44|48|N|87|49|34|E}} | label-pos14=left|label14= Kotalpokhar| numbered14=R| mark-title14=[[Kotalpokhar]] (R) |mark-coord15={{coord|25|8|37|N|87|29|55|E}} | label-pos15=top|label15= Mandro|labela15=Damin Bazar| numbered15=R| mark-title15=[[Mandro Damin Bazar]] (R) |mark-coord16={{coord|25|14|40|N|87|29|48|E}} | label-pos16=left|label16= Mirzachauki| numbered16=R| mark-title16=[[Mirzachauki]] (R) |mark-coord17={{coord|24|50|0|N|87|45|41|E}} | label-pos17=right|label17= Pathna| numbered17=R| mark-title17=[[Pathna, Sahibganj]] (R) |mark-coord18={{coord|24|52|46|N|87|52|45|E}} | label-pos18=right|label18= Radhanagar| numbered18=R| mark-title18=[[Radhanagar, Sahibganj]] (R) |mark-coord19={{coord|24|50|50|N|87|41|16|E}} | label-pos19=bottom|label19= Ranga| numbered19=R| mark-title19=[[Ranga, Sahibganj]] (R) |mark-coord20={{coord|25|6|13|N|87|43|59|E}} | label-pos20=left|label20= Taljhari| numbered20=R| mark-title20=[[Taljhari, Sahibganj]] (R) |mark-coord21={{coord|24|57|30|N|87|51|22|E}} | label-pos21=top|label21= Udhwa| numbered21=R| mark-title21=[[Udhwa]] (R) |mark-coord22={{coord|24|32|30|N|87|34|18|E}} | label-pos22=right|label22= Amrapara| numbered22=R| mark-title22=Amrapara (R)|shape-color22=black| label-size22=13|label-color22=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord23={{coord|24|42|45|N|87|42|17|E}} | label-pos23=right|label23= Hiranpur| numbered23=R| mark-title23=[[Hiranpur]] (R) |mark-coord24={{coord|24|41|41|N|87|37|1|E}} | label-pos24=left|label24= Litipara| numbered24=R| mark-title24=[[Litipara]] (R) |mark-coord25={{coord|24|29|40|N|87|45|42|E}} | label-pos25=left|label25= Maheshpur| numbered25=R| mark-title25=[[Maheshpur, Pakur]] (R) |mark-coord26={{coord|24|20|15|N|87|38|50|E}} | label-pos26= right|label26= Pakuria| numbered26=R| mark-title26= [[Pakuria]] (R) |mark-coord27={{coord|24|32|14|N|87|30|17|E}} | label-pos27=top|label27= Panchuara| numbered27=R| mark-title27=[[Panchuara]] (R) |mark-coord28={{coord|24|50|10|N|87|13|12|E}} | label-pos28=top|label28=Godda| numbered28=M| mark-title28= [[Godda]] (M) |label-size28=12 |label-color28=#800000 |mark-coord29={{coord|25|3|0|N|87|50|24|E}} | label-pos29=bottom|label29=Rajmahal| numbered29=M| mark-title29= [[Rajmahal]] (M) |label-size29=12 |label-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|25|15|0|N|87|39|0|E}} | label-pos30=bottom|label30=Sahebganj| numbered30=M| mark-title30= [[Sahebganj]] (M) |label-size30=12 |label-color30=#800000 |mark-coord31={{coord|24|37|30|N|87|51|0|E}} | label-pos31=bottom|label31=Pakur| numbered31=M| mark-title31= [[Pakur]] (M) |label-size31=12 |label-color31=#800000 |mark-coord32={{coord|24|52|26|N|87|35|33|E}} | label-pos32=bottom|label32= Bhognadih| numbered32=H| mark-title32=[[Bhognadih]] (H) | shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|25|15|39|N|87|32|18|E}} | label-pos33=top|label33= Teliagarhi| numbered33=H| mark-title33=[[Teliagarhi]] (H) | shape-color33=#AA6666 |mark-coord34={{coord|25|11|25|N|87|43|34|E}} | label-pos34=right|label34= Moti Jharna| numbered34=H| mark-title34=[[Moti Jharna]] (H) | shape-color34=#AA6666 |mark-coord35={{coord|25|14|50|N|87|42|55|E}} | label-pos35=right|label35= Sakrigali| numbered35=H| mark-title35=[[Sakrigali]] (H) | shape-color35=#AA6666 |mark-coord36={{coord|25|3|10|N|87|20|20|E}} | label-pos36=left|label36=Rajmahal coalfield |numbered36=0 | mark-title36=[[Rajmahal coalfield]] (A)| label-size36=12| shape-color36=#AA6666 |mark-coord37={{coord|25|1|10|N|87|18|50|E}}| label-pos37=bottom|label37=Mahagama| numbered37=CT| mark-title37= [[Mahagama]] (CT) |shape-color3= #A40000 |mark-coord38={{coord|24|48|21|N|87|19|27|E}}| label-pos38=left|label38=Sarauni| numbered38=CT| mark-title38= [[Sarauni]] (CT) |shape-color38= #A40000 |mark-coord39={{coord|24|51|10|N|87|46|37|E}}| label-pos39=top|label39=Barharwa| numbered39=CT| mark-title39= [[Barharwa]] (CT) |shape-color39= #A40000 |mark-coord40={{coord|24|54|30|N|87|37|20|E}}| label-pos40=right|label40=Berhait Bazar| numbered40=CT| mark-title40= [[Berhait Bazar]] (CT) |shape-color40= #A40000 |mark-coord41={{coord|24|54|50|N|87|35|40|E}}| label-pos41=top|label41=Berhait Santali| numbered41=CT| mark-title41= [[Berhait Santali]] (CT) |shape-color41= #A40000 |mark-coord42={{coord|25|2|5|N|87|35|55|E}}| label-pos42=top|label42=Borio| numbered42=CT| mark-title42= [[Borio, Sahibganj]] (CT) |shape-color42= #A40000 |mark-coord43={{coord|24|57|20|N|87|49|20|E}}| label-pos43=left|label43=Patra| numbered43=CT| mark-title43= [[Patra, Sahibganj]] (CT) |shape-color43= #A40000 |mark-coord44={{coord|25|0|0|N|87|44|26|E}}| label-pos44=left|label44=Tin Pahar| numbered44=CT| mark-title44= [[Tin Pahar]] (CT) |shape-color44= #A40000 |mark-coord45={{coord|24|55|45|N|87|50|32|E}}| label-pos45=left|label45=Kumarpur| numbered45=CT| mark-title45= [[Kumarpur]] (CT) |shape-color45= #A40000 |mark-coord46={{coord|24|38|40|N|87|53|15|E}}| label-pos46=left|label46=Raghunandanpur| numbered46=CT| mark-title46= [[Raghunandanpur]] (CT) |shape-color46= #A40000 |mark-coord47={{coord|24|40|13|N|87|51|5|E}}| label-pos47=left|label47=Sagarmpur| numbered47=CT| mark-title47= [[Sagarmpur]] (CT) |shape-color47= #A40000 |mark-coord48={{coord|25|15|30|N|87|43|0|E}} |label48= Ganges| label-color48 = #77A1CB| label-angle48=0| label-pos48=top| label-size48=10| mark-size48=0| mark-title48 =none |mark-coord49={{coord|24|38|38|N|87|18|29|E}} | label-pos49=left|label49= Dewdanr| numbered49=R| mark-title49=[[Dewdanr]] (R) |arc-coordA={{coord|24|20|0|N|87|25|0|E}}|arc-textA= RAJMAHAL HILLS| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-101| arc-gapA=2.7| arc-radiusA=1.15 |arc-coordB={{coord|25|18|0|N|87|15|0|E}}|arc-textB= BIHAR| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-40| arc-gapB=7.5| arc-radiusB=0.35 |arc-coordC={{coord|25|20|50|N|87|53|40|E}}|arc-textC= WEST BENGAL| arc-text-colorC=hard grey| arc-angleC=40| arc-gapC=5.0| arc-radiusC=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|24.521367|N|87.571722|E|display=inline}}᱾ ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱓᱖᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ (᱙᱐᱐ ‌‌‌ᱮᱠᱚᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ 'ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ' ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱽᱨᱤᱡ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱸᱰᱮ ᱱᱷᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://archive.org/details/dli.csl.3120/page/n1/mode/2up |title = Bihar District Gazetteers: Santhal Parganas| first= P.C.|last=Roychoudhury | work= Chapter I: General |publisher= Secretariat Press, Patna, 1965 | accessdate = 5 December 2020}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱘᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱔ (᱕᱑%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱔ (᱔᱘%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐ - ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱖᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱒᱙᱓ ᱜᱚᱴᱟᱱ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱐.᱐᱘%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=census2011/> ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 3 December 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ=== [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Map of Pakur on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱠᱤᱭᱟᱠᱨᱤᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://schools.org.in/pakaur/20101207403/rajkiyakrit+2-hs-amarapara.html | title = Rajkiyakrit +2 HS Amarpara | publisher = Schools.org.in | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://schools.org.in/pakaur/20101207412/model-school-amrapara.html | title = Model School Amrapara | publisher = Schools.org.in | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} h9a5o8r343imcrnc29viraun2e8r7kb ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ 0 21409 199741 134010 2026-11-08T01:54:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199741 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = Litipara | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.694972|N|87.616944|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒᱒᱙᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱑᱖᱑᱐᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱔᱓᱕ | registration_plate = JH ᱑᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|pakur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=400| height=460| zoom=9 | coord={{coord|24|51|0|N|87|33|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱴᱚᱞᱟ, H: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱱᱟᱜᱟᱢ/ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ<br/>ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1={{coord|25|5|15|N|87|28|20|E}} | label-pos1=top|label1= Bara Boarijore | numbered1=R| mark-title1=[[Bara Boarijore]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|40|41|N|87|10|19|E}} | label-pos2=right|label2= Poraiyahat| numbered2=R| mark-title2=[[Poraiyahat]] (R) |mark-coord3={{coord|24|59|41|N|87|12|7|E}} | label-pos3=left|label3= Basantrai| numbered3=R| mark-title3=[[Basantrai, Godda]] (R) |mark-coord4={{coord|25|9|2|N|87|19|20|E}} | label-pos4=left|label4= Belbadda| numbered4=R| mark-title4=[[Belbadda]] (R) |mark-coord5={{coord|25|12|52|N|87|23|28|E}} | label-pos5=left|label5= Dhamri| numbered5=R| mark-title5=[[Dhamri]] (R) |mark-coord6={{coord|25|5|50|N|87|14|0|E}} | label-pos6=left|label6= Hanwara| numbered6=R| mark-title6=[[Hanwara]] (R) |mark-coord7={{coord|25|3|45|N|87|22|0|E}} | label-pos7=top|label7= Lalmatia| numbered7=R| mark-title7=[[Lalmatia, Godda]] (R) |mark-coord8={{coord|25|11|40|N|87|22|17|E}} | label-pos8=left|label8= Mehrma| numbered8=R| mark-title8=[[Mehrma]] (R) |mark-coord9={{coord|24|49|46|N|87|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= Motia| numbered9=R| mark-title9=[[Motia]] (R) |mark-coord10={{coord|25|4|30|N|87|14|20|E}} | label-pos10=right|label10= Parsa| numbered10=R| mark-title10=[[Parsa, Godda]] (R) |mark-coord11={{coord|24|56|44|N|87|16|37|E}} | label-pos11=left|label11= Pathargama| numbered11=R| mark-title11=[[Pathargama, Godda]] (R) |mark-coord12={{coord|24|55|10|N|87|20|50|E}} | label-pos12=left|label12= Rajabhita| numbered12=R| mark-title12=[[Rajabhita]] (R) |mark-coord13={{coord|24|45|18|N|87|21|43|E}} | label-pos13=left|label13= Sunderpahari| numbered13=R| mark-title13=[[Sunderpahari, Godda]] (R) |mark-coord14={{coord|24|44|48|N|87|49|34|E}} | label-pos14=left|label14= Kotalpokhar| numbered14=R| mark-title14=[[Kotalpokhar]] (R) |mark-coord15={{coord|25|8|37|N|87|29|55|E}} | label-pos15=top|label15= Mandro|labela15=Damin Bazar| numbered15=R| mark-title15=[[Mandro Damin Bazar]] (R) |mark-coord16={{coord|25|14|40|N|87|29|48|E}} | label-pos16=left|label16= Mirzachauki| numbered16=R| mark-title16=[[Mirzachauki]] (R) |mark-coord17={{coord|24|50|0|N|87|45|41|E}} | label-pos17=right|label17= Pathna| numbered17=R| mark-title17=[[Pathna, Sahibganj]] (R) |mark-coord18={{coord|24|52|46|N|87|52|45|E}} | label-pos18=right|label18= Radhanagar| numbered18=R| mark-title18=[[Radhanagar, Sahibganj]] (R) |mark-coord19={{coord|24|50|50|N|87|41|16|E}} | label-pos19=bottom|label19= Ranga| numbered19=R| mark-title19=[[Ranga, Sahibganj]] (R) |mark-coord20={{coord|25|6|13|N|87|43|59|E}} | label-pos20=left|label20= Taljhari| numbered20=R| mark-title20=[[Taljhari, Sahibganj]] (R) |mark-coord21={{coord|24|57|30|N|87|51|22|E}} | label-pos21=top|label21= Udhwa| numbered21=R| mark-title21=[[Udhwa]] (R) |mark-coord22={{coord|24|32|0|N|87|34|18|E}} | label-pos22=right|label22= Amrapara| numbered22=R| mark-title22=[[Amrapara]] (R) |mark-coord23={{coord|24|42|45|N|87|42|17|E}} | label-pos23=right|label23= Hiranpur| numbered23=R| mark-title23=[[Hiranpur]] (R) |mark-coord24={{coord|24|41|41|N|87|37|1|E}} | label-pos24=left|label24= Litipara| numbered24=R| mark-title24=Litipara (R)|shape-color24=black| label-size24=13|label-color24=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord25={{coord|24|29|40|N|87|45|42|E}} | label-pos25=left|label25= Maheshpur| numbered25=R| mark-title25=[[Maheshpur, Pakur]] (R) |mark-coord26={{coord|24|20|15|N|87|38|50|E}} | label-pos26= right|label26= Pakuria| numbered26=R| mark-title26= [[Pakuria]] (R) |mark-coord27={{coord|24|32|14|N|87|30|17|E}} | label-pos27=top|label27= Panchuara| numbered27=R| mark-title27=[[Panchuara]] (R) |mark-coord28={{coord|24|50|10|N|87|13|12|E}} | label-pos28=top|label28=Godda| numbered28=M| mark-title28= [[Godda]] (M) |label-size28=12 |label-color28=#800000 |mark-coord29={{coord|25|3|0|N|87|50|24|E}} | label-pos29=bottom|label29=Rajmahal| numbered29=M| mark-title29= [[Rajmahal]] (M) |label-size29=12 |label-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|25|15|0|N|87|39|0|E}} | label-pos30=bottom|label30=Sahebganj| numbered30=M| mark-title30= [[Sahebganj]] (M) |label-size30=12 |label-color30=#800000 |mark-coord31={{coord|24|37|30|N|87|51|0|E}} | label-pos31=bottom|label31=Pakur| numbered31=M| mark-title31= [[Pakur]] (M) |label-size31=12 |label-color31=#800000 |mark-coord32={{coord|24|52|26|N|87|35|33|E}} | label-pos32=bottom|label32= Bhognadih| numbered32=H| mark-title32=[[Bhognadih]] (H) | shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|25|15|39|N|87|32|18|E}} | label-pos33=top|label33= Teliagarhi| numbered33=H| mark-title33=[[Teliagarhi]] (H) | shape-color33=#AA6666 |mark-coord34={{coord|25|11|25|N|87|43|34|E}} | label-pos34=right|label34= Moti Jharna| numbered34=H| mark-title34=[[Moti Jharna]] (H) | shape-color34=#AA6666 |mark-coord35={{coord|25|14|50|N|87|42|55|E}} | label-pos35=right|label35= Sakrigali| numbered35=H| mark-title35=[[Sakrigali]] (H) | shape-color35=#AA6666 |mark-coord36={{coord|25|3|10|N|87|20|20|E}} | label-pos36=left|label36=Rajmahal coalfield |numbered36=0 | mark-title36=[[Rajmahal coalfield]] (A)| label-size36=12| shape-color36=#AA6666 |mark-coord37={{coord|25|1|10|N|87|18|50|E}}| label-pos37=bottom|label37=Mahagama| numbered37=CT| mark-title37= [[Mahagama]] (CT) |shape-color3= #A40000 |mark-coord38={{coord|24|48|21|N|87|19|27|E}}| label-pos38=left|label38=Sarauni| numbered38=CT| mark-title38= [[Sarauni]] (CT) |shape-color38= #A40000 |mark-coord39={{coord|24|51|10|N|87|46|37|E}}| label-pos39=top|label39=Barharwa| numbered39=CT| mark-title39= [[Barharwa]] (CT) |shape-color39= #A40000 |mark-coord40={{coord|24|54|30|N|87|37|20|E}}| label-pos40=right|label40=Berhait Bazar| numbered40=CT| mark-title40= [[Berhait Bazar]] (CT) |shape-color40= #A40000 |mark-coord41={{coord|24|54|50|N|87|35|40|E}}| label-pos41=top|label41=Berhait Santali| numbered41=CT| mark-title41= [[Berhait Santali]] (CT) |shape-color41= #A40000 |mark-coord42={{coord|25|2|5|N|87|35|55|E}}| label-pos42=top|label42=Borio| numbered42=CT| mark-title42= [[Borio, Sahibganj]] (CT) |shape-color42= #A40000 |mark-coord43={{coord|24|57|20|N|87|49|20|E}}| label-pos43=left|label43=Patra| numbered43=CT| mark-title43= [[Patra, Sahibganj]] (CT) |shape-color43= #A40000 |mark-coord44={{coord|25|0|0|N|87|44|26|E}}| label-pos44=left|label44=Tin Pahar| numbered44=CT| mark-title44= [[Tin Pahar]] (CT) |shape-color44= #A40000 |mark-coord45={{coord|24|55|45|N|87|50|32|E}}| label-pos45=left|label45=Kumarpur| numbered45=CT| mark-title45= [[Kumarpur]] (CT) |shape-color45= #A40000 |mark-coord46={{coord|24|38|40|N|87|53|15|E}}| label-pos46=left|label46=Raghunandanpur| numbered46=CT| mark-title46= [[Raghunandanpur]] (CT) |shape-color46= #A40000 |mark-coord47={{coord|24|40|13|N|87|51|5|E}}| label-pos47=left|label47=Sagarmpur| numbered47=CT| mark-title47= [[Sagarmpur]] (CT) |shape-color47= #A40000 |mark-coord48={{coord|25|15|30|N|87|43|0|E}} |label48= Ganges| label-color48 = #77A1CB| label-angle48=0| label-pos48=top| label-size48=10| mark-size48=0| mark-title48 =none |mark-coord49={{coord|24|38|38|N|87|18|29|E}} | label-pos49=left|label49= Dewdanr| numbered49=R| mark-title49=[[Dewdanr]] (R) |arc-coordA={{coord|24|20|0|N|87|25|0|E}}|arc-textA= RAJMAHAL HILLS| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-101| arc-gapA=2.7| arc-radiusA=1.15 |arc-coordB={{coord|25|18|0|N|87|15|0|E}}|arc-textB= BIHAR| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-40| arc-gapB=7.5| arc-radiusB=0.35 |arc-coordC={{coord|25|20|50|N|87|53|40|E}}|arc-textC= WEST BENGAL| arc-text-colorC=hard grey| arc-angleC=40| arc-gapC=5.0| arc-radiusC=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|24.694972|N|87.616944|E|display=inline}}᱾ ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱔᱖᱑ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ (᱑,᱑᱔᱐ ᱮᱠᱚᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2008_PART_B_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District Primary Census Abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ 'ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ' ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱯᱚᱞ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱸᱰᱮ ᱱᱷᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://archive.org/details/dli.csl.3120/page/n1/mode/2up |title = Bihar District Gazetteers: Santhal Parganas| first= P.C.|last=Roychoudhury | work= Chapter I: General |publisher= Secretariat Press, Patna, 1965 | accessdate = 5 December 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱒᱙᱔ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱑᱘᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱐᱙ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐ - ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱓᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱒᱔᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱖᱗%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/> ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 3 December 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ=== [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Map of Pakur on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱨᱟᱡᱽᱠᱤᱭᱟᱠᱨᱤᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/pakaur/20101106303/rajyakrit-+2-hs-littipara.html | title = Rajyakrit +2 HS Littipara | publisher = Schools.org.in | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] clqaadgzuciczajlwd5gjrikyr8x50z ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱠᱩᱲ 0 21412 199924 129277 2026-11-08T08:31:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199924 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ | native_name_lang = | other_name = Maheshpur | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.475833|N|87.761667|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} 24.475833,87.761667 | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱕᱗᱙᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱑᱖᱑᱐᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱔᱒᱓ | registration_plate = JH ᱑᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱠᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|pakur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=400| height=460| zoom=9 | coord={{coord|24|51|0|N|87|33|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱴᱚᱞᱟ, H: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱱᱟᱜᱟᱢ/ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ<br/>ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1={{coord|25|5|15|N|87|28|20|E}} | label-pos1=top|label1= Bara Boarijore | numbered1=R| mark-title1=[[Bara Boarijore]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|40|41|N|87|10|19|E}} | label-pos2=right|label2= Poraiyahat| numbered2=R| mark-title2=[[Poraiyahat]] (R) |mark-coord3={{coord|24|59|41|N|87|12|7|E}} | label-pos3=left|label3= Basantrai| numbered3=R| mark-title3=[[Basantrai, Godda]] (R) |mark-coord4={{coord|25|9|2|N|87|19|20|E}} | label-pos4=left|label4= Belbadda| numbered4=R| mark-title4=[[Belbadda]] (R) |mark-coord5={{coord|25|12|52|N|87|23|28|E}} | label-pos5=left|label5= Dhamri| numbered5=R| mark-title5=[[Dhamri]] (R) |mark-coord6={{coord|25|5|50|N|87|14|0|E}} | label-pos6=left|label6= Hanwara| numbered6=R| mark-title6=[[Hanwara]] (R) |mark-coord7={{coord|25|3|45|N|87|22|0|E}} | label-pos7=top|label7= Lalmatia| numbered7=R| mark-title7=[[Lalmatia, Godda]] (R) |mark-coord8={{coord|25|11|40|N|87|22|17|E}} | label-pos8=left|label8= Mehrma| numbered8=R| mark-title8=[[Mehrma]] (R) |mark-coord9={{coord|24|49|46|N|87|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= Motia| numbered9=R| mark-title9=[[Motia]] (R) |mark-coord10={{coord|25|4|30|N|87|14|20|E}} | label-pos10=right|label10= Parsa| numbered10=R| mark-title10=[[Parsa, Godda]] (R) |mark-coord11={{coord|24|56|44|N|87|16|37|E}} | label-pos11=left|label11= Pathargama| numbered11=R| mark-title11=[[Pathargama, Godda]] (R) |mark-coord12={{coord|24|55|10|N|87|20|50|E}} | label-pos12=left|label12= Rajabhita| numbered12=R| mark-title12=[[Rajabhita]] (R) |mark-coord13={{coord|24|45|18|N|87|21|43|E}} | label-pos13=left|label13= Sunderpahari| numbered13=R| mark-title13=[[Sunderpahari, Godda]] (R) |mark-coord14={{coord|24|44|48|N|87|49|34|E}} | label-pos14=left|label14= Kotalpokhar| numbered14=R| mark-title14=[[Kotalpokhar]] (R) |mark-coord15={{coord|25|8|37|N|87|29|55|E}} | label-pos15=top|label15= Mandro|labela15=Damin Bazar| numbered15=R| mark-title15=[[Mandro Damin Bazar]] (R) |mark-coord16={{coord|25|14|40|N|87|29|48|E}} | label-pos16=left|label16= Mirzachauki| numbered16=R| mark-title16=[[Mirzachauki]] (R) |mark-coord17={{coord|24|50|0|N|87|45|41|E}} | label-pos17=right|label17= Pathna| numbered17=R| mark-title17=[[Pathna, Sahibganj]] (R) |mark-coord18={{coord|24|52|46|N|87|52|45|E}} | label-pos18=right|label18= Radhanagar| numbered18=R| mark-title18=[[Radhanagar, Sahibganj]] (R) |mark-coord19={{coord|24|50|50|N|87|41|16|E}} | label-pos19=bottom|label19= Ranga| numbered19=R| mark-title19=[[Ranga, Sahibganj]] (R) |mark-coord20={{coord|25|6|13|N|87|43|59|E}} | label-pos20=left|label20= Taljhari| numbered20=R| mark-title20=[[Taljhari, Sahibganj]] (R) |mark-coord21={{coord|24|57|30|N|87|51|22|E}} | label-pos21=top|label21= Udhwa| numbered21=R| mark-title21=[[Udhwa]] (R) |mark-coord22={{coord|24|32|0|N|87|34|18|E}} | label-pos22=right|label22= Amrapara| numbered22=R| mark-title22=[[Amrapara]] (R) |mark-coord23={{coord|24|42|45|N|87|42|17|E}} | label-pos23=right|label23= Hiranpur| numbered23=R| mark-title23=[[Hiranpur]] (R) |mark-coord24={{coord|24|41|41|N|87|37|1|E}} | label-pos24=left|label24= Litipara| numbered24=R| mark-title24=[[Litipara]] (R) |mark-coord25={{coord|24|29|40|N|87|45|42|E}} | label-pos25=left|label25= Maheshpur| numbered25=R| mark-title25=Maheshpur, Pakur (R)|shape-color25=black| label-size25=13|label-color25=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord26={{coord|24|20|15|N|87|38|50|E}} | label-pos26= right|label26= Pakuria| numbered26=R| mark-title26= [[Pakuria]] (R) |mark-coord27={{coord|24|32|14|N|87|30|17|E}} | label-pos27=top|label27= Panchuara| numbered27=R| mark-title27=[[Panchuara]] (R) |mark-coord28={{coord|24|50|10|N|87|13|12|E}} | label-pos28=top|label28=Godda| numbered28=M| mark-title28= [[Godda]] (M) |label-size28=12 |label-color28=#800000 |mark-coord29={{coord|25|3|0|N|87|50|24|E}} | label-pos29=bottom|label29=Rajmahal| numbered29=M| mark-title29= [[Rajmahal]] (M) |label-size29=12 |label-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|25|15|0|N|87|39|0|E}} | label-pos30=bottom|label30=Sahebganj| numbered30=M| mark-title30= [[Sahebganj]] (M) |label-size30=12 |label-color30=#800000 |mark-coord31={{coord|24|37|30|N|87|51|0|E}} | label-pos31=bottom|label31=Pakur| numbered31=M| mark-title31= [[Pakur]] (M) |label-size31=12 |label-color31=#800000 |mark-coord32={{coord|24|52|26|N|87|35|33|E}} | label-pos32=bottom|label32= Bhognadih| numbered32=H| mark-title32=[[Bhognadih]] (H) | shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|25|15|39|N|87|32|18|E}} | label-pos33=top|label33= Teliagarhi| numbered33=H| mark-title33=[[Teliagarhi]] (H) | shape-color33=#AA6666 |mark-coord34={{coord|25|11|25|N|87|43|34|E}} | label-pos34=right|label34= Moti Jharna| numbered34=H| mark-title34=[[Moti Jharna]] (H) | shape-color34=#AA6666 |mark-coord35={{coord|25|14|50|N|87|42|55|E}} | label-pos35=right|label35= Sakrigali| numbered35=H| mark-title35=[[Sakrigali]] (H) | shape-color35=#AA6666 |mark-coord36={{coord|25|3|10|N|87|20|20|E}} | label-pos36=left|label36=Rajmahal coalfield |numbered36=0 | mark-title36=[[Rajmahal coalfield]] (A)| label-size36=12| shape-color36=#AA6666 |mark-coord37={{coord|25|1|10|N|87|18|50|E}}| label-pos37=bottom|label37=Mahagama| numbered37=CT| mark-title37= [[Mahagama]] (CT) |shape-color3= #A40000 |mark-coord38={{coord|24|48|21|N|87|19|27|E}}| label-pos38=left|label38=Sarauni| numbered38=CT| mark-title38= [[Sarauni]] (CT) |shape-color38= #A40000 |mark-coord39={{coord|24|51|10|N|87|46|37|E}}| label-pos39=top|label39=Barharwa| numbered39=CT| mark-title39= [[Barharwa]] (CT) |shape-color39= #A40000 |mark-coord40={{coord|24|54|30|N|87|37|20|E}}| label-pos40=right|label40=Berhait Bazar| numbered40=CT| mark-title40= [[Berhait Bazar]] (CT) |shape-color40= #A40000 |mark-coord41={{coord|24|54|50|N|87|35|40|E}}| label-pos41=top|label41=Berhait Santali| numbered41=CT| mark-title41= [[Berhait Santali]] (CT) |shape-color41= #A40000 |mark-coord42={{coord|25|2|5|N|87|35|55|E}}| label-pos42=top|label42=Borio| numbered42=CT| mark-title42= [[Borio, Sahibganj]] (CT) |shape-color42= #A40000 |mark-coord43={{coord|24|57|20|N|87|49|20|E}}| label-pos43=left|label43=Patra| numbered43=CT| mark-title43= [[Patra, Sahibganj]] (CT) |shape-color43= #A40000 |mark-coord44={{coord|25|0|0|N|87|44|26|E}}| label-pos44=left|label44=Tin Pahar| numbered44=CT| mark-title44= [[Tin Pahar]] (CT) |shape-color44= #A40000 |mark-coord45={{coord|24|55|45|N|87|50|32|E}}| label-pos45=left|label45=Kumarpur| numbered45=CT| mark-title45= [[Kumarpur]] (CT) |shape-color45= #A40000 |mark-coord46={{coord|24|38|40|N|87|53|15|E}}| label-pos46=left|label46=Raghunandanpur| numbered46=CT| mark-title46= [[Raghunandanpur]] (CT) |shape-color46= #A40000 |mark-coord47={{coord|24|40|13|N|87|51|5|E}}| label-pos47=left|label47=Sagarmpur| numbered47=CT| mark-title47= [[Sagarmpur]] (CT) |shape-color47= #A40000 |mark-coord48={{coord|25|15|30|N|87|43|0|E}} |label48= Ganges| label-color48 = #77A1CB| label-angle48=0| label-pos48=top| label-size48=10| mark-size48=0| mark-title48 =none |mark-coord49={{coord|24|38|38|N|87|18|29|E}} | label-pos49=left|label49= Dewdanr| numbered49=R| mark-title49=[[Dewdanr]] (R) |arc-coordA={{coord|24|20|0|N|87|25|0|E}}|arc-textA= RAJMAHAL HILLS| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-101| arc-gapA=2.7| arc-radiusA=1.15 |arc-coordB={{coord|25|18|0|N|87|15|0|E}}|arc-textB= BIHAR| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-40| arc-gapB=7.5| arc-radiusB=0.35 |arc-coordC={{coord|25|20|50|N|87|53|40|E}}|arc-textC= WEST BENGAL| arc-text-colorC=hard grey| arc-angleC=40| arc-gapC=5.0| arc-radiusC=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|24.476833|N|87.761667|E|display=inline}}᱾ ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ (᱕᱐᱐ ᱮᱠᱚᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2008_PART_B_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District Primary Census Abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ 'ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ' ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱽᱨᱤᱡ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱸᱰᱮ ᱱᱷᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://archive.org/details/dli.csl.3120/page/n1/mode/2up |title = Bihar District Gazetteers: Santhal Parganas| first= P.C.|last=Roychoudhury | work= Chapter I: General |publisher= Secretariat Press, Patna, 1965 | accessdate = 5 December 2020}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕,᱗᱙᱗ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱓,᱐᱑᱙ (᱕᱒%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱗᱗᱘ (᱔᱘%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱘᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱓,᱗᱙᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱖.᱓᱓%)᱾<ref name=census2011/> ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 3 December 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ=== [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Map of Pakur on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/pakaur/20100701405/high-school-maheshpur-raj.html | title = High School Maheshpur (Raj)| publisher = Schools.org.in | accessdate = 3 December 2020}}</ref> ᱥᱤᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱚᱣᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱷᱳᱫᱚᱭ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱑,᱒᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ) ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/pakaur/20100700302/special-jawahar-navodaya-vidyalaya-st.html | title = Special Jawahar Navodaya Vidyalaya (ST) | publisher = Schools.org.in | accessdate = 6 December 2020}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 4is5r94rwsmcbn0twd2hkwib68ojbwl ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ 0 21432 199858 189698 2026-11-08T06:08:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199858 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6501|N|84.9918|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.66 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 20,010 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ* | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱐᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ. ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱑ | registration_plate = JH ᱑ | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱕.᱕᱘% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱨᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱨᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3= right|label3= ᱵᱮᱲᱚ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱚ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱚ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱢᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱢᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱹᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱹᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17= ᱛᱟᱢᱟᱲ (R)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱚᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱚᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱚᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱚᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱚᱨᱠᱚᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱟᱲᱚ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|23.6501|N|84.9918|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐,᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱓᱕᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱕᱙ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒,᱗᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓,᱐᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱕.᱕᱘%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373461, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱖᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱓% ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱗% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ranchi| title = District Police Profile - Ranchi| publisher = Jharkhand Police| access-date = 11 September 2021| archive-date = 8 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210908124539/https://www.jhpolice.gov.in/ranchi| url-status = dead}}</ref> ===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Map of Ranchi district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗]] (ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ-ᱵᱤᱡᱩᱯᱟᱲᱟ) ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ–ᱥᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/barkakana-varanasi-passenger-53361/8618/1736/334 | title =53361 Barkakana-Varanasi Passenger | work= Time Table | publisher = IndiaRailInfo | access-date = 11 September 2021}}</ref> ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱸᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/station/map/khalari-klre/1831|title=KLRE/Khalari|access-date=7 November 2022}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱛᱛᱨᱤ ᱠᱚᱨᱬᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ [[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱰᱟᱠᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021| archive-date = 9 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱒᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱑,᱖᱔᱗ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20142400505/janta-+2-high-school-khelari.html | title = Janta (+2) High School Khelari | publisher = Schools.org | access-date = 7 September 2021}}</ref> ᱩᱨᱥᱩᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱔,᱔᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20142400509/ursuline-convent-school-khelari.html | title = Ursuline Convent School Khelari | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref> ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱒,᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱟᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20142400503/adarsh-middle-&-high-school-khelari.html | title = Adarsh Middle & High School Khelari | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref> ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱭᱳ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20142400512/st-mother-high-school-khelari.html | title = St. Mother High School Khelari | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] hy36cgrzv6hqot0dgkz546w5zokwv65 ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 21437 199742 176016 2026-11-08T01:56:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199742 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ | native_name_lang = | other_name = Littipara | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24|41|41.9|N|87|37|1|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[:en:Federalism in India|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹᱨᱤ]] | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 412.95 | elevation_footnotes = | elevation_m = 30 | population_total = ᱑,᱐᱖,᱗᱐᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | leader_title1 = | leader_name1 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱛᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱛᱳ]] | demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑) | demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics2_info2 = ᱓᱔,᱐᱙᱙ (᱔᱐.᱗᱐%) | timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱑᱖᱑᱐᱒ | area_code_type = ᱴᱚᱴᱷᱟ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱔᱓᱕ | registration_plate = JH-᱑᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|pakur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|24|41|41.9|N|87|37|1|E}} ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱠᱤᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱱᱤᱛ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://jsac.jharkhand.gov.in/Report_PDF/New_Soil_Report/Final-Soil-Report-Pakur-District-ADCC.pdf | title = Report of Soil Resorce Map | publisher = ADCC Infocad Private Limited | access-date = 20 November 2020 | archive-date = 27 July 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220727113048/http://jsac.jharkhand.gov.in/Report_PDF/New_Soil_Report/Final-Soil-Report-Pakur-District-ADCC.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url =https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Page 9, PhysicalAspects |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 20 November 2020}}</ref> ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱟᱨᱦᱟᱭᱮᱛ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱦᱟᱭᱮᱛ]] [[ᱯᱟᱴᱷᱱᱟ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱯᱟᱦᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/pakur.html | title = CD block/ tehsil map of Pakur | publisher = Maps of India | accessdate = 20 November 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/sahibganj.html | title = CD block/ tehsil map of Sahibganj | publisher = Maps of India | accessdate = 20 November 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/godda.html | title = CD block/ tehsil map of Godda | publisher = Maps of India | accessdate = 20 November 2020}}</ref> ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱔᱑᱒.᱙᱕ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2008_PART_B_DCHB_PAKUR.pdf | title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 21 November 2020}}</ref> [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 21 November 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Map of Pakur on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 21 November 2020}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ=== ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱐᱖,᱗᱐᱑ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕᱒,᱘᱕᱐ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱒,᱘᱕᱑ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐ - ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱑,᱙᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱖,᱓᱕᱒ (᱗᱒.᱒᱓%) ᱜᱚᱴᱟᱱ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱮᱪᱮᱫ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱔,᱐᱙᱙ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱔᱐.᱗᱐%) ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱑,᱒᱔᱗ (᱖᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒,᱘᱕᱒ (᱓᱘%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ {{ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion - Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|52.13}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|24.66}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|11.58}} {{bar percent|ᱥᱟᱨᱱᱟ|maroon|11.17}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵᱟᱜ|black|0.46}} |caption= }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱔᱗.᱗᱙% ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱑᱔.᱙᱐% ᱤᱥᱟᱹᱭ, ᱑᱐.᱙᱘% ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱑᱑.᱑᱗% [[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱗᱑.᱖᱘% ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱷᱟᱱ ᱔᱔.᱕᱙%᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱘᱕% ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱟᱞ ᱢᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱣᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ]]᱾<ref name=admin>{{cite web|url=http://pakur.nic.in/Pkr_Dev_Report_PDF/chapter%201.pdf |title=Table 1.3: Select indicators of the administrative blocks, 2001 |work=District Human Development Report, Pakur |publisher=Pakur District Administration |accessdate=21 November 2020 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128185306/http://pakur.nic.in/Pkr_Dev_Report_PDF/chapter%201.pdf |archivedate=28 January 2016 }}</ref> [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱚᱲᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ {{Pie chart |caption = ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language"/> |label1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value1 = 50.34 |color1 = mediumblue |label2 = [[ᱢᱟᱞᱛᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱛᱳ]] |value2 = 21.47 |color2 = darkviolet |label3 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value3 = 14.54 |color3 = red |label4 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value4 = 6.78 |color4 = gold |label5 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value5 = 3.57 |color5 = green |label6 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value6 = 1.26 |color6 = orange |label7 = ᱮᱴᱟᱜ |value7 = 2.04 |color7 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ, ᱕᱐.᱓᱔% ᱦᱚᱲ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱒᱑.᱔᱗% ᱦᱚᱲ [[ᱢᱟᱞᱛᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱛᱳ]], ᱑᱔.᱕᱔% [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], ᱖.᱗᱘% [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱓.᱕᱗% [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱨ ᱑.᱒᱖% ᱦᱚᱲ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ== ᱒᱐᱐᱔-᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱕᱐-᱖᱐% ᱦᱚᱲ [[ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ]] (ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ) ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://mpra.ub.uni-muenchen.de/45258/1/MPRA_paper_45258.pdf | title = Rural Poverty in Jharkhand, India| work = Table I: Spatial Distribution of Poverty in Jharkhand | publisher = Munich Personal RePEc Archive | accessdate = 21 November 2020}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱑᱙᱙᱓-᱙᱔ ᱨᱮ ᱖᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔-᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱔᱖% ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨ ᱓᱙.᱑% ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱬᱜᱳ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://niti.gov.in/writereaddata/files/Jharkhand%20presentation.pdf | title = Eliminating poverty | publisher = Jharkhand government | accessdate = 21 November 2020}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ===ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ=== {{Pie chart |caption= '''ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ<br/>ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ<br/>ᱦᱚᱨᱟ''' |value1 = 38.56 |label1 = ᱪᱟᱹᱥᱤ |value2 = 47.90 |label2 = ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ |value3 = 3.35 |label3 = ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |value4 = 10.20 |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ}} ===ᱯᱚᱨᱤᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱳ=== ===ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ=== ===ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ=== ===ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ=== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱼᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱑᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ (ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ), ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒ ᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ *ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] f301shmy0gxeioc5y4q6emhxs45gsy8 ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 21484 199925 160549 2026-11-08T08:31:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199925 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ | native_name_lang = | other_name = Maheshpur | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24|28|33|N|87|45|42|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[:en:Federalism in India|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹᱨᱤ]] | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 450.99 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒,᱐᱘,᱘᱖᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | leader_title1 = | leader_name1 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑) | demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics2_info2 = ᱘᱙,᱕᱓᱗ (᱕᱒.᱓᱔%) | timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱐᱖᱑᱐᱖ (ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽ) | area_code_type = Telephone/STD code | area_code = ᱐᱖᱔᱒᱓ | registration_plate = JH-᱑᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱠᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|pakur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indianrajputs.com/view/maheshpur_raj | title= Maheshpur Raj | publisher= Abhinay Rathore| access-date = 21 January 2016}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{coord|24|28|33|N|87|45|42|E}}<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/22271380/Maheshpur | title= Maheshpur | work= Jharkhand| publisher= Wikimapia | access-date = 17 January 2016}}</ref>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱠᱤᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱱᱤᱛ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://jsac.jharkhand.gov.in/Report_PDF/New_Soil_Report/Final-Soil-Report-Pakur-District-ADCC.pdf | title = Report of Soil Resorce Map | publisher = ADCC Infocad Private Limited | access-date = 20 November 2020 | archive-date = 27 July 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220727113048/http://jsac.jharkhand.gov.in/Report_PDF/New_Soil_Report/Final-Soil-Report-Pakur-District-ADCC.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url =https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Page 9, PhysicalAspects |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 20 November 2020}}</ref> ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱑]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱳᱯᱤᱠᱟᱱᱫᱟᱨ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/pakur.html | title = CD block/ tehsil map of Pakur | publisher = Maps of India | access-date = 20 November 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/birbhum.html | title = CD block/ tehsil map of Birbhum | publisher = Maps of India | access-date = 17 November 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/dumka.html | title = CD block/ tehsil map of Dumka | publisher = Maps of India | access-date = 17 November 2020}}</ref> ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱔᱕᱐.᱙᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2008_PART_B_DCHB_PAKUR.pdf | title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 21 November 2020}}</ref> [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| access-date = 21 November 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Map of Pakur on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 21 November 2020}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱐᱘,᱘᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱐᱔,᱙᱘᱔ (᱕᱐%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱐᱓,᱘᱗᱘ (᱕᱐%) ᱜᱚᱢᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐ - ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱗,᱗᱙᱘᱾ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑,᱐᱒,᱔᱖᱗ (᱔᱙.᱐᱖%)᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱙,᱕᱓᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱒.᱓᱔%) ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱒,᱖᱑᱖ (᱕᱙%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱖,᱙᱓᱑ (᱔᱑%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=census2/> {{ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱦᱮᱱᱰᱵᱩᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱘᱖,᱓᱐᱐ (᱓᱑.᱘᱐%) ᱦᱚᱲ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒,᱕᱓,᱐᱗᱐ (᱒᱗.᱙᱙%) ᱦᱚᱲ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱑,᱐᱑,᱔᱔᱐ (᱑᱑.᱒᱗%) ᱦᱚᱲ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ᱾ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |access-date=3 October 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date= 8 July 2016 }}</ref> {{Pie chart |caption = ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language"/> |label1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value1 = 45.60 |color1 = mediumblue |label2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 36.68 |color2 = gold |label3 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value3 = 11.88 |color3 = red |label4 = [[ᱢᱟᱞᱛᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱛᱳ]] |value4 = 1.97 |color4 = darkviolet |label5 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value5 = 1.78 |color5 = lightsalmon |label6 = [[ᱠᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱰᱟ]] |value6 = 0.96 |color6 = lightblue |label7 = ᱮᱴᱟᱜ |value7 =1.13 |color7 = grey }} ==ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ== ᱒᱐᱐᱔-᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱕᱐-᱖᱐% ᱦᱚᱲ [[ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ]] (ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ) ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://mpra.ub.uni-muenchen.de/45258/1/MPRA_paper_45258.pdf | title = Rural Poverty in Jharkhand, India| work = Table I: Spatial Distribution of Poverty in Jharkhand | publisher = Munich Personal RePEc Archive | accessdate = 21 November 2020}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱑᱙᱙᱓-᱙᱔ ᱨᱮ ᱖᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔-᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱔᱖% ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨ ᱓᱙.᱑% ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱬᱜᱳ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://niti.gov.in/writereaddata/files/Jharkhand%20presentation.pdf | title = Eliminating poverty | publisher = Jharkhand government | accessdate = 21 November 2020}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ===ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ=== {{Pie chart |caption= '''ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ<br/>ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ<br/>ᱦᱚᱨᱟ''' |value1 = 33.58 |label1 = ᱪᱟᱥ |value2 = 48.64 |label2 = ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ |value3 = 1.71 |label3 = ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱞ |value4 = 16.07 |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ}} ===ᱯᱚᱨᱤᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱳ=== ===ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ=== ===ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ=== ===ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ=== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ntfwaoxydx5kwwjp5em4mh71l5btzkt ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ 0 22066 199902 186835 2026-11-08T07:37:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199902 wikitext text/x-wiki ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ) ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱸᱠ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="jharkhandonline">{{cite web | url=http://www.jharkhandonline.in/about/profile/culture | title=Culture of Jharkhand, Languages in Jharkhand, Arts and Crafts | access-date=2023-03-10 | archive-date=2023-02-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230206151951/https://www.jharkhandonline.in/about/profile/culture | url-status=dead }}</ref> ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="jharkhandonline"/> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]]᱾ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱪᱳᱴᱟᱱᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref name="Journal of South Asian Languages and Linguistics">{{Cite journal|last1=Paudyal|first1=Netra P.|last2=Peterson|first2=John|date=2020-09-01|title=How one language became four: the impact of different contact-scenarios between "Sadani" and the tribal languages of Jharkhand|journal=Journal of South Asian Languages and Linguistics|language=en|volume=7|issue=2|pages=275–306|doi=10.1515/jsall-2021-2028|issn=2196-078X|doi-access=free}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱦᱤ]], [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]᱾<ref name="avenuemail">{{Cite web|url=https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/|title=Jharkhand gives second language status to Magahi, Angika, Bhojpuri and Maithili|website=avenuemail|date=11 March 2018|access-date=10 March 2023|archive-date=28 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328090028/https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/|url-status=dead}}</ref> ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱛᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱛᱳ]]᱾<ref name="jharkhandonline"/> ==ᱡᱚᱢ ᱧᱩ== {{ᱢᱩᱬ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱧᱩ}} ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱠᱟ, ᱫᱟᱹᱞ, ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱮᱢᱟᱱ᱾ [[ᱫᱩᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ]], [[ᱢᱟᱞᱯᱩᱣᱟ]], [[ᱫᱷᱩᱥᱠᱟ]], [[ᱟᱨᱥᱟ ᱨᱩᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ᱾ ᱩᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱫ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://greatindianfood.in/10-dishes-cuisine-jharkhand-must-try-least-life/|title=10 Dishes of Cuisine of Jharkhand you must try at least once in Life|date=30 September 2016|newspaper=Great Indian Food|language=en-US|accessdate=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203080725/https://greatindianfood.in/10-dishes-cuisine-jharkhand-must-try-least-life/|archive-date=3 February 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.jharkhandtourism.in/artculture/cuisines.htm|title=::Jharkhand Tourism::Cusines|website=www.jharkhandtourism.in|accessdate=2 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170226222111/http://jharkhandtourism.in/artculture/cuisines.htm|archive-date=2017-02-26|url-status=dead}}</ref> [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]] ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ (Bauhinia variegata) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱡᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news | url=https://indianvagabond.com/2016/04/15/tribal-food-of-chota-nagpur/ | title=Tribal Food of Chota Nagpur | newspaper=Indian Vagabond | date=15 April 2016 | last1=Mukherjee | first1=Subhadip }}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱠᱳᱞᱳᱠᱚᱞᱤᱠᱟᱞ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ [[ᱦᱟᱺᱰᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.rkmp.co.in/general-domain/rice-facts/hadia-is-a-popular-beverage-of-jharkhand|title=Hadia is a popular beverage of Jharkhand {{!}} Rice Knowledge Management Portal – Rice, Paddy, Dhan, Chawal, Rice Research Domain, Rice Extension Domain, Rice Farmers Domain, Rice General Domain, Rice Service Domain, RKMP, Rice in India, Rice Government Schemes, Rice ITKs, Rice FLDs, Rice Package of Practices|website=www.rkmp.co.in|language=en|accessdate=2 February 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203162516/http://www.rkmp.co.in/general-domain/rice-facts/hadia-is-a-popular-beverage-of-jharkhand|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1040303/asp/jharkhand/story_2832423.asp|title=The Telegraph – Calcutta : Jharkhand|website=www.telegraphindia.com|accessdate=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203161946/https://www.telegraphindia.com/1040303/asp/jharkhand/story_2832423.asp|archive-date=3 February 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/High-time-to-make-most-of-mahua/articleshow/19687715.cms|title=High time to make most of mahua – Times of India|newspaper=The Times of India|accessdate=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209082700/http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/High-time-to-make-most-of-mahua/articleshow/19687715.cms|archive-date=2017-02-09|url-status=live}}</ref> ==ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ== ===[[ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ]]=== ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱢᱟᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ]], [[ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱫᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱥᱟᱫᱟᱱ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.jharkhandonline.in/about/profile/culture/festivals |title={title} |access-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030093959/http://www.jharkhandonline.in/about/profile/culture/festivals |archive-date=2018-10-30 |url-status=live }}</ref> [[File:Chawk Pura During Bandna Festival in a Courtyard.jpg|thumb|ᱥᱚᱦᱚᱨᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱷᱟᱴᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱸᱠ]] ===[[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ|ᱵᱟᱦᱟ]]=== ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ]] ᱢᱩᱞᱩᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ===[[ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ|ᱠᱟᱨᱟᱢ]]=== ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱨᱴᱷᱟ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ) ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱳᱨᱟᱣᱚᱱ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱥᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ]] ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱟ᱾ [[File:Karam puja in jharkhand.jpg|thumb|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱳᱸᱜᱟ]] ===ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ=== {{ᱢᱩᱬ|ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ}} ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ᱾ ===ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ=== {{ᱢᱩᱬ|ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ}} ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱢᱼᱧᱩ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ===[[ᱦᱳᱞᱤ]]=== ᱯᱷᱟᱜᱩᱣᱟ ᱥᱮ ᱦᱳᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ===ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ=== ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱴᱩᱥᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ|ᱴᱩᱥᱩ]], [[ᱫᱚᱥᱚᱦᱚᱨᱟ]], [[ᱥᱟᱨᱦᱩᱞ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7PWhBQAAQBAJ&q=Jharkhand+General+Knowledge+festivals&pg=PA53 |title={title} |isbn=9788174822468 |access-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014092915/https://books.google.com/books?id=7PWhBQAAQBAJ&pg=PA53&lpg=PA53&dq=Jharkhand+General+Knowledge+festivals&source=bl&ots=QEjeHPFVq_&sig=lw3_zIeAVXGUQnFqY-f6t6sTuOY&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjkjp2O94TeAhUPX30KHep1BDU4ChDoATAKegQIBRAB#v=onepage&q=Jharkhand%20General%20Knowledge%20festivals&f=false |archive-date=2018-10-14 |url-status=live |last1=Khanna |first1=Dr. C. L. |date=September 2010 }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ-ᱥᱮᱨᱮᱧ== {{ᱢᱩᱬ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ}} ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱷᱩᱢᱟᱭᱤᱨ, ᱰᱳᱢᱠᱟᱪ, ᱞᱟᱦᱟᱥᱩᱣᱟ, ᱵᱷᱤᱱᱥᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱡᱷᱩᱢᱛᱟ, ᱯᱷᱟᱜᱩᱣᱟ, [[ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ|ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ]], ᱯᱟᱭᱤᱱᱠᱤ ᱟᱨ ᱪᱷᱳᱣ᱾<ref>{{Cite web |url=http://jharkhandtourism.gov.in/content/explore/art |title=Archived copy |access-date=2018-11-02 |archive-date=2018-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805212613/http://jharkhandtourism.gov.in/content/explore/art |url-status=dead }}</ref> ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱹᱠ== [[ᱨᱮᱫ:A Munda tribesman sitting in front of wall decorated with Munda style Sohrai Painting at Isko Village, Hazaribagh.jpg|thumb|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱵᱷᱤᱛ ᱟᱸᱠ]] ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱟᱸᱠᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱸᱠ ᱠᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7PWhBQAAQBAJ&q=Jharkhand+General+Knowledge+festivals&pg=PA53 |title={title} |isbn=9788174822468 |access-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014092915/https://books.google.com/books?id=7PWhBQAAQBAJ&pg=PA53&lpg=PA53&dq=Jharkhand+General+Knowledge+festivals&source=bl&ots=QEjeHPFVq_&sig=lw3_zIeAVXGUQnFqY-f6t6sTuOY&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjkjp2O94TeAhUPX30KHep1BDU4ChDoATAKegQIBRAB#v=onepage&q=Jharkhand%20General%20Knowledge%20festivals&f=false |archive-date=2018-10-14 |url-status=live |last1=Khanna |first1=Dr. C. L. |date=September 2010 }}</ref> ==ᱠᱷᱚᱫᱟ== ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7PWhBQAAQBAJ&q=Jharkhand+General+Knowledge+festivals&pg=PA53 |title={title} |isbn=9788174822468 |access-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014092915/https://books.google.com/books?id=7PWhBQAAQBAJ&pg=PA53&lpg=PA53&dq=Jharkhand+General+Knowledge+festivals&source=bl&ots=QEjeHPFVq_&sig=lw3_zIeAVXGUQnFqY-f6t6sTuOY&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjkjp2O94TeAhUPX30KHep1BDU4ChDoATAKegQIBRAB#v=onepage&q=Jharkhand%20General%20Knowledge%20festivals&f=false |archive-date=2018-10-14 |url-status=live |last1=Khanna |first1=Dr. C. L. |date=September 2010 }}</ref> ==ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ== {{ᱢᱩᱬ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ}} ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]], ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/pti-news/2017/nov/03/jharkhand-govt-gives-approval-for-production-of-20-films-1690803.html |title={title} |access-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014165012/http://www.newindianexpress.com/pti-news/2017/nov/03/jharkhand-govt-gives-approval-for-production-of-20-films-1690803.html |archive-date=2018-10-14 |url-status=live }}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== ftj0in808hoz3ps5yvugbzwuzi1eb5k ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰᱤ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ 0 22272 199903 190060 2026-11-08T07:40:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199903 wikitext text/x-wiki [[File:India Jharkhand locator map.svg|thumb|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰᱤ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱫᱟᱠᱟ]], [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱛᱤᱠᱤ, ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ, ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱫ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[File:Rice plate Jharkhand.jpg|thumb|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ==ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱠᱚ== * '''ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱟᱹᱠᱩ''':<ref name="telegraphindia.com"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱩᱛᱩᱭᱟ᱾ ᱩᱛᱩ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚᱦᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ᱾ * '''ᱯᱩᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱴᱚ/ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ''':<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/pan-india-tour-on-capital-s-buffet-table-tribal-cuisine-part-of-10-day-food-festival/cid/488409|title=Pan-India tour on capital's buffet table - Tribal cuisine part of 10-day food festival|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2018-12-18}}</ref> ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱴᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ * '''ᱡᱤᱞ ᱞᱟᱫ''' ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱦ ᱡᱤᱞ ᱜᱮ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱲᱮ, ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ, ᱠᱟᱨᱭᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱤᱞ ᱞᱟᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ * [[ᱢᱟᱞᱯᱩᱣᱟ]]: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾ * '''ᱟᱨᱥᱚ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ''': ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱩᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱜᱩᱲ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ᱾<ref>{{Cite web|url=https://pandareviewz.com/jharkhand-food/|title = 14 Delectable Jharkhand Food Items You Must Try at least Once &#124; Touch to the Tribal World. &#124; Panda Reviewz - Discovering the Best of Food & Travel}}</ref> * [[ᱪᱷᱤᱞᱠᱟ ᱨᱳᱴᱤ]]: ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ, ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/lifestyle/recipe-chilka-roti-recipe-jharkhand-famous-food-dish-chilka-roti-banane-ka-tarika-in-hindi-neer-3981235.html|title=Chilka Roti Recipe: झारखंड की फेमस चिल्का रोटी का लें ज़ायका, आसान है रेसिपी|publisher=news18|date=30 January 2022|access-date=18 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170821/https://hindi.news18.com/news/lifestyle/recipe-chilka-roti-recipe-jharkhand-famous-food-dish-chilka-roti-banane-ka-tarika-in-hindi-neer-3981235.html|archive-date=20 September 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="pinkvilla">{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/lifestyle/food-travel/delectable-dishes-ranchi-you-should-try-once-1097286|title=Delectable dishes in Ranchi you should try once|publisher=pinkvilla|access-date=18 September 2022|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.pinkvilla.com/lifestyle/food-travel/delectable-dishes-ranchi-you-should-try-once-1097286|url-status=dead}}</ref> [[File:Chilka Roti.jpg|thumb|ᱪᱷᱤᱞᱠᱟ ᱨᱳᱴᱤ]] * [[ᱫᱷᱩᱥᱠᱟᱹ]]: ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱯ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱴᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref name="Planet Singh Benanav Brown 2013 p. 1201"/> [[File:Dhuska.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴ ᱫᱷᱩᱥᱠᱟ]] * '''ᱚᱨᱩ ᱠᱤ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * '''ᱪᱟᱠᱳᱨ ᱡᱳᱞ''': ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱢᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ * '''ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱟ''': ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱱ]] ([[:en:Crotalaria juncea|ᱠᱨᱳᱴᱟᱞᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱩᱱᱥᱤᱭᱟ]]) ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * '''ᱢᱩᱱᱡᱤ ᱟᱰᱟ''': ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱪ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ * '''ᱰᱩᱢᱵᱩᱜ''': ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * '''ᱛᱤᱞᱠᱩᱴ''': ᱛᱤᱞᱠᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱲ ᱯᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱤᱱᱤ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ==ᱧᱩ ᱛᱮᱱᱟᱜ== * [[ᱦᱟᱺᱰᱤ|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ]]: ᱠᱟᱫᱟ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱩ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱱᱦᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱵᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * '''ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ ᱦᱟᱺᱰᱤ''': ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱹᱱᱩ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤ, ᱒᱐᱑᱓ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵᱽᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱧᱟᱢᱟᱭ᱾<ref name="Zee News 2015"/> ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="Zee News 2015"/> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱩᱜ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ, ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="Zee News 2015"/> ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱚᱥᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="Zee News 2015"/> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.mapsofindia.com/jharkhand/people-culture-festivals/food.html Jharkhand Food]. Mapsofindia.com. *[http://www.jharkhandobserver.com/cuisine.php Jharkhandi Cuisine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025205056/http://www.jharkhandobserver.com/cuisine.php |date=2019-10-25 }}. Jharkhandobserver.com. *[https://pandareviewz.com/jharkhand-food Traditional Jharkhand Food] pandareviewz.com. {{Portal bar|India|Food|Society}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰᱤ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]] 97r0k7rzhwqvxlav9s0rwr0uujq5581 ᱢᱟᱨᱫᱟᱱᱤ ᱡᱷᱩᱢᱟᱨ 0 22367 199929 174242 2026-11-08T08:34:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199929 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱟᱨᱫᱟᱱᱤ ᱡᱷᱩᱢᱟᱨ''' ('''ᱢᱟᱨᱫᱟᱱᱟ ᱡᱷᱩᱢᱟᱨ''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Stone1998">{{cite book|author=Professor at Folklore Institute and African Studies and Adjunct Professor School of Music Ruth M Stone|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&pg=PA371|year=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-8240-4946-1|pages=371–}}</ref><ref name="BlumBohlman1993">{{cite book|author1=Stephen Blum|author2=Philip Vilas Bohlman|author3=Daniel M. Neuman|title=Ethnomusicology and Modern Music History|url=https://books.google.com/books?id=GbbQyA557B0C&pg=PA224|year=1993|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-06343-5|pages=224–}}</ref><ref>{{cite web|url=https://jharkhandculture.com/node/22|title=Mardani Jhumar|publisher=Jharkhandculture|access-date=27 September 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ᱾ ᱢᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱳᱝᱨᱩ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱛᱚᱨᱣᱟᱞ, ᱰᱷᱟᱞ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱤ ᱥᱟᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱛᱮᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&pg=SA4-PA10|title=Jharkhand General Knowledge 2022|publisher=Prabhat Prakashan|author=Manish Ranjan|page=4.10|year=2022|isbn=978-9354883002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indiantribalheritage.org/?p=3935|title=Nagpuri harvest songs and instrumental music – Maharashtra|date=10 September 2022|access-date=24 September 2022|archive-date=24 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083403/https://indiantribalheritage.org/?p=3935|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱩ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ, ᱱᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱰᱷᱟᱠ ᱟᱨ ᱥᱮᱦᱱᱟᱭ ᱥᱮ ᱵᱚᱝᱥᱤ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.india9.com/i9show/Mardana-Jhumar-Dance-57694.htm|title=Mardana Jhumar Dance in India|website=india9.com|accessdate=20 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520021020/http://www.india9.com/i9show/Mardana-Jhumar-Dance-57694.htm|archive-date=2012-05-20|url-status=dead}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱩᱥᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱱᱟᱪᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{citation |first=Carol M. |last=Babiracki |journal=[[Society for Ethnomusicology|Ethnomusicology]] |title=Between Life History and Performance: Sundari Devi and the Art of Allusion |year=2008 |volume=52:1 |pages=1–5 |doi=10.2307/20174564 |jstor=20174564 |s2cid=193412396 }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] 5ym53l5ypq3q4clbbe76xozvgc45sie ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 22404 199874 175434 2026-11-08T06:32:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199874 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|40px]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Jaipur railway station.JPG | image_caption = | address = ᱦᱚᱥᱚᱱᱯᱩᱨᱟ, [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|26.9208|75.7866|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | map_type = India#India Rajasthan | map_size = 300 | elevation = {{convert|428.000|m|ft}} | line = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]–[[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ,<br />[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]–[[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]],<br />[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]–[[ᱥᱟᱣᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱚᱯᱩᱨ]],<br />[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]–[[ᱨᱤᱝᱜᱚᱥ]]–[[ᱥᱤᱠᱟᱨ]]–[[ᱪᱩᱨᱩ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱪᱩᱨᱩ]] | other = | structure = | platform = ᱙ (1A, 1, 2A, 2, 3, 4, 5, 6, 7) | tracks = ᱑᱖ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱙᱕ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱒᱐᱒᱐ | ADA = {{Access icon|20px}} ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | code = {{Indian railway code | code = JP | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = ᱓᱕,᱐᱐᱐ | pass_percent = | pass_system = | mapframe = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | mapframe-caption = Interactive map }} '''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' (ᱠᱳᱰ: '''JP''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name="hq">[http://www.nwr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 North Western Railway Website]</ref> ==ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Welcome to Jaipur Junction|url=https://www.jaipurjunction.in/about/|access-date=2021-03-10|website=www.jaipurjunction.in|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127132953/https://www.jaipurjunction.in/about/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== * [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱜᱮᱴᱳᱨ ᱡᱚᱜᱚᱛᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱫᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱠᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== <gallery> Jaipur 03-2016 30 Jaipur railway station.jpg|ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ Jaipur Junction platform scene, 2008 (8).JPG|ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱟᱨᱢ Jaipur 03-2016 36 Jaipur Metro.jpg|″ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ″ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IndiaRailInfo|᱒᱗᱒}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] 7ddtck476s11zmvswbfqodyb5cnmz25 ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ 0 22466 199912 160349 2026-11-08T08:09:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199912 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱩᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱩᱨ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Constituent Colleges of SKMU |url=https://skmu.ac.in/constituent-colleges |access-date=2022-11-17 |website=skmu.ac.in}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=MADHUPUR COLLEGE MADHUPUR |url=https://www.madhupurcollege.com/index.html |access-date=2022-11-17 |website=www.madhupurcollege.com |archive-date=2022-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117173908/https://www.madhupurcollege.com/index.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ, ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=SSR Madhupur College |url=https://madhupurcollege.com/NAAC/MADHUPUR%20SSR.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407025325/https://madhupurcollege.com/NAAC/MADHUPUR%20SSR.docx |archive-date=17 Nov 2022 |website=Madhupur College}}</ref><ref>{{Cite web |title=Madhupur College, Madhupur: Admission, Fees, Courses, Placements, Cutoff, Ranking |url=https://www.careers360.com/colleges/madhupur-college-madhupur |access-date=2022-11-17 |website=www.careers360.com |language=en}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱟᱥᱤᱱ ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱟᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ, ᱢᱳᱛᱤ ᱞᱟᱞ ᱫᱟᱞᱢᱤᱭᱟ, ᱫᱣᱟᱨᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱜᱩᱴᱜᱩᱴᱤᱭᱟ, ᱨᱟᱢ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ, ᱯᱨᱚᱦᱞᱚᱫ ᱢᱚᱫᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱭᱟᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱢᱟᱱᱚᱛ== ==ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== qcudfzxlg0z95s7qg836as3t4nr3mc2 ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 22510 199905 189700 2026-11-08T07:41:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199905 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] [[:en:junction station|ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Jharsuguda Railway Station, Odisha.JPG | image_caption = | address = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|21.863|N|84.018|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|218|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = Standard (on-ground station) | platform = ᱕ | tracks = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱙᱑ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱑᱙᱖᱙–᱗᱐ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = JSG | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ }} | owned = | operator = | status = Functioning | former = [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Odisha#India | map_dot_label = | map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱫᱷᱩᱛᱨᱟ|right=ᱤᱵᱽ|type=[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] |line2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|right2=ᱵᱨᱩᱱᱫᱟᱢᱟᱞ|type2=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱨᱚᱥᱠᱚᱱᱴᱨᱤ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 |title=Major Events in the Formation of S.E. Railway |publisher=South Eastern Railway |access-date=2012-12-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1 |archive-date= 1 April 2013 }}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ : ᱠᱳᱴᱴᱟᱵᱚᱞᱚᱥᱟ-ᱠᱚᱨᱟᱯᱩᱴ-ᱡᱮᱯᱚᱨ-ᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ-ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱞᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ DBK ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱚᱱᱭ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | title = History of Indian Railways in Orissa | last = Baral | first = Chitta | access-date = 2012-11-27 | archive-date = 2013-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131005003644/http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱑᱙᱖᱙-᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 2012-12-05 }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱫᱚ ᱤᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱵᱽ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://jharsuguda.nic.in/geography.htm |title = Jharsuguda|work=Geographical position| publisher=Jharsuguda district administration | access-date = 2012-12-05 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.indiantrains.org/station-details/?code=JSG&name=JHARSUGUDA+JN ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716170913/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=JSG&name=JHARSUGUDA%20JN |date=2012-07-16 }} {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] 2gmen2uygr4dffyvxrh50d3ulwoq8h0 ᱜᱳᱞᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22587 199721 195703 2026-11-08T01:11:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199721 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱳᱞᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5372|N|85.7171|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 335.81 | elevation_footnotes = | elevation_m = 373 | population_total = 149,810 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱑᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱒᱒ | registration_plate = JH ᱒᱔ | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] | website = {{URL|ramgarh.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱜᱳᱞᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱳᱞᱟ {{coord|23.5372|N|85.7171|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Gola.html|title=Gola, India Page|publisher=fallingrain.com|access-date=19 November 2015|archive-date=20 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120011730/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Gola.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱗᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱒᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=January 2022}} ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱴᱨᱚᱯᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ, ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱠᱟᱨᱤ, ᱵᱷᱮᱰᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱠᱟᱨᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2016_PART_A_DCHB_RAMGARH.pdf |title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII A| work= Pages 7-8: Physiography, Drainage|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 28 January 2021}}</ref> ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱞᱢᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱩᱞᱢᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ramgarh.html| title= CD block/tehsil map of Ramgarh |publisher= MapsofIndia| access-date = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/bokaro.html| title= CD blocks/ tehsils of Bokaro |publisher= MapsofIndia | access-date = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ranchi.html| title= CD block/ tehsil map of Ranchi |publisher= MapsofIndia| access-date = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/puruliya.html | title= CD block/ tehsil map of Puruliya |publisher= Maps of India| access-date = 8 January 2021}}</ref> ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱓᱕.᱘᱑&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf |title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Page 24: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 28 January 2021}}</ref>[[ᱜᱳᱞᱟ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱳᱞᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ramgarh| title = District Police Profile - Ramgarh| publisher = Jharkhand Police| access-date = 29 January 2021| archive-date = 28 January 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210128091035/https://jhpolice.gov.in/ramgarh| url-status = dead}}</ref> ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱞᱟ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱜᱳᱞᱟ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf|title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Map of Ramgarh district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 28 January 2021}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱙,᱘᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱖,᱗᱖᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱓,᱐᱔᱕ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱑,᱘᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱒,᱑᱑᱒ (᱘.᱐᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱓,᱕᱑᱗ (᱒᱙.᱐᱕%) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱓,᱕᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱕.᱓᱕%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐,᱔᱒᱐ (᱗᱖.᱙᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱓,᱑᱗᱐ (᱕᱓.᱑᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱓.᱗᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ–ᱢᱩᱨᱤ–ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}} [[:en:National Highway 320 (India)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒᱐]] ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="renumber">{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=5 February 2021|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱢᱩᱨᱤ-ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱰᱤᱢᱨᱟ, ᱦᱟᱨᱩᱵᱮᱲᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱟ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/tatanagar-barkakana-passenger-58023/6494/168/1219 | title= Tatanagar-Barkakana Passenger | work= Time Table |publisher= IndiaRailInfo| access-date = 31 January 2021}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱜᱳᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2016_PART_A_DCHB_RAMGARH.pdf | title= District Census Handbook Ramgarh, 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 195 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 30 January 2021}}</ref> <br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] pqsdiyono1244trvozuggncmrherqkd ᱢᱟᱱᱩ ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ 0 22707 199941 184843 2026-11-08T08:45:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199941 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱱᱩ ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ | image = | caption = | alt = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1942|1|7}} | birth_place = [[ᱯᱷᱚᱨᱰ-ᱰᱮ-ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]], [[ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱤᱠ]] | occupation = ᱵᱳᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱟᱨ, ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ | yearsactive = ᱑᱙᱗᱑-᱑᱙᱘᱔ | spouse = | website = }} ᱮᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ "ᱢᱟᱱᱩ" ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱳᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱟᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱵᱳᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ== ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ) ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ Apollo (ᱴᱚᱞ category ᱟᱨ overall)᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ NABBA Amateur Mr. ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ, Tall ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ== ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱠᱥ ᱥᱠᱟᱱᱰᱮᱞᱟᱨᱤ ᱦᱟᱜ ᱵᱷᱤᱸᱫᱽ ᱞᱚᱵᱷ ᱮᱱᱰ ᱮᱵᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱡᱤ ᱠᱳᱨᱵᱮᱨ ᱟᱜ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱚᱵᱽ ᱯᱞᱮ (ᱞᱮ ᱮᱥᱮᱥᱟᱭᱩᱥ) ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱩᱯᱤᱝ ᱟᱯ (ᱰᱮᱱᱥ ᱞᱚ ᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱩᱞᱤ) ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Emmanuel Pluton |url=http://www.musclememory.com/showArticle.php?md030226 |access-date=2023-06-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053544/http://www.musclememory.com/showArticle.php?md030226 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=THE 1965 MR. UNIVERSE CONTEST |url=http://www.musclememory.com/showArticle.php?md030226 |access-date=2023-06-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053544/http://www.musclememory.com/showArticle.php?md030226 |url-status=dead}}</ref> ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱨᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱾ ᱮᱨᱤᱠ ᱰᱤ ᱣᱤᱱᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱰᱚᱢᱟᱡᱳᱥᱤᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱥᱳᱞᱟᱨᱤ ᱢᱮᱞᱮᱯᱷᱤᱥ ᱯᱳᱨᱱᱳᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱠᱨᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱥᱚᱱᱥᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱨᱟᱥᱤᱥᱴ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ == ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ == ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ NABBA ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱠᱚᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱢᱟᱱᱩ ᱣᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱡᱤᱣᱱᱤ == Buzzlearn.com ᱨᱮ, ᱢᱟᱱᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱢᱟᱱᱩ" ᱟᱨ "ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ" ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ == ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ == ᱜᱩᱨ ᱥᱮ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱩ ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ: ᱢᱟᱱᱩ ᱯᱞᱩᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ * ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱨᱤᱠᱚᱨᱱᱚ ᱟᱨ ᱥᱳᱰᱤᱭᱟᱠ ᱥᱤᱱ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱱ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱟᱰᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ == ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱟ (ᱮᱚᱷᱹ ᱮᱹ ᱠᱭᱩᱹ ᱮᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱱᱩ ᱯᱞᱩᱴᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱚᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ? ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ-ᱟ? ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱭ ᱜᱮᱭᱟ, ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ? ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ? ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱚᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ? ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] gdinvj5ete9805otvl1p4d0wkih04dt ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ 0 22725 199864 118981 2026-11-08T06:24:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199864 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = ᱢᱮᱡᱚᱨ | name = ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ | image = Jaswant Singh as Defence Minister of India.jpg | caption = ᱥᱤᱝ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1938|01|03}}<ref>{{cite web|url=https://www.elections.in/political-leaders/jaswant-singh.html|title=Jaswant Singh Biography|date=23 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811084313/https://www.elections.in/political-leaders/jaswant-singh.html|archive-date=11 August 2019|website=Election.in|access-date=29 December 2020|url-status=live|language=en-US}}</ref> | birth_place = [[ᱡᱮᱥᱚᱞ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱟᱱᱟ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br/>(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | office1 = ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | primeminister1 = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] | term_start1 = ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒ | term_end1 = ᱒᱑ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱔ | predecessor1 = [[ᱭᱚᱥᱵᱚᱸᱛ ᱥᱤᱱᱦᱟ]] | successor1 = [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ]] | primeminister2 = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] | constituency = | term_start2 = ᱑᱖ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱖ | term_end2 = ᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱖ | predecessor2 = [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] | successor2 = [[ᱯᱤ ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]] | office3 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | primeminister3 = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] | term_start3 = ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱑ | term_end3 = ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑ | predecessor3 = [[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨᱱᱟᱱᱰᱤᱥ]] | successor3 = [[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨᱱᱟᱱᱰᱤᱥ]] | office4 = ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | primeminister4 = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] | term_start4 = ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱘ | term_end4 = ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒ | predecessor4 = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] | successor4 = [[ᱭᱚᱥᱵᱚᱸᱛ ᱥᱤᱱᱦᱟ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-bjp-leader-jaswant-singh-dead/articleshow/78343032.cms | title=Former BJP leader Jaswant Singh passes away | work=[[The Times of India]] | date=27 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201022065458/https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-bjp-leader-jaswant-singh-dead/articleshow/78343032.cms | archive-date=22 October 2020 | url-status=live | access-date=27 September 2020}}</ref> | otherparty = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (᱒᱐᱑᱔ – ᱒᱐᱒᱐) | alma_mater = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱴᱤᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ<br />[[ᱢᱟᱭᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | nationality = | spouse = {{Marriage|ᱥᱤᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱣᱟᱨ|1963|2020}} | children = ᱵᱟᱨᱭᱟ ([[ᱢᱟᱱᱵᱷᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱥᱤᱝ]]){{Sfn|ᱨᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝ|p=390}} | website = {{url|http://www.jaswantsingh.com|Official Website}} <!--ᱢᱤᱞᱤᱴᱤᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ-->| allegiance = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | branch = {{army|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}{{Sfn|Talbott|2010|p=45-46}} | serviceyears = ᱑᱙᱕᱗ – ᱑᱙᱖᱖ | rank = [[File:Major of the Indian Army.svg|22px]] ᱢᱮᱡᱚᱨ | unit = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱫᱚᱢ]]{{Sfn|ᱨᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝ|p=76}} | battles = {{Unbulleted list| [[᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] [[ᱪᱤᱱ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]]}} | footnotes = | date = | | year = | | source = | signature = Jaswant Singh(cropped) Signature.jpg | death_date = {{death date and age|df=y|2020|09|27|1938|01|03}}<ref>{{cite web|url=https://www.newslaundry.com/2020/09/28/jaswant-singh-the-realist-who-reshaped-indias-foreign-policy-discourse|title=Jaswant Singh: The realist who reshaped India's foreign policy discourse|last=Vardhan|first=Anand|website=Newslaundry.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029103521/https://www.newslaundry.com/2020/09/28/jaswant-singh-the-realist-who-reshaped-indias-foreign-policy-discourse|archive-date=29 October 2020|date=28 September 2020|access-date=29 December 2020|url-status=live}}</ref> | awards = {{Awards|award=[[Outstanding Parliamentarian Award]]|year=2001}}<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/sep/27/outstanding-parliamentarian-great-administratorpatriot-l-k-advani-on-jaswant-singh-2202580.html|title=Outstanding award to Jaswant Singh|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025113120/https://www.newindianexpress.com/nation/2020/sep/27/outstanding-parliamentarian-great-administratorpatriot-l-k-advani-on-jaswant-singh-2202580.html|website=[[The New Indian Express]]|archive-date=25 October 2020|date=27 September 2020|access-date=5 January 2021}}</ref> | office = ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | termstart = ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱘ | preceded = [[ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱟᱱᱫᱟᱵᱷᱟᱛᱮ]] | termend = ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱙ | succeeded = [[ᱠᱮ. ᱥᱤ. ᱯᱟᱱᱴ]] | primeminister = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] }} ᱢᱮᱡᱚᱨ '''ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ''' (᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱘-᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐)<ref>{{cite news|title=Ex-Union Minister Jaswant Singh Dies At 82. "Saddened By Demise," Says PM|agency=[[NDTV]]|url=https://www.ndtv.com/india-news/former-union-minister-and-bjp-leader-jaswant-singh-dies-at-82-saddened-by-his-demise-tweets-pm-modi-2301608|url-status=live|access-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082335/https://www.ndtv.com/india-news/former-union-minister-and-bjp-leader-jaswant-singh-dies-at-82-saddened-by-his-demise-tweets-pm-modi-2301608|archive-date=27 September 2020}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name=":4">{{Cite news|title=Jaswant's expulsion is the BJP's gift to the RSS|work=[[Rediff]]|url=http://www.rediff.com/news/special/jaswants-expulsion-is-the-bjps-gift-to-the-rss/20090820.htm|url-status=live|access-date=5 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225080511/https://www.rediff.com/news/special/jaswants-expulsion-is-the-bjps-gift-to-the-rss/20090820.htm|archive-date=25 December 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱮ ᱨᱟᱡᱽᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=The Dates That Defined the Life and Times of Jaswant Singh (1938-2020)|url=https://thewire.in/politics/jaswant-singh-passes-away-timeline-chronology-minister|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082336/https://thewire.in/politics/jaswant-singh-passes-away-timeline-chronology-minister|archive-date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱱ ᱰᱤ ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|date=27 September 2020|title=Ex-Union Minister Jaswant Singh No More|url=https://www.pratidintime.com/ex-union-minister-jaswant-singh-no-more/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029222632/https://www.pratidintime.com/ex-union-minister-jaswant-singh-no-more/|archive-date=29 October 2020|access-date=14 October 2020|website=Pratidin Time|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱡᱽᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ (᱑᱙᱘᱐, ᱑᱙᱘᱖, ᱑᱙᱙᱘, ᱑᱙᱙᱙, ᱒᱐᱐᱔) ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱐, ᱑᱙᱙᱑, ᱑᱙᱙᱖, ᱒᱐᱐᱙) ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|date=27 September 2020|title=From the archives: Jaswant Singh through the lens of Express photographers|url=https://indianexpress.com/photos/india-news/former-union-minister-jaswant-singh-death-6617654/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082335/https://indianexpress.com/photos/india-news/former-union-minister-jaswant-singh-death-6617654/|archive-date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|website=[[The Indian Express]]|language=en}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱢᱟᱬᱩ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱢᱟᱬᱩ ᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱬᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":3">{{cite web|last=Varma|first=Gyan|date=27 September 2020|title=Jaswant Singh, key BJP face during Vajpayee era, passes away|url=https://www.livemint.com/news/india/jaswant-singh-key-bjp-face-during-vajpayee-era-passes-away-11601181994713.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082400/https://www.livemint.com/news/india/jaswant-singh-key-bjp-face-during-vajpayee-era-passes-away-11601181994713.html|archive-date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|website=[[Mint (newspaper)|mint]]|language=en}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱡᱟᱥᱚᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|date=28 November 2018|title=In Rajasthan, Jaswant Singh's Son Banks On Rajput Anger, Father's Legacy|work=[[NDTV]]|url=https://www.ndtv.com/india-news/in-rajasthan-jaswant-singhs-son-banks-on-rajput-anger-fathers-legacy-1954657|url-status=live|access-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811230101/https://www.ndtv.com/india-news/in-rajasthan-jaswant-singhs-son-banks-on-rajput-anger-fathers-legacy-1954657|archive-date=11 August 2019}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱥᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱴᱷᱳᱲ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱠᱩᱶᱟᱨ ᱵᱟᱭᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱚᱞ ᱠᱚᱶᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Biographical Sketch of Member of XI Lok Sabha|url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache%3AT-SKcSfG0r0J%3Aloksabhaph.nic.in%2Fwritereaddata%2Fbiodata_1_12%2F552.htm&hl=en&gl=us&strip=1&vwsrc=0|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082434/http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache%3AT-SKcSfG0r0J%3Aloksabhaph.nic.in%2Fwritereaddata%2Fbiodata_1_12%2F552.htm&hl=en&gl=us&strip=1&vwsrc=0|archive-date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|website=[[Lok Sabha]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱴᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=16 July 2012|title=Jaswant Singh [Biography] BJP Leader|url=https://matpal.com/2012/07/jaswant-singh-biography-bjp-leader.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722230601/http://www.matpal.com/2012/07/jaswant-singh-biography-bjp-leader.html|archive-date=22 July 2012|access-date=31 December 2020|website=Matpal|language=en-CA}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱭᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱠᱷᱟᱹᱭ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱠᱷᱚᱰᱚᱠᱣᱟᱥᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|date=27 September 2020|title=RIP Jaswant Singh: Ex-Army Officer, Outstanding Parliamentarian|url=https://www.thequint.com/news/india/former-union-minister-jaswant-singh-passed-away-foreign-defense-finance-minister|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082338/https://www.thequint.com/news/india/former-union-minister-jaswant-singh-passed-away-foreign-defense-finance-minister|archive-date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|website=[[TheQuint]]|language=en}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ== [[File:Vladimir Putin with Jaswant Singh-1.jpg|thumb|248x248px|᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱩᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱵᱷᱞᱟᱫᱤᱢᱤᱨ ᱯᱩᱛᱤᱱ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱣᱝ]] [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ|ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|last=Saxena|first=Sparshita|date=27 September 2020|title=Leaders across party lines condole former Union minister Jaswant Singh's demise|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/leaders-across-party-lines-condole-former-union-minister-jaswant-singh-s-demise/story-W5ceHi24GSXjDQ9D5KVVlL.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012036/https://www.hindustantimes.com/india-news/leaders-across-party-lines-condole-former-union-minister-jaswant-singh-s-demise/story-W5ceHi24GSXjDQ9D5KVVlL.html|archive-date=28 December 2020|access-date=31 December 2020|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Cite book |last=ᱥᱤᱝ |first=ᱢᱟᱱᱵᱮᱱᱫᱨᱚ |url=https://books.google.com/books?id=lyM7JZcyOisC&q=Manvendra+Singh |title=Campaign Diary |publisher=[[Rupa Publications]] |year=2013d |isbn=9788184759839 |location=[[ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] |author-link=ᱢᱟᱱᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ}} aqioodm7a1gtbimjj6qjwdacpfsenci ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ 0 22738 200013 195823 2026-11-08T10:27:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200013 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Shalbani Railway Station.jpg | image_caption = ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | image_alt = | nickname = | pushpin_map = India West Bengal | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.5654|N|87.1548|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 25 | population_total = 3,963 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ* | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱑᱑᱔᱗ | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱗ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]] | footnotes = }} '''ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ<ref>{{cite web|title=The Salboni unit can print all currency notes including the new RS 2,000 and RS 500 notes.|url=http://www.livemint.com/Politics/tzz6jjpE0csScCpdQ4oIJP/RBIs-Salboni-printing-press-workers-say-they-will-not-work.html|website=livemint|accessdate=12 November 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱟᱜ ᱮᱞᱤᱴ ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ ᱵᱤᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱳᱨᱳᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱳᱨᱳ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱰᱨ. ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱭᱤᱡ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱦᱳᱨᱳᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱪᱚᱛᱩᱥᱯᱚᱛᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ {{coord|22.5654|N|87.1548|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Salboni |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Salbani.html |access-date=2023-06-23 |archive-date=2023-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623115350/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Salbani.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱐ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱗᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱴᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= page 7, 27| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱑᱓.᱙᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘᱖.᱐᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱙᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱙᱗᱓ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱙᱙᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱐᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱗.᱗᱒%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 27 October 2016 }}</ref> ==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ== ===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1918_PART_A_DCHB_PASCHIM%20MEDINIPUR.pdf |title = District Census Handbook: Paschim Medinipur | work= Map of Paschim Medinipur with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate= 14 September 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | accessdate = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱱᱚᱴ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱞ ᱠᱮ ᱥᱟᱞ ᱑᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱱᱚᱴ ᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠᱱᱚᱴ ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | URL = https://www.brbnmpl.co.in/english/ | title = Bharatiya Reserve Bank Note Mudran (P) Ltd. | publisher = Bharatiya Reserve Bank Note Mudran (P) Ltd. | accessdate = 24 July 2016 | archive-date = 14 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161114234507/https://www.brbnmpl.co.in/english/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =1 September 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20250121205539/https://www.jindalsteel.com/%E1%B1%A1%E1%B1%A4%E1%B1%B1%E1%B1%B0%E1%B1%9F%E1%B1%9E ᱥᱴᱤᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] kh7zocd7x14f0u98rwenxqfu9a6fumy ᱞᱟᱭᱤᱵ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ 0 22835 199735 162154 2026-11-08T01:45:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199735 wikitext text/x-wiki  {{Infobox website | logo = Live India Official Logo.jpg | logo_size = 175px | logo_caption = | logo_alt = | language = ᱦᱤᱱᱫᱤ | owner = Quaint Media Consultant Pvt Ltd | url = {{url|www.liveindia.live}} | launch_date = ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ }} '''ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱭᱨᱮᱞ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱭᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ 17 ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱨᱤ [[ᱨᱟᱢᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ|ᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱳᱣᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱰᱟᱴᱚᱨ [[ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ|ᱱᱟᱡᱢᱟ ᱦᱮᱯᱴᱩᱞᱞᱟ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://mediakhabar.com/live-india-in-digital-world/|title=लाइव इंडिया की डिजिटल वर्ल्ड में धमाकेदार एंट्री|date=18 February 2015|work=Mediakhabar.com}}</ref> ᱢᱤᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱥᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱚ ᱡᱷᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱣᱮᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱭᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Quaint Media Consultant Reigns Supreme With Thorough Reporting From Bihar and Jharkhand, Bringing Digital Revolutions to Rural India |url=https://www.latestly.com/india/information/quaint-media-consultant-reigns-supreme-with-thorough-reporting-from-bihar-and-jharkhand-bringing-digital-revolutions-to-rural-india-2554664.html? |website=latestly.com |language=En |access-date=2023-06-28 |archive-date=2023-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628093347/https://www.latestly.com/india/information/quaint-media-consultant-reigns-supreme-with-thorough-reporting-from-bihar-and-jharkhand-bringing-digital-revolutions-to-rural-india-2554664.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title="Live India" the 24 hours live news avatar of Janmat launched from today - Exchange4media |url=https://www.exchange4media.com/advertising-news/live-india-the-24-hours-live-news-avatar-of-janmat-launched-from-today-27097.html |website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media |language=en}}</ref> == ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ == ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ , ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱵᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ , ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮᱠᱮᱴ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 September 2007 |title=Delhi teacher cleared on 'sting' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6991054.stm |website=BBC}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 September 2007 |title=India bans faked report channel |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7005185.stm |website=BBC News}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references group="" responsive="1"></references> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://liveindia.live ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629062049/https://liveindia.live/ |date=2019-06-29 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱥ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]] r6y12vjw2dvwrstzn9lq9dz90vgv6en ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22907 199692 176389 2026-11-08T00:27:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199692 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Garhbeta-I in Paschim Medinipur (West Bengal).svg | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.86|N|87.36|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 361.87 | elevation_footnotes = | elevation_m = 41 | population_total = 228,513 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱑᱑᱒᱑ (ᱟᱢᱞᱟᱜᱚᱲᱟ)<br/>᱗᱒᱑᱑᱒᱗ (ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ)<br/> ᱗᱒᱑᱑᱖᱕ (ᱠᱷᱚᱨᱠᱷᱩᱥᱢᱟ) | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱗ | registration_plate = WB-34 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱒.᱒᱑% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] | website = {{URL|https://www.bdogarhbeta1.com//}} | footnotes = }} '''ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ {{coord|22.86|N|87.36|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱞᱰᱟᱝᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱞᱰᱟᱝᱨᱟ]], [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱛᱩᱞᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱛᱩᱞᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱒]], [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱖᱑.᱘᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱓᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱓᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 10 September 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1918_PART_A_DCHB_PASCHIM%20MEDINIPUR.pdf |title = District Census Handbook: Paschim Medinipur | work= Map of Paschim Medinipur with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗,᱔᱖᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱕-᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱖,᱑᱑᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Paschim%20Medinipur.pdf | title = District Human Development Report: Paschim Medinipur | work = May 2011. Page 28, Table 2.4 | publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal | access-date = 8 January 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170329040941/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Paschim%20Medinipur.pdf | archive-date = 29 March 2017 | url-status = dead }}</ref> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱟᱢᱠᱳᱯᱟ, ᱚᱢᱚᱞᱜᱳᱨᱟ, ᱵᱟᱨᱟᱢᱩᱨᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱪᱷᱚᱯᱨᱟ, ᱫᱷᱟᱫᱤᱠᱟ, ᱜᱚᱨᱚᱝᱜᱟ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ, ᱠᱚᱫᱽᱨᱳᱛᱟᱨᱵᱤᱞ, ᱠᱷᱚᱨᱠᱩᱥᱢᱟ, ᱥᱚᱱᱫᱷᱤᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱭᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Paschim Medinipur - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 1 August 2016}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱘,᱕᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑᱘,᱒᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱐,᱒᱗᱔ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱑᱖,᱖᱒᱐ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱑,᱘᱙᱓ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱘,᱐᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱕,᱑᱓᱓ (᱒᱔.᱑᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱘,᱑᱓᱔ (᱗.᱙᱓%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 3 May 2016}}</ref> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] (᱕,᱑᱐᱙) ᱟᱨ [[ᱚᱢᱚᱞᱜᱳᱨᱟ]] (᱕,᱑᱖᱕) ᱾<ref name=census2011/> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱠᱷᱟᱨ ᱠᱩᱥᱩᱢ (᱕,᱔᱒᱘) ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ (᱔,᱗᱘᱗) ᱾<ref name=census2011/> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱵᱮᱨᱟ ᱪᱷᱚᱯᱨᱟ (᱒,᱐᱗᱙), ᱟᱜᱽᱨᱟ (᱑,᱐᱔᱒), ᱫᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱟ (᱒,᱕᱖᱖), ᱥᱭᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑,᱕᱖᱕), ᱜᱚᱨᱚᱝᱜᱟ (᱑,᱑᱗᱙) ᱟᱨ ᱟᱢᱠᱳᱯᱟ (᱓᱙᱖) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱔,᱗᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱒.᱒᱑%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐,᱕᱔᱔ (᱗᱘.᱘᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱔,᱑᱘᱔ (᱖᱕.᱔᱑%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱓.᱓᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|75.05}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|22.21}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|2.58}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.16}} }} {{Pie chart |caption = ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 92.72 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 6.79 |color2 = darkturquoise |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value3 = 0.49 |color3 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱒.᱗᱒% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱖.᱗᱙% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱜᱽᱨᱤ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-adra-passenger-58601-kgp-to-adra/5528/167/956 |title = 58601 Kharagpur-Adra Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 25 July 2016}}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔, (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ ᱮᱱ ᱮᱪ ᱖᱐), ᱢᱳᱨᱜᱨᱟᱢ (ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱞᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=5 August 2016|location=New Delhi|archive-date=4 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204094735/https://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱔,᱑᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱑᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱖,᱗᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱸᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱕ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱗,᱗᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱵᱳᱴᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/GarhbetaCollege/Garhbeta_College.shtml | title = Garhbeta College | publisher = GC | access-date = 5 January 2017 | archive-date = 13 January 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170113014539/http://www.collegeadmission.in/GarhbetaCollege/Garhbeta_College.shtml | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱗ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱖᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱫᱷᱤᱯᱩᱨ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨ (ᱯᱤ ᱳ ᱠᱷᱚᱨᱠᱩᱥᱢᱟ) (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱱᱳᱦᱟᱨᱤ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal | access-date = 1 September 2020 | archive-date = 8 October 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 1 September 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] s8b5g872rxciddtpfzosablyd3nu9g1 ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22912 199693 176390 2026-11-08T00:27:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199693 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Garhbeta-III in Paschim Medinipur (West Bengal).svg | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.7169400|N|87.3395200|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 312.82 | elevation_footnotes = | elevation_m = 56 | population_total = 169,528 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱑᱒᱕᱓ (ᱥᱟᱛᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ)<br/>᱗᱒᱑᱒᱕᱗ (ᱱᱟᱭᱟᱵᱚᱥᱟᱛ) | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱗ | registration_plate = WB-34 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱒.᱒᱑% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]] | website = {{URL|paschimmedinipur.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱥᱟᱛᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ {{coord|22.7169400|N|87.3395200|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱮᱥᱯᱩᱨ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱠᱮᱥᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱒.᱑᱒&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ, ᱑᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱞᱛᱚᱨᱮ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱚᱞᱛᱚᱨᱮ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 14 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱛᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1918_PART_A_DCHB_PASCHIM%20MEDINIPUR.pdf |title = District Census Handbook: Paschim Medinipur | work= Map of Paschim Medinipur with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal|date=2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖,᱒᱔᱒ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱕-᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱐,᱓᱐᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Paschim%20Medinipur.pdf | title = District Human Development Report, Paschim Medinipur | work = Table 2.4, Page 28 | publisher = Development and Planning Department, Government of West Bengal, May 2011 | access-date = 2 January 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170329040941/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Paschim%20Medinipur.pdf | archive-date = 29 March 2017 | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱙,᱕᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱖,᱐᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱐,᱗᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱘᱖,᱐᱒᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱓,᱕᱐᱕ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱑,᱒᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱒᱖,᱐᱐᱔ (᱑᱕.᱓᱔%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱓,᱙᱕᱕ (᱑᱔.᱑᱓%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 3 May 2016}}</ref> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱜᱚᱸᱡᱽ]] (᱗,᱗᱕᱔), ᱫᱣᱟᱨᱤᱜᱮᱨᱤᱭᱟ (᱗,᱗᱕᱔) ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱟ ᱠᱳᱞᱟ (᱖,᱑᱖᱙) ᱾<ref name=census2011/> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱛᱟᱨᱟ (᱔,᱘᱗᱒), ᱢᱮᱛᱷᱤᱭᱟ ᱫᱚᱦᱚᱨ (᱔,᱘᱓᱑) ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟ (᱔,᱐᱘᱕) ᱾<ref name=census2011/> ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱟᱛᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (᱓,᱑᱑᱘), ᱱᱟᱭᱟ ᱵᱟᱥᱚᱛ (᱓,᱒᱘᱖), ᱠᱚᱨᱥᱟ (᱑,᱗᱓᱗), ᱨᱚᱥᱠᱩᱸᱰᱟ (᱓,᱒᱓᱘), ᱩᱨᱤᱭᱟᱥᱟᱹᱭ (᱑,᱓᱔᱕), ᱟᱢᱥᱚᱞ (᱑,᱓᱐᱙) ᱟᱨ ᱱᱚᱞᱵᱳᱱᱟ (᱑,᱖᱔᱒) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱘,᱘᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱒.᱒᱑%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐,᱒᱔᱓ (᱗᱙.᱘᱙%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘,᱖᱔᱒ (᱖᱖.᱗᱒%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱓.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|67.60}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|27.33}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|4.92}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.15}} }} {{Pie chart |caption = ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 86.31 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 12.10 |color2 = darkturquoise |label3 = [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]] |value3 = 0.95 |color3 = pink |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value4 = 0.64 |color4 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱘᱖.᱓᱑% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱒.᱑᱐% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱐.᱙᱕% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱽᱪᱟ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱨᱚᱰ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/midnapore-adra-memu-68089-mdn-to-adra/21528/952/956 |title = 68089 Midnapore-Adra Memu |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | access-date = 1 September 2016}}</ref> ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ([[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱜᱷᱟ ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 15 September 2016}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱖᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱖᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱘,᱔᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱑᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱳᱣᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱭᱮᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱨᱚᱰ]], ᱯᱤ ᱳ [[ᱥᱟᱛᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ggmc.ac.in/| title = Gourav Guin Memorial College| publisher = GGMC| access-date = 7 September 2020| archive-date = 19 September 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200919095001/http://ggmc.ac.in/| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.collegeadmission.in/GouravGuinMemorialCollege/GouravGuinMemorialCollege.shtml | title = Gourav Guin Memorial College | publisher = College Admission | access-date = 7 September 2020 | archive-date = 11 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180811091126/http://www.collegeadmission.in/GouravGuinMemorialCollege/GouravGuinMemorialCollege.shtml | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱙᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱔ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱣᱟᱨᱤᱜᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱫᱣᱟᱨᱤᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱜᱚᱲᱵᱮᱛᱟ ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱪᱳᱴᱴᱳᱛᱟᱨᱟ (ᱯᱤ ᱳ ᱜᱩᱭᱭᱟᱫᱟᱦᱟ) (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱵᱟᱥᱮᱛ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal | access-date = 1 September 2020 | archive-date = 8 October 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 1 September 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] dlwykf6h8d2yaxfieqjcq9a8vdp3ydr ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱚ 0 22982 200052 174512 2026-11-08T11:26:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200052 wikitext text/x-wiki {{Contains special characters}} {{ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ}} [[File:Languages_of_Bharat.jpg|thumb|300x300px|ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱚ)]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ, ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱟᱵᱡᱟᱫᱽ (ᱟᱨᱵᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ) ᱾ == ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ == {{ᱟᱨᱦᱚᱸ|ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ|ᱵᱨᱟᱢᱤᱠ ᱞᱤᱯᱤ}}ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ ᱜᱮ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱤᱠ ᱞᱤᱯᱤ|ᱵᱨᱟᱢᱤᱠ ᱞᱤᱯᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ([[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱤᱯᱤ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱤᱯᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱞᱤᱯᱤ === {{ᱟᱨᱦᱚᱸ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱪᱤᱠᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱼᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱪᱤᱠᱤ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ]] ᱥᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱼᱟᱥᱟᱢᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ){{efn|Besides Bengali script, [[Meitei language]] also uses [[Meitei script]] as its [[official script]] simultaneously.}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=GAZETTE TITLE: The Manipur Official Language (Amendment) Act, 2021 |url=http://manipurgovtpress.nic.in/en/details_gazzete/?gazette=658 |website=manipurgovtpress.nic.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Assamese alphabet, pronunciation and alphabet |url=https://omniglot.com/writing/assamese.htm |access-date=2023-01-27 |website=omniglot.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bengali alphabet, pronunciation and language |url=https://omniglot.com/writing/bengali.htm |access-date=2023-01-27 |website=omniglot.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=2023-01-27 |website=omniglot.com}}</ref> ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ,᱒ ᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱞᱤᱯᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱚ / ᱨ / ᱟᱲᱟᱝ / ᱟᱨ / ᱣ / ᱟᱲᱟᱝ ᱾ ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ / ᱨ / ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ / ᱣ / ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱳᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MajR">Ramesh Chandra Majumdar, ''The History and Culture of the Indian People: British paramountcy and Indian renaissance'' (Part 2), page 219, Bharatiya Vidya Bhavan, 1951</ref> [[File:The_constitutional_names_as_well_as_the_native_names_(in_Bengali–Assamese_and_Latin_transliterations)_of_the_3_official_languages_of_the_India_that_use_Bengali–Assamese_script_as_their_official_scripts.svg|thumb|258x258px|ᱛᱷᱟᱹᱭᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱞᱤᱯᱤ ᱛᱮ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓ ᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱼᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱪᱤᱠᱤ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾]] ; ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ [[ᱟᱥᱟᱢ|ᱚᱥᱚᱢ]]ᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 52nd report (July 2014 to June 2015) |url=http://www.nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228171523/http://www.nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-date=28 December 2017 |access-date=16 February 2016 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |pages=58–59}}</ref><ref>{{Cite web |title=Assamese alphabet, pronunciation and alphabet |url=https://omniglot.com/writing/assamese.htm |access-date=2023-01-27 |website=omniglot.com}}</ref> ; ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] , [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] , [[ᱟᱥᱟᱢ]] ([[ᱵᱚᱨᱟᱠ ᱵᱮᱰᱟ|ᱵᱟᱨᱚᱠ ᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp|title=Multi-lingual Bengal|date=11 December 2012|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=25 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325232340/https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 52nd report (July 2014 to June 2015) |url=http://www.nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115133948/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-date=15 November 2016 |access-date=16 February 2016 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |pages=79–84}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/govt-withdraws-assamese-as-official-language-from-barak-valley-114090901180_1.html|title=Govt withdraws Assamese as official language from Barak valley|date=9 September 2014|work=Business Standard India|access-date=29 January 2018|agency=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/|title=Jharkhand gives second language status to Magahi, Angika, Bhojpuri and Maithili|date=21 March 2018|work=The Avenue Mail|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328090028/https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/|archive-date=28 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bengali alphabet, pronunciation and language |url=https://omniglot.com/writing/bengali.htm |access-date=2023-01-27 |website=omniglot.com}}</ref> ; ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ (ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ) [[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱫᱚ[[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱪᱤᱠᱤ]]) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=GAZETTE TITLE: The Manipur Official Language (Amendment) Act, 2021 |url=http://manipurgovtpress.nic.in/en/details_gazzete/?gazette=658 |website=manipurgovtpress.nic.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=2023-01-27 |website=omniglot.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |archive-date=13 May 2012 |access-date=16 February 2012 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, [[Ministry of Minority Affairs]], [[Government of India]] |pages=78}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱠᱚ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ: === ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ === {{ᱟᱨᱦᱚᱸ|ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱩᱪᱟᱹᱲ|}}[[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ|ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ]] ({{Script|Deva|देवनागरी}}, ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱛᱮ: Devanāgarī) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱵᱳᱲᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱲᱳ]], [[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ]], [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ]]{{efn|Besides the Perso Arabic script, Sindhi language officially uses the Devanagari script simultaneously.}} ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ᱾ ; ᱵᱳᱰᱳ (ᱵᱳᱲᱳ) ᱵᱳᱲᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱳᱲᱳ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/assam-assembly-accords-associate-official-language-status-to-bodo-2345750|title=Assam Assembly Accords Associate Official Language Status To Bodo|last=PTI|date=30 December 2020|work=NDTV|access-date=21 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=THE ASSAM OFFICIAL LANGUAGE (AMENDMENT) ACT, 2020 |url=https://legislative.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/legislative_medhassu_in_oid_3/menu/document/the_assam_official_languageamendment_act_2020_assam_act_no.xi_of_2021.pdf |access-date=2025-11-06 |archive-date=2024-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315075632/https://legislative.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/legislative_medhassu_in_oid_3/menu/document/the_assam_official_languageamendment_act_2020_assam_act_no.xi_of_2021.pdf |url-status=dead }}</ref> ; ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮ , ᱡᱟᱸᱦᱟᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=27 September 2020 |title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020 |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019215035/http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |archive-date=19 October 2020 |access-date=27 September 2020 |publisher=The Gazette of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020|title=Parliament passes JK Official Languages Bill, 2020|date=23 September 2020|work=Rising Kashmir|access-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924141909/http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020|archive-date=24 September 2020}}</ref> ; ᱦᱤᱱᱫᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠᱤᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ]] ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ|ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ|ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ|ᱟᱱᱫᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱚᱨ ᱰᱷᱤᱯ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱣᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 |access-date=26 December 2014 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India}}</ref> [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]<ref>{{Cite web |year=1961 |title=The Gujarat Official Languages Act, 1960 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/4501/1/officiallanguages.pdf |access-date=21 December 2022 |publisher=indiacode.nic.in}}</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp|title=Multi-lingual Bengal|date=11 December 2012|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=25 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325232340/https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp|archive-date=25 March 2018}}</ref> ; ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ ᱠᱳᱝᱠᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱳᱝᱠᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 |access-date=26 December 2014 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |page=113}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Goa, Daman and Diu Official Language Act, 1987 |url=http://www.daman.nic.in/acts-rules%5CHindi-department%5Cdocuments/Official%20Language%20Act.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508141416/http://daman.nic.in/acts-rules/Hindi-department/documents/Official%20Language%20Act.pdf |archive-date=8 May 2013 |access-date=17 May 2015 |website=daman.nic.in |publisher=U.T. Administration of Daman and Diu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Konkani language {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Konkani-language |access-date=2023-01-26 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ; ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ 'ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱞᱤ' ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=झारखंड : रघुवर सरकार कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180643/https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |archive-date=21 March 2018 |access-date=21 March 2018}}</ref> ; ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ' ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]<ref>{{Cite web |title=Marathi language {{!}} Definition, History, Alphabet, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Marathi-language |access-date=2023-01-26 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ᱟᱨ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=42nd report: July 2003&nbsp;– June 2004 |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm |archive-date=8 October 2007 |access-date=6 June 2007 |publisher=Commissioner o fLinguistic Minorities |page=para 11.3}}</ref> [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱫᱚ ''[[ᱵᱟᱞᱵᱳᱫᱷ]]'' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Ajmire|first=P.E.|last2=Dharaskar|first2=RV|last3=Thakare|first3=V M|date=22 March 2013|title=A Comparative Study of Handwritten Marathi Character Recognition|url=http://research.ijcaonline.org/ncipet/number10/ncipet1078.pdf|journal=International Journal of Computer Applications|at=INTRODUCTION|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207081847/http://research.ijcaonline.org/ncipet/number10/ncipet1078.pdf|archive-date=7 December 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhimraoji |first=Rajendra |date=28 February 2014 |title=Reviving the Modi Script |url=http://www.typoday.in/2014/spk_papers14/rajendrathakre-typo14.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207082007/http://www.typoday.in/2014/spk_papers14/rajendrathakre-typo14.pdf |archive-date=7 December 2014 |website=Typoday}}</ref> ; ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ' ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=1977 Sikkim government gazette |url=https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722164022/https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |archive-date=22 July 2018 |access-date=22 July 2018 |website=sikkim.gov.in |publisher=Governor of Sikkim |page=188 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 July 2014 |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102211909/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=2 January 2018 |access-date=6 November 2016 |page=109}}</ref> ; ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ' ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/bill-to-make-sanskrit-second-official-language-of-hp-passed/730075.html|title=Bill to make Sanskrit second official language of HP passed|last=Pratibha Chauhan|date=17 February 2019|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=18 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218081810/https://www.tribuneindia.com/news/himachal/bill-to-make-sanskrit-second-official-language-of-hp-passed/730075.html|archive-date=18 February 2019|location=Shimla}}</ref> ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ 'ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ' ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/sanskrit-is-second-official-language-in-uttarakhand/story-wxk51l8Re4vNxofrr7FAJK.html|title=Sanskrit is second official language in Uttarakhand|last=Trivedi|first=Anupam|date=19 January 2010|work=Hindustan Times|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120201065836/http://www.hindustantimes.com/India-news/NorthIndia/Sanskrit-is-second-official-language-in-Uttarakhand/Article1-499467.aspx|archive-date=1 February 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/Sanskrit-second-official-language-of-Uttarakhand/article15965492.ece|title=Sanskrit second official language of Uttarakhand|date=21 January 2010|work=The Hindu|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303145846/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/Sanskrit-second-official-language-of-Uttarakhand/article15965492.ece|archive-date=3 March 2018}}</ref> === ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱞᱤᱯᱤ === == ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴᱤᱠ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ == ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱤᱯᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱞᱤᱯᱤ === [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] (ᱥᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯᱷ) ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Official Languages (Use for Official Purpose of the Union) – Rules 1976 (As Amended, 1987) – Paragraph 3(1) |url=http://www.rajbhasha.gov.in/dolruleseng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325173337/http://www.rajbhasha.gov.in/dolruleseng.htm |archive-date=25 March 2010 |access-date=10 June 2015}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100502221154/http://www.rajbhasha.gov.in/preseng.htm Notification No. 2/8/60-O.L. (Ministry of Home Affairs), dated 27 April 1960] archived from ''www.rajbhasha.gov.in'', accessed 4 August 2020</ref><ref>{{Cite web |title=The Official Languages (Use for Official Purpose of the Union) – Rules 1976 (As Amended, 1987) – Paragraph 3(5) |url=http://www.rajbhasha.gov.in/dolruleseng.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325173337/http://www.rajbhasha.gov.in/dolruleseng.htm |archive-date=25 March 2010 |access-date=10 June 2015}}</ref> === ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ === [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ|ᱚᱞ ᱪᱮᱢᱮᱫ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp|title=Multi-lingual Bengal|date=11 December 2012|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=25 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325232340/https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Santali language {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Santali-language |access-date=2023-01-26 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱚᱵᱟᱡᱟᱫᱽ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ == ᱟᱨᱵᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱯᱤ]] ᱥᱮ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱞᱤᱯᱤ]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱩᱨᱫᱩ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ; ᱩᱨᱫᱩ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=27 September 2020 |title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020 |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019215035/http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |archive-date=19 October 2020 |access-date=27 September 2020 |publisher=The Gazette of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020|title=Parliament passes JK Official Languages Bill, 2020|date=23 September 2020|work=Rising Kashmir|access-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924141909/http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020|archive-date=24 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 July 2003 |title=Official Language Act 2000 |url=https://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084459/https://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204 |archive-date=4 March 2016 |access-date=17 July 2015 |publisher=Government of Delhi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 52nd report (July 2014 to June 2015) |url=http://www.nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115133948/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-date=15 November 2016 |access-date=16 February 2016 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |pages=49–53}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/240322/assembly-passes-two-bills-of-minorities-component-and-urdu-as-2nd-offi.html|title=Urdu second official language in Andhra Pradesh|date=24 March 2022|work=Deccan Chronicles|access-date=25 March 2022|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/bill-recognising-urdu-as-second-official-languagepassed/article65252966.ece|title=Bill recognising Urdu as second official language passed|date=23 March 2022|work=The Hindu|access-date=1 April 2022|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/urdu-is-telanganas-second-official-language-4940595/|title=Urdu is Telangana's second official language|date=16 November 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=27 February 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/urdu-second-official-language-telangana-state-passes-bill-71742|title=Urdu is second official language in Telangana as state passes Bill|date=17 November 2017|work=The News Minute|access-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/official-language-status-for-urdu-in-some-west-bengal-areas/article3274293.ece|title=Official language status for Urdu in some West Bengal areas|date=2012-04-02|work=The Hindu|access-date=2023-01-26|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ; ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Jammu, Kashmir & Ladakh: Ethno-linguistic areas |url=http://www.koshur.org/contents.html |access-date=2007-06-02 |publisher=koshur.org}}</ref><ref>{{Cite journal|date=26 September 2020|title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020|url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15512?view_type=search&sam_handle=123456789/1362}}</ref> ; ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ [[ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱟᱨᱵᱤᱼᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱟᱥᱚᱠᱷ ᱞᱤᱯᱤ|ᱱᱟᱥᱠᱷ]] ᱞᱤᱯᱤ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/1042577/a-mother-tongue-partition-consumed-intact-the-depletion-and-revival-of-sindhi-language-and-culture|title=A mother tongue Partition consumed intact: The depletion and revival of Sindhi language and culture|last=Aggarwal|first=Saaz|work=Scroll.in}}</ref> 0ne922ps85hr27sswsmfi9kgowt0vwe ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ 0 23014 200050 196042 2026-11-08T11:23:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200050 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | Badge = All India Football Federation logo.svg | Badge_size = 190px | FIFA Trigramme = IND | Nickname = ᱞᱤᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ | Association = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱮ.ᱟᱭ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ) | Confederation = [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ]] (ᱮᱥᱤᱭᱟ) | Sub-confederation = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱯᱷ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ) | Coach = [[ᱤᱜᱳᱨ ᱥᱴᱤᱢᱟᱠ]] | Captain = [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]] <!--Latest match captain--> | Most caps = ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ (᱑᱔᱒)<ref name="top GS">{{cite web|last1=Dey|first1=Subrata|title=India – Record international players |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/india-recintlp.html |access-date=12 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321143659/http://www.rsssf.com/miscellaneous/india-recintlp.html#app|archive-date=21 March 2019|website=[[RSSSF]]|url-status=live}}</ref> | Top scorer = ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ<!-- DO NOT LINK, already linked above --> ([[List of international goals scored by Sunil Chhetri|92]])<ref name="top GS"/> | Home Stadium = [[#ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱᱱ]] | FIFA Rank = {{FIFA World Rankings|IND}} | FIFA max = ᱙᱔<ref name = "peak ranking">{{cite news| title= India jump four spots to enter top 150 of FIFA men's rankings | url= https://thefield.scroll.in/816585/football-india-jump-four-spots-to-enter-top-150-of-fifa-mens-rankings |publisher=TheField Scroll |work=Scroll | date=3 March 2017 | access-date=3 March 2017}}</ref> | FIFA max date = ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱖ | FIFA min = ᱑᱗᱓<ref>{{cite news | title= India slip to 172 in latest FIFA rankings | url= http://indianexpress.com/article/sports/football/india-slip-to-172-in-latest-fifa-rankings/ | work=The Indian Express| date= 3 March 2017 | access-date= 3 March 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170322112111/http://indianexpress.com/article/sports/football/india-slip-to-172-in-latest-fifa-rankings/ | archive-date= 22 March 2017 | url-status= live }}</ref> | FIFA min date = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ | Elo Rank = {{World Football Elo Ratings|India}} | Elo max = ᱓᱐<ref name="elo">{{cite web | title= World Football Elo Ratings: India | url= http://www.eloratings.net/India.htm | publisher= World Football Elo Ratings | access-date= 15 September 2018 | archive-url= https://web.archive.org/web/20180424212122/http://www.eloratings.net/India.htm | archive-date= 24 April 2018 | url-status= live }}</ref> | Elo max date = ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱒ | Elo min = ᱑᱘᱖<ref name="elo" /> | Elo min date = ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ | pattern_la1 = | pattern_b1 = _ind21h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _ind21h | leftarm1 = 0000DC | body1 = 0000DC | rightarm1 = 0000DC | shorts1 = 0000DC | socks1 = 0000DC | pattern_la2 = | pattern_b2 = _ind21a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _ind21a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | First game = ''Pre-independence:''<br/>{{fb|AUS}} 5–3 {{fb-rt|IND|British}}<br/>([[Sydney]], Australia; 3 September 1938)<br/>''Post-independence:''<br/>{{fb|IND}} 1–2 {{fb-rt|FRA}}<br/>([[London]], England; 31 July 1948) | Largest win = {{fb|SRI}} 0–7 {{fb-rt|IND}} <br/> ([[Bangalore]], India; 7 December 1963) | Largest loss = {{fb|YUG}} 10–1 {{fb-rt|IND}}<br/>([[Helsinki]], Finland; 15 July 1952)<!-- <br>{{fb|URS|1955}} 11–1 {{fb-rt|IND}}<br/>([[Moscow]], [[Soviet Union]]; 16 September 1955) --><!--don't change, match against Soviet is not a fifa A match, only fifa A match here--> | World cup apps = | World cup first = | World cup best = | Regional name = [[Football at the Summer Olympics|Summer Olympics]] | Regional cup apps = 4 | Regional cup first = [[Football at the 1948 Summer Olympics|1948]] | Regional cup best = Semi-finals ([[Association football at the 1956 Summer Olympics|1956]]) | 2ndRegional name = [[AFC Asian Cup|Asian Cup]] | 2ndRegional cup apps = 5 | 2ndRegional cup first = [[1964 AFC Asian Cup|1964]] | 2ndRegional cup best = Runners-up ([[1964 AFC Asian Cup|1964]]) | 3rdRegional name = [[SAFF Championship]] | 3rdRegional cup apps = 14 | 3rdRegional cup first = [[1993 South Asian Association of Regional Co-operation Gold Cup|1993]] | 3rdRegional cup best = '''Champions''' ([[1993 South Asian Association of Regional Co-operation Gold Cup|1993]], [[1997 South Asian Football Federation Gold Cup|1997]], [[1999 South Asian Football Federation Gold Cup|1999]], [[2005 South Asian Football Federation Gold Cup|2005]], [[2009 SAFF Championship|2009]], [[2011 SAFF Championship|2011]], [[2015 SAFF Championship|2015]], [[2021 SAFF Championship|2021]], [[2023 SAFF Championship|2023]]) | 4thRegional name = [[Football at the Asian Games|Asian Games]] | 4thRegional cup apps = 11 | 4thRegional cup first = [[Football at the 1951 Asian Games|1951]] | 4thRegional cup best = '''Champions''' ([[Football at the 1974 Asian Games|1951]], [[Football at the 1962 Asian Games|1962]]) | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCompetition | [[AFC Asian Cup|Asian Cup]]}} {{MedalSilver | [[1964 AFC Asian Cup|1964 Israel]]|[[1964 AFC Asian Cup squads#India|Team]]}} {{MedalCompetition | [[Football at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalGold | [[Football at the 1951 Asian Games|1951 New Delhi]]|[[Football at the 1951 Asian Games – Men's team squads#India|Team]]}} {{MedalGold | [[Football at the 1962 Asian Games|1962 Jakarta]]|[[Football at the 1962 Asian Games – Men's team squads#India|Team]]}} {{MedalBronze | [[Football at the 1970 Asian Games|1970 Bangkok]]|[[Football at the 1970 Asian Games – Men's team squads#India|Team]]}} {{MedalCompetition |[[SAFF Championship]]}} {{MedalGold | [[1993 South Asian Association of Regional Co-operation Gold Cup|1993 Pakistan]]|Team}} {{MedalGold | [[1997 South Asian Football Federation Gold Cup|1997 Nepal]]|Team}} {{MedalGold | [[1999 South Asian Football Federation Gold Cup|1999 India]]|[[1999 South Asian Football Federation Gold Cup squads|Team]]}} {{MedalGold | [[2005 South Asian Football Federation Gold Cup|2005 Pakistan]]|[[2005 South Asian Football Federation Gold Cup squads|Team]]}} {{MedalGold | [[2009 SAFF Championship|2009 Bangladesh]]|[[2009 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalGold | [[2011 SAFF Championship|2011 India]]|[[2011 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalGold | [[2015 SAFF Championship|2015 India]]|[[2015 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalGold | [[2021 SAFF Championship|2021 Maldives]]|[[2021 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalGold | [[2023 SAFF Championship|2023 India]]|[[2023 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver | [[1995 South Asian Gold Cup|1995 Sri Lanka]]|[[1995 South Asian Gold Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver | [[2008 SAFF Championship|2008 Maldives & Sri Lanka]]|[[2008 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver | [[2013 SAFF Championship|2013 Nepal]]|[[2013 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver | [[2018 SAFF Championship|2018 Bangladesh]]|[[2018 SAFF Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze |[[2003 South Asian Football Federation Gold Cup|2003 Bangladesh]]|[[2003 South Asian Football Federation Gold Cup squads|Team]]}} }} '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ''' ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] (AIFF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] (AFC) ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] (SAFF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ, ᱟᱭᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="afc founding member">{{cite web |title=AFC's 63rd anniversary: Seven events that shaped Asian football |url=https://www.the-afc.com/en/more/news/afcs_63rd_anniversary_seven_events_that_shaped_asian_football.html |publisher=the-AFC.com|date= 8 May 2017 | accessdate= 19 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518191829/https://www.the-afc.com/en/more/news/afcs_63rd_anniversary_seven_events_that_shaped_asian_football.html |archive-date=19 May 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="saff founding member">{{cite web |title=The unity of the South Asian Countries playing football |url=https://saffederation.org/about-us |publisher=SAFF |date= |accessdate=19 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518192918/https://saffederation.org/about-us |archive-date=19 May 2023 |url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱭᱟᱫᱽ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱨᱚᱦᱤᱢ]] ᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ [[᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|᱑᱙᱕᱑]] ᱟᱨ [[᱑᱙᱖᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|᱑᱙᱖᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[᱑᱙᱕᱖ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱯᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱰ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[᱑᱙᱖᱔ ᱟᱭ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱯ|᱑᱙᱖᱔]] ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ [[ᱥᱟᱯᱷ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱙ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱯᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱵᱚᱵᱽ ᱦᱟᱣᱴᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱠᱟᱯ]] ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱽ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱽ ᱠᱟᱯ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱮᱫ (᱑᱙᱓᱐-᱑᱙᱔᱐)=== {{multiple image | align = left | direction = horizontal | image1 = India & all European team 1938 Calcutta Charity match.jpg | width1 = 260 | alt1 = Aerial photo of packed stadium | image2 = India national team at Olympics 1948.jpg | width2 = 180 | alt2 = Stadium interior, photographed from the grandstand | footer = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ (ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱮ) ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱘ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ''(ᱞᱮᱸᱜᱟ)'' ᱥᱤᱧᱚᱛ [[᱑᱙᱔᱘ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱢᱤᱱᱚᱠ]] ᱨᱮ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟᱭ ''(ᱡᱚᱡᱚᱢ)'' | total_width = | caption1 = | caption2 = }} ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱤᱸᱰᱩ (ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ)|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] ᱜᱳᱥᱛᱟ ᱯᱳᱞ (Gostha Paul) ᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="pedia.desibantu.com">{{cite web|url=https://pedia.desibantu.com/gostha-pal/|title=Gostha Pal|date=3 March 2010|access-date=2018-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820141524/https://pedia.desibantu.com/gostha-pal/|archive-date=20 August 2018|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]], ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱳᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱑-᱐ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="pedia.desibantu.com"/><ref name="kolkatafootball.com" /><ref name="thehardtackle.com">{{cite web|url=http://www.thehardtackle.com/2011/legends-of-indian-football-gostha-pal/|title=LEGENDS OF INDIAN FOOTBALL : GOSTHA PAL|date=20 August 2011|access-date=2018-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820140949/http://www.thehardtackle.com/2011/legends-of-indian-football-gostha-pal/|archive-date=20 August 2018|url-status=live}}</ref> ==ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== ==ᱚᱨᱡᱚ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ== ==ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ== ==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ== ==ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱟᱱ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ== ==ᱢᱟᱹᱱ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ}} * [https://www.the-aiff.com/ All India Football Federation] (official website) * {{Twitter|IndianFootball}} * {{Facebook|445396648884481/}} * [https://www.the-afc.com/en/south/india.html India] at [[Asian Football Confederation|AFC]] * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/IND India] at [[FIFA]] * [https://www.besoccer.com/team/india Team profile: India]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at BeSoccer *[https://www.sportskeeda.com/team/indian-national-football-team Team overview] at Sportskeeda ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== ku3dz21s74kjarp47t2udyizom8uul2 ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23183 199688 176386 2026-11-08T00:16:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199688 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ |other_name = |native_name = |native_name_lang = |nickname = |settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = File:Galsi-I in Purba Bardhaman (West Bengal).svg |mapsize = |map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ |pushpin_map = |pushpin_label_position = right |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption = |subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ |subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} |subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_type3 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ |subdivision_name3 = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] |subdivision_type4 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ |subdivision_name4 = [[ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱚᱞᱥᱤ]] |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = 257.37 |area_land_km2 = |population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ |population_footnotes = |population_note = |population_total = 187,588 |population_density_km2 = auto |timezone = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset = +᱕:᱓᱐ |coordinates = {{coord|23|24|30|N|87|32|34|E|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 65 |elevation_ft = |postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] |postal_code = ᱗᱑᱓᱔᱐᱓ (ᱵᱚᱰ ᱵᱚᱰ)<br/>᱗᱑᱓᱑᱔᱔ (ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ) |area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ |area_code = [https://allcodesindia.in/stdcode/wb/galsi.php ᱐᱓᱔᱕᱒] |registration_plate = WB-37, WB-38, WB-41, WB-42, WB-44 |blank_name = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ |blank_info = ᱗᱒.᱘᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |website = http://purbabardhaman.gov.in/ |footnotes = }} '''ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Map of purba bardhaman district.jpg|thumb|left|500px|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱵᱚᱰ ᱵᱚᱰ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ {{coord|23.408319|N|87.54273|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱚᱥᱜᱨᱟᱢ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱚᱥᱜᱨᱟᱢ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱠᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱠᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/barddhman.html |title = Tehsil Map of Barddhaman |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 23 January 2017}}</ref> ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱕᱗.᱓᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱰ ᱵᱚᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1909_PART_B_DCHB_BARDDHAMAN.pdf |title = District Census Handbook: Barddhaman | work= Map of Barddhaman with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 22 January 2017 }}</ref> ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱰ ᱵᱚᱰ, ᱪᱚᱠᱛᱮᱱᱛᱩᱞ, ᱞᱳᱣᱟᱯᱩᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱞᱳᱣᱟ ᱨᱟᱢᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ, ᱯᱚᱨᱚᱡᱽ, ᱯᱳᱴᱱᱟ-ᱯᱩᱨᱥᱟ, ᱥᱮᱨᱳᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱪᱪᱟᱜᱨᱟᱢ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bardhaman - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 January 2017}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱗,᱕᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱔,᱔᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱓,᱑᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱖,᱗᱕᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱐,᱘᱓᱓ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱙,᱔᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱗,᱐᱔᱔ (᱓᱕.᱗᱔%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗,᱖᱕᱒ (᱔.᱐᱘%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 16 January 2017}}</ref> ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] (᱕,᱔᱗᱐), ᱥᱩᱠᱫᱚᱞ (᱑᱓,᱐᱙᱓) ᱟᱨ ᱵᱚᱰ ᱵᱚᱰ (᱔,᱕᱕᱘) ᱾<ref name=census2011/> ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ (᱑᱐,᱓᱗᱐), ᱪᱚᱠ ᱛᱮᱸᱛᱩᱞ (᱔,᱘᱔᱑), ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ (᱑᱐,᱓᱗᱐), ᱯᱚᱨᱚᱡᱽ (᱕,᱕᱖᱐), ᱨᱟᱢᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ (᱔,᱓᱖᱒), ᱢᱚᱞᱞᱚᱥᱟᱨᱩᱞ (᱔,᱔᱓᱙), ᱥᱤᱨᱟᱨᱟᱭ (᱖,᱙᱑᱕), ᱯᱩᱨᱥᱟ (᱕,᱗᱔᱐), ᱠᱳᱞᱠᱳᱞ (᱔,᱐᱒᱕), ᱩᱪᱪᱟᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱘᱙᱗) ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱘᱘᱖) ᱾<ref name=census2011/> ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱞᱳᱣᱟ (᱓,᱖᱙᱐), ᱞᱳᱣᱟᱯᱩᱨ (᱑,᱙᱘᱗), ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ (᱓,᱖᱒᱗), ᱨᱚᱱᱰᱤᱦᱟ (᱑,᱙᱕᱓), ᱯᱳᱴᱱᱟ (᱑,᱘᱗᱓), ᱥᱤᱞᱭᱟ (᱑,᱒᱗᱒), ᱠᱚᱥᱵᱟ (᱒,᱑᱑᱙) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱓,᱕᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱒.᱘᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙,᱓᱗᱐ (᱗᱙.᱘᱙%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱓,᱑᱗᱐ (᱖᱕.᱓᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱔.᱕᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|71.69}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|27.75}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.56}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱓᱔,᱔᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱒.᱖᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱕᱒,᱐᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱗.᱗᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱔᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱐.᱒᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱕᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱔.᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱗.᱙% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱕.᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱐.᱗% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1909_PART_A_DCHB_BARDDHAMAN.pdf |title = Census of Indiia 2011: District Census Handbook, Barddhaman | work= Table 9: Population by religion in Badhaman district (1961-2011), Page 50|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 January 2017}}</ref> {{Pie chart |caption = ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 90.94 |color1 = orchid |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 4.53 |color2 = orange |label3 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value3 = 3.29 |color3 = darkturquoise |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value4 = 1.24 |color4 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱐.᱙᱔% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱔.᱕᱓% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱓.᱒᱙% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ=== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ|collapse=yes}} [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/barddhaman-asansol-memu-63509/14847/2/7 |title = 63509 Bardhaman-Asansol MEMU |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | access-date = 9 February 2017}}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱒)/ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="renumber">{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=10 February 2017|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱑,᱕᱙᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱘,᱙᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱗,᱐᱕᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1909_PART_A_DCHB_BARDDHAMAN.pdf | title = District Census Handbook, Barddhaman, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1082, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 9 February 2019}}</ref> ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/MankarCollege/Mankar_College.shtml | title = Mankar College | publisher = College Admission | access-date = 2 March 2017 | archive-date = 4 March 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170304114018/http://www.collegeadmission.in/MankarCollege/Mankar_College.shtml | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱓ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱗ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱠᱚᱨ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ (᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱥᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱥᱚ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ (᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱞᱳᱣᱟ ᱯᱤ ᱳ ᱫᱣᱟᱨᱢᱟᱨᱤ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 January 2019 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] pbss5qfgqm0vnjfh5630yuyomcw9l9v ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ᱦᱟᱨᱟ 0 23212 200039 176473 2026-11-08T11:07:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200039 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ᱦᱟᱨᱟ | image = Scott OHara Advocate Men May 1985.jpg | caption = Scott O'Hara, circa 1984 | birth_name = John Robert Scott | birth_date = {{birth date|mf=yes|1961|10|16}} | birth_place = [[Grants Pass, Oregon]], U.S. | death_date = {{Death date and age|mf=yes|1998|02|18|1961|10|16}} | death_place = [[San Francisco, California]], U.S. | other_names = Spunk | height = | spouse = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱥᱠᱳᱴ''' ᱳ ᱦᱟᱨᱟ (᱑᱖ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱑ - ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘) ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ <nowiki>''</nowiki>ᱩᱭᱱᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥ ᱚᱞ<nowiki>''</nowiki> ᱵᱳᱣ ᱫᱟ ''ᱵᱮᱞᱴ'' ᱟᱨ ᱤᱱ ᱤᱭᱳᱨ ᱳᱭᱤᱞᱰᱮᱥᱴ ᱰᱨᱤᱢᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭ ᱟᱶᱛᱟᱣᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱳ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵᱽ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ''ᱥᱮᱠᱥᱯᱚᱞᱳᱨᱟᱨᱥ ᱫᱟ ᱜᱟᱭᱰ ᱴᱩ ᱰᱩᱭᱤᱝ'' ᱤᱣᱚᱴ ᱚᱱ ᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱰᱩ ᱤᱴᱚᱨᱥᱮᱞᱯᱷ ᱯᱤᱥᱴᱚᱱ ᱯᱳᱞᱤᱥᱤᱝ (ᱵᱮᱼᱢᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) 'ᱳᱴᱳᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱨᱤ' ᱮ ᱢᱮᱢᱚᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱞᱮᱥᱴ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱨᱞᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱟᱨ ᱥᱤᱢᱯᱮᱞ 'ᱥᱤᱞᱤᱠᱴ ᱮᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱟᱲᱟ ᱡᱳᱜᱟᱡᱩᱠ 'ᱥᱴᱤᱢ' ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ 'ᱳᱭᱤᱞᱰ' ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱼᱵᱚᱫᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱟᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱮᱱᱴ ᱯᱟᱥ ᱳᱨᱮᱜᱳᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱚᱯᱟᱨᱴ ᱦᱳᱜ ᱥᱠᱳᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟ ᱡᱮᱱ (ᱮᱱᱮ ᱯᱷᱟᱨᱵᱷᱮᱞ ᱥᱠᱳᱴ) ᱼ ᱨᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ , ᱩᱱᱫᱚ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱳᱦᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱯᱷᱩᱱᱰ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ᱦᱟᱨᱟᱣ" ᱥᱮ "ᱥᱯᱟᱝᱠ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱯᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ "ᱮ ᱰᱤᱠ ᱵᱚᱭ ᱮᱱᱤ ᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱳᱦᱟᱨᱟ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ " ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱧ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ' ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱩᱭᱤᱛ ᱫᱟ ᱵᱤᱜᱽᱮᱥᱴ ᱰᱤᱠ ᱤᱱ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ' ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱡᱟᱨ 9ᱹ5 ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱤᱧᱪᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱑᱙᱘᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱚᱭᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱼᱡᱚᱭᱠᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜᱼᱛᱤᱢᱚᱠ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱴᱳᱼᱯᱷᱮᱞᱮᱴᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=1988 |title=Head Over Heels |url=http://www.gayeroticvideoindex.com/V/4/1404.html |website=All Worlds Video}}</ref> ᱳ' ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱱᱤ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ' ᱢᱮᱠᱤᱝ ''ᱯᱳᱨᱱ'' ' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ " ᱜᱳ " ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ == ᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱩᱱᱤ ᱮᱪᱹ ᱟᱭᱤᱹ ᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱛᱟᱭᱚ , ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱮᱱᱳᱵᱷᱤᱭᱟᱼᱵᱷᱤᱥᱠᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱰᱤᱹᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ (ᱰᱟᱨᱮᱞ ᱠᱤᱛ ᱜᱨᱤᱯᱷᱤᱛ) ᱥᱟᱶ (ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱠᱨᱤᱡᱤᱝᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱠᱥ. ᱠᱳᱢ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ) ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ PDAPressᱼ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 October 2015 |title=The Rise and Fall of a Digital Atlas of Casual Sex |url=https://www.atlasobscura.com/articles/the-rise-and-fall-of-cruisingforsexcom-a-digital-atlas-of-casual-sex}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Quality of Scott O'Hara's friends |url=https://groups.google.com/g/bit.listserv.gaynet/c/-2wKAmFd3Wg/m/qkmvNH2YbdgJ}}</ref> ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ' ᱥᱴᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱩᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱭᱫᱽᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ' ᱼ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "''ᱥᱚᱯᱤᱢ''", "ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱜᱳᱜ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱳᱜᱼᱥᱟᱵᱤᱠ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱟᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱸᱥᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱢ ᱵᱮᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱑,ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ " ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ , ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ , ᱟᱨᱩᱼᱵᱩᱫᱟᱹ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱾ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱨᱮᱥᱴ ᱨᱩᱢ 'ᱯᱟᱨᱠ' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱳᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱤᱡᱤᱝ ᱮᱥᱯᱮᱴ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱳᱜᱟᱡᱩᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ) ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Wisconsin GLBT History Project, http://www.mkelgbthist.org/media/print/steam.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141127064528/http://www.mkelgbthist.org/media/print/steam.htm |date=2014-11-27 }}, consulted 10-29-2014.</ref> ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ " ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟᱜᱮ ᱩᱱᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱫᱚ ᱾ᱫᱚ ᱾ᱳᱣᱦᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ , ᱡᱤᱭᱚᱱᱼᱥᱟᱭᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾<ref>Wisniewski, Katherine, 'The Rise and Fall of Cruisingforsex.com, a Digital Atlas of Casual Encounters', Atlas Obscura, 26 October 2015 </ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱳᱭᱤᱞᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱳ ' ᱦᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ' ᱮᱠᱥᱼᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱥ ' ᱼᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱟᱨ ᱨᱤᱱᱳᱥᱟᱨᱳᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="POZ">{{Cite web |last=Adam Gillitt |date=June 1998 |title=Full of Spunk |url=http://www.poz.com/articles/228_7134.shtml |access-date=January 14, 2014 |website=Poz Magazine}}</ref> ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱱᱚᱛᱷᱤ (᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱵᱟᱠᱥ , ᱡᱳᱜᱟᱡᱩᱠ ᱱᱳᱴ ᱟᱨ ᱚᱞᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱱ ᱦᱮ ᱞᱟᱭᱵᱨᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱹᱞᱮᱹᱵᱴᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱛᱨᱚᱵᱷ ᱫᱚ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>Scott O'Hara Artifacts (collection no. 1998-19); see the entry in the [http://www.glbthistory.org/research online catalog of the society].</ref> ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱳᱨ ᱥᱳᱯᱳᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱮᱥᱵᱮᱱᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱣᱰᱤᱭᱟ (ᱮᱱᱱ ᱥᱠᱳᱴ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ' ᱯᱷᱟᱨ ᱢᱮᱭ ᱤᱝᱜᱮᱥᱴ ᱵᱨᱟᱫᱟᱨ ' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>''Lesbian Writer: Collected Work Of Claudia Scott'', Naiad Press 1981</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱯᱷᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ , ᱳᱦᱟᱨᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱰᱳᱼᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ᱮᱯᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ' ᱫᱟ ᱠᱮᱵᱷ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱮᱞᱵᱟᱢ ' ᱥᱤᱰᱤ ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱳᱴᱤᱠ ᱟᱨᱴ ' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱣᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>James Peron, Tiny House, Big Wages & Nirvana, Medium.com, 9 February 2021 </ref><ref name="POZ"/> ᱩᱱᱤ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱮᱰᱥ|ᱮᱭᱤᱪ]] ᱟᱭᱹᱵᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱱᱼᱦᱰᱜᱠᱤᱱ ᱞᱤᱢᱯᱷᱳᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱞ ᱫᱚ ' ᱫᱟ ᱰᱮᱛᱷ ᱥᱯᱳᱨ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱭᱟᱨᱤ 1998ᱼᱨᱮ 36 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮ ᱮᱰᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="POZ" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱩᱛᱤᱠᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚ' ᱫᱟ ᱴᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ' ᱫᱚ ᱫᱚᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=13 June 2012 |title=Scott O'Hara – ToFF Lifetime Member &#124; TOM's Blog |url=http://www.worldoftomoffinland.com/tomsblog/?p=4626}}</ref> == ᱜᱩᱨ == ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱩᱲᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱳ' ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱫᱤ ᱠᱮᱵᱷᱮ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱠᱳᱨᱰ ᱟᱞᱵᱟᱢ, ᱥᱤᱰᱤ, ᱯᱚᱛᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱮᱨᱳᱴᱤᱠ ᱟᱨᱴ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ HIV ᱥᱟᱶ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱱ-ᱦᱚᱰᱜᱽᱠᱤᱱ ᱞᱤᱢᱯᱷᱚᱢᱟ (non-Hodgkin lymphoma) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ "The Death Spoor" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ ᱮᱰᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱾[ ᱙] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱮᱨᱳᱴᱤᱠ ᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ (The Tom of Finland Foundation) ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|2}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * 1979ᱼ1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞᱼᱵᱟᱹᱨᱰᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [http://josiah.brown.edu/record=b3650724~S7 ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟ ᱯᱮᱯᱟᱨᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330053807/http://josiah.brown.edu/record=b3650724~S7 |date=2022-03-30 }} ᱾ * [http://www.queerculturalcenter.org/Pages/Keehnen/OHara.html 1997] ᱠᱤᱭᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱳᱣᱮᱹᱱ ᱠᱤᱦᱮᱱᱮᱱ ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱾ * " ᱥᱮᱠᱥ ᱯᱟᱡᱤᱴᱤᱭᱩᱭ (1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ) " " " " * [http://www.poz.com/articles/228_7134.shtml " ᱯᱷᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱟᱝᱠ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱳᱜᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱫᱤᱠᱮᱞ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾] (1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱵᱤᱪᱩᱨᱤ , ''POZ'' ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱾ * [https://web.archive.org/web/20060612025348/http://www.scottohara.com/ ᱥᱠᱳᱴ ᱳ ' ᱦᱟᱨᱟ ᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱥᱟᱭᱤᱴ] ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] l1bdxx5gowpp18c5st4567j85hyv0ip ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ 0 23238 199717 123777 2026-11-08T01:06:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199717 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Gurpreet Singh.jpg|thumb|ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ]] ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ (ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ: ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ (professional) ᱪᱤᱸᱰᱩ (ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ) ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱹᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Senior Men|url=https://www.the-aiff.com/national-team/men/senior|access-date=19 January 2021|website=All India Football Federation|archive-date=23 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123040727/http://www.the-aiff.com/national-team/men/senior|url-status=live}}</ref> ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱩᱣᱮᱨᱴᱚ ᱨᱤᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱜ]]ᱟᱛᱮ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱽ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱔-᱐ ᱜᱳᱞ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=7380 |title='Fantastic Four' for India to outwit Puerto Rico |access-date=17 August 2017 |publisher=All India Football Federation |publication-date=3 September 2016 |archive-date=17 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817123728/https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=7380 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author=Nilanjan Datta |date=2 September 2016 |title=Young India 'Ready' to take on Puerto Rico |url=https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=7378 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924231759/https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=7378 |archive-date=24 September 2016 |access-date=3 September 2016 |publisher=All India Football Federation}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱺ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱯᱼᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱣᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ;<ref>{{Cite web|date=24 April 2015|first=Debayan|last=Mukherjee|title=Gurpreet Singh Sandhu is first Indian to play for top division European club|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Gurpreet-Singh-Sandhu-is-first-Indian-to-play-for-top-division-European-club/articleshow/47034426.cms|access-date=19 January 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020031953/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Gurpreet-Singh-Sandhu-is-first-Indian-to-play-for-top-division-European-club/articleshow/47034426.cms|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱦᱢᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱞᱤᱢ, ᱵᱟᱭᱪᱩᱝ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ, ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱛ ᱯᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱣᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭᱝ ;<ref>{{Cite web|date=9 July 2017|title=5 Indian Footballers Who Played in Europe|url=https://www.90min.com/in/posts/5244043-5-indian-footballers-who-played-in-europe|access-date=19 January 2021|website=90min.com|language=en|archive-date=3 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703150737/https://www.90min.com/in/posts/5244043-5-indian-footballers-who-played-in-europe|url-status=dead}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱣᱨᱚᱯᱟ ᱞᱤᱜᱽ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=7375 |title=Constantine has made an impact on 'character building:' Gurpreet |publisher=All India Football Federation |date=31 August 2016 |access-date=3 September 2016 |archive-date=24 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924231825/https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=7375 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱚᱪ (Sydney United coach) ᱟᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱮᱹᱥᱤᱹ ᱢᱤᱞᱟᱱ (AC Milan) ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ ᱡᱮᱞᱠᱚ ᱠᱟᱞᱟᱠ (Zeljko Kalac) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱩᱨᱯᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱦᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷ ᱡᱟᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=13 June 2019|title=Interview: Indian National Goalkeeper Gurpreet Singh Sandhu about the role of a goalkeeper and football in India|url=https://www.puma-catchup.com/interview-indian-national-goalkeeper-gurpreet-singh-sandhu-about-the-role-of-a-goalkeeper-and-football-in-india/|access-date=19 January 2021|website=PUMA CATch up|language=en-US|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426131003/https://www.puma-catchup.com/interview-indian-national-goalkeeper-gurpreet-singh-sandhu-about-the-role-of-a-goalkeeper-and-football-in-india/|url-status=live}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱡᱤᱛ ᱠᱚᱣᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱤᱱᱫᱮᱫ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱡᱤᱭᱚ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ=== ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱴᱹ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=18 October 2020|title=Gurpreet Singh Sandhu: I can't repay what St. Stephen's has done for me|url=https://khelnow.com/football/gurpreet-singh-sandhu-indian-football-journey/|access-date=19 January 2021|website=Khel Now|language=en-US|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129192244/https://khelnow.com/football/gurpreet-singh-sandhu-indian-football-journey|url-status=live}}</ref> ᱥᱴᱹ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱫᱽᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=19 January 2015|title=Indian goalkeeper Gurpreet Sandhu created history; becomes first Indian to play for top division European club|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/gurpreet-sandhu-became-first-indian-since-1936-to-play-for-top-division-european-club-236307-2015-01-19|access-date=19 January 2021|website=India Today|language=en|archive-date=3 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703150737/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/gurpreet-sandhu-became-first-indian-since-1936-to-play-for-top-division-european-club-236307-2015-01-19|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱴᱹ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ (I-League) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |author=Kallol Das|url=http://www.eastbengaltherealpower.com/news/464/East-Bengal-Club-Signs-India-U-19-Goalkeeper-Gurpreet-Singh-%20East%20Bengal%20signs%20India%20u-19%20Goalkeeper%20Gurpreet%20Singh%20Sandhu |title=East Bengal signs India u-19 Goalkeeper Gurpreet Singh Sandhu |publisher=East Bengal: The Real Power |date=9 November 2009 |access-date=10 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315033857/http://www.eastbengaltherealpower.com/news/464/East-Bengal-Club-Signs-India-U-19-Goalkeeper-Gurpreet-Singh-%20East%20Bengal%20signs%20India%20u-19%20Goalkeeper%20Gurpreet%20Singh%20Sandhu |archive-date=15 March 2012 }}</ref> ==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱧᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ ᱮᱰᱣᱤᱱ ᱵᱷᱟᱱ ᱰᱮᱨ ᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱛᱟ ᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱜᱥᱩᱛᱤᱭᱟᱹ (fan) ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|last=Basu|first=Suromitro|date=19 January 2015|title=Interview with goalkeeper Gurpreet Singh Sandhu: I had offers from I-League and ISL, but stayed in Europe|url=https://www.sportskeeda.com/football/interview-goalkeeper-gurpreet-singh-sandhu-offers-i-league-isl-stayed-europe|access-date=19 January 2021|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|archive-date=24 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524040554/http://www.sportskeeda.com/football/interview-goalkeeper-gurpreet-singh-sandhu-offers-i-league-isl-stayed-europe|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱹᱮᱹᱵᱷᱤᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ (graduate) ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 June 2016|title=I worked relentlessly to be what I am: Gurpreet Singh Sandhu|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/I-worked-relentlessly-to-be-what-I-am-Gurpre|access-date=19 January 2021|website=The Times Of India}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] ocii4oljqfoxwyoijzecxae7fhx3y8f ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱨᱟᱨᱟ 0 23356 199942 129311 2026-11-08T08:45:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199942 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱨᱟᱨᱟ | image = Manuel Ferrara 2019 by Glenn Francis.jpg | caption = Ferrara at the [[XBIZ Awards]] show in 2019 | birth_name = <!--See WP:BLPPRIVACY before adding birth names/dates--> | birth_date = <!--See WP:BLPPRIVACY before adding birth names/dates--> | birth_place = [[Le Raincy]], France<ref name=LeRaincyGagny/> | other_names = Manuel Ferrea, Manuel Fererra, Manuel Farrara, Emanuel Ferrara, Manu, Manu Ferrara, Manu Ferraro, Manu Ferrera, Manu Gaussian, Manual Ferrara, Manuel, Manuel Ferrera<ref name="iafd"/> | occupation = {{hlist|[[Pornographic actor]]|[[Film director|director]]}} | years_active = 1997–present<ref name="iafd"/> | height = {{height|ft=6|in=0}}<ref name="iafd">{{cite web|title=Manuel Feeeara|publisher=[[Internet Adult Film Database]]|url=http://www.iafd.com/results.asp?searchtype=comprehensive&searchstring=Manuel+Ferrara|access-date=12 October 2008}}</ref> | spouse = {{married|[[Dana Vespoli]]|2005|2012|reason=div.}}<ref name=IWAdult/><ref name=dailyloaf/> | partner = [[Kayden Kross]] (2012–present)<ref name="Kayden Kross">{{cite web|url=http://thehairpin.com/2014/02/kayden-kross-is-pregnant|title=Kayden Kross interview|access-date=15 March 2014|publisher=[[The Hairpin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305002924/http://thehairpin.com/2014/02/kayden-kross-is-pregnant|archive-date=5 March 2014|url-status=dead}}</ref> | children = 4<ref name="3 sons"/><ref name="Kayden Kross"/> | website = {{url|manuelferrara.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱨᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱮᱧᱪ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱯᱷᱮᱨᱨᱟ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱰᱩᱠᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ AVN ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ AVN ᱟᱨ XRCO Hall of Fame ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Manuel Ferrara |url=http://www.csfd.cz/tvurce/80532-manuel-ferrara/}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱮ ᱨᱮᱱᱥᱤᱼᱯᱷᱨᱚᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱮᱜᱽᱱᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vice">[https://www.vice.com/fr/article/le-porno-cet-ocean-v9n3 Le porno, cet océan], ''[[Vice (magazine)|Vice]]'', 24 March 2015</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ P. E. ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LeRaincyGagny" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱥᱠᱮᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last=Jacquie et Michel |date=12 October 2013 |title=Manuel Ferrara Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=GMjWyfjX9pk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731184807/https://www.youtube.com/watch?v=GMjWyfjX9pk |archive-date=31 July 2018 |access-date=24 March 2017 |publisher=[[YouTube]] }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱰᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Vice"/> ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ [[ᱨᱚᱠᱠᱚ ᱥᱤᱯᱷᱨᱮᱰᱤ|ᱨᱚᱠᱳ ᱥᱤᱯᱷᱨᱮᱰᱤᱣ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱱ ᱥᱴᱟᱜᱽᱞᱤᱭᱟᱱᱳ ᱟᱜ ''ᱯᱷᱮᱥᱮᱱᱤᱥᱴᱟᱥ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="EA">{{Cite web |title=Manuel Ferrara |url=http://www.evilangel.com/director/Manuel_Ferrara |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090123215916/http://evilangel.com/director/Manuel_Ferrara |archive-date=23 January 2009 |access-date=20 April 2009 |publisher=[[Evil Angel (studio)|Evil Angel]]}}</ref><ref name="Vice"/> ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱦᱩᱴ ''ᱥᱱᱩᱯ'' ᱰᱳᱜᱟᱜ ᱦᱤᱥᱴᱞᱟᱡᱽᱼ ᱰᱟᱭᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱯᱤᱢᱯ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hustlaz: Diary of a Pimp (Video 2002) |url=https://www.imdb.com/title/tt0337977/ |access-date=24 March 2017 |publisher=[[IMDb]]}}</ref> 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱟᱹᱭᱟᱱ ᱯᱮᱞᱟᱴᱤᱱᱟᱢ ᱮᱠᱥ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱱᱡᱳ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱨᱤᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="xbizredlight">{{Cite web |last=Anne Winter |date=22 August 2007 |title=Red Light District |url=http://www.xbiz.com/articles/83389 |access-date=26 April 2009 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱱᱟ ᱵᱷᱮᱥᱯᱳᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="IWAdult">{{Cite web |last=Troy Michael |title=Porn Star, Director, Wife, Mother: The Renaissance Woman Dana Vespoli |url=http://www.iwadult.com/interviews/danavespoli.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120430131450/http://www.iwadult.com/interviews/danavespoli.html |archive-date=30 April 2012 |access-date=16 July 2013 |publisher=IWAdult}}</ref> ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="dailyloaf">{{Cite web |last=Shawn Alff |date=4 March 2013 |title=Getting inside Dana Vespoli |url=http://cltampa.com/dailyloaf/archives/2013/03/04/getting-inside-dana-vespoli#.UeWDx42W-So |access-date=16 July 2013 |publisher=Daily Loaf}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="3 sons">{{Cite web |date=2 July 2012 |title=Dana Vespoli interview |url=http://www.xcritic.com/columns/column.php?columnID=3248 |access-date=16 July 2013 |publisher=XCritic}}</ref> ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ [[ᱠᱟᱭᱰᱮᱱ ᱠᱨᱚᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-22 |title=The 'Mess of Complexity' in Directing Your Porn Star Partner |url=https://jezebel.com/the-mess-of-complexities-in-directing-your-porn-star-pa-1837406736 |access-date=2022-11-27 |website=Jezebel |language=en |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201043047/https://jezebel.com/the-mess-of-complexities-in-directing-your-porn-star-pa-1837406736 |url-status=dead}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ == {| class="infobox" style="width:22em; text-align:left; font-size:90%; vertical-align:middle; background:#eef;" |+<span style="font-size: 9.5pt">'''ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ'''</span> | colspan="3" | {| class="collapsible collapsed" style="width:100%;" ! colspan="3" style="background:#d9e8ff; text-align:center;" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱾ |- style="background:#d9e8ff; text-align:center;" ! style="vertical-align: middle;" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ | style="background:#dfd; font-size:8.5pt; width:60px;" |'''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱾''' | style="background:#fcd; font-size:9pt; width:60px;" |'''ᱱᱤᱱᱤᱢᱟᱱ ᱾''' |- | style="text-align:left;" | ; ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |{{yes2|'''40'''}} |{{nom|'''41'''}} |- | style="text-align:left;" | ; ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |{{yes2|'''11'''}} |{{nom|'''11'''}} |- | style="text-align:left;" | ; ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |{{yes2|'''5'''}} |{{nom|'''5'''}} |- | style="text-align:left;" | ; ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱾ |{{yes2|'''4'''}} |{{nom|'''4'''}} |- | style="text-align:left;" | ; ᱦᱩᱴ ᱰᱤ ' ᱳᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |{{yes2|'''2'''}} |{{nom|'''2'''}} |- | style="text-align:left;" | ; ᱮᱰᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱜᱚᱭᱤᱰ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱾ |{{yes2|'''2'''}} |{{nom|'''2'''}} |} |- | colspan="3" style="background:#d9e8ff; text-align:center;" | ; '''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ''' |- |{{draw|'''Totals'''}} |{{won|'''64'''}} |{{no|'''65'''}} |- style="background:#d9e8ff;" | colspan="3" style="font-size: smaller; text-align:center;" | |} {| class="wikitable" |+ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ !ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ !ᱠᱳᱼᱱᱟᱢᱤᱱᱤ ᱾ !{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ (ᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ) |rowspan="2" {{n/a}} |rowspan="4" {{n/a}} | |- | rowspan="2" |'''2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ) | rowspan="2" |<ref name="NM13">{{Cite web |last=Bob Johnson |date=14 October 2013 |title=NightMoves 2013 Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/170020 |access-date=21 October 2013 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ) |''ᱨᱳ ᱾'' |- |'''2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱱᱼᱯᱷᱤᱪᱟᱨ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ) |{{n/a}} |<ref>{{Cite web |last=Bob Johnson |date=13 October 2014 |title=NightMoves Awards Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/186246 |access-date=19 April 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |} {| class="wikitable" |+ᱮᱰᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱜᱚᱭᱤᱰ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ !ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ !ᱠᱳᱼᱱᱟᱢᱤᱱᱤ ᱾ !{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' | rowspan="2" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |rowspan="2" {{n/a}} |rowspan="2" {{n/a}} | |- |'''2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==   * '''ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱤᱴ''' * '''ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ''' * '''ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ ᱤᱢᱰᱤᱵᱤ ᱨᱮ''' * ᱟᱭᱤ ᱮᱢ ᱰᱤ ᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨᱟ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ, ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] s5l0gcxg1c0qo82myca5cotpojs8yzo ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23374 199953 159172 2026-11-08T09:02:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199953 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱤᱨᱤᱠ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = File:Mirik in Darjeeling (West Bengal).svg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.8854833|N|88.1872559|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 122.28 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 46,374 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ]] | website = {{URL|darjeeling.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱤᱨᱤᱠ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ [[File:View of Mirik town with Sumendu lake and surroundings.jpg|thumb|ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞ]] ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱢᱤᱨᱤᱠ {{coord|26.8854833|N|88.1872559|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱳᱲᱵᱟᱝᱞᱳ ᱥᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱯᱳᱠᱷᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱳᱲᱵᱟᱝᱞᱳ ᱥᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱯᱳᱠᱷᱚᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱸᱛ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf | title = District Census Handbook, Darjeeling, Series 20, Part XII A, 2011 Census of India| work= Map of Darjeeling district on the fifth page| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 12 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.stat.go.jp/info/meetings/nepal/pdf/findexmap.pdf| title = Map of Nepal by district | publisher = Nepal|access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱑᱙.᱑᱘&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱤᱨᱤᱠ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 12 February 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref name=census2001>{{cite web| url = http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| title = Provisional Population Totals, West Bengal, Table 4| publisher = Census Commissioner of India| work = Census of India 2001, Darjeeling district (01)| access-date = 12 February 2020| url-status=dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110719040244/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| archive-date = 19 July 2011| df = dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf |title = District Census Handbook: Darjiling | work= Map of District Darjiling with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 12 February 2020 }}</ref> ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱪᱮᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱱᱤᱜᱷᱟᱴᱟ, ᱰᱩᱯᱴᱤᱱ, ᱯᱟᱦᱮᱞᱤᱜᱟᱶ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱟᱨᱟ ᱑, ᱯᱟᱦᱮᱞᱤᱜᱟᱶ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱟᱨᱟ ᱒, ᱥᱚᱣᱨᱮᱱᱤ ᱑, ᱥᱚᱣᱨᱮᱱᱤ ᱒ ᱾<ref>{{cite web | url = http://darjeeling.gov.in/misc/District-Detail.pdf | title = Egiye Bangla Darjeeling | work= Miscellaneous - District Detail| publisher = District administration |access-date = 12 February 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖,᱓᱗᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱓,᱓᱙᱔ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱒,᱙᱘᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱓,᱙᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓,᱖᱑᱙ (᱗.᱘᱐%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱔,᱒᱘᱐ (᱓᱐.᱗᱙%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱵᱩᱠᱤᱢ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (᱔,᱗᱑᱑), ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱠᱷᱟᱥᱢᱚᱦᱚᱞ (᱔,᱓᱒᱙), ᱱᱤᱣ ᱯᱷᱚᱞᱳᱫᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱜᱷᱭᱟᱵᱟᱲᱤ) (᱔,᱕᱕᱗) ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱱᱤᱜᱷᱟᱴᱟ (᱕,᱒᱓᱕) ᱾<ref name=census2011/> ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱚᱣᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱛᱤ (᱓,᱕᱐᱙), ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (᱓,᱐᱗᱗), ᱥᱤᱝᱵᱩᱞᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (᱓,᱓᱐᱖), ᱯᱮᱴᱳᱝ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (᱒,᱓᱓᱗) ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱟᱜᱚᱲ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (᱒,᱐᱘᱑) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔,᱓᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱘᱐.᱘᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘,᱘᱗᱓ (᱘᱘.᱔᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱕,᱔᱖᱑ (᱗᱓.᱒᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱕.᱒᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=census2011/> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/> |titlebar=#FCD116 |left1= |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.40}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Yellow|18.85}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|7.93}} {{bar percent|[[ᱠᱤᱨᱟᱛ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ]]|red|3.25}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|0.41}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.16}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓᱒,᱑᱘᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱙.᱔᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱘,᱗᱔᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘.᱘᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱖᱗᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗.᱙᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱙᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑,᱕᱘᱑ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Pie chart |caption = ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value1 = 91.96 |color1 = red |label2 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value2 = 3.11 |color2 = mediumseagreen |label3 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value3 = 2.20 |color3 = salmon |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value4 = 2.73 |color4 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱑.᱙᱖% ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱓.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱟᱨ ᱒.᱒᱐% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ=== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒ ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 21 February 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱗,᱒᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱑᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒,᱑᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf| title = District Census Handbook, Darjiling, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 394, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 12 February 2020}}</ref> [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.targetadmission.com/colleges/37274-mirik-college-darjeeling | title = Mirik College, Darjeeling | publisher = Target Admission | access-date = 27 February 2020 | archive-date = 27 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200227152605/https://www.targetadmission.com/colleges/37274-mirik-college-darjeeling | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱒ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱑ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱣᱨᱟᱱᱤ ᱵᱟᱥᱛᱤ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱰᱩᱯᱴᱤᱱ (ᱯᱤ ᱳ ᱢᱤᱨᱤᱠ) (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱱᱤᱜᱷᱟᱴᱟ (ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱳ ᱯᱤ ᱰᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =28 February 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 28 February 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline|ᱢᱤᱨᱤᱠ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 99n7qkbpdxufgwxeeawwgsoq7790xg5 ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱵᱽᱨᱟᱱᱰᱚᱱ (ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ) 0 23482 199934 129297 2026-11-08T08:38:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199934 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱵᱽᱨᱟᱱᱰᱚᱱ | image = Michael Brandon.jpg | caption = Brandon at the 2011 CyberSocket Awards | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1965|2|9}} | birth_place = [[Huntington Beach, California]], United States | death_date = | death_place = | other_names = Monster<br>Mike Phillips | occupation = {{hlist|Actor|director}} | years_active = 1989–present | height = | spouse = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ''' '''(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱤᱝ ᱥᱴᱮᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ "ᱢᱚᱱᱥᱴᱚᱨ ᱵᱮᱝ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾'''<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Slick move |url=http://www.dallasvoice.com/slick-move-1096278.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127163308/http://www.dallasvoice.com/slick-move-1096278.html |archive-date=January 27, 2012 |access-date=August 9, 2015 |website=Dallas Voice}}</ref><ref name="Shamrockin">{{Cite web |last=Van Iquity |first=Sister Dana |date=March 15, 2007 |title=Shamrockin' Shenanigans: Make Way For St. Patrick's Day |url=http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&article_id=6211 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210050153/http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&article_id=6211 |archive-date=February 10, 2012 |access-date=July 14, 2015 |publisher=[[San Francisco Bay Times]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱡᱤᱝ ᱥᱴᱮᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨᱥ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱟᱨ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Time Line of Michael Brandon">{{Cite web |last= |first= |year=2007 |title=Time Line of Michael Brandon (Bio) |url=http://www.xxxmichaelbrandon.com/bio.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208031225/http://xxxmichaelbrandon.com/bio.asp |archive-date=February 8, 2009 |access-date=September 30, 2007 |website= |publisher=Michael Brandon Enterprises}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=XBIZ |date=October 2, 2008 |title=Michael Brandon Arrested on Drug Charges |url=https://www.xbiz.com/news/99826/michael-brandon-arrested-on-drug-charges |access-date=2020-05-14 |website=XBIZ |language=en}}</ref> ᱑᱙᱙᱐ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱨᱤᱯᱛᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=AVN |first=G. Zisk Rice |title=Michael Brandon Awaiting Felony Trial AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/michael-brandon-awaiting-felony-trial-55102.html |access-date=2020-05-14 |website=AVN}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ' ᱯᱨᱚᱡᱳᱜᱽᱰ ' ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ' ᱯᱟᱥᱯᱳᱨᱴ ᱴᱩ ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱡᱽ ' ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Passport to Paradise (2005)">{{Cite web |year=2007 |title=Passport to Paradise (2005) (V) |url=https://www.imdb.com/title/tt0452371/ |access-date=September 30, 2007 |website=[[IMDb]]}}</ref> ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ 1999 ᱠᱷᱚᱱ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ " ᱢᱚᱱᱥᱴᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ " ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱥᱠᱳᱨᱴ ᱨᱩᱭᱤᱭᱩ ᱥᱟᱭᱤᱴ (Daddysreviews. com ᱨᱮ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ ᱮᱥᱠᱳᱨᱴᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="SFWB">{{Cite news|url=http://www.sfweekly.com/2008-10-01/news/the-rise-and-fall-of-the-monster|title=The Rise and Fall of the Monster|last=Ashley Harrell|date=October 1, 2008|work=SF Weekly|access-date=March 16, 2010|archive-date=March 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100328072314/http://www.sfweekly.com/2008-10-01/news/the-rise-and-fall-of-the-monster|url-status=dead}}</ref><ref name="SFWB" /> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == ᱵᱽᱨᱟᱱᱰᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱭᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ " ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ " ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱴᱚᱱ ᱯᱷᱳᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="gayvnpastwinners">{{Cite web |title=GayVN Awards past winners |url=http://gayvnawards.avn.com/noms/pastwinners.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219221249/http://gayvnawards.avn.com/noms/pastwinners.html |archive-date=February 19, 2009}}</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱰᱚᱞᱴ ᱮᱨᱟᱴᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱫ ᱦᱟᱹᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ' ᱜᱨᱮᱵᱤ ᱳᱣᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ' ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱳᱠ ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ' ᱥᱚᱨᱯᱤᱡᱽ ᱮᱣᱟᱨᱰ ' ᱜᱨᱮᱵᱤ ' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ == ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ - ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰᱚᱱ ᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ~ᱥᱮᱞᱮᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱜᱚᱲᱚ~ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == * ᱪᱮᱠ ᱯᱚᱭᱤᱱᱴ (ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ 2000) (1999) * ''ᱠᱮᱰᱮᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱚᱭ'' (2005) * ''Micheal Brendon'': Virtually Yours (2004) ᱼ ᱫᱚᱠᱷᱟᱹᱭ ᱢᱮᱠᱮᱞ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ ᱾ * ''ᱰᱟᱣᱩᱱ'' ᱨᱤᱹᱴ ᱰᱮᱱᱡᱟᱨᱟᱥ (2003) * ''ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ'' ᱦᱟᱨᱰ (ᱨᱮᱡᱤᱝ ᱥᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ) (2003) * ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ (ᱮᱢ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ) (2003) * Plexus:Hardcore (2003) * ''ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱨn'' Star Is Born (2003) ᱼ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ''ᱥᱮᱠᱚᱥᱥᱼᱱᱤᱠᱥᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱞᱤᱠᱥᱟᱥ ᱴᱨᱤᱞᱤᱡᱤ'' (2002ᱼ2003) * ''ᱠᱟᱠᱯᱤᱴ 1 ᱟᱨ 2'' (ᱠᱮᱴᱟᱞᱤᱱᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ) (2000ᱼ2003) * ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱥᱤ (2002) * ᱢᱮᱠᱷᱮᱞ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱭᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ (2002) * ᱴᱨᱮᱥᱯᱟᱥ (ᱴᱤᱴᱟᱱ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ) (2002) * ᱤᱱ ᱜᱤᱨ (2001) * ''Michael Brendon'': Down & Dirty (2001) ᱼ ᱫᱚᱠᱷᱟᱹᱭ ᱢᱮᱠᱮᱞ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ ᱾ * ᱫᱟ ᱵᱮᱹᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ (1999) * ᱮᱭᱟᱨ ᱢᱮᱞᱮ (1989) == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ * ᱜᱨᱟᱵᱤ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|2}} a0pk4ue2esljbunwv1duhe7ocayngjs ᱠᱟᱨᱞᱳ ᱢᱟᱥᱤ 0 23535 199819 198247 2026-11-08T04:24:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199819 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱨᱞᱳ ᱢᱟᱥᱤ | image = Carlo Masi.jpg | birth_name = Ruggero Freddi | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1976|10|6}} | birth_place = [[Rome]], Italy | alma_mater = [[Sapienza University of Rome]] (BS, MS, PhD) | website = {{URL|ruggerofreddi.it}} | module = {{Infobox person | embed=yes | years_active = 2004–2009 | employer = [[COLT Studio Group]] | height = | alias = Carlo Masi | spouse = {{Marriage|{{Interlanguage link|Adam Champ|lt=Gustavo Leguizamon|||WD=Q5657365}}|2018}} }} | module2 = {{Infobox scientist | embed=yes | fields = Mathematics | workplaces = Sapienza University of Rome | thesis_title = Morse index of multiple blow-up solutions to the two-dimensional sinh-poisson equation | thesis_url = https://iris.uniroma1.it/retrieve/handle/11573/1364660/1365546/Tesi_dottorato_Freddi.pdf | thesis_year = 2020 | doctoral_advisor = Angela Pistoia<br>{{Interlanguage link|Massimo Grossi|lt=|||WD=Q90594023}} | academic_advisors = }} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱨᱩᱜᱮᱨᱳ ᱯᱷᱨᱮᱰᱰᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱖) ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱠᱚᱨᱞᱳ ᱢᱮᱥᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱯᱷᱨᱮᱰᱰᱤ 1976 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱨᱮᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Matthews |first=David |date=May 17, 2018 |title=Interview with Ruggero Freddi |url=https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326163536/https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |archive-date=May 26, 2020 |access-date=May 21, 2020 |website=timeshighereducation.com}}</ref> 14 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱤᱭᱮᱱᱡᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite web |last=Morgana |date=2017-11-11 |title=Ruggero Freddi biografia: la storia di Carlo Masi |url=https://www.wdonna.it/ruggero-freddi-biografia/86983 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402015513/https://www.wdonna.it/ruggero-freddi-biografia/86983 |archive-date=2019-04-02 |access-date=2020-04-16 |website=WDonna.it |language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web |last=Corbelli |first=Giulio Maria |date=June 2, 2005 |title=Un ragazzo molto Colt – Intervista a Carlo Masi |url=http://www.culturagay.it/intervista/227 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20190119201800/http://www.culturagay.it/intervista/227 |archive-date=January 19, 2019 |access-date=November 10, 2020 |publisher=CulturaGay.it |language=it}}</ref><ref name=":7" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱟᱨ ᱾ == 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱢᱚᱦᱥᱤ ᱨᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱤᱭᱮᱱᱡᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱤᱝᱜᱤᱱᱡᱤᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ (ᱮᱢ ᱮᱥ ᱥᱤ ᱥᱤ) ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱥᱤᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱴᱤᱡᱮᱱᱥ ᱞᱮᱵᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-10-27 |title=Facevo il pornodivo per pellicole gay. Oggi sono docente di ingegneria a La Sapienza di Roma |url=https://www.huffingtonpost.it/2017/10/27/ruggero-freddi-insegna-alluniversita-la-sapienza-ma-ha-un-passato-da-pornodivo-negli-stati-uniti_a_23257900/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106120134/https://www.huffingtonpost.it/2017/10/27/ruggero-freddi-insegna-alluniversita-la-sapienza-ma-ha-un-passato-da-pornodivo-negli-stati-uniti_a_23257900/ |archive-date=2018-01-06 |access-date=2020-04-16 |website=L'HuffPost |language=it}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Giovanna |first=Cavalli |date=2017-10-27 |title=Porn star turned lecturer earns students' respect |url=http://www.corriere.it/english/17_ottobre_27/porn-star-turned-lecturer-earns-students-respect-365fcf66-bb1c-11e7-8ef5-94a13146dc45.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180416163755/https://www.corriere.it/english/17_ottobre_27/porn-star-turned-lecturer-earns-students-respect-365fcf66-bb1c-11e7-8ef5-94a13146dc45.shtml |archive-date=2018-04-16 |access-date=2020-03-26 |website=Corriere della Sera |language=it}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Arcolaci |first=Alessia |date=2017-10-28 |title=Basta col porno, adesso salgo in cattedra |url=https://www.vanityfair.it/news/storie-news/2017/10/28/ruggero-freddi-porno-professore |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120051529/http://www.vanityfair.it/news/storie-news/2017/10/28/ruggero-freddi-porno-professore |archive-date=2017-11-20 |access-date=2020-03-25 |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |language=it}}</ref> 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱜᱨᱩᱯ (ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱨᱮᱭᱩᱴᱤᱨ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ' ᱵᱤᱜ ᱮᱱ ' ᱯᱞᱮᱱᱴᱤ ' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱚᱛᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":7"/> 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱜ40 ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱴᱮᱵᱤᱞ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱠᱳᱞᱴ'' 40ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=AVN |first=Peter Johnson |title=COLT to Celebrate 40th Anniversary AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/colt-to-celebrate-40th-anniversary-50445.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422201423/https://avn.com/business/articles/gay/colt-to-celebrate-40th-anniversary-50445.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-17 |website=AVN}}</ref> 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱡ ᱮᱰᱟᱢ ᱪᱟᱢᱯ (ᱜᱩᱥᱴᱟᱵᱷᱳ ᱞᱮᱜᱩᱭᱡᱟᱢᱳᱱ ᱩᱭᱤᱠᱤᱫᱟᱛᱟ ] ᱫᱚ ''ᱰᱮᱢᱨᱚᱱ 2007'' ᱢᱮᱱᱥ ᱴᱨᱮᱵᱷᱮᱞ ᱜᱚᱭᱤᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=XBIZ |date=21 September 2007 |title=COLT Exclusives on the Cover of Damron Guide |url=https://www.xbiz.com/news/84417/colt-exclusives-on-the-cover-of-damron-guide |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422201833/https://www.xbiz.com/news/84417/colt-exclusives-on-the-cover-of-damron-guide |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-16 |website=XBIZ |language=en}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱠᱥᱳᱴᱤᱠ ᱫᱚ ᱢᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱤᱞᱰᱳ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2009-03-04 |title=Carlo Masi Teams With Cal Exotics for Casting |url=https://avn.co/business/press-release/novelty/carlo-masi-teams-with-cal-exotics-for-casting-305954.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422202407/https://avn.com/business/press-release/novelty/carlo-masi-teams-with-cal-exotics-for-casting-305954.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-16 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱳᱞᱴ ᱢᱮᱱ ᱮᱢᱮᱨᱤᱴᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱹᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Spencer |first=Jeremy |date=2008-04-04 |title=COLT Studio Renews Contract with Adam Champ and Carlo Masi |url=https://www.xbiz.com/news/92090/colt-studio-renews-contract-with-adam-champ-and-carlo-masi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180504225617/https://www.xbiz.com/news/92090/colt-studio-renews-contract-with-adam-champ-and-carlo-masi |archive-date=2018-05-04 |access-date=2020-04-01 |website=[[XBIZ]] |language=en}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ' ᱢᱮᱥᱤ ' ᱟᱨ ' ᱪᱟᱢᱯᱳ ' ''ᱮᱰᱟᱢ ᱜᱚᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱰᱤᱨᱮᱠᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱭᱟᱢᱵᱨᱮᱴᱤ نائᱴ'' [ ᱟᱭᱴ ] ᱞ ' ᱤᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱞ ᱟᱨ ''ᱥᱩᱜᱳ'' ᱟᱭᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱚᱛᱮᱹᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sugo - Carlo Masi |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ELauI7TS_4 |website=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Magnani |first=Niccolò |date=2017-10-26 |title=CARLO MASI/ Ruggero Freddi: da porno attore gay a professore all'Università La Sapienza (Pomeriggio 5) |url=https://www.ilsussidiario.net/news/cronaca/2017/10/26/carlo-masi-ruggero-freddi-da-porno-attore-gay-a-professore-all-universita-la-sapienza-pomeriggio-5/789481/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203432/https://www.ilsussidiario.net/news/cronaca/2017/10/26/carlo-masi-ruggero-freddi-da-porno-attore-gay-a-professore-all-universita-la-sapienza-pomeriggio-5/789481/ |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-14 |website=Il Sussidiario |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=Porn Actor Carlo Masi attends 'Chiambretti Night' Italian Tv Show... |url=https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/porn-actor-carlo-masi-attends-chiambretti-night-fotografie-di-cronaca/98752975 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203543/https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/porn-actor-carlo-masi-attends-chiambretti-night-fotografie-di-cronaca/98752975 |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-14 |website=Getty Images |language=it}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱚ , ᱢᱮᱠᱤᱥᱠᱳ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-11-10 |title=Parte il Tour degli uomini Colt: ecco chi ci sarà e le tappe |url=https://www.gay.it/gossip/news/parte-il-tour-degli-uomini-colt-ecco-chi-ci-sara-e-le-tappe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203604/https://www.gay.it/gossip/news/parte-il-tour-degli-uomini-colt-ecco-chi-ci-sara-e-le-tappe |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=Gay.it |language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web |last=AVN |first=G. Zisk Rice |title=COLT Men Ready for Mexican Tour AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/colt-men-ready-for-mexican-tour-52496.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203656/https://avn.com/business/articles/gay/colt-men-ready-for-mexican-tour-52496.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=AVN}}</ref><ref>{{Cite web |last=AVN |first=Peter Johnson |title=Europe on Four COLT Exclusives a Day! AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/europe-on-four-colt-exclusives-a-day-45858.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203648/https://avn.com/business/articles/gay/europe-on-four-colt-exclusives-a-day-45858.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=AVN}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱢᱥᱤ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Carradori |first=Niccolò |date=November 26, 2017 |title=I Went From Being A Porn Star to University Lecturer |url=https://www.vice.com/en_nz/article/3kvanb/ricercatore-sapienza-porno-gay-ruggero-freddi-carlo-masi |access-date=May 21, 2020 |website=vice.com |archive-date=February 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201032841/https://www.vice.com/en_nz/article/3kvanb/ricercatore-sapienza-porno-gay-ruggero-freddi-carlo-masi |url-status=dead}}</ref> 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱴᱟᱨᱮ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱛᱚᱛᱟᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3"/><ref>{{Cite web |title=Riparte con Mary Carbone Saturday Night Live - Affaritaliani.it |url=https://www.affaritaliani.it/coffeebreak/saturday_night_live0211110.html?refresh_ce |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422204525/https://www.affaritaliani.it/coffeebreak/saturday_night_live0211110.html?refresh_ce |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=www.affaritaliani.it}}</ref><ref>{{Cite web |last=advertising |first=Nectivity Ltd For |last2=Releases |first2=Press |date=5 November 2010 |title=Mary Carbone, Giovanni Conversano, Rocco Pietrantonio e George Leonard al Saturday Night Live – MondoReality |url=https://www.mondoreality.com/mary-carbone-giovanni-conversano-rocco-pietrantonio-e-george-leonard-al-saturday-night-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422204521/https://www.mondoreality.com/mary-carbone-giovanni-conversano-rocco-pietrantonio-e-george-leonard-al-saturday-night-live/ |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-16 |language=it-IT}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱱ ᱯᱷᱳᱨ ''ᱮᱱᱰᱤ ᱳᱣᱟᱨᱦᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ''<ref>{{Cite web |date=2011-09-03 |title=La storia del porno gay in un volume |url=https://www.gay.it/cultura/news/la-storia-del-porno-gay-in-un-volume |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422204951/https://www.gay.it/cultura/news/la-storia-del-porno-gay-in-un-volume |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=Gay.it |language=it-IT}}</ref> ᱮᱠᱥᱼᱴᱩᱭᱵ ᱟᱨ ''ᱜᱚᱭ'' ᱯᱚᱨᱱ ᱦᱤᱨᱳᱥᱼ100 ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ' ''ᱦᱤᱥᱴᱞᱟᱵᱮᱞ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱᱼ'' ᱮ ᱰᱤᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱫᱟ ᱵᱮᱨᱮᱥ ᱟᱞ ' ᱼ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Amos |date=2014-05-25 |title="HUSTLABALL BERLIN"— A Documentary That Bares All |url=http://reviewsbyamoslassen.com/?p=29587 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903221350/http://reviewsbyamoslassen.com/?p=29587 |archive-date=2014-09-03 |access-date=2020-04-15 |website=Reviews by Amos Lassen |language=en-US}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ' ᱦᱟᱭᱨᱤ ᱪᱮᱥᱴᱰ ᱢᱮᱱ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱯᱷᱤ ᱴᱮᱵᱤᱞ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱾ == ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱟ ᱨᱮᱯᱩᱵᱞᱤᱠᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-10-26 |title=Il prof era un pornodivo: gli studenti lo scoprono su Facebook |url=https://video.repubblica.it/edizione/roma/il-prof-era-un-pornodivo-gli-studenti-lo-scoprono-su-facebook/288093/288707 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205234105/https://video.repubblica.it/edizione/roma/il-prof-era-un-pornodivo-gli-studenti-lo-scoprono-su-facebook/288093/288707 |archive-date=2017-12-05 |access-date=2020-03-26 |website=Repubblica Tv - la Repubblica.it |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-06 |title=Students accidentally discover their maths teacher is a former gay porn star |url=http://attitude.co.uk/article/students-accidentally-discover-their-maths-teacher-is-a-former-gay-porn-star/16260/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326163541/https://attitude.co.uk/article/students-accidentally-discover-their-maths-teacher-is-a-former-gay-porn-star/16260/ |archive-date=2020-03-26 |access-date=2020-03-26 |website=Attitude.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Matthews |first=David |date=2018-05-17 |title=Interview with Ruggero Freddi |url=https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326163536/https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |archive-date=2020-03-26 |access-date=2020-03-26 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱚᱛᱛᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱢᱥᱤ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱡᱳᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱟᱵᱷᱟᱥᱪᱤᱨᱮ ᱯᱷᱤᱥᱪᱤ ᱰᱮᱞ ᱰᱨᱟᱜᱳ ᱯᱳᱨto. 56 ᱼ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱮᱞ ᱰᱨᱟᱜᱳᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱯᱳᱢᱮᱨᱤᱜᱤᱣ ᱥᱤᱱᱠᱮᱣ'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱩᱥᱴᱚᱵᱳ ᱞᱮᱜᱩᱭᱡᱟᱢᱳᱱ ᱼ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 4 ᱢᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱯᱳᱢᱮᱨᱤᱜᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱠᱮ''<ref>{{Cite news|url=https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/matrimonio-in-diretta-a-pomeriggio-cinque-ruggero-freddi-si-sposa-e-vladimir-luxuria-celebra-le-nozze_3138068-201802a.shtml|title=Matrimonio in diretta a Pomeriggio Cinque, Ruggero Freddi si sposa e Vladimir Luxuria celebra le nozze|date=2018-05-04|work=TgCom24|access-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504213211/https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/matrimonio-in-diretta-a-pomeriggio-cinque-ruggero-freddi-si-sposa-e-vladimir-luxuria-celebra-le-nozze_3138068-201802a.shtml|archive-date=2018-05-04}}</ref> ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Besanvalle |first=James |date=2018-05-05 |title=Gay porn star couple wed, 12 years on from their first gay sex scene together |url=https://www.gaystarnews.com/article/gay-porn-star-couple-wed-12-years-after-meeting-on-set/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709213414/https://www.gaystarnews.com/article/gay-porn-star-couple-wed-12-years-after-meeting-on-set/ |archive-date=2018-07-09 |access-date=2020-03-25 |website=Gay Star News}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! style="background:#b0c4de;" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! style="background:#b0c4de;" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾ ! style="background:#b0c4de;" |ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱾ ! style="background:#b0c4de;" |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾ |- | rowspan="4" |2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''Big ' N Plenty ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱾''<ref name=":5">{{Cite web |title=Carlo Masi: Gay Erotic Video Index |url=https://www.gayeroticvideoindex.com/S/8/29568.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706092742/https://www.gayeroticvideoindex.com/S/8/29568.html |archive-date=2010-07-06 |access-date=2020-04-16 |website=www.gayeroticvideoindex.com}}</ref> | rowspan="11" |ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ | rowspan="11" |ᱡᱚᱱ ᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱰ |- |''ᱯᱮᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱾''<ref name=":5" /> |- |''ᱵᱚᱠᱞᱮᱨᱳᱡᱽ ᱼ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱾'' |- |''EXPosed: ᱫᱟ ᱢᱮᱠᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱞᱤᱜᱮᱱᱰ'' |- | rowspan="2" |2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱢᱤᱱᱩᱴ ᱢᱮᱱ 23''<ref name=":5" /> |- |''ᱳᱣᱟᱰ ᱥᱴᱨᱳᱠ ᱾''<ref name=":5" /> |- | rowspan="3" |2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |Dual: ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮ<ref name=":5" /> |- |''ᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ''<ref name=":5" /> |- |''ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱠᱩ 2''<ref name=":5" /> |- | rowspan="3" |2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱱᱮᱠᱲ ᱯᱮᱥᱤᱼ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ''<ref name=":5" /> |- |''ᱦᱟᱭᱤ ᱾''<ref name=":5" /> |- |ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱥ ᱯᱷᱳᱰ (ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱮᱥ)<ref name=":5" /> |ᱵᱚᱠᱥᱳᱴ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱾ |ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱱᱰᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ ᱳᱭᱮᱥᱴᱚᱱ |- | rowspan="2" |2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱦᱩᱴ ᱵᱳᱰ ᱾''<ref name=":5" /> | rowspan="5" |ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ | rowspan="5" |ᱡᱚᱱ ᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱰ |- |''ᱯᱮᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱾''<ref name=":5" /> |- |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱠᱳᱞᱴ ᱟᱭᱠᱚᱱ: ᱞᱩᱠ ᱜᱮᱨᱮᱴ<ref name=":5" /> |- | rowspan="2" |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱴᱠᱚ''<ref name=":5" /> |- |''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱴ 3''<ref name=":5" /> |- |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! width="100px" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ! width="150px" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ !ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ |- |2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱜᱚᱭᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |''Big ' N Plenty'' (2004) ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |ᱠᱟᱨᱤᱢ ᱾ | style="background: #ffdddd" |ᱱᱳᱱᱤᱱᱤ ᱾ |- |2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱦᱤᱛᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |{{win}} |- | rowspan="2" |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=XBIZ Awards (2008) |url=http://www.imdb.com/event/ev0002080/2008/1/ |access-date=2020-04-14 |website=IMDb}}</ref> |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | style="background: #ffdddd" |ᱱᱳᱱᱤᱱᱤ ᱾ |- |ᱜᱚᱭᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |''ᱱᱮᱠᱰ ᱯᱮᱥᱤᱼ'' ᱫᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱨᱤᱰ (2007) |ᱴᱟᱢ ᱪᱮᱥ ᱾ | style="background: #ffdddd" |ᱱᱳᱱᱤᱱᱤ ᱾ |- |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == === ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ === {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Official website * Carlo Masi at IMDb  * Carlo Masi at the Internet Adult Film Database [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] 2x8xrcv1bn7y671i9p2uu7e8jncs9s0 ᱜᱟᱡᱚᱞ 0 23569 199695 124528 2026-11-08T00:35:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199695 wikitext text/x-wiki '''ᱜᱟᱡᱚᱞ''' ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱩ.ᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱹᱣᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱤᱜᱤ national Highway 34 ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ [[File:ᱜᱟᱡᱚᱞ.jpg|thumb|]] ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ bus stop ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ,ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ,ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱜᱟᱱ.ᱰᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟ 1.ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱟᱭ ᱴᱤᱥᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱜᱤ ᱨᱟᱤᱜᱟᱧᱡ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱟᱝᱞᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟ ==ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱠᱩ== ᱑.GAZOLE SEWCHAND PARAMESWARI VIDYAMANDIR (H.S.) ᱒.ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱠᱩᱲᱤᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱵᱤᱨᱥᱟᱹᱜᱟᱲ ᱓.GAZOLE H/A JR. BASIC SCHOOL ᱓_.ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱱᱫᱚᱨᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱷᱤᱫᱭᱟᱞᱟᱭᱟ ==ᱥᱟᱥᱛᱷᱚ ᱥᱮᱣᱟ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱩ== 1.ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ 2.ᱦᱟᱹᱛᱤᱢᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱛᱤᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱛᱩᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱤᱭᱟ.ᱛ== 1.https://schoolgis.nic.in/wb/ ᱛᱩᱢᱟᱞ ᱢᱟᱦᱟ 18 August 2023 2.https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf ᱛᱩᱢᱟᱞ ᱢᱟᱦᱟ 18 August 2023 iabmon2o2wfm6i09q951p855efr94dt ᱥᱤᱧ ᱫᱟᱨᱮ 0 23601 200047 199595 2026-11-08T11:23:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200047 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱳᱲᱮᱪ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱟᱨᱮ}} {{Speciesbox |image = Phanera purpurea tree with fruits (Philippines).jpg |image_caption = ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱱᱰᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧ ᱫᱟᱨᱮ |image2 = Bauhinia purpurea flower in Andhra University.jpg |image2_caption = ᱥᱤᱧ ᱵᱟᱦᱟ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ |genus = Bauhinia |species = purpurea |authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name=POWO_481605-1/> |synonyms = {{Species list |Bauhinia castrata|Blanco |Bauhinia coromandeliana|DC. |Bauhinia kurzii|Prain |Bauhinia rosea|Kurz |Bauhinia triandra|Roxb. |Caspareopsis purpurea|(L.) Pittier |Casparia castrata|(Blanco) Hassk. |Perlebia purpurea|(L.) A.Schmitz |Phanera kurzii|(Prain) Thoth. |Phanera purpurea|(L.) Benth. |Phanera rosea|Rich. ex Teijsm. & Binn. |Telestria purpurea|(L.) Raf. }} |synonyms_ref = <ref name=POWO_481605-1/> }} ᱥᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱸᱜᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ (Fabaceae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱟᱵᱼᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱼᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ ᱳᱨᱠᱤᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱ, ᱯᱟᱨᱯᱩᱞ ᱵᱮᱣᱦᱤᱱᱤᱭᱟ, ᱠᱮᱢᱮᱞᱥ ᱯᱷᱩᱴ, ᱵᱚᱛᱚᱨᱯᱷᱟᱭᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ ᱳᱨᱠᱤᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ== ᱥᱤᱧ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟᱼᱡᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱫᱟᱯᱚᱫᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 17 ᱯᱷᱩᱴ (5ᱹ2 ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ 10ᱼ20 ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (3ᱹ9ᱼ7ᱹ9 ᱤᱱᱪᱤ) ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱚᱵᱰ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱛᱢᱚᱱᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bauhinia purpurea L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |access-date=2023-08-19 |website=Plants of the World Online |language=en |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529112944/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱚᱞᱮ ᱫᱚ 30 ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (12 ᱤᱱᱪ ᱡᱮᱞᱮᱧ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱞᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ 12 ᱠᱷᱚᱱ 16 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bauhinia purpurea L. GRIN-Global |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=6590 |access-date=2023-08-19 |website=npgsweb.ars-grin.gov |language=en}}</ref> ==ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ== ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ, ᱠᱚᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱷᱞᱳᱨᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱦᱤᱱᱤᱭᱟ × ᱵᱞᱮᱠᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱯᱚᱨᱯᱩᱨᱮᱭᱟ (B. purpurea) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱦᱤᱱᱤᱭᱟ ᱯᱚᱨᱯᱩᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ, B. purpurea ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱵᱮᱝᱵᱮᱝ (lit. "ᱵᱮᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱟᱭ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱤᱜᱚᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱡᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱡᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ==ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ== ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ, B. purpurea ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱫᱷᱤ, ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱠᱳᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱴᱨᱤᱱᱡᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/AGJ6434.0001.001/130</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱪᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱫᱚ ᱜᱞᱟᱱᱰᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱴᱤᱰᱳᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱪᱚᱱ (কাঞ্চন), ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱸᱜᱽ ᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱚᱸᱠᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|9783540279082=9783540279082}}</ref> ==ᱥᱟᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist|refs= <ref name=POWO_481605-1>{{cite web |title=''Bauhinia purpurea'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |accessdate=2020-05-27 |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529112944/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |url-status=dead }}</ref> }} o3zavhbtnvftsxzen42meuhs9ua6u0s ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ 0 23662 199894 135877 2026-11-08T07:21:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199894 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ | image = James Deen 2010.jpg | caption = Deen in 2010 | birth_name = Bryan Matthew Sevilla<ref name="Friedman" /> | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1986|2|7}}<ref name="iafd" /> | birth_place = [[Los Angeles County, California]], U.S.<ref name="iafd" /> | death_place = | other_names = {{Plainlist| * James Deen<ref name="iafd"/> * James Dean<ref name="iafd" /> }} | years_active = 2004–present | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name="good" /> | spouse = | website = {{URL|jamesdeen.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱵᱟᱨᱟᱭᱮᱱ ᱢᱮᱛᱷᱤᱭᱩ ᱥᱮᱵᱷᱤᱞᱟ'''<ref name="Friedman">{{Cite news|url=https://forward.com/schmooze/310041/7-jews-who-made-it-big-in-porn/|title=7 Jews Who Made It Big In Porn|last=Friedman|first=Gabe|date=June 15, 2015|work=[[The Forward]]|access-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310100835/https://forward.com/schmooze/310041/7-jews-who-made-it-big-in-porn/|archive-date=March 10, 2017|agency=[[Jewish Telegraphic Agency]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cadzow |first=Jane |date=October 4, 2014 |title=Meet James Deen, porn star for women |url=http://www.smh.com.au/good-weekend/meet-james-deen-porn-star-for-women-20141002-10hwj1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810221948/http://www.smh.com.au/good-weekend/meet-james-deen-porn-star-for-women-20141002-10hwj1 |archive-date=August 10, 2017 |access-date=December 20, 2015}}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱖), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="usweekly">{{Cite journal|last=Johnson|first=Zach|date=June 13, 2012|title=Lindsay Lohan, Porn Star James Deen Costarring in The Canyons|url=http://www.usmagazine.com/entertainment/news/lindsay-lohan-porn-star-james-deen-costarring-in-the-canyons-2012136|url-status=live|journal=[[Us Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814165944/https://www.usmagazine.com/entertainment/news/lindsay-lohan-porn-star-james-deen-costarring-in-the-canyons-2012136/|archive-date=August 14, 2018|access-date=June 18, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 1, 2012 |title=My Birthday Is in a Week Bitches! |url=http://jamesdeenblog.com/2012/02/01/my-birthday-is-in-a-week-bitches/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101180337/http://jamesdeenblog.com/2012/02/01/my-birthday-is-in-a-week-bitches |archive-date=November 1, 2019 |access-date=June 18, 2012 |publisher=James Deen official blog}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 7, 2012 |title=Happy Birthday to Me |url=http://jamesdeenblog.com/2011/02/07/classic-porn-star-nikita-denise-fucks-james-deen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020151807/http://jamesdeenblog.com/2011/02/07/classic-porn-star-nikita-denise-fucks-james-deen |archive-date=October 20, 2019 |access-date=June 18, 2012 |publisher=James Deen official blog}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱴᱮᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱱᱳᱯᱷᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱯᱟᱨᱢᱮᱥᱠᱩᱞᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱲᱤᱣᱳᱴᱤᱯᱤᱠᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱚᱯᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="good">{{Cite news|url=https://magazine.good.is/articles/what-women-want|title=What Women Want: Porn and the Frontier of Female Sexuality|date=November 15, 2011|work=[[Good (magazine)|Good]]|access-date=November 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125115839/https://magazine.good.is/articles/what-women-want|archive-date=January 25, 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱭᱟᱱᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱭᱠᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TDB">{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/11/30/james-deen-the-bill-cosby-of-porn.html|title=James Deen, the Bill Cosby of Porn? A Third Accuser Comes Forward|last=Snow|first=Aurora|date=November 30, 2015|work=[[The Daily Beast]]|access-date=December 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504193015/http://www.thedailybeast.com/articles/2015/11/30/james-deen-the-bill-cosby-of-porn.html|archive-date=May 4, 2017|author-link=Aurora Snow}}</ref> == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ , ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="usweekly"/><ref name="gqpage3">{{Cite journal|last=Tower|first=Wells|date=July 2012|title=The Well-Hung Boy Next Door, Page 3|url=https://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=3|url-status=dead|journal=[[GQ Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705185332/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=3|archive-date=July 5, 2012|access-date=July 9, 2012}}</ref><ref name="morningafter2">{{Cite web |title=Episode #14: James Deen and Traci Stumpf |url=http://themorningafterpodcast.com/archives/144 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528075309/http://themorningafterpodcast.com/archives/144 |archive-date=May 28, 2012 |access-date=May 21, 2012 |website=The Morning After Podcast}} Event occurs at 01:22.</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱮᱞᱠᱨᱟᱱᱤᱠ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱥᱮᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱮᱴ ᱯᱨᱳᱯᱚᱞᱥᱚᱱ ᱞᱮᱵᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="vanityfair">{{Cite web |last=Miller |first=Julie |date=August 2, 2013 |title=James Deen on The Canyons, Adult Film Clichés, and Sydney Leathers' Potential Porno |url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2013/08/james-deen-the-canyons-interview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205002642/https://www.vanityfair.com/hollywood/2013/08/james-deen-the-canyons-interview |archive-date=February 5, 2022 |access-date=August 5, 2013 |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pope |first=Braxton |date=August 1, 2013 |title=In Lindsay's Stardust Orbit |url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2013/08/the-canyons-lindsay-lohan-producer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623115443/http://www.vanityfair.com/hollywood/2013/08/the-canyons-lindsay-lohan-producer |archive-date=June 23, 2017 |access-date=August 2, 2013 |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱠᱤᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱨᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱾<ref name="gq">{{Cite journal|last=Tower|first=Wells|date=July 2012|title=The Well-Hung Boy Next Door|url=https://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=1|url-status=dead|journal=[[GQ Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708171130/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=1|archive-date=July 8, 2012|access-date=July 8, 2012}}</ref> ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱚᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=July 2, 2012 |title=Porn Star James Deen GQ Profile - July 2012 |url=https://www.gq.com/story/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122011242/https://www.gq.com/story/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=1 |archive-date=January 22, 2021 |access-date=January 16, 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱟᱨᱵᱚᱠᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="vanityfair"/><ref>{{Cite web |last=Gold |first=Lauren |date=February 25, 2013 |title=Adult film star James Deen to speak at Pasadena City College |url=http://www.dailynews.com/breakingnews/ci_22664504/adult-film-star-james-deen-speak-at-pasadena |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227133037/http://www.dailynews.com/breakingnews/ci_22664504/adult-film-star-james-deen-speak-at-pasadena |archive-date=February 27, 2013 |access-date=February 26, 2013 |website=[[Los Angeles Daily News]] |publisher=Los Angeles Newspaper Group |location=Los Angeles, California}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="good"/> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 22 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ''ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ " ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ " ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="good" /> ᱰᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱚᱞᱳᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱾<ref name="good" /> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱮ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱱᱟᱭᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱱ'' ' ''ᱯᱳᱨᱱ'' ' ᱥ ᱵᱳᱭ ᱱᱟᱠᱮᱥᱴ ᱰᱳᱨ ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱯᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ " ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱨᱮᱱ ᱨᱚᱭᱟᱱ ᱜᱳᱥᱞᱤᱝ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vega |first=Cecilia |last2=Przygoda |first2=Dan |date=February 3, 2012 |title=Teens Swoon For Porn's 'Approachable' Face |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/teens-swoon-porns-fresh-approachable-james-deen/story?id=15508220 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209044619/http://abcnews.go.com/Entertainment/teens-swoon-porns-fresh-approachable-james-deen/story?id=15508220 |archive-date=February 9, 2012 |access-date=February 10, 2012 |website=[[ABC Nightline]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱢᱮᱡᱟᱨ ᱵᱤᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱳᱱᱰᱳᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.burbankleader.com/2012-09-20/news/tn-818-0920-james-deen-joins-valley-business-leaders-in-opposing-condom-requirement-for-adult-film-productions_1_adult-film-condom-requirement-adult-entertainment|title=Porn star joins valley business leaders in opposing condom requirement for adult film productions|last=Kellam|first=Mark|date=September 20, 2012|work=[[Burbank Leader]]|access-date=April 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308044843/http://articles.burbankleader.com/2012-09-20/news/tn-818-0920-james-deen-joins-valley-business-leaders-in-opposing-condom-requirement-for-adult-film-productions_1_adult-film-condom-requirement-adult-entertainment|archive-date=March 8, 2016}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱩᱠᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Lexi_Love,_James_Deen_on_the_set_of_eXXXtra_5.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱾]] ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱮᱱ ᱮᱥ ᱮᱯᱷ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱳᱰᱨᱚᱠᱮᱴ ᱰᱳᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ' ''ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ'' ᱞᱚᱵᱥ ᱯᱷᱩᱰ ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱰᱨᱤᱵᱷᱼᱛᱷᱨᱩ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱚᱰᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ 580 ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱤᱴᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Food Porn: James Deen Makes The World's Most Expensive Burrito (SFW) |url=http://laist.com/2013/02/01/food_porn_james_deen_makes_the_worl.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219155642/http://laist.com/2013/02/01/food_porn_james_deen_makes_the_worl.php |archive-date=February 19, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=laist.com}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱠᱨᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱩᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱤᱠᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱨ ڈاᱴ ᱠᱳᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱤᱢᱯᱟᱝᱠ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱟᱣᱵᱟᱭᱮᱹᱥ'' ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱡᱤᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=February 19, 2013 |title=Help Fund 'Cowboys & Engines: A Steampunk Film' Starring 'Totally Rad Show's Jeff Cannata |url=http://www.slashfilm.com/help-fund-cowboys-engines-a-steampunk-film-starring-totally-rad-shows-jeff-cannata/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530040408/http://www.slashfilm.com/help-fund-cowboys-engines-a-steampunk-film-starring-totally-rad-shows-jeff-cannata/ |archive-date=May 30, 2013 |access-date=May 4, 2013 |website=[[Slashfilm.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 15, 2013 |title=Kickstart This: Steampunk Western Adventure 'Cowboys & Engines' |url=http://www.firstshowing.net/2013/kickstart-this-steampunk-western-adventure-cowboys-engines/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430164430/http://www.firstshowing.net/2013/kickstart-this-steampunk-western-adventure-cowboys-engines/ |archive-date=April 30, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=firstshowing.net}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱭᱤᱱ ᱯᱮᱨᱟᱭᱳᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱫᱚ 58 ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱑,00,000 ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Cowboys & Engines: A Steampunk Western |url=http://www.kicktraq.com/projects/1865079920/cowboys-and-engines-a-steampunk-western/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516041942/http://www.kicktraq.com/projects/1865079920/cowboys-and-engines-a-steampunk-western/ |archive-date=May 16, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=kicktraq.com}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱠᱚᱢ ᱢᱮᱠᱰᱳᱵᱷᱮᱞ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱦᱮᱪ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱞᱴᱟᱨ ᱠᱳᱭᱤᱱᱤᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=March 5, 2013 |title=Movies: More actors jump on board Cowboys and Engines |url=http://majorspoilers.com/2013/03/05/movies-more-actors-jump-on-board-cowboys-and-engines/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524160749/http://majorspoilers.com/2013/03/05/movies-more-actors-jump-on-board-cowboys-and-engines/ |archive-date=May 24, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=majorspoilers.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱔,᱓00 ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ == ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱭᱩᱜᱳ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="PCC" /> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ " ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱼᱥᱤᱯᱷᱮᱴᱤ ᱪᱤᱱᱫᱩᱠᱚᱱ " ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/02/27/james-deen-pasadena-city-college_n_2775359.html|title=James Deen Speaking at Pasadena City College Stirs Controversy|date=February 27, 2013|work=[[HuffPost]]|access-date=May 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130303045614/http://www.huffingtonpost.com/2013/02/27/james-deen-pasadena-city-college_n_2775359.html|archive-date=March 3, 2013}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ' ᱱᱟᱵᱷᱤᱜᱮᱴᱝ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱟ ' ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾<ref name="PCC">{{Cite web |title=Pasadena City College officials: Lecture from adult film star moved, closed to public and press |url=http://www.pasadenastarnews.com/breakingnews/ci_22671957/administrators-at-pasadena-city-college-meet-professor-after |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130504233455/http://www.pasadenastarnews.com/breakingnews/ci_22671957/administrators-at-pasadena-city-college-meet-professor-after |archive-date=May 4, 2013 |access-date=May 4, 2013 |website=[[Pasadena Star-News]]}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ , ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ڈیᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web |last=Serota |first=Maggie |date=2015-12-03 |title=Joanna Angel accuses James Deen of abuse during their six-year relationship |url=http://www.deathandtaxesmag.com/272542/joanna-angel-daily-beast-abuse-james-deen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123004629/http://www.deathandtaxesmag.com/272542/joanna-angel-daily-beast-abuse-james-deen/ |archive-date=2017-11-23 |access-date=2020-12-17 |website=Death and Taxes Magazine}}</ref> 2013 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱫᱟ ᱦᱯᱷᱟᱝᱴᱚᱱ ᱯᱮᱥᱴ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱳᱭᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 2012 ᱠᱷᱚᱱ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/06/17/stoya-porn-star-dad-ruined-porn-for-him-video_n_3454408.html|title=Stoya, Porn Star: My Dad Says I Ruined Porn For Him|last=Moye|first=David|date=June 17, 2013|work=HuffPost|access-date=July 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122052105/https://www.huffingtonpost.com/2013/06/17/stoya-porn-star-dad-ruined-porn-for-him-video_n_3454408.html|archive-date=November 22, 2018}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ "ᱥᱚᱨᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾"<ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/meet-james-deen-jewish-porn-star-1.397251|title=Meet 'James Deen,' Jewish porn star|last=Burstein|first=Nathan|date=November 23, 2011|work=[[Haaretz]]|access-date=June 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924163253/http://www.haaretz.com/jewish-world/meet-james-deen-jewish-porn-star-1.397251|archive-date=September 24, 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.jewishjournal.com/bloggish/item/james_deen_the_lanky_jewish_porn_star_youve_maybe_never_heard_of_20111117/|title=James Deen, the lanky, Jewish porn star you've (maybe) never heard of|last=Lowenfeld|first=Jonah|date=November 17, 2011|work=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles|The Jewish Journal]]|access-date=June 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213857/http://www.jewishjournal.com/bloggish/item/james_deen_the_lanky_jewish_porn_star_youve_maybe_never_heard_of_20111117/|archive-date=March 4, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 20 Under 40 Los Angeles – James Deen – Page1 |url=http://us.shalomlife.com/culture/17743/top-20-under-40-los-angeles-james-deen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520062047/http://us.shalomlife.com/culture/17743/top-20-under-40-los-angeles-james-deen/ |archive-date=May 20, 2013 |access-date=May 18, 2013 |publisher=Us.shalomlife.com}}</ref> ᱰᱤᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://reason.com/blog/2014/11/12/porn-star-james-deen-is-a-raging-liberta|title=Porn Star James Deen Is a Raging Libertarian, Hates Affirmative Consent|last=Soave|first=Robby|date=November 12, 2014|work=[[Reason (magazine)|Reason]]|access-date=April 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313233337/http://reason.com/blog/2014/11/12/porn-star-james-deen-is-a-raging-liberta|archive-date=March 13, 2017}}</ref> == ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ == ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱰᱤᱱ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱳᱭᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱱᱩᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="huffington">{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com.au/entry/stoya-james-deen-rape-allegations-prompt-powerful-hashtag_565b7656e4b08e945feb83cf?section=australia&adsSiteOverride=au|title=Porn Star Stoya's Rape Allegations Against James Deen Prompt Powerful Hashtag|last=Stewart|first=Michael|date=November 30, 2015|work=[[Huffington Post]]|access-date=December 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208041334/http://www.huffingtonpost.com.au/entry/stoya-james-deen-rape-allegations-prompt-powerful-hashtag_565b7656e4b08e945feb83cf?section=australia&adsSiteOverride=au|archive-date=December 8, 2015}}</ref><ref name="denial">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/porn-star-james-deen-calls-stoya-rape-allegations-false-and-defamatory-second-adult-actress-tori-lux-accuses-him-assault-a6754066.html|title=Porn star James Deen calls rape allegations 'false and defamatory'|date=3 December 2015|work=[[The Independent]]|access-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017213837/https://www.independent.co.uk/news/people/porn-star-james-deen-calls-stoya-rape-allegations-false-and-defamatory-second-adult-actress-tori-lux-accuses-him-assault-a6754066.html|archive-date=October 17, 2021|language=en}}</ref> ᱰᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱭ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ", "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱟᱨ "ᱫᱩᱲᱩᱵ" ᱾<ref name="denial" /> ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱳᱟᱱᱱᱟ ᱮᱸᱡᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱣᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱭᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱮᱭᱥᱚᱱ ᱮᱞᱤᱥ ᱥᱳ ᱨᱮ, ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto1"/> ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="huffpo2015">{{Cite news|url=https://www.huffpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_n_566063f8e4b079b2818d68f4|title=What To Know About The Sexual Assault Allegations Against James Deen|date=4 December 2015|work=HuffPost|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225210617/http://www.huffingtonpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_566063f8e4b079b2818d68f4|archive-date=December 25, 2015|language=en}}</ref><ref name="msnbc2015">{{Cite news|url=https://www.msnbc.com/msnbc/porn-star-james-deen-baffled-sexual-assault-allegations-msna743941|title=Porn star James Deen 'baffled' by sexual assault allegations|work=MSNBC.com|access-date=November 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020104254/https://www.msnbc.com/msnbc/porn-star-james-deen-baffled-sexual-assault-allegations-msna743941|archive-date=October 20, 2021|language=en}}</ref><ref name="guardian2015">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2015/dec/04/how-stoya-took-on-james-deen-and-broke-the-porn-industrys-silence|title=How Stoya took on James Deen and broke the porn industry's silence|date=4 December 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125211004/https://www.theguardian.com/culture/2015/dec/04/how-stoya-took-on-james-deen-and-broke-the-porn-industrys-silence|archive-date=November 25, 2021|language=en}}</ref><ref name="buzzfeed2015" /> ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref name="slate2015">{{Cite news|url=https://slate.com/human-interest/2015/12/james-deens-alleged-assaults-were-ignored-laughed-off-by-casts-and-crews.html|title=James Deen's Alleged Assaults Were Ignored, Laughed Off by Casts and Crews|last=Cauterucci|first=Christina|date=2 December 2015|work=[[Slate Magazine|Slate]]|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017111212/https://slate.com/human-interest/2015/12/james-deens-alleged-assaults-were-ignored-laughed-off-by-casts-and-crews.html|archive-date=October 17, 2021|language=en}}</ref><ref name="huffpo2015" /><ref name="buzzfeed2015" /> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ" ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱭᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱱᱩᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="slate2015" /><ref name="huffpo2015" /><ref name="buzzfeed2015">{{Cite news|url=https://www.buzzfeednews.com/article/tasneemnashrulla/here-are-the-women-who-have-accused-james-deen-of-sexual-ass|title=Here Are The Women Who Have Accused James Deen Of Sexual Abuse And Assault|work=[[BuzzFeed News]]|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232647/https://www.buzzfeednews.com/article/tasneemnashrulla/here-are-the-women-who-have-accused-james-deen-of-sexual-ass|archive-date=November 23, 2021|language=en}}</ref> ᱠᱤᱱᱠ. ᱠᱚᱢ, ᱤᱵᱤᱞ ᱮᱸᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱰ ᱮᱠᱥ. ᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟ. ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱨᱤᱥᱠᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟ.ᱞ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ । ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱞᱴ ᱯᱟᱨᱯᱚᱨᱢᱟᱱᱴ ᱮᱰᱵᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name="guardian">{{Cite web |last=Carroll, Rory |date=November 30, 2015 |title=Porn industry groups cut ties to star James Deen amid sexual assault claims |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/nov/30/james-deen-sexual-assault-accusations-stoya-porn-industry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106110053/https://www.theguardian.com/us-news/2015/nov/30/james-deen-sexual-assault-accusations-stoya-porn-industry |archive-date=January 6, 2017 |access-date=December 14, 2016 |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref name="nymag">{{Cite web |last=Ronan |first=Alex |date=November 30, 2015 |title=More Women Have Accused James Deen of Assault |url=http://nymag.com/thecut/2015/11/another-woman-just-accused-james-deen-of-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502053527/http://nymag.com/thecut/2015/11/another-woman-just-accused-james-deen-of-assault.html |archive-date=May 2, 2017 |access-date=December 3, 2015 |website=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ' ''ᱫᱟ ᱰᱮᱞᱤ ᱵᱤᱥᱴ'' ' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ' ᱵᱤᱞ ᱠᱳᱥᱵᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱳᱨᱱᱳ ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="THP">{{Cite web |last=Hanson |first=Hilary |date=December 4, 2015 |title=What To Know About The Sexual Assault Allegations Against James Deen |url=http://www.huffingtonpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_566063f8e4b079b2818d68f4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151204215727/http://www.huffingtonpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_566063f8e4b079b2818d68f4 |archive-date=December 4, 2015 |access-date=December 4, 2015 |website=[[Huffington Post]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.msnbc.com/msnbc/adult-film-star-james-deen-labeled-the-bill-cosby-porn-msna734556|title=Adult film star James Deen labeled the 'Bill Cosby of porn'|work=[[MSNBC]]|access-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017213838/https://www.msnbc.com/msnbc/adult-film-star-james-deen-labeled-the-bill-cosby-porn-msna734556|archive-date=October 17, 2021|language=en}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱰᱮᱞᱤ ᱵᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ " ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱵᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Snow |first=Aurora |date=December 8, 2015 |title=James Deen Breaks His Silence: 'I Am Completely Baffled' by Rape Allegations |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/12/08/james-deen-breaks-his-silence-i-am-completely-baffled.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209221509/http://www.thedailybeast.com/articles/2015/12/08/james-deen-breaks-his-silence-i-am-completely-baffled.html |archive-date=December 9, 2015 |access-date=April 10, 2017 |website=[[The Daily Beast]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱰᱮᱢᱳᱯᱳᱞᱥ ᱫᱚᱫᱤᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱮ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Maddaus |first=Gene |date=July 3, 2017 |title=James Deen Blocked Documentary That Cites Rape Claims, Director Alleges |url=https://variety.com/2017/biz/news/james-deen-maria-demopoulos-documentary-showtime-lawsuit-1202486648/ |access-date=February 14, 2018}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == [[ᱨᱮᱫ:Joanna_Angel_at_AVN_Awards_2011_crop.jpg|thumb|ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱤᱱ ]]   {| class="wikitable" |+AVN Awards !Year !Award !Film !Result |- |2009<ref>{{Cite web |last=David Sullivan |date=January 11, 2009 |title=2009 AVN Award-Winners Announced |url=http://business.avn.com/articles/video/2009-AVN-Award-Winners-Announced-56551.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524093131/http://business.avn.com/articles/video/2009-AVN-Award-Winners-Announced-56551.html |archive-date=May 24, 2013 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |Male Performer of the Year | {{n/a}} | rowspan="13" {{won}} |- | rowspan="3" |2013<ref>{{Cite web |date=January 23, 2013 |title=The 2013 AVN Award Winners |url=http://business.avn.com/articles/video/The-2013-AVN-Award-Winners-503520.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328015659/http://business.avn.com/articles/video/The-2013-AVN-Award-Winners-503520.html |archive-date=March 28, 2015 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |Best Three-Way Sex Scene – Girl/Girl/Boy <small>(with Asa Akira and Brooklyn Lee)</small> |''Asa Akira Is Insatiable 3'' |- |Crossover Star of the Year <small>(tied with [[ᱥᱚᱱᱤ ᱞᱤᱭᱚᱱ|Sunny Leone]])</small> | {{n/a}} |- |Male Performer of the Year | {{n/a}} |- | rowspan="3" |2014<ref>{{Cite web |date=January 21, 2014 |title=AVN Announces the Winners of the 2014 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20160201103626/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |archive-date=February 1, 2016 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |Best Three-Way Sex Scene – Boy/Boy/Girl <small>(with Anikka Albrite and [[ᱨᱟᱢᱳᱱ ᱱᱳᱢᱟᱨ|Ramon Nomar]])</small> |''Anikka'' |- |Mainstream Star of the Year | {{n/a}} |- |Favorite Male Porn Star (Fan Award) | {{n/a}} |- | rowspan="4" |2015<ref>{{Cite web |date=January 24, 2015 |title=AVN Announces the Winners of the 2015 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2015-AVN-Awards-585973.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206165744/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2015-AVN-Awards-585973.html |archive-date=February 6, 2015 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |Best Group Sex Scene <small>(with A.J. Applegate, [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]], John Strong, Jon Jon, Mr. Pete, Mick Blue and [[ᱨᱟᱢᱳᱱ ᱱᱳᱢᱟᱨ|Ramon Nomar]])</small> | rowspan="2" |''Gangbang Me'' |- |Most Outrageous Sex Scene <small>(with Adriana Chechik, [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]] and Mick Blue)</small> |- |Favorite Male Porn Star (Fan Award) | {{n/a}} |- |Mainstream Star of the Year | {{n/a}} |- | rowspan="2" |2016<ref>{{Cite web |date=January 23, 2016 |title=AVN Announces the Winners of the 2016 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2016-AVN-Awards-620416.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155756/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2016-AVN-Awards-620416.html |archive-date=January 26, 2016 |access-date=January 25, 2016 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |Best Double Penetration Sex Scene <small>(with [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]] and Riley Reid)</small> |''Being Riley'' |- |Best Group Sex Scene <small>(with [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]], Keisha Grey, John Strong, Jon Jon and Mick Blue)</small> |''Gangbang Me 2'' |} {| class="wikitable" |+ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ |- |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Steve Javors |date=October 13, 2010 |title=NightMoves Announces 2010 Awards Winners |url=http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Announces-2010-Awards-Winners-415547.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004001525/http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Announces-2010-Awards-Winners-415547.html |archive-date=October 4, 2013 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ (ᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱥ ᱪᱚᱭᱮᱥ) | rowspan="3" {{won}} |- |2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Peter Warren |date=October 8, 2012 |title=20th Annual NightMoves Awards Heats Up Tampa |url=http://business.avn.com/articles/video/20th-Annual-NightMoves-Awards-Heats-Up-Tampa-491005.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130023104/http://business.avn.com/articles/video/20th-Annual-NightMoves-Awards-Heats-Up-Tampa-491005.html |archive-date=January 30, 2013 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ) |- |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bob Johnson |date=October 13, 2014 |title=NightMoves Awards Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/186246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020072118/http://www.xbiz.com/news/186246 |archive-date=October 20, 2014 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ (ᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱥ ᱪᱚᱭᱮᱥ) |} {| class="wikitable" |+ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ |- |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Lyla Katz |date=February 11, 2010 |title=XBIZ Awards 2010 Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/117447 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014232119/http://www.xbiz.com/news/117447 |archive-date=October 14, 2016 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ | {{n/a}} | rowspan="9" {{won}} |- | rowspan="2" |2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Dan Miller |date=January 12, 2013 |title=2013 XBIZ Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/158425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704231712/http://www.xbiz.com/news/158425 |archive-date=July 4, 2017 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ | {{n/a}} |- |ᱠᱨᱤᱥᱳᱵᱷᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ | {{n/a}} |- | rowspan="3" |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Dan Miller |date=January 25, 2014 |title=2014 XBIZ Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/173901 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702055418/http://www.xbiz.com/news/173901 |archive-date=July 2, 2017 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ | {{n/a}} |- |ᱠᱨᱤᱥᱳᱵᱷᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ | {{n/a}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |''ᱜᱨᱤᱝ ᱰᱚᱨᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱾'' |- | rowspan="3" |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Dan Miller |date=January 16, 2015 |title=2015 XBIZ Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/189917 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116220802/http://www.xbiz.com/news/189917 |archive-date=January 16, 2015 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ | {{n/a}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼ ᱱᱟᱱᱼᱯᱷᱤᱪ<small>ᱟᱨ</small> ᱨᱮᱞᱤᱡ (<small>ᱮᱰᱨᱤᱱᱟ ᱪᱮᱪᱤᱠ ᱠᱨᱤᱥ ᱥᱴᱨᱳᱠᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ</small>) Eric Everhard John Strong ᱟᱨ Mick Blue |''ᱜᱟᱝᱵᱟᱝ ᱢᱮ ᱾'' |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼᱵᱷᱤᱜᱱᱮᱴ ᱨᱮᱞᱤᱡ (<small>ᱟᱵᱷᱟ ᱰᱟᱞᱩᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ</small>) |''ᱤᱧ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱜᱚᱴ ᱮᱨᱟᱧᱟᱢ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱤᱧ ᱤᱧ ᱤᱧᱧᱟᱢᱼᱟ ᱾'' |} {| class="wikitable" |+ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ |- | rowspan="2" |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=David Sullivan |date=May 1, 2008 |title=XRCO Announces 2008 Award Winners |url=http://business.avn.com/articles/XRCO-Announces-2008-Award-Winners-52472.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213001005/http://business.avn.com/articles/XRCO-Announces-2008-Award-Winners-52472.html |archive-date=December 13, 2010 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |ᱵᱟᱝ ᱥᱳᱲᱥᱟᱢᱮᱱ ᱾ | rowspan="6" {{won}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱱᱼᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ (<small>ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞᱚ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ) |- | rowspan="2" |2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tod Hunter |date=April 17, 2009 |title=XRCO Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/107282 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002832/http://www.xbiz.com/news/107282 |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱱᱼᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ (<small>ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞᱚ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ) |- |2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Peter Warren |date=April 26, 2013 |title=2013 XRCO Award Winners Announced to Full, Raucous House |url=http://business.avn.com/articles/video/2013-XRCO-Award-Winners-Announced-to-Full-Raucous-House-514555.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519163821/http://business.avn.com/articles/video/2013-XRCO-Award-Winners-Announced-to-Full-Raucous-House-514555.html |archive-date=May 19, 2016 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱚᱭᱟᱨᱤᱴ |- |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Peter Warren |date=April 17, 2014 |title=30th Annual XRCO Awards Takes It Back Home |url=http://business.avn.com/articles/video/30th-Annual-XRCO-Awards-Takes-It-Back-Home-556934.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103121231/http://business.avn.com/articles/video/30th-Annual-XRCO-Awards-Takes-It-Back-Home-556934.html |archive-date=January 3, 2016 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> |ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱚᱭᱟᱨᱤᱴ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Official website * James Deen at IMDb * James Deen on Twitter * James Deen at the Internet Adult Film Database * James Deen at the Adult Film Database * [http://business.avn.com/company-news/James-Deen-Purchases-Softball-Team-589521.html " ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ ᱥᱚᱯᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316033930/http://business.avn.com/company-news/James-Deen-Purchases-Softball-Team-589521.html |date=2016-03-16 }} * [https://www.reddit.com/r/IAmA/comments/12p9tj/i_am_james_deen_ask_me_anything_regarding_measure/ ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ ᱨᱮᱰᱤᱰᱤᱴ] ᱪᱚᱭᱟᱨᱚᱱᱞᱤ (6 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2012) [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] nijrhxrati1yt86v8jz2j9ymi1358ga ᱞᱮᱠᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞ 0 23673 199747 135851 2026-11-08T02:00:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199747 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱮᱠᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞ | image = Lexington_Steele_2014.jpg | caption = Steele at the [[31st AVN Awards|2014 AVN Awards]] | birth_name = Clifton Todd Britt | birth_date = {{birth date and age|1969|11|28}} | birth_place = [[Morristown, New Jersey]], [[United States|U.S.]] | death_date = | death_place = | other_names = Lexington Steel, Black Bastard, Lex Steele, Lexington, Lexinton Steel, Lex, Hudson<ref name=IAFD>{{iafd name|id=LSteele|gender=male|name=Lexington Steele}}</ref> Smu doherty | alma_mater = [[Syracuse University]] | occupation = {{hlist|Pornographic actor|director|producer|former stockbroker}} | years_active = 1994–present<ref name=IAFD/> | height = {{height|ft=6|in=2}} | spouse = Savana Styles (divorced) | website = {{official URL}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱠᱞᱤᱯᱷᱴᱚᱱ ᱴᱳᱰ ᱵᱽᱨᱤᱴ'''<ref name="dailyorange">{{Cite web |last=Alston |first=Joshua |date=November 10, 2005 |title=A coming-of-age tale of one SU graduate's journey from stock quotes to deep throats |url=http://dailyorange.com/2005/11/a-coming-of-age-tale-of-one-su-graduate-s-journey-from-stock-quotes-to-deep-throats/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107055606/http://dailyorange.com/2005/11/a-coming-of-age-tale-of-one-su-graduate-s-journey-from-stock-quotes-to-deep-throats/ |archive-date=January 7, 2016 |access-date=April 11, 2017 |website=[[The Daily Orange]] |location=Syracuse, New York}}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱞᱮᱠᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ , ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱽᱨᱳᱠᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱢᱟᱨᱥᱮᱱᱨᱤ ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱷᱤᱠᱤᱝ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨ ᱮᱥ ᱤᱱ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱾ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ , ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮᱵᱷᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱵᱷᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱴᱤᱮᱞ ''ᱠᱨᱟᱝᱼᱦᱟᱭ ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱡᱽ'' (2009) ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱳᱭᱰᱥ ᱟᱨ ᱱᱤᱯᱼᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱢᱩᱨᱤᱥᱴᱴᱟᱣᱩᱱ ᱱᱟᱹᱡ ᱡᱟᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="2015AVNWallstreet">{{Cite web |last=Hymes |first=Tom |title=Lex Steele Also Made the Leap from Wall Street to Porn Like Paige Jennings, Lexington Steele began his professional career on Wall Street, as he explained in the Daily News today |url=http://business.avn.com/articles/video/Lex-Steele-Also-Made-the-Leap-from-Wall-Street-to-Porn-584613.html |access-date=April 11, 2017 |publisher=[[AVN (magazine)|AVN]] |archive-date=January 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107055605/http://business.avn.com/articles/video/Lex-Steele-Also-Made-the-Leap-from-Wall-Street-to-Porn-584613.html |url-status=dead }}</ref> ᱢᱳᱨᱤᱥᱴᱟᱣᱩᱱ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱴᱟᱞᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱨᱦᱟᱭᱩᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱳᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱟᱭᱩᱠᱩᱡ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1993 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ , ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱥᱤᱨᱟᱭᱩᱠᱩᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱜᱨᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱭᱩᱴᱤᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="dailyorange"/><ref>{{Cite web |last=Snow |first=Aurora |date=June 23, 2018 |title=The Rise of Racist Porn |url=https://www.thedailybeast.com/the-rise-of-racist-porn?via=twitter_page |publisher=[[The Daily Beast]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱨᱚᱠᱨᱮᱡ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱨᱳᱠᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ 7 ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱳᱯᱮᱱᱦᱟᱭᱢᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="2015AVNWallstreet"/> ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 11 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱡᱚᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱨᱳᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="advocate">{{Cite news|url=http://web.gc.cuny.edu/advocate/APR04Issue/html%20files/adult%20film.htm|title=Inside the Adult Film Industry: A Lexington Steele interview|date=April 2004|work=The Advocate|archive-url=https://web.archive.org/web/20060915145459/http://web.gc.cuny.edu/advocate/APR04Issue/html%20files/adult%20film.htm|archive-date=September 15, 2006|location=[[CUNY Graduate Center]]}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱹᱧ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ " ᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ " ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱨᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱤᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱤᱧ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱳᱞᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱳᱣᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱴ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱥ ᱵᱷᱮᱜᱟᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱨᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱳᱭᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ " ᱤᱧ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱤᱧᱢᱮ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟ 12 ᱠᱷᱚᱱ 14 ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2015AVNWallstreet"/> ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ , ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱨᱟᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱨᱳᱠᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱤᱨᱤᱧᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱽᱨᱚᱠᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ , " ᱤᱧ ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱥᱤᱱᱴᱚᱱ ᱮᱵᱷᱤᱱᱩᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱱᱟᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ [ ᱮᱵᱷᱤᱱᱤᱭᱩᱱ ] ᱼᱨᱮ ᱥᱴᱮᱠ ᱵᱨᱳᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱥᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Joanne Cachapero |date=June 12, 2007 |title=Lexington Steele |url=http://www.eros-ny.com/articles/2007-06-12/lexington_steele0612/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004729/http://www.eros-ny.com/articles/2007-06-12/lexington_steele0612/ |archive-date=September 27, 2007 |access-date=2007-06-19 |publisher=Eros-NY}}</ref><ref>[[Madison Avenue (Manhattan)|Madison Avenue]] and [[Lexington Avenue (Manhattan)|Lexington Avenue]] do not intersect, but run parallel their entire courses with [[Park Avenue (Manhattan)|Park Avenue]] between them.</ref> ᱥᱴᱤᱮᱞ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱟᱵᱳᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱵᱳᱞᱤᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱴᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱳᱣᱮᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱯᱩᱱᱠᱤᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ 1,300 ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱱ ᱵᱷᱚᱡᱚᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱾ === ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ === ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱟᱨᱥᱮᱱᱨᱤ ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱮᱠᱪᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱮᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 26,00,000 ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱴ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auc">{{Cite news|url=http://www.johnsonmedia.com/aucmag/getarticle.php3?id=march_2006&subid=1|title=Interview|date=March 2006|work=AUC Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20070101231315/http://www.johnsonmedia.com/aucmag/getarticle.php3?id=march_2006&subid=1|archive-date=2007-01-01}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱵᱷᱤᱞ ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱨᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱨᱟᱭᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="avnapr">{{Cite journal|last=Steve Javors|date=April 2013|title=Lexington Steele Gets Evil IN|volume=30/No. 4|issue=364|pages=52–54}}</ref> ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱛᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱰᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱠᱳᱴᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱤᱠᱟ ᱡᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱥᱴᱮᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="IMDB" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱨᱟᱝᱼᱦᱦᱟᱭ ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ ᱮᱠᱥ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱱᱤᱯ / ꯇꯛ (5x05 " Chaz Darling) ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱥᱠᱳᱟᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IMDB" /> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Vanessa_Blue,_Lexington_Steele_at_PSK_20060307_1.jpg|left|thumb|170x170px|᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱩ ᱾]] ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱷᱮᱱᱮᱥᱟ ᱵᱞᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱯᱮᱹᱞᱮᱵᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ'' ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱞᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ 20 ᱡᱩᱱ 2006 ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱢᱟᱨᱥᱮᱱᱨᱤ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Blue" /> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ , ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱞᱩ ᱢᱟᱨᱥᱮᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱞ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Suit" /> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱪᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Suit">{{Cite web |last=Pardon |first=Rhett |date=March 13, 2009 |title=Lexington Steele, Vanessa Blue Settle Suits Against Each Other |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=105919 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190704/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php?id=105919 |archive-date=March 3, 2016 |access-date=April 11, 2017 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ , ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱴᱟᱭᱞᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱮᱱᱨᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱤᱡᱮᱥ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱟᱢᱼᱛᱤᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱥᱮᱱᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Freixes |first=Alejandro |date=October 27, 2016 |title=Savana Styles, Lexington Steele Launch Mercenary Enterprises |url=https://www.xbiz.com/news/213725/savana-styles-lexington-steele-launch-mercenary-enterprises |access-date=December 30, 2020 |publisher=XBIZ}}</ref> 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱮᱹᱵᱷᱤ'' ᱮᱱᱼᱤᱥᱴᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱹᱧ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Dan |date=February 13, 2017 |title=Porn Couples Sound Off on Lasting Love |url=https://avn.com/business/articles/video/porn-couples-sound-off-on-lasting-love-718591.html |access-date=December 30, 2020}}</ref> == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ == ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱼᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱼᱟᱢᱟᱨᱤᱠᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱠ ᱳᱵᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="dailyorange"/> {| class="wikitable" style="width:75%;" |+AVN Awards ! width="5%" |Year ! style="width:40%;" |Nominated work ! style="width:40%;" |Category ! style="width:10%;" |Result ! width="5%" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |2000 | rowspan="2" |Lexington Steele | rowspan="2" |Male Performer of the Year |{{won}} |<ref name="dailyorange"/> |- |2002 |{{won}} | |- | rowspan="4" |2003 |''Babes in Pornland: Interracial Babes'' |Best Anal Sex Scene (Video) |{{won}} | rowspan="2" | |- |''[[ᱡᱩᱞᱥ ᱡᱳᱨᱰᱟᱱ|Lex the Impaler 2]]'' |Best Couples Sex Scene (Video) |{{won}} |- |''Balls Deep 5'' |Best Director - Non-Feature |{{nom}} | |- |Lexington Steele |Male Performer of the Year |{{won}} |<ref name="AVN03" /> |- | rowspan="3" |2004 |''Chasing the Big Ones 17'' |Best Sex Scene Coupling - Video |{{nom}} | rowspan="3" | |- |''Initiations 12'' |Best Three-Way Sex Scene - Video |{{nom}} |- |Lexington Steele |Male Performer of the Year |{{nom}} |- | rowspan="2" |2005 |''Lex Steele XXX 3'' |Best Anal Sex Scene |{{won}} | |- |''Invasion!'' |Best Couples Sex Scene (Video) |{{nom}} | |- | rowspan="2" |2006 |''Lex Steele XXX 5'' |Best Anal Sex Scene (Video) |{{nom}} | rowspan="2" | |- |Lexington Steele |Male Performer of the Year |{{nom}} |- |2008 | rowspan="2" |Lexington Steele |The Jenna Jameson Crossover Star of the Year |{{nom}} | |- | rowspan="4" |2009 |AVN Hall of Fame inductee |{{won}} | |- |''Lex the Impaler 3'' |Best Couples Sex Scene |{{nom}} | rowspan="3" | |- |''Pole Position POV 8'' |Best POV Sex Scene |{{nom}} |- |Lexington Steele |The Jenna Jameson Crossover Star of the Year |{{nom}} |- | rowspan="2" |2010 |''Breast Worship 2'' |Best Anal Sex Scene |{{nom}} | rowspan="2" | |- |''Lex the Impaler 4'' |Best Couples Sex Scene |{{nom}} |- | rowspan="2" |2012 |''Lex the Impaler 6'' |Best Anal Sex Scene |{{nom}} | rowspan="2" | |- |Lexington Steele |Male Performer of the Year |{{nom}} |- | rowspan="3" |2013 |''Alexis Ford Darkside'' |Best Anal Sex Scene |{{nom}} | rowspan="3" | |- |''Massive Asses 6'' |Best Boy/Girl Sex Scene |{{nom}} |- |''The Avengers XXX: A Porn Parody'' |Best Supporting Actor |{{nom}} |- | rowspan="5" |2014 |''Double Black Penetration'' | rowspan="3" |Best Double Penetration Sex Scene |{{nom}} | rowspan="5" | |- |''Lex Turns Evil'' |{{nom}} |- |''Slutty & Sluttier 19'' |{{nom}} |- |''Lex Poles Little Holes'' |Best Three-Way Sex Scene - B/B/G |{{nom}} |- |Lexington Steele |Male Performer of the Year |{{nom}} |- | rowspan="7" |2015 |''Allie'' | rowspan="3" |Best Anal Sex Scene |{{nom}} | rowspan="4" | |- |''The Lexecutioner 2'' |{{nom}} |- |''Rump Raiders 5'' |{{nom}} |- |''Nikki Benz Jungle Fever'' |Best Boy/Girl Sex Scene |{{nom}} |- |''Lex's Point of View'' |Best POV Sex Scene |{{won}} |<ref name="AVNwinnerslist">{{Cite web |title=AVN Announces the Winners of the 2015 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2015-AVN-Awards-585973.html |access-date=25 January 2015 |website=AVN.com |publisher=Adult Video News |archive-date=6 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206165744/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2015-AVN-Awards-585973.html |url-status=dead }}</ref> |- |''Anal Boot Camp 2'' | rowspan="2" |Best Three-Way Sex Scene - G/G/B |{{nom}} | rowspan="2" |<ref name="avnawards 2015" /> |- |''Lex the Impaler 8'' |{{nom}} |- | rowspan="4" |2016 |''Angela 2'' |Best Double Penetration Sex Scene |{{nom}} | rowspan="4" | |- |''Lex's Point of View 3'' |Best POV Sex Scene |{{nom}} |- |''Lex Is Up Her Ass'' |Best Three-Way Sex Scene - G/G/B |{{nom}} |- |Lexington Steele |Male Performer of the Year |{{nom}} |- |2017 |''Orgy Masters 8'' |Best Group Sex Scene |{{won}} |<ref name="Winners">{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=January 21, 2017 |title=2017 AVN Award Winners Announced |url=https://avn.com/business/articles/video/2017-avn-award-winners-announced-712151.html |access-date=January 22, 2017 |website=Adult Video News |publisher=AVN Media Network}}</ref> |} {| class="wikitable" style="width:75%;" |+ᱤᱱᱤᱠ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱾ ! width="5%" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! style="width:40%;" |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ! style="width:40%;" |ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ! style="width:10%;" |ᱚᱨᱡᱚ ᱾ ! width="5%" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱞᱮᱠᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱮᱞ |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Winners Of 2015 Inked Awards Announced |url=https://avn.com/business/press-release/video/winners-of-2015-inked-awards-announced-613259.html |access-date=16 November 2015}}</ref> |} {| class="wikitable" style="width:75%;" |+ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ ! width="5%" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! style="width:40%;" |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ! style="width:40%;" |ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ! style="width:10%;" |ᱚᱨᱡᱚ ᱾ ! width="5%" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="4" |ᱞᱮᱠᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱮᱞ | rowspan="4" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |{{nom}} |<ref>{{Cite web |last=Javors |first=Steve |date=January 4, 2008 |title=2008 XBIZ Awards Official Nominees Announced |url=https://www.xbiz.com/news/88459/2008-xbiz-awards-official-nominees-announced |access-date=December 29, 2020 |publisher=XBIZ}}</ref> |- |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |{{nom}} |<ref>{{Cite web |last=Javors |first=Steve |date=December 16, 2009 |title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2010 XBIZ Awards |url=https://www.xbiz.com/news/115720/xbiz-announces-finalist-nominees-for-2010-xbiz-awards |access-date=December 29, 2020 |publisher=XBIZ}}</ref> |- |2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |{{nom}} |<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Dan |date=December 24, 2010 |title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2011 XBIZ Awards |url=https://www.xbiz.com/news/128827/xbiz-announces-finalist-nominees-for-2011-xbiz-awards |access-date=December 29, 2020 |publisher=XBIZ}}</ref> |- |2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=2012 XBIZ Award Nominees |url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131025101/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=January 31, 2012 |access-date=December 29, 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱥᱚᱱᱢᱟᱱᱟ ᱥᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱾'' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼᱵᱷᱤᱜᱱᱮᱴ ᱨᱮᱞᱤᱡ |{{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=2014 XBIZ Award Nominees |url=http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209032322/http://xbizawards.xbiz.com/nominees.php |archive-date=February 9, 2014 |access-date=December 29, 2020 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref> |- |ᱞᱮᱠᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱮᱞ |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |{{nom}} |- | rowspan="2" |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱟᱞᱤᱭ ᱾'' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼ ᱵᱟᱝᱼᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱾ |{{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |last=Gray |first=Lila |date=November 12, 2014 |title=XBIZ Announces Movies & Production Nominees for 2015 XBIZ Awards |url=https://www.xbiz.com/news/187748/xbiz-announces-movies-production-nominees-for-2015-xbiz-awards |access-date=December 29, 2020 |publisher=XBIZ}}</ref> |- |ᱞᱮᱠᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱮᱞ |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |{{nom}} |- |2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱥᱳᱭᱥᱟᱭᱤᱰ ᱥᱠᱳᱭᱟᱰ XXX: ᱮᱱ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ'' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱾ |{{nom}} |<ref>{{Cite web |last=Pardon |first=Rhett |date=November 17, 2016 |title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2017 XBIZ Awards |url=https://www.xbiz.com/news/214472/xbiz-announces-finalist-nominees-for-2017-xbiz-awards |access-date=December 29, 2020 |publisher=XBIZ}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Official website * Lexington Steele at IMDb * Lexington Steele at the Adult Film Database * Lexington Steele at the Internet Adult Film Database [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] qxob5i7aq3hlvm67vr6itxnwn8bsp0p ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ 0 23675 200055 193346 2026-11-08T11:28:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200055 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ | body = ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ | insignia = File:Indian_Space_Research_Organisation_Logo.svg | insigniasize = 150px | insigniacaption = ᱤᱥᱨᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ | nativename = | image =File:S._Somanath,_Director_of_VSSC,_ISRO,_speaks_during_the_Heads_of_Agency_Plenary_of_the_70th_International_Astronautical_Congress.jpg | alt = | incumbent = [[ᱮᱥ ᱥᱳᱢᱟᱱᱟᱛ|ᱮᱥ. ᱥᱳᱢᱟᱱᱟᱛᱷ]]<ref>{{cite news |title=S Somanath appointed tenth chairman of Indian Space Research Organisation |url=https://indianexpress.com/article/india/s-somanath-appointed-space-secretary-and-chairman-of-space-commission-7719730/ |access-date=14 January 2022 |work=The Indian Express |date=12 January 2022 |language=en}}</ref> | incumbentsince = ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ | residence = | style = | termlength = ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ | formation = ᱑᱙᱖᱓ ([[:en:INCOSPAR|ᱤᱱᱠᱳᱥᱯᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) | appointer = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | inaugural = [[ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱭ]] | salary = {{INRConvert|2.5|l}} {{small|(ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ)}}<ref>{{Cite report|title=Report of the Seventh Central Pay Commission|date=November 2015|url=https://doe.gov.in/sites/default/files/7cpc_report_eng.pdf|journal=[[The Gazette of India]]|publisher=Department of Expenditure|access-date=2020-09-26}}</ref> | website = [https://www.isro.gov.in/about-isro/chairman-isro-secretary-dos ᱤᱥᱨᱳ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ, ᱰᱳᱥ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ] }} '''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ''' ᱫᱚ [[ᱤᱥᱨᱳ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ]] (ᱤᱥᱨᱳ) ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱣᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Space commission |url=https://www.dos.gov.in/space-commission |access-date=2020-09-26 |website=Department of Space |archive-date=2018-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811235812/https://www.dos.gov.in/space-commission |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱴᱚᱢᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] (ᱰᱤ.ᱮ.ᱤ) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ]] (ᱤᱱᱠᱳᱥᱯᱟᱨ) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="mangalorean">{{Cite web |title=Mangalorean.Com- Serving Mangaloreans Around The World! |url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=133606 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043145/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=133606 |archive-date=2014-02-22 |access-date=2014-02-14 |publisher=mangalorean.com}}</ref> ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱯᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱳᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱨᱳ ᱫᱚ ᱰᱳᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Department of Space and ISRO HQ - ISRO |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/department-of-space-and-isro-hq |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328053630/https://www.isro.gov.in/about-isro/department-of-space-and-isro-hq |archive-date=28 March 2019 |access-date=2020-09-26}}</ref> ᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱥᱨᱳ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱛᱤᱥ ᱫᱷᱟᱣᱟᱱ]] ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱤᱥᱨᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ== {|class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center" ! rowspan="2" data-sort-type=number | {{abbr|ᱮᱞ.|ᱮᱞᱠᱷᱟ}} ! rowspan="2" | ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ! rowspan="2" | ᱧᱩᱛᱩᱢ<br/>{{small|(ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱮ)}} ! colspan="3" | ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱮ ! class="unsortable" rowspan="2" | ᱥᱟᱹᱠᱷ(ᱠᱚ) |- ! ᱮᱦᱚᱵ ! ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ! ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 1 | rowspan="2" | [[File:Dr. Vikram Sarabhai.jpg|150px|Dr. Vikram Sarabhai]] | rowspan="2" | {{sortname|ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱭ}}<br/>{{small|(1919–1971)}} | {{dts|1963}} | {{dts|1971}} | ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ | rowspan="2" | <ref name="isro">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Vikram Sarabhai - Introduction|publisher=isro.org|access-date=2014-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114024252/http://isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|archive-date=2013-11-14|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3"| INCOSPAR ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱹᱯᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ (ᱤᱥᱨᱳ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 2 | rowspan="2" | [[File:MGK Menon.webp|150px]] | rowspan="2" | {{sortname|ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱠᱮ.|ᱢᱮᱱᱚᱱ}}<br/>{{small|(1928–2016)}} | {{dts|January 1972}} | {{dts|September 1972}} | ᱙ ᱪᱟᱸᱫᱚ | rowspan="2" | <ref name="isro2">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Cha |publisher=isro.org|access-date=2014-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211042639/http://isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|archive-date=2014-02-11|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱥᱢᱤᱠ ᱛᱟᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭ-ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ᱾ |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 3 | rowspan="2"| | rowspan="2" | [[ᱥᱟᱛᱤᱥ ᱫᱷᱟᱣᱟᱱ]]<br/>{{small|(1920–2002)}} | 1973 | 1984 | ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ | rowspan="2" | <ref name="isro3">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|title=Welcome To ISRO:ŖṢ★: Former Chairmen:: Prof Satish DhawanSatish Dhawan|publisher=isro.org|access-date=2014-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211050819/http://isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|archive-date=2014-02-11|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱫᱷᱟᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱞᱩᱭᱤᱰ ᱰᱟᱭᱱᱟᱢᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱤᱥᱨᱳ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱵᱤᱴᱟᱞ ᱞᱚᱸᱪ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱟᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ |- ! rowspan="2" data-sort-type=number | 4 | rowspan="2" | [[File:U R Rao (cropped).jpg|150px|Prof. U R Rao]] | rowspan="2" | {{sortname|U. R.|Rao|Udupi Ramachandra Rao}}<br/>{{small|(1932–2017)}} | {{dts|1984}} | {{dts|1994}} | 10 years | rowspan="2" | <ref name="isro4">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman - Prof.Udupi Ramachandra Rao|publisher=isro.org|access-date=2014-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211043212/http://isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|archive-date=2014-02-11|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx |title=Welcome to ISRO :: Former Chairman :: Prof. Udupi Ramachandra Rao - Introduction |access-date=2020-09-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107011924/http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx |archive-date=7 January 2014 |df=dmy-all }}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | Also served as chancellor of [[Indian Institute of Space Science and Technology]]; Rao pushed for launch vehicle development which subsequently lead to realisation of [[PSLV]] and later [[GSLV]] rockets, marked as key boosts to India's space capabilities. Launch capabilities with [[INSAT]] program eventually turned India into a major spacefaring nation. |- ! rowspan="2" ; data-sort-type=number | 5 | rowspan="2" | [[File:K. Kasturirangan (cropped).jpg|150px|Dr. Krishnaswamy Kasturirangan]] | rowspan="2" | {{sortname|K.|Kasturirangan|Krishnaswamy Kasturirangan}}<br/>{{small|(1940– )}} | {{dts|1994}} | {{dts|27 August 2003}} | 9 years | rowspan="2" | <ref name="isro5">{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Krishnaswamy Kasturirangan - Introduction|publisher=isro.org|access-date=2014-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026112226/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|archive-date=2014-10-26|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | His era marked development of improved spacecraft in INSAT series and development of [[Indian Remote Sensing Programme|IRS]] series of remote sensing satellites and major improvements in [[Earth observation satellite|earth observation satellite technologies]]. His tenure also saw operationalisation of PSLVs and first flight of GSLV which made India self sufficient launching its smaller & medium EO satellites. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 6 | rowspan="2" | [[File:ജി-മാധവൻ-നായർ.jpg|150px|G. Madhavan Nair]] | rowspan="2" | {{sortname|G. Madhavan|Nair}}<br/>{{small|(1943– )}} | {{dts|1 September 2003}} | {{dts|29 October 2009}} | {{age in years and days|2003|09|01|2009|10|29}} | rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|title=Shri G Madhavan Nair|date=2008-11-11|publisher=Indian Space Research Organisation|work=About ISRO|access-date=2009-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111044746/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|archive-date=2009-11-11|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | Nair holds significant expertise on development of [[Multistage rocket|multi-stage launch vehicles]] and his era witnessed operationalisation of various variants of PSLV rocket. His tenure saw commencement of [[Indian Human Spaceflight Programme]] and launch of extraterrestrial exploration mission [[Chandrayaan-I]]. Following a controversial S-band spectrum deal involving [[Antrix Corporation]], he had to step down. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 7 | rowspan="2" | [[File:K Radhakrishnan 2013 2.JPG|150px|K._Radhakrishnan_(scientist)]] | rowspan="2" | {{sortname|K.|Radhakrishnan}}<br/>{{small|(1949– )}} | {{dts|30 October 2009}} | {{dts|31 December 2014}} | {{age in years and days|2009|10|30|2014|12|31}} | rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Present/chairman.aspx|title=Dr. K. Radhakrishnan|date=2008-11-11|publisher=Indian Space Research Organisation|work=About ISRO|access-date=2009-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112094538/http://www.isro.org/Ourchairman/present/chairman.aspx|archive-date=2013-11-12|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/technology/science/indias-space-odyssey-isro-creates-history-in-2014/|title=India's space odyssey: ISRO creates history in 2014|date=2014-12-27|work=The Indian Express|access-date=2020-09-28}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|title=ISRO's Timeline from 1960s to Today - ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|access-date=2020-09-28|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082200/https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | He joined [[VSSC]] as a development engineer for electro-mechanical devices of launch vehicles and later oversaw annual budget and plans and database for resources. Introduction of [[IRNSS]] made India one of few countries with own navigation systems while introduction of [[GSLV Mk III]] later enabled India to launch its heavier satellites also. His era also witnessed successful launch and orbital insertion of [[Mangalyaan]], India's first mars mission and cancellation of collaboration with Russia and redefining [[Chandrayaan-2]] with Indian design and systems. Successful flight of India's own cryogenic stage on GSLV-D5 made it one of six countries with full launch capabilities.{{efn|Others include [[NASA]] (United States), [[RFSA]] (Russia), [[European Space Agency]] (EU), [[CNSA]] (China) and [[JAXA]] (Japan).}} |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | - | rowspan="2" | [[File:Shailesh Nayak (cropped).jpg|150px|Shailesh Nayak (Scientist)]] | rowspan="2" | {{sortname|Shailesh|Nayak}}<br/>{{small|(1953– )}} | {{dts|01 January 2015}} | {{dts|12 January 2015}} | {{age in years and days|2015|01|01|2015|01|12}} | rowspan="2" | <ref>[http://www.deccanchronicle.com/141231/nation-current-affairs/article/radhakrishnan-retires-leaving-isro-its-most-glorified-pedestal Shailesh Nayak appointed as new ISRO chairman, Radhakrishnan retires]</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | He was primarily engaged studies related to [[oceanography]] and [[remote sensing]] and served as interim chief of ISRO for a brief period of 11 days. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 8 | rowspan="2" | [[File:A. S. Kiran Kumar (cropped).jpg|150px|A. S. Kiran Kumar]] | rowspan="2" | {{sortname|A. S. Kiran|Kumar}}<br/>{{small|(1952– )}} | {{dts|14 January 2015}} | {{dts|14 January 2018}} | {{age in years and days|2015|01|14|2018|01|14}} | rowspan="2" | <ref>{{Cite web|url=http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|title=A S Kiran Kumar takes over as Secretary, Department of Space, Chairman, Space Commission and Chairman, ISRO|website=www.isro.gov.in|access-date=2016-10-17|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016144917/http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | His tenure is attributed with [[Hypersonic Flight Experiment|HEX]] which marks with beginning of development of [[Reusable launch system|reusable-launch vehicle]], first orbital flight of GSLV Mk III, completion of [[NAVIC]] and launch of [[Astrosat]], India's first space based observatory. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 9 | rowspan="2" | [[File:K. Sivan (cropped).jpg|150px|K. Sivan]] | rowspan="2" | {{sortname|K.|Sivan}}<br/>{{small|(1957– )}} | {{dts|15 January 2018}} | {{dts|15 January 2022}} | {{age in years and days|2018|01|15|2022|01|15}} | rowspan="2" | <ref>{{cite news |title=K. Sivan takes charge as new ISRO chairman |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/k-sivan-takes-charge-as-new-isro-chairman/article22446006.ece |access-date=1 November 2018 |work=The Hindu |date=16 January 2018 |language=en-IN}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | He earlier served as director of [[VSSC]] and [[Liquid Propulsion Systems Centre|LPSC]] and participated in development of [[PSLV]] rockets. His tenure was marked by the [[Chandrayaan-2]] project which resulted in a failed moon landing. His tenure also saw the acceleration of India's crewed space program. Short term goals include launch of [[Chandrayaan-3]] to attempt a successful soft lunar landing, putting humans in space, launching missions [[Shukrayaan-I|to Venus]] and [[Aditya-L1|sun]] and development of [[SCE-200]] rocket engine to facilitate realisation of India's heavy lift launch vehicle and increase commercial operations. He is also known for developing trajectory simulation software named SITARA which is still in use by ISRO. |- ! rowspan="2"; data-sort-type=number | 10 | rowspan="2" | [[File:S. Somanath, Director of VSSC, ISRO, speaks during the Heads of Agency Plenary of the 70th International Astronautical Congress (cropped).jpg|150px]] | rowspan="2" | [[S. Somanath]]<br>{{small|(1963– )}} |{{dts|15 January 2022}} |''Incumbent'' | {{age in years and days|2022|01|15}} | rowspan="2" | <ref>{{cite news|date=2022-01-12|title=Malayali scientist Dr S Somanath appointed as ISRO chairman|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=728083&u=malayali-scientist-dr-s-somanath-appointed-as-isro-chairman|access-date=2022-01-13|work=[[Kerala Kaumudi]]|location=Thiruvanathapuram|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113104726/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=728083&u=malayali-scientist-dr-s-somanath-appointed-as-isro-chairman|archive-date=2022-01-13|url-status=dead}}</ref> |--bgcolor=#EEEEEE | colspan="3" | Somanath is known for his contributions to launch vehicle design, particularly in the areas of launch vehicle systems engineering, structural design, structural dynamics, and pyrotechnics.<ref name=isro-215>{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|title=New Directors for Three Major ISRO Centres: Three major ISRO Centres have new Directors from today.|date=1 June 2015|website=www.isro.gov.in|access-date=2022-01-13|archive-date=2018-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072311/https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/s-somnath-takes-charge-as-vikram-sarabhai-space-centres-director/articleshow/62609273.cms|title=S Somnath takes charge as Vikram Sarabhai Space Centre's director|date=January 22, 2018|first=Laxmi|last=Prasanna |website=The Times of India|language=en|access-date=2022-01-13}}</ref> He also served as the Director of [[Vikram Sarabhai Space Centre]], Thiruvananthapuram and <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/somanath-takes-charge-as-vssc-director-1151719-2018-01-22|title=Somanath takes charge as VSSC director|date=22 January 2018|website=www.indiatoday.in|access-date=2022-01-13}}</ref> Director of [[Liquid Propulsion Systems Centre]], Thiruvananthapuram.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/somanath-takes-charge-as-vssc-director-118012201055_1.html|title=Somanath takes charge as VSSC director|date=22 January 2018|newspaper=Business Standard India|access-date=2022-01-13|agency=Press Trust of India }}</ref> He was associated with the [[PSLV]] project and was the project director of [[GSLV Mk III]] in 2010. In his tenure in 2023, India successfully launched Chandrayan-3 to the southern pole of the moon. <ref name=isro-215/> |} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱱᱳᱴ ᱠᱚ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 1r3qqf0xbzwh73moe297gkuf7d2kmv9 ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱣᱟᱨᱥᱤ 0 23718 199773 123452 2026-11-08T02:58:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199773 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actor (born 1970)}} {{EngvarB|date=August 2014}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Infobox person | name = ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱣᱟᱨᱥᱤ | image = Arshad-Warsi.jpg | alt = Arshad Warsi | caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱣᱟᱨᱥᱤᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | birth_name = ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱥᱮᱱ ᱣᱟᱨᱥᱤ<ref>{{cite web |author1=Orders of Chairman/Members |title=SEBI: Interim Order in the matter of Stock Recommendations using YouTube in the scrip of Sadhna Broadcast Limited |url=https://www.sebi.gov.in/enforcement/orders/mar-2023/interim-order-in-the-matter-of-stock-recommendations-using-youtube-in-the-scrip-of-sadhna-broadcast-limited_68595.html |publisher=[[SEBI]] |access-date=3 March 2023 |location=Mumbai, India |language=en |date=2 March 2023}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|04|19}} | birth_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱟᱭ]] (ᱱᱟᱦᱟᱸᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ), [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | othername = | occupation = {{hlist|ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ|[[ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]]|ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ|ᱯᱨᱤᱰᱤᱭᱩᱥᱟᱨ|[[ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ|ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ]]|ᱰᱮᱱᱥᱟᱨ}} | yearsactive = ᱑᱙᱘᱖ | works = | spouse = {{[[ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱜᱚᱨᱮᱴᱴᱤ (ᱮᱠᱴᱨᱤᱥ)|ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱜᱚᱨᱮᱴᱴᱤ]]|᱑᱙᱙᱙}} | children = ᱒ | relatives = [[ᱟᱱᱣᱟᱨ (ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱱᱣᱟᱨ]] (ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br/>[[ᱟᱥᱟ ᱥᱟᱪᱫᱮᱵᱽ]] (ᱟᱫᱷᱟ-ᱢᱤᱥᱨᱟ) | height = | website = }} '''ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱥᱮᱱ ᱣᱟᱨᱥᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱑᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ |<ref>{{cite news|url=http://www.thegenxtimes.com/editorials/the-success-story-of-the-circuit-of-bollywood-arshad-warsi/|title=The success story of the circuit of Bollywood: Arshad Warsi|date=9 April 2017|work=The GenX Times|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224203019/http://www.thegenxtimes.com/editorials/the-success-story-of-the-circuit-of-bollywood-arshad-warsi/|archive-date=24 December 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-11/news-interviews/31144711_1_arshad-warsi-jolly-llb-holi|title=Holi, Arshad Warsi style|work=[[The Times of India]]|publisher=[[The Times Group]]|access-date=1 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202112823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-11/news-interviews/31144711_1_arshad-warsi-jolly-llb-holi|archive-date=2 February 2014|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱣᱟᱨᱰᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰ]]| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ]]ᱟᱜ ''[[ᱠᱟᱥ]]'' (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮ ᱮᱥᱥᱤᱥᱴᱮᱸᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''[[ᱨᱩᱯ ᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ ᱪᱚᱨᱚᱸ ᱠᱟ ᱨᱟᱡᱟ (᱑᱙᱙᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱣᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱛᱮᱨᱮ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱯᱱᱮ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱰᱷᱤᱨ ᱠᱟᱣᱰᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ | ''[[ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱭ ᱮᱢ ᱵᱤ ᱵᱤ ᱮᱥ]]'' (᱒᱐᱐᱓), ᱟᱨ ''[[ᱞᱟᱜᱮ ᱨᱟᱦᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱭ]]'' (᱒᱐᱐᱖) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱸᱥ ᱤᱱ ᱠᱚᱢᱤᱠ ᱨᱚᱞ]] ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟᱭ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ | ᱤᱱᱟᱹ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ''[[ᱦᱚᱜᱤ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱤ ᱡᱤᱛ]]'' (᱑᱙᱙᱙), ''[[ᱦᱟᱞᱪᱟᱞ (᱒᱐᱐᱔)|ᱦᱟᱞᱪᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱐᱔), ''[[ᱢᱮᱭᱱᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱭᱩᱸ ᱠᱤᱭᱟ?]]'' (᱒᱐᱐᱕), ''[[ᱥᱟᱢᱟᱞ ᱱᱟᱢᱟᱥᱛᱮ]]'' (᱒᱐᱐᱕), ''[[ᱜᱚᱞᱢᱟᱞ: ᱯᱷᱟᱱ ᱟᱱᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]]'' (᱒᱐᱐᱖), ''[[ᱫᱷᱟᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱐᱗), ''[[ᱠᱨᱮᱡᱽᱡᱤ ᱔]]'' (᱒᱐᱐᱘), ''[[ᱜᱚᱞᱢᱟᱞ ᱨᱤᱴᱟᱨᱱᱥ]]'' (᱒᱐᱐᱘), ''[[ᱤᱥᱠᱤᱭᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱐), ''[[ᱜᱚᱞᱢᱟᱞ ᱓]]'' (᱒᱐᱑᱐), ''[[ᱯᱷᱟᱞᱛᱩ]]'' (᱒᱐᱑᱑), ''[[ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱫᱷᱟᱢᱟᱞ]]'' (2011), ''[[ᱡᱚᱞᱞᱤ ᱮᱞ ᱮᱞ ᱵᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱓), ''[[ᱜᱚᱞᱢᱟᱞ ᱮᱜᱮᱱ]]'' (᱒᱐᱑᱗) ᱟᱨ ''[[ᱴᱚᱴᱮᱞ ᱫᱷᱟᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱑᱙)| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ|ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ]] ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱨᱮᱴᱮᱰ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ |<ref>{{Cite news|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/arshad-warsi-most-underrated-actor-says-director-636770|title=Arshad Warsi most underrated actor, says director – NDTV Movies|date=26 December 2013|work=NDTVMovies.com|access-date=5 July 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001001220/http://movies.ndtv.com/bollywood/arshad-warsi-most-underrated-actor-says-director-636770|archive-date=1 October 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/arshad-warsi-is-a-hugely-underrated-actor-boman-irani-596141.html|title=Arshad Warsi is a hugely underrated actor: Boman Irani|work=News18|access-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705150717/https://www.news18.com/news/india/arshad-warsi-is-a-hugely-underrated-actor-boman-irani-596141.html|archive-date=5 July 2018|url-status=live}}</ref> 6iwke0tmho59kwls7jyb7z9c7chkf8u ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ 0 23720 200009 123458 2026-11-08T10:09:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200009 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ | image = Sanjay Dutt at Mumbai Airport, 2018 (cropped).jpg | caption= ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ | imagesize =200px | parents = [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ]] <br> [[ᱱᱟᱨᱜᱤᱥ]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1959|7|29}} | height=<!-- per [[WP:BLP]] policy, you MUST NOT give a value without a cite --> | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | birth_name = ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱵᱟᱞᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚᱛᱛᱚ | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱟᱨ, ᱞᱟᱪᱷᱟᱲ ᱚᱵᱷᱤᱱᱟᱛᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | yearsactive = ᱑᱙᱗᱒, ᱑᱙᱘᱑–᱒᱐᱑᱓ | spouse = ᱨᱤᱪᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ<small>(᱑᱙᱘᱗–᱑᱙᱙᱖) (ᱵᱚᱝᱜᱟᱛᱟᱞᱟ)</small><br/>ᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ <small>(᱑᱙᱙᱘–᱒᱐᱐᱕) (ᱰᱟᱭᱣᱚᱨᱥ)</small><ref>{{Cite web |url=http://www.indiaenews.com/bollywood/20070731/63397.htm |title=Marital woes (वैवाहिक संकट) |access-date=10 दिसंबर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225140630/http://www.indiaenews.com/bollywood/20070731/63397.htm |archive-date=25 फ़रवरी 2012 |url-status=dead }}</ref><br/>ᱢᱟᱱᱭᱟᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ <small>(᱒᱐᱐᱘–ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ)</small> | children = ᱛᱨᱤᱥᱟᱞᱟ, ᱥᱟᱦᱨᱟᱱ, ᱤᱠᱟᱨᱟ | othername = ᱥᱟᱧᱡᱩ ᱵᱟᱵᱟ, ᱥᱟᱧᱡᱩ, ᱵᱟᱵᱟ, ᱰᱮᱞᱤ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱭ }} '''ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱙) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ | ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ]] ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ [[ᱱᱟᱨᱜᱤᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ | ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱚᱞᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱞᱟᱪᱷᱟᱲ, ᱦᱤᱨᱚ, ᱜᱩᱱᱰᱟ, ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ, ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ | ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚᱦᱟᱛᱟᱝ ᱜᱚᱬᱚ ᱠᱟᱠᱷᱟᱱᱛᱮ, ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮ ᱠᱮ-᱔᱗ ᱵᱟᱸᱹᱫᱩᱠ ᱧᱟᱢᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ | ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱵᱮᱞ ᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ-ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱵᱚᱢᱵ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ। o0zkut83558cwhyxvimsclbkkss7757 ᱡᱟᱠ ᱥᱢᱤᱛᱷ 0 23735 199875 198268 2026-11-08T06:44:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199875 wikitext text/x-wiki   '''ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱖) '''ᱡᱚᱠ ᱥᱟᱵᱽᱵᱚᱛ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ , ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ , ᱨᱳᱞᱼᱯᱚᱞᱮᱢ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱤᱨᱟᱭᱩᱠᱩᱡ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ.|ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ ᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱳᱣᱮᱜᱟᱱ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱳᱣᱮᱜᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ennies-2011">{{Cite web |title=2011 Noms and Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2011-nominees-and-winners/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213085352/http://diehardgamefan.com/2011/12/26/diehard-gamefans-2011-tabletop-gaming-awards/ |archive-date=February 13, 2019 |access-date=March 12, 2019 |website=[[ENnie Awards]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱟᱨ == ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱳᱨᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Baumann |first=Ken |date=July 24, 2014 |title=Basement Magic: Notes From a New D&D Player & An Interview With Zak Smith |url=http://thefanzine.com/basement-magic-notes-from-a-new-dd-player-an-interview-with-zak-smith/ |access-date=May 28, 2019 |website=TheFanzine.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Veselka |first=Vanessa |author-link=Vanessa Veselka |date=October 6, 2014 |title=The Best Monster |url=https://medium.com/matter/the-best-monster-38461c5cbbf1 |access-date=May 28, 2019 |website=[[Medium (website)|Medium.com]]}}</ref> ᱥᱢᱤᱛ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱰᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ , ᱩᱭᱴᱤᱱᱤ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱤ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱾<ref>{{Cite web |year=2004 |title=The Collection &#124; Zak Smith (American, born 1976) |url=http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=28814 |access-date=April 19, 2019 |publisher=[[Museum of Modern Art|MoMA]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2005 |title=Girls in the Naked Girl Business: Sawa |url=https://whitney.org/artists/9266 |access-date=July 25, 2019 |website=[[Whitney Museum of American Art]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2004 |title=Pictures of What Happens on Each Page of Thomas Pynchon's Novel, Gravity's Rainbow |url=https://walkerart.org/collections/artworks/pictures-of-what-happens-on-each-page-of-thomas-pynchons-novel-gravitys-rainbow |access-date=July 25, 2019 |website=[[Walker Art Center]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2007 |title=Girls in the Naked Girl Business: Sasha Grey |url=https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080831/https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |archive-date=March 8, 2019 |access-date=March 7, 2019 |website=[[Saatchi Gallery]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨᱴᱥᱤᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment/arts/miranda/la-et-cam-moment-of-friday-artist-zak-smith-metal-band-celtic-frost-20140703-column.html|title=Moment of Friday: Zak Smith picks the metal-est song in the world|last=Miranda|first=Carolina A.|date=July 4, 2014|work=[[LA Times]]|access-date=April 19, 2019}}</ref> [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱟᱭᱡᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Featured Works [http://www.fredericksfreisergallery.com/artists/zak-smith Fredericks & Freiser Gallery] Retrieved February 28, 2019.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>YABLONSKY, LINDA. "Punk Portraitist: On the Backs of Photographs, Zak Smith Plays with Slick Surfaces to Make Likenesses of Surprising Detail and Depth." ''ARTNews'', vol. 102, no. 8, Sept. 2003, p. 96.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱨᱤᱯᱟᱨᱥ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱱᱟᱠᱮᱰ ᱜᱟᱨᱞ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾<ref>Kley, Elisabeth. "Zak Smith." ''ARTNews'', vol. 104, no. 11, Dec. 2005, pp. 146–47. </ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ' ᱯᱮᱠᱪᱟᱨᱥ ᱥᱳᱭᱤᱝ ᱦᱳᱭᱟᱴ ᱦᱚᱯᱮᱱᱥ ᱚᱱ ᱮᱰᱤᱣ ᱯᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱴᱟᱢᱟᱥ ᱯᱮᱝᱪᱚᱱ ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ' ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱜᱨᱟᱵᱷᱴᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱤᱱᱵᱳ ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 760 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ''ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ'' ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱭᱴᱤᱱᱤ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱳᱣᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Woods, Chris. "Gravity's Rainbow Illustrated: One Picture for Every Page." ''Chicago Review'', vol. 53, no. 2, Autumn, 2007, pp. 202-205,245''.''</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱱᱤᱭᱩᱨᱠᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱰᱤ ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.vice.com/read/zak-loves-mandy-0003000-v19n10|title=Zak Loves Mandy|last=Kane|first=Kimberly|date=October 16, 2012|work=[[Vice (magazine)|VICE]]|access-date=January 5, 2015|archive-date=September 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926203630/http://www.vice.com/read/zak-loves-mandy-0003000-v19n10|url-status=dead}}</ref> ᱥᱢᱤᱛ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.artnet.com/magazineus/features/trice/trice10-15-07.asp|title=Anarchy in the U.K.|last=Trice|first=Emilie|date=October 15, 2007|work=[[artnet]].de|access-date=January 5, 2015|quote=This month, the 31-year-old artist, anarchist and porn star has a solo show at Fred in London.}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/20973/1/stoya-selects-zak-smith|title=Stoya selects Zak Smith|last=Tsjeng|first=Zing|date=July 28, 2014|work=[[Dazed & Confused (magazine)#Dazed Digital|Dazed Digital]]|access-date=January 5, 2015|quote=The self-described anarchist landed his monumental page-for-page artistic interpretation of Gravity's Rainbow in the Whitney Biennal at 28, then landed his first adult film role in Barbed Wire Kiss.}}</ref><ref name="sff-interview">{{Cite web |last=Hellings |first=David Paul |date=September 13, 2015 |title=An Interview with Zak S |url=https://www.sffworld.com/2015/09/an-interview-with-zak-s/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024518/https://www.sffworld.com/2015/09/an-interview-with-zak-s/ |archive-date=March 2, 2019 |access-date=March 1, 2019 |website=SFF World}}</ref> == ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ == ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ, ᱣᱤᱡᱚᱨᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱡᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱢᱤᱛᱷᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="PolygonDnD">{{Cite web |last=Hall |first=Charlie |date=February 20, 2019 |title=Dungeons & Dragons publisher scrubs contributor from handbook amid abuse allegations |url=https://www.polygon.com/platform/amp/2019/2/20/18232181/dungeons-dragons-zak-smith-sabbath-abuse-accusations-players-handbook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228004142/https://www.polygon.com/platform/amp/2019/2/20/18232181/dungeons-dragons-zak-smith-sabbath-abuse-accusations-players-handbook |archive-date=February 28, 2019 |access-date=March 6, 2019 |website=[[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thefandomentals.com/new-allegations-against-zak-smith-spotlight-rampant-harassment-in-the-rpg-industry/|title=New Allegations Against Zak Smith Spotlight Rampant Harassment In The RPG Industry|last=Arndt|first=Dan|date=15 February 2019|work=The Fandomentals|access-date=2019-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |last=H |first=Brook |date=15 February 2019 |title=Tabletop RPG Community Boycotts Zak Smith |url=https://popcultureuncovered.com/2019/02/15/tabletop-rpg-community-snubs-zak-smith/ |website=Pop Culture Uncovered |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://411mania.com/games/wizards-of-the-coast-statement-dd-5e-contributor-zak-smith-abuse-allegations/|title=411MANIA|work=Wizards of the Coast Issues Statement About D&D 5E Contributor Zak Smith Following Abuse Allegations|access-date=4 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200704232630/https://411mania.com/games/wizards-of-the-coast-statement-dd-5e-contributor-zak-smith-abuse-allegations/|archive-date=July 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bleedingcool.com/games/dungeons-dragons-issues-a-statement-on-the-zak-smith-situation/|title=Dungeons & Dragons Issues a Statement on the Zak Smith Situation|last=Sheehan|first=Gavin|date=19 February 2019|work=Bleeding Cool News And Rumors|access-date=4 July 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://comicbook.com/gaming/news/dungeons-and-dragons-zak-smith-statement/|title='Dungeons & Dragons' Releases Statement on Zak Smith|last=Hoffer|first=Christian|work=comicbook.com|access-date=4 July 2020|language=en}}</ref> ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨᱯᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱮᱱᱮᱛ ᱦᱤᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱯᱷᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱱᱚᱛᱮ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱳᱣᱟᱱᱵᱩᱠ ᱥᱮᱞᱯᱷ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯᱮᱹᱡᱽ ᱮᱵᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱮᱥᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱱᱟᱭ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱞ ᱠᱳᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱤᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="PolygonDnD" /> ᱥᱢᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱦᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |date=13 February 2019 |title=The Statement |url=https://officialzsannouncements.blogspot.com/2019/02/the-statement.html |website=Official Z Announcements |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |date=12 June 2019 |title=Im Suing |url=https://officialzsannouncements.blogspot.com/2019/06/im-suing.html |website=Official Z Announcements |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.geeknative.com/69638/backlisted-rpg-designers-defamation-case-forces-ex-girlfriend-into-crowdfunding/|title=Backlisted RPG designer's defamation case forces ex-girlfriend into crowdfunding|last=Girdwood|first=Andrew|date=29 November 2019|work=Geek Native|access-date=4 July 2020}}</ref> == ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ == === ᱠᱟᱹᱨᱤ === * ''ᱡᱚᱠ'' ᱥᱤᱢᱤᱛᱼᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱜᱟᱨᱞᱥ (ᱱᱤᱭᱩᱨᱠᱼᱰᱤᱵᱨᱤᱵᱩᱴᱮᱰ ᱟᱨᱴ ᱯᱨᱚᱵᱤᱥᱟᱨᱥ 2005) ᱾ * ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱯᱮᱱᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱜᱨᱟᱵᱷᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱤᱱᱵᱳ (Novel/illustration) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 0ᱼ9773127ᱼ9ᱼ8 ᱾ * We did Porn: ᱢᱮᱢᱚᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱣᱝᱥ ᱾ (ᱯᱳᱨᱴᱟᱞᱮᱱᱰ , ᱳᱨᱮᱜᱚᱱ , ᱴᱤᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ , 2009) ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9802436ᱼ8ᱼ0 * ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱨᱥᱴ ᱵᱨᱮᱯᱯᱷᱟᱥᱴ (ᱥᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱟᱴᱟᱨ) ᱪᱤᱱ ᱢᱤᱭᱵᱷᱤᱞᱚ ᱟᱠᱷᱟᱥᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ 2016ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-1-6177548-6-9|978ᱼ6177548ᱼ6ᱼ9 ᱾]] === ᱟᱨ ᱯᱤ ᱡᱤ === * ᱵᱷᱳᱨᱱᱦᱟᱭᱤᱢᱼ ᱫᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱮᱴ (ᱞᱟᱢᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2011  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9ᱼ5259042ᱼ4ᱼ6 ᱾ * ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ (ᱞᱚᱞᱟᱢᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2014  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-9-5259046-0-4|978 - 9 - 5259046ᱼ0ᱼ4]] ᱾ * ᱰᱮᱛᱷ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱰᱩᱢ (ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2014 ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-9-5259048-3-3|978 - 9 - 5259048ᱼ3ᱼ3 ᱾]] * ᱢᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ بلیو ᱢᱮᱰᱩᱥᱟ (Patrick Stuart ' s Satyr Press) 2016ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978 - 0 - 9832437 - 5 * ᱯᱷᱨᱳᱥᱴᱵᱤᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱤᱞᱮᱴᱰ (ᱞᱚᱞᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2018 ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9ᱼ5272380ᱼ2ᱼ8 ᱾ {| class="wikitable" ! width="6%" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! width="17%" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ ! width="47%" |ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ! width="29%" |ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ |- | rowspan="2" |2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰ / ᱮᱠᱮᱥᱮᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱾<ref name="ennies-2011"/> | rowspan="3" |''ᱵᱷᱳᱨᱱᱦᱟᱭᱤᱢᱼ ᱫᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱤᱴ'' |- |ᱰᱟᱭᱦᱟᱨᱰ ᱜᱮᱢᱯᱷᱮᱱ |ᱴᱮᱵᱞᱮᱴᱳᱯ ᱜᱮᱢᱤᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ " ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱤᱢᱮᱭᱮᱱ ᱥᱮᱴᱤᱝ " ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="dgf-award-2011">{{Cite web |last=Lucard |first=Alex |date=December 26, 2011 |title=Diehard GameFAN's 2011 Tabletop Gaming Awards |url=http://diehardgamefan.com/2011/12/26/diehard-gamefans-2011-tabletop-gaming-awards/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213084145/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2011-nominees-and-winners/ |archive-date=February 13, 2019 |access-date=March 16, 2019 |website=[[Diehard GameFan]] |quote=With ''Vornheim'' you are really getting two products in one: a dark urban fantasy setting where the skin on snakes used as books and a simple but effective city generation system. When you combine the two, you end up with a book that transcends game editions and provides a memorable backdrop for any gaming session.}}</ref> |- |2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱰ |" ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞ "<ref name="indiecade-award-2012">{{Cite web |date=October 5, 2012 |title=IndieCade 2012 Indie Game Award Winners - The Complete List |url=https://indiegamereviewer.com/indiecade-2012-indie-game-award-winners-the-complete-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301074800/https://indiegamereviewer.com/indiecade-2012-indie-game-award-winners-the-complete-list/ |archive-date=March 1, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=Indie Game Review}}</ref> |- |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱡᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |" ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ "<ref name="indie-rpg-award-2014">{{Cite web |year=2014 |title=Best Production, 2014 |url=http://www.indie-rpg-awards.com/2014/best_production.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406102246/http://www.indie-rpg-awards.com/2014/best_production.shtml |archive-date=April 6, 2016 |access-date=March 16, 2019 |website=The Indie RPG Awards}}</ref> | rowspan="3" |''ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱾'' |- | rowspan="2" |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ + ' ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2015">{{Cite web |year=2015 |title=2015 ENnie Award Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503053518/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/ |archive-date=May 3, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref><ref name="bc-ennies-2015">{{Cite web |last=Helton |first=Christopher |date=August 1, 2015 |title=Bleeding Gen Con: Two Of The Best Four Days In Gaming |url=https://www.bleedingcool.com/2015/08/01/bleeding-gen-con-two-best-four-days-gaming/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215202240/http://www.bleedingcool.com/2015/08/01/bleeding-gen-con-two-best-four-days-gaming/ |archive-date=December 15, 2015 |access-date=March 12, 2019 |website=[[Bleeding Cool]] |quote=The shocker of the awards was Zak Smith’s ''A Red & Pleasant Land'', published by Finnish small press publisher ''Lamentations of the Flame Princess'', winning 2 gold and 2 silver ''ENnies'', including Best Writing and Best Setting.}}</ref> |- |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ + ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ' ᱜᱳᱞᱰ ' ᱾<ref name="ennies-2015" /><ref name="bc-ennies-2015" /> |- | rowspan="2" |2016 ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱴᱳᱴᱳᱯᱷᱨᱤ + ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2016">{{Cite web |title=2016 ENnie Award Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/2016-ennie-award-winners/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503163426/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/2016-ennie-award-winners/ |archive-date=May 3, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref> | rowspan="2" |''ᱢᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱱᱤᱞᱩ ᱢᱮᱫᱩᱥᱟ'' |- |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱤᱞᱮᱴᱚᱨᱚᱱᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰ ᱾<ref name="ennies-2016" /> |- | rowspan="2" |2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ " ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱱᱚᱛᱤᱨᱚᱨᱚ + ᱥᱮᱴᱤᱝ + ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2018">{{Cite web |year=2018 |title=2018 ENnie Noms and Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2018-nominations/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413043015/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2018-nominations/ |archive-date=April 13, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref> | rowspan="2" |''ᱯᱷᱨᱳᱥᱴᱵᱤᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱤᱞᱮᱴᱰ'' |- |" Best Monster / Adversary " ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰ ᱾<ref name="ennies-2018" /> |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Zak Sabbath at IMDb * Zak Sabbath at the Internet Adult Film Database * rpggeek. com ᱨᱮ [https://www.rpggeek.com/rpgdesigner/39331/zak-smith-i ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] 9bzlb6x7ld8n1is0kv40067ycmz4m1j 199876 199875 2026-11-08T06:44:37Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 199876 wikitext text/x-wiki   '''ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱖) '''ᱡᱚᱠ ᱥᱟᱵᱽᱵᱚᱛ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ , ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ , ᱨᱳᱞᱼᱯᱚᱞᱮᱢ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱤᱨᱟᱭᱩᱠᱩᱡ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ.|ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ ᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱳᱣᱮᱜᱟᱱ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱳᱣᱮᱜᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ennies-2011">{{Cite web |title=2011 Noms and Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2011-nominees-and-winners/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213085352/http://diehardgamefan.com/2011/12/26/diehard-gamefans-2011-tabletop-gaming-awards/ |archive-date=February 13, 2019 |access-date=March 12, 2019 |website=[[ENnie Awards]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱟᱨ == ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱳᱨᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Baumann |first=Ken |date=July 24, 2014 |title=Basement Magic: Notes From a New D&D Player & An Interview With Zak Smith |url=http://thefanzine.com/basement-magic-notes-from-a-new-dd-player-an-interview-with-zak-smith/ |access-date=May 28, 2019 |website=TheFanzine.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Veselka |first=Vanessa |author-link=Vanessa Veselka |date=October 6, 2014 |title=The Best Monster |url=https://medium.com/matter/the-best-monster-38461c5cbbf1 |access-date=May 28, 2019 |website=[[Medium (website)|Medium.com]]}}</ref> ᱥᱢᱤᱛ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱰᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ , ᱩᱭᱴᱤᱱᱤ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱤ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱾<ref>{{Cite web |year=2004 |title=The Collection &#124; Zak Smith (American, born 1976) |url=http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=28814 |access-date=April 19, 2019 |publisher=[[Museum of Modern Art|MoMA]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2005 |title=Girls in the Naked Girl Business: Sawa |url=https://whitney.org/artists/9266 |access-date=July 25, 2019 |website=[[Whitney Museum of American Art]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2004 |title=Pictures of What Happens on Each Page of Thomas Pynchon's Novel, Gravity's Rainbow |url=https://walkerart.org/collections/artworks/pictures-of-what-happens-on-each-page-of-thomas-pynchons-novel-gravitys-rainbow |access-date=July 25, 2019 |website=[[Walker Art Center]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2007 |title=Girls in the Naked Girl Business: Sasha Grey |url=https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080831/https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |archive-date=March 8, 2019 |access-date=March 7, 2019 |website=[[Saatchi Gallery]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨᱴᱥᱤᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment/arts/miranda/la-et-cam-moment-of-friday-artist-zak-smith-metal-band-celtic-frost-20140703-column.html|title=Moment of Friday: Zak Smith picks the metal-est song in the world|last=Miranda|first=Carolina A.|date=July 4, 2014|work=[[LA Times]]|access-date=April 19, 2019}}</ref> [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱟᱭᱡᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Featured Works [http://www.fredericksfreisergallery.com/artists/zak-smith Fredericks & Freiser Gallery] Retrieved February 28, 2019.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>YABLONSKY, LINDA. "Punk Portraitist: On the Backs of Photographs, Zak Smith Plays with Slick Surfaces to Make Likenesses of Surprising Detail and Depth." ''ARTNews'', vol. 102, no. 8, Sept. 2003, p. 96.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱨᱤᱯᱟᱨᱥ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱱᱟᱠᱮᱰ ᱜᱟᱨᱞ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾<ref>Kley, Elisabeth. "Zak Smith." ''ARTNews'', vol. 104, no. 11, Dec. 2005, pp. 146–47. </ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ' ᱯᱮᱠᱪᱟᱨᱥ ᱥᱳᱭᱤᱝ ᱦᱳᱭᱟᱴ ᱦᱚᱯᱮᱱᱥ ᱚᱱ ᱮᱰᱤᱣ ᱯᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱴᱟᱢᱟᱥ ᱯᱮᱝᱪᱚᱱ ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ' ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱜᱨᱟᱵᱷᱴᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱤᱱᱵᱳ ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 760 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ''ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ'' ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱭᱴᱤᱱᱤ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱳᱣᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Woods, Chris. "Gravity's Rainbow Illustrated: One Picture for Every Page." ''Chicago Review'', vol. 53, no. 2, Autumn, 2007, pp. 202-205,245''.''</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱱᱤᱭᱩᱨᱠᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱰᱤ ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.vice.com/read/zak-loves-mandy-0003000-v19n10|title=Zak Loves Mandy|last=Kane|first=Kimberly|date=October 16, 2012|work=[[Vice (magazine)|VICE]]|access-date=January 5, 2015|archive-date=September 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926203630/http://www.vice.com/read/zak-loves-mandy-0003000-v19n10|url-status=dead}}</ref> ᱥᱢᱤᱛ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.artnet.com/magazineus/features/trice/trice10-15-07.asp|title=Anarchy in the U.K.|last=Trice|first=Emilie|date=October 15, 2007|work=[[artnet]].de|access-date=January 5, 2015|quote=This month, the 31-year-old artist, anarchist and porn star has a solo show at Fred in London.}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/20973/1/stoya-selects-zak-smith|title=Stoya selects Zak Smith|last=Tsjeng|first=Zing|date=July 28, 2014|work=[[Dazed & Confused (magazine)#Dazed Digital|Dazed Digital]]|access-date=January 5, 2015|quote=The self-described anarchist landed his monumental page-for-page artistic interpretation of Gravity's Rainbow in the Whitney Biennal at 28, then landed his first adult film role in Barbed Wire Kiss.}}</ref><ref name="sff-interview">{{Cite web |last=Hellings |first=David Paul |date=September 13, 2015 |title=An Interview with Zak S |url=https://www.sffworld.com/2015/09/an-interview-with-zak-s/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024518/https://www.sffworld.com/2015/09/an-interview-with-zak-s/ |archive-date=March 2, 2019 |access-date=March 1, 2019 |website=SFF World}}</ref> == ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ == ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ, ᱣᱤᱡᱚᱨᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱡᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱢᱤᱛᱷᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="PolygonDnD">{{Cite web |last=Hall |first=Charlie |date=February 20, 2019 |title=Dungeons & Dragons publisher scrubs contributor from handbook amid abuse allegations |url=https://www.polygon.com/2019/2/20/18232181/dungeons-dragons-zak-smith-sabbath-abuse-accusations-players-handbook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228004142/https://www.polygon.com/platform/amp/2019/2/20/18232181/dungeons-dragons-zak-smith-sabbath-abuse-accusations-players-handbook |archive-date=February 28, 2019 |access-date=March 6, 2019 |website=[[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thefandomentals.com/new-allegations-against-zak-smith-spotlight-rampant-harassment-in-the-rpg-industry/|title=New Allegations Against Zak Smith Spotlight Rampant Harassment In The RPG Industry|last=Arndt|first=Dan|date=15 February 2019|work=The Fandomentals|access-date=2019-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |last=H |first=Brook |date=15 February 2019 |title=Tabletop RPG Community Boycotts Zak Smith |url=https://popcultureuncovered.com/2019/02/15/tabletop-rpg-community-snubs-zak-smith/ |website=Pop Culture Uncovered |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://411mania.com/games/wizards-of-the-coast-statement-dd-5e-contributor-zak-smith-abuse-allegations/|title=411MANIA|work=Wizards of the Coast Issues Statement About D&D 5E Contributor Zak Smith Following Abuse Allegations|access-date=4 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200704232630/https://411mania.com/games/wizards-of-the-coast-statement-dd-5e-contributor-zak-smith-abuse-allegations/|archive-date=July 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bleedingcool.com/games/dungeons-dragons-issues-a-statement-on-the-zak-smith-situation/|title=Dungeons & Dragons Issues a Statement on the Zak Smith Situation|last=Sheehan|first=Gavin|date=19 February 2019|work=Bleeding Cool News And Rumors|access-date=4 July 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://comicbook.com/gaming/news/dungeons-and-dragons-zak-smith-statement/|title='Dungeons & Dragons' Releases Statement on Zak Smith|last=Hoffer|first=Christian|work=comicbook.com|access-date=4 July 2020|language=en}}</ref> ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨᱯᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱮᱱᱮᱛ ᱦᱤᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱯᱷᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱱᱚᱛᱮ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱳᱣᱟᱱᱵᱩᱠ ᱥᱮᱞᱯᱷ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯᱮᱹᱡᱽ ᱮᱵᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱮᱥᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱱᱟᱭ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱞ ᱠᱳᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱤᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="PolygonDnD" /> ᱥᱢᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱦᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |date=13 February 2019 |title=The Statement |url=https://officialzsannouncements.blogspot.com/2019/02/the-statement.html |website=Official Z Announcements |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |date=12 June 2019 |title=Im Suing |url=https://officialzsannouncements.blogspot.com/2019/06/im-suing.html |website=Official Z Announcements |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.geeknative.com/69638/backlisted-rpg-designers-defamation-case-forces-ex-girlfriend-into-crowdfunding/|title=Backlisted RPG designer's defamation case forces ex-girlfriend into crowdfunding|last=Girdwood|first=Andrew|date=29 November 2019|work=Geek Native|access-date=4 July 2020}}</ref> == ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ == === ᱠᱟᱹᱨᱤ === * ''ᱡᱚᱠ'' ᱥᱤᱢᱤᱛᱼᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱜᱟᱨᱞᱥ (ᱱᱤᱭᱩᱨᱠᱼᱰᱤᱵᱨᱤᱵᱩᱴᱮᱰ ᱟᱨᱴ ᱯᱨᱚᱵᱤᱥᱟᱨᱥ 2005) ᱾ * ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱯᱮᱱᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱜᱨᱟᱵᱷᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱤᱱᱵᱳ (Novel/illustration) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 0ᱼ9773127ᱼ9ᱼ8 ᱾ * We did Porn: ᱢᱮᱢᱚᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱣᱝᱥ ᱾ (ᱯᱳᱨᱴᱟᱞᱮᱱᱰ , ᱳᱨᱮᱜᱚᱱ , ᱴᱤᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ , 2009) ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9802436ᱼ8ᱼ0 * ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱨᱥᱴ ᱵᱨᱮᱯᱯᱷᱟᱥᱴ (ᱥᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱟᱴᱟᱨ) ᱪᱤᱱ ᱢᱤᱭᱵᱷᱤᱞᱚ ᱟᱠᱷᱟᱥᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ 2016ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-1-6177548-6-9|978ᱼ6177548ᱼ6ᱼ9 ᱾]] === ᱟᱨ ᱯᱤ ᱡᱤ === * ᱵᱷᱳᱨᱱᱦᱟᱭᱤᱢᱼ ᱫᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱮᱴ (ᱞᱟᱢᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2011  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9ᱼ5259042ᱼ4ᱼ6 ᱾ * ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ (ᱞᱚᱞᱟᱢᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2014  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-9-5259046-0-4|978 - 9 - 5259046ᱼ0ᱼ4]] ᱾ * ᱰᱮᱛᱷ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱰᱩᱢ (ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2014 ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-9-5259048-3-3|978 - 9 - 5259048ᱼ3ᱼ3 ᱾]] * ᱢᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ بلیو ᱢᱮᱰᱩᱥᱟ (Patrick Stuart ' s Satyr Press) 2016ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978 - 0 - 9832437 - 5 * ᱯᱷᱨᱳᱥᱴᱵᱤᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱤᱞᱮᱴᱰ (ᱞᱚᱞᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2018 ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9ᱼ5272380ᱼ2ᱼ8 ᱾ {| class="wikitable" ! width="6%" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! width="17%" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ ! width="47%" |ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ! width="29%" |ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ |- | rowspan="2" |2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰ / ᱮᱠᱮᱥᱮᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱾<ref name="ennies-2011"/> | rowspan="3" |''ᱵᱷᱳᱨᱱᱦᱟᱭᱤᱢᱼ ᱫᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱤᱴ'' |- |ᱰᱟᱭᱦᱟᱨᱰ ᱜᱮᱢᱯᱷᱮᱱ |ᱴᱮᱵᱞᱮᱴᱳᱯ ᱜᱮᱢᱤᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ " ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱤᱢᱮᱭᱮᱱ ᱥᱮᱴᱤᱝ " ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="dgf-award-2011">{{Cite web |last=Lucard |first=Alex |date=December 26, 2011 |title=Diehard GameFAN's 2011 Tabletop Gaming Awards |url=http://diehardgamefan.com/2011/12/26/diehard-gamefans-2011-tabletop-gaming-awards/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213084145/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2011-nominees-and-winners/ |archive-date=February 13, 2019 |access-date=March 16, 2019 |website=[[Diehard GameFan]] |quote=With ''Vornheim'' you are really getting two products in one: a dark urban fantasy setting where the skin on snakes used as books and a simple but effective city generation system. When you combine the two, you end up with a book that transcends game editions and provides a memorable backdrop for any gaming session.}}</ref> |- |2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱰ |" ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞ "<ref name="indiecade-award-2012">{{Cite web |date=October 5, 2012 |title=IndieCade 2012 Indie Game Award Winners - The Complete List |url=https://indiegamereviewer.com/indiecade-2012-indie-game-award-winners-the-complete-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301074800/https://indiegamereviewer.com/indiecade-2012-indie-game-award-winners-the-complete-list/ |archive-date=March 1, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=Indie Game Review}}</ref> |- |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱡᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |" ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ "<ref name="indie-rpg-award-2014">{{Cite web |year=2014 |title=Best Production, 2014 |url=http://www.indie-rpg-awards.com/2014/best_production.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406102246/http://www.indie-rpg-awards.com/2014/best_production.shtml |archive-date=April 6, 2016 |access-date=March 16, 2019 |website=The Indie RPG Awards}}</ref> | rowspan="3" |''ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱾'' |- | rowspan="2" |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ + ' ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2015">{{Cite web |year=2015 |title=2015 ENnie Award Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503053518/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/ |archive-date=May 3, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref><ref name="bc-ennies-2015">{{Cite web |last=Helton |first=Christopher |date=August 1, 2015 |title=Bleeding Gen Con: Two Of The Best Four Days In Gaming |url=https://www.bleedingcool.com/2015/08/01/bleeding-gen-con-two-best-four-days-gaming/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215202240/http://www.bleedingcool.com/2015/08/01/bleeding-gen-con-two-best-four-days-gaming/ |archive-date=December 15, 2015 |access-date=March 12, 2019 |website=[[Bleeding Cool]] |quote=The shocker of the awards was Zak Smith’s ''A Red & Pleasant Land'', published by Finnish small press publisher ''Lamentations of the Flame Princess'', winning 2 gold and 2 silver ''ENnies'', including Best Writing and Best Setting.}}</ref> |- |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ + ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ' ᱜᱳᱞᱰ ' ᱾<ref name="ennies-2015" /><ref name="bc-ennies-2015" /> |- | rowspan="2" |2016 ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱴᱳᱴᱳᱯᱷᱨᱤ + ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2016">{{Cite web |title=2016 ENnie Award Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/2016-ennie-award-winners/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503163426/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/2016-ennie-award-winners/ |archive-date=May 3, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref> | rowspan="2" |''ᱢᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱱᱤᱞᱩ ᱢᱮᱫᱩᱥᱟ'' |- |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱤᱞᱮᱴᱚᱨᱚᱱᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰ ᱾<ref name="ennies-2016" /> |- | rowspan="2" |2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ " ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱱᱚᱛᱤᱨᱚᱨᱚ + ᱥᱮᱴᱤᱝ + ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2018">{{Cite web |year=2018 |title=2018 ENnie Noms and Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2018-nominations/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413043015/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2018-nominations/ |archive-date=April 13, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref> | rowspan="2" |''ᱯᱷᱨᱳᱥᱴᱵᱤᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱤᱞᱮᱴᱰ'' |- |" Best Monster / Adversary " ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰ ᱾<ref name="ennies-2018" /> |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Zak Sabbath at IMDb * Zak Sabbath at the Internet Adult Film Database * rpggeek. com ᱨᱮ [https://www.rpggeek.com/rpgdesigner/39331/zak-smith-i ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] bp0rzz6jisus5q2ibw7rtpaq3ei1g7i ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱰᱟᱯᱷᱤ 0 23748 199837 192976 2026-11-08T05:18:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199837 wikitext text/x-wiki   '''ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱰᱟᱯᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥ ᱰᱟᱯᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱚᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱞ ᱥᱴᱟᱱᱴᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱮᱭ ᱯᱚᱨᱱᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭ ᱯᱚᱨᱱᱳ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref name="muscdev">{{Cite web |last=McGough |first=Peter |date=April 23, 2014 |title=Chris Duffy: Out There! |url=http://www.musculardevelopment.com/news/the-mcgough-report/13021-chris-duffy-out-there-muscular-development.html%23 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180429150021/http://www.musculardevelopment.com/news/the-mcgough-report/13021-chris-duffy-out-there-muscular-development.html%23 |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 1, 2020 |website=[[Muscular Development]]}}</ref> == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱼᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢᱼᱢᱤᱨᱤᱠᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="muscdev" /><ref name="muscdev"/> ᱰᱯᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱩᱞᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱟᱨᱱᱟᱞᱰ ᱥᱵᱷᱟᱨᱡᱮᱱᱜᱟᱨ ᱾<ref name="AA1">{{Cite web |last=Schmaltz, Jim |date=December 2002 |title=Duffy comes back swinging - Hard Times - Chris Duffy |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0KFY/is_10_20/ai_98488568 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017030354/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0KFY/is_10_20/ai_98488568 |archive-date=October 17, 2007 |website=Flex}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱟᱨ ᱾ == === ᱵᱟᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱟᱨ === ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ, ᱰᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ NPC ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱰᱤᱵᱷᱤᱞᱰᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=1984 Southern States − NPC |url=http://www.musclememory.com/show.php?c=Southern+States+-+NPC&y=1984 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180429151613/http://www.musclememory.com/show.php?c=Southern+States+-+NPC&y=1984 |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 1, 2020 |website=Muscle Memory}}</ref> ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱳᱭᱮᱹᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=1987 Los Angeles Championships − NPC |url=http://www.musclememory.com/show.php?c=Los+Angeles+Championships+-+NPC&y=1987 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180429151935/http://www.musclememory.com/show.php?c=Los+Angeles+Championships+-+NPC&y=1987 |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 1, 2020 |website=Muscle Memory}}</ref> 1992 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱮᱵᱷᱟᱭᱮᱴ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱱ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱼ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱱ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱯᱮᱥᱳᱯᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱞᱤᱜ ᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="muscdev"/><ref>{{Cite web |title=1992 Nationals − NPC |url=http://www.musclememory.com/show.php?c=Nationals+-+NPC&y=1992 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180429152321/http://www.musclememory.com/show.php?c=Nationals+-+NPC&y=1992 |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 2, 2020 |website=Muscle Memory}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱼᱱᱤᱯᱤᱥᱤ ᱤᱭᱩ ᱮᱥ ᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Chris Duffy |url=http://www.tradingcarddb.com/ViewCard.cfm/sid/171352/cid/10998475/1993-Star-Pro-Body-Builders---Samples-NNO-Christian-Duffy |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180429173751/http://www.tradingcarddb.com/ViewCard.cfm/sid/171352/cid/10998475/1993-Star-Pro-Body-Builders---Samples-NNO-Christian-Duffy |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 2, 2020 |publisher=Trading Card Database}}</ref><ref>{{Cite web |title=1992 USA Championships − NPC |url=http://www.musclememory.com/show.php?c=USA+Championships+-+NPC&y=1992 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180429152638/http://www.musclememory.com/show.php?c=USA+Championships+-+NPC&y=1992 |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 2, 2020 |website=Muscle Memory}}</ref> ᱰᱯᱷᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=2002 Olympia - Masters − IFBB |url=http://www.musclememory.com/show.php?c=Olympia+-+Masters+-+IFBB&y=2002 |access-date=July 2, 2020 |website=Muscle Memory |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220194154/http://www.musclememory.com/show.php?c=Olympia+-+Masters+-+IFBB&y=2002 |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱰᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱚᱥᱠᱮᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱴᱮᱱᱥ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="muscdev"/> === ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ === ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱱᱴᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱ ꯏꯟꯗꯁꯇᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱚᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="muscdev"/><ref name="bodbea">{{Cite web |title=Chris Duffy |url=http://www.bodybuilderbeautiful.com/bodybuilder-beautiful/2009/01/chris-duffy.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20180429153959/http://www.bodybuilderbeautiful.com/bodybuilder-beautiful/2009/01/chris-duffy.html |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 2, 2020 |website=Bodybuilder Beautiful}}</ref><ref name="where">{{Cite web |date=August 5, 2010 |title=Where Are They Now with Chris Duffy (2010) |url=http://forums.musculardevelopment.com/showthread.php/93416-Where-Are-They-Now-with-quot-Chris-Duffy-quot |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20180429145652/http://forums.musculardevelopment.com/showthread.php/93416-Where-Are-They-Now-with-quot-Chris-Duffy-quot |archive-date=April 29, 2018 |access-date=July 2, 2020 |website=[[Muscular Development]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱨᱠ ᱰᱮᱦᱱᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱴᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ' ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱳᱱᱮᱥ ' (1994) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱠ ᱯᱷᱨᱤᱴᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="where" /> ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱨᱟ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱟᱞᱟᱜᱳᱣ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱰᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱭᱮ ᱮᱥᱠᱳᱟᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MA" /> ᱟᱞᱟᱜᱳ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , ᱰᱯᱷᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱥᱠᱳᱟᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱹᱣᱚᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱳ ᱳᱭᱤᱫᱟᱨ ᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱟᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱛᱱᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ " ᱳᱭᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ , ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MA" /> ᱟᱞᱟᱜᱳ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱰᱯᱷᱤ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱭᱤᱪ ᱟᱭᱹᱵᱷᱤ ᱜᱮᱢᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , 1996 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱵᱞᱩ ᱵᱞᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="blue">{{Cite web |title=OUT OF THE BLUE: Confessions of an Unlikely Porn Star by Blue Blake |url=http://thebookmarketingnetwork.com/profile/BlueBlake |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428181658/http://thebookmarketingnetwork.com/profile/BlueBlake |archive-date=2019-04-28 |access-date=July 2, 2020 |website=The Book Marketing Network}}</ref><ref name="where"/><ref>{{Cite web |title=Blue Blake |url=http://www.geocities.ws/petitpaul62/blueblake.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20200702101322/http://www.geocities.ws/petitpaul62/blueblake.html |archive-date=July 2, 2020 |access-date=July 2, 2020 |publisher=[[Yahoo! GeoCities]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Blue Blake (3) |url=http://www.geocities.ws/petitpaul62/blue_3.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20200702101621/http://www.geocities.ws/petitpaul62/blue_3.html |archive-date=July 2, 2020 |access-date=July 2, 2020 |publisher=[[Yahoo! GeoCities]]}}</ref><ref name="biog">{{Cite web |title=Bull Stanton – Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm1798128/bio |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20200702101927/https://www.imdb.com/name/nm1798128/bio |archive-date=July 2, 2020 |access-date=July 2, 2020 |publisher=[[IMDb]]}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ' ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱳᱱᱮᱥ ' ᱟᱨ ' ᱱᱚᱛᱤᱱ ' ᱱᱟᱭᱤᱥ ' (1996) ᱟᱨ 1994 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ' ''ᱮᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱ'' ' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="blue" /><ref name="where" /><ref name="bodbea"/> ᱰᱯᱷᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱼᱡᱩᱠᱤᱥᱟᱱᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="biog" /> ''ᱯᱮᱥᱤ'' ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱤᱵᱮᱹᱧ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱚ " ᱦᱟᱭᱯᱟᱨᱥᱮᱠᱩᱭᱟᱞ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱾<ref name="muscdev"/> === ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ === ᱰᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱳᱰᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱜᱳᱞᱯᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="AA1"/> ᱰᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱭᱟᱱ ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱞᱨᱤᱫᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="AA1" /> * ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ == * Bull Stanton at IMDb * [https://archive.today/20121202064919/http://roidsnrants.blogspot.com/2006/07/big-guy-chris-duffy.html ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱨᱤᱥ ᱰᱯᱷᱤ] * [http://www.musclememory.com/show.php?a=Duffy,+Chris MuscleMemory. com ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥ ᱰᱯᱷᱤ ᱾]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230828001806/http://www.musclememory.com/show.php?a=Duffy,+Chris |date=2023-08-28 }} * [https://web.archive.org/web/20080315194825/http://contests.ironmanmagazine.com/index.cfm?go2=contests_competitor&CompetitorID=1524 ''ᱟᱭᱩᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥ ᱰᱯᱷᱤ ᱾] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] qxif1fmew0p4h7jnr97kh5h1vk5vhit ᱠᱮᱱ ᱥᱯᱨᱟᱜᱽ 0 23777 199846 125612 2026-11-08T05:39:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199846 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱮᱱ ᱥᱯᱨᱟᱜᱽ | image = Ken Sprague 1970.jpg | caption = Sprague, 1970 | birth_date = {{birth date and age|1945|07|14}} | birth_place = [[Cincinnati|Cincinnati, Ohio]], U.S. | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = Dakota | alma_mater = [[University of Cincinnati]] | occupation = {{flat list| * Bodybuilder * businessman * author * teacher * model * pornographic actor }} | years_active = 1969–2010 | height = {{height|ft=6|in=2}} | spouse = {{plain list| * {{marriage|Melrose Thrower|1964|1969}} * {{marriage|Maryon Riesenfeld|1971|1978}} * {{marriage|Donna Wong|1978}} }} | children = 3 | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱠᱮᱱᱮᱛ ᱨᱟᱭ ᱥᱯᱨᱟᱜᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱕) ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱱᱤᱥᱼᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱳᱞᱰᱥ ᱡᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱱᱥᱤᱱᱟᱴᱤ , ᱳᱦᱟᱭᱳ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱴᱵᱚᱞ , ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ , ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱳᱭᱮᱹᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱢᱮᱪᱩᱨ ᱮᱛᱮᱞᱮᱴᱤᱠ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ (ᱮᱹ ᱮ ᱤᱭᱩ) ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1967 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱱᱟᱥᱤᱱᱟᱴᱤ ᱵᱟᱰᱤᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱥᱤᱱᱟᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱨᱟᱴᱤᱠᱟ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱨᱚᱠᱴᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱩᱱᱰᱤᱭ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱯᱷᱟᱨᱤᱱᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱳᱴᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱪ ᱜᱟᱱ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱞᱤᱯ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱳᱨᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱳ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ 1972 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰᱥ ᱡᱤᱢ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱫᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱵ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱜᱳᱞᱰ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮ ᱮ ᱤᱭᱩ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱥᱯᱳᱨᱥ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ " ᱵᱮᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱠᱠᱟ|ᱢᱮᱠᱠᱟ]] " ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱱᱟᱞᱰ ᱥᱵᱷᱟᱨᱡᱮᱱᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷ ᱰᱨᱟᱯᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱰᱨᱟᱢ ᱯᱟᱢᱯᱝ ᱟᱭᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱯᱨᱟᱜ 1979 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱭᱩᱡᱤᱱ ᱳᱨᱮᱜᱳᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱮᱞᱠᱷᱟ|ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱬᱮᱥ|ᱥᱟᱡᱚᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱨᱤᱴᱟ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢ ᱦᱚᱨᱟ == === ᱑᱙᱔᱕-᱖᱘ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ === ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱥᱤᱱᱟᱥᱤᱱᱟᱴᱤᱼᱦᱟᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱳᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱦᱮᱞ ᱥᱯᱨᱟᱜ (ᱱᱟᱭ ᱢᱚᱦᱟᱯᱷᱮ) ᱼ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱵᱷᱚᱨ-ᱫᱮ-ᱨᱟᱭᱤᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱤᱝ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱞᱮᱴ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱯᱨᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠ ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱳᱭᱮᱹᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱩᱱᱟᱨ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱹᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱮᱢᱮᱪᱩᱨ ᱮᱛᱮᱞᱮᱴᱤᱠ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ (ᱮᱹ ᱮ ᱤᱭᱩ) ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="longandstrong">{{Cite journal|last=Thompson|first=Glenn|date=1998|title=Ken Sprague|url=http://www.longandstrong.com/interviews/sprague.html|url-status=dead|journal=Long & Strong|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806234847/http://www.longandstrong.com/Interviews/sprague.html|archive-date=August 6, 2012|access-date=April 16, 2016}}</ref> ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱯᱟᱨᱴ ᱮᱹ ᱴᱟᱯᱷᱴ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥᱢ ᱴᱟᱝᱠᱚᱞᱳᱡᱤ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ " ᱥᱟᱱᱟᱢᱼᱵᱚᱭᱮᱴ " ᱢᱚᱫᱚᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱚᱠ ᱴᱟᱯᱷᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱞᱨᱳᱡᱽ ᱛᱷᱨᱳᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱳᱪ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱨᱤᱠᱟ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱤᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱞᱟᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱤᱨᱤᱠ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ' ᱛᱷᱨᱳᱭᱟᱨ ' ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱭᱱᱟᱥᱤ ᱾ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱡᱮᱛᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱳᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱮᱱᱮᱛ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱡᱮᱹᱱᱤᱭᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱛᱟᱶ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱩᱞᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="myajc">{{Cite news|url=http://www.myajc.com/news/news/marching/nZQpr/|title=Marching On|last=Bonds Staples|first=Gracie|date=August 17, 2013|work=[[The Atlanta Journal-Constitution]]|access-date=April 16, 2016|location=Cox Media Group}}</ref> 18 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱠᱳᱪ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ , ᱟᱭᱢᱟ ᱮ ᱤᱭᱩ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱱᱟᱥᱤᱱᱟᱴᱤ ᱵᱚᱠᱰᱤᱭᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Solotaroff |first=Paul |date=November 18, 2012 |title=The Dawn of Bodybuilding |url=http://www.mensjournal.com/magazine/the-dawn-of-bodybuilding-20121118 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316215627/http://www.mensjournal.com/magazine/the-dawn-of-bodybuilding-20121118 |archive-date=March 16, 2014 |access-date=April 19, 2016 |website=[[Men's Journal]]}}</ref> ᱥᱯᱨᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱛᱮ ᱥᱤᱱᱟᱥᱤᱱᱟᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱯᱨᱟᱜ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ " ᱤᱧ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹᱼᱥᱤᱯᱷᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱱ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱼ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱾<ref name="longandstrong">{{Cite journal|last=Thompson|first=Glenn|date=1998|title=Ken Sprague|url=http://www.longandstrong.com/interviews/sprague.html|url-status=dead|journal=Long & Strong|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806234847/http://www.longandstrong.com/Interviews/sprague.html|archive-date=August 6, 2012|access-date=April 16, 2016}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFThompson1998">Thompson, Glenn (1998). [https://web.archive.org/web/20120806234847/http://www.longandstrong.com/Interviews/sprague.html "Ken Sprague"]. ''Long & Strong''. Archived from [http://www.longandstrong.com/interviews/sprague.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806234847/http://www.longandstrong.com/Interviews/sprague.html |date=2012-08-06 }} on August 6, 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 16,</span> 2016</span>.</cite></ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱢᱟᱱᱫᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱥᱚᱱᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱼᱵᱚᱭᱱᱚᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱱᱚᱥᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱤ ᱵᱤᱴᱟ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱪᱤᱭᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱶᱦᱟᱨ ᱢᱳᱰᱤᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ Â2Â ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱯᱨᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱛᱨᱳᱣᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="myajc">{{Cite news|url=http://www.myajc.com/news/news/marching/nZQpr/|title=Marching On|last=Bonds Staples|first=Gracie|date=August 17, 2013|work=[[The Atlanta Journal-Constitution]]|access-date=April 16, 2016|location=Cox Media Group}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBonds_Staples2013">Bonds Staples, Gracie (August 17, 2013). [http://www.myajc.com/news/news/marching/nZQpr/ "Marching On"]. ''[[ᱫᱟ ᱮᱱᱴᱟᱞᱛᱟ ᱡᱮᱱᱟᱞᱼᱠᱳᱱᱥᱴᱤᱪᱤᱭᱩᱴ|The Atlanta Journal-Constitution]]''. Cox Media Group<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 16,</span> 2016</span>.</cite></ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱭ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 2fqgmlw6vfo3tjfgyoxyn8ispl1b7y4 ᱘ᱪᱟᱱ 0 23782 199638 125619 2026-11-07T22:26:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199638 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱘ᱪᱟᱱ | logo = 8kun logo 2021.png | logo_size = | logo_alt = A yellow brush-stroke styled 8 outlined in black, with "kun" underneath in white text outlined in black | screenshot = | caption = | type = [[Imageboard]] | language = English (users can create language-specific boards) | owner = {{plainlist| *[[Jim Watkins (businessman)|Jim Watkins]] (2016&ndash;present) *[[Fredrick Brennan]]<br>(2013&ndash;2016) }} | author = [[Fredrick Brennan]] | url = <!-- Please do NOT add a link to 8kun, there is a consensus not to include it. --> | commercial = Yes | registration = Optional | launch_date = {{start date and age|2013|10|22|df=no}} | current_status = Active }}  '''᱘ᱠᱩᱱ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱘'''ᱪᱟᱱ''' ᱤᱱᱯᱷᱤᱱᱤᱴᱪᱚᱱ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ '''ᱤᱱᱯᱷᱤᱱᱴᱤᱪᱚᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱡᱮᱥ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱵᱳᱨᱰ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱾ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱥᱳᱭᱚᱴ ᱥᱟᱨᱢᱟᱠᱤᱡᱚᱢᱼᱱᱤᱭᱳᱼᱱᱟᱡᱤᱡᱚᱢᱼ ᱮᱞᱴᱼᱨᱟᱭᱤᱴᱼᱨᱮᱹᱠᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱤᱥᱮᱢᱤᱴᱤᱡᱚᱢᱼᱨᱮᱹᱠᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2019/aug/04/mass-shootings-el-paso-texas-dayton-ohio-8chan-far-right-website|title=8chan: the far-right website linked to the rise in hate crimes|last=Wong|first=Julia Carrie|date=2019-08-04|work=[[The Guardian]]|access-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821023116/https://www.theguardian.com/technology/2019/aug/04/mass-shootings-el-paso-texas-dayton-ohio-8chan-far-right-website|archive-date=August 21, 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref name="nytimes 20190804">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/08/04/technology/8chan-shooting-manifesto.html|title=8chan Is a Megaphone for Gunmen. 'Shut the Site Down,' Says Its Creator.|last=Roose|first=Kevin|date=2019-08-04|work=[[The New York Times]]|access-date=2019-08-05|archive-url=https://archive.today/20190805070853/https://www.nytimes.com/2019/08/04/technology/8chan-shooting-manifesto.html|archive-date=August 5, 2019|language=en-US|issn=0362-4331|author-link=Kevin Roose|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2019/08/04/business/el-paso-shooting-8chan-biz/index.html|title=El Paso shooting is at least the third atrocity linked to 8chan this year|last=Mezzofiore|first=Gianluca|date=2019-08-05|access-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820031158/https://www.cnn.com/2019/08/04/business/el-paso-shooting-8chan-biz/index.html|archive-date=2019-08-20|publisher=[[CNN]]|last2=O'Sullivan|first2=Donie}}</ref> ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱟᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Howell2014">{{Cite web |last=O'Neill |first=Patrick Howell |date=November 17, 2014 |title=8chan, the central hive of Gamergate, is also an active pedophile network |url=https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526154936/https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ |archive-date=May 26, 2018 |website=[[The Daily Dot]]}}</ref><ref name="WashPost">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/01/13/this-is-what-happens-when-you-create-an-online-community-without-any-rules/|title=This is what happens when you create an online community without any rules|last=Dewey|first=Caitlin|date=January 13, 2015|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://archive.today/20150619093810/https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/01/13/this-is-what-happens-when-you-create-an-online-community-without-any-rules/|archive-date=June 19, 2015|author-link=Caitlin Dewey Rainwater|url-access=limited}}</ref><ref name="ars-8chancensor">{{Cite web |last=Machkovech |first=Sam |date=August 14, 2015 |title=8chan-hosted content disappears from Google searches |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2015/08/8chan-hosted-content-disappears-from-google-searches/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180607025904/https://arstechnica.com/tech-policy/2015/08/8chan-hosted-content-disappears-from-google-searches/ |archive-date=June 7, 2018 |access-date=August 17, 2015 |website=[[Ars Technica]] |publisher=[[Condé Nast]]}}</ref> ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱜᱮᱢᱟᱨᱜᱮᱴ ᱦᱚᱨᱟᱥᱢᱮᱱᱴ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 4ᱪᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱢᱟᱨᱜᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱯᱷᱨᱳᱠᱮᱱᱴ 8ᱪᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 8ᱪᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱭᱤᱭᱮᱱᱚᱱ ᱪᱚᱯᱱᱤᱥᱟᱨᱤ ᱛᱚᱛᱩᱨᱤᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱾<ref name="far-right conspiracy theory">Sources: </ref><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.thedailybeast.com/qanons-home-8kun-is-implodingand-q-has-gone-silent|title=QAnon's Home 8kun Is Imploding—and Q Has Gone Silent|last=Weill|first=Kelly|date=2020-11-12|work=[[The Daily Beast]]|access-date=2021-01-21|language=en}}</ref> 2019 ᱮᱞ ᱯᱟᱥᱳ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱱᱼᱯᱷᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ " ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ " ᱼ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="nytimes 20190804">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/08/04/technology/8chan-shooting-manifesto.html|title=8chan Is a Megaphone for Gunmen. 'Shut the Site Down,' Says Its Creator.|last=Roose|first=Kevin|date=2019-08-04|work=[[The New York Times]]|access-date=2019-08-05|archive-url=https://archive.today/20190805070853/https://www.nytimes.com/2019/08/04/technology/8chan-shooting-manifesto.html|archive-date=August 5, 2019|language=en-US|issn=0362-4331|author-link=Kevin Roose|url-access=limited}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRoose2019">[[ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ ᱨᱩᱭᱮᱡ|Roose, Kevin]] (August 4, 2019). <span class="cs1-lock-limited" title="Free access subject to limited trial, subscription normally required">[https://www.nytimes.com/2019/08/04/technology/8chan-shooting-manifesto.html "8chan Is a Megaphone for Gunmen. 'Shut the Site Down,' Says Its Creator"]</span>. ''[[ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ ᱾|The New York Times]]''. [[ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹ ᱮᱥᱹᱱ (ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ)|ISSN]]&nbsp;[[issn:0362-4331|0362-4331]]. from the original on August 5, 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 5,</span> 2019</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/investigators-reasonably-confident-texas-suspect-left-anti-immigrant-screed-tipped-n1039031|title=Investigators 'reasonably confident' Texas suspect left anti-immigrant screed|last=Collins|first=Ben|date=August 3, 2019|work=[[NBC News]]|access-date=August 11, 2019|archive-url=https://archive.today/20190807020925/https://www.nbcnews.com/news/us-news/investigators-reasonably-confident-texas-suspect-left-anti-immigrant-screed-tipped-n1039031|archive-date=August 7, 2019|language=en}}</ref> ᱮᱞ ᱯᱟᱥᱳ ᱨᱮ 3 ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱴᱚᱱ ᱳᱦᱟᱭᱳ ᱨᱮ 4 ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ , 5 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2019 ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱠᱞᱤᱟᱨᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ , ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱠᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱞᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱴᱮᱱᱴ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ (ᱥᱤᱰᱤ ᱮᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ) ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩᱠ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱠᱥᱤᱞᱤᱴᱤ , ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱳᱭᱮᱵ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱳᱢᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱟᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱯᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱰᱤ ᱮᱱ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭᱟᱱ ᱵᱤᱴᱢᱤᱴᱤᱜᱮᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ , ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2019/8/5/20754943/8chan-epik-offline-voxility-service-cutoff-hate-speech-ban|title=8chan goes dark after hardware provider discontinues service|last=Robertson|first=Adi|date=August 5, 2019|work=[[The Verge]]|access-date=August 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808121939/https://www.theverge.com/2019/8/5/20754943/8chan-epik-offline-voxility-service-cutoff-hate-speech-ban|archive-date=August 8, 2019}}</ref><ref name="Defiant8chan">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2019/08/05/defiant-chan-vowed-fight-saying-its-heartbeat-is-strong-then-tech-firm-knocked-it-offline/|title=A defiant 8chan vowed to fight on, saying its 'heartbeat is strong.' Then a tech firm knocked it offline.|last=Harwell|first=Drew|date=August 5, 2019|work=[[The Washington Post]]|access-date=August 5, 2019|archive-url=https://archive.today/20190806034040/https://www.washingtonpost.com/technology/2019/08/05/defiant-chan-vowed-fight-saying-its-heartbeat-is-strong-then-tech-firm-knocked-it-offline/?noredirect=on|archive-date=August 6, 2019|language=en|url-access=limited}}</ref> ᱠᱞᱤᱟᱨᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ 8ᱪᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱤᱭᱟ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ 8ᱠᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱤᱟᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="8kun">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/11/04/technology/8chan-returns-8kun.html|title=It's Back: 8chan Returns Online|last=Conger|first=Kate|date=2019-11-04|work=[[The New York Times]]|access-date=2019-11-05}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Evans |first=Robert |date=November 4, 2019 |title=The State of California Could Have Stopped 8Chan: It Didn't |url=https://www.bellingcat.com/news/2019/11/04/the-state-of-california-could-have-stopped-8chan-it-didnt/ |access-date=June 9, 2020 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Gallagher |first=Sean |date=November 5, 2019 |title=Breaking the law: How 8chan (or '8kun') got (briefly) back online |url=https://arstechnica.com/information-technology/2019/11/breaking-the-law-how-8chan-or-8kun-got-briefly-back-online/ |access-date=June 9, 2020 |website=[[Ars Technica]] |language=en-us}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[ᱨᱮᱫ:8chan_logo.svg|alt=Green infinity symbol, with "chan" underneath in black lowercase sans serif text|left|thumb|ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱘ᱪᱚᱱ ᱞᱳᱜᱳ ]] ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱳᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱵᱨᱮᱱᱟᱱ 8ᱪᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="13things">{{Cite web |last=Tunison |first=Mike |date=September 10, 2017 |title=What is 8chan, the internet's most dangerous message board? |url=https://www.dailydot.com/unclick/8chan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320125207/https://www.dailydot.com/unclick/8chan/ |archive-date=March 20, 2019 |access-date=May 17, 2019 |website=[[The Daily Dot]]}}</ref> ᱵᱽᱨᱮᱱᱟᱱᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Howell2014" /> ᱵᱨᱮᱱᱟᱱᱟᱱ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱵᱳᱨᱰ ᱔ᱪᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱛᱚᱡᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱩᱱᱤ ᱘ᱪᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ " ᱵᱮᱼᱯᱷᱨᱤᱛᱼᱵᱤᱥᱴᱼᱯᱷᱨᱤᱱᱰᱤᱞ " ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱭᱠᱮᱰᱮᱞᱤᱠ ᱯᱮᱥᱤ ᱴᱨᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Howell2014">{{Cite web |last=O'Neill |first=Patrick Howell |date=November 17, 2014 |title=8chan, the central hive of Gamergate, is also an active pedophile network |url=https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526154936/https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ |archive-date=May 26, 2018 |website=[[The Daily Dot]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFO'Neill2014">O'Neill, Patrick Howell (November 17, 2014). [https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ "8chan, the central hive of Gamergate, is also an active pedophile network"]. ''[[ᱫᱮᱞᱤ ᱰᱳᱴ|The Daily Dot]]''. [https://web.archive.org/web/20180526154936/https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ Archived] from the original on May 26, 2018.</cite></ref><ref name="KYM" /><ref name="WashPost">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/01/13/this-is-what-happens-when-you-create-an-online-community-without-any-rules/|title=This is what happens when you create an online community without any rules|last=Dewey|first=Caitlin|date=January 13, 2015|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://archive.today/20150619093810/https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/01/13/this-is-what-happens-when-you-create-an-online-community-without-any-rules/|archive-date=June 19, 2015|author-link=Caitlin Dewey Rainwater|url-access=limited}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDewey2015">[[ᱠᱮᱴᱞᱤᱱ ᱰᱩᱭᱤ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱾|Dewey, Caitlin]] (January 13, 2015). <span class="cs1-lock-limited" title="Free access subject to limited trial, subscription normally required">[https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/01/13/this-is-what-happens-when-you-create-an-online-community-without-any-rules/ "This is what happens when you create an online community without any rules"]</span>. ''[[ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱯᱮᱥᱴ|The Washington Post]]''. from the original on June 19, 2015.</cite></ref> ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱷᱮᱠᱤᱭᱩ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ " ᱤᱭᱩᱱᱟᱭᱮᱴᱰ ᱚᱯᱷ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱴᱤᱭ ᱯᱮᱥᱴ ᱟᱨᱡᱤᱠᱮᱥᱴ ᱵᱟᱝ ᱢᱮ ᱥᱮ ᱞᱤᱱᱠ ᱵᱟᱝ ᱢᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱢᱮ ᱾<ref name="faq" /> ᱵᱽᱨᱮᱱᱟᱱᱟᱱ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱮᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱛᱟᱢ " ᱱᱤᱱᱛᱤᱵᱩᱫᱤᱥ " ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱮᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱚᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱠᱛᱤᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Howell2014">{{Cite web |last=O'Neill |first=Patrick Howell |date=November 17, 2014 |title=8chan, the central hive of Gamergate, is also an active pedophile network |url=https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526154936/https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ |archive-date=May 26, 2018 |website=[[The Daily Dot]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFO'Neill2014">O'Neill, Patrick Howell (November 17, 2014). [https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ "8chan, the central hive of Gamergate, is also an active pedophile network"]. ''[[ᱫᱮᱞᱤ ᱰᱳᱴ|The Daily Dot]]''. [https://web.archive.org/web/20180526154936/https://www.dailydot.com/layer8/8chan-pedophiles-child-porn-gamergate/ Archived] from the original on May 26, 2018.</cite></ref> ᱵᱽᱨᱮᱱᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱢᱮᱥᱮᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱒ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱘ ᱪᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Chen">{{Cite web |last=Chen |first=Adrian |date=October 27, 2014 |title=Gamergate Supporters Partied at a Strip Club This Weekend |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/10/gamergate-supporters-party-at-strip-club.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809180327/https://nymag.com/intelligencer/2014/10/gamergate-supporters-party-at-strip-club.html |archive-date=August 9, 2019 |website=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref> * ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾ * ᱰᱽᱞᱟᱭᱤᱵᱷ * ᱜᱮᱵᱽ (ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ) * ᱢᱚᱱ (ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ) * ᱯᱟᱨᱞᱟᱨ * ᱵᱷᱳᱴ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱴᱨᱚᱞᱤᱝ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ]] dvdwv0np5ebes0mva23oxfd1vibmjj6 ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 23796 199771 194870 2026-11-08T02:56:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199771 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}} {{Infobox university | name = ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | native_name = | native_name_lang = | image = Arka Jain University logo.png | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = AJU | former_name = <!--or, former_names--> | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = | top_free = | type = ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ | established = ᱒᱐᱑᱗ ; ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = | religious_affiliation = | academic_affiliation = ᱭᱩᱡᱤᱥᱤ, ᱯᱤᱥᱤᱟᱭᱤ, ᱵᱤᱥᱤᱟᱭᱤ | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = [[ᱪᱮᱱᱨᱟᱡᱽ ᱨᱳᱭᱪᱟᱸᱫᱽ]]<ref>{{Cite web |title=Chancellor – ARKA JAIN UNIVERSITY |url=https://arkajainuniversity.ac.in/administrators/chancellor/ |access-date=8 October 2021 |website=ARKA JAIN UNIVERSITY }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | president = | vice-president = | superintendent = | vice_chancellor = ᱥᱭᱮᱫᱽ ᱥᱟᱯᱷᱫᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤ | provost = | rector = | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = ᱕᱐᱐᱐<ref>{{Cite web |title=Why Choose AJU – ARKA JAIN UNIVERSITY |url=https://arkajainuniversity.ac.in/admissions/why-choose-aju/ |access-date=8 October 2021 |website=ARKA JAIN UNIVERSITY |archive-date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929095510/https://arkajainuniversity.ac.in/admissions/why-choose-aju/ |url-status=dead }}</ref> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = | city = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | province = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postcode = | coordinates = {{coord|22.8041103|N|86.180216|E|region:LK_type:edu|display=inline, title}} | pushpin_map = | campus = ᱥᱚᱦᱨᱤ | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = {{url|http://www.arkajainuniversity.ac.in|Official Website}} | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} '''ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ== ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱴᱤ, ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱦᱮᱢᱟᱱᱴᱟᱭᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱞᱳ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ, ᱚᱯᱴᱚᱢᱮᱴᱨᱤ, ᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱚ ==ᱥᱮᱞᱮᱫ== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ (AJU CET) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ/ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱥᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (UGC) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱯᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.) ᱟᱨ ᱞᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== r3y92vbh62vkx2y950kijzlskbzfe7t ᱜᱚᱣᱨᱟᱢᱟᱝᱜᱤ ᱥᱤᱝ 0 23830 199690 124497 2026-11-08T00:18:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199690 wikitext text/x-wiki ᱜᱩᱣᱨᱟᱢᱟᱝᱜᱤ ᱥᱤᱝ ᱢᱳᱭᱨᱟᱝᱛᱷᱮᱢ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Football-crazy Manipur gets ready to host Indian team for first time|url=https://sportstar.thehindu.com/football/india-myanmar-kyrgyzstan-tri-nation-series-friendlies-manipur-plays-host-khuman-lampak-stadium/article66645256.ece|website=sportstar.thehindu.com|location=Imphal|agency=Press Trust of India|publisher=Sportstar|date=21 March 2023|access-date=29 March 2023|archive-date=29 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329180102/https://sportstar.thehindu.com/football/india-myanmar-kyrgyzstan-tri-nation-series-friendlies-manipur-plays-host-khuman-lampak-stadium/article66645256.ece}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱮᱢᱯᱳ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱪᱤᱞ ᱵᱽᱨᱚᱫᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱢᱯᱳ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱚᱠᱛᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱯ ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱫ ᱾ ᱜᱩᱨᱟᱢᱚᱝᱜᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱚᱞ ᱦᱮᱰ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟᱭ ᱾<ref name="indianfootball1">[http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/129] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726125507/http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/129|date=26 July 2009}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕/᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱭᱩᱱᱤᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱯ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘/᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.newkerala.com/nkfullnews-1-52066.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614095751/http://www.newkerala.com/nkfullnews-1-52066.html|date=14 June 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱜᱚᱣᱨᱟᱢᱟᱝᱜᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱦᱟᱨᱴ<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/gouramangi-singh-set-for-melbourne-heart-trial/114374-5-21.html |title=Gouramangi set for Melbourne Heart trial |publisher=Ibnlive.in.com |date=1 May 2010 |access-date=7 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090251/http://ibnlive.in.com/news/gouramangi-singh-set-for-melbourne-heart-trial/114374-5-21.html |archive-date=19 August 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.melbournecityfc.com.au/news/indian-international-singh-has-heart-set-melbourne|title=Indian International Singh Has Heart Set On Melbourne|website=Melbourne City Football Club|access-date=30 June 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181809/https://www.melbournecityfc.com.au/news/indian-international-singh-has-heart-set-melbourne|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱴ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱜᱮᱞᱮᱵᱤᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱣᱨᱟᱢᱟᱝᱜᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://au.fourfourtwo.com/News/170377,heart-pass-on-singh-star.aspx |title=Heart Pass on Singh Star – Australia News – Australian FourFourTwo – The Ultimate Football Website |publisher=Au.fourfourtwo.com |date=29 June 2010 |access-date=7 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919004951/http://au.fourfourtwo.com/news/170377,heart-pass-on-singh-star.aspx |archive-date=19 September 2013 |url-status=dead }}</ref> ===ᱪᱚᱨᱪᱤᱞ ᱵᱽᱨᱚᱫᱚᱨᱥ=== ᱜᱚᱣᱨᱟᱢᱟᱝᱜᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗-᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱮᱥᱚᱱ (I league season) ᱥᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱨᱪᱤᱞ ᱵᱽᱨᱚᱫᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱪᱤᱞ ᱵᱽᱨᱚᱫᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱜᱽ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱤᱭᱤᱹᱮᱯᱷᱹᱮᱹ ᱥᱤᱞᱰᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱩᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚᱯ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ===ᱨᱚᱝᱫᱟᱡᱤᱭᱮᱰ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ=== ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ISL ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱼᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, I-League ᱨᱮᱱ ᱨᱚᱝᱫᱟᱡᱤᱭᱮᱰ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱜᱚᱣᱨᱟᱢᱟᱝᱜᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱛᱚ ᱯᱟᱞ]], ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱡᱷᱤᱝᱜᱟᱱ, ᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱚᱢᱵᱟ ᱥᱤᱝ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱞᱟᱡᱚᱝ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱨᱚᱝᱫᱟᱡᱤᱭᱮᱰ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱑-᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] 4m8kv20j1ya5wnunbpai481gj3tuhj7 ᱜᱮᱢᱟᱨ 0 23893 199719 161222 2026-11-08T01:08:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199719 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:A man posing with two game controllers, while playing on his Xbox One.jpg|thumb|ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱮᱢ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱳᱯᱳᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]]   '''ᱜᱮᱢᱟᱨ''' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱠᱷᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱜᱼᱟ , ᱵᱤᱥᱮᱥᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ , ᱴᱮᱵᱤᱞᱴᱳᱯ ᱨᱳᱞᱼᱯᱚᱞᱤᱝ ᱜᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱵᱩᱫᱟᱹ ᱠᱟᱨᱰ ᱜᱮᱢ , ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ' ᱜᱮᱢᱤᱝ ' ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱣᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱴᱮᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱜᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱥᱮ [[ᱤᱭᱩᱴᱩᱵᱽ|ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ]] ᱥᱮ ᱴᱩᱭᱤᱠ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱭᱮᱞ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱞᱤᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟ , ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱢᱟᱱ 3ᱹ24 ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Number of gamers worldwide |url=https://www.statista.com/statistics/293304/number-video-gamers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108202710/https://www.statista.com/statistics/293304/number-video-gamers/ |archive-date=November 8, 2021 |access-date=8 November 2021 |website=[[Statista]]}}</ref> == ᱩᱯᱚᱨᱚᱥᱚ == ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱜᱮᱢᱵᱟᱨ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ 1422 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱳᱣᱟᱞᱥᱟᱞᱼᱟᱱᱞᱮᱱᱰ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱ " ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱰᱟᱭᱮᱥᱼᱯᱮᱭᱟᱨᱼᱠᱟᱨᱰᱟᱨᱼᱴᱤᱱᱤᱥ ᱴᱮᱱᱤᱹᱥ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱜᱮᱢᱟᱨ " ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱳᱣᱟᱨᱜᱮᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱢᱚᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱱᱡᱤᱭᱚᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱩᱱᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱳᱣᱟᱨᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱱᱩᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱜᱮᱢ ᱟᱨ / ᱥᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="willaert">{{Cite web |last=Willaert |first=Kate |date=April 24, 2019 |title=The Origin Of The Term "Gamer" |url=http://www.acriticalhit.com/origin-of-gamer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208014334/http://www.acriticalhit.com/origin-of-gamer/ |archive-date=December 8, 2019 |access-date=June 26, 2019 |website=ACriticalHit}}</ref> == ᱛᱷᱚᱱᱚᱛᱠᱚ == 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ 28% ᱜᱮᱢᱟᱨ 18ᱹ29% ᱠᱷᱚᱱ 18ᱹ35ᱹ20% ᱠᱷᱚᱱ 36ᱹ49 ᱟᱨ 23% ᱠᱷᱚᱱ 50 ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=U.S. average age of video gamers 2018 {{!}} Statistic |url=https://www.statista.com/statistics/189582/age-of-us-video-game-players-since-2010/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616124758/https://www.statista.com/statistics/189582/age-of-us-video-game-players-since-2010/ |archive-date=June 16, 2019 |access-date=2019-06-16 |website=Statista}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱨᱮ 29% 18ᱼ32% 18ᱼ35 ᱟᱨ 39% 36 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱾<ref name="Facts and Figures">{{Cite web |title=Facts and Figures |url=https://venturebeat.com/2014/04/29/gaming-advocacy-group-the-average-gamer-is-31-and-most-play-on-a-console/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613033013/http://www.askaboutgames.com/?c=%2Fpages%2FfactsFigures.jsp |archive-date=June 13, 2007 |access-date=2010-07-16 |publisher=Askaboutgames}}</ref> ᱯᱮᱣ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 49% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ گیم ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱜᱼᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱡᱜᱮ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Duggan |first=Maeve |date=2015-12-15 |title=Gaming and Gamers |url=http://www.pewinternet.org/2015/12/15/gaming-and-gamers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160629023751/http://www.pewinternet.org/2015/12/15/gaming-and-gamers/ |archive-date=2016-06-29 |access-date=2016-06-27 |website=Pew Research Center: Internet, Science & Tech}}</ref> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲ ᱩᱢᱮᱨ 33 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-05-02 |title=2019 Essential Facts About the Computer and Video Game Industry |url=https://www.theesa.com/esa-research/2019-essential-facts-about-the-computer-and-video-game-industry/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120101209/http://www.theesa.com/esa-research/2019-essential-facts-about-the-computer-and-video-game-industry/ |archive-date=January 20, 2020 |access-date=2020-01-09 |website=Entertainment Software Association}}</ref> === ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱮᱢᱟᱨ / ᱜᱟᱢᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ === ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱥᱮ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱳᱯᱳᱭᱟᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱜᱮᱢ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ 40% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ 18 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ 34% ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ 4% ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ 43% ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱜᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱤᱨᱤᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ 48% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱾<ref name="Theesa.com">{{Cite web |title=The Entertainment Software Association – Industry Facts |url=http://www.theesa.com/facts/index.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141128145706/http://www.theesa.com/facts/index.asp |archive-date=2014-11-28 |access-date=2010-07-16 |publisher=Theesa.com}}</ref><ref name="Facts and Figures">{{Cite web |title=Facts and Figures |url=https://venturebeat.com/2014/04/29/gaming-advocacy-group-the-average-gamer-is-31-and-most-play-on-a-console/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613033013/http://www.askaboutgames.com/?c=%2Fpages%2FfactsFigures.jsp |archive-date=June 13, 2007 |access-date=2010-07-16 |publisher=Askaboutgames}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070613033013/http://www.askaboutgames.com/?c=%2Fpages%2FfactsFigures.jsp "Facts and Figures"]. Askaboutgames. Archived from [https://venturebeat.com/2014/04/29/gaming-advocacy-group-the-average-gamer-is-31-and-most-play-on-a-console/ the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613033013/http://www.askaboutgames.com/?c=%2Fpages%2FfactsFigures.jsp |date=2007-06-13 }} on June 13, 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 16,</span> 2010</span>.</cite></ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱣ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , 15% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ 48% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ 50% ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ 6% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Duggan |first=Maeve |date=December 15, 2015 |title=Who plays video games and identifies as a "gamer" |url=http://www.pewinternet.org/2015/12/15/who-plays-video-games-and-identifies-as-a-gamer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914122932/http://www.pewinternet.org/2015/12/15/who-plays-video-games-and-identifies-as-a-gamer/ |archive-date=2018-09-14 |access-date=September 17, 2018 |publisher=Pew Research Center}}</ref> " ᱜᱤᱨᱞ ᱜᱮᱢᱟᱨ " ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱟᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱥᱮ ᱡᱳᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱟᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱮᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ , " ᱜᱤᱨᱞ ᱜᱮᱢᱟᱨ " ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Heather Barefoot">{{Cite web |last=Heather Barefoot |date=October 30, 2013 |title=In Defense of the Casual Gamer |url=http://www.escapistmagazine.com/articles/view/editorials/10699-In-Defense-of-the-Casual-Gamer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307122907/http://www.escapistmagazine.com/articles/view/editorials/10699-In-Defense-of-the-Casual-Gamer |archive-date=2014-03-07 |access-date=March 9, 2014 |publisher=Escapist magazine}}</ref> == ᱢᱚᱱᱚᱥᱛᱩᱛᱚᱱᱚ ᱾ == ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱰᱚᱜᱽ ᱱᱤᱠᱚᱞ (Doug Nichol) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ NME ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "This Is Glastonbury" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱩᱥ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱞᱚᱠᱥ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ-ᱥᱟᱭᱰ, ᱰᱮᱢᱳ ᱟᱨ ᱨᱟᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>How the inventor of Mario designs a game – Vox</ref> ᱜᱮᱢ ᱠᱷᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱾ ᱦᱤᱰᱤᱣᱳ ᱠᱳᱡᱤᱢᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ , " ᱡᱩᱫᱤ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱞᱮᱣᱟ ᱡᱮ , ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱟᱹᱨᱤᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ , ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ , ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱱᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="QUT-20200611">{{Cite news|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-06/quot-egs061120.php|title=Elite gamers share mental toughness with top athletes, study finds – The influence of metnal toughness in elite esports|date=11 June 2020|work=[[EurekAlert!]]|access-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611184638/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-06/quot-egs061120.php|archive-date=June 11, 2020|publisher=Queensland University of Technology}}</ref><ref name="FIP-20200423">{{Cite journal|last=Poulus, Dylan|displayauthors=et al.|date=23 April 2020|title=Stress and Coping in Esports and the Influence of Mental Toughness|journal=[[Frontiers in Psychology]]|volume=11|page=628|doi=10.3389/fpsyg.2020.00628|pmc=7191198|pmid=32390900|doi-access=free}}</ref> ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱮᱢ ᱨᱮ ᱚᱰᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱾ ᱜᱮᱢ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Giardina|first=Alessandro|last2=Starcevic|first2=Vladan|last3=King|first3=Daniel L.|last4=Schimmenti|first4=Adriano|last5=Di Blasi|first5=Maria|last6=Billieux|first6=Joël|date=2021-09-23|title=Research Directions in the Study of Gaming-Related Escapism: a Commentary to Melodia, Canale, and Griffiths (2020)|url=http://dx.doi.org/10.1007/s11469-021-00642-8|url-status=live|journal=International Journal of Mental Health and Addiction|volume=21|issue=2|pages=1075–1081|doi=10.1007/s11469-021-00642-8|issn=1557-1874|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125231333/https://link.springer.com/article/10.1007/s11469-021-00642-8|archive-date=January 25, 2023|access-date=November 24, 2021}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱴ]] i4tvccef5b8xu9odvledlywasctzhpg ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23960 199665 199226 2026-11-07T23:01:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199665 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱛᱚᱯᱚᱱ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Tapan in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 441.10 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 250540 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]], [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱛᱚᱯᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱛᱚᱯᱚᱱ {{coord|25.2886300|N|88.5764390|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱢᱩᱨᱦᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]], [[ᱯᱚᱛᱱᱤᱛᱚᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱯᱚᱛᱱᱤᱛᱚᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱯᱟᱦᱟᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱥᱟᱯᱟᱦᱟᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱢᱚᱱᱜᱳᱞᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱢᱚᱱᱜᱳᱞᱟ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur |publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhamoirhat_Upazila | title = Dhamorihat Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181202155045/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhamoirhat_Upazila | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Patnitala_Upazila | title = Patnitala Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 11 July 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220711165220/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Patnitala_Upazila | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sapahar_Upazila| title = Sapahar Upazila| publisher = Banglapedia| access-date = 24 November 2018| archive-date = 16 June 2022| archive-url = https://web.archive.org/web/20220616183351/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Sapahar_Upazila| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1906_PART_A_DCHB_MALDAH.pdf |title = District Census Handbook Maldah, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 391: Map of Bamangola CD Block|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 24 November 2018}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱤᱰᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱔᱕.᱖᱓&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | url-status = dead }}</ref> ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱚᱡᱽᱢᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱚᱴᱤᱱᱟ, ᱫᱤᱯᱠᱷᱚᱸᱰᱟ, ᱜᱳᱯᱷᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱜᱩᱨᱟᱭᱮᱞ, ᱦᱟᱨᱥᱩᱨᱟ, ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱢᱯᱚᱨᱟᱪᱮᱪᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱯᱚᱱᱪᱚᱱᱰᱤᱯᱩᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱐,᱗᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱘,᱕᱐᱐ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱒,᱐᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱘,᱒᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘᱐,᱙᱖᱓ (᱓᱒.᱓᱒%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱕,᱙᱖᱕ (᱒᱒.᱓᱔%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱖,᱑᱓᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑᱕,᱘᱐᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱐,᱓᱒᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm| title = Provisional Population Totals, West Bengal, Table 4| publisher = Census Commissioner of India| work = Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05)| access-date = 30 November 2018| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm| archive-date = 2011-07-19}}</ref> ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱲᱟ (᱔,᱒᱖᱒), ᱱᱟᱳᱜᱚᱱ (᱔,᱙᱐᱘), ᱵᱚᱡᱽᱨᱟᱯᱩᱠᱩᱨ (᱘,᱕᱓᱘), ᱥᱟᱞᱟᱥ (᱔,᱗᱗᱒) ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔,᱕᱓᱘) ᱾<ref name=census2011/> ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): [[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] (᱒,᱗᱙᱖), ᱟᱡᱽᱢᱚᱛᱯᱩᱨ (᱑,᱙᱒᱐), ᱜᱳᱯᱷᱱᱚᱜᱚᱨ (᱖᱕᱔), ᱫᱤᱯ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟ (᱑,᱔᱓᱒), ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛᱯᱩᱨ (᱓,᱒᱒᱕), ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ (᱑,᱕᱑᱕) ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱯᱟᱲᱟ ᱪᱮᱸᱪᱨᱟ (᱑,᱓᱗᱙) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱒,᱔᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱘.᱖᱒%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱔,᱖᱕᱖ (᱗᱔.᱒᱔%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱗,᱘᱒᱖ (᱖᱒.᱖᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱑.᱕᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒ᱹ᱒% ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ , ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱱᱛᱟᱲᱤ (᱑᱐ᱹ᱓%), ᱦᱤᱱᱫᱤ (᱑ᱹ᱘%), ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ/ᱳᱨᱟᱶ (᱑ᱹ᱗%), ᱢᱩᱱᱰᱟ (᱐ᱹ᱕%), ᱥᱟᱫᱚᱱ/ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ (᱐ᱹ᱕%), ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱛᱷᱟᱨ (᱐.᱔%), ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ (᱐.᱓%), ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ (᱐.᱓%), ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ (᱐ᱹ᱑%), ᱠᱳᱨᱛᱷᱟ/ᱠᱷᱳᱴᱟ (᱐ᱹ᱒%), ᱟᱨ ᱠᱳᱲᱟ/ᱠᱳᱨᱟ (᱐.᱑%) ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱒ᱹ᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱒ᱹ᱒% ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱙ᱹ᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ᱹ᱓% ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑.᱘% ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Pages 43: Mother tongue |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref> ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ {{bar box |title=ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/> |titlebar=#FCD116 |left1= |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.16}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|28.39}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.82}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|0.43}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.20}} }} ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱙,᱐᱖᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐.᱓᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱑,᱗᱖᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱗ᱹ᱓᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱐᱒᱗ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱗᱘% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱒᱘᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱐.᱕᱗% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱗᱓,᱒᱕᱕ (᱕᱐.᱑᱙%) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱗᱑,᱑᱐᱙ (᱔᱙.᱐᱐%) ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔,᱕᱕᱔ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱖% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref> {{Pie chart |caption = ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 79.74 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 10.82 |color2 = darkturquoise |label3 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value3 = 4.77 |color3 = mediumseagreen |label4 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value4 = 2.43 |color4 = salmon |label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value5 = 2.24 |color5 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱗᱙ᱹ᱗᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱐ᱹ᱘᱒% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱔.᱗᱗% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱟᱨ ᱒ᱹ᱔᱓% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ=== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱮᱠᱞᱟᱠᱷᱤᱼᱵᱟᱞᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/-train-malda-town-balurghat-passenger-55421/14243/441/1899 | title= 55721x->55421 Malda Town-Balurghat Passenger | work= Time Table |publisher= India Rail Info | access-date = 30 November 2018}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱕,᱒᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱥᱲᱟ, ᱓,᱐᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱘,᱔᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱘,᱑᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱓᱙ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱨᱮ [[ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://nmmcollege.in/pages/107 | title = Nathaniyal Murmu Memorial College | publisher = NMMC | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 17 October 2025 | archive-url = https://web.archive.org/web/20251017210345/https://nmmcollege.in/pages/107 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.examdrive.in/2017/02/tapan-nmm-college-admission-merit-list.html | title = Nathaniyal Murmu Memorial College | publisher = Examdrive | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205103505/http://www.examdrive.in/2017/02/tapan-nmm-college-admission-merit-list.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱱᱟᱦᱟᱞᱤ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱪᱮᱸᱪᱨᱟ (ᱨᱟᱢᱯᱟᱲᱟ (ᱪᱮᱸᱪᱨᱟ) ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ.)(᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱯᱩᱨ (ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ.) (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] m0zaqi31bb5d5gemoee5f02c4lcfuue ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ 0 23987 200006 189714 2026-11-08T10:05:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200006 wikitext text/x-wiki {{Infobox residential college | name = ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ<br/>'''ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱲᱟᱜ''' | image = Sangeet Bhavan - 1919 CE - Santiniketan 2014-06-29 5393.JPG | caption = ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ | scarf = | university = [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | full_name = | latin_name = | motto = | founder = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] | named_for = | previous_names = | established = ᱑᱙᱓᱓ | sister_college = | principal = ᱯᱨᱚᱯᱷ. ᱱᱤᱠᱷᱤᱠ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ | undergraduates = | graduates = | endowment = | location = [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|23.68101|N|87.68183|E|display=inline,title}} | location_map = | colours = |logo = | website = {{URL|http://www.visvabharati.ac.in/SangitBhavana.html|visvabharati.ac.in/sangitbhavana}} }} [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ''' (ᱮᱱᱮᱡ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ) ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱟ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sangeet Bhavan is still relevant while completing hundred years |url=https://www.anandabazar.com/editorial/sangeet-bhavan-is-still-relevant-while-completing-hundred-years-1.1044742 |access-date=2022-07-16 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> == ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ == ''ᱫᱟ ᱥᱴᱮᱴᱥᱟᱢᱮᱱ'' ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ " ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ|ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱟᱜ]] ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱳᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [[ᱫᱤᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]], ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱛᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱟᱹᱫᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="statesman">{{Cite web |last=Chanda |first=Sukalyan |date=4 February 2019 |title=Centenary of the Nest II |url=https://www.thestatesman.com/opinion/centenary-of-the-nestii-1502729997.html |access-date=12 September 2019 |publisher=The Statesman, 5 February 2019}}</ref> " ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ|ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠᱚᱞᱤ|ᱠᱟᱛᱷᱚᱠᱞᱤ]] ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱰᱤᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ|ᱥᱤᱞᱳᱱᱤᱡᱽ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱛᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ᱾<ref name="statesman"/> ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱮᱭᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ , ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="statesman"/> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱨᱚᱢᱵᱷᱪᱚᱨᱡᱟᱥᱚᱨᱚᱢ ᱱᱮᱢᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Visva Bharati |url=http://www.visvabharati.ac.in/History.html |access-date=4 September 2019 |website=History |publisher=Visva Bharati |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630064632/http://www.visvabharati.ac.in/History.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="bhimrao">{{Cite web |title=Bhimrao Hasurkar Sastri |url=http://www.visvabharati.ac.in/BhimraoHasurkarSastri.html |access-date=4 September 2019 |publisher=Visva Bharati |archive-date=5 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905111119/http://www.visvabharati.ac.in/BhimraoHasurkarSastri.html |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱟ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ , ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ [[ᱠᱚᱞᱟ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ᱾<ref>{{Cite web |title=From Bharmacharyashrama to Visva-Bharati: A Chronicle of Metamorphosis of a Tiny School into an Internationally-Acclaimed Centre of Learning |url=http://www.visvabharati.ac.in/file/English-Chapter-I.pdf |access-date=4 September 2019 |publisher=Visva Baharati |archive-date=16 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316115647/http://www.visvabharati.ac.in/file/English-Chapter-I.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ᱫᱤᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ [[ᱫᱤᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] , ᱠᱚᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱡᱳᱲᱟᱥᱟᱠᱳ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱵᱟᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱱ ᱚᱛᱢᱚᱱᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱜᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="dinu">{{Cite web |title=Dinendranath Tagore (1882-1935) |url=http://www.visvabharati.ac.in/DinendranathTagore.html |access-date=4 September 2019 |publisher=Visva Bharati |archive-date=18 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918120114/http://www.visvabharati.ac.in/DinendranathTagore.html |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ [[ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱚ]] ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚᱢᱚᱱᱛᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱳᱱᱩᱜᱟᱪ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱞᱮᱥᱥᱚᱨ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ == * [[ᱢᱨᱤᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱭᱤ]] (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ) ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱮᱞᱩ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟᱨᱮ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠᱚᱞᱤ|ᱠᱟᱛᱷᱚᱠᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱚᱢᱵᱩᱭ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮᱜᱮ ᱟᱡᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ᱾ * ᱯᱚᱞᱞᱵᱤ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮᱥᱯᱳᱱᱟᱱᱴ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱠᱟᱛᱷᱚᱠᱞᱤ) ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮᱥᱴ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Pallavi Krishnan |url=http://www.pallavikrishnan.com/profile.html |access-date=9 September 2019 |publisher=Pallavi Krishnan |archive-date=21 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921222413/http://www.pallavikrishnan.com/profile.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Pallavi enthuses effortless grace |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/dec/03/pallavi-enthuses-effortless-grace-1906390.html |access-date=9 September 2019 |publisher=The New Indian Express, 3 December 2018}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== fl427z08c4crrt7vb8wech9erxh4eo7 ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ 0 24028 200014 187090 2026-11-08T10:36:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200014 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ | official_name = ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ<br/>''Município de São Paulo'' | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | named_for = [[Paul the Apostle]] | founder = [[Manuel da Nóbrega]] and [[Joseph of Anchieta]] | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/3/2/2 | border = infobox | total_width = 290 |caption_align = center | image1 = Bairro_dos_jardins_em_são_paulo_(1)_(cropped).jpg | caption1 = [[List of tallest buildings in São Paulo|Skyline of São Paulo]] from [[Jardins]] | image2 = Catedral Metropolitana de Sao Paulo 3 Brasil.jpg | caption2 = [[São Paulo Cathedral]] | image3 = Mausoléu_ao_soldado_constitucionalista_de_1932_04.jpg | caption3 = [[Obelisk of Sao Paulo|Obelisk]] at [[Ibirapuera Park]] | image4 = Webysther_20190304150658_-_Parque_da_Independência.jpg | caption4 = [[Museu do Ipiranga|Ipiranga Museum]] at [[Independence Park (São Paulo)|Independence Park]] | image5 = Webysther 20190306131041 - Edifício Altino Arantes.jpg | caption5 = [[Altino Arantes Building]] at [[Central Zone of Sao Paulo|Downtown]] | image6 = MASP São Paulo (cropped).jpg | caption6 = [[São Paulo Museum of Art]] on [[Paulista Avenue]] | image7 = Ponte Estaiada e CENU.jpg | caption7 = [[Octávio Frias de Oliveira Bridge]] and [[Centro Empresarial Nações Unidas|CENU]] | image8 = Teatro Municipal de São Paulo 8.jpg | caption8 = [[Municipal Theatre of São Paulo|Municipal Theatre]] | color = white }} | image_flag = Bandeira da cidade de São Paulo.svg | image_shield = Brasão da cidade de São Paulo.svg | nickname = ''Selva de Pedra'' (Jungle of Stone); ''Terra da Garoa'' (Land of [[Drizzle]]); ''Sampa''; "Pauliceia" | motto = "Non ducor, duco"{{spaces| 2}}<small>([[Latin]])<br />"I am not led, I lead"</small> | image_map = SaoPaulo Municip SaoPaulo.svg | mapsize = 250px | map_caption = ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_map = | pushpin_relief = 1 | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = Location in Brazil | coordinates = {{coord|23|33|S|46|38|W|type:city_region:BR|display=it}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]] | subdivision_type1 = [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flag|São Paulo}} | subdivision_type2 = ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ | subdivision_name2 = [[Kingdom of Portugal]]<br/> [[United Kingdom of Portugal, Brazil and the Algarves]] <br/>[[Empire of Brazil]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = {{Start date and age|1554|1|25|df=yes}} | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–council]] | governing_body = [[Municipal Chamber of São Paulo]] | leader_party = [[Brazilian Democratic Movement|MDB]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = [[Ricardo Nunes (politician)|Ricardo Nunes]] | leader_title1 = ᱵᱷᱟᱭᱤᱠ ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = Vacant | area_magnitude = | area_total_km2 = 1,521.11 | area_total_sq_mi = 587.3039 | area_metro_km2 = 7,946.96 | area_metro_sq_mi = 3,068.338 | area_urban_km2 = 11,698 | area_blank1_title = ᱢᱚᱠᱨᱚᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | area_blank1_km2 = 53369.61 | elevation_m = 760 | elevation_ft = 2493.4 | population_as_of = 2020 | population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=São Paulo, São Paulo § informações completas |url=https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo/panorama |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921153503/https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/sao-paulo/panorama |archive-date=21 September 2018 |access-date=2 January 2020 |publisher=ibge.gov.br |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sobre a RMSP |url=https://www.emplasa.sp.gov.br/RMSP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094051/https://www.emplasa.sp.gov.br/RMSP |archive-date=3 January 2017 |access-date=1 January 2017 |publisher=Emplasa |language=pt}}</ref> | population = 12,400,232 | population_rank = [[List of largest cities in Brazil|1st]] in Brazil | population_density_km2 = 8,005.25 | population_metro = 22,001,281<ref>{{Cite web |last=S.A |first=Empresa Paulista de Planejamento Metropolitano |title=Região Metropolitana de São Paulo |url=https://www.emplasa.sp.gov.br/RMSP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094051/https://www.emplasa.sp.gov.br/RMSP |archive-date=3 January 2017 |access-date=3 January 2017 |website=EMPLASA}}</ref> ([[Greater São Paulo]]) | population_density_metro_km2 = 2,714.45 | population_blank1_title = ᱢᱚᱠᱨᱚᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | population_blank1 = 33,652,991<ref name="Emplasa">{{Cite web |last=S.A |first=Empresa Paulista de Planejamento Metropolitano |title=Macrometrópole Paulista |url=https://emplasa.sp.gov.br/MMP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012184127/https://emplasa.sp.gov.br/MMP |archive-date=12 October 2019 |access-date=12 October 2019 |website=EMPLASA |language=pt-br}}</ref> | population_demonym = ᱯᱚᱣᱞᱤᱥᱛᱟᱱ | postal_code_type = Postal Code ([[Código de Endereçamento Postal|CEP]]) | postal_code = 01000-000 | unit_pref = Metric | area_code = +55 11 | website = {{URL|http://www.capital.sp.gov.br}} | footnotes = | area_total_mi2 = | timezone = [[Time in Brazil|BRT]] | utc_offset = – 03:00 | blank_name = '''[[Human Development Index|HDI]]''' (2010) | blank_info = 0.805 – <span style="color:#090">very high</span><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.pnud.org.br/arquivos/ranking-idhm-2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708233352/http://www.pnud.org.br/arquivos/ranking-idhm-2010.pdf |archive-date=July 8, 2014 |access-date=August 1, 2013 |publisher=[[United Nations Development Programme]] (UNDP) }}</ref> | blank2_name_sec1 = [[Gross domestic product|PPP (2021)]] | blank2_info_sec1 = US$589 billion<ref name="Wesgro">{{Cite web |title=Sao Paulo (Brazil) |url=https://www.wesgro.co.za/uploads/files/Research/Sao-Paulo_2021.04.pdf |access-date=1 January 2023 |website=wesgro.co.za |language=En}}</ref> (1st) | blank3_name_sec1 = Per Capita | blank3_info_sec1 = US$47,484<ref name="Wesgro" /> (1st) | blank4_name_sec1 = [[Gross domestic product|Nominal (2021)]] | blank4_info_sec1 = US$278 billion<ref name="Prefeitura SP">{{Cite web |title=Cidade de São Paulo {{!}} Secretaria de Relações Internacionais Prefeitura da Cidade de São Paulo |url=https://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidade_de_sao_paulo/index.php?p=145717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109172439/http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidade_de_sao_paulo/index.php?p=145717 |archive-date=9 January 2018 |access-date=12 October 2019 |website=Prefeitura.sp.gov.br |language=pt-br}}</ref> (1st) | blank5_name_sec1 = Per Capita | blank5_info_sec1 = US$22,404<ref name="Wesgro" /> (1st) | blank_name_sec2 = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | blank_info_sec2 = [[São Paulo/Guarulhos International Airport|São Paulo–Guarulhos International Airport]] | blank2_name_sec2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | blank2_info_sec2 = [[São Paulo/Congonhas Airport|São Paulo–Congonhas Airport]]<br />[[Campo de Marte Airport]] | blank3_name_sec2 = Interstates | blank3_info_sec2 = [[File:BR-116 jct.svg|25px|link=BR-116]] [[File:BR-381 jct.svg|25px|link=Rodovia Fernão Dias]] [[File:BR-050 jct.svg|25px|link=BR-050]] | blank4_name_sec2 = [[Rapid transit|Rapid Transit]] | blank4_info_sec2 = [[São Paulo Metro]] | blank5_name_sec2 = [[Commuter rail|Commuter Rail]] | blank5_info_sec2 = [[Companhia Paulista de Trens Metropolitanos|CPTM]] <!-- |maxtemp = 24.0 |mintemp = 15.0 |rainfall = 1486 -->}} '''ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ''' ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ GaWC ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱯᱷᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ, ᱯᱷᱚᱭᱮᱱᱥ, ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=14 September 2011 |title=The World According to GaWC 2010 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131010004859/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |archive-date=10 October 2013 |access-date=1 December 2012 |publisher=Lboro.ac.uk}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱥᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱸᱴ ᱯᱚᱣᱞ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ, ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ (ᱠᱮᱢᱯᱤᱱᱟᱥ, ᱥᱟᱱᱴᱚᱥ, ᱡᱩᱸᱰᱤᱭᱟᱭ, ᱥᱳᱨᱳᱠᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱣ ᱡᱳᱥ ᱰᱚᱥ ᱠᱮᱢᱯᱳᱥ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱢᱚᱠᱨᱚᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Citation |last1=Zioni |first1=Silvana |title=Structuring dynamics of São Paulo macrometropolis: perspectives and strategies for rail infrastructure re-functioning. |year=2011 |last2=Silva |first2=Gerardo |last3=Passarelli |first3=Silvia Helena}}ZIONI, ; , ; , .</ref> ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Megalópole">{{cite web |last=Queiroga |first=Eugenio Fernandes |date=May 2005 |title=A Megalópole do Sudeste Brasileiro: a formação de uma nova entidade urbana para além das noções de macro-metrópole e de complexo metropolitano expandido |url=http://www.anpur.org.br/revista/rbeur/index.php/anais/article/view/2633/2573 |access-date=31 August 2016 |publisher=Associação Nacional de Pós-Graduação e Pesquisa em Planejamento Urbano e Regional}}{{Dead link|date=August 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ (GDP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=Latin American cities Ranking by GPD |url=http://www.urosario.edu.co/urosario_files/9d/9d96f884-d433-45a8-947b-4e9877596f63.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119073048/http://www.urosario.edu.co/urosario_files/9d/9d96f884-d433-45a8-947b-4e9877596f63.pdf |archive-date=19 January 2017 |access-date=4 January 2019 |language=es}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱡᱽ (São Paulo Stock Exchange) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱞᱤᱥᱴᱟ ᱮᱵᱷᱮᱱᱭᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ GDP ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ GDP ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=BBC Brasil – Notícias – São Paulo será 6ª cidade mais rica do mundo até 2025, diz ranking |date=9 November 2009 |url=http://www.bbc.co.uk/portuguese/noticias/2009/11/091109_ranking_cidades_price_rw.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111023134/http://www.bbc.co.uk/portuguese/noticias/2009/11/091109_ranking_cidades_price_rw.shtml |archive-date=11 November 2009 |access-date=9 November 2009}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱚᱰ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐.᱗% ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=IBGE |url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2010_2013/default_xls.shtm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223211317/http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2010_2013/default_xls.shtm |archive-date=23 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱖% ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱖᱓% ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ,<ref>{{Cite web|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/sao_paulo_cidade_global/index.php?p=1193|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520084002/http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/sao_paulo_cidade_global/index.php?p=1193|url-status=dead|title="Cidade do Mundo"|archive-date=20 May 2011|access-date=5 February 2022}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘% ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.unicamp.br/unicamp/canal_aberto/clipping/junho2005/clipping050617_correiopop.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080617115727/http://www.unicamp.br/unicamp/canal_aberto/clipping/junho2005/clipping050617_correiopop.html|url-status=dead|title="Assessoria de Comunicação e Imprensa"|archive-date=17 June 2008|access-date=5 February 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱚᱜᱚᱱᱪᱩᱢᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱨᱟᱱᱴᱮ ᱰᱳ ᱵᱷᱮᱞᱮ, ᱮᱰᱤᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱳ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱮᱥᱯᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ, ᱤᱵᱤᱨᱟᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱨᱠ, ᱤᱯᱤᱨᱚᱝᱜᱟ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱟᱨᱴ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱡᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱠᱚᱞᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱨᱱᱤᱥᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱠ, ᱮᱴᱤᱯᱤ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱚ ᱚᱯᱮᱱ, ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱳ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱠ ᱠᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱤᱨᱤᱭᱟᱱᱥ ᱾ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱢᱟᱨᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NYCWorld'sLargestPrideParade">{{cite web |date=25 June 2017 |title=Revelers Take To The Streets For 48th Annual NYC Pride March |url=http://newyork.cbslocal.com/2017/06/25/48th-nyc-pride-march/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628092426/http://newyork.cbslocal.com/2017/06/25/48th-nyc-pride-march/ |archive-date=28 June 2017 |access-date=26 June 2017 |publisher=CBS New York |quote=A sea of rainbows took over the Big Apple for the biggest pride parade in the world Sunday.}}</ref><ref name="NYCWorld">{{cite web |last=Ennis |first=Dawn |date=24 May 2017 |title=ABC will broadcast New York's pride parade live for the first time |url=https://www.lgbtqnation.com/2017/05/first-nyc-pridefest-will-televised/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728213225/https://www.lgbtqnation.com/2017/05/first-nyc-pridefest-will-televised/ |archive-date=28 July 2017 |access-date=26 September 2018 |publisher=LGBTQ Nation |quote=Never before has any TV station in the entertainment news media capital of the world carried what organizer boast is the world's largest Pride parade live on TV}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|thumb|ᱡᱟᱨᱜᱩᱣᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱑,᱑᱓᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱗᱒᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6 April 2010 |access-date=17 April 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}</ref>]] ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ <nowiki>᱒᱓°᱓'᱐᱑''</nowiki> ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ <nowiki>᱔᱖°᱓᱘'᱐᱒''</nowiki> ᱯᱟᱪᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱭᱤ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱷᱤᱛᱤᱠᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (IBGE) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑,᱕᱒᱑.᱑᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱘᱗.᱓᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IBGE_SãoPaulo">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html |title=São Paulo |author=[[Brazilian Institute of Geography and Statistics]] (IBGE) |access-date=1 September 2021}}</ref> ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱙,᱖᱑᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖᱖,᱖᱔᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱕), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="EMBRAPA-2015">{{cite web |url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15 |title=Áreas Urbanas no Brasil em 2015 |publisher=[[Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA) |access-date=27 July 2020 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15 |url-status=dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{Historical populations|percentages=pagr|1872|31385|1890|64934|1900|239820|1920|579033|1940|1326261|1950|2198096|1960|3781446|1970|5924615|1980|8493226|1991|9646185|2000|10434252|2010|11253503|2021|12396372|align=right|footnote=<ref>{{Cite web |title=Barsa Planeta Ltda |url=http://brasil.planetasaber.com/default.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715091236/http://brasil.planetasaber.com/default.asp |archive-date=15 July 2011 |access-date=17 April 2010 |publisher=Brasil.planetasaber.com}}</ref>}} ᱥᱟᱣ ᱯᱚᱣᱞᱳ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱔.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Population growth of São Paulo City – MSN |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554779/S%C3%A3o_Paulo_(city).html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029034941/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554779/S%C3%A3o_Paulo_(city).html |archive-date=29 October 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Maiores cidades do Brasil crescem menos do que média nacional, aponta Censo – Notícias – UOL Notícias |url=http://noticias.uol.com.br/cotidiano/2010/11/04/maiores-cidades-do-brasil-crescem-menos-do-que-resto-do-pais-aponta-censo.jhtm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106193624/http://noticias.uol.com.br/cotidiano/2010/11/04/maiores-cidades-do-brasil-crescem-menos-do-que-resto-do-pais-aponta-censo.jhtm |archive-date=6 January 2012 |access-date=1 December 2012 |publisher=Noticias.uol.com.br}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ IBGE ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱒᱔᱔,᱓᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.censo2013.ibge.gov.br/dados_divulgados/index.php?uf=29] {{Dead link|date=December 2012}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.poiesis.org.br/mlp/ |title=São Paulo is the largest city in the portuguese speaking world |access-date=17 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108015506/http://www.poiesis.org.br/mlp/ |archive-date=8 January 2010 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱞᱳ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] eimnz5rkcxysff5g5shessfti8g0t74 ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ 0 24414 200019 176162 2026-11-08T10:45:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200019 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ | native_name = {{Nastaliq|سرگودھا}} | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | image_skyline = {{Photomontage |photo1a=Mainentry Sargodha public school.jpg |photo2a=University of Sargodha.jpg |photo2b=Central Library of University of Sargodha.jpg |photo3a=Shaheen Enclave Sargodha.jpg |size = 270 |border = 0 |color =black }} | image_caption = <div style="background:#fee8ab;">'''Clockwise from top:<br />''' [[Mushaf Ali Mir]] Chowk (Intersection), [[University of Sargodha|Central Library]], Shaheen Enclave, [[University of Sargodha]]<br /></div> | pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan#Asia | pushpin_mapsize = 200 | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | image_seal = | coordinates = {{Coord|32|5|1|N|72|40|16|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ}} | subdivision_type1 = [[Subdivisions of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = {{flagicon|Punjab, Pakistan}}&nbsp;[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = [[Divisions of Pakistan|Division]] | subdivision_name2 = [[Sargodha Division|Sargodha]]<ref>{{cite web|url=http://www.getamap.net/maps/pakistan/punjab/_sargodhadivision/|title=Sargodha Division|work=getamap.net}}</ref> | subdivision_type3 = [[Districts of Pakistan#Punjab|District]] | subdivision_name3 = [[ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ]] | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–council]] | established_title = Founded | established_date = 1903<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Sargodha|title=Sargodha &#124; Pakistan|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> | leader_title = Mayor | leader_name = (Vacant)<ref>{{cite news|url=https://nation.com.pk/31-Dec-2021/administrators-appointments-planned-as-punjab-lg-system-dissolves-today|title=Administrators' appointments planned as Punjab LG system dissolves today|date=31 December 2021|access-date=6 January 2022|work=The Nation (newspaper)}}</ref> | leader_title1 = Administrator/[[Deputy Commissioner (Pakistan)|Deputy Commissioner]]<ref>{{cite news|url=https://pakobserver.net/dcs-posted-as-administrators-as-lg-system-dissolved-in-punjab/|title=DCs posted as administrators as LG system dissolved in Punjab|date=2 January 2022|access-date=6 January 2022|work=Pakistan Observer (newspaper)}}</ref> | leader_name1 = Muhammad Asghar Joyia ([[Pakistan Administrative Service|BPS-18 PAS]])<ref>{{cite news|url=https://nation.com.pk/02-Jan-2022/dc-visits-bhalwal-thq-hospital|title=DC visits Bhalwal THQ hospital|date=2 January 2022|access-date=6 January 2022|work=The Nation (newspaper)}}</ref> | area_footnotes = <ref name="urbanunit.gov.pk">{{Cite web |url=http://www.urbanunit.gov.pk/PublicationDocs/Punjab%20city%20profiles/Sargodha%20City%20Profile.pdf |title=Archived copy |access-date=4 November 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203939/http://www.urbanunit.gov.pk/PublicationDocs/Punjab%20city%20profiles/Sargodha%20City%20Profile.pdf |url-status=dead }}</ref> | area_total_km2 = 155 | area_metro_km2 = 5,854 | population_footnotes = <ref name = "population2017">http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/punjab/SARGODHA_BLOCKWISE.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> | total_type = City | population_total = 659,862 | population_as_of = [[2017 Census of Pakistan|2017]] | population_rank = [[List of most populous cities in Pakistan|12th, Pakistan]] | population_density_km2 = auto | population_blank2_title = [[Demonym]] | population_blank2 = Sargodhian | elevation_m = 190 | elevation_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://elevationmap.net/|title=Sargodha, Pakistan on the Elevation Map. Topographic Map of Sargodha, Pakistan.|website=elevationmap.net|access-date=2023-09-09|archive-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314212235/https://elevationmap.net/|url-status=dead}}</ref> | elevation_m_min = | elevation_m_max = | timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset1 = +5 | postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]] | postal_code = 40100<ref>{{cite web|url=http://www.pakpost.gov.pk/postcode/postcode.html|title=Pakistan Post Office Department|access-date=12 March 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220155725/http://www.pakpost.gov.pk/postcode/postcode.html|archive-date=20 December 2011}}</ref> | area_code_type = [[Dialling codes in Pakistan|Dialling code]] | area_code = 048<ref>{{cite web|url=http://www.ptcl.com.pk/Info/National-Dialing-Codes|title=National Dialing Codes|website=Ptcl.com.pk|access-date=12 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109145658/http://www.ptcl.com.pk/Info/National-Dialing-Codes|archive-date=9 November 2015|url-status=dead}}</ref> | blank_name_sec2 = Number of [[Union councils of Pakistan|union councils]] | blank_info_sec2 = 60<ref>{{Cite web |url=http://tmasargodha.lgpunjab.org.pk/Union-Councils.html |title=Archived copy |access-date=4 May 2020 |archive-date=29 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429120524/http://tmasargodha.lgpunjab.org.pk/Union-Councils.html |url-status=dead }}</ref> | blank1_name_sec2 = Number of [[town]]s | blank1_info_sec2 = 59 | website = {{URL|http://sargodha.punjab.gov.pk/}}; {{URL|http://cbs.gov.pk/}} | official_name = | nickname = City of Eagles,<ref name="visitpak coe">{{Cite news|url=https://dailythepatriot.com/sargodha-the-city-of-eagles/|title=Sargodha- The City of Eagles|work=Daily The Patriot (newspaper)|date=29 January 2016|access-date=6 January 2022|archive-date=6 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106142721/https://dailythepatriot.com/sargodha-the-city-of-eagles/|url-status=dead}}</ref> California of Pakistan<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1903186/1-pakistans-california-ways-grow?amp=1|title=Pakistan's California has some ways to grow|date=3 February 2019|website=The Express Tribune}}</ref> | governing_body = Metropolitan Corporation Sargodha | image_flag = | leader_party = }} '''ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="citypopulation.de">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title=Pakistan: Provinces and Major Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=Citypopulation.de}}</ref> ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://ghar47.com/2015/07/05/commercial-real-estate-property-in-sargodha-pakistan/|title=Commercial Real Estate Property in Sargodha Pakistan|work=Ghar47|access-date=12 March 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216175421/http://ghar47.com/2015/07/05/commercial-real-estate-property-in-sargodha-pakistan/|archive-date=16 February 2016}}</ref> ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱤᱜᱚᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ReferenceA">{{Cite web|url=http://sargodha.dc.lhc.gov.pk/PublicPages/HistoryOfDistrict.aspx|title=District Website|website=sargodha.dc.lhc.gov.pk|access-date=2023-09-09|archive-date=2023-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201184034/https://sargodha.dc.lhc.gov.pk/PublicPages/HistoryOfDistrict.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ (ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱜᱣᱟᱫᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref name="ReferenceA"/> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱟᱞᱼᱠᱳᱞᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wkBuAAAAMAAJ&q=sargodha+history+1903|title=Pakistan: a historical and cultural panorama|last=Masud|first=Tariq|date=1989|publisher=Al-Waqar Publishers|isbn=9789698054021|language=en}}</ref> ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱵᱩᱵᱚᱱᱤᱠ ᱯᱞᱮᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱢ ᱮᱥᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Cell Cell 2002 p.">{{cite book | last1=Cell | first1=J.W. | title=Hailey: A Study in British Imperialism, 1872–1969 | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | isbn=978-0-521-52117-8 | url=https://books.google.com/books?id=K5LX9AUcyMYC | access-date=2020-04-09 }}</ref> ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱴᱤᱠᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="sargodha.dc.lhc.gov.pk">{{cite web|url=http://sargodha.dc.lhc.gov.pk/?page_id=1335|title=District Website|website=Lhc.gov.pk|access-date=2023-09-09|archive-date=2014-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20141002221533/http://sargodha.dc.lhc.gov.pk/?page_id=1335|url-status=dead}}</ref> "ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱚ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ "ᱥᱟᱨ" (ᱥᱟᱨᱳᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱩᱫᱽ" ᱟᱨ "ᱜᱳᱫᱷᱚ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱚᱫᱷᱩ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱜᱳᱫᱷᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱫᱽ" ᱾ ᱑᱙᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱳᱣᱟᱹᱞᱤᱥᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴᱼᱜᱳᱵᱚᱨᱱᱟᱨ ᱥᱟᱨ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱢᱳᱝᱴᱳᱢᱮᱨᱤ ᱨᱤᱵᱷᱟᱡ ᱠᱮ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱟᱭ (᱑᱘᱔᱕ᱼ᱗ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱖) ᱟᱜ ᱧᱮᱞᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱮᱰᱤ ᱴᱨᱚᱯᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ReferenceA"/> ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Our History {{!}} District Sargodha |url=https://sargodha.punjab.gov.pk/our_history |access-date=2023-07-16 |website=sargodha.punjab.gov.pk |archive-date=2023-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716160126/https://sargodha.punjab.gov.pk/our_history |url-status=dead }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱗ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱑᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Distance from Lahore to Sargodha" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱵᱟᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱢᱼ2 ᱢᱳᱴᱳᱨᱳᱭᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱴᱟᱨᱪᱮᱱᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱢᱼ᱒ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱥᱮᱫ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭ ᱙᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="toponavi distance" /> ᱮᱢ-᱒ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱭᱟᱣᱟᱱᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱚᱥᱢᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱳᱯᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ=== ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱛᱼᱯᱷᱟᱹᱨᱥᱟᱝ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱚᱛᱼᱯᱷᱚᱴᱚᱠ ᱚᱛᱼᱯᱷᱚᱛᱚᱛᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟᱼᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱵᱟᱫᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱟᱵᱽ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sargodha.gop.pk/district-at-glance|title=District at Glance|work=sargodha.gop.pk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626122455/http://www.sargodha.gop.pk/district-at-glance|archive-date=26 June 2015}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/as/pk/pb/where-is-sargodha.html|title=Where is Sargodha, Pakistan?|website=WorldAtlas.com|language=en|access-date=2018-02-17}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} mcu087bk4sfqw4lk07um4pg0uuudtdd ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱱᱟᱱ 0 24694 199897 153163 2026-11-08T07:24:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199897 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = [[ᱥᱩᱵᱮᱫᱟᱨ]] | name = ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱱᱟᱱ | honorific_suffix = [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ|ᱯ.ᱵ.ᱪ.]] | image = Joginder_SIngh_PVC.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1921|09|26|df=y}} | death_date = {{Death date and age|1962|10|23|1921|09|28|df=y}} | birth_place = ᱢᱚᱦᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱱ, [[ᱢᱳᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[:en:Punjab Province (British India)|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_place = [[ᱵᱟᱢ ᱞᱟ La ᱯᱟᱥ]], [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = | nickname = | birth_name = | allegiance = [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />ᱥᱤᱧᱚᱛ | branch = [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ]]<br />[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ]] | serviceyears = ᱑᱙᱓᱖–᱑᱙᱖᱒ | rank = [[ᱥᱩᱵᱮᱫᱟᱨ]] | servicenumber = JC-4547{{Sfn|Chakravorty|1995|p=58}} | unit = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱥᱤᱠᱷ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ | commands = | battles = [[Second World War]]<br />[[Indo-Pakistani War of 1947]]<br />[[Sino-Indian War]] | battles_label = | awards = [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ]] | relations = | laterwork = | signature = }} '''[[ᱥᱩᱵᱮᱫᱟᱨ]] ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱱᱟᱱ''', [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ|PVC]] (᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱑ ᱼ ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱹᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱢ ᱞᱟ ᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱚᱴᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱨᱩᱠᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱡᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱝ ᱟᱡ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/the-story-of-subedar-joginder-singh-who-crushed-waves-of-chinese-attacks-at-bum-la-in-tawang-in-1962_-260151.html |title=The Story of Subedar Joginder Singh - Who Crushed Waves Of Chinese Attacks At Bum La In Tawang In 1962|author=Maninder Dabas|date=6 July 2017|access-date=15 November 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱚᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱤᱨᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱳᱜᱤᱸᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱱ, [[ᱢᱳᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱮᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱥᱟᱭᱱᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱳᱥᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱟᱠ ᱠᱚᱞᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱢᱳᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Prof. Nanua">Saini Jagat: Utpati Ate Vikas, pp 121, Prof. Surjit Singh Nanuan, Manjota Publications, Patiala, 2008</ref><ref>Tributes paid to Subedar Joginder Singh Saini, October 23, 2017, Daily Ajit (Punjabi Edition), Jalandhar</ref><ref name="Tribune_community_background">"He became the second Saini Sikh to get the PVC after Capt Gurbachan Singh Salaria, who earned the award posthumously leading a Khukri charge in December 1961 at Katanga, Congo, while on a UN Mission ",When the will became a weapon, The Tribune, Sunday, August 05, 2018, | url=https://www.tribuneindia.com/news/spectrum/when-the-will-became-a-weapon/572352.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414224512/http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/when-the-will-became-a-weapon/572352.html |date=2018-04-14 }}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱚᱣᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱤ ᱜᱩᱨᱫᱟᱭᱟᱞ ᱠᱚᱣᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱚᱠᱯᱩᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱴᱷᱟᱭ ᱨᱟᱨᱟ ᱥᱤᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱛᱷᱩ ᱟᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱳᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Prof. Nanua"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ "ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱥ" ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ {{Sfn|Cardozo|2003|p=72}} ==ᱢᱤᱞᱤᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ (᱑ ᱥᱤᱠᱷ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Sfn|Chakravorty|1995|p=58}}<ref name="The Story of Subedar Joginder Singh – Who Crushed Waves Of Chinese Attacks At Bum La In Tawang In 1962">{{cite web|author1=Maninder Dabas|title=The Story of Subedar Joginder Singh – Who Crushed Waves Of Chinese Attacks At Bum La In Tawang In 1962|url=https://www.indiatimes.com/news/the-story-of-subedar-joginder-singh-who-crushed-waves-of-chinese-attacks-at-bum-la-in-tawang-in-1962_-260151.html|website=Indiatimes|publisher=Times Internet|access-date=21 November 2017|date=18 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102223824/https://www.indiatimes.com/news/the-story-of-subedar-joginder-singh-who-crushed-waves-of-chinese-attacks-at-bum-la-in-tawang-in-1962_-260151.html|archive-date=2 November 2017}}</ref> ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Sfn|Cardozo|2003|p=72}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱗-᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="The Story of Subedar Joginder Singh – Who Crushed Waves Of Chinese Attacks At Bum La In Tawang In 1962" /> ==ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ== ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} * {{cite book|last1=Cardozo|first1=Ian|title=Param Vir : our heroes in battle|date=2003|publisher=Lotus Collection|location=New Delhi|isbn=9788174362629|edition=1st}} * {{cite book|last1=Chakravorty |first1=B.C.|editor-first= U.P. |editor-last=Thapliyal |title=Stories of heroism|date=1995|publisher=Allied Publishers|location=New Delhi|isbn=978-81-7023-516-3}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{citation|last=Rawat |first=Rachna Bisht |year=2014 |title=The Brave: Param Vir Chakra Stories |publisher=Penguin Books India Private Limited |isbn=978-01-4342-235-8}} *{{citation|first1=Kittu |last1=Reddy|title=Bravest of the Brave: Heroes of the Indian Army|year=2007|publisher=Prabhat Prakashan|location=New Delhi|isbn=978-81-87100-00-3|language=en}} {{ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱟᱦᱱᱟᱱ, ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱚᱲ]] jxli0a66e78tjqhh4majpb66n6k4ux6 ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24751 199906 195728 2026-11-08T07:41:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199906 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱳᱰ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]] | image_caption = | address = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | elevation = | coordinates = {{coord|21.846159|84.011684|format=dms|display=inline,title}} | line = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ) | platform = ᱒ | tracks = ᱔ | parking = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = JSGR | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ}} }} | owned = ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = | map_type = India#India Odisha | map_dot_label = ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 }} '''ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''JSGR''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱲᱟ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/departures/jharsuguda-road-jsgr/10288| title=JSGR/Jharsuguda Road| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=JSGR| title=JSGR:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018 Division : Chakradharpur| website=Raildrishti| access-date=2023-09-22| archive-date=2025-01-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025212/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=JSGR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=JSGR| title=JSGR/Jharsuguda Road| website=Raildrishti| access-date=2023-09-22| archive-date=2025-01-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025450/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=JSGR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/bilaspur-five-pairs-of-trains-including-jodhpur-express-will-no-longer-be-jharsuguda-station-3089788| title=जोधपुर एक्सप्रेस समेत पांच जोड़ी ट्रेनें अब नहीं जाएगी झारसुगुड़ा स्टेशन| website=Nai Dunia| date=8 August 2019}}</ref> ==ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ== * [[ᱦᱤᱨᱟᱠᱩᱸᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱤᱱᱫᱚᱨ-ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱟᱢᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱚᱞᱥᱟᱰ-ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ-ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ-ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ - ᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ * ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ - ᱛᱤᱛᱞᱟᱜᱚᱲ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ * ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ - ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱢᱮᱢᱩ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] i0mg7trbzpvcy8rv13lop7s9fum0p2x ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24790 199660 178912 2026-11-07T22:52:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199660 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | native_name = | type = ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = | image_size = | image_caption = | address = [[ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ]], [[ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|23.1176|81.6961|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|489|m|ft}} | line = [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ–ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱟᱴᱱᱤ–ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱚᱛ ᱨᱮ) | platform = ᱔ | tracks = ᱔ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | code = {{Indian railway code | code = APR | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | map_type = India#India Madhya Pradesh | map_dot_label = ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 }} '''ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''APR''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ-ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱟᱴᱱᱤ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱱᱤ, ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/anuppur-junction-apr/521|title=APR/Anuppur Junction |website=India Rail Info}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/anuppur-jn-apr-station |title=Anuppur Junction Railway Station (APR) : Station Code, Time Table, Map, Enquiry |publisher=[[NDTV]]}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=APR| title=APR:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018, Division : Bilaspur| website=Raildrishti| access-date=2024-06-06| archive-date=2025-02-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20250224015142/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=APR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/bilaspur-the-tricolor-will-be-hoisted-in-korba-raigarh-3113954|title=कोरबा, रायगढ़ समेत छह स्टेशनों में लहराएगा तिरंगा|website=Nai Dunia}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.palpalindia.com/2018/11/01/anuppur-mp-Ambikapur-Anuppur-train-cabiner-stopper-collision-preventing-accident-news-in-hindi-258057.html|title=अम्बिकापुर से अनूपपुर ट्रेन का इंजन स्टॉपर से टकराया सेंटिंग के दौरान हुआ हादसा,स्टॉपर टूटकर बिखर|website=Pal Pal India|access-date=31 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831111713/http://www.palpalindia.com/2018/11/01/anuppur-mp-Ambikapur-Anuppur-train-cabiner-stopper-collision-preventing-accident-news-in-hindi-258057.html|archive-date=31 August 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/bilaspur-trains-affected-by-maintenance-in-bilaspur-katni-and-anuppur-ambikapur-section-2655761|title=बिलासपुर-कटनी व अनूपपुर-अंबिकापुर सेक्शन में रखरखाव से ट्रेनें प्रभावित|website=Nai Dunia}}</ref> ==ᱴᱨᱮᱱ== * ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱚᱱᱛᱚᱫᱚᱭ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ ᱦᱟᱢᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱨᱱᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ–ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱮᱛᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱱᱚᱣᱛᱟᱱᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱱᱚᱣᱛᱟᱱᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] * [[ᱦᱤᱨᱟᱠᱩᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱚᱢᱚᱨᱠᱚᱱᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱪᱤᱨᱤᱢᱤᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ–ᱪᱤᱨᱤᱢᱤᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ * [[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ–ᱜᱚᱱᱫᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ–ᱨᱤᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱵᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱠ ᱠᱨᱟᱱᱴᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱞ–ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ–ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ–ᱵᱷᱩᱡᱽ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱵᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ–ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱚᱱᱛᱭᱚᱫᱚᱭ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ–ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱳᱴᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ–ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱚᱞᱥᱟᱫᱽ–ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ–ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] 75d8hkvyby79qy4soq4j5wdzr0eku1b ᱜᱟᱢᱤᱴ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 24880 199699 174234 2026-11-08T00:37:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199699 wikitext text/x-wiki '''ᱜᱟᱢᱤᱴ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱷᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱯᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ '''[[ᱜᱟᱢᱤᱴ ᱦᱚᱲ]]''' ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ]], [[ᱰᱟᱝ ᱟᱨ]] [[ᱵᱷᱚᱞᱥᱟᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱱᱫᱩᱨᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ [[ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ [[ᱜᱟᱢᱤᱴ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ <ref>{{Cite web|url=https://indiantribalheritage.org/?p=25003|title=EBook &#124; the Gamit Adivasis: A community with its own stories of origin – Gujarat &#124; Tribal Cultural Heritage in India Foundation|access-date=16 March 2026|archive-date=21 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121045905/https://indiantribalheritage.org/?p=25003|url-status=dead}}</ref> {{Short description|Bhil language of India}} {{Use Indian English|date=March 2017}} {{Use dmy dates|date=March 2017}} {{Infobox language |name=Gamit |nativename= |states=India |region=[[Gujarat]], [[Maharashtra]] |ethnicity=[[Gamit]] |speakers={{sigfig|139,000|2}} |date=2011 census |ref=e25 |familycolor=Indo-European |fam2=[[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]] |fam3=[[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]] |fam4=[[Western Indo-Aryan languages|Western]]<ref name=e25/> |fam5=[[Bhil languages|Bhil]] |script=[[Devanagari]], [[Gujarati alphabet|Gujarati]]<ref>{{cite web|url=http://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=language_detail&key=gbl|title=ScriptSource - Gamit|access-date =2017-02-13}}</ref> |iso3=gbl |glotto=gami1242 |glottorefname=Gamit }} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ttkpcup3qz2pnqnesor8nizku69k4c5 ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24903 200008 176885 2026-11-08T10:08:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200008 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]] | image_caption = | address = [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | elevation = | coordinates = {{coord|21.476304|84.007790|format=dms|display=inline,title}} | line = [[ᱠᱚᱴᱚᱠ-ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱚᱛ ᱨᱮ) | platform = ᱓ | tracks = ᱔ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = SBPY | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ}} }} | owned = ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = | map_type = India#India Odisha | map_dot_label = ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ|line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ|right=ᱢᱟᱱᱮᱥᱚᱨ|type=[[ᱠᱚᱴᱚᱠ-ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''SBPY''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/departures/sambalpur-city-sbpy/2928| title=SBPY/Sambalpur City| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=SBPY| title=SBPY:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018 Division : Sambalpur| website=Raildrishti| access-date=2023-10-05| archive-date=2025-01-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025422/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=SBPY| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=SBPY| title=SBPY/Sambalpur City| website=Raildrishti| access-date=2023-10-05| archive-date=2025-01-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025301/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=SBPY| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news| url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/bhubaneswar-new-delhi-rajdhani-express-via-sambalpur-once-a-week/articleshow/60994381.cms?from=mdr| title=Bhubaneswar-New Delhi Rajdhani Express via Sambalpur once a week| website=The Economic Times| date=8 October 2017}}</ref> ==ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ== * [[ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱜᱩᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱚᱞᱥᱚᱫᱽ-ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱤᱱᱫᱚᱨ-ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱟᱢᱥᱟᱯᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ-ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] d8jitjyvho1mlcfp0gb272snhfdx98m ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ 0 24917 199833 172878 2026-11-08T05:13:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199833 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ , ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ (ᱳ.ᱰᱤ.ᱟᱭ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ) ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=ICC Men's Cricket World Cup 2019 shatters audience records |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1277987 |access-date=12 April 2021 |publisher=[[International Cricket Council|ICC]]}}</ref> ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ '[[ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱱᱚᱞ]]' (ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱱᱮᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴᱼᱟ᱾ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱧᱮᱞ ᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱠᱷᱲᱟ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ|ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱪ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱫᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] - [[ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱴᱮᱥᱴ ᱢᱮᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱼᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱤᱝᱜᱞᱮᱱᱰᱨᱮ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱚᱠᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱭᱟ, ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The road to World Cup 2023: how teams can secure qualification, from rank No. 1 to 32 |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27384084/how-teams-secure-qualification-rank-no-1-32 |access-date=14 August 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱼᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱨᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ᱾ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱳᱭᱮᱥᱴᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ]] ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣᱜᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱞᱮᱱᱰ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱤᱼᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ|ᱠᱮᱱᱭᱟ]] ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱯᱷᱩᱞᱼᱢᱮᱢᱵᱚᱨᱟᱱ ᱫᱚᱞ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱟᱫᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱒᱐᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == {| class="wikitable floatright" style="background:#F5FAFF; text-align:center; font-size:85%" |+ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱨᱮᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ<br /><br /><br /><br /> !ᱥᱮᱨᱢᱟ ! style="width:200px" |ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ |- |[[1975 Cricket World Cup|᱑᱙᱗᱕]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} |- |[[1979 Cricket World Cup|᱑᱙᱗᱙]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}}&nbsp;{{small|(2)}} |- |[[1983 Cricket World Cup|᱑᱙᱘᱓]] | style="text-align:left" |{{cr|IND}} |- |[[1987 Cricket World Cup|᱑᱙᱘᱗]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} |- |[[1992 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱒]] | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |- |[[1996 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱖]] | style="text-align:left" |{{cr|SL}} |- |[[1999 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱙]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(2)}} |- |[[2003 Cricket World Cup|᱒᱐᱐᱓]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(3)}} |- |[[2007 Cricket World Cup|᱒᱐᱐᱗]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(4)}} |- |[[2011 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱑]] | style="text-align:left" |{{cr|IND}}&nbsp;{{small|(2)}} |- |[[2015 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱕]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(5)}} |- |[[2019 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱙]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} |- |[[2023 Cricket World Cup|᱒᱐᱒᱓]] |ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱦᱟᱜ |- |[[2027 Cricket World Cup|᱒᱐᱒᱗]] |ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱦᱟᱜ |- |[[2031 Cricket World Cup|᱒᱐᱓᱑]] |ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱦᱟᱜ |} {{ᱢᱩᱬ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}} ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱪ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/141170.html|title=The oldest international contest of them all|last=Martin Williamson|access-date=5 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605032043/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/141170.html|archive-date=5 June 2013|publisher=ESPN}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱴᱮᱥᱴ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ]] ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱘᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=15 March 1877 |title=1st Test Scorecard |url=http://content-uk.cricinfo.com/australia/content/match/62396.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212191405/http://content-uk.cricinfo.com/australia/content/match/62396.html |archive-date=12 February 2009 |access-date=28 January 2007 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱮᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=19 August 1900 |title=Olympic Games, 1900, Final |url=http://www.espncricinfo.com/columns/engine/match/320838.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226014434/http://www.espncricinfo.com/columns/engine/match/320838.html |archive-date=26 December 2014 |access-date=9 September 2006 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Purohit |first=Abhishek |date=10 August 2021 |title=Will Cricket Bat Again at the Olympics? Know Process for Inclusion at LA28 |url=https://olympics.com/en/featured-news/cricket-olympics-los-angeles-2028-games-icc |access-date=5 December 2021 |publisher=International Olympic Committee}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱼᱫᱤᱥᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ: ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱯᱤᱪ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱤᱠᱟᱨᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 April 2005 |title=The original damp squib |url=http://content-aus.cricinfo.com/australia/content/story/207248.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016161938/http://content-aus.cricinfo.com/australia/content/story/207248.html |archive-date=16 October 2007 |access-date=29 August 2006 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱼᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱼᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱥᱴ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱴᱮᱥᱴ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=30 October 2010 |title=The run-out that sparked a riot |url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022194822/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html |archive-date=22 October 2014 |access-date=18 February 2015 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱳᱭᱮᱥᱴᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡ]], ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ]] , ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ, ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=England vs West Indies Scorecard 1928 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-tour-of-england-1928-61871/england-vs-west-indies-1st-test-62559/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=New Zealand vs England Scorecard 1929/30 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-new-zealand-1929-30-61781/new-zealand-vs-england-1st-test-62572/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=England vs India Scorecard 1932 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-england-1932-62281/england-vs-india-only-test-62605/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan vs India Scorecard 1952/53 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-india-1952-53-61529/india-vs-pakistan-4th-test-62744/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱯᱮ, ᱯᱩᱱ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱟᱨᱼᱫᱤᱥᱚᱢ ᱴᱮᱥᱴ ᱢᱮᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱤᱝᱜᱞᱤᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱩᱯ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱞᱮᱱᱰᱥ ᱱᱟᱠᱼᱟᱣᱩᱴ ᱠᱟᱯ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱱᱟᱠᱟᱣᱩᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱮᱞᱤᱴ ᱠᱟᱯ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=9 April 2011 |title=The low-key birth of one-day cricket |url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/510124.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919032251/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/510124.html |archive-date=19 September 2013 |access-date=15 July 2014 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]] ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱫᱟᱜᱛᱮ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱴᱮᱥᱴ ᱢᱮᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱜᱮᱞ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ᱾<ref>{{Cite web |title=What is One-Day International cricket? |url=http://newicc.cricket.org/icc/odi/what_is_one-day_cricket.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061119054342/http://newicc.cricket.org/icc/odi/what_is_one-day_cricket.html |archive-date=19 November 2006 |access-date=10 September 2006 |publisher=newicc.cricket.org}}</ref> ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="WCHistory">{{Cite web |title=The World Cup&nbsp;– A brief history |url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html |archive-date=28 March 2008 |access-date=7 December 2006 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> === ᱯᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ (᱑᱙᱗᱕-᱑᱙᱘᱓) === [[File:Prudential_Cup.jpg|thumb|ᱯᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱯ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]] ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱗ ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="ENGHOST">{{Cite web |title=The History of World Cup's |url=http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070313181419/http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm |archive-date=13 March 2007 |access-date=19 September 2006 |publisher=cricworld.com}}</ref> ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱤ.ᱮᱞ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱯ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭᱼᱵᱚᱞ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱤᱠᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱵᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>Browning (1999), pp. 5–9</ref> ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱱᱩᱭᱡᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱯᱚᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱮᱥᱴ ᱫᱤᱥᱚᱢ), ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱨᱤᱞᱟᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚᱞ᱾<ref name="cricket">Browning (1999), pp. 26–31</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱚᱝ ᱵᱷᱮᱯᱮᱜᱮᱫ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱴᱟᱹᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱳᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱪᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="cricket" /> ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱞ ᱚᱠᱛᱮ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱨᱚᱭ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱳ. .. ᱰᱤᱟᱭ ᱴᱮᱣᱤᱛᱼᱵᱷᱠᱞᱮᱱᱟᱭᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 January 2015 |title=50 fascinating facts about World Cups – Part 1 |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/69522/icc-cricket-world-cups-fascinating-facts-part-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190221174220/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/69522/icc-cricket-world-cups-fascinating-facts-part-1 |archive-date=21 February 2019 |access-date=21 February 2019 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref> ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="ICCTROPHY">{{Cite web |title=ICC Trophy&nbsp;– A brief history |url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126054556/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html |archive-date=26 November 2006 |access-date=29 August 2006 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref><ref name="history">Browning (1999), pp. 32–35</ref> ᱳᱭᱮᱹᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱱ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱙᱒ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="history" /> ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱤᱭᱟᱨᱰ (᱒᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱰᱤᱝ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱳᱱ ᱦᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱰᱢᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Browning (1999), pp. 61–62</ref> ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱟᱣᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡ ᱫᱚ ᱔᱓ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱤᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="WCHistory"/><ref>Browning (1999), pp. 105–110</ref> === ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ (᱑᱙᱘᱗-᱑᱙᱙᱖) === ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Browning (1999), pp. 111–116</ref> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱳᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱱ ᱫᱚᱛᱚ, ᱯᱩᱸᱰ ᱵᱚᱞ, ᱥᱤᱧ/ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱢᱮᱪ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ᱾ == ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ == === ᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱟᱱ === {{ᱢᱩᱬ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱟᱱ}} ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚᱞᱜᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱳ.ᱰᱤ.ᱟᱭ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱝᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/33296828|title=Cricket World Cup 2019 to stay at only 10 teams|access-date=22 August 2022|publisher=BBC Sport}}</ref> ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱭᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱝ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱪᱚᱭᱤᱯᱷᱤᱭᱤᱝ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Cricinfo - 2005 ICC Trophy in Ireland |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html |access-date=6 April 2023 |website=static.espncricinfo.com}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱳᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ" ᱫᱚ " ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱠᱳᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱤᱭᱟᱨ" ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=World Cricket League |url=http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070119011351/http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl/ |archive-date=19 January 2007 |access-date=28 January 2007 |publisher=ICC}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱮᱴ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=International Cricket Council February 2019 |url=https://static1.squarespace.com/static/533e6b7de4b0d84a3bd7c4be/t/5c3a7f7288251b8b3c637260/1547337591744/Cricket.pdf |website=static1.squarespace.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://static1.squarespace.com/static/533e6b7de4b0d84a3bd7c4be/t/5c3a7f7288251b8b3c637260/1547337591744/Cricket.pdf "International Cricket Council February 2019"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The road to World Cup 2023: how teams can secure qualification, from rank No. 1 to 32 |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27384084/how-teams-secure-qualification-rank-no-1-32 |access-date=22 August 2022 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> === ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ === [[File:ICC_CWC_2007_team_captains.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱯᱮᱴᱮᱱ ᱠᱚ]] ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱳᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=1st tournament |url=http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_1975.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217093647/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_1975.html |archive-date=17 December 2007 |access-date=19 February 2007 |publisher=[[icc.cricket.org]]}}</ref> ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱨᱩᱯ ᱛᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱚᱠᱚᱼᱟᱣᱩᱴ ᱛᱷᱟᱨ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱨᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱟᱭᱩᱱᱰ-ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱢᱤᱼᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ᱾ ᱥᱮᱢᱤᱼᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱟ᱾ == ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ == {{ᱢᱩᱬ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ‌ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ}} ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Trophy is first permanent prize in Cricket World Cup |url=http://www.cricket-worldcup2015.net/2015/02/trophy-is-first-permanent-prize-in-cricket-world-cup.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907181704/http://www.cricket-worldcup2015.net/2015/02/trophy-is-first-permanent-prize-in-cricket-world-cup.html |archive-date=7 September 2015 |access-date=9 November 2007 |publisher=cricket-worldcup2015.net }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. </cite></ref>ᱴᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱟᱨᱰ ᱮᱱᱰ ᱠᱳ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾]<ref name="guardian_2015">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/feb/12/cricket-world-cup-icc-50-overs|title=More money, more viewers and fewer runs in prospect for intriguing World Cup|date=12 February 2015|work=The Guardian|access-date=17 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304022954/http://www.theguardian.com/sport/blog/2015/feb/12/cricket-world-cup-icc-50-overs|archive-date=4 March 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trophies {{!}} Famous Trophies |url=https://garrard.com/en/trophies/famous-trophies/ |access-date=2022-08-01 |website=Garrard |language=en-GB}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱛᱟᱣ ᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳᱱᱟ ᱜᱳᱞᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱟᱨ ᱵᱮᱭᱞᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ , ᱵᱮᱴᱤᱝᱼᱵᱳᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰᱤᱝ , ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪ ᱜᱳᱞᱵᱷ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱵᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱾ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱵᱮᱹᱞ ᱵᱮᱴᱤᱝ ᱵᱚᱞᱤᱝ ᱯᱷᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱵᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=Cricket World Cup- Past Glimpses |url=http://www.webindia123.com/Sports/cricket/iccworldcup/history.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080323235801/http://www.webindia123.com/Sports/cricket/iccworldcup/history.htm |archive-date=23 March 2008 |access-date=31 October 2007 |publisher=webindia123.com}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱤᱥᱮᱞ ᱴᱤᱞᱴ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱔ ᱤᱱᱪᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱔ ᱮᱞᱵᱤ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱟᱥᱚᱞᱲᱩᱫ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=About the Tournament |url=http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/about |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625075114/http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/about |archive-date=25 June 2014 |access-date=4 December 2014 |publisher=[[International Cricket Council]]}}</ref> == ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱮᱡ == ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱧᱮᱞ ᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱜᱩᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=11 January 2015 |title=Cricket World Cup 2015 3rd Most Watched Sports Event In The World |url=http://www.totalsportek.com/news/cricket-world-cup-third-most-watched-sports-event/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325171256/http://www.totalsportek.com/news/cricket-world-cup-third-most-watched-sports-event/ |archive-date=25 March 2015 |access-date=17 March 2015 |publisher=Total Sportek}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baker |first=Alison |date=2022-07-25 |title=The Most Watched Sporting Events in The World |url=https://www.roadtrips.com/blog/the-most-watched-sporting-events-in-the-world/ |access-date=2023-07-05 |website=Roadtrips |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baker |first=Alison |date=25 July 2022 |title=The Most Watched Sporting Events in The World |url=https://www.roadtrips.com/blog/the-most-watched-sporting-events-in-the-world/ |access-date=15 October 2022 |website=www.roadtrips.com}}</ref>᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱒᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="guardian_2015"/><ref name="CWC">{{Cite web |title=World Cup Overview |url=http://www.cricketworldcup.com/icc-marketing.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070124001408/http://www.cricketworldcup.com/icc-marketing.html |archive-date=24 January 2007 |access-date=29 January 2007 |publisher=cricketworldcup.com}}</ref>{{Better source needed}}ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱑᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱱᱥᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱕᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Cricinfo staff |date=9 December 2006 |title=ICC rights for to ESPN-star |url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/current/story/271994.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201130926/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/current/story/271994.html |archive-date=1 February 2009 |access-date=30 January 2007 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cricinfo staff |date=18 January 2006 |title=ICC set to cash in on sponsorship rights |url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/276853.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201130947/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/276853.html |archive-date=1 February 2009 |access-date=30 January 2007 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱑᱖᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱤᱴᱮᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱖᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾᱾<ref name="2019 ICC viewership">{{Cite web |title=ICC Men's Cricket World Cup gives GDP 350 million boost to UK economy |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1634008 |access-date=2021-04-08 |website=www.icc-cricket.com |language=en}}</ref> ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱢᱮᱪ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=16 September 2019 |title=2019 Men's Cricket World Cup most watched ever |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1346930 |access-date=15 October 2022 |website=www.icc-cricket.com}}</ref> === ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱩᱰᱚᱞᱥ === ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱩᱰᱚᱞ]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=13 February 2015 |title=Google release Doodle to mark the start of the 2015 Cricket World Cup |url=http://www.independent.co.uk/sport/cricket/2015-cricket-world-cup-this-is-why-theres-a-google-doodle-10044558.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330130438/https://www.independent.co.uk/sport/cricket/2015-cricket-world-cup-this-is-why-theres-a-google-doodle-10044558.html |archive-date=30 March 2019 |access-date=17 May 2019 |website=The Independent}}</ref> ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱩᱰᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/google-kicks-off-icc-mens-world-cup-2023-with-a-doodle/articleshow/104171882.cms?from=mdr|title=Google kicks off ICC Men's Cricket World Cup 2023 with a doodle|date=2023-10-05|work=The Times of India|access-date=2023-10-08|issn=0971-8257}}</ref> === ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ === ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱠᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [[File:Mello2.jpg|right|thumb|᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱢᱮᱞᱳ᱾]] {| class="wikitable" style="text-align: center; " ! width="75" |ᱨᱟᱫᱟ ! width="100" |ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ |- |[[1992 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱒]] |ᱴᱩᱭᱤᱡᱟ |- |[[1996 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱖]] |ᱩᱭᱤᱞᱥ |- |[[1999 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱙]] |ᱩᱭᱞᱳᱣ |- |[[2003 Cricket World Cup|᱒᱐᱐᱓]] |ᱰᱮᱡᱞᱟᱨ |- |[[2007 Cricket World Cup|᱒᱐᱐᱗]] |ᱢᱮᱞᱳ |- |[[2011 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱑]] |ᱥᱴᱟᱢᱯᱤ |- |[[2015 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱕]] |''ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱵᱟᱝ'' |- |[[2019 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱙]] |''ᱢᱮᱥᱠᱳᱴ ᱵᱟᱝ'' |- |[[2023 Cricket World Cup|᱒᱐᱒᱓]] |ᱵᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱱᱠ |- |} == ᱥᱮᱞᱮᱫ == [[File:Civic_Centre-2003_CWC.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾]] ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱖,᱒᱖,᱘᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱖,᱗᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Cricket World Cup 2003 |url=http://www.icc-cricket.com/icc/news/quarterly/quarterly_3.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060321201920/http://www.icc-cricket.com/icc/news/quarterly/quarterly_3.pdf |archive-date=21 March 2006 |access-date=29 January 2007 |publisher=ICC |page=12}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Cup profits boost debt-ridden Windies board |url=http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080324094443/http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |archive-date=24 March 2008 |access-date=24 June 2012 |publisher=Content-usa.cricinfo.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=ICC CWC 2007 Match Attendance Soars Past 400,000 |url=http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055 |archive-date=28 September 2007 |access-date=25 April 2007 |publisher=cricketworld.com}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱒,᱒᱙,᱘᱒᱖ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐,᱑᱖,᱔᱒᱐ ᱦᱚᱲ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱗,᱕᱒,᱐᱐᱐ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Carp |first=Sam |date=4 March 2020 |title=2019 Cricket World Cup delivers UK£350m boost for UK economy |url=https://www.sportspromedia.com/news/2019-cricket-world-cup-uk-economy-impact-england-wales/?zephr_sso_ott=mabKiL |access-date=18 May 2023 |publisher=SportsPro Daily}}</ref> == ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱥᱟᱯᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == {{ᱢᱩᱬ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ}} ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱥᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱼᱵᱩᱫᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=30 April 2006 |title=Asia to host 2011 World Cup |url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/245789.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120928205442/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/245789.html |archive-date=28 September 2012 |access-date=9 February 2007 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱹᱥᱤᱹᱥᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱝᱜᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱚᱪᱚᱣᱟᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="ENGHOST"/> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱤᱝᱜᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The 1979 World Cup in England&nbsp;– West Indies retain their title |url=http://www1.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC79_HISTORY.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523160232/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC79_HISTORY.html |archive-date=23 May 2006 |access-date=19 September 2006 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The 1987 World Cup in India and Pakistan&nbsp;– Australia win tight tournament |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC87_HISTORY.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716040704/http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC87_HISTORY.html |archive-date=16 July 2014 |access-date=15 July 2014 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ᱢᱤᱫᱜᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱑᱙᱘᱗, ᱑᱙᱙᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ [[ᱚᱥᱴᱨᱚᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] (ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ), ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱴᱤᱼ20 ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱕᱐ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/119866/india-to-get-three-icc-events-in-next-cycle|title=India to host three ICC events in 2024-31 cycle|work=Cricbuzz|access-date=16 November 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=USA to stage T20 World Cup: 2024-2031 ICC Men's tournament hosts confirmed|work=www.icc-cricket.com|access-date=16 November 2021|language=en}}</ref> == ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ == {{ᱢᱩᱬ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align: center;" ! rowspan="2" style="width:2em" |ᱨᱟᱫᱟ ! rowspan="2" scope="col" style="width:4.9em; padding:1px;" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! rowspan="2" scope="col" style="width:10.2em; padding:1px;" |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ (ᱠᱚ) ! colspan="4" |ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱞ ! rowspan="2" width="5%" |ᱫᱚᱞᱠᱚ |- ! scope="col" style="width:8.2em; padding:1px;" |ᱴᱷᱟᱶ ! style="width:9.2em;" |ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ! style="width:9.2em;" |ᱨᱟᱱᱟᱨᱥᱼᱟᱯ ! style="width:14.7em;" |ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ |- !᱑ |[[1975 Cricket World Cup|᱑᱙᱗᱕]] | style="text-align:left" |{{flag|England}} |ᱞᱳᱨᱰᱥ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] |{{cr|WIN}}<br /><small>291/8 (60 overs)</small> |{{cr|AUS}}<br /><small>274 all out (58.4 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC75/WI_AUS_WC75_ODI-FINAL_21JUN1975.html ᱑᱗ ᱨᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405150750/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC75/WI_AUS_WC75_ODI-FINAL_21JUN1975.html |date=2009-04-05 }}''' | rowspan="4" |᱘ |- !᱒ |[[1979 Cricket World Cup|᱑᱙᱗᱙]] | style="text-align:left" |{{flag|England}} |ᱞᱳᱨᱰᱥ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] |{{cr|WIN}}<br /><small>286/9 (60 overs)</small> |{{cr|ENG}}<br /><small>194 all out (51 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC79/WI_ENG_WC79_ODI-FINAL_23JUN1979.html ᱙᱒ ᱨᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425135637/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC79/WI_ENG_WC79_ODI-FINAL_23JUN1979.html |date=2009-04-25 }}''' |- !᱓ |[[1983 Cricket World Cup|᱑᱙᱘᱓]] | style="text-align:left" |{{flag|England}}<br />{{flag|Wales}} |ᱞᱳᱨᱰᱥ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] |{{cr|IND}}<br /><small>183 all out (54.4 overs)</small> |{{cr|WIN}}<br /><small>140 all out (52 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC83/IND_WI_WC83_ODI-FINAL_25JUN1983.html ᱔᱓ ᱨᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318144610/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC83/IND_WI_WC83_ODI-FINAL_25JUN1983.html |date=2009-03-18 }}''' |- !᱔ |[[1987 Cricket World Cup|᱑᱙᱘᱗]] | style="text-align:left" |{{flag|India}}<br />{{flag|Pakistan}} |[[ᱤᱰᱮᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] |{{cr|AUS}}<br /><small>253/5 (50 overs)</small> |{{cr|ENG}}<br /><small>246/8 (50 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC87/AUS_ENG_WC87_ODI-FINAL_08NOV1987.html ᱗ ᱨᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207130805/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC87/AUS_ENG_WC87_ODI-FINAL_08NOV1987.html |date=2009-02-07 }}''' |- !᱕ |[[1992 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱒]] | style="text-align:left" |{{flag|Australia}}<br />{{flag|New Zealand}} |ᱢᱮᱞᱵᱟᱨᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ, [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]] |{{cr|PAK}}<br /><small>249/6 (50 overs)</small> |{{cr|ENG}}<br /><small>227 all out (49.2 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC92/PAK_ENG_WC92_ODI-FINAL_25MAR1992.html ᱒᱒ ᱨᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422131058/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC92/PAK_ENG_WC92_ODI-FINAL_25MAR1992.html |date=2009-04-22 }}''' |᱙ |- !᱖ |[[1996 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱖]] | style="text-align:left" |{{flag|Pakistan}}<br />{{flag|India}}<br />{{flag|Sri Lanka}} |[[ᱜᱚᱫᱫᱟᱯᱷᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], [[ᱞᱟᱦᱚᱨ|ᱞᱟᱦᱳᱨ]] |{{cr|SRI}}<br /><small>245/3 (46.2 overs)</small> |{{cr|AUS}}<br /><small>241/7 (50 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/AUS_SL_WC96_ODI-FINAL_17MAR1996.html ᱗ ᱩᱭᱠᱮᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429035255/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/AUS_SL_WC96_ODI-FINAL_17MAR1996.html |date=2009-04-29 }}''' |᱑᱒ |- !᱗ |[[1999 Cricket World Cup|᱑᱙᱙᱙]] | style="text-align:left" | {{flag|England}} {{flag|Wales}} {{flag|Scotland}} {{Flagicon|IRE|cricket}} [[Ireland]] {{flag|Netherlands}} {{efn|[[England]] was the sole designated host, but matches were also played in Republic of Ireland, the Netherlands, Scotland and Wales.}} |ᱞᱳᱨᱰᱥ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] |{{cr|AUS}}<br /><small>133/2 (20.1 overs)</small> |{{cr|PAK}}<br /><small>132 all out (39 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/FINALS/AUS_PAK_WC99_ODI-FINAL_20JUN1999.html ᱘ ᱩᱭᱠᱮᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328014247/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/FINALS/AUS_PAK_WC99_ODI-FINAL_20JUN1999.html |date=2008-03-28 }}''' |᱑᱒ |- !᱘ |[[2003 Cricket World Cup|᱒᱐᱐᱓]] | style="text-align:left" |{{nowrap|{{flag|South Africa}}}}<br />{{flag|Zimbabwe}}<br />{{flag|Kenya}} {{efn|[[South Africa]] was the sole designated main host, but matches were also played in Zimbabwe and Kenya.}} |ᱳᱣᱟᱱᱰᱟᱨᱟᱨᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, [[ᱡᱚᱦᱟᱱᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]] |{{cr|AUS}}<br /><small>359/2 (50 overs)</small> |{{cr|IND}}<br /><small>234 all out (39.2 overs)</small> |<br />'''[http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html ᱑᱒᱕ ᱨᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616013248/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html |date=2008-06-16 }}''' |᱑᱔ |- !᱙ |[[2007 Cricket World Cup|᱒᱐᱐᱗]] | style="text-align:left" |{{flagicon|West Indies}} [[West Indies]]{{efn|Eight member countries of the [[Cricket West Indies|West Indies Cricket Federation]] hosted matches – Antigua and Barbuda, Barbados, Grenada, Guyana, Jamaica, Saint Kitts and Nevis, Saint Lucia, and Trinidad and Tobago.}} |[[ᱠᱮᱱᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱳᱵᱷᱟᱞ]] ᱵᱨᱤᱡᱴᱟᱣᱩᱱ |{{cr|AUS}}<br /><small>281/4 (38 overs)</small> |{{cr|SRI}}<br /><small>215/8 (36 overs)</small> |<br />'''[http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/engine/current/match/247507.html ᱕᱓ ᱨᱟᱱ (D / L)]''' |᱑᱖ |- !᱑᱐ |[[2011 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱑]] | style="text-align:left" |{{flag|India}}<br />{{flag|Sri Lanka}}<br />{{flag|Bangladesh}} |[[ᱳᱣᱟᱝᱠᱷᱮᱲᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] |{{cr|IND}}<br /><small>277/4 (48.2 overs)</small> |{{cr|SRI}}<br /><small>274/6 (50 overs)</small> |<br />'''[http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html ᱖ ᱩᱭᱠᱮᱴ]''' | rowspan="2" |᱑᱔ |- !᱑᱑ |[[2015 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱕]] | style="text-align:left" |{{flag|Australia}}<br />{{flag|New Zealand}} |ᱢᱮᱞᱵᱟᱨᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ, [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]] |{{cr|AUS}}<br /><small>186/3 (33.1 overs)</small> |{{cr|NZ}}<br /><small>183 all out (45 overs)</small> |<br />'''[http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/656495.html ᱗ ᱩᱭᱠᱮᱴ]''' |- !᱑᱒ |[[2019 Cricket World Cup|᱒᱐᱑᱙]] | style="text-align:left" |{{flag|England}}<br />{{flag|Wales}} |ᱞᱳᱨᱰ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] |{{cr|ENG}}<br /><small>241 all out (50 overs)</small><br /><small>15/0 ([[super over]])</small><br /><small>24 fours, 2 sixes</small> |{{cr|NZ}}<br /><small>241/8 (50 overs)</small><br /><small>15/1 ([[super over]])</small><br /><small>14 fours, 3 sixes</small> |<br />[http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/1144530.html '''ᱢᱮᱪ ᱴᱟᱭᱰ (9 ᱵᱳᱱᱰᱟᱨᱤ) '''<br />'''ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱳᱣᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱵᱮᱠ ᱾<br />'''] | rowspan="2" |᱑᱐ |- !᱑᱓ |[[2023 Cricket World Cup|᱒᱐᱒᱓]] | style="text-align:left" |{{flag|India}} |[[ᱱᱚᱨᱮᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱦᱚᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫ]] | colspan="3" |''ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱦᱟᱜ'' |- !᱑᱔ |[[2027 ICC Cricket World Cup|᱒᱐᱒᱗]] | style="text-align:left" |{{flag|South Africa}}<br />{{flag|Zimbabwe}}<br />{{flag|Namibia}} | colspan="4" |''ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱦᱟᱜ'' | rowspan="2" |᱑᱔ |- !᱑᱕ |[[2031 Cricket World Cup|᱒᱐᱓᱑]] | style="text-align:left" |{{flag|India}}<br />{{flag|Bangladesh}} | colspan="4" |''ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱦᱟᱜ'' |} ; ᱱᱳᱴᱠᱚ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 3epcvi7u7a215sxgsn66mpi99sunymh ᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ 0 24972 199834 131406 2026-11-08T05:14:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199834 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱰᱤᱥᱴᱟᱱᱥ ᱨᱚᱱᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Krishan KUMAR {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/india/krishan-kumar-14882465 |access-date=2023-10-03 |website=worldathletics.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-07-16 |title=Krishan Kumar Clinches Silver Medal in 800m at Asian Athletics Championships 2023 {{!}} 🏆 LatestLY |url=https://www.latestly.com/socially/sports/krishan-kumar-clinches-silver-medal-in-800m-at-asian-athletics-championships-2023-5269452.html |access-date=2023-10-03 |website=LatestLY |language=en |archive-date=2023-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004102328/https://www.latestly.com/socially/sports/krishan-kumar-clinches-silver-medal-in-800m-at-asian-athletics-championships-2023-5269452.html |url-status=dead}}</ref> == ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑.᱔᱕.᱘᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rayan |first=Stan |date=2021-09-03 |title=Krishan Kumar breaks Jinson Johnson's 800m record |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/athletics-jinson-johnson-krishan-kumar-record-tajinderpal-shot-put-ajmal-sports-news/article36277122.ece |access-date=2023-10-03 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=World Athletics Championships 2023: Jyothi Yarraji, Krishan Kumar fail to qualify for semi-finals |url=https://khelnow.com/athletics/2023-08-world-athletics-championships-2023-jyothi-yarraji-report |access-date=2023-10-03 |website=Khel Now |language=English}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ == ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ: ᱑.᱔᱕.᱘᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ, ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱒᱐᱒᱓, ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Navneet |date=2023-03-21 |title=Krishan Kumar among top athletes to breach Asian Games qualification mark at Indian Grand Prix |url=https://www.sportskeeda.com/athletics/news-krishan-kumar-among-top-athletes-breach-asian-games-qualification-mark-indian-grand-prix |access-date=2023-10-03 |website=www.sportskeeda.com |language=en-us}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == austpoisgijj71k3wwhc8ry15q14tao ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ 0 24999 199696 187899 2026-11-08T00:35:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199696 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|conventional_long_name=ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|native_name={{nobold|{{lang|ar|قطاع غزة}}}}|linking_name=the Gaza Strip|image_flag=Flag of Palestine.svg|flag_caption=ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱤᱱᱤᱛᱟᱱ ᱪᱤᱨ|image_map=Gaza_Strip_2023.png| map_caption=ᱤᱡᱨᱮᱞ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ|ethnic_groups=[[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱤᱱᱤᱛᱟᱱ]]|demonym=ᱜᱟᱡᱟᱱ<br/>ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱤᱱᱤᱛᱟᱱ|national_motto=|national_anthem=|capital=[[ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]|largest_city=ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|membership_type=|membership=|government_type=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|official_languages=[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]|area_km2=365|area_sq_mi=|area_footnote=|population_estimate=᱒,᱒᱗᱕,᱒᱕᱙<ref>{{Cite web |url=http://arabic.news.cn/20230105/d4cd282fc5a44ff48c3cf460871f1e74/c.html |title=مليونان و375 ألف نسمة عدد سكان قطاع غزة مع نهاية 2022 |website=arabic.news.cn |access-date=5 January 2023 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105160533/http://arabic.news.cn/20230105/d4cd282fc5a44ff48c3cf460871f1e74/c.html |url-status=live }}</ref>|population_estimate_year=᱒᱐᱒᱒|population_estimate_rank=|population_census=|population_census_year=|population_density_km2=6507|GDP_PPP=|GDP_PPP_rank=–|GDP_PPP_year=|GDP_PPP_per_capita=|GDP_PPP_per_capita_rank=–|HDI=|HDI_rank=|HDI_year=|HDI_category=|currency=[[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱠᱮᱞ]]|time_zone=[[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ]]|utc_offset=+2|time_zone_DST=[[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱠᱛᱚ]]|utc_offset_DST=+3|calling_code=[[+970]]|footnotes={{notelist}}}} '''ᱜᱚᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ''' (/ ˈgaɑːzə/′[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]:غَزَّةَ قِطَاعُ) ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱜᱟᱡᱟ''' ᱫᱚ ᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱥᱚᱨ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-20415675|title=Israel-Palestinian conflict: Life in the Gaza Strip|date=20 May 2021|work=BBC News|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627053554/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-20415675|archive-date=27 June 2018|quote=an enclave bounded by the Mediterranean Sea, Israel and Egypt.}}</ref> ᱓᱖᱕ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱᱼᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱟᱡᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲᱜᱩᱱᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ &nbsp;<ref>{{Citation|title=Gaza Strip}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴ ᱵᱮᱱᱠ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory {{!}} Home Page |url=http://www.ochaopt.org/node/10572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228174724/https://www.ochaopt.org/ |archive-date=28 February 2023 |access-date=2022-11-14 |website=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory |language=en}}</ref><ref>James Kraska, </ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱟᱛᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ [[ᱦᱟᱢᱟᱥ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱞᱚᱠᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2021/8/26/palestinians-gaza-strip-protest-israel-blockade|title=Palestinians in Gaza protest against Israel’s crippling blockade}}</ref> ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱽᱼᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱤᱥᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱳᱥᱚᱞᱳ ᱮᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱᱤ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ|ᱤᱡᱚᱨᱮᱞ ᱾]] ᱢᱚᱫᱚᱞ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱪᱳᱨᱮᱴᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩᱠ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱤᱡᱚᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱡᱯᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱛᱼᱫᱩᱱᱩᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱠᱚ ᱵᱮᱼᱲᱤᱪᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱨᱡᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/24/impoverished-gaza-economy-struggles-under-israeli-blockade|title=Impoverished Gaza economy struggles under Israeli blockade|quote=According to a 2021 World Bank report, Gaza only contributes 18 percent to the overall Palestinian economy, half of what it previously did 30 years ago. It has also deindustrialised, and, with a 45 percent unemployment rate and an almost 50 percent poverty rate, Palestinians in Gaza are heavily dependent on external transfers of money.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aljazeera.com/news/2022/6/24/impoverished-gaza-economy-struggles-under-israeli-blockade "Impoverished Gaza economy struggles under Israeli blockade"]. </cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-strip-devastated-by-conflict-economic-blockade-2023-10-12/|title=Gaza Strip: devastated by conflict and Israel's economic blockade|quote=Gaza's unemployment rate is among the highest in the world, according to OCHA. The jobless rate stands at 46%, and is higher still among youth at around 70%, latest data from the Palestinian Central Bureau of Statistics says.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-strip-devastated-by-conflict-economic-blockade-2023-10-12/ "Gaza Strip: devastated by conflict and Israel's economic blockade"]. </cite></ref> ᱜᱚᱡᱟ ᱚᱛᱛᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱩᱱᱠᱚ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ 1948 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱼᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱡᱚᱨᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="cia">{{Cite web |year=2014 |title=CIA&nbsp;— The World Factbook&nbsp;— Gaza Strip |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |archive-date=12 January 2021 |access-date=10 July 2014 |publisher=CIA }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ "CIA&nbsp;— The World Factbook&nbsp;— Gaza Strip"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |date=2021-01-12 }}. </cite></ref> ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ 8 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ 6,00,000 ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63668821|title=Gaza: At least 21 killed in Jabalia refugee camp fire}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63668821 "Gaza: At least 21 killed in Jabalia refugee camp fire"].</cite></ref> ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱴᱮᱞᱤᱱᱤᱭᱚ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨ 2ᱹ91% (2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ 13 ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ) ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ <ref>The Palestinians: In Search of a Just Peace – Page 52, Cheryl Rubenberg – 2003</ref> [[File:Gaza_Strip_Access_Restrictions.pdf|thumb|ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱡᱚᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱤᱛᱟᱱ ᱦᱟᱠᱩᱣᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱡᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱾]] == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱸᱥᱤᱫ == ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ {{cvt|41|km|mi|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓ᱹ᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱗.᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ {{cvt|365|km2|sqmi|sp=us}} ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref name="Arnon">{{Cite journal|last=Arnon|first=Arie|date=Autumn 2007|title=Israeli Policy towards the Occupied Palestinian Territories: The Economic Dimension, 1967–2007|url=http://www.econ.bgu.ac.il/facultym/arnona/Israeli_Policy_towards_the_Occupied_Palestinian_Territories_The_Economic_Dimension_1967-2007.pdf|journal=Middle East Journal|volume=61|page=575|doi=10.3751/61.4.11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630142150/http://www.econ.bgu.ac.il/facultym/arnona/Israeli_Policy_towards_the_Occupied_Palestinian_Territories_The_Economic_Dimension_1967-2007.pdf|archive-date=2013-06-30}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|51|km|mi|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱟᱦ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱥᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|11|km|0|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱥ ᱨᱚᱯᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|7|km|mi|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱤᱨ ᱮᱞᱼᱵᱟᱞᱟᱦ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱮᱭᱤᱛ ᱞᱟᱦᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱭᱤᱛ ᱦᱟᱱᱩᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱞ ᱫᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱹᱢᱩᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱨᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://articles.latimes.com/2007/jul/29/world/fg-gazasurf29|title=In Gaza, surfers find peace and freedom riding the deep blue|last=Roug|first=Louise|date=23 August 2007|access-date=25 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014022552/http://articles.latimes.com/2007/jul/29/world/fg-gazasurf29|archive-date=14 October 2012|publisher=Articles.latimes.com}}</ref> [[File:Gaza_City.JPG|thumb|ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱭᱮᱞᱟᱭᱤᱱ ᱒᱐᱐᱗]] [[File:شارع_في_غزة.jpg|thumb|ᱰᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱣᱩᱱᱴᱳᱨ ᱜᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱒]] [[File:Israeli airstrikes on Gaza Strip during Gaza War 23-25, Sunset period.png|thumb|ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱤᱱᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱤᱡᱨᱮᱞᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱞ, ᱒᱐᱒᱓-᱒᱐᱒᱕᱾]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ == {{ᱟᱨᱦᱚᱸ|ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}}ᱜᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱳᱴᱳᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ|ᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱴ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]] (᱑᱙᱑᱘-᱑᱙᱔᱘), ᱢᱤᱥᱚᱨ (᱑᱙᱔᱘-᱑᱙᱖᱗), ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ === ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ === [[File:Azza1917.jpg|thumb|᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨᱴᱤᱞᱟᱨᱤ ᱵᱮᱴᱨᱤ]] === ᱑᱙᱒᱓-᱑᱙᱔᱘ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱮᱱᱰᱮᱴ === [[File:Gaza_War_Cemetery_3.jpg|thumb|[[Commonwealth War Graves Commission|ᱜᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱢᱮᱴᱟᱨᱤ]]]] ᱯᱞᱟᱥᱮᱴᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱮᱱᱰᱮᱴ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱨᱟᱯᱷᱚᱴ ᱠᱳᱵᱷᱮᱱᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱨᱮᱢᱳ ᱨᱮᱡᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref name="cmd5479">[https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/88A6BF6F1BD82405852574CD006C457F Palestine Royal Commission Report Presented by the Secretary of State for the Colonies to Parliament by Command of His Majesty, July 1937, Cmd. ]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱰᱮᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱳᱴᱳᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ|ᱳᱴᱳᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ === ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱱᱟᱢᱼᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ === ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱽᱼᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱨᱵᱚ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱥᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢᱼᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ == [[File:Sea_view_from_Al_Deira_hotel,_Gaza.jpg|thumb|ᱜᱟᱡᱟ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱞ ᱫᱮᱨᱟ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ]] [[File:منتجع_كريزي_ووتر_2012.jpg|thumb|ᱜᱟᱡᱟ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱱᱮᱴᱡᱟᱨᱤᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾]] == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱖.᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ &nbsp;<ref name="cia"/>&nbsp;<ref>{{Cite web |title=UNRWA: Palestine refugees |url=https://www.un.org/unrwa/refugees/gaza.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217211906/http://www.un.org/unrwa/refugees/gaza.html |archive-date=17 December 2007 |access-date=1 June 2010 |publisher=Un.org}}</ref> ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱞ ᱥᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱘ᱹ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱔.᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="cia" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Coghlan |first=Andy |title=The reasons why Gaza's population is so young |url=https://www.newscientist.com/article/dn25993-the-reasons-why-gazas-population-is-so-young/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125212840/https://www.newscientist.com/article/dn25993-the-reasons-why-gazas-population-is-so-young/ |archive-date=25 January 2021 |access-date=2020-12-27 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱙᱙.᱘ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱥᱩᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ (0ᱹ᱒ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ) ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾&nbsp;&nbsp;<ref name="cia"/> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== bfcnnocqgibfcarr06n1h8rkmfm3lt6 ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱮᱢ. ᱟᱨ. 0 25051 199649 178253 2026-11-07T22:38:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199649 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian badminton player}} {{Use dmy dates|date=August 2021}} {{Infobox badminton player | name = Arjun M. R. | image = | image_size = | caption = | birth_name = {{Nowrap|Arjun Madathil Ramachandran}} | country = India | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1997|5|11}} | birth_place = [[Kochi]], [[Kerala]], India | residence = | height = | weight = | years_active = | handedness = Right | coach = [[Mathias Boe]] | event = Men's & mixed doubles | highest_ranking = 19 (MD with [[Dhruv Kapila]] 25 October 2022)<br /> 41 (XD with [[K. Maneesha]] 6 August 2019) | date_of_highest_ranking = | current_ranking = 22 (MD with Dhruv Kapila),<br />84 (XD with [[Treesa Jolly]]) | date_of_current_ranking = 13 December 2022 | medal_templates = {{MedalSport | Men's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Thomas Cup]] }} {{MedalGold | [[2022 Thomas & Uber Cup|2022 Bangkok]] | Men's team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Asian Games|Asian Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]] | [[Badminton at the 2022 Asian Games – Men's team|Men's team]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships#Badminton Asia Team Championships|Asia Team Championships]] }} {{MedalBronze | [[2020 Badminton Asia Team Championships|2020 Manila]] | Men's team }} | bwf_id = 2B0560CE-7323-4AB1-9EC9-74225E23F5A0 }}'''ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱤᱞ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱒᱒ ᱴᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱴᱤᱢ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ '''ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ''' ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=India men take bronze at Badminton Asia Team Championships after valiant fight vs Indonesia in semi-final |url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/badminton-asia-team-championships-2020-india-vs-indonesia-semifinal-bronze-medal-lakshya-subhankar-1646814-2020-02-15 |publisher=India Today |date=15 February 2020 |access-date=19 February 2020}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱠᱞᱚᱵ ᱨᱮ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱫᱚᱵᱷᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮᱢ. ᱢᱚᱦᱟᱱᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱵᱤ. ᱮᱢ. ᱮᱯ. ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱴᱩᱨ (᱑ ᱨᱟᱱᱤᱥ-ᱯᱷᱩᱴ) ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ BWF ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱗᱕᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱕᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐᱐ ᱟᱨ BWF ᱴᱩᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Sukumar |first=Dev |title=Action-Packed Season Ahead! |url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |publisher=Badminton World Federation |date=10 January 2018 |access-date=15 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |archive-date=13 January 2018}}</ref> ''Mixed doubles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Level ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- | align="center" | [[2022 Odisha Open#Finals 5|2022]] | align="left" | [[Odisha Open]] | align="left" | Super 100 | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Treesa Jolly]] | align="left" | {{flagicon|SRI}} [[Sachin Dias]]<br />{{flagicon|SRI}} [[Thilini Hendahewa]] | align="left" | 16–21, 20–22 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |} === BWF International Challenge/Series (9 titles, 5 runners-up) === ''Men's doubles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2016 | align="left" | [[India International Challenge|Tata Open India International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Ramchandran Shlok]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Satwiksairaj Rankireddy]]<br />{{flagicon|IND}} [[Chirag Shetty]] | align="left" | 12–10, 9–11, 7–11, 5–11 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2016 | align="left" | [[Nepal International (badminton)|Nepal International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Ramchandran Shlok | align="left" | {{flagicon|PAK}} [[Rizwan Azam]]<br />{{flagicon|PAK}} Sulehri Kashif Ali | align="left" | 21–18, 21–15 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2017 | align="left" | [[Iran Fajr International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Ramchandran Shlok | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Kenas Adi Haryanto]]<br />{{flagicon|INA}} [[Muhammad Reza Pahlevi Isfahani]] | align="left" | 11–8, 11–8, 11–9 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2017 | align="left" | [[Ethiopia International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Ramchandran Shlok | align="left" | {{flagicon|JOR}} [[Bahaedeen Ahmad Alshannik]]<br />{{flagicon|JOR}} [[Mohd Naser Mansour Nayef]] | align="left" | 21–7, 21–19 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2018 | align="left" | [[Hellas Open]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Ramchandran Shlok | align="left" | {{flagicon|POL}} [[Adrian Dziółko]]<br />{{flagicon|POL}} [[Michał Rogalski]] | align="left" | 21–13, 21–11 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2018 | align="left" | Tata Open India International | align="left" | {{flagicon|IND}} [[B. Sumeeth Reddy]] | align="left" | {{flagicon|MAS}} [[Goh Sze Fei]]<br />{{flagicon|MAS}} [[ Nur Izzuddin]] | align="left" | 21–10, 21–16 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2019 | align="left" | [[Ghana International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Ramchandran Shlok | align="left" | {{flagicon|NGR}} [[Godwin Olofua]]<br />{{flagicon|NGR}} [[Anuoluwapo Juwon Opeyori]] | align="left" | 21–11, 21–12 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2019 | align="left" | [[Lagos International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Ramchandran Shlok | align="left" | {{flagicon|GER}} [[Jones Ralfy Jansen]]<br />{{flagicon|GER}} [[Peter Käsbauer]] | align="left" | 11–21, 8–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2019 | align="left" | Nepal International | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Dhruv Kapila]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Manu Attri]]<br />{{flagicon|IND}} B. Sumeeth Reddy | align="left" | 19–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2019 | align="left" | [[Bangladesh International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Dhruv Kapila | align="left" | {{flagicon|MAS}} [[Chang Yee Jun]]<br />{{flagicon|MAS}} [[Tee Kai Wun]] | align="left" | 19–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | [[India International Challenge|India Maharashtra International Challenge]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Dhruv Kapila | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Chaloempon Charoenkitamorn]]<br />{{flagicon|THA}} [[Nanthakarn Yordphaisong]] | align="left" | 21–17, 20–22, 21–18 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} ''Mixed doubles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2018 | align="left" | [[Hellas Open]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[K. Maneesha]] | align="left" | {{flagicon|POL}} [[Paweł Pietryja]]<br />{{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wojtkowska]] | align="left" | 21–15, 21–14 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2019 | align="left" | [[Ghana International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} K. Maneesha | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Ramchandran Shlok]]<br />{{flagicon|IND}} [[Rutaparna Panda]] | align="left" | 19–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2019 | align="left" | [[Lagos International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} K. Maneesha | align="left" | {{flagicon|IND}} Ramchandran Shlok<br />{{flagicon|IND}} Rutaparna Panda | align="left" | 21–16, 21–17 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament : {{Color box|#E9E9E9|border=darkgray}} [[BWF Future Series]] tournament === BWF Junior International (5 titles, 1 runners-up) === ''Boys' doubles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#AE9C45" | align="center" | 2013 | align="left" | India Junior International | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Chirag Shetty]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Aditya Joshi]]<br />{{flagicon|IND}} [[Arun George]] | align="left" | 17-21, 12-21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#AE9C45" | align="center" | 2014 | align="left" | India Junior International | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Chirag Shetty]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Satwiksairaj Rankireddy]]<br />{{flagicon|IND}} [[Krishna Prasad Garaga]] | align="left" | 11-7, 11-10, 11-6 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#BDB8AD" | align="center" | 2014 | align="left" | Belgian Junior International | align="left" | {{flagicon|IND}} Chirag Shetty | align="left" | {{flagicon|SCO}} [[Alexander Dunn (badminton)|Alexander Dunn]]<br />{{flagicon|SCO}} [[Adam Hall (badminton)|Adam Hall]] | align="left" | 9-11, 11-2, 11-7 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#BDB8AD" | align="center" | 2014 | align="left" | Swiss Junior International | align="left" | {{flagicon|IND}} Chirag Shetty | align="left" | {{flagicon|ENG}} [[Ben Lane]]<br />{{flagicon|ENG}} [[Sean Vendy]] | align="left" | 11-7, 11-8, 11-7 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} ''Mixed doubles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#AE9C45" | align="center" | 2014 | align="left" | India Junior International | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Kuhoo Garg]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Chirag Shetty]]<br />{{flagicon|IND}} [[Shruthi K.P]] | align="left" | 11-8, 11-7, 5-11, 11-8 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#BDB8AD" | align="center" | 2014 | align="left" | Swiss Junior International | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Kuhoo Garg]] | align="left" | {{flagicon|GER}} [[Bjarne Geiss]]<br />{{flagicon|GER}} [[Yvonne Li]] | align="left" | 11-7, 11-7, 11-10 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} : {{Color box|#AE9C45|border=darkgray}} BWF Junior International Grand Prix tournament : {{Color box|#C6D4E1|border=darkgray}} BWF Junior International Challenge tournament : {{Color box|#BDB8AD|border=darkgray}} BWF Junior International Series tournament : {{Color box|#EBE7E0|border=darkgray}} BWF Junior Future Series tournament == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] 1vm9vcfjvlkatnn1sle6xeglfwn4sv1 ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ ᱢᱚᱱᱡᱩᱱᱟᱛᱷ 0 25054 199947 132538 2026-11-08T08:53:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199947 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian badminton player}} {{Use dmy dates|date=March 2021}} {{Infobox badminton player | name = Mithun Manjunath | image = | image_size = | caption = | birth_name = | country = India | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1998|06|28}} | birth_place = [[Karnataka]], India | residence = | height = | weight = | years_active = | handedness = Right | event = Men's Singles | highest_ranking = 33 | date_of_highest_ranking = 3 January 2023 | current_ranking = 43 | date_of_current_ranking = 8 August 2023 | medal_templates = {{MedalSport | Men's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Asian Games|Asian Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]] | [[Badminton at the 2022 Asian Games – Men's team|Men's team]] }} | bwf_id = 39E40D58-5E98-405B-BF99-9F86560BD360 }}'''ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ ᱢᱚᱱᱡᱩᱱᱟᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/anupama-upadhyaya-and-mithun-manjunath-clinch-national-badminton-singles-titles/articleshow/98310436.cms |title=Anupama Upadhyaya and Mithun Manjunath clinch national badminton singles titles |publisher=[[The Times of India]] |date=28 February 2023 |access-date=1 March 2023 }}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == BWF ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱴᱩᱨ (᱑ ᱨᱟᱱᱤᱥ-ᱯᱷᱩᱴ) ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ BWF ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱗᱕᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱕᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐᱐ ᱟᱨ BWF ᱴᱩᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Sukumar |first=Dev |title=Action-Packed Season Ahead! |url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |publisher=Badminton World Federation |date=10 January 2018 |access-date=15 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |archive-date=13 January 2018}}</ref> ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Level ! Opponent ! Score ! Result |- | align="center" | [[2022 Orléans Masters#Finals|2022]] | align="left" | [[Orléans Masters]] | align="left" | Super 100 | align="left" | {{flagicon|FRA}} [[Toma Junior Popov]] | align="left" | 11–21, 19–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |} BWF ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ/ᱥᱮᱨᱤᱡ (᱑ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ, ᱒ ᱨᱟᱱᱥᱟᱨᱥ) {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 (I) | align="left" | [[India International Challenge| India International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Meiraba Luwang Maisnam]] | align="left" | 14–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 (II) | align="left" | India International | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Sourabh Verma]] | align="left" | 18–21, 21–17, 16–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | [[Bangladesh International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Priyanshu Rajawat]] | align="left" | 21–12, 16–21, 21–9 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament : {{Color box|#E9E9E9|border=darkgray}} [[BWF Future Series]] tournament == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 44paaedv1vkmjpzicqgqa2olsr8aglo ᱢᱤᱱᱟᱢᱳᱞ ᱚᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ 0 25069 199958 133002 2026-11-08T09:05:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199958 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱤᱱᱟᱢᱳᱞ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱷᱚᱞᱮᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱷᱚᱞᱮᱵᱚᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/women/women-in-news/volleyball-women-team-captain-minimol-abraham-1.3032082|title=Minimol Abraham biography|access-date=8 August 2018}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱢᱤᱱᱟᱢᱳᱞ ᱫᱚ ᱫᱟᱥᱛᱨᱤ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱥᱛᱨᱤ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱟᱥᱣᱟᱱᱤ ᱠᱤᱨᱟᱱ''', '''ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ''' ᱟᱨ '''ᱯᱨᱤᱱᱥᱤ ᱡᱚᱥᱮᱯ''' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/poornima-a-star-in-the-making/article2776496.ece|title=Poornima — a star in the making|last=Chandran|first=M. r Praveen|date=2012-01-05|work=The Hindu|access-date=8 August 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Youths-harass-national-volleyball-player/articleshow/16305482.cms|title=Youths harass national volleyball player - Times of India|work=The Times of India|access-date=8 August 2018}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱒᱐᱑᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱢᱤᱱᱤᱢᱚᱞ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://volleymob.com/india-announces-mens-and-womens-rosters-for-2018-asian-games/|title=India Announces Men’s and Women’s Rosters for 2018 Asian Games|date=2018-08-06|work=VolleyMob|access-date=8 August 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.latestly.com/sports/asian-games-2018-name-of-indian-athletes-complete-list-of-541-member-contingent-for-37-sports-events-at-jakarta-palembang-asian-games-305333.html|title=Asian Games 2018 Name of Indian Athletes: Complete List of 541-Member Contingent for 37 Sports Events at Jakarta Palembang Asian Games {{!}} LatestLY|date=3 August 2018|work=Latestly|access-date=8 August 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811182002/https://www.latestly.com/sports/asian-games-2018-name-of-indian-athletes-complete-list-of-541-member-contingent-for-37-sports-events-at-jakarta-palembang-asian-games-305333.html|archive-date=11 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.sportstarlive.com/other-sports/volleyball-squads-for-asian-games-announced/article24434497.ece|title=Volleyball squads for Asian Games announced|work=Sportstarlive|access-date=8 August 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/volleyball-teams-for-asian-games/article24436346.ece|title=Volleyball teams for Asian Games|date=2018-07-16|work=The Hindu|access-date=8 August 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 3nab52kw5u7n1j4yxr80ixcqz1ushoc ᱞᱟᱦᱩᱞ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 25081 199731 161575 2026-11-08T01:41:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199731 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indo-Aryan language of India}} {{Infobox language |name=Lahul Lohar |altname= |nativename= |states=[[India]] |region=[[Himachal Pradesh]] |ethnicity= |speakers=750 |date=1996 |ref=e25 |familycolor=Indo-European |fam2=[[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]] |fam3=[[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]] |fam4=(unclassified) |fam5=[[Chinali–Lahul languages|Chinali–Lahul]] |iso3=lhl |glotto=lahu1250 |glottorefname=Lahul Lohar }} '''ᱞᱟᱦᱩᱞ ᱞᱳᱦᱟᱨ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱞᱟᱦᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ''' ᱟᱨ '''ᱞᱚᱫᱟᱠᱷ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱞᱟᱦᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱨᱮ ᱗᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱜᱟᱰᱮ ᱞᱳᱦᱟᱨ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="e25"/><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://en.wal.unesco.org/languages/lahul-lohar |access-date=2023-10-19 |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222183959/https://en.wal.unesco.org/languages/lahul-lohar |url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 7nmzgljsw6leq4rv8vy15y0bq7fsfbs ᱡᱚᱣᱭᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱚᱫᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ 0 25083 199863 161164 2026-11-08T06:24:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199863 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ᱡᱚᱣᱭᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱚᱫᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ | native_name = ᱡᱮ ᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ | image_size = 150px | alt = Logo of Navodaya schools | caption = Pragyanam Brahma | motto = Come to learn, Go to serve | location = Bidhan Nagar, | city = [[Durgapur]] | state = [[West Bengal]] | pushpin_map = ᱥᱤᱧᱚᱛ West Bengal#India | pushpin_label = ᱡᱮ ᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = Location of JNV Durgapur in West Bengal, India | pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | coordinates = {{Coord|23|30|57|N|87|20|34|E|type:edu|display=inline,title}} | postalcode = 713212 | type = Public | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->2003 | opened = | closed = | district = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | superintendent = | principal = ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ | faculty = ᱓᱔ | grades = VI - XII | enrollment = ᱓᱗᱐ (᱒᱐᱑᱗) | campus_size = ᱑᱐.᱗᱘ acres | campus_type = Urban | colors = | feeders = | affiliation = [[Central Board for Secondary Education|CBSE]] | website = [https://navodaya.gov.in/nvs/nvs-school/Burdwan/en/home/ JNV Durgapur] | footnotes = }} '''ᱡᱚᱣᱭᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱚᱫᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ , ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ'''ᱡᱮ ᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ''' is a [[Boarding school|boarding]], [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱯᱟᱥᱩᱞl]] ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]. Navodaya Vidyalayas are funded by the Indian [[Ministry of Human Resource Development|Ministry of Human Resources Development]] and administered by Navodaya Vidyalaya Smiti, an autonomous body under the ministry.<ref>{{Cite web|url=https://navodaya.gov.in/nvs/en/Home1/|title=Navodaya Vidyalaya Smiti|website=Navodaya Vidyalaya Smiti|access-date=7 Nov 2018|archive-date=17 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417144104/http://navodaya.gov.in/nvs/en/Home1|url-status=dead}}</ref> '''ᱡᱚᱣᱭᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱚᱫᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ''' ᱵᱟᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱹ ᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱾]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱯᱟᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱚᱵᱚᱫᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱥᱛᱩᱛᱟᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱚᱵᱚᱫᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱢᱤᱛᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Navodaya Vidyalaya Smiti |url=https://navodaya.gov.in/nvs/en/Home1/ |access-date=7 Nov 2018 |website=Navodaya Vidyalaya Smiti |archive-date=17 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417144104/http://navodaya.gov.in/nvs/en/Home1 |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱭᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱚᱫᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱚᱫᱚᱭ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱼᱵᱩᱫᱤᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=NVS RO Patna - JNVs in West Bengal |url=http://nvspatna.bih.nic.in/WB.html |access-date=7 Nov 2018 |website=NVS Patna |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107185243/http://nvspatna.bih.nic.in/WB.html |url-status=dead }}</ref> ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ(ᱡᱮᱞᱟ) ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱹ ᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱞᱮᱫ == ᱡᱮᱹ ᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱒᱔᱔᱐᱐᱐᱒ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱰᱮᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=CBSE affiliation details of JNV Durgapur |url=http://cbseaff.nic.in/cbse_aff/schdir_Report/AppViewdir.aspx?affno=2440002 |access-date=7 Nov 2018 |website=[[Central Board of Secondary Education|CBSE]] - Online School Affiliation & Monitoring System |archive-date=8 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108025717/http://cbseaff.nic.in/cbse_aff/schdir_Report/AppViewdir.aspx?affno=2440002 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=JNV Durgapur details |url=http://jnvbwnwb.nic.in/Infrastructure.htm |access-date=7 Nov 2018 |archive-date=20 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120014850/http://jnvbwnwb.nic.in/Infrastructure.htm |url-status=dead }}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[Jawahar Navodaya Vidyalaya#List of schools|ᱡᱮᱹ ᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ]] dnvo6i6kks6mvub02vqgqmxoaqx6w7q ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 25128 199999 199034 2026-11-08T09:56:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199999 wikitext text/x-wiki  {{Infobox university|name=ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|native_name=|image=IGNOU logo.svg|caption=[[Logo]] of IGNOU|motto=''The People's University''|established={{start date and age|1985||}}|type=[[Public university]]|chancellor=[[President of India]]|vice_chancellor=Nageshwar Rao<ref>{{Cite web |date=2018-07-26 |title=IGNOU appoints Nageshwar Rao as new VC |url=https://indianexpress.com/article/education/ignou-appoints-nageshwar-rao-as-new-vc-5277955/ |access-date=2022-07-21 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>|students=Cumulative enrolment of nearly 4.3 million<ref name="Profile of IGNOU - Preamble">{{cite web |url=http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2 |title=Profile of IGNOU - Preamble |publisher=Indira Gandhi National Open University |access-date=10 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627083334/http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2 |archive-date=27 June 2020 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news |title=In 9 yrs, number of SC students at Ignou rose by 248%, STs by 172% |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/in-9-yrs-number-of-sc-students-at-ignou-rose-by-248-sts-by-172/articleshow/71572573.cms |first1=Manash Pratim |last1= Gohain |date=14 October 2019 |access-date=17 January 2021 |newspaper=[[The Times of India]] }}</ref><!-- Please do not change without a reliable source -->|city=ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱜᱟᱨᱦᱤ|state=[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]|country=[[India]]|free_label=ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ|free=᱖᱗|colours=Deep Sky Blue {{Colour box|#00ADF2}}|website={{URL|http://www.ignou.ac.in}}}} [[Category:Articles using infobox university]] IGNOU ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱱ ᱜᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ {{Indian Rupee}} ᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱠᱴ ᱑᱙᱘᱕ (IGNOU ᱮᱠᱴ ᱑᱙᱘᱕) ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ &nbsp;<ref name="Act">{{Cite web |title=Indira Gandhi National Open University, 1985 |url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/IGNOUACT-1985.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417134753/http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/IGNOUACT-1985.pdf |archive-date=17 April 2012 |access-date=17 May 2012 |publisher=Government of India}}</ref>IGNOU ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱔ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾<ref>[https://books.google.com/books?id=IkL2DwAAQBAJ&pg=PA103 Creating Accessible Online Instruction Using Universal Design Principles: A LITA Guide], p. 103, Brady Lund, Rowman & Littlefield.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/336778/constant-learning-through-distance-education.html|title=Constant learning through distance education|date=6 June 2013|work=Deccan Herald|access-date=29 July 2013}}</ref> [[IGNOU]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱯᱮᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱯᱮᱨᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱫᱩᱠ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱫᱩᱨᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":0" />ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref name=":0">{{Cite web |title=About IGNOU |url=http://www.ignourcblr.in/aboutus.html |access-date=29 July 2013 |archive-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206080729/http://www.ignourcblr.in/aboutus.html |url-status=dead }}</ref>IGNOU ᱨᱮ SAARC ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱛᱤᱭᱟᱢ ᱚᱱ ᱚᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ (SACODiL) ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱟᱵᱷᱮᱞ ᱢᱮᱜᱟ ᱤᱭᱩᱱᱩᱭᱤᱥᱴᱨᱤᱥ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ (GMUNET) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱟᱨᱮᱴᱟᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ UNESCO ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱜᱱᱳ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱥᱚᱱᱛᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ, ᱮᱛᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱾ <ref>{{Cite web |last=CORRESPONDENT |first=A. SPECIAL |title=Success story |url=https://frontline.thehindu.com/other/advertorial/article30176187.ece |access-date=2020-09-08 |website=Frontline |language=en}}</ref>ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ , [[ᱯᱚᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ]] , [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ|ᱟᱱᱫᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱚᱨ ᱰᱷᱤᱯᱠᱚ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ|ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱫᱤᱯ ᱾]] ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾   ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡ ᱫᱚ ᱚᱯᱟᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱮᱞᱟᱨᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱨᱟᱯᱷᱚᱴ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2013)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup><ref>{{Cite web |title=IGNOU - Announcements - Latest - New Education Policy: Survey on Open and Distance Learning and Online Courses |url=http://ignou.ac.in/ignou/bulletinboard/announcements/latest/detail/New_Education_Policy_Survey_on_Open_and_Distance_Learning_and_Online_Courses-1676 |access-date=2015-10-11 |website=ignou.ac.in |archive-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930111555/http://ignou.ac.in/ignou/bulletinboard/announcements/latest/detail/New_Education_Policy_Survey_on_Open_and_Distance_Learning_and_Online_Courses-1676 |url-status=dead}}</ref>ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱡᱤᱱᱩ ᱫᱚ ᱨᱮᱴᱤᱞᱟᱟᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱟᱨᱟᱭ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱴᱮᱞ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱮᱞᱟᱨᱱᱤᱝ ᱠᱳᱥᱨᱮ ᱵᱤ ᱵᱤ ᱮ ᱾ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Retail-through-distance-mode/articleshow/2295768.cms|title=Retail through distance mode|work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ BA, BAVTM, BCOM, BSC, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱡᱟᱨ ᱰᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ CBCS ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ CBCS ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡᱚᱠ ᱫᱟᱯᱟᱱᱥᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡᱩᱠᱛᱚ , ᱤᱭᱩᱡᱤᱥᱤ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱳᱯᱳᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ' ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱭᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱱᱟᱢᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱯᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱣᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱮᱨᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱜᱚᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱡᱤᱼᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱛᱷᱤ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱯᱟᱨᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟᱼᱱᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ , ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ , ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ , ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱟᱨ ᱜᱳᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ , ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ , ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ , ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱨᱟᱯᱷᱚᱴ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ {| class="toccolours" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float:right; margin-left:1em; font-size:85%; background:#ffc; color:black; width:20em; max-width:25%;" ! style="background:#ccc;" |ᱩᱯᱚ ᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱾ |- | style="text-align: left;" | * ᱡᱤ ᱨᱟᱢ ᱨᱮᱰᱤ ᱾ 1985ᱼ90 * ᱵᱷᱤ ᱥᱤ ᱠᱩᱞᱟᱱᱰᱟᱭᱟᱢᱚᱭ 1990ᱼ1995 * ᱨᱟᱢ ᱡᱤ ᱛᱚᱠᱳᱣᱟᱞᱮ 1995ᱼ1998 * ᱮᱹᱰᱞᱤᱭᱩ ᱠᱷᱟᱱ 1998ᱼ2001 * ᱮᱭᱤᱪᱹᱯᱤ ᱰᱤᱥᱠᱤᱛᱛᱚ 2001ᱼ2006 * ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱨᱟᱡᱮᱥᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱯᱮᱞᱤ 2006ᱼ2011 * ᱮᱢ ᱮᱥᱞᱟᱢ 2011ᱼ12 * ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛ ᱯᱨᱚᱫᱟᱱ 2012ᱼ2013 * ᱮᱢ ᱮᱥᱞᱟᱢ 2013ᱼ2017 * ᱱᱟᱜᱮᱥᱥᱚᱨ ᱨᱟᱣᱼ18 ᱼ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱾ |} [[ᱨᱮᱫ:IGNOUGATE.jpg|thumb|ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾]] ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱢᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ [[IGNOU]] ᱚᱰᱤᱣᱼᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ 1992 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ,[[IGNOU]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱭᱮᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Newsbytes: [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0HDN/is_1999_July_6/ai_55097055 IGNOU Launches First Virtual University in India]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 6 July 1999 (URL last accessed on 29 April 2007)</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱜᱽᱱᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ UAE, UK, Qatar, Kuwait, Oman, Bahrain, Saudi Arabia, Seychelles, Mauritius, Maldives, Ethiopia, Namibia, Kenya, Myanmar, Vietnam, Singapore, Indonesia, Malaysia, China, Nepal, Sri Lanka, Kyrgyzstan, Afghanistan, Fiji, France, Ghana, Gambia, Sierra Leone, Madagascar, Liberia, West Indies, Samoa, Lesotho, Malawi, Switzerland, Nigeria, Mongolia, and Zambia ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ == IGNOU ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ "ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ" (MILs) ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ, ᱢᱤᱴᱟᱭᱤ (ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ) ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱾<ref>{{Cite web |last=ANI |date=2023-02-16 |title=Kashmiri language introduced by IGNOU at under graduate level |url=https://theprint.in/india/kashmiri-language-introduced-by-ignou-at-under-graduate-level/1375099/ |access-date=2023-03-19 |website=ThePrint |language=en-US |quote=In addition to these disciplines, the School has an elective basket of Modern Indian Languages on offer to undergraduates: Malayalam, Marathi, Odiya, Punjabi, Tamil, Telugu, Assamese, Bengali, Bhojpuri, Gujarati, Kannada, Kashmiri, Manipuri and, Nepali.}}</ref> == ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ == ᱤᱜᱽᱱᱳ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱕᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=RC: |url=http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/regional/about |access-date=2023-10-22 |archive-date=2023-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022131155/http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/regional/about |url-status=dead }}</ref>ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ<unk> 20%<unk> ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>IGNOU Website: [http://www.ignou.ac.in/ – IGNOU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091024074312/http://www.ignou.ac.in/ |date=2009-10-24 }}</ref></unk></unk>ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱒᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴᱼᱰᱤᱞᱢᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱥᱥ ᱾ {| class="wikitable" !ᱟᱥᱲᱟ !ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ |- |ᱥᱩᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱦᱤᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱤᱥ ᱾ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱳᱥᱟᱞᱡᱚ (ᱠᱳᱥᱚᱞ ᱯᱟᱱᱣᱟᱨ) ᱾ |- |ᱥᱟᱡᱚᱥᱟᱞᱚ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ |ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱥᱩᱦᱟᱥ ᱥᱮᱴᱜᱳᱵᱷᱚᱠᱟᱨ |- |ᱥᱩᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱢᱤᱱᱚᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱾ |- |ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱥᱤ ᱵᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱾ |- |ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱤᱭᱩᱱᱴᱤᱵᱷᱤᱱᱮᱴ ᱮᱰᱩᱭᱮᱥᱚᱱ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱮᱥ ᱥᱮᱱ |- |ᱮᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱤᱜ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱚᱥᱤᱥ ᱟᱜᱚᱨᱵᱟᱞ ᱾ |- |ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ |ᱯᱚᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱥᱮᱱᱚᱢ ᱨᱟᱡᱩ ᱾ |- |ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱩᱪᱤᱠᱟ ᱠᱩᱵᱟ ᱾ |- |ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ |ᱯᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱯᱤ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱛᱟ ᱥᱩᱨᱮᱥ |- |ᱪᱟᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ |ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱯᱚᱨᱵᱷᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱚᱭᱤᱱ |- |ᱟᱹᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱥᱵᱚᱛᱤ ᱯᱮᱛᱨᱟ |- |ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱮᱱᱰ ᱱᱤᱭᱤ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱟᱨᱩᱞ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ |- |ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱶ ᱾ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱦᱤᱢᱫᱨᱤ ᱨᱟᱭ ᱾ |- |ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱦᱳᱥᱤᱯᱮᱞᱴᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ |ᱯᱨᱚᱠᱷᱟᱨ ᱯᱚᱨᱢᱤᱛᱟ ᱥᱩᱠᱞᱟᱵᱟᱭᱫᱽᱭᱟ |- |ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱴᱟᱨᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱥᱼᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱚᱨᱤ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱥᱟᱪᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱾ |- |ᱥᱩᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱞ ᱳᱣᱟᱨ |ᱯᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱳᱡᱽ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱠᱤᱠᱚᱢ ᱾ |- |ᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ |ᱯᱚᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ (ᱰᱤᱠᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱥᱤᱝ) |- |ᱮᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱰᱤᱡᱽ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱞ ᱮ ᱯᱷᱚᱨᱩᱠᱤ |- |ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱾ |- |ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱮᱱᱥᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱥᱴᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ |ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱯᱟᱱᱰᱮ |- |ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱨᱟᱢᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱵᱷᱤᱡᱩᱞ ᱟᱨᱴᱥ |ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱨᱡᱩ ᱵᱷᱟᱨᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱡᱟ ᱾ |} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] 5uhvbd6i26bzt0byf0fxglfa5rlymn4 ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱪᱚᱞᱤᱣᱟ 0 25340 199645 197832 2026-11-07T22:36:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199645 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian badminton player}} {{Use dmy dates|date=January 2023}} {{Use Indian English|date=January 2023}} {{Infobox badminton player | name = Ashmita Chaliha | country = India | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1999|10|18}} | birth_place = [[Guwahati]], [[Assam]], India | residence = | height = 1.67 m | weight = 52 kg | years_active = 2015-present | handedness = Left | coach = Edwin Iriawan<br />Suranjan Bhobora | event = Women's singles | highest_ranking = 42 (13 June 2023) | current_ranking = 49 (18 July 2023) | played = | titles = | medal_templates = {{MedalSport | Women's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the South Asian Games|South Asian Games]] }} {{MedalGold | {{Nowrap|[[Badminton at the 2019 South Asian Games|2019 Kathmandu-Pokhara]]}} | {{Nowrap|Women's singles}} }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2019 South Asian Games|2019 Kathmandu-Pokhara]] | Women's team }} | bwf_id = DA0DFEBE-3320-42CB-85D1-A23C63ED9E01 |career_record=70 wins, 34 losses}} '''ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱪᱚᱞᱤᱦᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] ᱠᱚᱪ ᱮᱰᱣᱤᱱ ᱤᱨᱤᱭᱟᱣᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱨᱚᱬᱡᱚᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽᱨᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱞᱮᱞᱟ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱸᱰ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱚᱞᱤᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |first=Ria |last=Das |title=#WomenAtAsiad: Meet The Left-handed Shuttler Ashmita Chaliha |url=https://www.shethepeople.tv/news/independence-day-women-swat-team-guards-red-fort | publisher=SheThePeople.TV |date=16 August 2018 |accessdate=21 November 2018}}</ref> ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms | title=Asian Games 2018: Here's the list of Indian squads | publisher=[[Mumbai Mirror]] | date=26 July 2018 | accessdate=27 July 2018 | archive-date=21 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220921191036/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms | url-status=dead }}</ref> ᱪᱚᱞᱤᱦᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Guwahati girl Ashmita Chaliha wins Dubai International Badminton Challenge |url=http://www.guwahatiplus.com/daily-news/guwahati-girl-ashmita-chaliha-wins-dubai-international-badminton-challenge | publisher=G Plus |date=19 November 2018 |accessdate=21 November 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞᱥ ᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sag-2019-siril-ashmita-lead-india-to-6-badminton-golds/1679538 |title=SAG 2019: Siril, Ashmita lead India to 6 badminton golds |publisher=Outlook India |date=6 December 2019 |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210170856/https://www.outlookindia.com/newsscroll/sag-2019-siril-ashmita-lead-india-to-6-badminton-golds/1679538 |archive-date=10 December 2019 |url-status=dead}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == '''᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱑: ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ''' ᱒᱐᱑᱗ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ, ᱢᱤᱫ BWF ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱣᱟᱨᱴᱚᱨᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑-᱓ ᱛᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱟᱭᱠᱥᱴ ᱴᱤᱢ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ, ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱜᱚᱭᱟᱛᱷᱨᱤ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞᱥ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱴᱤᱢ ᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ '''᱒᱐᱒᱒: ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ''' ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱳᱯᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟᱨᱴ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ (᱗ - ᱒᱑, ᱑᱘ - ᱒᱑) ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱢᱳᱫᱤ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮ, ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱢᱟᱞᱵᱤᱠᱟ ᱵᱟᱱᱥᱚᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱚᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱢᱤᱴ ᱴᱚᱥᱱᱤᱣᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱢᱤᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱴᱤᱢ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱜᱨᱩᱯ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ ᱱᱳᱠ-ᱟᱩᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱩᱭᱥᱚᱨᱤᱥ ᱚᱯᱮᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱤᱞᱰᱠᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱨᱥᱴᱤ ᱜᱤᱞᱢᱩᱨ ᱑᱘ - ᱒᱑,᱒᱐ - ᱒᱒ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱚᱨᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱴᱨᱤ ᱠᱩᱥᱩᱢᱟ ᱣᱟᱨᱫᱟᱱᱤ ᱑᱗ - ᱒᱑, ᱒᱑ - ᱑᱙ ᱟᱨ ᱑᱔ - ᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱮᱠᱥᱴᱤᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱱᱰ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ == === ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞ === ''ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Venue ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#FFAAAA" | align="center" | [[Badminton at the 2019 South Asian Games|2019]] | align="left" | [[Pokhara Rangasala|Badminton Covered Hall]], [[Pokhara]], Nepal | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Gayathri Gopichand]] | align="left" | 21–18, 25–23 | style="text-align:left; background:white" | [[File:Med 1.png|Gold]] '''Gold''' |} === BWF ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱽ/ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ (᱓ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ, ᱑ᱨᱚᱱᱚᱨ ᱚᱯ) === ''ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2018 | align="left" | [[India International Challenge|Tata Open India International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Vrushali Gummadi]] | align="left" | 21–16, 21–13 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2018 | align="left" | [[Dubai International (badminton)|Dubai International]] | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Jeon Ju-i]] | align="left" | 21–19, 21–15 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | [[Bangladesh International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Aakarshi Kashyap]] | align="left" | 15–21, 13–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2023 | align="left" | [[Maldives International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Tasnim Mir]] | align="left" | 19–21, 21–17, 21–11 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament : {{Color box|#E9E9E9|border=darkgray}} [[BWF Future Series]] tournament == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] 58d1f7ehif3nd896rzcuwjxymq9qqb0 ᱞᱳᱦᱟᱨ 0 25382 199749 191794 2026-11-08T02:03:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199749 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ᱞᱳᱦᱟᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}}{{infobox ethnic group||group=ᱞᱳᱦᱟᱨ|image=File:Blacksmiths, Hindoos, Lahore (NYPL b13409080-1125469).jpg|popplace=• ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ • ᱱᱮᱯᱟᱞ}} '''ᱞᱳᱦᱟᱨ''' ᱦᱤᱱᱫᱩᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱤᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤᱠᱞᱤᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱛᱷᱤᱝ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱚᱥᱛᱷᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>In Annex I, Bhattarai lists the Lohar as ''iron-workers'' under the Madhesi as 0.36% of the Nepalese population. {{Cite journal|last=Bhattarai|first=Hari Prasad|year=2004|title=Cultural Diversity and Pluralism in Nepal: Emerging Issues and the Search for a New Paradigm|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_31_02_05.pdf|url-status=dead|journal=Contributions to Nepalese Studies|volume=31|issue=2|pages=293–340, page 339|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515214450/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_31_02_05.pdf|archive-date=2011-05-15}}</ref> == ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ == === ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ === ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱠᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱥᱚᱵᱚᱭᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱣᱡᱤᱭᱟ, ᱯᱩᱨᱵᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱦᱟᱭ, ᱢᱳᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱛᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱳᱦᱟᱨ <ref>{{Cite web |title=Ho |url=http://www.ethnologue.com/language/hoc |access-date=2013-05-02 |publisher=Ethnologue}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟ ᱨᱚᱲᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱚᱣᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ]] [ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ] ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾  === ᱵᱤᱦᱟᱨ === [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱳ.ᱵᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱢᱚᱨ (ᱠᱚᱥᱴᱮᱹ)|ᱩᱯᱚ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ (EBC) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱴᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, 'ᱞᱳᱦᱟᱨ' ᱥᱮ 'ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ' 'ᱞᱳᱦᱚᱨ' ᱥᱮ 'ᱞᱳᱦᱟᱨᱟ' ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱥ.ᱴᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱴ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱪ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮ ᱞᱳᱦᱲᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱶ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱤ.ᱵᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=बिहार: अब लोहार जाति को नहीं मिलेगी एसटी की सुविधाएं, सामान्य प्रशासन विभाग ने निरस्त की सेवाएं |url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-news-now-blacksmith-caste-will-not-get-facilities-of-st-general-administration-department-canceled-services-supreme-court-6316214.html |access-date=21 April 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Caught between Loharas & Kamars, Bihar’s Lohars shun caste survey |url=https://indianexpress.com/article/cities/patna/caught-between-loharas-kamars-bihars-lohars-shun-caste-survey-8588309/ |access-date=17 July 2023 |website=Indian express}}</ref> === ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ === ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ <ref>{{Cite web |title=1 Paper for 3 rd SCONLI 2008 (JNU, New Delhi) Comparative study of Nagpuri Spoken by Chik-Baraik & Oraon’s of Jharkhand Sunil Baraik Senior Research Fellow. |url=https://slideplayer.com/slide/4455653/ |access-date=2023-07-19 |website=slideplayer.com |archive-date=2018-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201005120/https://slideplayer.com/slide/4455653/ |url-status=dead }}</ref> ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ <ref>{{Cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India |page=12}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱳ.ᱵᱤ.ᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ == ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱞᱳᱦᱟᱨ == ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, '''ᱢᱩᱞᱛᱟᱱᱤ ᱞᱳᱦᱟᱨ''' ᱟᱨ '''ᱫᱤᱥᱚᱢᱳᱣᱟᱞ ᱞᱳᱦᱟᱨ'''᱾ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱᱤ ᱞᱳᱦᱟᱨ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱟᱢᱤᱡ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢᱳᱣᱟᱞ ᱞᱳᱦᱟᱨ ᱥᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱵᱚᱨᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱯᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱩᱯᱚᱼᱡᱟᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱱᱟᱞᱵᱚᱱᱫᱷ]] * [[ᱠᱩᱪᱵᱚᱱᱫᱷ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Cite web |title=Indigenous Communities from India: Lohara |url=http://www.nativeplanet.org/indigenous/ethnicdiversity/asia/india/indigenous_data_india_lohara.shtml |publisher=Native Planet |access-date=2024-02-16 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126170348/https://www.nativeplanet.org/indigenous/ethnicdiversity/asia/india/indigenous_data_india_lohara.shtml |url-status=dead }} * [http://www.lohars.org lohars.org] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛ]] dclx8vfijh2yqfkylf7olgswjn4xfqw ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱵᱟᱱᱫᱽ 0 25428 200024 134943 2026-11-08T10:46:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200024 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam |name = Sarda Dam<br>د سردا بند |image = Band E Sardeh Dam Reservoir from the International Space Station.jpeg |image_caption = The Sarda Dam and its [[reservoir]] as seen from space |dam_crosses = Gardez River |location = Andar District, Ghazni, Afghanistan |dam_type = |dam_length = |dam_height = |dam_width_base = |spillway_type = |spillway_capacity = |construction_began = |opening = 1967 |cost = |owner = [[Government of Afghanistan]] |res_name = |res_capacity_total = {{Convert|259000000|m3|acre.ft|0|abbr=on}} |res_catchment = |res_surface = |res_max_depth = |plant_operator = |plant_turbines = none |plant_capacity = |plant_annual_gen = |plant_commission = |plant_decommission = |location_map = Afghanistan |location_map_caption = |coordinates = {{coord|33|17|39|N|68|38|1|E|type:landmark|display=inline,title}} |website = }} '''ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱵᱟᱱᱫᱽ''' ([[ᱯᱟᱥᱛᱚ]]: د سردا بند) ᱫᱚ [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱡᱽᱱᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱫᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱵᱟᱱᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱟᱡᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱴᱤᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱫᱽ-ᱮ ᱟᱢᱤᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Ghazni, Paktia residents want Sarda Dam promoted to national Park">{{cite news |url=https://pajhwok.com/2023/05/17/ghazni-paktia-residents-want-sarda-dam-promoted-to-national-park/ |title=Ghazni, Paktia residents want Sarda Dam promoted to national Park |work=Pajhwok Afghan News |date=17 May 2023 |access-date=2023-05-18}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱡᱚᱦᱤᱨ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱖᱗,᱐᱐᱐ ᱡᱤᱨᱤᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱡᱤᱨᱤᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱒᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱞᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱰᱮᱢ, ᱤᱱᱮᱠᱴᱮᱠ, ᱥᱤᱯᱤᱞᱣᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱠᱮᱱᱟᱞ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ (᱒᱑.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱖ ᱥᱟᱵ-ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱯᱷ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱑᱖ ᱥᱟᱵ-ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶ) ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="USAID">{{cite web |url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADG475.pdf |title=U.S. Agency for International Development |access-date=2012-12-04 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027031700/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADG475.pdf |archive-date=2011-10-27 }}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱜᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱴᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱴᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱮᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱰᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ== [[File:Band E Sardeh Dam of Andar, Ghazni, Afghanistan March 2012.jpg|right|thumb|upright=1.7|Band E Sardeh Dam]] [[ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱮᱱᱥ ᱥᱯᱮᱭᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ (Russian: Институт - Гидропроект - , Gidroproekt) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱴᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱰ ᱤ ᱥᱟᱨᱫᱮᱦ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Cite web |url=https://earth.google.com/web/@33.29346045,68.6315027,2084.96150047a,1432.31102129d,35y,0h,60t,0r/data=KAI |title=Sarde Band |website=Google Earth}} * [https://www.google.com/maps/@33.296315,68.656311,4834m/data=!3m1!1e3 Band E Sardeh Dam in Google Maps] * {{YouTube|gID5k6M4pu0|دومین پروژه بزرگ زراعتي کشور چیگونه و توسط کیها چوروچپاول شد}} (Aug. 4, 2023) * {{YouTube|OXCspuQJ0ug|Ghazni Dams}} (July 22, 2022) * {{Cite web |url=https://archive.nytimes.com/atwar.blogs.nytimes.com/2011/02/21/reporters-notebook-in-afghanistan-glimpses-of-the-soviet-try/ |title=Reporter's Notebook: In Afghanistan, Glimpses of the Soviet Try |first=C.J. |last=Chivers |work=The New York Times |date=February 26, 2011}} pkvfjo8vmv7sck15861kgs1l864n6oa ᱣᱟᱱᱜᱪᱩᱠ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 25439 199983 135663 2026-11-08T09:34:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199983 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Wangchuck Centennial National Park | iucn_category = II | iucn_ref = <!-- images --> | photo = | photo_caption = <!-- map --> | map = | map_image = Wangchuck Centennial protected area location map.png | map_size = | map_caption = Location of Wangchuck Centennial National Park in pink | relief = <!-- location --> | location = [[Bumthang District|Bumthang]], [[Gasa District|Gasa]], [[Lhuntse District|Lhuntse]], [[Trongsa District|Trongsa]],<br>[[Wangdue Phodrang District|Wangdue Phodrang]], [[Bhutan]] | nearest_city = [[Jakar]] | nearest_town = | coordinates = | coords_ref = <!-- stats --> | length = | length_mi = | length_km = | width = | width_mi = | width_km = | area_km2 = 4914 | area_ref = | elevation = | elevation_avg = | elevation_min = 2500 | elevation_max = | dimensions = | designation = <!-- dates & info --> | authorized = 10-06-2008 | created = | designated = | established = 2008 | named_for = [[House of Wangchuck]] | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = [[Department of Forests and Park Services of Bhutan]] | administrator = | operator = | owner = <!-- website, embedded --> | website = [http://www.dofps.gov.bt/?page_id=327 Wangchuck Centennial National Park] | embedded = }} ᱮᱛᱚᱢ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ '''ᱣᱟᱱᱜᱪᱩᱠ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔,᱙᱑᱔ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱙᱗ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱚᱢᱛᱷᱚᱝ, ᱞᱷᱩᱸᱴᱥᱮ ᱟᱨ ᱣᱟᱱᱜᱽᱰᱩᱮ ᱯᱚᱫᱽᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="dofps_website">{{cite web |last1=Namgay |first1=Phunstho |title=Wangchuck Centennial Park {{!}} Department of Forest & Park Services |url=http://www.dofps.gov.bt/?page_id=327 |website=Department of Forests and Park Services |access-date=20 January 2021 |language=en |archive-date=22 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822011735/http://www.dofps.gov.bt/?page_id=327 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱣᱳᱝ ᱪᱷᱩ (ᱨᱟᱭᱟᱫᱚᱠ) ᱵᱚᱥᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱣᱟᱱᱜᱽᱪᱩᱠ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱫᱳᱨᱡᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱚᱢᱰᱮᱞᱤᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱢᱥᱮᱱᱜᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱝᱜᱤ ᱣᱟᱱᱜᱽᱪᱩᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱚᱝᱪᱩᱠ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱣᱚᱝᱪᱩᱠ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ । ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱩᱱᱟᱛᱥᱚᱝ ᱪᱷᱩ/ᱥᱚᱝᱠᱳᱥ ᱫᱟᱜ, ᱢᱚᱝᱰᱮ ᱪᱷᱩ, ᱪᱟᱢᱠᱷᱚᱨ ᱪᱷᱩ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱤ ᱪᱷᱩ ᱾ ᱣᱚᱝᱪᱩᱠ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱮᱠᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱞᱩ ᱯᱟᱭᱤᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱰᱚᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱒,᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘,᱒᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖,᱗᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱ== ===ᱢᱩᱬ ᱚᱯᱷᱤᱥ=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱚᱢᱛᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱢᱠᱟᱨ ᱪᱩ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱥᱤᱯᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱢᱛᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱢᱠᱷᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="dofps_website"/> ===ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱚᱯᱷᱤᱥ=== ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱯᱚᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dofps_website"/> ==ᱡᱚᱱᱡᱟᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ== ====ᱯᱷᱞᱳᱨᱟ==== ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙᱓ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥᱠᱩᱞᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ<ref name="dofps_website"/> ====ᱡᱤᱵᱽ==== ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱔᱓ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ, ᱥᱱᱳ ᱞᱤᱯᱟᱨᱰ, ᱞᱤᱯᱟᱨᱰ, ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱵᱞᱮᱠ ᱵᱟᱨ, ᱞᱤᱯᱟᱨᱰ ᱠᱮᱴ, ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱢᱚᱥᱠ ᱰᱟᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱥᱮᱨᱳ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱴᱟᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱞᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾ ===ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ=== ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="dofps_website"/> ===ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱔᱒ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dofps_website"/> ==ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ== ===ᱱᱳᱢᱚᱰᱥ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱳᱢᱚᱰ ᱦᱟᱭᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Tcb">{{cite web |title=Nomads Festival |url=https://www.bhutan.travel/index.php/page/nomads-festival |website=Tourism Council of Bhutan |access-date=20 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128004055/https://www.bhutan.travel/index.php/page/nomads-festival |url-status=dead }}</ref> ===ᱵᱚᱢᱛᱚᱝ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱴᱨᱮᱠ=== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱤᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Tcb_febila">{{cite web |title=Bumthang Cultural Trek |url=https://www.bhutan.travel/activities/treks/bumthang-cultural-trek |website=Tourism Council of Bhutan |access-date=20 January 2021}}</ref> ===ᱰᱨᱟᱯᱷᱟᱢ ᱰᱷᱳᱝ ᱨᱩᱯ=== ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱳᱠᱳᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱯᱷᱚᱢ ᱰᱷᱳᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱪᱳᱠᱳᱨ ᱫᱮᱵᱽ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Raonline">{{cite web |title=RAOnline Bhutan: Drapham Dzong |url=https://www.raonline.ch/pages/bt/visin/bt_drapham01.html |website=www.raonline.ch |access-date=20 January 2021}}</ref> ===ᱫᱩᱨ ᱛᱷᱟᱪᱩ=== ᱫᱷᱩᱨ ᱛᱷᱟᱪᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱷᱩᱨ ᱦᱳᱴᱥᱯᱨᱤᱝ ᱫᱚ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱱᱳ ᱢᱟᱱ ᱴᱨᱮᱠ ᱒ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱫᱤᱱ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱛᱚᱝ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Tcb_snowman_trek2">{{cite web |title=Snowman Trek II |url=https://www.bhutan.travel/activities/treks/snowman-trek-ii |website=Tourism Council of Bhutan |access-date=20 January 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱳᱴ ᱥᱯᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱳᱴ ᱥᱯᱨᱤᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱳᱴᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱚᱝᱰᱮᱪᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱳᱴ ᱥᱯᱨᱤᱱᱥ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱕ ᱫᱤᱱ ᱥᱱᱳᱢᱟᱱ ᱴᱨᱮᱠ ᱦᱚᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱣᱟᱱᱰᱩ ᱯᱚᱫᱽᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱯᱷᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱛᱚᱝ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="uwicer_book">{{cite book |last1=Dorji |first1=T |last2=Wangdi |first2=N |last3=Wangdi |first3=K |title=Hot Springs and Mineral Springs of Bhutan |publisher=Ugyen Wangchuck Institute for Conservation and Environment |location=Lamai Gonpa: Bumthang |isbn=978-99936-934-2-0 |pages=11-12 |date=2014}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== *[[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱰᱳᱨᱡᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] nrmtnk4gasuuut6val7pi1wezh0c2n4 ᱠᱮᱯ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 25512 199845 160833 2026-11-08T05:37:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199845 wikitext text/x-wiki {{Short description|Cambodian national park}} {{Infobox protected area | name = Kep National Park | alt_name = {{lang|km|ឧទ្យានជាតិកែប}} | iucn_category = II | iucn_ref =<ref name="wdpa">{{cite web |author=[[Protected Planet]] |date=2023 |title=Kep National Park |url=https://www.protectedplanet.net/68857 |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=24 August 2023}}</ref> | photo = Kep National Park 6.jpg | photo_width = | photo_caption = | map = Cambodia | relief = yes | map_caption = Park location in Cambodia | location = [[Kep Province]], [[Cambodia]] | nearest_city = [[Kep (town)|Kep]] | coordinates = {{coords|10.50614988|104.30800459|region:KH|display=inline, title}} | area_km2 = 11.52 | area_ref = <ref name="wdpa"/> | established = 1993 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = | website = }} '''ᱠᱮᱯ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ([[ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ឧទ្យាន ជាតិ កែប) ᱫᱚ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱑.᱕᱒ km2 (᱔.᱔᱕ sq mi) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="wdpa"/> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱭᱠᱤᱝ ᱴᱨᱟᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱯᱷᱩ ᱠᱩᱠ ᱟᱨ ᱵᱳᱠᱚᱨ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱠᱤᱸᱡᱤᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Best Trails in Kep | url = https://www.alltrails.com/cambodia/kampot/kep | publisher = [[AllTrails]] | access-date = 24 August 2023}}</ref><ref>[http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=VIE+05&mode=all Kiên Giang UNESCO-MAB Biosphere Reserve] UNESCO</ref> == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == <gallery> File:Kep National Park 1.jpg File:Nacionalni park Kep.jpg File:Kep National Park 2.jpg File:Stablo drago majmunima.jpg File:Nacionalni park Kep 2018.jpg File:Tropska prašuma u siječnju.jpg File:Map Kep National Park.jpg </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == {{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}} * [http://www.mekong-protected-areas.org/cambodia/pa-map.htm Protected Areas and Development in The Lower Mekong River Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927190625/http://www.mekong-protected-areas.org/cambodia/pa-map.htm |date=2011-09-27 }}, [[International Centre for Environmental Management]]. *[https://web.archive.org/web/20090804170907/http://www.wdpa.org/ Kep National Park] in the [https://web.archive.org/web/20090804170907/http://www.wdpa.org/ UNEP-WCMC World Database on Protected Areas (WDPA)] from the [[World Conservation Monitoring Centre]] == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Kep National Park}} *{{cite web |website=Kep-Cambodia |url=http://www.kep-cambodia.com/mainpages/kep-national-park.html |title=Kep, Cambodia |access-date=2023-11-17 |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090130/http://www.kep-cambodia.com/mainpages/kep-national-park.html |url-status=dead }} c77ulokq6ov6ag7f7shwf2vok5z4ey2 ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟᱹᱱ 0 25653 199780 150988 2026-11-08T03:08:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199780 wikitext text/x-wiki {{Short description|Head of state of Afghanistan}} {{EngvarB|date=February 2023}} {{Use dmy dates|date=February 2023}} {{pp-move-indef|small=yes}} {{Infobox official post | post = ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ | body = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ | native_name = {{ubl|{{native name|ps|د افغانستان د اسلامي امارت مشر}}<br>{{small|{{transl|ps|Də Afġānistān Islāmī Imārat Damshīr}}}}|{{native name|prs|رهبر امارت اسلامی افغانستان}}<br>{{small|{{transl|prs|Rahbar-e Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān}}}}}} | insignia = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg | insigniasize = | insigniacaption = [[Emblem of Afghanistan]] | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = | image = Hibatullah Akhundzada.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[Hibatullah Akhundzada]] | acting = | incumbentsince = 15 August 2021<br>In exile from 25 May 2016 | department = [[Government of Afghanistan#Leadership of the Islamic Emirate|Leadership of the Islamic Emirate]] | style = {{plainlist| *{{transl|ar|[[Amir al-Mu'minin]]}} *[[His Excellency]]<ref name="Acting MoE Meets Amir-ul-Momineen">{{cite web |title=Acting Minister of Education Meets Esteemed Amir-ul-Momineen |url=https://alemarahenglish.af/?p=50028 |website=Islamic Emirate of Afghanistan – Voice of Jihad |access-date=11 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208142337/https://alemarahenglish.af/?p=50028 |archive-date=8 February 2022 |date=8 February 2022 |url-status=dead |location=[[Kandahar]]}}</ref> *[[His Highness]]<ref name="Acting MoE Meets Amir-ul-Momineen" /> *[[Respect|Esteemed]]<ref name="Acting MoE Meets Amir-ul-Momineen" /> }} | type = [[Supreme leader]] | status = [[Head of state]] | abbreviation = | member_of = [[Leadership Council of Afghanistan|Leadership Council]] | reports_to = | residence = None official<ref>{{cite news |last1=Constable |first1=Pamela |title=Taliban moving senior officials to Kandahar. Will it mean a harder line? |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/06/04/kandahar-taliban-akhundzada-afghanistan/ |access-date=13 June 2023 |work=[[The Washington Post]] |date=4 June 2023}}</ref> | seat = [[Kandahar]] | nominator = | appointer = Leadership Council | appointer_qualified = | termlength = [[Life tenure]] | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[Politics of Afghanistan#Constitution|1998 ''dastur'']] | precursor = [[President of Afghanistan]] | inaugural = [[Mullah Omar]] | formation = {{start date|df=y|2021|8|15}} (current form)<br>{{start date|df=y|1996|4|4}} (originally) | founder = | named_for = | first = | last = | abolished = | succession = | salary = {{currency|228750|AFN}} monthly | website = | footnotes = | deputy = [[#Deputy|Deputy Leader]] }} ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ <ref>{{cite news |title=Afghan supreme leader orders full implementation of sharia law |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/14/afghanistan-supreme-leader-orders-full-implementation-of-sharia-law-taliban |access-date=27 November 2022 |work=[[Agence France-Presse]] |agency=[[The Guardian]] |date=14 November 2022 |location=[[Kabul]]}}</ref>(Pashto: د افغانستان مشر, romanized: Də Afġānistān Damshīr, Dari: رهبر افغانستان, romanized: Rahbar-e Afghānistān)<ref>{{Cite web |title=Message of Amir-ul-Mumineen Sheikh-ul-Hadith Hibatullah Akhundzadah, the Supreme Leader of IEA on the Arrival of Eid-ul-Fitr – Islamic Emirate of Afghanistan |url=https://alemarahenglish.af/?p=51604 |access-date=2022-04-29 |language=en-US |archive-date=29 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429080157/https://alemarahenglish.af/?p=51604 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-08 |title=IEA leader gives order to round up Kabul beggars, provide them with jobs {{!}} Ariana News |url=https://www.ariananews.af/iea-leader-gives-order-to-round-up-kabul-beggars-provide-them-with-jobs/ |access-date=2022-08-12 |website=www.ariananews.af |language=en-US}}</ref> ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱢᱤᱨ ᱟᱞ ᱢᱩᱢᱤᱱᱤᱱ (ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱞᱤᱴ. 'ᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤᱝ'), ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱳᱞᱞᱟ ᱳᱢᱟᱨ 1996 ᱠᱷᱚᱱ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱡᱳᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱤᱵᱚᱛᱩᱞᱞᱟ ᱚᱦᱩᱱᱫᱡᱟᱫᱟ ᱾, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 25 ᱢᱮ 2016 ᱨᱮ ᱛᱚᱛᱟᱞᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱮ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2001ᱼ21 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱᱼᱯᱮᱠᱟᱵᱛᱟᱣᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱚᱛᱟᱞᱟᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ 15 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2021 ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ , ᱚᱦᱩᱱᱫᱡᱟᱫᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱱᱯᱷᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱨᱫᱷᱟᱹ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱼᱵᱟᱹᱨᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱚᱛᱟᱞᱟᱱ ᱾ ᱟᱯᱷᱟᱱᱜᱟᱱᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱟᱢᱤᱨᱚᱛ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱞᱞᱟ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫ ᱳᱢᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱾ ᱳᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱢᱤᱨ ᱟᱞᱼᱢᱩᱢᱤᱱᱤᱱ ᱾(أمير المؤمنين) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ " " " , " " " ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ , ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱳᱢᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱦᱚᱯ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱚᱯᱩᱵᱟ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱚᱛᱟᱞᱟᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1996 ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱩᱨᱦᱟᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱨᱵᱚᱵᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱳᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱵᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱚᱛᱟᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱟᱱ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱵᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ , 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟᱹ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱵᱟᱝᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱨᱮ ᱳᱣᱟᱠᱤᱞ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ ᱢᱩᱴᱟᱣᱟᱠᱤᱞ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱟᱢᱤᱨ ᱟᱞᱼᱢᱩᱢᱤᱱᱤᱱ " ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱯᱷᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ , ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱟᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 11 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱾ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱳᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱵᱩᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱳᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱵᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ , ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ , ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱤᱨᱵᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱩᱥᱴᱚᱱᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱛᱚᱛᱟᱞᱟᱱ 15 ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱠᱟᱵᱟᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} npe1x8iw4lzo8jt6kzba5xlsasmxs8t ᱤᱭᱮᱱᱟᱫᱤᱥ 0 25749 199997 136733 2026-11-08T09:50:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199997 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Yanadi_group_3.jpg|thumb|ᱤᱭᱟᱱᱟᱫᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱾]]ᱤᱭᱮᱱᱟᱫᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱩᱯᱚᱡᱟᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱞᱳᱨ,[[ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱤᱛᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱯᱜᱩᱱᱴᱤ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱱᱪᱤ ᱤᱭᱟᱱᱟᱫᱤ, ᱟᱫᱟᱵᱷᱤ ᱤᱭᱟᱱᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱞᱟ ᱤᱭᱟᱱᱟᱫᱤ ᱾ ᱮᱛᱤᱭᱮᱱᱟᱫᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=Yanadis tribe: Less visible and left out in Andhra Pradesh - The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/yanadis-tribe-less-visible-and-left-out-in-andhra-pradesh/article67146116.ece |access-date=2023-12-20 |website=webcache.googleusercontent.com |archive-date=2023-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805100358/https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/yanadis-tribe-less-visible-and-left-out-in-andhra-pradesh/article67146116.ece |url-status=dead}}</ref> == ᱚᱛᱚᱦᱚᱵ == ᱭᱚᱱᱟᱫᱷᱤ ᱫᱚ "ᱟᱱᱫᱚᱛᱤ" (Aborigines) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ" ᱾ ᱮᱰᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱨᱥᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱱᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ' ᱾ ᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱱᱪᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>https://archive.org/details/hpb-articles/AncientSciDocBelief/page/n23/mode/2up</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ-ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱚ/ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ, ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ, ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == 7gb4vtywtq2hdo6ce5zaatp4jgz4c2q ᱜᱳᱢᱳᱦ 0 25783 199722 195704 2026-11-08T01:12:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199722 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱳᱢᱳᱦ | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.87|N|86.17|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name3 = [[ᱛᱚᱯᱪᱟᱸᱪᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱪᱟᱸᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 8.96 | elevation_footnotes = | elevation_m = 245 | population_total = 31,495 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱘᱑᱐᱔ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱖ | registration_plate = [[:en:List of RTO districts in India#JH.E2.80.94Jharkhand|JH]]-10 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱴᱩᱸᱰᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱴᱩᱸᱰᱤ]] | website = | footnotes = }} '''ᱜᱳᱢᱳᱦ''' ('''ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱜᱳᱢᱳᱦ''' ''ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ'') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱚᱯᱪᱟᱸᱪᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱪᱟᱸᱪᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ), ᱨᱟᱺᱪᱤ/ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱤ/ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱢᱮᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱖᱓UP ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱯᱮᱥᱚᱣᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱞ ᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟ ᱾ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱛᱟ ᱥᱟᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱡᱷᱟ ᱣᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱫᱚ {{Coord|23.87|N|86.17|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Gomoh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Gomoh.html |access-date=2023-12-22 |archive-date=2022-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204182010/https://www.fallingrain.com/world/IN/38/Gomoh.html |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱔᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱘᱐᱓ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱘.᱙᱖&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱓᱑,᱔᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖,᱔᱔᱓ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱕,᱐᱕᱒ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓,᱙᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓,᱒᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱘᱔.᱓᱖% ᱦᱚᱲ) ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 11 June 2019}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱜᱳᱢᱳᱦ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱤ ᱮᱢ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥᱤ. ᱡᱤ. ᱮᱢ. ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤ ᱱᱳᱵᱤᱞᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱜᱮ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] pjx64gmr62j9kx9mf5ao9nvtp0f4gax ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 25888 199808 183822 2026-11-08T03:57:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199808 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ | alt_name = | iucn_category = ᱒ | photo =File:Kanger valley National Park.png | photo_alt = | photo_caption = ᱠᱟᱝᱠᱮᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ | photo_width = | map = | map_alt = | map_caption = | map_width = | location = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nearest_city = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ]] | coordinates = {{coords|18|46|N|81|59|E|display=inline, title}} | area_km2 = 200 | established = ᱑᱙᱘᱒ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ | world_heritage_site = | url = https://www.kangervalley.cg.nic.in/ |relief=y}} '''ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱥᱛᱚᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱚᱛᱷᱚᱜᱚᱲ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ (ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱓᱓.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐.᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱥᱟᱨᱟ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱳᱢᱚᱨᱯᱷᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱢᱥᱴᱚᱱ ᱜᱷᱚᱸᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱬᱮ, ᱵᱚᱥᱛᱚᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱭᱱᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.kangervalley.cg.nic.in/about.html# |access-date=2024-01-07 |archive-date=2025-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013025336/http://kangervalley.cg.nic.in/about.html |url-status=dead}}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱩᱞ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱕᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} * [https://doi.org/10.1007%2Fs10531-009-9710-7 Biswas Jayant 2010] Kotumsar Cave biodiversity: a review of cavernicoles and their troglobiotic traits * [https://www.pensoft.net/journals/subtbiol/article/1224/abstract/dandak-a-mammalian-dominated-cave-ecosystem-of-india Biswas Jayant and Shrotriya Shivam 2011] Dandak: a mammalian dominated cave ecosystem of India ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * [https://ustjdp.com/ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ-ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ-ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ-ᱵᱟᱜᱟᱱ/* ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ-ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ-ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ-ᱵᱟᱜᱟᱱ]{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20060818112024/http://www.cave-biology.org/ cave-biology.org] Cave biology (biospeleology) in India * [http://www.kvnp.in kvnp.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231125747/http://kvnp.in/ |date=2013-12-31 }} ᱠᱟᱝᱜᱮᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ * [http://www.caves.res.in National Cave Research and Protection Organization, India] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ]] h2zuk6c1m1j2otcp2ypi9nn24xzokfw ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ 0 25939 199779 156226 2026-11-08T03:05:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199779 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Ruhi.jpg | photo3a = Kanak Bhawan.jpg | photo2b = Ayodhya city.jpg | photo2a = Vijayraghav Mandir, Ayodhya.jpg | photo4a = | spacing = 2 | position = centre | color_border = white | color =white | size = 270 | foot_montage = <div style="background:#fee9bc;">'''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱢ:'''<br /> ᱨᱟᱢ ᱠᱤ ᱯᱟᱰᱤ ᱜᱷᱟᱴ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱥᱚᱨᱭᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱴ, ᱠᱚᱱᱚᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ</div> }} | image_alt = | image_caption = | nickname = ''ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ''<ref>{{Cite web |date=November 2021 |title=Ayodhya decked up for 'Vikas Deepotsav'; over 9 lakh earthen lamps to illuminate temple town |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/ayodhya-vikas-deepotsav-earthen-lamps-diwali-ram-mandir-shree-ram-janmabhoomi-743176 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103105420/https://www.indiatvnews.com/news/india/ayodhya-vikas-deepotsav-earthen-lamps-diwali-ram-mandir-shree-ram-janmabhoomi-743176 |archive-date=3 November 2021 |access-date=3 November 2021}}</ref> | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|26.80|N|82.20|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_type3 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]] | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name = ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱟᱛᱤ ᱛᱨᱤᱯᱟᱛᱷᱤ<ref>{{Cite web |date=13 May 2023 |title=Meet Ayodhya's new mayor: A former UPSC aspirant and Mahant of a city mandir |url=https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/ayodhyas-new-mayor-girish-pati-tripathi-a-ex-upsc-aspirant-mahant-of-teen-kalash-tiwari-mandir-up-nagar-nigam-chunav-101683966283049.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520110850/https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/ayodhyas-new-mayor-girish-pati-tripathi-a-ex-upsc-aspirant-mahant-of-teen-kalash-tiwari-mandir-up-nagar-nigam-chunav-101683966283049.html |archive-date=20 May 2023 |access-date=21 May 2023 |website=Hindustan Times}}</ref> | leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] | leader_title2 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ. | leader_name2 = [[ᱞᱟᱞᱞᱩ ᱥᱤᱝ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]]) | leader_title3 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ.]] | leader_name3 = [[ᱵᱷᱮᱰ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 120.8 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 93 | population_total = 55,890 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑<ref name="2011pop">{{Cite web |title=AYODHYA in Faizabad (Uttar Pradesh) |url=http://www.citypopulation.de/php/india-uttarpradesh.php?cityid=0944705000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812042007/http://www.citypopulation.de/php/india-uttarpradesh.php?cityid=0944705000 |archive-date=12 August 2020 |access-date=1 August 2020 |publisher=.citypopulation.de}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_note = | demographics_type1 = [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{Cite web |title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-date=25 May 2017 |access-date=12 February 2019 |website=nclm.nic.in |publisher=[[Ministry of Minority Affairs]] |page=49}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="langoff" /> | demographics1_title3 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info3 = [[ᱚᱣᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱣᱫᱷᱤ]]<ref>{{Cite web |title=Awadhi |url=https://www.ethnologue.com/language/awa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606184310/https://www.ethnologue.com/language/awa |archive-date=6 June 2019 |access-date=7 May 2019 |website=[[Ethnologue]]}}</ref> | population_demonym = ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱣᱟᱥᱤ, ᱟᱣᱟᱫᱷᱣᱟᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN(s)]] | postal_code = ᱒᱒᱔᱐᱐᱑, ᱒᱒᱔᱑᱒᱓, ᱒᱒᱔᱑᱓᱓, ᱒᱒᱔᱑᱓᱕ | area_code = +᱙᱑-᱕᱒᱗᱘ | registration_plate = UP-42 | footnotes = | website = {{URL|https://ayodhya.nic.in/}} | image_seal = | seal_size = 220px }} '''ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱭᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AboutDistrict">{{Cite web |title=District Ayodhya – Government of Uttar Pradesh {{!}} City Of Lord Rama {{!}} India |url=https://ayodhya.nic.in/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108190706/https://ayodhya.nic.in/ |archive-date=8 November 2020 |access-date=10 August 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About District |url=https://ayodhya.nic.in/about-district/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109061219/https://ayodhya.nic.in/about-district/ |archive-date=9 November 2019 |access-date=9 November 2019 |website=District Ayodhya – Government of Uttar Pradesh}}</ref> ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱮᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱡᱮᱭᱱ ᱵᱤᱦᱤᱛ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱛᱷᱟᱱᱠᱟᱨ, ᱨᱤᱥᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱛᱷ, ᱚᱡᱤᱛᱱᱟᱛᱷ, ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱫᱚᱱᱱᱟᱛᱷ, ᱥᱩᱢᱚᱛᱤᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱟᱱᱱᱟᱛᱷᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱳᱫᱷᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Pie chart|thumb=right|color5=Gold|footer=^ includes [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|label6=ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ^|label5=[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|label4=[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|label3=[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|label2=[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|label1=[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|color6=Black|color4=DarkKhaki|value1=93.23|color3=Brown|color2=Green|color1=DarkOrange|value6=0.16|value5=0.12|value4=0.14|value3=0.16|value2=6.19|title=Religion in Ayodhya}} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱕᱕,᱘᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱖.᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱓.᱓% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱗᱘.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2011pop" /> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱙᱓.᱒᱓% ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱫᱚ ᱖.᱑᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ayodhya Nagar Palika Parishad City Population Census 2011–2021 {{!}} Uttar Pradesh |url=https://www.census.co.in/data/town/801109-ayodhya-uttar-pradesh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405025126/https://www.census.co.in/data/town/801109-ayodhya-uttar-pradesh.html |archive-date=5 April 2023 |access-date=16 July 2021 |website=[[2011 Census of India]] |publisher=[[Government of India]]}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] (᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ [᱘᱑ ᱢᱤᱞ]), [[ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ]] (᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ [᱘᱗ ᱢᱤᱞ]), [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]] (᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ [᱙᱙ ᱢᱤᱞ]), [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] (᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ [᱑᱒᱐ ᱢᱤᱞ]) ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] (᱖᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ [᱓᱙᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ]) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=How to Reach {{!}} District Ayodhya – Government of Uttar Pradesh {{!}} India |url=https://ayodhya.nic.in/how-to-reach/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831072916/https://ayodhya.nic.in/how-to-reach/ |archive-date=31 August 2021 |access-date=31 August 2021}}</ref> ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ (ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 May 2018 |title=Modi, Oli Jointly Inaugurate Janakpur-Ayodhya Direct Bus Service |work=Outlook |url=https://www.outlookindia.com/website/story/pm-modi-to-embark-on-2-day-nepal-visit-today-will-flag-off-bus-from-janakpuri-to/311857 |url-status=live |access-date=23 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511082244/https://www.outlookindia.com/website/story/pm-modi-to-embark-on-2-day-nepal-visit-today-will-flag-off-bus-from-janakpuri-to/311857 |archive-date=11 May 2018}}</ref> ===ᱨᱮᱞ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱭᱳᱫᱷᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱴᱨᱮᱱ : ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=28 May 2022 |title=Explained: The Ramayan Railway Circuit That Will Retrace The Epic In 8,000 Kms Journey |url=https://www.outlookindia.com/national/explained-the-ramayan-railway-circuit-that-will-retrace-the-epic-in-8-000-kms-journey-news-199034 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212051436/https://www.outlookindia.com/national/explained-the-ramayan-railway-circuit-that-will-retrace-the-epic-in-8-000-kms-journey-news-199034 |archive-date=12 December 2022 |access-date=12 December 2022 |website=www.outlookindia.com/ |language=en}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱦᱚᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱞᱢᱤᱠᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱫᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links}}{{EB1911 poster|ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ}} * {{Wikivoyage inline}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ]] 2enri7ef109a0gk3w2y317w7blobhq8 ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱤ 0 26000 199785 153052 2026-11-08T03:14:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199785 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱤ | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | education = [[:en:Bachelor of Engineering|ᱵ.ᱤ.]] | alma_mater = ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ - ᱜᱳᱣᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ | awards = [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]], ᱴᱟᱴᱟ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱱ-ᱯᱤᱠᱥᱚᱱ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱭᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ }} '''ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟ. [[ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱚᱨᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱠᱟᱱ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱨᱳᱢ ᱪᱚᱞᱩᱠᱤᱭᱟᱥ ᱴᱩ ᱪᱳᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱣᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱨᱟᱱᱟ ᱫᱟᱜᱽᱜᱩᱵᱟᱴᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱚᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-07-19 |title=Rana Daggubati to produce historical action drama web series Lord of the Deccan for SonyLIV |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/rana-daggubati-web-series-lord-of-the-deccan-sony-liv-8848769/ |access-date=2023-09-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ - ᱜᱳᱣᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱞᱟᱥ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Chandra |first=Vikram |date=2022-02-06 |title=‘A king could have commanded the worst atrocities on enemies and yet built awe-inspiring temples’ |url=https://scroll.in/article/1016734/a-king-could-have-commanded-the-worst-atrocities-on-enemies-and-yet-built-awe-inspiring-temples |access-date=2023-09-24 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-05 |title=A Kanisetti, Lords of the Deccan author: I feel gleeful when I demolish binaries |url=https://www.hindustantimes.com/books/anirudh-kanisetti-author-lords-of-the-deccan-i-feel-gleeful-when-i-demolish-binaries-101670250377061.html |access-date=2023-09-24 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱚᱠᱥᱚᱥᱤᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱳᱥᱴᱨᱮᱥᱴᱤ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱴᱚᱠᱥᱟᱦᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱤᱪᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱰᱠᱚᱥᱴ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Viswanathan |first=VishnuPriya |date=2019-09-26 |title=‘Echoes of India’: the history podcast that is attracting young Indian millennials |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/echoes-of-india-the-history-podcast-that-is-attracting-young-indian-millenials/article29520062.ece |access-date=2023-09-24 |issn=0971-751X}}</ref> ==ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ== * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ: ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱢᱟᱯᱤᱝ ᱾ ᱟᱯᱚᱨᱱᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ, ᱠᱳᱥᱴᱮᱱᱴᱤᱱᱳ ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ, ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱠᱮᱣᱞᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱤ, ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱥᱤᱝ, ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ, ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱳᱨᱥᱤ, ᱚᱱᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱤ, ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱯᱟᱭ, ᱯᱨᱟᱱᱭᱟ ᱠᱳᱴᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ᱛᱚᱠᱥᱟᱦᱤᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱥᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-12-14 |title=The world is changing. India needs to get its priorities right |url=https://www.hindustantimes.com/analysis/the-world-is-changing-india-needs-to-get-its-priorities-right/story-efnmKpYckKUMegDkrUzf7M.html |access-date=2023-09-24 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> * ᱑ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱴᱚᱯ: ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱒᱐᱒᱑. ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱫᱮ, ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱤ, ᱟᱱᱤᱛᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱮᱰᱜᱟᱨ ᱰᱮᱢᱮᱞᱳ, ᱢᱤᱨᱟ ᱭᱟᱭᱟᱨ, ᱢᱮᱱᱟᱠᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱜᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱥᱛᱟᱨᱮ, ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱟᱣ, ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱛᱟᱱᱡᱟ ᱡᱟᱠ ᱳᱭᱟ, ᱥᱚᱨᱚᱫᱟ ᱱᱟᱛᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Looking back and beyond |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/dec/16/looking-back-and-beyond-2236704.html |access-date=2023-09-24 |website=The New Indian Express}}</ref> * ᱯᱚᱵᱞᱤᱥᱚᱨ: ᱤᱱᱴᱮᱪ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱞᱚᱨᱰᱥ: ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱪᱟᱞᱩᱠᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱳᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱵᱞᱤᱥᱚᱨ: ᱡᱚᱜᱽᱜᱚᱨᱱᱟᱴ ᱵᱩᱠᱥ ᱒᱐᱒᱒ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sarkar |first=Chiki |title=My best reads of 2022: Publishers choose their list of essential reading |url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/my-best-reads-of-2022-publishers-choose-their-list-of-essential-reading-464355 |website=The Tribune |access-date=2024-01-22 |archive-date=2023-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002034719/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/my-best-reads-of-2022-publishers-choose-their-list-of-essential-reading-464355 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-07-28 |title=Los Angeles Review of Books |url=https://lareviewofbooks.org/article/the-overlooked-indian-dynasties-on-anirudh-kanisettis-lords-of-the-deccan/ |access-date=2023-09-24 |website=Los Angeles Review of Books |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == 2sg2m8g5iujlxq3wd7uoox7sxgli3uf ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ 0 26020 200036 175048 2026-11-08T11:05:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200036 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|31|44|N|86|51|50|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱠᱟᱞᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱥᱤᱭᱟᱞ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | website = {{URL|wb.gov.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱚᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ 23°31′44′′N 86°51′50′′E/23.52889 °N 86.86389 °E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱠᱟᱣ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ᱾ <ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ 83.80% ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ 16.20% ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ<ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Purulia |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |access-date=12 January 2020 |website=Tables 2.1, 2.2 |publisher=Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |archive-date=21 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead }}</ref> ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ <ref>{{Cite web |title=Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers |url=http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf |access-date=11 August 2018 |website=Sodepur Area |publisher=Eastern Coalfields Limited}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ]] <ref name="santaldih">{{Cite web |title=Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |url=http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |access-date=2011-08-24 |publisher=WBPDCL |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱲᱱᱫᱟ ᱫᱮᱭᱩᱞ|ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱭᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Old temple at Banda (locally known as deul) |url=https://www.asikolkata.in/purulia.aspx |access-date=23 January 2020 |publisher=ASI, Kolkata Circle |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India |url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/ |access-date=25 January 2020 |website=Item no. 134 |publisher=ASI}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒,᱗᱐᱐ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱑,᱓᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱓᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ <ref name="census3-2011">{{Cite web |title=2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=2 September 2016 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱖.᱒᱗%) ᱨᱮ ᱑,᱕᱗᱖᱾ == ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ == [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Santuri PS |url=https://puruliapolice.org/ps/santuri-ps/ |access-date=2 October 2016 |publisher=Purulia District Police |archive-date=2 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002194655/https://puruliapolice.org/ps/santuri-ps/ |url-status=dead }}</ref> 179.69 ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱗᱘,᱔᱖᱑᱾ <ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Purulia |url=http://www.dospiwb.org.in/site.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date=29 July 2017 |access-date=2 October 2016 |website=Tables 2.1, 2.2 |publisher=Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal}}</ref> [<sup>2</sup>]&nbsp; == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == <ref>{{Cite web |title=List of State Highways in West Bengal |url=http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |access-date=2 October 2016 |publisher=West Bengal Traffic Police}}</ref>[[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)]] ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱫᱰᱦ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱡᱽᱫᱷᱤᱭᱟ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ <ref>{{Cite web |title=Rural Health |url=http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |access-date=2 December 2016 |publisher=Purulia district administration}}</ref> ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== qln2i7e2jahc27dp174fqobu2j8bm7a ᱚᱢᱚᱞ ᱯᱤᱨᱟᱯᱚᱱᱠᱳᱰ 0 26166 199641 177907 2026-11-07T22:30:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199641 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱚᱢᱚᱞ | image = Amal Pirappancode.jpg | imagesize = | caption = ᱚᱢᱚᱞ | birth_name = | birth_date = ᱑᱙᱘᱗ | birth_place = ᱯᱤᱨᱟᱞᱯᱟᱱᱠᱳᱰ, [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]], ᱠᱮᱨᱞᱟ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | death_place = | death_date = | alma_mater = [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱᱤᱥᱴ | movement = | notableworks = ''Vyasanasamuchayam'', Kalhanan, Keniya San | spouse = | children = | awards = [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] <br /> [[Kerala Sahitya Akademi]] Geetha Hiranyan Endowment | influences = | signature = }} '''ᱚᱢᱚᱞ ᱯᱤᱨᱟᱯᱚᱱᱠᱳᱰ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱥᱴᱚᱨ, ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''ᱵᱷᱭᱟᱥᱚᱱᱟᱥᱩᱢᱩᱪᱟᱭᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱦᱤᱨ ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Man">{{Cite web|title='നോവലെഴുതാൻ പത്രപ്രവർത്തകനായി, ഇപ്പോൾ കൂട്ടുകാരിക്കായി ജാപ്പനീസ് പഠിക്കുന്നു'|url=https://www.manoramaonline.com/literature/interviews/2018/06/25/amal-pirappancode-sahitya-akademi-award.html|access-date=2022-01-08|website=www.manoramaonline.com|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110055708/https://www.manoramaonline.com/literature/interviews/2018/06/25/amal-pirappancode-sahitya-akademi-award.html|url-status=live}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱜᱤᱛᱟ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱝᱜᱩᱵᱤᱞᱟ ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱞ ᱢᱚᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱯᱯᱚᱱᱠᱳᱰ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Mat1">{{Cite web|title=അമലിലൂടെ കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം വീണ്ടും മാണിക്കലിലേക്ക്|url=https://www.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/news/venjaramoodu-1.2918411|access-date=2022-01-08|website=Mathrubhumi|language=ml|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110055716/https://www.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/news/venjaramoodu-1.2918411|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱯᱚᱱᱠᱳᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱯᱤᱨᱟᱯᱚᱱᱠᱳᱰ ᱦᱟᱭᱮᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Mat1"/> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱠᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱡᱽᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Mat1"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ (graduation) ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱴ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ (postgraduation) ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="ManoramaOnline2">{{cite news |title='സോഷ്യൽ മീഡിയ ഒരുക്കുന്നത് മികച്ച വായനയ്ക്കുള്ള ഇടം ' |url=https://www.manoramaonline.com/literature/interviews/amal-pirappankod-interview.html |work=ManoramaOnline |access-date=2022-01-10 |archive-date=2022-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110055711/https://www.manoramaonline.com/literature/interviews/amal-pirappankod-interview.html |url-status=live }}</ref> ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱢᱟᱱᱴ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="ManoramaOnline2"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ManoramaOnline2"/>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱠᱩᱢᱤᱠᱳ ᱛᱟᱱᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱤᱛᱷ ᱯᱤᱨᱟᱯᱚᱱᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱢᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Mat1"/> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ====ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ==== *''Narakathinte tattoo'' (Meaning:Tattoo of Hell),᱒᱐᱑᱑, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ {{ISBN|9788126432660}}.<ref name="ManoramaOnline">{{cite web |title=ടിക്കറ്റിലും ടിഷ്യു പേപ്പറിലും നോവലെഴുത്ത്; ഇതു ജപ്പാനിലെ പിരപ്പൻകോടുകാരൻ. |url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2020/12/12/talk-with-writer-amal-pirappancode.html |publisher=ManoramaOnline |access-date=2022-01-10 |archive-date=2022-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110055710/https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2020/12/12/talk-with-writer-amal-pirappancode.html |url-status=live }}</ref> ====ᱜᱟᱢᱟᱢ==== ====ᱜᱨᱟᱯᱤᱠᱥ ᱜᱟᱢᱟᱢ==== * ᱢᱩᱞᱞᱩ<ref name="ManoramaOnline"/> ====ᱠᱟᱨᱴᱩᱱᱥ==== ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ== * ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱭᱩᱣᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱘) * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱜᱤᱛᱟ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ (᱒᱐᱑᱙) * ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱚᱠᱠᱚᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱚᱥᱦᱤᱨ ᱭᱩᱵᱟ * ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ (ᱡᱩᱣᱟ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ) ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱢᱤᱠᱚᱞ ᱢᱚᱦᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * E. P. ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱚᱝᱜᱚᱱᱚᱢ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ (᱒᱐᱑᱖) * ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱮᱢ. ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ * ᱥᱤ.ᱵᱤ. ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱗) *,ᱢᱩᱱᱫᱩᱨ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ * A. ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱓) * ᱢᱩᱴᱟᱴᱷᱩ ᱵᱟᱨᱠᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱐᱘) * ᱨᱟᱡᱚᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱐᱘) * ᱯᱳᱨᱱᱟ ᱩᱨᱩᱵ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱐᱗) * ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥ.ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱮᱠᱟᱢ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ * ᱦᱚᱨᱤᱥᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱖) * ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷᱚ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱗) * K. ᱥᱟᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱟᱢᱟ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱗) * ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱛᱷᱩᱱᱪᱚᱱᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ (᱒᱐᱑᱒) * ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱰᱨᱳᱱᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱚᱱᱡᱟ ᱠᱟᱨᱰᱩᱠᱚᱞᱩᱰᱮ ᱥᱩᱵᱤᱥᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ * ᱥᱚᱢᱚᱠᱚᱞᱤᱠᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱣᱤᱠᱮᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱰᱟᱞ ᱠᱟᱨᱟᱭᱮᱰᱩᱠᱱᱩᱱᱟ ᱨᱟᱛᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] t0c7vez38iz4yt86fxnm1wmzxu71tw8 ᱟᱵᱤᱱ ᱡᱚᱭᱥᱮᱯᱷ 0 26169 199786 139285 2026-11-08T03:17:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199786 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱟᱵᱤᱱ ᱡᱚᱭᱥᱮᱯᱷ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|10|26}} | birth_place = ᱠᱤᱡᱽᱯᱟᱞᱤ, ᱠᱩᱱᱱᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_place = | death_date = | alma_mater = | occupation = ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | movement = | notableworks = ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱮᱨᱤ ᱴᱮᱥᱤᱥ'' | spouse = | children = | awards = [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]<br/>ᱠᱮᱨᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱟᱠᱟᱫᱮᱢᱤ Geetha Hiranyan Endowment | influences = | signature = }} '''ᱟᱵᱤᱱ ᱡᱚᱭᱥᱮᱯᱷ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱮᱨᱤ ᱴᱮᱥᱤᱥ'' (Kalliasseri Thesis) ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱜᱤᱛᱟ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ (᱒᱐᱑᱗) ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱭᱟᱜ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱒᱐) ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="NIE">{{cite news |title=K N Panikkar, Attoor Ravi Varma bag Kerala Sahitya Akademi fellowships |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/24/k-n-panikkar-attoor-ravi-varma-bag-sahitya-akademi-fellowships-1929182.html |work=The New Indian Express |access-date=2021-07-17 |archive-date=2021-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717061854/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/24/k-n-panikkar-attoor-ravi-varma-bag-sahitya-akademi-fellowships-1929182.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Kairali News">{{cite news |title=അബിൻ ജോസഫിന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി യുവ പുരസ്‌കാരം |url=https://www.kairalinewsonline.com/2021/07/16/424545.html |work=Kairali News {{!}} Kairali News Live l Latest Malayalam News |date=16 July 2021 |access-date=17 July 2021 |archive-date=17 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717053822/https://www.kairalinewsonline.com/2021/07/16/424545.html |url-status=dead }}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱟᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ManoramaOnline"/><ref name="abhimukham">{{cite web |title=രാഷ്ട്രീയമുള്ള എഴുത്തുകാരനാവാൻ സദാ പ്രസ്താവനകൾ നടത്തണമെന്നില്ല: അബിൻ ജോസഫ്‌ - Abhimukham |url=https://www.abhimukham.com/abin-joseph-malayalam-writer-interview-jt-abraham/ |access-date=2021-07-17 |archive-date=2021-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717053822/https://www.abhimukham.com/abin-joseph-malayalam-writer-interview-jt-abraham/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱤᱱ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱠᱩᱨᱩᱯᱚᱱᱛᱷᱚᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ManoramaOnline"/>ᱤᱰᱟᱵᱮᱞᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱞ.ᱯᱤ.ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤᱢᱚᱱᱚᱢ ᱥᱴ. ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Iritty M. G. ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱚᱱ ᱵᱚᱥᱠᱳ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱢ ᱨᱮ ᱯᱥᱴ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱮᱨᱤᱭᱚᱰᱤᱠᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱽ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟ. ᱣᱠᱟ. ᱨᱮ ᱮᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱢᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱮᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱟᱱᱪᱟᱢᱯᱮᱰᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱮᱨᱤ ᱛᱤᱥᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱞᱤᱭᱟᱥᱮᱨᱤ ᱴᱮᱥᱤᱥ, ᱥᱟᱦᱟᱭᱚᱫᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱭᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱮᱞᱟᱭᱚᱠᱠᱩᱨᱤᱥ ᱥᱚᱛᱭᱚᱢ, ᱟᱨᱤᱵᱚᱞ ᱪᱩᱴᱴᱤᱠᱟ ᱱᱟᱠᱥᱚᱛᱨᱚᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱴᱨᱤᱜᱽ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱨᱟᱛ, ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ, ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱢᱚᱱᱳᱨᱟᱢᱟ, ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ "ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱥᱯᱤᱨᱤᱮᱱᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == * ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱮᱨᱤ ᱴᱮᱥᱤᱥ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ) (ᱫᱩᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ) ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ: ᱰᱤ.ᱥᱤ. 2017. {{ISBN|978-8126467396}} ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ᱾ * ᱟᱨᱤᱵᱚᱞ ᱪᱩᱴᱴᱤᱠᱟ ᱱᱟᱠᱥᱚᱛᱨᱟᱢ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ) ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ: ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱩᱛᱷᱤ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱒᱐) * ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱜᱤᱛᱟ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ (᱒᱐᱑᱗) * ᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="ManoramaOnline"/> * ᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱢ ᱤ.ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ (ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱟᱭᱚᱠᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ) * ᱨᱟᱡᱚᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="ManoramaOnline">{{cite news |title=മലയോരത്തേക്ക് കേന്ദ്രപുരസ്കാരത്തിളക്കം |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/kannur/2021/07/17/kannur-abin-sahitya-akademi-award.html |work=ManoramaOnline |language=ml |access-date=2021-07-17 |archive-date=2021-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717053826/https://www.manoramaonline.com/district-news/kannur/2021/07/17/kannur-abin-sahitya-akademi-award.html |url-status=live }}</ref> * ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ - ᱛᱩᱸᱡᱟᱱ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ * ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ<ref name="ManoramaOnline"/> * ᱟᱠᱚᱢ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ<ref name="ManoramaOnline"/> * ᱠᱟᱞᱚᱠᱩᱢᱩᱰᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="ManoramaOnline"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 31tpza58x17hmmudmqdi1qchr6vovx4 ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ 0 26277 199678 140033 2026-11-07T23:37:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199678 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Thidambunruththam.jpg|thumb|ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ]] [[ᱨᱮᱫ:Thidambu_Nritham_14056.jpg|thumb|ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ]] ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ (ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ, ᱛᱤᱭᱟᱭᱟᱨ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱵᱚᱞᱤ,ᱠᱟᱨᱦᱟᱰᱮ ᱾<ref name="the1">[http://travelkannur.com/theyyam-kerala/palottu-theyyam/ ട്രാവൽ കണ്ണൂർ സൈറ്റ്]</ref> ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱭᱟᱠᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱛᱚᱢ, ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ (ᱛᱚᱫᱚᱢᱵᱩ) ᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ManoramaOnline">{{Cite web |title=Malayala Manorama online : Thidambu Nritham |url=http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/contentView.do?channelId=&contentId=732865&catId=&BV_ID=@@@ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714025929/http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/contentView.do?channelId=&contentId=732865&catId=&BV_ID=@@@ |archive-date=2011-07-14}}</ref> == ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱᱠᱚ == ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱴ ᱳᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱫᱟᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱛᱚ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤᱥ ᱾]](ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱᱥ ᱛᱤᱭᱭᱟᱨᱥ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱢᱯᱼᱵᱮᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="MyKerala">{{Cite web |title=Kerala dotcom : Thidambu Nritham of Temples |url=http://www.my-kerala.com/tour/art/thitambu-nritham.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727082644/http://www.my-kerala.com/tour/art/thitambu-nritham.shtml |archive-date=2011-07-27}}</ref> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱩᱛᱷᱩᱵᱚᱞ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱢᱯᱼᱵᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱩᱥᱯᱚᱠᱟᱱ]] (ᱚᱱᱱᱱᱱᱱᱚᱢᱵᱤᱥᱟᱱ, ᱳᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ, ᱚᱱᱱᱤᱱᱛᱷᱤᱨᱟ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ === ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹ === ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱠᱳᱥᱴᱤᱭᱩᱴ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱞᱮᱴ ᱠᱩᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱟᱨᱴ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱞᱠ ᱵᱮᱮᱥᱴ, ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱᱲᱤ, ᱜᱷᱟᱹᱨᱰᱩ ᱟᱨ ᱳᱥᱱᱤᱯᱤᱛᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱳᱨᱟᱭᱟᱞ, ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱛᱚᱠᱤᱞᱟᱫᱤ ᱟᱫᱟᱱᱛᱷᱟ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱫᱟ, ᱯᱟᱢᱪᱚᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱝᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱢᱯ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱼᱟ ᱾<ref name="PreKerala">{{Cite web |title=Puraana Keralam : Temple Arts viz Thidambu Nritham |url=http://www.prekerala.com/kerala/dance-forms/livinglegend.htm}} {{Dead link}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ <ᱟᱭᱰᱤ1] ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱛᱚᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾&nbsp; ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱠᱟᱥᱟᱨᱚᱜᱳᱰ ᱢᱩᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Fading-away-after-700-years/article16363016.ece|title=Fading away after 700 years|last=Prabhakaran|access-date=12 December 2018}}</ref> ᱛᱤᱫᱟᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱩᱞᱩᱵ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱾|ᱛᱩᱞ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱᱠᱚ]] ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ "ᱫᱟᱥᱱᱟ ᱵᱟᱞᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ "ᱱᱤᱨᱛᱚᱢ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱯᱚᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱨᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱟᱹᱲᱛᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱨᱠᱷᱤ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱛᱚᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ 10 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱳᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱩᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱵᱩᱫᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱱᱚᱠᱥᱼᱵᱷᱳᱢᱤᱠᱟ|ᱱᱟᱠᱥ ᱳᱢᱤᱠᱟ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [ᱵᱳᱴᱟᱱᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱴᱨᱤᱠᱱᱳᱥ ᱱᱚᱠᱥᱵᱷᱳᱢᱤᱠᱟ ᱢᱟᱞᱼ "ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱚᱢ"] ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱷᱚᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱷᱚᱞᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱢᱮ ᱾" ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱮᱱᱮᱡ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ ᱯᱨᱩᱨᱤᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ "ᱢᱟᱱᱫᱚᱯᱚᱢ" ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="India9">{{Cite web |title=India Arts :Indian Temple Arts of Kerala |url=http://www.india9.com/i9show/Thidambu-Nritham-25517.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528233113/http://www.india9.com/i9show/Thidambu-Nritham-25517.htm |archive-date=2012-05-28}}</ref> == ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ == ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱤᱨᱛᱚᱢ "ᱠᱳᱴᱴᱤ ᱳᱨᱟᱭᱤᱠᱠᱚᱞ" ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱰᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱚᱨᱚᱥᱚᱨᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱲᱟ ᱨᱮ 'ᱛᱤᱰᱟᱢᱵᱩ' ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱫᱟᱢᱚᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ "ᱠᱳᱴᱤᱯᱯᱤᱨᱤᱭᱟᱞ" ([[ᱛᱨᱤᱪᱟᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱾|ᱛᱨᱤᱪᱟᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱨᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱾ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱨᱚᱢ ᱩᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱨᱰᱩ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Thitambu_Nritham(4).jpg|thumb|ᱠᱩᱵᱷᱮᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱥᱳᱢᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱤᱨᱛᱚᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Thidambu_Nritham_15454.jpg|thumb|ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ]] [[ᱨᱮᱫ:Thidambu_nritham_-_900.jpg|thumb|ᱛᱤᱫᱚᱢᱵᱩ ᱱᱨᱤᱛᱚᱢ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 4xu8wg3v27e0tsxt1mmyg3dh040ed5c ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱮᱢ ᱠᱚᱡᱤ 0 26307 199964 197908 2026-11-08T09:08:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199964 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱮᱢ ᱠᱚᱡᱤ | image = Mumtaz née Maqsood Ahmed Kazi (cropped).jpg | caption = ᱠᱚᱡᱤ in 2017 | birth_date = | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱹᱥᱤᱧᱚᱛ | known_for = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱵᱟᱨ | spouse = Maqsood Kazi | awards = ᱒᱐᱑᱗ ᱱᱚᱨᱤ ᱥᱠᱚᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ }} '''ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ''' '''ᱢᱟᱠᱚᱥᱩᱫ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ ᱠᱟᱡᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱮᱢ ᱠᱟᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱨᱮᱱ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱴᱮᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Meet Mumtaz M. Kazi, Asia's first lady Diesel locomotive driver |url=https://www.theink24.com/interviews/meet-mumtaz-m-kazi-asias-first-lady-diesel-locomotive-driver/ |access-date=2019-11-03 |language=en-US |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150107/https://www.theink24.com/interviews/meet-mumtaz-m-kazi-asias-first-lady-diesel-locomotive-driver/ |url-status=dead }}</ref> ᱫᱚᱠᱟᱹᱨᱤᱛᱮ,ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱟᱭᱟᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱳᱢᱳᱵᱷᱤᱭᱩᱴ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱾ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱨᱚᱱᱚᱵ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 March 2017 |title=Nari Shakti Puraskar awardees full list |url=https://www.bestcurrentaffairs.com/nari-shakti-puruskar-awardees-full-list |access-date=2020-04-18 |website=Best Current Affairs}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱣᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱛᱚᱥᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱠᱩᱨᱩᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱛᱷ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱞᱟᱞ ᱨᱳᱫᱟᱨ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱞᱟᱠᱷᱩ ᱟᱭᱥᱤᱢᱮᱞ ᱠᱟᱛᱷᱳᱣᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-07-10 |title=Mumtaz M Kazi Asian Woman Train Driver {{!}} Indian Railway Train Pilot |url=https://www.diarystore.com/inspire/mumtaz-m-kazi-asian-woman-train-driver-indian-railway-train-pilot |url-status=dead |access-date=2019-11-03 |website=Diary Store |language=en |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150113/https://www.diarystore.com/inspire/mumtaz-m-kazi-asian-woman-train-driver-indian-railway-train-pilot }}</ref> ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱴᱮᱨᱮᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱞᱮᱵᱨᱟᱴᱤᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱤᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-03-22 |title=India's first 'motor-woman' lives her dream on the railway tracks |url=https://indianexpress.com/article/india/indias-first-motor-woman-lives-her-dream-on-the-railway-tracks-4579648/ |access-date=2019-11-03 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ <ref name=":1">{{Cite web |title=Asia's first woman to drive a diesel train is an Indian |url=https://www.rediff.com/getahead/report/achievers-womens-day-specials-asias-first-woman-mumtaz-kazi-to-ride-a-diesel-train-is-an-indian/20150305.htm |access-date=2019-11-03 |website=Rediff |language=en}}</ref> 1991 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 20 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱞᱤᱢᱠᱟ ᱵᱚᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰᱥ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱳᱢᱳᱵᱷᱤᱭᱩᱴ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0"/><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/meet-the-mumbai-women-who-drive-the-citys-trains/articleshow/68302588.cms|title=Meet the Mumbai women who drive the city's trains|last=Tahseen|first=Ismat|date=8 March 2019|work=The Times of India|access-date=2019-11-03|language=en}}</ref> 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱹ ᱮᱞ ᱯᱤᱼᱰᱤᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱳᱴᱚᱨᱳᱢᱤᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱪᱚᱛᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥᱼ ᱛᱟᱱᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=8 September 2017 |title=Mumbai rains: Motorwoman Mumtaz Kazi pilots CST-Thane train for 23 hours |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/staying-on-track/articleshow/60417451.cms |access-date=2019-11-03 |website=Mumbai Mirror |language=en |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150103/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/staying-on-track/articleshow/60417451.cms |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-03-09 |title=Mumtaz - Asia's First Woman Diesel Engine Driver, Gets 'Nari Shakti Puraskar' By The President |url=http://www.indiatimes.com/news/india/mumtaz-asia-s-first-woman-diesel-engine-driver-gets-nari-shakti-puraskar-by-the-president-273044.html |access-date=2019-11-03 |website=indiatimes.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Taneja |first=Richa |date=2017-03-08 |title=Mumbai's Mumtaz, Asia's First Woman Diesel Engine Driver, Gets "Nari Shakti Puraskar" |url=https://everylifecounts.ndtv.com/mumbais-mumtaz-asias-first-woman-diesel-engine-driver-get-presidents-honour-11008 |access-date=2019-11-03 |website=Everylifecounts.NDTV.com |language=en-US |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150102/https://everylifecounts.ndtv.com/mumbais-mumtaz-asias-first-woman-diesel-engine-driver-get-presidents-honour-11008 |url-status=dead }}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱢᱮᱝᱜᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱢᱟᱠᱥᱩᱫ ᱠᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == fm2l5nbtnzfi0l72v0l7fripu160kv7 ᱟᱥᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ 0 26308 199759 185430 2026-11-08T02:42:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199759 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱥᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ | image = Asha Sinha, IPS.png | alt = | caption = "'ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱮᱱᱴ"' | birth_date = 24 March 1956 | birth_place = ᱠᱮᱨᱞᱟ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = ᱮᱢᱹᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ | alma_mater = ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ | occupation = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱮᱵᱟ | title = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ | spouse = ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱥᱤᱱᱦᱟ | children = ᱒ }} [[ᱨᱮᱫ:Director_General_of_Police.png|thumb|ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱫᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱝᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ]] '''ᱟᱥᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ''' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱱᱰ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱫᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ 1992 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱮᱱᱴ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1982 ᱵᱮᱪ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ (ᱟᱭᱯᱤ ᱮᱥ ᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱱᱰ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱫᱟᱭᱨᱮᱠᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱟᱥᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ|ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱴ PK ᱛᱟᱢᱯᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱢᱤᱨᱤᱛᱚ ᱥᱤᱢᱤᱛᱚ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱚᱥᱚ ᱛᱟᱢᱯᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱞᱥᱟᱢᱢᱟ ᱛᱟᱢᱯᱟᱱ, ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱞᱤ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱴᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱴᱼᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ ᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱤᱱᱥᱳᱨᱮᱱᱥ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 1982 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱟᱭ ᱥᱤ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱤᱱᱥᱳᱨᱮᱱᱥ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱜᱟᱢ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱱᱡᱚᱭ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 1983 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱥᱴᱚᱢᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱚᱵᱟᱪᱤᱠ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱳᱭᱥᱱᱵᱷᱤ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == 1982 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱥᱚ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭ 34 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱟᱭ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱛᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱥᱴᱮᱱᱴ ᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱯᱚᱼᱫᱩᱵᱟᱹᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱨᱦᱤ, ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱮᱥ ᱯᱤ, ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱠᱠᱷᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱵᱟᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱼᱠᱩᱨᱵᱷᱥᱚᱱ ᱵᱤᱵᱤᱭᱳᱨᱳ, ᱰᱤᱥᱤᱯᱤᱼ1, ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.ashasinha.in/ http://www.ashasinha.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101081031/http://www.ashasinha.in/ |date=2020-11-01 }} ᱨᱮ 2020-11-01 ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * https://www.jhpolice.gov.in/medals/smt-asha-sinha-15193-1367846379 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200325071941/https://www.jhpolice.gov.in/medals/smt-asha-sinha-15193-1367846379 |date=2020-03-25 }} ᱨᱮ 2020-03-25 ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * https://jhpolice.gov.in/sites/default/files/documents-reports/jhpolice_IPS-disposition-list_100815.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170215031254/http://jhpolice.gov.in/sites/default/files/documents-reports/jhpolice_IPS-disposition-list_100815.pdf |date=2017-02-15 }} ᱨᱮ 2017-02-15 ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/intelligence-wing-gets-more-teeth/cid/584073] * https://www.business-standard.com/article/pti-stories/reshuffle-in-jharkhand-police-department-113031100643_1.html * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/home-guard-dg-to-huddle-on-graft-issue/cid/1425931] * https://news.webindia123.com/news/articles/india/20091018/1363721.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200325071934/https://news.webindia123.com/news/articles/india/20091018/1363721.html |date=2020-03-25 }} ᱨᱮ 2020-03-25 ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/blaze-brigade-rolls-out/cid/1428884] * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/police-station-turns-friendly/cid/326153] * https://informatics.nic.in/news/341 * https://dtf.in/wp-content/files/Indian_Police_Service_IPS_-_Civil_List_2014.htm * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/first-kid-friendly-thana-shut-in-capital/cid/222887] * [https://web.archive.org/web/20210901165311/https://www.igovernment.in/articles/31458/five-senior-ips-officers-reshuffled-in-jharkhand] * https://www.dailypioneer.com/2014/state-editions/company-commanders-take-oath-of-service.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200325071932/https://www.dailypioneer.com/2014/state-editions/company-commanders-take-oath-of-service.html |date=2020-03-25 }} * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/trainers-arrested-in-jawan-drowning/cid/732441] * [https://www.jhpolice.gov.in/news/आशा-सिन्हा-डीजी-और-एसएन-प्रधान-एडीजी-बने-14127-1363071091 https://www.jhpolice.gov.in/news/ଆଶା-ସିନ୍ହା-ଡୀଜୀ-ଔର-ଏସଏନ-ପ୍ରଧାନ-ଏଡୀଜୀ-ବନେ-14127-1363071091] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210901165319/https://www.jhpolice.gov.in/news/%E0%A4%86%E0%A4%B6%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A4%BE-%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%9C%E0%A5%80-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%8F%E0%A4%B8%E0%A4%8F%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%9C%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%87-14127-1363071091 |date=2021-09-01 }} ᱨᱮ 2021-09-01 ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/police-at-ease-with-pen-and-pistol/cid/862257] * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/44-member-fleet-to-fight-fire-even-in-bylanes-relief-for-blazing-infrastructure-shortfall-as-new-vehicles-wait-to-be-customised-into-tenders-big-and-small/cid/203356] * https://jhpolice.gov.in/cid-adgp-succession-board {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210901165720/https://jhpolice.gov.in/cid-adgp-succession-board |date=2021-09-01 }} ᱨᱮ 2021-09-01 ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/2-yrs-on-heroes-recognised/cid/557504] * [https://122.15.233.169/news/रांची-में-चल-रहा-यातायात-जागरुकता-अभियान-23987-1431689789{{Dead link|date=June 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://122.15.233.169/news/ରାଂଚୀ-ମେଂ-ଚଲ-ରହା-ଯାତାଯାତ-ଜାଗରୁକତା-ଅଭିଯାନ-23987-1431689789%5B%5D]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20210901165311/https://www.igovernment.in/articles/31458/five-senior-ips-officers-reshuffled-in-jharkhand] * https://web.archive.org/web/20240206184022/https://thespeedpost.com/jharkhand-dg-hg-stresses-on-physical-fitness-of-homeguards/ * [https://web.archive.org/web/20250811155225/http://viewpointjharkhand.com/2015/06/12/%E0%A4%95%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B6%E0%A4%AA%E0%A4%A5-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AF/ http://viewpointjharkhand.com/2015/06/12/କଂପନୀ-କମାଂଡର-କୋ-ଶପଥ-ଦିଲାଯ/%5B%5D] * [https://www.telegraphindia.com/jharkhand/ranchi-gets-a-new-ssp-in-cop-reshuffle/cid/733877] * [https://www.jhpolice.gov.in/news/डीजी-प्रशि0-आशा-सिन्हा-को-जैप-वन-ग्राउंड-में-दी-गई-विदाई-26270-1459422534 https://www.jhpolice.gov.in/news/ଡୀଜୀ-ପ୍ରଶି0-ଆଶା-ସିନ୍ହା-କୋ-ଜୈପ-ଵନ-ଗ୍ରାଉଂଡ-ମେଂ-ଦୀ-ଗଈ-ଵିଦାଈ-26270-1459422534] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210901175849/https://www.jhpolice.gov.in/news/%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%9C%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BF0-%E0%A4%86%E0%A4%B6%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%9C%E0%A5%88%E0%A4%AA-%E0%A4%B5%E0%A4%A8-%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%82%E0%A4%A1-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%A6%E0%A5%80-%E0%A4%97%E0%A4%88-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%88-26270-1459422534 |date=2021-09-01 }} ᱨᱮ 2021-09-01 ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * https://www.bhaskar.com/news/c-181-1892186-ra0024-NOR.html * http://www.svpnpa.gov.in/memories/alumni-gallery/378-1982-batch 1xsglg755x28fcoj4hlkoyrbhmiwept ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ 0 26321 199806 140905 2026-11-08T03:52:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199806 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ|Background=solo_singer|image=Kavita Krishnamurthy (2014-03-03).jpg|image_size=|caption=ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ|native_name=|native_name_lang=|Birth_name=ᱥᱚᱨᱚᱫᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ|birth_date=25 January 1958 (Age 65 Years)|Origin=|Occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|Years_active=᱑᱙᱗᱑–ᱱᱤᱛ|birth_place=ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref>{{cite web |last1=Mathur |first1=Abhimanyu |title=Kavita Krishnamurthy: I have a long and deep connection with Delhi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Kavita-Krishnamurthy-I-have-a-long-and-deep-connection-with-Delhi/articleshow/49830637.cms |website=[[The Times of India]] |access-date=29 April 2016 |date=19 November 2015 |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201132245/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Kavita-Krishnamurthy-I-have-a-long-and-deep-connection-with-Delhi/articleshow/49830637.cms |url-status=live }}</ref>}} '''ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ '''ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱥᱵᱨᱢᱨᱟᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ <ref>{{Cite web |last=Priyanka Dasgupta |date=19 December 2009 |title=Kavita Krishnamurthy conquering global shores |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-19/news-and-interviews/28086455_1_bollywood-movies-songs-alanis-morissette |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929013521/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-19/news-and-interviews/28086455_1_bollywood-movies-songs-alanis-morissette |archive-date=29 September 2011 |access-date=27 January 2010 |website=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 January 2020 |title=लता संग 9 साल की उम्र में गाया गाना, ऐसे संवरा कविता कृष्णमूर्ति का करियर |url=https://www.aajtak.in/entertainment/story/kavita-krishnamurthy-bollywood-singer-birthday-special-unknown-facts-popular-songs-tmov-1017598-2020-01-25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114072034/https://www.aajtak.in/entertainment/story/kavita-krishnamurthy-bollywood-singer-birthday-special-unknown-facts-popular-songs-tmov-1017598-2020-01-25 |archive-date=14 January 2022 |access-date=14 January 2022 |website=Aaj Tak |language=hi}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱤ,[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ,[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ,ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ , [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ]],[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]],[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱲᱤᱭᱟ]] , ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ, ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ,[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱛᱛᱚᱨᱩ]],[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ,[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ,[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱨᱟᱴᱤ]], ᱟᱞᱤ,[[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] ,[[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ]],[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ 45 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 50,000 ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |year=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ᱯᱳᱱᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Kavita Krishnamurti Subramaniam got Doctorate |url=https://www.pressnote.in/head-lines_296749.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422042717/https://www.pressnote.in/head-lines_296749.html |archive-date=22 April 2019 |access-date=22 April 2019 |website=Pressnote}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ (ᱚᱱᱳᱨᱤᱥ ᱠᱟᱣᱥᱟ) ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱚᱭᱞᱤᱱᱤᱡ ᱮᱞ ᱥᱵᱨᱢᱨᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱟᱦᱮᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=5th Annual Convocation |url=https://www.jainuniversity.ac.in/convocation2015/index-preConvocation.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422042713/https://www.jainuniversity.ac.in/convocation2015/index-preConvocation.html |archive-date=22 April 2019 |access-date=22 April 2019 |website=Jain University}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤ ᱮᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱭᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱨᱟᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="kehte">{{Cite web |last=Amit Puri |date=23 August 2003 |title=...Kehte hain mujhko Hawa Hawaii |url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030825/login/music.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725190716/http://www.tribuneindia.com/2003/20030825/login/music.htm |archive-date=25 July 2008 |access-date=27 January 2010 |website=The Tribune}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱜ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨᱟᱢ ᱵᱟᱥᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱤᱣᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱴᱚᱨᱤ ᱥᱟᱥᱴᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1960 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱼᱢᱤᱱᱥᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱥᱠᱟᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="trill">{{Cite web |last=Rupa Damodaran |date=8 May 2004 |title=Bollywood Kavita trills for good lyrics |url=https://news.google.com/newspapers?id=jUAhAAAAIBAJ&pg=2472,5030101&dq=kavita+krishnamurthy+rahman&hl=en |access-date=27 January 2010 |website=[[New Straits Times Press|New Straits Times]] }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Kavita_Subramaniam.jpg|thumb|2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱦᱮᱨᱩ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱾]] ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱦᱟᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱾ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ [[ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱸᱜᱮᱥᱠᱚᱨ|ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱱᱜᱮᱥᱠᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱨᱤᱢᱚᱱ ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱨᱟᱡᱽ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱚᱨᱫᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱳᱨᱮᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ 14 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱳᱢᱵᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * 2015 ᱼᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ ᱾[[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] * 2000ᱼᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱥᱴ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ 2000 ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ "ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ" ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ; ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * 2005 ᱼ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤᱼ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱥᱚᱢᱚᱨᱤᱠ ᱢᱟᱹᱱ ; ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * 2003 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾([[ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ|ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱳᱥᱟᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟᱼ "ᱰᱳᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱳᱞᱟ" (ᱫᱮᱵᱫᱟᱥ) * 1997 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ "ᱟᱡ ᱢᱮᱭ ᱚᱯᱚᱨ" (''ᱠᱷᱟᱢᱳᱥᱤᱼ ᱫᱟ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠᱮᱞ'') * 1996 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ "ᱢᱮᱨᱟ ᱯᱤᱭᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱟᱭ" (ᱤᱭᱟᱨᱟᱱᱟ) * 1995 <ref name="trill"/> ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ "ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱦᱤᱭ ᱪᱩᱯᱠᱮ ᱥᱮ" (1942ᱼ1) ; ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * 2000 ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱼ ''ᱥᱟᱣᱣᱟᱭ ᱦᱟᱣᱚᱞᱫᱟᱨ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Latest News, India News, Covid-19 News, Breaking News, Today's News Headlines Online |url=http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/20000502/ien02018.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307143111/http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/20000502/ien02018.html |archive-date=7 March 2014 |access-date=11 August 2020}}</ref> ; == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 6cqtykr3pfjlxb7fx26n0tzzvpbs128 ᱥᱟᱱᱡᱤᱛᱚ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ 0 26339 200031 140502 2026-11-08T11:00:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200031 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|website=|Name=ᱥᱟᱱᱡᱤᱛᱚ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ|Occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ|birth_date=᱑᱙᱙᱒}} '''ᱥᱟᱱᱡᱤᱛᱚ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ''' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref name="TH">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/sanjeeta-bhattacharya-has-quite-the-ear-for-music/article28435715.ece|title=Sanjeeta Bhattacharya has quite the ear for music|last=Narrain|first=Aparna|date=15 July 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=23 March 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Music to the ears: Sanjeeta Bhattacharya on her debut album being nominated for the 65th Grammys |url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2022/nov/23/music-tothe-earssanjeeta-bhattacharya-on-her-debut-album-being-nominated-for-the-65th-grammys-2521211.html |access-date=4 Dec 2022 |website=New Indian Express |language=en}}</ref> ᱵᱟᱨᱠᱞᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱢᱟ ᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ, ᱦᱳᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱱ ᱮᱭᱤᱪ7 ᱩᱭᱠᱮᱮᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱱᱮᱴᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sampath |first=Purvaa |title=Berklee Indian Ensemble: Have you met Sanjeeta? |url=https://blogs.berklee.edu/2016/04/berklee-indian-ensemble-have-you-met-sanjeeta/ |access-date=March 23, 2021 |website=Berklee.edu}}</ref> ᱯᱮᱥᱱᱮᱞ ᱯᱨᱚᱡᱠᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱨᱟᱠ "ᱮᱵᱨᱤᱛᱷᱤᱝᱥ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ?" ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱳᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ, ᱨᱚᱫᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=India's Sanjeeta Bhattacharya Dabbles Freely Across Styles |url=https://newsroom.spotify.com/2020-07-02/indias-sanjeeta-bhattacharya-dabbles-freely-across-styles/ |access-date=23 March 2021 |website=[[Spotify]] |language=en}}</ref>ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱞᱟᱜᱮᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ 'ᱨᱮᱰ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱡᱤᱛᱟ ᱡᱩᱞᱟᱭ, 2021 ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ ᱥᱤᱨᱤᱡ "ᱯᱷᱤᱞᱥ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱤᱚᱥᱠ" ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Feels Like Ishq: A few shorts stand out in this Netflix anthology about love |url=https://www.sify.com/movies/feels-like-ishq-a-few-shorts-stand-out-in-this-netflix-anthology-about-love-review-bollywood-vh0djsdadehea.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726033406/https://www.sify.com/movies/feels-like-ishq-a-few-shorts-stand-out-in-this-netflix-anthology-about-love-review-bollywood-vh0djsdadehea.html |archive-date=26 July 2021 |access-date=26 July 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱠᱞᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮ 32 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ 109 ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱠᱞᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TH">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/sanjeeta-bhattacharya-has-quite-the-ear-for-music/article28435715.ece|title=Sanjeeta Bhattacharya has quite the ear for music|last=Narrain|first=Aparna|date=15 July 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=23 March 2021|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNarrain2019">Narrain, Aparna (15 July 2019). [https://www.thehindu.com/entertainment/music/sanjeeta-bhattacharya-has-quite-the-ear-for-music/article28435715.ece "Sanjeeta Bhattacharya has quite the ear for music"]. ''[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱾|The Hindu]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 March</span> 2021</span>.</cite></ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=শাহরুখের নতুন নায়িকার নানাবাড়ি ময়মনসিংহে |url=https://www.risingbd.com/entertainment/news/517297 |access-date=2023-08-24 |website=Risingbd Online Bangla News Portal |language=en}}</ref> ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱟᱱᱡᱚᱭ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱠᱞᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |last=Arts & Entertainment Desk |date=2023-08-24 |title=Did you know 'Jawan' actress has Bangladeshi roots? |url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/did-you-know-jawan-actress-has-bangladeshi-roots-3401866 |access-date=2023-08-24 |website=The Daily Star |language=en}}</ref>᱾ᱥᱟᱱᱡᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱡᱟᱡᱽ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, <ref name="ToI">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/sanjeeta-bhattacharya-my-music-has-a-lot-of-influences-so-i-dont-want-to-restrict-it-by-defining-it/articleshow/65399705.cms|title=Sanjeeta Bhattacharya: My music has a lot of influences, so I don't want to restrict it by defining it|date=16 August 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=23 March 2021|language=en}}</ref>ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱮ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱚᱠᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, {{blockquote|I have roots in Indian classical Hindustani music. In school, I sang RnB, pop, choir music and so on. After which I explored many more genres like flamenco, Balkan folk, Latin American music etc and all of these reflect the music I make.<ref name=ToI/>}} == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱭᱞᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱵᱤ, ᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Meet the budding singer who is adding Latin-American flavours to music in India |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/music/story/sanjeeta-bhattacharya-vocalist-music-latin-american-lifest-1030963-2017-08-23 |access-date=23 March 2021 |website=[[India Today]] |language=en}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Sanjeeta_Bhattacharya.jpg|thumb|ᱮᱱ ᱮᱭᱤᱪ7 ᱩᱭᱠᱮᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱟᱱᱡᱤᱛᱟ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱾]] == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ |- |2021 |''ᱤᱚᱥᱠᱷ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾'' |ᱢᱚᱥᱠᱟᱱ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |date=22 July 2021 |title=Feels Like Ishq: Danish Aslam Talks About the Importance of Queer Love Stories |url=https://www.news18.com/news/movies/feels-like-ishq-danish-aslam-talks-about-the-importance-of-queer-love-stories-3989783.html |access-date=26 July 2021 |website=[[News18]] |language=en}}</ref> |- |2022 |''ᱫᱟ ᱵᱨᱳᱠᱱ ᱱᱩᱭᱥ'' |ᱡᱩᱦᱤ ᱥᱮᱨᱜᱤᱞ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |date=22 June 2023 |title=Popular indie singer-actor Sanjeeta Bhattacharya to star alongside Sonali Bendre in 'The Broken News' |url=https://www.nationalheraldindia.com/entertainment/popular-indie-singer-actor-sanjeeta-bhattacharya-to-star-alongside-sonali-bendre-in-the-broken-news |access-date=22 June 2023 |website=[[National Herald]] |language=en}}</ref> |} == ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ |- |2023 |''ᱡᱟᱣᱟᱱ'' |ᱦᱮᱞᱮᱱᱟ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |date=22 June 2023 |title=Sanjeeta Bhattacharya: When Shah Rukh Khan Found Out I Am A Musician, He Brought A Guitar And Mic On ‘Jawan’ Set The Next Day To Have Me Sing For The Cast |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/sanjeeta-bhattacharya-when-shah-rukh-khan-found-out-i-am-a-musician-he-brought-a-guitar-and-mic-on-jawan-set-the-next-day-to-have-me-sing-for-the-cast-news-295729 |access-date=22 June 2023 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |language=en}}</ref> |} == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ == ᱥᱟᱱᱡᱤᱛᱟ ᱯᱮᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱰᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱴᱮᱰᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Theme: Walking the Wire |url=https://www.ted.com/tedx/events/31131 |access-date=23 March 2021 |website=[[TED (conference)]] |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == bl5uat5wdx30z2a05sitt09nyjij14r ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ 0 26356 199828 198068 2026-11-08T04:46:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199828 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|honorific_prefix=|Name=ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ|image=Kavita Paudwal Tulpule.jpg|image_size=|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|Birth_name=ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ|Alias=|birth_place=|Origin=|Occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|Instrument=Vocalist|Years_active=1984–ᱱᱤᱛ}} '''ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ ᱛᱩᱞᱯᱩᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 1974) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/entertainment/story-without-talent-no-one-can-move-forward-says-kavita-paudwal-1706530.html|title=नाम चलता है लेकिन टैलेंट के बगैर काम नहीं चलता: कविता पौडवाल|last=Semwal|first=Neha|date=20 December 2017|publisher=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=Hindi}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/170825-each-one-has-different-connection-ganeshji|title=Each one has a different connection with Ganeshji: Kavita Paudwal|date=25 August 2017|work=Radioandmusic.com}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://urbanasian.com/music/2014/05/kavita-paudwal-launches-her-latest-romantic-number-dil-ki-baatein/|title=Kavita Paudwal launches her latest romantic number, 'Dil Ki Baatein'!|date=10 May 2014|publisher="UrbanAsian.com"|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217095203/https://urbanasian.com/music/2014/05/kavita-paudwal-launches-her-latest-romantic-number-dil-ki-baatein/|archive-date=17 February 2023|access-date=17 February 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/anup-jalota-kavita-paudwal-among-other-singers-to-jazz-up-ganeshotsav-in-nyc/articleshow/77680185.cms|title=Anup Jalota, Kavita Paudwal among other singers to jazz up Ganeshotsav in NYC|date=21 August 2020|work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱵᱷᱟᱡᱚᱱ ᱵᱷᱚᱵᱤᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ''ᱜᱟᱭᱚᱛᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ'',''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱾'' ᱟᱨ ᱚᱢᱨᱩᱴᱵᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭ 40 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="zee">{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/music/kavita-paudwal-wants-to-do-playback-for-priyanka-chopra-deepika-padukone_1961064.html|title=Kavita Paudwal wants to do playback for Priyanka Chopra, Deepika Padukone|date=23 December 2016|publisher=[[Zee News]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/170515-my-mothers-guidance-most-important-me|title=My mother's guidance most important to me|date=15 May 2017|publisher="Radioandmusic.com"}}</ref>1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱛᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ''ᱦᱟᱭᱭᱟ ᱾''(1995), ''ᱢᱤᱨᱪ ᱢᱚᱥᱞᱟ'' (1996) ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱤ ᱟᱭ ᱞᱚᱵ ᱤᱭᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱴ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/this-is-singer-anuradha-paudwal-s-daughter-now-in-this-condition|title=यह है सिंगर अनुराधा पौडवाल की खूबसूरत बेटी, बॉलीवुड में नहीं मिल रहा काम, ऐसे कर रहीं गुजारा|date=2018-04-23|publisher=[[Amar Ujala]]|language=Hindi}}</ref> <ref name="hansindia">{{Cite news|url=https://www.thehansindia.com/featured/sunday-hans/a-spiritual-connection-to-music-522733|title=A spiritual connection to music|date=21 April 2019|publisher=[[The Hans India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/CHH-BIL-MAT-latest-bilaspur-news-024503-1056520-NOR.html|title=लंबे समय तक टिके रहने रियाज जरूरी, वरना पानी के बुलबुले तो उठते रहते हैं: कविता|date=22 December 2014|publisher=[[Dainik Bhaskar]]|location=Bilaspur|language=Hindi}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱛᱟᱦᱯᱷᱟ'' (1984)''ᱡᱩᱱᱩᱱ'' (1992)''ᱯᱷᱩᱞ ᱵᱳᱱᱮ ᱯᱟᱛᱷᱷᱟᱨ ᱾''(1998) ''ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ''(1984) ᱟᱨ ''ᱟᱱᱜᱟᱨᱟᱭ''(1998) ᱾<ref name="indianfilmhistory">{{Cite web |date=2021 |title=Kavita Paudwal's Filmography |url=https://www.indianfilmhistory.com/celebrity/filmography/kavita-paudwal |website=IndianFilmHistory.com |access-date=2024-02-04 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127034337/https://www.indianfilmhistory.com/celebrity/filmography/kavita-paudwal |url-status=dead }}</ref><ref name="cinestaan">{{Cite web |title=Kavita Paudwal |url=https://www.cinestaan.com/people/kavita-paudwal-70426 |website=Cinestaan.com |access-date=2024-02-04 |archive-date=2021-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924175421/https://www.cinestaan.com/people/kavita-paudwal-70426 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ, ᱜᱩᱡᱨᱟᱴᱤ, ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="zee"/> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱨᱥᱤ ᱢᱚᱱᱡᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="ragalahari">{{Cite news|url=https://www.ragalahari.com/localevents/186518/kavitha-paudwal-performs-at-hyderabad-on-the-eve-of-mahavir-jayanthi.aspx|title=Kavitha Paudwal - Versatile Singer Performed at Hyderabad on the Eve of Mahavir Jayanthi|date=17 April 2019|publisher=Ragalahari|location=Hyderabad, India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩᱨᱮᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱤᱥᱪ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="hansindia"/> ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱱᱰᱤᱛ ᱡᱤᱭᱟᱞᱟᱞ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱳᱭᱟᱰᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱚᱱᱩᱱ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱯᱚᱰᱣᱟᱞ|ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="zee"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == 13 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱟᱜ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ 16 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ, ᱞᱚᱠᱠᱷᱤᱠᱟᱱᱛᱚᱼᱯᱟᱭᱚᱨᱮᱞᱟᱞ,ᱚᱱᱩ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱾, ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱚᱨᱤ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱳᱞ, ᱟᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱨᱟᱭ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ, ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ ᱵᱳᱱᱫᱨᱮ, [[ᱯᱩᱡᱟ ᱵᱷᱟᱴ|ᱯᱩᱡᱟ ᱵᱚᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱤᱼ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶ 40 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱰᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ,ᱥᱩᱱᱩ ᱱᱟᱜᱚᱢ ᱾, ᱡᱟᱵᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="ragalahari"/> ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱛᱟᱦᱯᱷᱟ'' (1984) ᱼᱵᱷᱚᱵᱷᱚᱱᱟᱣ (1984) ''ᱚᱢᱪᱤᱭᱟᱥᱚᱨᱠᱷᱮ ᱟᱢᱤᱪ ᱾''(1990) ''ᱡᱟᱢᱞᱟ ᱦᱳ ᱡᱟᱢᱞᱟ'' (1995) ''ᱯᱷᱩᱞ ᱵᱳᱱᱮ ᱯᱟᱛᱷᱷᱟᱨ'' (1998) ᱼᱢᱚᱨᱛᱪᱚᱜᱟᱱ (1997) ᱼᱢᱤᱱᱥᱟᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱵᱷᱩ (1997) ''ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱠᱟᱨᱤ'' (1997) ᱼᱟᱱᱜᱟᱨᱮ (1998) ᱼᱞᱚᱵ ᱤᱭᱩ ᱦᱟᱢᱮᱥᱟ (2001) ᱼ ᱟᱨ ''ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ 1'' (2001) ᱼ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="cinestaan"/><ref name="indianfilmhistory"/> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱨᱚᱝᱜᱟ ᱫᱟᱱᱩᱪᱟ ᱡᱩᱞᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱵᱷᱟᱵᱷᱜᱤᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱱᱠᱡ ᱳᱫᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/music/ghazal-maestro-pankaj-udhas-makes-marathi-musical-debut-with-anuradha-paudwal-s-daughter-kavita/story-Jihoq1YaNOeRrGKF22nHRO.html|title=Ghazal maestro Pankaj Udhas makes Marathi musical debut with Anuradha Paudwal's daughter Kavita|date=21 November 2019|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == ; ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ <ref name="indianfilmhistory"/> <ref name="cinestaan"/> {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ |- |2010 |''ᱛᱩᱵ ᱦᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |2001 |''ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ 1'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |2001 |''ᱟᱢ ᱤᱧ ᱤᱧᱧᱟᱢᱮᱥᱟ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |2001 |''ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1998 |''ᱟᱱᱜᱟᱨᱟᱭ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1997 |''ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱠᱟᱨᱤ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1997 |''ᱢᱤᱱᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱵᱷᱩ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1997 |''ᱨᱚᱛᱪᱚᱜᱟᱱ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1996 |''ᱡᱚᱭ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱮᱥᱥᱚᱨ ᱠᱟᱞᱤᱢᱟᱭ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1998 |''ᱯᱷᱩᱞ ᱵᱳᱱᱮ ᱯᱟᱛᱷᱷᱟᱨ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1995 |''ᱡᱟᱢᱞᱟ ᱦᱳ ᱡᱟᱢᱞᱟ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1993 |''ᱠᱩᱱᱠᱩ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ |- |1992 |''ᱡᱩᱱᱩᱱ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1990 |''ᱚᱢᱪᱤᱭᱟᱥᱚᱨᱠᱷᱮ ᱟᱢᱤᱪ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1984 |''ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |1984 |''ᱛᱟᱦᱯᱷᱟ'' |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |} == ᱮᱞᱵᱟᱢ == == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ [[ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱯᱚᱰᱣᱟᱞ|ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱱ ᱯᱩᱫᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/anuradha-paudwals-composer-son-dies-of-kidney-failure-at-35/articleshow/78085423.cms|title=Anuradha Paudwal's son Aditya dies of kidney failure at 35|date=13 September 2020|work=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 0fc6fbikwqjr78oolygdg3iph6a5m70 ᱠᱷᱚᱛᱤᱡᱟ ᱨᱮᱦᱟᱢᱟᱱ 0 26371 199854 147484 2026-11-08T05:53:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199854 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱷᱚᱛᱤᱡᱟ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ | image = | alt = | caption = | birth_name = <!-- not without a reliable inline citation --> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|12|29}} | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date first) --> | honours = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''ᱠᱷᱚᱛᱤᱡᱟ ᱨᱮᱦᱟᱢᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 29 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 1995) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/khatija-rahman-arivu-coke-studio-tamil-song-sagavaasi-8422627/|title=Fans are in love with AR Rahman’s daughter Khatija Rahman and Arivu’s Coke Studio Tamil song Sagavaasi|last=|first=|date=3 February 2023|work=[[The Indian Express]]|access-date=24 April 2023|publisher=|location=New Delhi|pages=|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/more-pics-from-ar-rahmans-daughter-khatijas-wedding-reception-3065419|title=More Pics From AR Rahman's Daughter Khatija's Wedding Reception|last=Chaubey|first=Pranita|date=14 June 2022|work=[[NDTV]]|access-date=24 April 2023|page=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/ar-rahmans-daughter-khatija-gets-married-to-riyasdeen-shaik-mohamed/article65387567.ece|title=AR Rahman’s daughter Khatija gets married to audio engineer Riyasdeen|date=6 May 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506062812/https://www.thehindu.com/entertainment/ar-rahmans-daughter-khatija-gets-married-to-riyasdeen-shaik-mohamed/article65387567.ece|archive-date=2022-05-06|language=en|url-access=limited}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱵᱷᱚᱠᱮᱴ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱭᱼᱯᱷᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱮᱹ ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ|ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ]] ᱮᱥᱹᱯᱤ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱚᱱᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱴᱨᱟᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 July 2010 |title=Puthiya Manidha (புதிய மனிதா) Song {{!}} S. P. Balasubrahmanyam, Khatija Rahman {{!}} Enthiran |url=https://gaana.com/song/puthiya-manidha |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211083003/http://gaana.com/album/enthiran |archive-date=11 February 2015 |access-date=5 May 2023 |publisher=[[Gaana (music streaming service)|Gaana]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=O Maramanishi from Robo |url=https://www.raaga.com/telugu/songs/o-maramanishi-237047 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211084241/http://play.raaga.com/telugu/album/Robo-songs-A0002637 |archive-date=11 February 2015 |access-date=5 May 2023 |website=[[Raaga.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 July 2010 |title=O Naye Insaan - Song Download from Robot @ JioSaavn |url=https://www.jiosaavn.com/song/o-naye-insaan/B1haVAcHVnc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211195431/http://m.saavn.com/Robot-2010/Hindi-songs_A-YhvDwj-S47s_.html |archive-date=11 February 2015 |access-date=5 May 2023 |publisher=[[JioSaavn]]}}</ref> ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱤᱭᱩᱼᱴᱤᱼᱴᱤᱼ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱚᱦᱤᱢᱥᱟ" ᱼᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱼᱴᱤᱼᱴᱤᱼᱤᱼ 2019 ᱡᱟᱥᱳᱣᱟ ᱴᱨᱤ ᱴᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ar-rahman-and-u2-collaborate-on-new-track-ahimsa-before-bands-visit-to-india/article30048072.ece/amp/|title=A.R. Rahman and U2 collaborate on new track 'Ahimsa' before band's visit to India|date=22 November 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124135039/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ar-rahman-and-u2-collaborate-on-new-track-ahimsa-before-bands-visit-to-india/article30048072.ece/amp/|archive-date=2019-11-24|page=}}</ref> 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱯᱷᱟᱨᱤᱥᱴᱚᱱ" ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱜᱟᱹᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱼᱵᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱨᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱥᱳᱠᱚᱛ ᱟᱞᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱞᱟᱜ, "ᱯᱷᱟᱨᱤᱥᱴᱚᱱ" ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱚᱯᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/khatija-rahman-farishton-is-a-beautiful-composition-6907097/|title=Khatija Rahman’s Farishton is a beautiful composition|last=Singh|first=Anvita|date=28 October 2020|work=[[The Indian Express]]|access-date=24 April 2023|publisher=|location=New Delhi|pages=|language=en}}</ref>ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱣᱳ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱜᱨᱟᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱠᱤ ᱠᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱞᱛᱟᱡᱟ" ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱛᱤᱡᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱢᱩᱯᱤᱞᱟ ᱛᱟᱢᱤᱥᱦᱮ ᱛᱷᱟᱭᱮ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 March 2022 |title=Moopilla Thamizhe Thaaye: AR Rahman's uplifting, melodious ode to Tamil |url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/videos/2022/mar/26/moopilla-thamizhe-thaaye-ar-rahmans-uplifting-melodious-ode-to-tamil-30495.amp |access-date=24 April 2023 |website=[[Cinema Express]] |publisher= |quote=The song has vocals by Saindhavi Prakash, Khatija Rahman, AR Ameen, Amina Rafiq, Gabriella Sellus and Poovaiyar |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424191109/https://m.cinemaexpress.com/tamil/videos/2022/mar/26/moopilla-thamizhe-thaaye-ar-rahmans-uplifting-melodious-ode-to-tamil-30495.amp |url-status=dead }}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable" |+ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ! scope="col" |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ! scope="col" |ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! scope="col" |ᱱᱳᱴ |- |ᱢᱤᱱᱢᱤᱱᱤ |ᱦᱚᱞᱤᱛᱟ ᱥᱟᱢᱤᱢ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱾ |- |ᱥᱟᱭᱱᱤᱡ <ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2023-11-22 |title=Khatija Rahman Makes International Composing Debut with ‘Lioness’: ‘She’s a Rebel,’ Says Father A.R. Rahman (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2023/film/asia/khatija-rahman-ar-rahman-lioness-1235805153/ |access-date=2023-11-29 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |ᱠᱟᱡᱚᱨᱤ ᱵᱟᱵᱚᱨ |ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ |ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ! scope="col" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ! scope="col" |ᱠᱳᱼᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ! scope="col" |ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="3" |2010 |"ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷ" |''ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱱᱟᱜ'' | rowspan="8" |[[ᱮᱹ ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ|ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ]] |ᱵᱳᱭᱨᱟᱢᱩᱛᱷᱩ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱢᱟᱱ, ᱮᱥᱹᱯᱤ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱢ |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] |<ref>{{Cite web |title=Puthiya Manidha by S.P. Balasubrahmanyam, A.R. Rahman & Khatija Rahman |url=https://music.apple.com/nz/album/puthiya-manidha/1108797266?i=1108797413 |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Apple Music]]}}</ref><ref name="Music to the ears2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Music-to-the-ears/article16117778.ece|title=Music to the ears|last=Kumar|first=Divya|date=2 August 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211194714/https://www.thehindu.com/features/cinema/Music-to-the-ears/article16117778.ece|archive-date=2021-02-11|url-access=subscription}}</ref> |- |"ᱳ ᱢᱟᱨᱟᱢᱚᱱᱤᱥᱤ" |''ᱨᱳᱵᱳ'' (ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱧᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱵᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ''ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱱᱟᱜ'' |ᱥᱩᱫᱫᱚᱞᱟ ᱚᱥᱳᱠ ᱛᱮᱡᱟ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱢᱟᱱ, ᱮᱥᱹᱯᱤ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱢ, ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] |<ref>{{Cite web |title=O Maramanishi by S.P. Balasubrahmanyam, Srinivas D. & Khatija Rahman |url=https://music.apple.com/us/album/o-maramanishi/1241865481?i=1241865622 |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Apple Music]]}}</ref> |- |"ᱳ ᱱᱟᱭ ᱤᱱᱥᱟᱱ" |''ᱨᱳᱵᱳᱴ'' (ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱧᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱵᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) |ᱥᱟᱣᱱᱟᱱᱫ ᱠᱤᱨᱠᱤᱨ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |title=O Naye Insaan by Srinivas D. & Khatija Rahman |url=https://music.apple.com/us/album/o-naye-insaan/1127720910?i=1127721028 |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Apple Music]]}}</ref> |- |2021 |"ᱨᱚᱠ ᱮ ᱵᱚᱭ ᱵᱮᱵ" |''ᱢᱷᱤᱢ'' |ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ |ᱡᱩᱞᱤᱭᱟ ᱜᱟᱨᱛᱷᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Mimi (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/0DUOcMjmHGVLqFkWqfNC0z |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Spotify]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |"ᱠᱟᱭᱚᱢ" |''ᱤᱨᱟᱵᱷᱤᱱ ᱱᱤᱡᱟᱢ'' |ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱛᱤᱵᱚᱱ |ᱥᱳᱱᱫᱚᱨᱡᱚ ᱵᱟᱞᱟ ᱱᱟᱱᱫᱚᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱵᱤᱱ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ, ᱫᱟᱯᱛᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ, ᱥᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱮᱞᱯᱷᱮ ᱪᱚᱭᱟᱨ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |<ref>{{Cite web |title=Kaayem by A.R. Rahman |url=https://music.apple.com/ml/album/kaayam/1628062107?i=1628062109 |access-date=1 May 2023 |publisher=[[Apple Music]] |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501103150/https://music.apple.com/ml/album/kaayam/1628062107?i=1628062109 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kaayem by A.R. Rahman |url=https://open.spotify.com/track/6eSioMPiEsciUZLcG7tliQ |access-date=1 May 2023 |publisher=[[Spotify]]}}</ref> |- |"ᱛᱩᱢ ᱵᱷᱤ ᱨᱟᱭᱤ" |''ᱢᱤᱞᱤ'' |ᱡᱟᱵᱷᱟᱵᱫᱚ ᱚᱠᱷᱛᱟᱨ |ᱥᱳᱞ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | rowspan="2" |2023 |"ᱪᱤᱱᱱᱟᱡᱤᱨᱩ (ᱢᱟᱨᱩᱢᱩᱨᱟᱭ) " |''Ponniyin ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ II'' |ᱤᱞᱟᱱᱜᱳ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱᱟ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ |- |"ᱯᱨᱟᱱᱟᱢ ᱯᱨᱟᱱᱟᱢ" |''ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱫᱩ (ᱢᱟᱢᱟᱱᱱᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱵᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) '' |ᱨᱚᱠᱮᱱᱫᱩ ᱢᱳᱞᱤ |ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱤᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == nmomg5nbltpakmzt8rdvn9olicl2rxl 199855 199854 2026-11-08T05:53:32Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 199855 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱷᱚᱛᱤᱡᱟ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ | image = | alt = | caption = | birth_name = <!-- not without a reliable inline citation --> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|12|29}} | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date first) --> | honours = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''ᱠᱷᱚᱛᱤᱡᱟ ᱨᱮᱦᱟᱢᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 29 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 1995) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/khatija-rahman-arivu-coke-studio-tamil-song-sagavaasi-8422627/|title=Fans are in love with AR Rahman’s daughter Khatija Rahman and Arivu’s Coke Studio Tamil song Sagavaasi|last=|first=|date=3 February 2023|work=[[The Indian Express]]|access-date=24 April 2023|publisher=|location=New Delhi|pages=|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/more-pics-from-ar-rahmans-daughter-khatijas-wedding-reception-3065419|title=More Pics From AR Rahman's Daughter Khatija's Wedding Reception|last=Chaubey|first=Pranita|date=14 June 2022|work=[[NDTV]]|access-date=24 April 2023|page=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/ar-rahmans-daughter-khatija-gets-married-to-riyasdeen-shaik-mohamed/article65387567.ece|title=AR Rahman’s daughter Khatija gets married to audio engineer Riyasdeen|date=6 May 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506062812/https://www.thehindu.com/entertainment/ar-rahmans-daughter-khatija-gets-married-to-riyasdeen-shaik-mohamed/article65387567.ece|archive-date=2022-05-06|language=en|url-access=limited}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱵᱷᱚᱠᱮᱴ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱭᱼᱯᱷᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱮᱹ ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ|ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ]] ᱮᱥᱹᱯᱤ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱚᱱᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱴᱨᱟᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 July 2010 |title=Puthiya Manidha (புதிய மனிதா) Song {{!}} S. P. Balasubrahmanyam, Khatija Rahman {{!}} Enthiran |url=https://gaana.com/song/puthiya-manidha |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211083003/http://gaana.com/album/enthiran |archive-date=11 February 2015 |access-date=5 May 2023 |publisher=[[Gaana (music streaming service)|Gaana]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=O Maramanishi from Robo |url=https://www.raaga.com/telugu/songs/o-maramanishi-237047 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211084241/http://play.raaga.com/telugu/album/Robo-songs-A0002637 |archive-date=11 February 2015 |access-date=5 May 2023 |website=[[Raaga.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 July 2010 |title=O Naye Insaan - Song Download from Robot @ JioSaavn |url=https://www.jiosaavn.com/song/o-naye-insaan/B1haVAcHVnc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211195431/http://m.saavn.com/Robot-2010/Hindi-songs_A-YhvDwj-S47s_.html |archive-date=11 February 2015 |access-date=5 May 2023 |publisher=[[JioSaavn]]}}</ref> ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱤᱭᱩᱼᱴᱤᱼᱴᱤᱼ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱚᱦᱤᱢᱥᱟ" ᱼᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱼᱴᱤᱼᱴᱤᱼᱤᱼ 2019 ᱡᱟᱥᱳᱣᱟ ᱴᱨᱤ ᱴᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ar-rahman-and-u2-collaborate-on-new-track-ahimsa-before-bands-visit-to-india/article30048072.ece/|title=A.R. Rahman and U2 collaborate on new track 'Ahimsa' before band's visit to India|date=22 November 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124135039/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ar-rahman-and-u2-collaborate-on-new-track-ahimsa-before-bands-visit-to-india/article30048072.ece/amp/|archive-date=2019-11-24|page=}}</ref> 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱯᱷᱟᱨᱤᱥᱴᱚᱱ" ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱜᱟᱹᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱼᱵᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱨᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱥᱳᱠᱚᱛ ᱟᱞᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱞᱟᱜ, "ᱯᱷᱟᱨᱤᱥᱴᱚᱱ" ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱚᱯᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/khatija-rahman-farishton-is-a-beautiful-composition-6907097/|title=Khatija Rahman’s Farishton is a beautiful composition|last=Singh|first=Anvita|date=28 October 2020|work=[[The Indian Express]]|access-date=24 April 2023|publisher=|location=New Delhi|pages=|language=en}}</ref>ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱣᱳ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱜᱨᱟᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱠᱤ ᱠᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱞᱛᱟᱡᱟ" ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱛᱤᱡᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱢᱩᱯᱤᱞᱟ ᱛᱟᱢᱤᱥᱦᱮ ᱛᱷᱟᱭᱮ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 March 2022 |title=Moopilla Thamizhe Thaaye: AR Rahman's uplifting, melodious ode to Tamil |url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/videos/2022/mar/26/moopilla-thamizhe-thaaye-ar-rahmans-uplifting-melodious-ode-to-tamil-30495.amp |access-date=24 April 2023 |website=[[Cinema Express]] |publisher= |quote=The song has vocals by Saindhavi Prakash, Khatija Rahman, AR Ameen, Amina Rafiq, Gabriella Sellus and Poovaiyar |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424191109/https://m.cinemaexpress.com/tamil/videos/2022/mar/26/moopilla-thamizhe-thaaye-ar-rahmans-uplifting-melodious-ode-to-tamil-30495.amp |url-status=dead }}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable" |+ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ! scope="col" |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ! scope="col" |ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! scope="col" |ᱱᱳᱴ |- |ᱢᱤᱱᱢᱤᱱᱤ |ᱦᱚᱞᱤᱛᱟ ᱥᱟᱢᱤᱢ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱾ |- |ᱥᱟᱭᱱᱤᱡ <ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2023-11-22 |title=Khatija Rahman Makes International Composing Debut with ‘Lioness’: ‘She’s a Rebel,’ Says Father A.R. Rahman (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2023/film/asia/khatija-rahman-ar-rahman-lioness-1235805153/ |access-date=2023-11-29 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |ᱠᱟᱡᱚᱨᱤ ᱵᱟᱵᱚᱨ |ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ |ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ! scope="col" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ! scope="col" |ᱠᱳᱼᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ! scope="col" |ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="3" |2010 |"ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷ" |''ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱱᱟᱜ'' | rowspan="8" |[[ᱮᱹ ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ|ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ]] |ᱵᱳᱭᱨᱟᱢᱩᱛᱷᱩ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱢᱟᱱ, ᱮᱥᱹᱯᱤ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱢ |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] |<ref>{{Cite web |title=Puthiya Manidha by S.P. Balasubrahmanyam, A.R. Rahman & Khatija Rahman |url=https://music.apple.com/nz/album/puthiya-manidha/1108797266?i=1108797413 |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Apple Music]]}}</ref><ref name="Music to the ears2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Music-to-the-ears/article16117778.ece|title=Music to the ears|last=Kumar|first=Divya|date=2 August 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211194714/https://www.thehindu.com/features/cinema/Music-to-the-ears/article16117778.ece|archive-date=2021-02-11|url-access=subscription}}</ref> |- |"ᱳ ᱢᱟᱨᱟᱢᱚᱱᱤᱥᱤ" |''ᱨᱳᱵᱳ'' (ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱧᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱵᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ''ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱱᱟᱜ'' |ᱥᱩᱫᱫᱚᱞᱟ ᱚᱥᱳᱠ ᱛᱮᱡᱟ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱢᱟᱱ, ᱮᱥᱹᱯᱤ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱢ, ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] |<ref>{{Cite web |title=O Maramanishi by S.P. Balasubrahmanyam, Srinivas D. & Khatija Rahman |url=https://music.apple.com/us/album/o-maramanishi/1241865481?i=1241865622 |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Apple Music]]}}</ref> |- |"ᱳ ᱱᱟᱭ ᱤᱱᱥᱟᱱ" |''ᱨᱳᱵᱳᱴ'' (ᱮᱱᱛᱤᱨᱟᱧᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱵᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) |ᱥᱟᱣᱱᱟᱱᱫ ᱠᱤᱨᱠᱤᱨ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |title=O Naye Insaan by Srinivas D. & Khatija Rahman |url=https://music.apple.com/us/album/o-naye-insaan/1127720910?i=1127721028 |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Apple Music]]}}</ref> |- |2021 |"ᱨᱚᱠ ᱮ ᱵᱚᱭ ᱵᱮᱵ" |''ᱢᱷᱤᱢ'' |ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ |ᱡᱩᱞᱤᱭᱟ ᱜᱟᱨᱛᱷᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Mimi (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/0DUOcMjmHGVLqFkWqfNC0z |access-date=25 April 2023 |publisher=[[Spotify]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |"ᱠᱟᱭᱚᱢ" |''ᱤᱨᱟᱵᱷᱤᱱ ᱱᱤᱡᱟᱢ'' |ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱛᱤᱵᱚᱱ |ᱥᱳᱱᱫᱚᱨᱡᱚ ᱵᱟᱞᱟ ᱱᱟᱱᱫᱚᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱵᱤᱱ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ, ᱫᱟᱯᱛᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ, ᱥᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱮᱞᱯᱷᱮ ᱪᱚᱭᱟᱨ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |<ref>{{Cite web |title=Kaayem by A.R. Rahman |url=https://music.apple.com/ml/album/kaayam/1628062107?i=1628062109 |access-date=1 May 2023 |publisher=[[Apple Music]] |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501103150/https://music.apple.com/ml/album/kaayam/1628062107?i=1628062109 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kaayem by A.R. Rahman |url=https://open.spotify.com/track/6eSioMPiEsciUZLcG7tliQ |access-date=1 May 2023 |publisher=[[Spotify]]}}</ref> |- |"ᱛᱩᱢ ᱵᱷᱤ ᱨᱟᱭᱤ" |''ᱢᱤᱞᱤ'' |ᱡᱟᱵᱷᱟᱵᱫᱚ ᱚᱠᱷᱛᱟᱨ |ᱥᱳᱞ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | rowspan="2" |2023 |"ᱪᱤᱱᱱᱟᱡᱤᱨᱩ (ᱢᱟᱨᱩᱢᱩᱨᱟᱭ) " |''Ponniyin ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ II'' |ᱤᱞᱟᱱᱜᱳ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱᱟ |ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ |- |"ᱯᱨᱟᱱᱟᱢ ᱯᱨᱟᱱᱟᱢ" |''ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱫᱩ (ᱢᱟᱢᱟᱱᱱᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱵᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) '' |ᱨᱚᱠᱮᱱᱫᱩ ᱢᱳᱞᱤ |ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱤᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == fir58ocx45coa4egk3tyou2maxtlvf0 ᱡᱷᱩᱢᱟ ᱞᱤᱢᱵᱩ 0 26375 199908 189437 2026-11-08T07:49:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199908 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱷᱩᱢᱟ ᱞᱤᱢᱵᱩ | image = Jhuma Limbu.jpg | caption = Limbu being interviewed by Ratopati TV (2017) | native_name = {{nobold|{{native name|ne|झुमा लिम्बू|italics=no|nolink=yes|paren=omit}}<br />{{native name|lif|ᤉᤢᤔᤠ ᤗᤡᤶᤒᤢ|italics=no|nolink=yes|paren=omit}}}} | birth_place = ᱫᱷᱩᱸᱜᱮᱥᱟᱜᱩ, ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ,ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | notable_works = | style = ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ | website = {{Url|https://limbujhuma.com/|Official website}} }} '''ᱡᱷᱩᱢᱟ ᱞᱤᱢᱵᱩ''' ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |title=All set to make a year in music: Echoes in the Valley festival is back |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2021/04/10/all-set-to-make-a-year-in-music-echoes-in-the-valley-festival-is-back |access-date=2022-02-10 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Sewa |title=Eastern melodies in Kathmandu |url=https://www.nepalitimes.com/review/eastern-melodies-in-kathmandu/ |access-date=2022-02-10 |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱲᱤᱡᱟᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Sewa |title=Ghatu dance of Lamjung |url=https://www.nepalitimes.com/review/ghatu-dance-of-lamjung/ |access-date=2022-02-10 |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱵᱟᱨᱢ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱱᱫᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱰᱤᱣᱳ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ, ᱞᱤᱢᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=झुमा लिम्बूको युग (भिडियो र फोटो) |url=https://shilapatra.com/detail/72396/ |access-date=2022-02-10 |website=झुमा लिम्बूको युग (भिडियो र फोटो)}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟᱼᱵᱚᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱟᱯᱞᱮᱡᱩᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱛᱚᱯᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱱᱜᱮᱥᱟᱜᱩ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱥᱤ (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱮᱭᱣᱟᱠᱷᱳᱞᱟ ᱟᱛᱳ ᱢᱩᱱᱤᱯᱮᱞᱟᱭ) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=लिम्बु |first=झुमा |title=पोल्टाभरि आशीर्वाद |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/161956-1539404880.html |access-date=2022-02-10 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ''ᱫᱟᱱ ᱱᱟᱪ ᱾'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱞᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱥᱤ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱢᱩ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥ ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱢᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱞᱤᱛᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Coming into her own |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2014/01/09/coming-into-her-own |access-date=2022-02-10 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> == ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱞᱚᱞᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱨᱤᱥᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱚᱛᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱮᱦ ᱥᱟᱭᱞᱟ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ (ᱨᱚᱛᱱᱟ ᱥᱟᱢᱥᱮᱨ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱚᱞ) ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0"/> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Musical Mundhum |url=https://kathmandupost.com/opinion/2014/09/21/musical-mundhum |access-date=2022-02-10 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> ᱱᱮᱯᱚᱞᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ''ᱨᱟᱭᱛᱷᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱾<ref>{{Cite web |title=‘रैथाने संगीत नै मूलधार’– गायिका झुमा लिम्बू |url=https://nepalmag.com.np/suddenly/2019/01/15/20190115182742 |access-date=2022-02-10 |website=nepalmag.com.np |language=English |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210150119/https://nepalmag.com.np/suddenly/2019/01/15/20190115182742 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=चल्तीका गीतले रैथाने संगीत ओझेलमा पर्दैन : झुमा लिम्बू |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/32120/2019-12-25 |access-date=2022-02-10 |website=Naya Patrika |language=en |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210064112/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/32120/2019-12-25 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-10-08 |title=THE QUEST TO REVIVE THE FORGOTTEN SOUND - JHUMA LIMBU |url=https://wownepal.com.np/the-quest-to-revive-the-forgotten-sound-jhuma-limbu/ |access-date=2022-02-10 |website=WOW Magazine Nepal {{!}} World Of Women |language=en-US |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210064119/https://wownepal.com.np/the-quest-to-revive-the-forgotten-sound-jhuma-limbu/ |url-status=dead }}</ref> ᱦᱚᱲ ᱥᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱞᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱤᱭᱟᱠᱷᱩᱝ ᱤᱭᱩᱣᱟ ᱢᱚᱱᱪ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=रैथाने संगीतज्ञ झुमा लिम्बु सम्मान कार्यक्रममा चन्द्रवीर तुम्बापोका कविता वाचन |url=https://themargin.com.np/literature-and-creation/4129/ |access-date=2022-02-10 |website=themargin.com.np |language=en |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210070727/https://themargin.com.np/literature-and-creation/4129/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱫᱟᱯᱟ ᱥᱟᱶ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱭ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱩᱨᱵᱟ ᱥᱮᱨᱤᱝ ᱞᱟᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱯ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱤ,ᱜᱤᱛᱟᱱᱡᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟ, ᱥᱳᱣᱜᱚᱛ ᱢᱟᱞᱞᱟ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The first look poster of ‘Jaar’ made public |url=https://english.makalukhabar.com/2021/09/22064/ |access-date=2022-02-10 |website=English.MakaluKhabar.com |language=en-US |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210150119/https://english.makalukhabar.com/2021/09/22064/ |url-status=dead }}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == '''ᱮᱞᱵᱟᱢ''' * ''ᱤᱦᱟᱭᱞᱟ'' * ''ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ'' * ''ᱠᱷᱟᱥᱟᱢ'' (ᱥᱩᱱᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ) 2014 '''ᱥᱤᱝᱚᱞᱥ''' * ''ᱟᱭᱭᱟᱭᱟᱱᱤ ᱾''(ᱚᱥᱳᱠ ᱢᱩᱠᱟᱨᱩᱝᱜ ᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱜ) * ''ᱠᱟᱴᱤ ᱞᱚᱜᱩ ᱴᱮᱨᱳ ᱯᱟᱪᱤ'' (ᱰᱤᱯᱚᱠ ᱡᱟᱝᱜᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ) * ''ᱞᱚᱛᱛᱷᱟᱭ ᱯᱮᱨᱮ ᱢᱟ ᱫᱟᱱᱛᱮ ᱢᱳᱦᱟᱱᱤᱢᱟ'' (ᱚᱥᱳᱠ ᱨᱚᱥᱤᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ) * ''ᱥᱟᱭᱞᱤ ᱢᱳᱨᱤᱞᱟᱭ'' (ᱚᱥᱳᱠ ᱢᱩᱠᱟᱨᱚᱝ ᱥᱟᱶ) * ''ᱛᱤᱢᱤᱞᱟᱭ ᱵᱷᱮᱛᱱᱟ ᱟᱣᱰᱟ'' == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == d8suaxn5lecgmiicxrzzrz8eca8sm2o ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ 0 26405 199844 161582 2026-11-08T05:34:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199844 wikitext text/x-wiki '''[[ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ''' 1965 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱛᱳ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱪᱮᱨᱤ ᱦᱤᱱᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ [[ᱪᱮᱨᱤ ᱦᱤᱱᱴᱚᱱ ᱦᱚᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱤ ᱦᱤᱱᱴᱚᱱ ᱦᱚᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ (ᱢᱟᱦᱟ 3ᱹ5 ᱢᱟᱦᱟ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱵᱤ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ 2]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱯᱳᱨᱥᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ 2002 ᱠᱷᱚᱱ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱤᱡᱤᱞ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ [[ᱵᱤ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱯᱷᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱨ 2010 ᱠᱷᱚᱱ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱠᱤᱭᱤ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Cambridge_Folk_Festival_1985_-_Battlefield_Band_on_stage.jpg|thumb|1985 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱵᱮᱴᱮᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱱ ᱳᱣᱞᱟᱨᱰ ᱟᱜ 1974 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱼᱠᱳᱲᱼ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱣᱱᱤᱥᱚᱨᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱠᱮᱱ ᱳᱣᱞᱟᱨᱰ 1965 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱯᱷᱳᱠ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ 1993 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱟᱝᱜᱟᱨᱮᱱᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱰᱤ ᱵᱟᱨᱠᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 1990 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Festival History Cambridge Live |url=https://www.cambridgelive.org.uk/folk-festival/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903151831/https://www.cambridgelive.org.uk/folk-festival/history |archive-date=3 September 2019}}</ref> == ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 1 ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ, ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮᱹᱱᱟᱹᱱᱟ 2 ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ, ᱠᱳᱞᱰᱦᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱢᱯ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱴᱮᱡ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱞᱳᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱥ ᱥᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱞᱤᱵ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱵ ᱴᱮᱹᱱᱴ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ, ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=The Hub &#124; Cambridge Live |url=https://www.cambridgelive.org.uk/folk-festival/line-up/hub |access-date=12 January 2021 |website=Cambridgelive.org.uk |archive-date=5 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205100656/https://www.cambridgelive.org.uk/folk-festival/line-up/hub |url-status=dead }}</ref> ᱦᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱮᱵᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱯᱷᱚᱞᱟᱣᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱼᱟ ᱾ ᱨᱩᱴᱟᱭᱩᱢ ᱯᱷᱤᱠᱥᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱨᱛᱷᱮᱢᱵᱨᱤᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱯᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱮᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱪᱟᱨ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱛᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=21 February 2020 |title=The Northumbrian Piping Workshops &#124; Camus |url=https://www.camusmusic.net/cambridge-folk-festival/ |access-date=24 October 2021 |website=Camusmusic.net}}</ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱼᱯᱷᱚᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱾ == ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞᱠᱚ == ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱠᱟᱨᱛᱤ, [[ᱥᱮᱨᱞᱤ ᱠᱳᱞᱤᱱᱥ]], [[ᱯᱮᱜᱤ ᱥᱤᱜᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱴᱟᱢᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱮᱛᱷᱨᱤᱱ ᱴᱤᱠᱮᱞ]], [[ᱠᱮᱴ ᱨᱚᱥᱵᱤ]],[[ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤ ᱾|ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱟ ᱚᱱᱛᱷᱟᱝᱠ ᱾|ᱫᱟ ᱚᱱᱛᱷᱟᱝᱠ]] [[ᱡᱩᱰᱤ ᱠᱳᱞᱤᱱᱥ]], [[ᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱮᱥ]], [[ᱪᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱟᱢᱵᱟ]], [[ᱡᱳ ᱥᱴᱨᱚᱢᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱟ [[ᱢᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱨᱳᱥ ᱾|ᱢᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱨᱳᱥ]] ᱫᱟ [[ᱫᱟ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞᱟᱨᱥ (ᱵᱮᱱᱰ)|ᱞᱮᱵᱷᱮᱞᱟᱨᱠᱚ]] ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱱᱟᱨ ᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱮᱢᱤᱞᱩ ᱦᱮᱨᱤᱥ]], [[ᱠᱟᱨᱟ ᱰᱤᱞᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱛᱷ ᱞᱚᱠᱮᱢᱮᱱ]] [[ᱯᱷᱮᱨᱝᱠ ᱴᱟᱨᱱᱟᱨ]], [[ᱢᱟᱢᱯᱷᱳᱨᱰ ᱮᱱᱰ ᱥᱚᱱᱥ]], [[ᱞᱳᱨᱟ ᱢᱟᱨᱞᱤᱝ]], ᱳᱞᱰ ᱠᱨᱳ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱳ, ᱟᱭᱰᱤᱞᱩᱭᱤᱞᱰ, [[ᱡᱮᱠ ᱵᱟᱜ]] ᱟᱨ ᱫᱟ ᱵᱟᱨᱼᱥᱴᱤᱣᱟᱨᱰ ᱥᱚᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱮᱞ ᱰᱩᱱᱤᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱞᱯᱷᱚᱱᱤᱠ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱰᱤᱡᱴᱮᱞ ᱚᱰᱤᱣᱳ]] ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱣᱟᱱ ᱵᱳᱭᱡᱽ|ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱵᱳᱭᱡᱽ]], ᱫᱟ ᱯᱨᱳᱠᱞᱟᱭᱢᱟᱨᱥ, ᱯᱷᱚᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱣᱰᱚᱱ ᱳᱭᱮᱱᱟᱭᱤᱴ 3 ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=New Folk Festival compilation album to be released &#124; Cambridge Folk Festival |url=http://www.cambridgefolkfestival.co.uk/new-folk-festival-compilation-album-released/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810011905/http://www.cambridgefolkfestival.co.uk/new-folk-festival-compilation-album-released/ |archive-date=10 August 2014 |access-date=6 August 2014}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == pbthn5kj9yxxngswrh9chlhihzjq7gy ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ 0 26406 199710 170364 2026-11-08T00:58:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199710 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event|name=ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ|image=Green Man 2019.jpg|caption=ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱚᱞ, ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱥᱴᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱘|location=ᱠᱚᱧᱮ ᱣᱮᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱦᱳᱣᱮᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ|years_active=2003–present|genre=ᱯᱷᱳᱞᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ / ᱥᱟᱭᱠᱮᱰᱮᱞᱤᱭᱟ / ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ / ᱰᱮᱱᱥ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮ ᱰᱮᱱᱥ / ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ / ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱᱟ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱᱟ / ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱟ|website={{URL|http://www.greenman.net/}}}} '''ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱳᱣᱟᱞᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠᱚᱱ ᱵᱤᱠᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱾ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ 25,000 ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱱ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱤᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ, ᱤᱱᱰᱤ,ᱨᱚᱠ, ᱦᱚᱲ,ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ) ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ 10 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ, ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱛᱚᱭᱟᱨᱚᱱ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱜᱨᱳᱞᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱧᱡ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ, ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱨ ᱚᱱ ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱵᱨᱟᱠᱥᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱫᱤᱞᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱷᱚᱫᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱢᱤᱥᱴᱤ, ᱯᱳᱱ ᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱟᱭᱰᱤᱞᱥ ᱾ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱢᱮᱜᱣᱟᱭ,ᱠᱮᱨᱤᱵᱩ , ᱛᱤᱨᱡᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱱᱴᱮᱱ ᱰᱤᱥᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ == [[ᱨᱮᱫ:Green_Man_Festival_2021.jpg|thumb|ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ 2021 ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱩᱵᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱨᱟᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ "ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱟᱞᱟᱼᱡᱚᱡᱟᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ 2010",<ref name="live-music-awards-2015">{{Cite web |title=Green Man wins Best Festival at Live Music Business Awards 2015 - Green Man Festival |url=http://www.greenman.net/news/green-man-wins-best-british-festival-at-live-music-awards-2015/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021074357/http://www.greenman.net/news/green-man-wins-best-british-festival-at-live-music-awards-2015/ |archive-date=21 October 2015 |access-date=2017-01-27 |website=Green Man Festival |language=en}}</ref> ᱟᱨ "ᱜᱨᱟᱥ ᱨᱩᱴᱥ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ 2012" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.virtualfestivals.com/latest/news/8923|title=Green Man Festival wins Best Medium prize - Virtual Festivals|last=Fahey|first=Dabiel|date=2010-11-18|work=Virtual Festivals|access-date=2017-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517121921/http://www.virtualfestivals.com/latest/news/8923|archive-date=17 May 2014|language=en-GB}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱤᱡᱮᱱᱮᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ "ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ" ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="live-music-awards-2015" /> ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱤᱭᱳᱱᱟ ᱥᱴᱤᱣᱟᱨᱴ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱮᱱᱰ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Green Man director Fiona Stewart honoured at UK Festival Awards |url=http://www.eventmagazine.co.uk/green-man-director-fiona-stewart-honoured-uk-festival-awards/destinations/article/1223318 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202040154/http://www.eventmagazine.co.uk/green-man-director-fiona-stewart-honoured-uk-festival-awards/destinations/article/1223318 |archive-date=2 February 2017 |access-date=2017-01-27 |website=www.eventmagazine.co.uk}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱳᱣᱟᱞᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=19 August 2015 |title=Green Man Festival sells out in a record 3 months in advance |url=http://gov.wales/newsroom/businessandeconomy/2015/150818-green-man/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203205730/http://gov.wales/newsroom/businessandeconomy/2015/150818-green-man/?lang=en |archive-date=3 February 2017 |access-date=2017-01-27 |website=gov.wales |language=EN}}</ref> == ᱞᱤᱭᱤᱱ-ᱟᱯ == === 2022 === ᱢᱮᱴᱨᱟᱱᱚᱢᱤ, ᱠᱨᱟᱯᱷᱚᱴᱳᱣᱟᱨᱠ, ᱵᱤᱪ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱠᱤᱣᱟᱱᱩᱠᱟ, ᱵᱳᱭᱥᱮᱯ, ᱯᱮᱠᱚᱨᱠᱮᱴ ᱠᱳᱨᱴᱥ, ᱠᱮᱴ ᱞᱮ ᱵᱳᱱ <ref>{{Cite web |title=2023 Green Man Festival line up |url=https://www.greenman.net/line-up/2023/ |access-date=2022-10-28 |website=Green Man Festival |language=en |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017173335/https://www.greenman.net/line-up/2023/ |url-status=dead }}</ref> === 2021 === [[ᱨᱮᱫ:Green_Man,_Fleet_Foxes,_2018_.jpg|right|thumb|300x300px|ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ 2018 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱯᱷᱳᱠᱮᱥ ᱾]] === 2019 === [[ᱨᱮᱫ:Green_Man_2019,_main_stage.jpg|left|thumb|300x300px| ᱥᱚᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱢᱮᱴ, ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ 2019]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱨᱮᱠᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱮᱜᱼᱤᱼᱱᱟᱥ ᱠᱟᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ 300 ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱳ ᱵᱟᱨᱴᱮᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱤ ᱦᱮᱜᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾[https://www.thetimes.co.uk/article/green-man-festival-szmz3zct3jh] 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱼᱚᱱᱼᱣᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱞ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, 300 ᱦᱚᱲ, 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 1000 ᱦᱚᱲ ᱟᱨ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 3000 ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ [https://www.theguardian.com/music/2005/aug/26/3]᱾ ᱯᱷᱤᱭᱳᱱᱟ ᱥᱴᱤᱣᱟᱨᱴ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱳᱭᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱤᱨᱟᱭᱮᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱱ ᱞᱳᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠᱚᱱ ᱵᱤᱠᱚᱱᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱣᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱦᱳᱭᱮᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱞᱟᱱᱚᱥᱠ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ 6000 ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Bonkers">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/its-nice-to-go-bonkers-in-a-field-the-green-man-music-festivals-founder-is-teaching-the-world-to-8975106.html|title='It's nice to go bonkers in a field': The Green Man music festival's|last=Sherwin|first=Adam|date=1 December 2013|work=The Independent|access-date=21 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503110925/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/it-s-nice-to-go-bonkers-in-a-field-the-green-man-music-festival-s-director-is-teaching-the-world-to-rock-8975106.html|archive-date=3 May 2019|language=en}}</ref> 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱤ ᱦᱮᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱱ ᱞᱳᱣᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ROOST HILLS LIMITED people - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/05699403/officers |access-date=2021-10-18 |website=find-and-update.company-information.service.gov.uk |language=en}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱳ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱤ ᱯᱷᱤᱭᱳᱱᱟ ᱥᱴᱤᱣᱟᱨᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jo and Danny sell Green Man Festival |url=http://www.brecon-radnor.co.uk/article.cfm?id=216&headline=Jo%20and%20Danny%20sell%20Green%20Man%20Festival&sectionIs=news&searchyear=2011 |access-date=2021-10-15 |website=Brecon & Radnor Express |language=en }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱤᱭᱳᱱᱟ 15,000 ᱠᱷᱚᱱ 25,000 ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹᱱ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Copy_of_NE_ATMOS_THURS-5397.jpg|thumb|ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 7u9knr2wpt9dijf27y1cdjc7opk5vxv ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱮᱡᱩᱨᱤ 0 26411 199975 189708 2026-11-08T09:20:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199975 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱮᱡᱩᱨᱤ | birth_name = ᱟᱱᱱᱟ ᱢᱟᱨᱤ ᱜᱩᱭᱡᱞᱚᱨ | birth_date = 1907/1916 | birth_place = ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_date = ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱘ | nationality = ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (᱑᱙᱐᱗/᱑᱙᱑᱖-᱑᱙᱔᱗) <br/>ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (᱑᱙᱔᱗-᱑᱙᱙᱘) | occupation = ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱯᱷᱤᱞᱢ) | years_active = 1934-60 | spouse = Sayyed Allauddin Ahmed Gelani<ref name=":1"/> }} '''ᱟᱱᱱᱟ ᱢᱮᱨᱤ ᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱞᱚᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱮᱡᱩᱨᱤ''' <ref name=":0">{{Cite web |last=Iyer |first=Usha |title=The audacious and amazing Azurie, 'a League of Nations in whom every dance of the world is found' |url=https://scroll.in/reel/976857/the-audacious-and-amazing-azurie-a-league-of-nations-in-whom-every-dance-of-the-world-is-found |access-date=2020-12-07 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ '''ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱚᱡᱩᱨᱤ''' (1907, ᱵᱟᱝᱞᱟᱼ1998) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱨᱟᱣᱚᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ <ref name=":1">{{Cite web |title=Azurie |url=https://www.cinemaazi.com/people/azurie |access-date=2020-12-07 |website=Cinemaazi |language=en |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205054133/https://www.cinemaazi.com/people/azurie |url-status=dead }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱮᱱᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rehman |first=I. A. |date=2020-11-05 |title=The end of spring |url=https://www.dawn.com/news/1588740 |access-date=2020-12-06 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Homegrown |title=How A Half-German Woman Became India's First Item Girl |url=https://homegrown.co.in/article/800201/how-a-half-german-woman-became-india-s-first-item-girl |access-date=2020-12-06 |website=homegrown.co.in |language=en}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱮᱡᱩᱨᱤ 1907 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱱᱱᱟ ᱢᱮᱨᱤ ᱜᱩᱭᱤᱡᱮᱞᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ (ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 1916ᱼᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱝᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]) ᱾ <ref name=":0"/> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱭᱤᱥ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱰᱟᱞᱴᱟᱨ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱵᱮᱞᱤ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾<ref name=":1"/><ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱩᱨᱤᱭ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱷᱤ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱟᱛᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱭᱡᱤᱼᱨᱟᱢᱤᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=WMC-Pakistan |date=2014-11-22 |title=THE CITY'S UNSUNG WOMEN ARE ITS REAL HEROES, SAY RIGHTS ACTIVISTS |url=http://www.wmcpk.org/wp/gender-news/the-citys-unsung-women-are-its-real-heroes-say-rights-activists/ |access-date=2020-12-06 |website=Women Media Center |language=en-US |archive-date=2021-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921234505/https://www.wmcpk.org/wp/gender-news/the-citys-unsung-women-are-its-real-heroes-say-rights-activists/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱶ, ᱚᱡᱩᱨᱤ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Azurie – Cineplot.com |url=https://cineplot.com/azurie/ |access-date=2020-12-06 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kathak dancer Adnan Jehangir performs in Italy – Business Recorder |url=https://fp.brecorder.com/2007/06/20070630585257/ |access-date=2020-12-06 |language=en-US}}</ref> ᱮᱡᱩᱨᱤ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱡᱩᱨᱤ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥᱤ ᱥᱟᱭᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱟᱞᱼᱮᱼᱟᱢ, ᱫᱟ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱴᱚᱠᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱱᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱩᱨᱤ 700 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱩᱨᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱠᱤᱝᱦᱟᱢ ᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Songs of Yore completes three years |url=https://www.songsofyore.com/songs-of-yore-completes-three-years/ |access-date=2020-12-06 |website=Songs Of Yore |language=en-GB}}</ref> ᱢᱮᱭᱟ, ᱥᱳᱱᱟᱨ ᱥᱚᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱚᱜᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kahlon |first=Sukhpreet |title=Brilliant, dazzling Azurie, Indian cinema's first dancing star |url=https://www.cinestaan.com/articles/2020/mar/10/24849 |access-date=2020-12-06 |website=Cinestaan |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112200423/https://www.cinestaan.com/articles/2020/mar/10/24849 |url-status=dead }}</ref><ref name=":1"/> === ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ === ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱣᱞᱯᱤᱱᱰᱤ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱱᱥ ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱡᱽᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱮᱭ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ, ᱚᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱫᱚᱥᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱯᱷᱚᱨᱤ == * ᱯᱚᱨᱫᱮᱥᱤ ᱥᱟᱭᱤᱭᱟᱱ-1935 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ * ᱠᱟᱛᱟᱞᱼᱮᱼᱟᱢᱼ1935 <ref>{{Cite web |title=With 'Veere', the Women of Mumbai Cinema Are Taking Back Their Power |url=https://thewire.in/film/the-women-of-mumbai-cinema-are-taking-back-their-power |access-date=2020-12-06 |website=The Wire}}</ref> * ᱫᱟ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱴᱚᱠᱤᱡᱽ <ref>{{Cite web |title=Suresh Complete Movies List from 2009 to 1935 |url=https://www.bollywoodmdb.com/celebrities/filmography/suresh/7358 |access-date=2020-12-06 |website=www.bollywoodmdb.com |archive-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215172014/https://www.bollywoodmdb.com/celebrities/filmography/suresh/7358 |url-status=dead }}</ref> * ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱱᱥᱟᱨᱼ1941 * ᱡᱟᱝᱠᱚᱨᱼ1942 * ᱠᱟᱞᱡᱩᱜᱼ1942 <ref name=":1"/> * ᱱᱟᱭ ᱰᱩᱱᱤᱭᱟ 1944 * ᱥᱟᱦᱚᱡᱮᱦᱟᱱᱼ1946 <ref name=":1" /> * ᱯᱚᱨᱳᱣᱟᱱᱟ 1947 <ref>{{Cite web |title=Search Results |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Search |access-date=2020-12-06 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> * ᱢᱮᱭᱟ (1935) (ᱵᱟᱝᱞᱟ <ref name=":1" /> * ᱥᱳᱱᱟᱨ ᱥᱚᱱᱥᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟ) * ᱞᱚᱜᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ <ref>{{Cite web |last=admin |title=The end of spring |url=http://ibcenglish.net/index.php/2020/11/05/the-end-of-spring/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105113603/http://ibcenglish.net/index.php/2020/11/05/the-end-of-spring/ |archive-date=5 November 2020 |access-date=2020-12-06 |website=IBC ENGLISH {{!}} latest News |language=en-US}}</ref> (ᱵᱟᱝᱞᱟ) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == a6eqxkwfp2fhwmiopvbmqk3n30k93y2 ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ 0 26429 199734 197065 2026-11-08T01:42:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199734 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ | class="infobox-data" |<div class="birthplace" style="display:inline">ᱡᱟᱵᱩᱣᱟ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ</div> |} ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱤᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Lado Bai |url=https://www.saffronart.com/artists/lado-bai |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014191728/https://www.saffronart.com/artists/lado-bai |archive-date=14 October 2022 |access-date=18 March 2019 |website=Saffronart}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱚᱰᱤᱵᱷᱟᱥᱤ ᱞᱚᱠ ᱠᱟᱞᱟ ᱮᱠᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱟᱭ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |title=Lado Bai |url=http://bhilart.com/lado-bai/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405004242/http://bhilart.com/lado-bai/ |archive-date=5 April 2023 |access-date=26 March 2019 |website=Bhil Art}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱵᱩᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱫᱤ ᱵᱟᱣᱟᱫᱤ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":6"/> ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱛᱮ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱲᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=20 October 2018 |title=Folk And Tribal Painter Lado Bai's Lively Art Travel in India |url=https://www.youtube.com/watch?v=z8QBEG4ZhMA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014191734/https://www.youtube.com/watch?v=z8QBEG4ZhMA |archive-date=14 October 2022 |access-date=18 March 2019 |website=[[YouTube]] |publisher=Ravindra Koshish Art}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 April 2018 |title=थकान मिटाने के लिए बनाती थीं चित्र, मिला राष्ट्रीय सम्मान |trans-title=Used to make pictures to remove fatigue, got national honor |url=https://naidunia.jagran.com/special-story-women-make-picture-relief-from-fatigue-and-got-national-honor-1673636 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019103207/https://www.naidunia.com/special-story-women-make-picture-relief-from-fatigue-and-got-national-honor-1673636 |archive-date=19 October 2022 |access-date=26 March 2019 |website=Nai Dunia |language=hi}}</ref> ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Lado Bai - Bhil Artist of Madhya Pradesh |url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022135500/http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/ |archive-date=22 October 2021 |access-date=26 March 2019 |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |publisher=Ministry of Culture, Government of India}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱳᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":4" /> ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web |date=14 December 2012 |title=Bhil Art: Tribal Paintings from India |url=https://blog.saffronart.com/2012/12/14/bhil-art-tribal-paintings-from-india/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128025752/https://blog.saffronart.com/2012/12/14/bhil-art-tribal-paintings-from-india/ |archive-date=28 January 2023 |access-date=25 July 2023 |website=The Saffron Art Blog}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱥᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱰᱤᱵᱟᱥᱤ ᱞᱚᱠ ᱠᱟᱞᱟ ᱮᱠᱟᱫᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4" /> == ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ == ᱵᱷᱤᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱾ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱾ <ref name=":0">{{Cite web |title=The Bhils |url=http://bhilart.com/ |access-date=6 April 2019 |website=Bhil Art }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ <ref name=":0" />᱾ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":4"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱨᱮᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱟᱠᱷᱟᱹᱭ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4" /> == ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱭᱤᱞᱤ == ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱚᱴᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱪᱟᱨ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":6"/> <ref>{{Cite web |title=Lado Bai |url=http://sutragallery.com/Lado-Bai.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826211627/http://www.sutragallery.com/Lado-Bai.html |archive-date=26 August 2017 |access-date=26 March 2019 |website=Sutra Gallery}}</ref>ᱵᱳᱭ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱾<ref name=":1"/> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱷᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱮᱛᱷᱳᱨᱟ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱫᱮᱵᱚᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1"/> ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱮᱛᱷᱳᱨᱟ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name=":0"/> ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1"/> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱳᱡᱟᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱾ ᱳᱡᱟᱥ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱳᱡᱟᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ 2017, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite web |date=23 January 2017 |title=Bhil painters win Ojas Art Award |url=https://www.sundayguardianlive.com/jaipur-lit-fest/8146-bheel-painters-win-ojas-art-award |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118194711/https://sundayguardianlive.com/jaipur-lit-fest/8146-bheel-painters-win-ojas-art-award |archive-date=18 January 2021 |access-date=25 July 2023 |website=[[The Sunday Guardian]]}}</ref> ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, 51,000 ᱴᱟᱠᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱥᱵᱷᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Gulraiz |first=Saba |date=September 2010 |title=A Tryst with Art in Madhya Pradesh |url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=a-tryst-with-art-in-madhya-pradesh&iid=6&articleid=58 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101141115/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=a-tryst-with-art-in-madhya-pradesh&iid=6&articleid=58 |archive-date=1 November 2011 |website=Art Etc (magazine)}}</ref> == ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱩᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱮᱛᱷᱳᱨᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":8">{{Cite web |last=Stephen |first=Sophia |last2=Venugopal |first2=Bijoy |last3=Paul |first3=Arjun |date=12 April 2018 |title=At One Flipkart, a tribal art mural sets the office mood, and tells a proud Indian story |url=https://stories.flipkart.com/flipkart-office-tribal-art-mural/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603012643/https://stories.flipkart.com/flipkart-office-tribal-art-mural/ |archive-date=3 June 2023 |access-date=25 July 2023 |website=[[Flipkart]]}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |title=bhil art |url=https://artsandculture.google.com/asset/bhil-art/xwG66KBJgbT95A |website=}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱹ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱵ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱤ ᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱞᱚᱫᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱳᱲᱜᱟᱨᱠᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":8" /> <ref name=":9" /> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱨᱟᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ <ref name=":8" /> <ref name=":9" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == mqxibzhmw5wpkqzffpfu2sm9fr6pomt ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱳᱣᱨ 0 26462 199764 178159 2026-11-08T02:49:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199764 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|image=Asees_Kaur_at_the_66th_Filmfare_Awards.jpg|caption=Kaur at [[66th Filmfare Awards]]|birth_date=᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱮ ᱑᱙᱘᱘|birth_place=ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ,ᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ,ᱥᱤᱧᱚᱛ}} '''ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱳᱣᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱣᱟᱡᱽ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱫᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱛᱚᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱽᱪᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱥᱟᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱨᱟᱛᱟᱱ ᱞᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱱ" ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ''ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱧᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱫᱤᱞᱫᱟᱨᱟ ᱨᱤᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ "ᱣᱮ ᱢᱟᱦᱤ", ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ ᱠᱷᱚᱱ "ᱢᱟᱠᱷᱱᱟ", ᱥᱤᱢᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ "ᱵᱟᱱᱫᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱮᱭᱟ" ᱟᱨ "ᱛᱮᱨᱮ ᱵᱤᱱ", ᱞᱚᱵᱽᱭᱟᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱠᱷ ᱞᱟᱰ ᱡᱟᱵᱮ" ᱟᱨ "ᱪᱚᱜᱟᱫᱟ" ᱟᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱹᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ "ᱵᱚᱞᱱᱟ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 May 2020 |title=Asees Kaur: We hadn't originally planned to release any music right now |url=https://www.hindustantimes.com/music/asees-kaur-we-hadn-t-originally-planned-to-release-any-music-right-now/story-qWHtwEXvUWPMe6UTuFWuXO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200709092428/https://www.hindustantimes.com/music/asees-kaur-we-hadn-t-originally-planned-to-release-any-music-right-now/story-qWHtwEXvUWPMe6UTuFWuXO.html |archive-date=9 July 2020 |access-date=2020-11-06 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Asees Kaur {{!}} Episode 7 {{!}} The Love Laugh Live Show with Mandira Bedi {{!}} Full Interview |url=https://www.timesnownews.com/videos/romedy-now/shows/asees-kaur-episode-7-the-love-laugh-live-show-with-mandira-bedi-full-interview/79758 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109125042/https://www.timesnownews.com/videos/romedy-now/shows/asees-kaur-episode-7-the-love-laugh-live-show-with-mandira-bedi-full-interview/79758 |archive-date=9 November 2020 |access-date=2020-11-06 |website=timesnownews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Check Out New Hindi Hit Lyrical Song Music Video – 'Hasina Pagal Deewani' Sung By Mika Singh and Asees Kaur Featuring Kiara Advani And Aditya Seal {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-new-hindi-hit-lyrical-song-music-video-hasina-pagal-deewani-sung-by-mika-singh-and-asees-kaur-featuring-kiara-advani-and-aditya-seal/videoshow/78892168.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124181117/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-new-hindi-hit-lyrical-song-music-video-hasina-pagal-deewani-sung-by-mika-singh-and-asees-kaur-featuring-kiara-advani-and-aditya-seal/videoshow/78892168.cms |archive-date=24 November 2020 |access-date=2020-11-06 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ == ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱹᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱮ ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ, ᱦᱚᱨᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱰᱤ (ᱯᱤ.ᱡᱤ.) ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤᱭᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜᱼᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱥᱟᱦᱠᱚᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱥᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ, ᱟᱣᱟᱡᱽ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱫᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ===ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱨᱩᱫᱽᱣᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰᱤ ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=16 June 2023 |title=Raatan Lambiyaan singer Asees Kaur to tie the knot with Goldie Sohel on 17 June: 'Exciting times ahead' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/raatan-lambiyaan-singer-asees-kaur-goldie-sohel-marriage-june-17-101686908158114.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617072109/https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/raatan-lambiyaan-singer-asees-kaur-goldie-sohel-marriage-june-17-101686908158114.html |archive-date=17 June 2023 |access-date=18 June 2023 |website=Hindustan Times}}</ref> == ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ === ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱨᱥᱟᱢᱮ ᱢᱤᱛᱟᱞ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ === ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ === ᱥᱟᱞᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱹᱨ ᱨᱮ, ᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱯᱟᱱᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱥᱠᱳᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ"52 ᱜᱚᱡ ᱠᱟ ᱫᱟᱢᱚᱱ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Asees Kaur and Renuka Panwar make it to the Times Square Billboard |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/asees-kaur-and-renuka-panwar-make-it-to-the-times-square-billboard-317352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010104341/https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/asees-kaur-and-renuka-panwar-make-it-to-the-times-square-billboard-317352 |archive-date=10 October 2021 |access-date=2021-10-10 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2021 |title=Asees Kaur isn't one to ever lose hope |url=https://telanganatoday.com/asees-kaur-isnt-one-to-ever-lose-hope |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010104351/https://telanganatoday.com/asees-kaur-isnt-one-to-ever-lose-hope |archive-date=10 October 2021 |access-date=2021-10-10 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ=== {| class="wikitable sortable" |'''ᱥᱮᱨᱢᱟ''' |'''ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''' |'''ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ''' |'''ᱥᱮᱨᱮᱧ''' |'''ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ''' |'''ᱠᱳᱼᱥᱤᱝᱜᱟᱨ''' |'''ᱱᱳᱴ''' |- | rowspan="3" |2015 |''ᱤᱥᱠᱮᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱱ'' |"ᱢᱳᱦᱚᱵᱵᱚᱛ ᱤᱭᱮ" <small> (ᱨᱮᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ) </small> <br /> |ᱵᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱭᱮᱫ, ᱵᱞᱟᱰᱞᱟᱭᱮᱱ |ᱵᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱫ | | |- |''ᱡᱟᱡᱽᱵᱟ'' |"ᱵᱳᱱᱫᱮᱭᱟ" (ᱨᱮᱯᱨᱤᱡᱽ) <br /><small> (ᱨᱤᱯᱷᱨᱟᱭ) </small> | rowspan="2" |ᱚᱢᱡᱟᱫᱼᱱᱟᱫᱤᱢ |ᱥᱟᱱᱡᱚᱭ ᱜᱩᱯᱛᱚ | | |- |''ᱠᱩᱪ ᱠᱩᱪ ᱞᱳᱪᱟ ᱦᱟᱭ'' |"ᱱᱟ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱟᱭᱟ ᱛᱩᱢᱥᱮ ᱳᱣᱟᱥᱴᱟ" |ᱥᱟᱱᱡᱤᱵ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱷᱤᱫᱤ |ᱡᱩᱵᱤᱱ ᱱᱳᱛᱤᱭᱟᱞ | |- | rowspan="4" |2016 |''ᱚᱰᱟ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵ'' |"ᱤᱠᱚ ᱠᱩᱫᱤ" <small> (ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱳᱣᱨ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ) </small> <br /> |ᱚᱢᱤᱛ ᱛᱨᱤᱵᱮᱫᱤ |ᱥᱤᱵ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱛᱟᱞᱵᱷᱤ | | |- |''ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱡᱚᱴ'' |ᱵᱷᱟᱝᱰᱟ ᱯᱟ |ᱥᱟᱪᱤᱱᱼᱡᱤᱜᱟᱨ |ᱢᱚᱭᱩᱨ ᱯᱩᱨᱤ |ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱫᱟᱫᱞᱟᱱᱤ, ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ᱾ | |- |''ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱮᱱᱰ ᱥᱚᱱᱥ'' |"ᱵᱳᱞᱱᱟ" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱰᱟᱹᱠᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱱᱫᱟᱨ ᱠᱟᱯᱷᱤᱨ |ᱟᱨᱤᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ᱾ | |- |''ᱵᱮᱭᱤᱢᱟᱱ ᱞᱚᱵ'' |"ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱡᱟ" (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) <br /><small> (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ) </small> |ᱟᱥᱟᱫ ᱠᱷᱟᱱ |ᱨᱚᱠᱮᱵ ᱟᱞᱟᱢ | rowspan="3" | | |- | rowspan="6" |2017 |''ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱡᱩᱞᱤᱴ'' |"ᱛᱩᱠᱰᱟ ᱛᱩᱠᱰᱟ" |ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱚᱞᱳ |ᱥᱱᱫᱤᱯ ᱱᱟᱛᱷ | |- |''ᱵᱮᱦᱮᱱ ᱦᱳᱜᱤ ᱛᱮᱨᱤ'' |"ᱛᱮᱱᱩ ᱱᱟ ᱵᱳᱞ ᱯᱟᱣᱟᱱ" (ᱨᱮᱯᱨᱤᱡᱽ) <br /><small> (ᱨᱤᱯᱷᱨᱟᱭ) </small> |ᱚᱢᱡᱟᱫᱼᱱᱟᱫᱤᱢ |ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱥᱟᱨᱢᱟ | |- |''ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ'' |"ᱵᱤᱴ ᱤᱤᱴ ᱵᱤᱡᱩᱨᱤᱭᱟ" | rowspan="2" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱵᱷᱟᱭᱩ |ᱨᱮᱱᱮᱥᱟ ᱵᱟᱜᱪᱤ | |- |''ᱦᱚᱯᱷ ᱜᱽᱨᱤᱯᱷᱟᱨᱰ'' |"ᱵᱚᱨᱤᱥ" <small> (ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱳᱣᱨ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ) </small> <br /> |ᱟᱨᱟᱯᱷᱚᱛ ᱢᱮᱦᱚᱢᱩᱫ, ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ | |ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ |- |''Dobaara: ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ'' |"ᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱨᱤ" | colspan="3" |ᱟᱨᱠᱳ | |- |''ᱥᱟᱫᱤ ᱢᱮ ᱡᱟᱨᱩᱨ ᱟᱱᱟᱣ'' |"ᱛᱩᱵ ᱵᱟᱝᱡᱟ ᱜᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱨᱚᱥ ᱠᱤ" <small> (ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱳᱣᱨ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ) </small> <br /> |ᱨᱚᱥᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ |ᱥᱚᱠᱤᱞ ᱟᱡᱢᱤ | rowspan="4" | | |- | rowspan="11" |2018 |''ᱟᱭᱤᱭᱟᱨᱤ'' |"ᱞᱟᱭ ᱰᱩᱵᱟ" (ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) <br /><small> (ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ 2) </small> |ᱨᱳᱪᱚᱠ ᱠᱳᱦᱞᱤ |ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱢᱩᱱᱛᱚᱥᱤᱨ | |- |''ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮ'' |"ᱯᱤᱭᱟ ᱨᱮ" (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) <br /><small> (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ) </small> |ᱡᱤᱛ ᱜᱟᱱᱜᱩᱞᱤ |ᱯᱨᱤᱭᱳ ᱪᱚᱛᱛᱳᱯᱟᱫᱷᱟᱭ |ᱵᱟᱝᱞᱟ᱾ |- |''ᱦᱟᱭ ᱡᱮᱠ'' |"ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱡᱤ" |ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱟ |ᱚᱠᱚᱨᱥᱚ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ | |- | rowspan="3" |''ᱞᱟᱵᱷᱚᱭᱚᱛᱨᱤ᱾'' |ᱪᱳᱜᱟᱫᱟ |ᱞᱤᱡᱳ ᱡᱳᱨᱡᱼᱰᱤ ᱡᱮ ᱪᱮᱴᱟᱥ |ᱫᱟᱥᱚᱱ ᱨᱟᱣᱵᱚᱞ, ᱥᱟᱵᱵᱤᱨ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ᱾ |ᱫᱟᱥᱚᱱ ᱨᱟᱣᱵᱚᱞ | |- |ᱚᱱᱠᱷ ᱞᱚᱫ ᱡᱟᱵᱷᱤ | rowspan="2" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ, ᱵᱟᱫ ᱥᱟᱦᱚ᱾ |ᱡᱩᱵᱤᱱ ᱱᱳᱛᱤᱭᱟᱞ, ᱵᱟᱫ ᱥᱟᱦᱚ᱾ᱵᱟᱫᱥᱟ᱾ | |- |ᱛᱮᱨᱟ ᱦᱳᱭᱟ <small> (ᱚᱱᱯᱚᱞᱩᱜᱰ) </small> <br /> |ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱢᱩᱱᱛᱚᱥᱤᱨ |ᱟᱛᱤᱯᱷ ᱚᱥᱞᱟᱢ | |- |''ᱵᱷᱟᱭᱟᱡᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱛ'' |"ᱥᱞᱤᱯᱤ ᱥᱞᱤᱯᱤ ᱟᱠᱷᱤᱭᱟᱱ" | rowspan="2" |ᱡᱤᱛ ᱜᱟᱱᱜᱩᱞᱤ |ᱠᱩᱢᱟᱨ᱾ |ᱤᱭᱟᱥᱤᱨ ᱫᱟᱥᱟᱭ | |- |''ᱢᱟᱨᱩᱫᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱵᱷ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) <br /><small> (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ) </small> |ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱢᱩᱱᱛᱚᱥᱤᱨ | rowspan="2" | | |- |''ᱠᱮᱫᱟᱨᱱᱟᱛᱷ᱾'' |ᱡᱟᱱ ᱱᱤᱥᱟᱲ (2 ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ) <br /><small> (ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ 2) </small> |ᱚᱢᱤᱛ ᱛᱨᱤᱵᱮᱫᱤ᱾ |ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ᱾ | |- | rowspan="2" |''ᱥᱤᱢᱵᱟ᱾'' |ᱛᱮᱨᱮ ᱵᱤᱱ <small> (ᱨᱤᱢᱟᱠᱮ) </small> <br /> | rowspan="2" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ | rowspan="2" |ᱨᱚᱥᱢᱤ ᱵᱤᱨᱟᱜ |ᱨᱦᱟᱴ ᱯᱷᱚᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ |[[ᱱᱩᱥᱨᱟᱛ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ|ᱱᱩᱥᱨᱟᱛ ᱯᱷᱚᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ᱾]] ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱞ᱾ |- |ᱵᱳᱱᱰᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱳᱱᱰᱮᱭ |ᱟᱨᱤᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ᱾ | |- | rowspan="9" |2019 |''ᱱᱳᱴᱵᱩᱠ᱾'' |ᱱᱟᱭ ᱞᱚᱜᱫᱟ᱾ |ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ᱾ |ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱴᱨᱟᱯᱚᱛᱤ᱾ |ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ᱾ | |- |''ᱠᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾'' |ᱵᱤᱵᱤ᱾ |ᱠᱚᱱᱤᱥ ᱥᱟᱨᱢᱟ᱾ |ᱰᱟᱹᱠᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱱᱫᱟᱨ ᱠᱟᱯᱷᱤᱨ |ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱢᱟᱞᱭᱟ᱾ | |- |''ᱠᱮᱥᱟᱨᱤ᱾'' |ᱵᱷᱮ ᱢᱚᱦᱷᱤ᱾ | colspan="2" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱟᱨᱤᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ᱾ | |- |''ᱚᱱᱚᱞ 15᱾'' |ᱤᱱᱛᱮᱡᱟᱨᱤ <small> (ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱳᱣᱨ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ) </small> <br /> |ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱟ᱾ |ᱥᱚᱠᱤᱞ ᱟᱡᱢᱤ᱾ | | |- |''ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ ᱢᱮ᱾'' |ᱢᱟᱠᱷᱱᱟ᱾ |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱳᱡᱤᱞ ᱰᱟᱞᱟᱞ, ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ᱾ |ᱤᱭᱟᱥᱤᱨ ᱫᱟᱥᱟᱭ, ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ᱾ |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |''ᱵᱟᱞᱟ᱾'' |ᱯᱮᱭᱟᱚᱨ ᱛᱟᱦᱚ᱾ |ᱥᱟᱪᱤᱱᱼᱡᱤᱜᱟᱨ |ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨᱟᱭᱭᱟ | rowspan="2" |ᱡᱩᱵᱤᱱ ᱱᱳᱛᱤᱭᱟᱞ | |- |''ᱯᱟᱱᱛᱟᱞᱯᱚᱱᱛᱤ᱾'' |ᱵᱤᱢᱟᱨ ᱫᱤᱞ᱾ |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ | rowspan="2" |ᱥᱟᱵᱵᱤᱨ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ᱾ | |- |''ᱯᱟᱛᱤ, ᱯᱟᱛᱱᱤ ᱟᱨ ᱳᱦ᱾'' |ᱚᱱᱠᱷᱤᱭᱳᱱ ᱥᱮ ᱜᱳᱞᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱤᱴᱟᱨᱱᱥ᱾ |ᱞᱤᱡᱳ ᱡᱳᱨᱡᱼᱰᱤ ᱡᱮ ᱪᱮᱴᱟᱥ |ᱫᱮᱵ ᱱᱟᱜᱤ | |- |''ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱤᱭᱩᱡ᱾'' |ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱢᱮᱭ |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ, ᱵᱟᱫ ᱥᱟᱦᱚ᱾ |ᱵᱟᱫ ᱥᱟᱦᱚ, ᱦᱚᱨᱰᱤ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ, ᱞᱤᱥᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ᱾ | |- | rowspan="11" |2020 | rowspan="3" |''ᱯᱟᱱᱜᱟ᱾'' |ᱫᱟᱞ ᱱᱮ ᱠᱟᱦᱚ | rowspan="3" |ᱥᱟᱝᱠᱚᱨᱼ ᱮᱦᱟᱥᱟᱱᱼᱞᱟᱭ | rowspan="3" |ᱡᱟᱵᱷᱟᱵᱫᱚ ᱚᱠᱷᱛᱟᱨ |ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱢᱟᱞᱭᱟ᱾ | |- |ᱫᱤᱞ ᱱᱮ ᱠᱟᱦᱚ (ᱨᱮᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ) |ᱡᱮᱥᱥᱤ ᱜᱤᱞ᱾ | |- |ᱳᱦᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱚᱛ᱾ |ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱠᱟᱱᱚᱱ | |- | rowspan="3" |''ᱦᱮᱯᱤ ᱦᱟᱨᱰᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱨ'' |ᱟᱫᱟᱛ᱾ | rowspan="3" |[[ᱦᱤᱢᱮᱥ ᱨᱮᱥᱟᱢᱤᱭᱟ|ᱦᱤᱢᱮᱥ ᱨᱮᱥᱟᱢᱢᱤᱭᱟ᱾]] |ᱥᱟᱵᱵᱤᱨ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ᱾ |ᱦᱤᱢᱮᱥ ᱨᱮᱥᱟᱢᱢᱤᱭᱟ, ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱮᱨᱜᱤᱞ, ᱨᱟᱱᱩ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ᱾ | |- |ᱤᱥᱠᱵᱟᱡᱤᱭᱟᱟᱱ᱾ |ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ |ᱡᱩᱵᱤᱱ ᱱᱳᱛᱤᱭᱟᱞ, [[ᱦᱚᱨᱥᱫᱤᱯ ᱠᱣᱨ|ᱦᱚᱨᱥᱫᱤᱯ ᱠᱳᱨ]], ᱟᱞᱚᱢᱜᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ᱾ | |- |ᱞᱮ ᱡᱟᱱᱟ᱾ |ᱠᱩᱢᱟᱨ᱾ |ᱦᱤᱢᱮᱥ ᱨᱮᱥᱟᱢᱢᱤᱭᱟ, ᱱᱳᱵᱷᱨᱟᱡ ᱦᱚᱱᱥ, [[ᱦᱚᱨᱥᱫᱤᱯ ᱠᱣᱨ|ᱦᱚᱨᱥᱫᱤᱯ ᱠᱳᱨ]]᱾ | |- |''ᱢᱟᱞᱟᱝ᱾'' |ᱦᱤᱭ ᱢᱟᱞᱟᱝ |ᱵᱷᱮᱫᱽ ᱥᱟᱨᱢᱟ᱾ |ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱦᱟᱨᱥ ᱞᱤᱢᱵᱟᱪᱤᱭᱟ᱾ᱦᱚᱨᱥ ᱞᱤᱢᱵᱟᱪᱤᱭᱟ᱾ | |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ |- | rowspan="2" |''ᱠᱷᱩᱫᱟᱭ ᱦᱟᱯᱷᱤᱡ'' |ᱡᱟᱱ ᱵᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮ | colspan="2" rowspan="2" |ᱢᱮᱛᱷᱩᱱ᱾ |ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ, ᱢᱮᱛᱷᱩᱱ᱾ | rowspan="2" |ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱯᱚᱞᱚᱥ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |ᱡᱟᱱ ᱵᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮ (ᱨᱮᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ) | |- |''ᱪᱟᱞᱟᱝ᱾'' |ᱫᱤᱫᱟᱨ ᱰᱮ᱾ |ᱵᱤᱥᱚᱞᱼᱥᱮᱠᱷᱚᱨ |ᱯᱟᱱᱪᱤ ᱡᱟᱞᱳᱱᱵᱷᱤ᱾ |ᱫᱮᱵ ᱱᱟᱜᱤ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾ |- |''ᱤᱱᱫᱩ ᱠᱤ ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ'' |ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱯᱟᱜᱟᱞ ᱰᱤᱣᱟᱱᱤ |ᱢᱤᱠᱟ ᱥᱤᱝ᱾ |ᱥᱟᱵᱵᱤᱨ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ᱾ | | |- | rowspan="8" |2021 |<nowiki><i id="mwAjc">ᱨᱩᱦᱤ᱾</i></nowiki> |ᱯᱟᱱᱦᱟᱴ᱾ |ᱥᱟᱪᱤᱱᱼᱡᱤᱜᱟᱨ |ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ᱾ |ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱥᱟᱪᱤᱱᱼᱡᱤᱜᱟᱨ᱾ | |- |''ᱥᱮᱨᱥᱟᱦᱚ᱾'' |ᱨᱚᱛᱟᱱ ᱞᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱱᱟᱜ᱾ | colspan="2" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱡᱩᱵᱤᱱ ᱱᱳᱛᱤᱭᱟᱞ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<br /> |- |<nowiki><i id="mwAlE">ᱵᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ᱾</i></nowiki> |ᱢᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱣᱟᱱ | colspan="3" |ᱜᱩᱨᱱᱟᱡᱟᱨ᱾ | |- |''ᱦᱟᱥᱤᱱ ᱫᱤᱞᱨᱩᱵᱟ'' |ᱞᱚᱠᱤᱨᱤᱱ᱾ |ᱚᱢᱤᱛ ᱛᱨᱤᱵᱮᱫᱤ᱾ |ᱥᱤᱫᱫᱷᱚᱱᱛᱚ ᱢᱮᱜᱳ |ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ᱾ |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |''ᱠᱤᱥᱢᱟᱴ 2'' |ᱵᱟᱜᱞᱟ᱾ |ᱵᱤ ᱯᱨᱚᱠ |ᱡᱟᱱᱤ᱾ | |ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾ |- |''ᱦᱩᱢ ᱫᱳᱢ ᱦᱟᱢᱟᱨᱮ ᱫᱳᱢ᱾'' |ᱵᱳᱱᱥᱩᱨᱤ᱾ |ᱥᱟᱪᱤᱱᱼᱡᱤᱜᱟᱨ |ᱥᱮᱞ᱾ | |ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱯᱚᱞᱚᱥ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |<nowiki><i id="mwAno">ᱛᱚᱫᱚᱯ᱾</i></nowiki> |ᱛᱮᱨᱮ ᱥᱤᱵ ᱡᱚᱜ ᱢᱮ (ᱨᱮᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ) |ᱯᱨᱤᱛᱚᱢ᱾ |ᱟᱨᱥᱚᱫ ᱠᱟᱢᱤᱞ, ᱥᱳᱞᱠᱮ ᱞᱟᱞ |ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫ ᱤᱨᱟᱯᱷᱟᱱ᱾ | |- |<nowiki><i id="mwAoY">ᱵᱷᱮᱞᱞᱮ᱾</i></nowiki> |ᱤᱭᱟᱨᱟᱱ ᱠᱟ ᱵᱳᱞᱚᱵ |ᱨᱳᱪᱚᱠ ᱠᱳᱦᱞᱤ |ᱵᱷᱟᱭᱩ᱾ |ᱟᱨᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱤᱠ | |- | rowspan="6" |2022 |''ᱡᱟᱱᱦᱤᱛ ᱢᱮ ᱡᱟᱨᱤ᱾'' |"ᱪᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ" |ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱛᱚᱭᱟᱨᱤ᱾ |ᱱᱤᱠᱮᱛ ᱯᱟᱱᱫᱮ, ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱛᱚᱭᱟᱨᱤ᱾ | | |- |''ᱡᱩᱠᱡᱩᱠ ᱡᱤᱣᱳ'' |"ᱱᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱤᱨ" |ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱥᱮᱞᱠᱮ |ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱜᱳᱞᱟᱚᱢ ᱢᱳᱦᱚᱫ᱾ ᱠᱷᱟᱵᱚᱨ |ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱚᱱᱫᱚᱣᱟ᱾ | |- | rowspan="2" |<nowiki><i id="mwAqc">ᱠᱷᱩᱫᱟᱭ ᱦᱟᱯᱷᱤᱡ 2</i></nowiki> |"ᱪᱚᱭᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮ ᱥᱟᱭᱤᱭᱟᱱ ᱠᱤ" |ᱢᱮᱛᱷᱩᱱ᱾ |ᱢᱮᱛᱷᱩᱱ, ᱯᱷᱚᱨᱩᱠ ᱠᱟᱵᱟᱨᱤ᱾ |ᱡᱩᱵᱤᱱ ᱱᱳᱛᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱮᱥᱚᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ᱾ | |- |"ᱨᱩᱯᱚᱨᱩ" |ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ᱾ |ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱢᱩᱱᱛᱚᱥᱤᱨ |ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱱᱟᱶᱟᱡᱤ ᱱᱤᱡᱟᱢᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ᱾ | |- |''ᱵᱟᱵᱞᱤ ᱵᱳᱱᱥᱟᱨ'' |"ᱢᱮᱰ ᱵᱮᱱᱠ" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱥᱟᱵᱵᱤᱨ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ᱾ |ᱨᱳᱢᱤ᱾ |ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱯᱚᱞᱚᱥ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |''ᱢᱟᱡᱟ ᱢᱟ᱾'' |"ᱠᱟᱪᱤ ᱫᱳᱨᱤᱭᱟᱟᱱ" | colspan="2" |ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱥᱟᱨᱢᱟ᱾ |ᱟᱨᱤᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ᱾ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾ |- | rowspan="4" |2023 |''ᱥᱤᱨᱯᱷ ᱮᱠ ᱵᱳᱱᱫᱟ ᱠᱟᱯᱷᱤ ᱦᱟᱭ᱾'' |"ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱢᱮᱨᱟ" |ᱥᱮᱨᱮᱧᱼ ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱛᱷ |ᱜᱟᱨᱤᱢᱟ ᱳᱵᱽᱨᱟ |ᱥᱮᱨᱮᱧᱼ ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱛᱷ |ᱡᱤ5 ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |''ᱨᱚᱠᱤ ᱳᱣᱨᱚ ᱨᱟᱡᱱᱤ ᱠᱤ ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ'' |"ᱵᱷ ᱠᱟᱢᱞᱮᱭᱟ" (ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ) |ᱯᱨᱤᱛᱚᱢ᱾ |ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ᱾ |ᱥᱟᱫᱟᱵ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱤ, ᱟᱞᱛᱟᱢᱟᱥ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱤ᱾ | |- |''ᱯᱷᱩᱠᱨᱮ 3'' |"ᱵᱷ ᱯᱷᱩᱠᱨᱮ" |ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ |ᱥᱟᱵᱵᱤᱨ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ᱾ |ᱫᱮᱵ ᱱᱟᱜᱤ, ᱨᱳᱢᱤ᱾ | |- |''ᱟᱚᱝᱠᱷ ᱢᱮᱪᱳᱞᱤ'' |"ᱠᱟᱞᱤᱡᱟ ᱠᱟᱫ ᱠᱮ" |ᱥᱟᱪᱤᱱᱼᱡᱤᱜᱟᱨ |ᱡᱤᱜᱟᱨ ᱥᱚᱨᱟᱭᱭᱟ | | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]] s8irohd0z90lmhh7kfzp0oaaju6pqra ᱢᱟᱱᱚᱱ ᱚᱥᱴ 0 26475 199937 180889 2026-11-08T08:43:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199937 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Manon_Awst_portrait_2020.jpg|thumb|2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱥᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]] '''ᱢᱟᱱᱚᱱ ᱚᱥᱴ''' ᱢᱤᱫ ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ, ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱚᱣᱥᱴ ᱮᱝᱞᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ 2007 ᱠᱷᱚᱱ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱵᱮᱧᱡᱟᱢᱤᱱ ᱳᱣᱟᱞᱛᱷᱮᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ == [[ᱨᱮᱫ:Porth_(Portal),_2020.jpg|right|thumb|ᱢᱟᱱᱚᱱ ᱚᱥᱴᱼᱯᱳᱴᱚᱨᱴᱮᱞ, ᱡᱩᱞᱟᱭ 2020 ᱾]] ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞᱼᱫᱩᱭᱳ ᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱞᱛᱷᱮᱨ ᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱵᱳᱨᱳᱥ ᱠᱚᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2011/jul/08/welsh-art-cardiff-national-museum|title=Welsh collection goes on display|last=Morris|first=Steven|date=8 July 2011|work=The Guardian}}</ref> ᱠᱩᱱᱥᱴᱢᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱳᱞᱯᱷᱥᱵᱚᱨᱜ, ᱠᱩᱱᱥᱴᱵᱷᱮᱨᱤᱱ ᱱᱩᱨᱱᱵᱟᱨᱜ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱭᱚᱡᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱨᱰᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Works by Awst & Walther |url=https://www.kunstmuseum-wolfsburg.de/collection/awst-and-walther/ |website=Kunstmuseum Wolfsburg |access-date=2024-02-08 |archive-date=2019-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020011154/https://www.kunstmuseum-wolfsburg.de/collection/awst-and-walther/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=I Miss You |url=http://www.sculpture.org.uk/artwork/i-miss-you |website=Cass Sculpture Foundation}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pretty Destructive |url=http://2014-2018.kunstvereinnuernberg.de/Ausstellungen/2014/Awst%20%26%20Walther/ |website=Kunstverein Nürnberg}}</ref><ref>{{Cite web |title=AWST & WALTHER |url=https://www.awst-walther.com/ |access-date=2020-08-29 |website=www.awst-walther.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |title=Ausstellung |url=https://www.sammlung-boros.de/ausstellung.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131008064632/http://www.sammlung-boros.de/ausstellung.html |archive-date=8 October 2013 |website=Sammlung Boros}}</ref> 2013-15 ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱟᱣᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱨᱤᱴᱤᱵᱷ ᱳᱭᱮᱞᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱮᱨᱱᱟᱨᱯᱷᱳᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱳ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ <ref>{{Cite web |date=4 December 2014 |title=Creative Wales Award |url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/arts-culture-news/creative-wales-awards-2014-16-8220900 |website=Wales Online}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<ref>{{Cite web |title=Y Talwrn Cerddi Rownd 2 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/SqhvxQxHRVjVPxgwcqXk6G/cerddi-rownd-2 |website=BBC Radio Cymru}}</ref> ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱤᱣᱤᱭᱚᱱ ᱠᱨᱟᱱᱳᱜᱩᱭᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱳᱭᱟᱭ ᱛᱟᱞᱳᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱢᱨᱤᱥᱚᱱ ᱳᱭ ᱵᱮᱭᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bardd y Mis |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p07g2xrp |website=BBC Radio Cymru}}</ref> == ᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱞᱛᱷᱮᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Awst_&_Walther_Ground_to_Sky_2014.jpg|right|thumb|ᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱞᱛᱷᱮᱨᱼ ᱜᱨᱚᱱᱰ ᱴᱩ ᱥᱠᱤᱭ, 2014]] ᱢᱟᱱᱚᱱ ᱚᱥᱴ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱵᱮᱧᱡᱟᱢᱤᱱ ᱳᱣᱟᱞᱛᱷᱮᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱮᱝᱜᱤᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sokhan |first=Alena |date=14 September 2014 |title=Awst & Walther Studio Visit |url=https://www.berlinartlink.com/2014/09/15/awst-walther/ |website=Berlin Art Link |access-date=8 February 2024 |archive-date=13 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813111331/http://www.berlinartlink.com/2014/09/15/awst-walther/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱩᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱮᱢᱵᱟᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ 20 ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱳᱣᱟᱨᱠ ᱤᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱮᱥ' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ 9 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2009 ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱜᱨᱟᱵᱷ ᱥᱠᱩᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱮ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩᱠ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Honigman |first=Ana Finel |date=27 November 2009 |title=Melt-Down in Berlin |url=https://www.interviewmagazine.com/art/berlin-wall-fall |website=Interview Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |title=WORK IN PROGRESS - AWST & WALTHER |url=https://www.awst-walther.com/WORK-IN-PROGRESS |access-date=2020-08-29 |website=www.awst-walther.com}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱱᱥᱴᱞᱟᱨᱦᱳᱥ ᱵᱮᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱢᱳᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱭᱛᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮᱴᱯᱷᱚᱠᱴᱤᱨᱤ ᱯᱨᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Awst & Walther residency |url=https://www.bethanien.de/en/artists/awst-walther/ |website=Künstlerhaus Bethanien}}</ref><ref>{{Cite web |title=Awst & Walther residency |url=http://www.meetfactory.cz/en/program/rezidency/rezidency-program/manon-awst-benjamin-walther |website=Meetfactory}}</ref> 2012 ᱠᱷᱚᱱ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱵᱟᱝᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱳᱨᱳᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱴᱮᱱᱴ ᱢᱮᱡᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨ ᱾<ref name="auto"/> ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱴᱩ ᱥᱠᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Awst & Walther Be Water |url=http://www.rosa-luxemburg-platz.net/awst-walther-be-water/ |website=Kunstverein am Rosa-Luxemburg-Platz}}</ref> ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱮᱯ ᱴᱩ ᱯᱷᱤᱰ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱥᱴᱨᱮᱹᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱮᱞ ᱥᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱳᱡᱟᱼᱞᱩᱠᱥᱮᱢᱵᱟᱨᱜᱼᱯᱟᱞᱚᱛᱡ, ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟᱣᱟᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ground to Sky |url=https://www.psm-gallery.com/exhibitions/awst-walther-ground-to-sky/ |publisher=PSM, Berlin}}</ref><ref>{{Cite web |title=GAP TO FEED - AWST & WALTHER |url=https://www.awst-walther.com/GAP-TO-FEED |access-date=2020-08-29 |website=www.awst-walther.com}}</ref> ᱱᱟᱱᱛ ᱜᱳᱨᱛᱷᱤᱨᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱳᱣᱟᱭᱤᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱝᱜᱮᱞᱮᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱠᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱰ ᱳᱭ ᱜᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨᱰᱤᱥᱯᱤᱞᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=FAR AND WIDE - AWST & WALTHER |url=https://www.awst-walther.com/FAR-AND-WIDE-2 |access-date=2020-08-29 |website=www.awst-walther.com}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱰᱤᱥᱴᱟᱱᱡ ᱵᱷᱟᱨᱞᱟᱜ ᱚᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱳᱣᱟᱞᱛᱷᱮᱨ ᱠᱟᱴᱟᱞᱳᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Awst & Walther: Awst & Walther {{!}} DISTANZ |url=https://www.distanz.de/buecher/awst-walther/awst-walther |access-date=2020-08-29 |website=www.distanz.de |language=de |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921035915/https://www.distanz.de/buecher/awst-walther/awst-walther |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Publication 'Awst & Walther' |url=https://www.distanz.de/en/buecher/awst-walther/awst-walther |website=Distanz |access-date=2024-02-08 |archive-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117004310/https://www.distanz.de/en/buecher/awst-walther/awst-walther |url-status=dead }}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == pogprhn44x4tieubc92fluwdm0b79ry ᱚᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ 0 26493 199656 197728 2026-11-07T22:47:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199656 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ᱚᱱᱚᱱᱭᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ | image = Ananya Birla Mpower Fest (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ | birth_name = ᱚᱱᱚᱱᱭᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ | birth_date = {{birth date and age|1994|07|17|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{flatlist| * ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ * ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ * ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ * ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ }} | genre = {{flatlist| *ᱯᱳᱯ *ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱯᱳᱯᱳᱯ }} | instrument = {{flatlist| * ᱨᱚᱲ * ᱜᱤᱛᱟᱨ * ᱥᱟᱱᱛᱩᱨ * ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ }} | years_active = ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | label = ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱞ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ | website = {{Officialsite|Ananyabirla.com}} }} '''ᱚᱱᱚᱱᱭᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite magazine |last=Aniftos |first=Rania |date=5 April 2019 |title=Ananya Birla Talks the Rise of Pop Music In India, Her New Song 'Unstoppable' & Female Empowerment |magazine=Billboard |url=https://www.billboard.com/articles/news/8505554/ananya-birla-talks-pop-music-india-new-song-unstoppable |url-status=live |access-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715195252/https://www.billboard.com/articles/news/8505554/ananya-birla-talks-pop-music-india-new-song-unstoppable |archive-date=15 July 2019}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="markets.ft.com">{{Cite web |title=ImagineAR Announces Agreement with Indian Superstar Singer Ananya Birla&nbsp;– Company Announcement&nbsp;– FT.com |url=https://markets.ft.com/data/announce/full?dockey=600-202012100630CANADANWCANADAPR_C9608-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926025527/https://markets.ft.com/data/announce/full?dockey=600-202012100630CANADANWCANADAPR_C9608-1 |archive-date=26 September 2021 |access-date=23 February 2021 |website=Financial Times}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤᱱ ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ, ᱟᱯᱷᱨᱳᱡᱮᱠ ᱟᱨ ᱢᱩᱰ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Debra |date=20 December 2019 |title=India's Pop Star Ananya Birla Advises: 'Life Is About Learning From the Bad Times and Making Ourselves Stronger' |url=https://parade.com/969747/debrawallace/ananya-birla/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608220724/https://parade.com/969747/debrawallace/ananya-birla/ |archive-date=8 June 2021 |access-date=23 February 2021 |website=Parade}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱤᱱᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱯᱞᱮᱴᱤᱱᱚᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱯᱞᱮᱴᱤᱱᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Thomson |first=Zangba |date=4 May 2019 |title=Ananya Birla releases a lyric video for her "Blackout" single |url=https://www.bongminesentertainment.com/ananya-birla-blackout-vector-wurld/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116023117/https://www.bongminesentertainment.com/ananya-birla-blackout-vector-wurld/ |archive-date=16 January 2021 |access-date=23 February 2021 |website=Bong Mines Entertainment |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱞᱚᱥ ᱮᱸᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱵᱷᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱭᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Baddhan |first=Raj |date=20 February 2020 |title=Ananya Birla becomes first Indian artist to sign deal with Maverick |url=https://www.bizasialive.com/ananya-birla-becomes-first-indian-artist-to-sign-deal-with-maverick/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124001926/https://www.bizasialive.com/ananya-birla-becomes-first-indian-artist-to-sign-deal-with-maverick/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=23 February 2021 |website=BizAsia ZeeTV}}</ref> ᱟᱨ “ᱞᱮᱴ ᱰᱮᱭᱟᱨ ᱵᱤ ᱞᱚᱵᱽ“<ref name="flaunt.com">{{Cite web |title=Ananya Birla / Overcoming Stereotypes, Stigma & New Single "Let There Be Love" |url=https://flaunt.com/content/ananya-overcoming-stereotypes-stigma-amp-new-single-let-there-be-love |access-date=23 February 2021 |website=Flaunt |language=en-US |archive-date=16 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216063344/https://flaunt.com/content/ananya-overcoming-stereotypes-stigma-amp-new-single-let-there-be-love |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ “ᱮᱵᱷᱚᱨᱤᱵᱽᱰᱤᱡ ᱞᱚᱥᱴ“ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱔᱐ ᱯᱚᱯ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱥ ''ᱮᱠᱥ ᱮᱢ ᱦᱤᱴᱥ'' ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Ananya Birla announces a new upcoming song, Let There Be Love |url=https://www.indulgexpress.com/culture/music/2020/jul/25/ananya-birla-announces-a-new-upcoming-song-let-there-be-love-26791.html |access-date=23 February 2021 |website=indulgexpress.com |language=en |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125081302/https://www.indulgexpress.com/culture/music/2020/jul/25/ananya-birla-announces-a-new-upcoming-song-let-there-be-love-26791.html |url-status=live }}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱯᱷᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Chaudhary |first=Deepti |date=29 October 2015 |title=Ananya Birla: Her father's daughter |work=Forbes India |url=http://www.forbesindia.com/article/india-rich-list-2015/ananya-birla-her-fathers-daughter/41389/1 |access-date=23 January 2017 |archive-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316151013/http://www.forbesindia.com/article/india-rich-list-2015/ananya-birla-her-fathers-daughter/41389/1 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱠᱟᱭ ᱟᱥᱟᱭ<ref name="designpataki.com">{{Cite web |last=Pereira |first=Beverly |date=27 February 2020 |title=Indian home décor brands of the moment that are here to stay |url=https://www.designpataki.com/indian-home-decor-brands-moment-stay/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228160248/https://www.designpataki.com/indian-home-decor-brands-moment-stay/ |archive-date=28 February 2021 |access-date=23 February 2021 |website=Design Pataki |language=en-US}}</ref> ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱯᱚᱣᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱭᱚᱝ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱤ ᱯᱟᱱᱟᱪᱮ ᱴᱨᱮᱱᱰᱥᱮᱴᱚᱨᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=25 October 2016 |title=ET Panache Trendsetter Awards 2016: Ananya Birla wins the Trendsetting Young Business Person Award |work=The Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/et-panache-trendsetter-awards-2016-ananya-birla-wins-the-trendsetting-young-business-person-award/videoshow/55048385.cms |access-date=23 January 2017 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224204033/https://economictimes.indiatimes.com/et-panache-trendsetter-awards-2016-ananya-birla-wins-the-trendsetting-young-business-person-award/videoshow/55048385.cms |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱠᱭᱩ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴᱤᱵᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=5 December 2018 |title=GQ's 50 Most Influential Young Indians of 2018 |publisher=GQ India |url=https://www.gqindia.com/magazine-story/gq-most-influential-young-indians-2018/ |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715194318/https://www.gqindia.com/magazine-story/gq-most-influential-young-indians-2018/ |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=EE News Desk |date=1 October 2020 |title=Ananya Birla announces the launch of her Philanthropic Foundation |work=Everything Experiential |url=http://everythingexperiential.businessworld.in/article/Ananya-Birla-announces-the-launch-of-her-Philanthropic-Foundation-/30-09-2020-326620/ |access-date=23 February 2021 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126050301/http://everythingexperiential.businessworld.in/article/Ananya-Birla-announces-the-launch-of-her-Philanthropic-Foundation-/30-09-2020-326620/ |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱚᱯᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱡ ᱵᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)<ref name="The Hindu BusinessLine">{{Cite news |date=25 October 2016 |title=Birla heiress hits the high note with musical debut |work=Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/birla-heiress-hits-the-high-note-with-musical-debut/article9268001.ece |access-date=23 January 2017 |archive-date=3 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001821/https://www.thehindubusinessline.com/companies/birla-heiress-hits-the-high-note-with-musical-debut/article9268001.ece |url-status=live }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱱᱚᱱᱭᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ<ref name="Ananyashree">{{Cite web |last=Thacker |first=Shruti |date=19 December 2016 |title=Why Ananya Birla—business tycoon and musician—isn't your average 22-year-old |url=https://www.vogue.in/magazine-story/why-ananya-birla-business-tycoon-and-musician-isnt-your-average-22-year-old/ |access-date=5 December 2021 |website=[[Vogue India]] |archive-date=5 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205115714/https://www.vogue.in/magazine-story/why-ananya-birla-business-tycoon-and-musician-isnt-your-average-22-year-old/ |url-status=live }}</ref> ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱛᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="The Hindu BusinessLine" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=Meet India's Young & Successful Heiresses |publisher=Pursuitist |url=http://www.pursuitist.in/meet-indias-young-successful-heiresses/ |url-status=dead |access-date=23 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202013421/http://www.pursuitist.in/meet-indias-young-successful-heiresses/ |archive-date=2 February 2017}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 November 2016 |title=Ananya Birla is India's newest musician on the block |work=Vogue India |url=http://www.vogue.in/content/ananya-birla-indias-newest-musician-block/ |url-status=dead |access-date=23 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226222831/https://www.vogue.in/content/ananya-birla-indias-newest-musician-block/ |archive-date=26 February 2019 |quote=Sponsored}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, "ᱞᱤᱵᱷᱤᱱ’ ᱫᱟ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ", ᱡᱤᱢᱵᱤᱸᱡᱽ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱱᱮᱞᱤ ᱯᱷᱚᱨᱴᱟᱰᱳ, ᱪᱮᱨᱤᱞ ᱴᱣᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱰᱮᱢᱤ ᱞᱳᱵᱟᱴᱳ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱶ-ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱮᱰᱮᱞᱯᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=14 November 2016 |title=Ananya Birla launched a single in collaboration with Afrojack and Jim Beanz |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/music/ananya-birla-launched-a-single-in-collaboration-with-afrojack-and-jim-beanz/story-D2Ow6kVAzWgQCqLl1wevZI.html |access-date=23 January 2017 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328203346/https://www.hindustantimes.com/music/ananya-birla-launched-a-single-in-collaboration-with-afrojack-and-jim-beanz/story-D2Ow6kVAzWgQCqLl1wevZI.html |url-status=live }}</ref> ᱰᱟᱪ ᱰᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱯᱷᱨᱳᱡᱮᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱞᱤᱵᱷᱤᱱ' ᱫᱟ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱛᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱤ.ᱮᱢ.ᱮ.ᱮᱢ. ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=George |first=Nina C |date=13 March 2017 |title=I love making history |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/content/601020/i-love-making-history.html |url-status=live |access-date=30 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328215057/https://www.deccanherald.com/content/601020/i-love-making-history.html |archive-date=28 March 2019}}</ref><ref>{{Cite news |title=Livin' the Life by Ananya Birla (Afrojack remix) |url=https://www.youtube.com/watch?v=iQDXkdH9sbE |via=YouTube |access-date=30 June 2017 |archive-date=17 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517151159/https://www.youtube.com/watch?v=iQDXkdH9sbE |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ (IMI) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱱᱫᱟᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱞᱮᱴᱤᱱᱚᱢ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="BusStandard">{{Cite news |others=IANS |date=28 November 2017 |title=Ananya Birla's 'Meant to be' certified platinum |work=Business Standard |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/ananya-birla-s-meant-to-be-certified-platinum-117112800524_1.html |url-status=live |access-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503153713/https://www.business-standard.com/article/news-ians/ananya-birla-s-meant-to-be-certified-platinum-117112800524_1.html |archive-date=3 May 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱴᱤᱱᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BusStandard"/> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱰᱯᱞᱮᱭ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=29 January 2017 |title=Coldplay Concert Live Updates: Global Citizen Festival has an all star lineup |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Coldplay-Concert-Live-Updates-Global-Citizen-Festival-has-an-all-star-lineup/articleshow/55511650.cms |access-date=2 May 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731220521/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Coldplay-Concert-Live-Updates-Global-Citizen-Festival-has-an-all-star-lineup/articleshow/55511650.cms |url-status=live }}</ref> ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ "ᱦᱳᱞᱰ ᱚᱱ" ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=24 March 2018 |title=English music is my calling: Ananya Birla |work=The Statesman |url=https://www.thestatesman.com/exclusive-interviews/english-music-is-my-calling-ananya-birla-1502626761.html |access-date=24 April 2018 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612145008/https://www.thestatesman.com/exclusive-interviews/english-music-is-my-calling-ananya-birla-1502626761.html |url-status=live }}</ref> ᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ "ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ" ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 June 2018 |title=Singer-entrepreneur Ananya Birla releases her fourth single 'Circles' |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/singer-entrepreneur-ananya-birla-releases-her-fourth-single-circles/articleshow/64542508.cms |access-date=20 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620101341/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/singer-entrepreneur-ananya-birla-releases-her-fourth-single-circles/articleshow/64542508.cms |url-status=dead }}</ref> ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱮᱴᱚᱨ" ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱒ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ananya Birla Biography, Education, Music, Videos&nbsp;– The Official Website |url=https://www.ananyabirla.com/ |access-date=19 January 2019 |archive-date=23 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123173940/https://www.ananyabirla.com/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱟᱨ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱯᱤ ᱯᱷᱤᱝᱜᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱩᱨᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱵᱞᱮᱠ ᱟᱣᱩᱴ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ananya Birla |url=https://www.music-news.com/review/UK/13754/Interview/Ananya-Birla |access-date=23 February 2021 |website=Music-News.com |language=en-US |archive-date=25 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125181952/https://www.music-news.com/review/UK/13754/Interview/Ananya-Birla |url-status=live }}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱ ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱥᱟᱶ ’ᱰᱮ ᱜᱳᱥ ᱵᱟᱭ’ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="billboard.com">{{Cite magazine |last=Graff |first=Gary |date=18 September 2019 |title=Ananya Birla Shares 'Day Goes By' Video ft. Sean Kingston: Premiere |url=https://www.billboard.com/articles/news/8530418/ananya-birla-day-goes-by-sean-kingston-video |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926040202/https://www.billboard.com/articles/news/8530418/ananya-birla-day-goes-by-sean-kingston-video |archive-date=26 September 2021 |access-date=23 February 2021 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱯᱚᱯ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 October 2019 |title=Ananya Birla's latest song with Reggae- Pop star Sean Kingston will get you grooving! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/spotlight/ananya-birlas-latest-song-with-reggae-pop-star-sean-kingston-will-get-you-grooving/articleshow/71378844.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224131004/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/spotlight/ananya-birlas-latest-song-with-reggae-pop-star-sean-kingston-will-get-you-grooving/articleshow/71378844.cms |archive-date=24 February 2022 |access-date=23 February 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱥ ᱮᱸᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱵᱷᱮᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ananya Birla: It feels amazing to now officially be a part of the Maverick Family |url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/200519-ananya-birla-it-feels-amazing-now-officially |access-date=23 February 2021 |website=radioandmusic.com |language=en |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119121135/http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/200519-ananya-birla-it-feels-amazing-now-officially |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ “ᱞᱮᱴ ᱫᱮᱭᱟᱨ ᱵᱤ ᱞᱚᱵᱽ” ᱟᱨ “ᱮᱵᱷᱚᱨᱤᱵᱟᱰᱤᱡᱽ ᱞᱚᱥᱴ”<ref>{{Cite web |last=Brow |first=Jason |date=6 November 2020 |title=Ananya Finds The 'Strength' To Pursue Her Dreams In Empowering New Song 'Everybody's Lost' |url=https://hollywoodlife.com/2020/11/06/ananya-interview-everybody-lost-song-video/ |access-date=23 February 2021 |website=Hollywood Life |language=en-US |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127140208/https://hollywoodlife.com/2020/11/06/ananya-interview-everybody-lost-song-video/ |url-status=live }}</ref> ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱔᱐ ᱯᱚᱯ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱳ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱥ ᱮᱠᱥ.ᱮᱢ. ᱦᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱭᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱ, ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨᱯᱷᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱵᱚᱨᱱ<ref name="flaunt.com"/> ᱥᱟᱶ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="billboard.com"/> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ "ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱣᱮ" ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮ.ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-07-14 |title=AR Rahman and Ananya Birla launch Tokyo Olympics cheer song 'Hindustani Way' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/ar-rahman-ananya-birla-tokyo-olympics-cheer-song-hindustani-way-7404581/ |access-date=2022-11-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ===ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱯᱷᱤᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱤᱬ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ, ᱥᱣᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴ-ᱟᱯ (ᱥᱠᱚᱪ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱠᱞᱩᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱤᱱᱤᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱔), ᱥᱯᱤᱨᱤᱭᱩᱴᱭᱩᱟᱞᱤᱴᱤ @ ᱠᱟᱹᱢᱤ: ᱥᱟᱪ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ (ᱥᱟᱪ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱱᱯᱷᱞᱩᱮᱱᱥ ᱒᱐᱑᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱥᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱤᱬ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱚᱠᱡᱚᱨᱤ ᱤ-ᱠᱳᱢᱚᱨᱥ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱟᱥᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ.<ref name="designpataki.com"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Asia's Women to Watch 2016 |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/pictures/gigk45efh/ananya-birla-21-india/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611052715/http://www.forbes.com/pictures/gigk45efh/ananya-birla-21-india/|url-status=dead|archive-date=11 June 2016}}</ref> ===ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱨᱩᱫᱽᱨᱚ: ᱫᱟ ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱟᱨᱠᱮᱥᱚᱱ'' ᱨᱮ "ᱤᱱᱟᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Ananya Birla croons for Ajay Devgn's OTT debut "Rudra", adds a haunting & dark quality to the track 'Inaam. |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/ananya-birla-croons-for-ajay-devgns-ott-debut-rudra-adds-a-haunting-dark-quality-to-the-track-inaam/articleshow/89970064.cms |website=Economic Times |date=3 March 2022 |access-date=January 24, 2023}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱠᱳᱦᱞᱤ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱞᱳᱠ: ᱫᱟ ᱫᱮᱥᱤ ᱥᱟᱨᱞᱳᱠ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱟᱭᱤᱝ ᱛᱷᱨᱤᱞᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Bobby Deol and Ananya Birla start shooting for Kunal Kohli's next "Shlok - The Desi Sherlock." |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/bobby-deol-and-ananya-birla-start-shooting-for-kunal-kohlis-next/articleshow/94071455.cms |website=Times of India |access-date=January 24, 2023}}</ref> ==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱪᱮᱛ ᱦᱮᱞᱯᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱸᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |date=13 May 2016 |title=What's in a name: I want to build my own legacy says Ananya Birla |work=India Today |url=http://indiatoday.intoday.in/story/ananya-birla-kumar-mangalam-birla-svatantra-microfinance-build-my-own-legacy/1/667226.html |access-date=23 January 2017 |archive-date=14 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114155231/http://indiatoday.intoday.in/story/ananya-birla-kumar-mangalam-birla-svatantra-microfinance-build-my-own-legacy/1/667226.html |url-status=live }}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢᱯᱚᱣᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱤᱱᱤᱥᱴᱤᱵᱽ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ (ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ) ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱡᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱖ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.ananyabirla.com/ ᱚᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123173940/https://www.ananyabirla.com/ |date=2019-01-23 }} {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱚᱱᱚᱱᱭᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 6hc1la9mz2qfyvvslbtg3e50kyr96zx ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱟᱨᱭᱟ 0 26510 199653 178394 2026-11-07T22:44:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199653 wikitext text/x-wiki  {{Infobox pageant titleholder|image=File:Aditi Arya at Femina Miss India 2016 event.jpg|image_size=|caption=ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱕, ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱟᱨᱭᱟ|name=ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱟᱨᱭᱟ|spouse=ᱡᱚᱭ ᱠᱳᱴᱟᱠ|birth_date={{birth date and age|1993|09|18|df=yes}}<ref>{{cite web|title=Happy Birthday Miss India World 2015 Aditi Arya|url=http://beautypageants.indiatimes.com/Happy-Birthday-Miss-India-World-2015-Aditi-Arya/eventshow/49010327.cms|website=The Times of India|access-date=11 June 2016|date=18 September 2015|archive-date=21 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821151907/https://beautypageants.indiatimes.com/Happy-Birthday-Miss-India-World-2015-Aditi-Arya/eventshow/49010327.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Former Miss India Aditi Arya: Gurgaon has young, ambitious people, I imbibed that too|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Former-Miss-India-Aditi-Arya-Gurgaon-has-young-ambitious-people/articleshow/51981494.cms|website=The Times of India|access-date=11 June 2016|date=24 April 2016|quote=22-year-old|archive-date=8 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190908102904/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Former-Miss-India-Aditi-Arya-Gurgaon-has-young-ambitious-people/articleshow/51981494.cms|url-status=live}}</ref>|birth_place=[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]],<ref name="Archived copy">{{Cite web |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/aditi-arya-returns-home-after-fbb-femina-miss-india-2015-win-115040900633_1.html |title=Aditi Arya returns home after FBB Femina Miss India 2015 win &#124; Business Standard News |date=9 April 2015 |access-date=8 November 2019 |archive-date=8 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108163657/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/aditi-arya-returns-home-after-fbb-femina-miss-india-2015-win-115040900633_1.html |url-status=live }}</ref> [[India]]|height=|occupation=[[ᱟᱠᱴᱚᱨ]]|education=ᱭᱮᱞᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ,ᱮᱢᱹᱵᱤᱹᱮᱹ<ref name=":0">{{Cite web |title=Aditi Arya '23 {{!}} Yale School of Management |url=https://som.yale.edu/profile/aditi-arya-23 |access-date=2022-05-20 |website=som.yale.edu |language=en}}</ref> <br> ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ,BBS|title=ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱒᱐᱑᱕|competitions=ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱕<br>(Winner)<br> ᱢᱤᱥ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱦᱮᱭᱟᱨ<br>(Miss Sudoku)<br>[[ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱒᱐᱑᱕]]<br> ᱢᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱒᱐᱑᱕|website=}} '''ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱟᱨᱤᱭᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 18 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1993) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱠᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱥᱛᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Delhi girl Aditi Arya wins Miss India 2015 crown |url=http://ibnlive.in.com/news/delhi-girl-aditi-arya-wins-miss-india-2015-crown/536778-83-273.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512225024/http://ibnlive.in.com/news/delhi-girl-aditi-arya-wins-miss-india-2015-crown/536778-83-273.html |archive-date=12 May 2015 |access-date=29 March 2015 |website=IBNLive}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ 2015 ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/210118/sporting-half-saris-was-fun-says-aditi-arya.html|title='Sporting half saris was fun', says Aditi Arya|date=2018-01-21|work=www.deccanchronicle.com/|access-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821175557/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/210118/sporting-half-saris-was-fun-says-aditi-arya.html|archive-date=21 August 2019|language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱨᱭᱟ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱢᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Archived copy">{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/aditi-arya-returns-home-after-fbb-femina-miss-india-2015-win-115040900633_1.html |title=Aditi Arya returns home after FBB Femina Miss India 2015 win &#124; Business Standard News |date=9 April 2015 |access-date=8 November 2019 |archive-date=8 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108163657/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/aditi-arya-returns-home-after-fbb-femina-miss-india-2015-win-115040900633_1.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱥᱩᱠᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱮᱱᱮᱥ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://dubeat.com/2015/04/cbs-graduate-aditi-arya-wins-miss-india-2015/|title=CBS graduate Aditi Arya wins Miss India 2015 - DU Beat|date=2015-04-07|work=DU Beat|access-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121125843/http://dubeat.com/2015/04/cbs-graduate-aditi-arya-wins-miss-india-2015/|archive-date=21 January 2018|language=en-US}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱤᱭᱟᱝ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱱᱮᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱤᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱦᱚᱸᱰᱽᱨᱚᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=www.bizjournals.com/newyork/news/2018/01/16/ernst-young-cuts-ribbon-on-newhoboken-office.html |url=https://www.bizjournals.com/newyork/news/2018/01/16/ernst-young-cuts-ribbon-on-newhoboken-office.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011232748/https://www.bizjournals.com/newyork/news/2018/01/16/ernst-young-cuts-ribbon-on-newhoboken-office.html |archive-date=11 October 2020 |access-date=2018-01-20 |website=www.bizjournals.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱭᱮᱞᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱵᱤ ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱢᱤᱛᱟᱥᱟ, ᱥᱟᱯᱳᱨᱰ ᱰᱤᱥᱤᱥᱚᱱ ᱢᱮᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱥᱟᱥᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ-ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/beyond-beauty/118053.html|title=Beyond beauty|work=The Tribune India|access-date=20 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121072108/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/beyond-beauty/118053.html|archive-date=21 January 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditi Arya- The Most Congenial Miss India |url=http://tkop.org/2016/03/28/farewell-femina-miss-india-2015/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328202153/http://tkop.org/2016/03/28/farewell-femina-miss-india-2015/ |archive-date=28 March 2016}}</ref> == ᱟᱠᱷᱲᱟ == === ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱕ === 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱮᱯᱷᱵᱤᱵᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱳᱣᱟᱞᱰ 2015 ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://pageantsnews.com/aditi-arya-was-crowned-femina-miss-india-world-2015/|title=Meet Aditi Arya, the representative of India at Miss World 2015 Pageant|date=30 March 2015|access-date=30 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404190339/http://pageantsnews.com/aditi-arya-was-crowned-femina-miss-india-world-2015/|archive-date=4 April 2015|publisher=pageantsnews.com}}</ref> === ᱢᱤᱥ ᱣᱟᱞᱰ ᱒᱐᱑᱕ === ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ 65 ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱰᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱵᱤᱣᱴᱤ ᱩᱭᱤᱫᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱪᱚᱞᱮᱱᱴ ᱩᱯᱼᱯᱨᱟᱥᱤᱯᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱴᱚᱯ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱩᱯᱼᱯᱨᱟᱥᱤᱯᱥᱚᱱᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ 30 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=29 March 2015 |title=Delhi's Aditi Arya crowned Miss India 2015, Aafreen Rachel Vaz and Vartika Singh were runners-up |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/gurgaon-girl-aditi-arya-crowned-miss-india/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150329084704/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/gurgaon-girl-aditi-arya-crowned-miss-india/ |archive-date=29 March 2015 |access-date=29 March 2015 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Delhi's Aditi Arya crowned fbb Femina Miss India World 2015 |url=https://www.msn.com/en-in/news/other/delhis-aditi-arya-crowned-fbb-femina-miss-india-world-2015/ar-AAa8QNG |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402122432/http://www.msn.com/en-in/news/other/delhis-aditi-arya-crowned-fbb-femina-miss-india-world-2015/ar-AAa8QNG |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |website=msn.com}}</ref> == ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ, ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱟᱦᱚᱜᱱᱚᱫ ᱟᱜ ᱱᱚᱱᱫᱚᱢᱩᱨᱤ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱭᱥᱢ' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱳᱵᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditi Arya To Hit Silver Screens |url=https://tkop.org/2016/05/07/aditi-arya-miss-world-india-tollywood-debut/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508002944/https://tkop.org/2016/05/07/aditi-arya-miss-world-india-tollywood-debut/ |archive-date=8 May 2016 |access-date=7 May 2016}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/ism-1st-weekend-box-office-report-puri-jagannadhs-film-beats-3-day-collections-kalyan-rams-701060|title=ISM 1st weekend box office report: Puri Jagannadh's film beats 3-day collections of Kalyan Ram's Pataas|last=Hooli|first=Shekhar H|work=International Business Times, India Edition|access-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071644/http://www.ibtimes.co.in/ism-1st-weekend-box-office-report-puri-jagannadhs-film-beats-3-day-collections-kalyan-rams-701060|archive-date=21 January 2018|language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱓ ᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱷᱚᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱮᱭ ᱰᱤᱵᱽᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.cinemaexpress.com/stories/news/2017/aug/20/aditi-arya-is-uttara-in-kurukshetra-1715.html|title=Aditi Arya is Uttara in Kurukshetra|work=[[Cinema Express]]|access-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071643/http://www.cinemaexpress.com/stories/news/2017/aug/20/aditi-arya-is-uttara-in-kurukshetra-1715.html|archive-date=21 January 2018}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱫᱟᱹᱭ ᱠᱳᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱭ ᱠᱳᱛᱟᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] akpcoioyr05j3dyf5gx4dec947823kg ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱓) 0 26512 199654 199014 2026-11-07T22:44:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199654 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ | image = Aditi Dev Sharma promoting Saat Uchakkey.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱫᱮᱵ ᱥᱟᱨᱢᱟ | birth_date = {{birth date and age|1983|08|24|df=yes}} | birth_place = ᱞᱚᱠᱱᱚᱣ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2007–ᱱᱤᱛ | known_for = {{flatlist| * ''[[ᱜᱚᱝᱜᱟ]]'' * ''[[ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱹᱱᱠᱟᱹᱦᱤ]]'' }} | spouse = {{marriage|[[ᱥᱟᱨᱣᱟᱨ ᱟᱦᱩᱡᱟ]]|2014}} | children = 1 | parents = ᱟᱱᱤᱞᱟ (mother) <br> ᱫᱤᱵᱮᱱᱫᱚᱨ (father) }} '''ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱥᱳ 'ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱡᱽ ᱵᱮᱹᱥᱴ ᱥᱤᱱᱮᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱤ ᱠᱷᱳᱡᱽ', 'ᱜᱟᱝᱜᱟ', 'ᱥᱤᱞᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱫᱚᱞᱛᱮ ᱨᱤᱥᱛᱚᱱ ᱠᱟ', 'ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱱᱠᱟᱹᱦᱤ' ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱱᱜᱨᱮᱡ' ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱠᱤᱭ, ᱰᱩᱢᱤᱱᱳᱡᱽ ᱯᱤᱡᱟ, ᱠᱳᱞᱜᱮᱴ, ᱯᱷᱮᱨ ᱮᱱᱰ ᱞᱚᱵᱞᱤ,ᱯᱮᱨᱟᱪᱩᱴ ᱳᱭᱮᱞ, [[ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱵᱮᱝᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], ᱥᱴᱨᱯᱷᱨᱤ,ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ,ᱢᱩᱵᱷ ,ᱫᱟᱵᱚᱨ ᱦᱚᱱᱤ, ᱛᱟᱦᱟ ᱴᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱵᱷᱮᱱᱥᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱫᱟᱭ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱥᱟᱨᱢᱟ 1983<ref>{{Cite web |date=21 June 2020 |title=My dad proved to be a very good student: Aditi Sharma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/parenting/moments/my-dad-proved-to-be-a-very-good-student-aditi-sharma/articleshow/76485509.cms?from=mdr |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ|ᱞᱚᱠᱱᱟᱣ]] ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱤᱞᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Cintaa &#124; Aditi Sharma |url=http://www.cintaa.net/membership/cintaa_profile/3374 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316183614/http://www.cintaa.net/membership/cintaa_profile/3374 |archive-date=16 March 2014 |access-date=10 October 2013}}</ref> ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditi Sharma interview - Telugu Cinema interview - Telugu and Hindi film heroine |url=https://www.idlebrain.com/celeb/interview/aditisharma.html |website=www.idlebrain.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱴᱮᱥᱥᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱪᱟᱨ (ᱟᱭᱟᱱᱥ) ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/aditi-sharma-du-made-me-a-confident-person-i-owe-a-lot-to-my-college/articleshow/97656924.cms|title=Aditi Sharma: DU made me a confident person & I owe a lot to my college|date=2023-02-07|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱵᱷᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱠᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 August 2018 |title=My brother is my jaan: Lucknow-born actress Aditi Sharma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/my-brother-is-my-jaan-lucknow-born-actress-aditi-sharma/articleshow/65541843.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱥᱚᱨᱣᱟᱨ ᱚᱦᱩᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Real-life-couple-Aditi-and-Sarwar-pair-up-for-a-TV-show/articleshow/51778138.cms|title=Real life couple Aditi and Sarwar pair up for a TV show|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314021937/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Real-life-couple-Aditi-and-Sarwar-pair-up-for-a-TV-show/articleshow/51778138.cms|archive-date=14 March 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/lucknow/we-didnt-want-to-disclose-our-marriage-for-professional-reasons-aditi-sarwar-ahuja/articleshow/62901693.cms|title=We didn’t want to disclose our marriage for professional reasons: Aditi-Sarwar Ahuja|date=2018-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱨᱛᱟᱡ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=13 February 2023 |title=Aditi Dev Sharma on work-life balance after baby: My husband is a hands-on guy, he took a break when I got Katha Ankahee |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/aditi-dev-sharma-on-work-life-balance-after-baby-my-husband-is-a-hands-on-guy-he-took-a-break-when-i-got-katha-ankahee/articleshow/97771526.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱟᱨᱢᱟ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳ 'ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱡᱽ ᱵᱮᱹᱥᱴ ᱥᱤᱱᱮᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱤ ᱠᱷᱳᱡᱽ' ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱳᱡᱟᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 December 2022 |title=Aditi Sharma reveals what happened after she won Cinestars Ki Khoj 18 years ago |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/aditi-sharma-reveals-what-happened-after-she-won-cinestars-ki-khoj-18-years-ago-101670638054335.html |website=Hindustan Times}}</ref> 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ''ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨ'' ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱟᱭᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=1 December 2016 |title=Gangaa's Aditi Sharma and husband Sarwar Ahuja celebrate wedding anniversary in London |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/gangaas-aditi-sharma-and-husband-sarwar-ahuja-celebrate-wedding-anniversary-in-london/articleshow/55720503.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱜᱩᱱᱰᱮ ᱡᱟᱞᱞᱩᱢᱟᱱᱰᱤ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱞᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Tv actress beauties appeared in South films |url=http://www.indiaherald.com/Movies/Read/994528627/Tv-actress-beauties-appeared-in-South-films |website=indiaherald.com}}</ref>2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱳᱢ ᱥᱚᱱᱛᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱡᱚᱞᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="om-shanti">{{Cite web |last=bharatstudent |date=13 January 2010 |title=Om Shanti Telugu Movie Reviews, Om Shanti Tollywood Movie Review, Movie Review Rating, Telugu Film Review Rating |url=http://www.bharatstudent.com/cafebharat/movie_reviews_2-Telugu-Om_Shanti-Movie-Review-2,1017.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117051225/http://www.bharatstudent.com/cafebharat/movie_reviews_2-Telugu-Om_Shanti-Movie-Review-2,1017.php |archive-date=17 January 2010 |access-date=4 August 2012 |publisher=Bharatstudent.com}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱢᱳᱥᱟᱢ'<ref>{{Cite web |date=25 March 2011 |title=Three girls for Ladies Vs Ricky Bahl |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/three-girls-for-ladies-vs-ricky-bahl/}}</ref> ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱡᱳ ᱟᱨ 'ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱳᱵᱟᱨᱥᱮᱥᱥ ᱨᱤᱠᱤ ᱵᱚᱦᱚᱞ' ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱨᱚᱥᱤᱫ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditi Sharma plays Rajjo in 'Mausam' |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20111003-aditi-sharma-plays-rajjo-in-mausam-747799-2011-09-23 |website=India Today}}</ref> ᱥᱟᱨᱢᱟ ''ᱠᱩᱪ ᱠᱟᱴᱴᱟ ᱠᱩᱪ ᱢᱤᱴᱷᱟ''<nowiki/>' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/real-life-couple-aditi-and-sarwar-pair-up-for-a-tv-show/articleshow/51778138.cms|title=Real life couple Aditi and Sarwar pair up for a TV show|date=2016-04-12|work=The Times of India|access-date=2023-07-02|issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱵᱞᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱩᱡᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Song remained balance for ‘Babloo’ |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2009/sep/23/song-remained-balance-for-babloo-88845.html |access-date=2023-07-02 |website=The New Indian Express}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱮᱠᱠᱤᱥ ᱴᱳᱯᱚᱱ ᱠᱤ ᱥᱟᱞᱟᱢᱤ'' <ref>{{Cite web |title=Movie Review: Ekkees Toppon Ki Salaami is not worth your time |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/movie-review-ekkees-toppon-ki-salaami-is-not-worth-your-time-anupam-kher-divyendu-sharma-209383-2014-10-10 |website=India Today}}</ref> ᱛᱟᱱᱭᱟ ᱥᱨᱤᱵᱽᱵᱟᱥ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=6 December 2021 |title=Did you know Aditi Dev Sharma was about to make her Punjabi debut with ‘Baaz’? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/did-you-know/did-you-know-aditi-dev-sharma-was-about-to-make-her-punjabi-debut-with-baaz/articleshow/88124494.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱟᱱᱜᱨᱮᱡ'' (2015) ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱦᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ <ref>{{Cite web |title=Aditi Sharma Filmography |url=https://boxofficeindia.com/actor.php?actorid=624 |website=boxofficeindia.com}}</ref> ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱥᱟᱛᱼᱪᱚᱠᱠᱮ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ''[[ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱱᱟᱱ|ᱥᱩᱵᱤᱫᱟᱨ ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]''(2018) ᱼᱨᱮ ᱜᱩᱨᱫᱤᱭᱟᱞ ᱠᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱟᱨ ''ᱞᱟᱴᱩ'' (2018)<ref>{{Cite web |date=9 November 2018 |title=Saat Pind: Catch Aditi Sharma doing beautiful giddha on the first track of ‘Laatu’ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/saat-pind-catch-aditi-sharma-doing-beautiful-giddha-on-the-first-track-of-laatu/articleshow/66555316.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> ᱼᱨᱮ ᱡᱤᱛᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=7 April 2018 |title=Subedar Joginder Singh: Aditi Sharma fell in love with the script and here’s what she has to say : Bollywood News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/subedar-joginder-singh-aditi-sharma-fell-love-script-heres-say/}}</ref> ᱩᱱᱤ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤᱼᱰᱨᱟᱢᱟᱜ ᱜᱳᱞᱚᱠ ᱵᱟᱜᱱᱤ ᱵᱮᱱᱠ ᱛᱮ ᱵᱟᱴᱩᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱱᱠᱟᱱᱟ''<ref>{{Cite web |title=A slow lesson in love & brotherhood : The Tribune India |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/movie-review/movie-review-nankana-616159}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=24 March 2018 |title=‘Golak Bugni Bank Te Batua’: A Complete Laughter Riot |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/golak-bugni-bank-te-batua-a-complete-laughter-riot |website=PTC Punjabi}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱮᱱᱰ ᱴᱤᱵᱷᱤᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡ ''ᱜᱟᱝᱜᱟ'' ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱱᱜᱚᱞ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=20 November 2015 |title=Aditi Sharma to play grown-up 'Gangaa' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/aditi-sharma-to-play-grown-up-gangaa/articleshow/49847330.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref>ᱥᱟᱨᱢᱟ 2018 ᱠᱷᱚᱱ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡ ''ᱥᱤᱞᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱫᱚᱞᱛᱮ ᱨᱤᱥᱛᱚᱱ ᱠᱟ'' ᱰᱚᱠᱴᱟᱨ ᱢᱳᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Silsila Badalte Rishton Ka written update: Mauli agrees to stay with Kunal as his wife |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/silsila-badalte-rishton-ka-written-update-mauli-agrees-to-stay-with-kunal-as-his-wife-1441933-2019-01-29 |access-date=2023-07-02 |website=India Today |language=en}}</ref> 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱤᱠᱚᱠᱳ ᱢᱤᱠᱠᱮ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱰᱤᱢᱯᱚᱞ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ikko-Mikke (The Soulmates): The first look poster of the Satinder Sartaaj and Aditi Sharma is out |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/kala-shah-kala-to-uda-aida-first-looks-of-punjabi-movies-that-impressed/ikko-mikke-the-soulmates-the-first-look-poster-of-the-satinder-sartaaj-and-aditi-sharma-is-out/photostory/73265869.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱛᱤᱡᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ' ᱨᱮ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Teeja Punjab Movie Review : Amberdeep Singh wins hearts both as an actor and writer, Nimrat Khaira astonishes all with her performance |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-reviews/teeja-punjab/movie-review/88104044.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱪᱟᱞ ᱡᱤᱱᱫᱤᱭᱟ ᱾'' ᱥᱤᱯᱷᱚᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 March 2023 |title='Chal Jindiye' movie: Neeru Bajwa, Kulwinder Billa announce film's new release date |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/pollywood/chal-jindiye-movie-neeru-bajwa-kulwinder-billa-announce-films-new-release-date-413500 |website=PTC Punjabi}}</ref> ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱫᱟᱱᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ''ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱱᱠᱷᱤ ᱾'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 April 2023 |title=Adnan Khan, Aditi Dev Sharma express gratitude as 'Katha Ankahee' completes 100 episodes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/adnan-khan-aditi-dev-sharma-express-gratitude-as-katha-ankahee-completes-100-episodes/articleshow/99673063.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱵᱤᱱᱵᱤᱨ ᱜᱮᱥᱮ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Popular Turkish drama 1001 Nights to get a Hindi remake titled Katha Ankahee. Details here |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/popular-turkish-drama-binbir-gece-1001-nights-gets-hindi-remake-titled-katha-ankahee-2285419-2022-10-14 |website=India Today}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |- |2007 |''ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨ'' |ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨ | rowspan="2" |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |title=Prime Video: Khanna & Iyer |url=https://www.primevideo.com/detail/Khanna-Iyer/0N0FSTFZ16HEP6KF2F1MFS2393 |access-date=2023-07-01 |website=www.primevideo.com |language=en-us}}</ref> |- | rowspan="2" |2008 |''ᱠᱟᱞᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ'' |ᱥᱟᱜᱩᱯᱛᱚ |<ref name="indiafm">{{Cite web |date=1 February 2008 |title=Black & White preview |url=http://indiafm.com/movies/preview/13390/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007165432/http://indiafm.com/movies/preview/13390/index.html |archive-date=7 October 2008 |access-date=2 February 2008}}</ref> |- |''ᱜᱩᱱᱰᱮ ᱡᱟᱞᱞᱩᱢᱟᱱᱰᱤ'' |ᱱᱤᱞᱩ | rowspan="2" |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditis-dream-comes-true/articleshow/3100166.cms|title=Aditi’s dream comes true|date=2008-06-05|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> |- |2010 |''ᱳᱢ ᱥᱚᱱᱛᱤ'' |ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ |<ref name="om-shanti"/> |- | rowspan="5" |2011 |''ᱢᱳᱥᱚᱢ'' |ᱨᱟᱡᱡᱳ | rowspan="4" |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |last=Saibal Chatterjeee |date=23 September 2011 |title=Mausam Review |url=http://movies.ndtv.com/movie_Review.aspx?id=653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107015653/http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?id=653 |archive-date=7 January 2012 |publisher=NDTV.com}}</ref> |- |''ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱨᱤᱠᱤ ᱵᱚᱦᱚᱞ'' |ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱨᱚᱥᱤᱫ |<ref>{{Cite web |date=14 March 2011 |title=Lucknow girl, model and actor Aditi Sharma will now be seen in the Yash Raj film Ladies Vs Ricky Bahl to be directed by director Maneesh Sharma of Band Bajaa Baraat fame. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-girl-model-and-actor-aditi-sharma-will-now-be-seen-in-the-yash-raj-film-ladies-vs-ricky-bahl-to-be-directed-by-director-maneesh-sharma-of-band-bajaa-baraat-fame-/articleshow/7701567.cms |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> |- |''ᱨᱟᱥᱟ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟ'' | | |- |''ᱠᱩᱪ ᱠᱷᱚᱛᱴᱟ ᱠᱩᱪ ᱢᱮᱛᱷᱚ'' |ᱢᱟᱞᱟ |<ref>{{Cite web |title=Aditi Sharma : Filmography and Profile |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/filmography/14234/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018195315/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/filmography/14234/index.html |archive-date=18 October 2011 |access-date=20 October 2011 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- |''ᱵᱟᱵᱞᱩ'' |ᱯᱩᱡᱟᱹ |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditi-finally-bids-good-bye-to-south-indian-films/articleshow/8974184.cms|title=Aditi finally bids good bye to South Indian films!|date=2011-06-24|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> |- |2014 |''ᱮᱠᱠᱤᱥ ᱴᱳᱯᱚᱱ ᱠᱤ ᱥᱟᱞᱟᱢᱤ'' |ᱛᱟᱱᱭᱟ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱵᱚᱛ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |date=2014-10-11 |title=Movie review: Ekkees Toppon Ki Salaami has some sterling performances |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-ekkees-toppon-ki-salaami-has-some-sterling-performances/story-a0jnax8jKCDvcNqeN7eB3N.html |access-date=2023-07-01 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |2015 |''ᱟᱱᱜᱨᱮᱡ'' |ᱢᱟᱨᱦᱳ |[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ]] |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/did-you-know/did-you-know-during-the-shoot-of-angrej-amrinder-gill-sargun-mehta-and-aditi-sharma-bonded-over-a-game-of-ludo/articleshow/76032092.cms|title=Did you know during the shoot of ‘Angrej’, Amrinder Gill, Sargun Mehta and Aditi Sharma bonded over a game of ludo?|date=2020-05-27|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> |- |2016 |''ᱥᱟᱛᱼᱪᱟᱠᱠᱮ'' |ᱥᱳᱱᱟ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite web |title=Prime Video: Saat Uchakkey |url=https://www.primevideo.com/detail/Saat-Uchakkey/0N51747ZAIY5F2KCIPWI3HOV8C |access-date=2023-07-01 |website=www.primevideo.com |language=en-us}}</ref> |- | rowspan="4" |2018 |''ᱥᱩᱵᱤᱫᱟᱨ ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ'' |ᱜᱩᱨᱫᱤᱭᱟᱞ ᱠᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ | rowspan="7" |[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ]] |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/punjabi-actresses-who-ruled-the-silver-screen-with-their-de-glam-avatar/aditi-sharma/photostory/63785927.cms|title=Aditi Sharma|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> |- |''ᱜᱳᱞᱟᱠ ᱵᱟᱜᱱᱤ ᱵᱮᱝᱠ ᱴᱮ ᱵᱟᱴᱩᱭᱟ'' |ᱥᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/golak-bugni-bank-te-batua-new-song-amrinder-gill-casts-love-spell-with-lakh-vaari/articleshow/63681021.cms|title=‘Golak Bugni Bank Te Batua' new song: Amrinder Gill casts love spell with ‘Lakh Vaari’|date=2018-04-09|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> |- |''ᱱᱟᱱᱟᱠᱟᱱᱟ'' |ᱥᱟᱞᱢᱟ |<ref>{{Cite web |title=A slow lesson in love & brotherhood : The Tribune India |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/movie-review/a-slow-lesson-in-love-brotherhood-616159}}</ref> |- |''ᱞᱟᱴᱩ'' |ᱡᱤᱛᱤ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/saat-pind-catch-aditi-sharma-doing-beautiful-giddha-on-the-first-track-of-laatu/articleshow/66555316.cms|title=Saat Pind: Catch Aditi Sharma doing beautiful giddha on the first track of ‘Laatu’|date=2018-11-09|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> |- |2020 |''ᱤᱠᱚᱠᱳ ᱢᱤᱠᱠᱮ'' |ᱰᱤᱢᱯᱚᱞ (ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ) |<ref>{{Cite web |date=4 March 2020 |title=Ikko-Mikke (The Soulmates): The first look poster of the Satinder Sartaaj and Aditi Sharma is out |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/kala-shah-kala-to-uda-aida-first-looks-of-punjabi-movies-that-impressed/ikko-mikke-the-soulmates-the-first-look-poster-of-the-satinder-sartaaj-and-aditi-sharma-is-out/photostory/73265869.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011232915/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/kala-shah-kala-to-uda-aida-first-looks-of-punjabi-movies-that-impressed/ikko-mikke-the-soulmates-the-first-look-poster-of-the-satinder-sartaaj-and-aditi-sharma-is-out/photostory/73265869.cms |archive-date=11 October 2020 |access-date=11 March 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2021 |''ᱛᱤᱡᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ'' |ᱵᱟᱵᱤᱛᱟ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-reviews/teeja-punjab/movie-review/88104044.cms|title=Teeja Punjab Movie Review : Amberdeep Singh wins hearts both as an actor and writer, Nimrat Khaira astonishes all with her performance|work=The Times of India|access-date=2023-07-01|issn=0971-8257}}</ref> |- |2023 |''ᱪᱟᱞ ᱡᱤᱱᱫᱤᱭᱟ'' |ᱥᱤᱯᱷᱚᱛ ᱾ | |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ !ᱠᱟᱹᱢᱤ !ᱚᱨᱡᱚ !ᱨᱮᱯᱷ |- |2016 |PTC ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ |''ᱟᱱᱜᱨᱮᱡ'' |ᱫᱟᱲᱮ<ref>{{Cite web |date=12 January 2017 |title=PTC Punjabi Film Awards 2016: Complete list of winners |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/ptc-punjabi-film-awards-2016-complete-list-of-winners/articleshow/51833601.cms?from=mdr |via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> |- |2016 | rowspan="3" |ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱮᱠᱟᱰᱤᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ (ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ) |''ᱜᱟᱝᱜᱟ'' |ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ |- |2018 | rowspan="2" |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱩᱨᱤᱭ) |''ᱥᱤᱞᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱫᱚᱞᱛᱮ ᱨᱤᱥᱛᱚᱱ ᱠᱟ'' |ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ |- |2023 |''ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱱᱠᱷᱤ'' |ᱫᱟᱲᱮ<ref>{{Cite web |date=2023-12-11 |title=ITA Awards 2023 winners: Harshad Chopda, Tejasswi Prakash, Aditi Dev Sharma bag the top honours |url=https://www.bollywoodlife.com/tv/ita-awards-2023-winners-harshad-chopda-tejasswi-prakash-aditi-dev-sharma-bag-the-top-honours-entertainment-news-tv-news-2723636/ |access-date=2023-12-11 |website=Bollywood Life |language=en |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211081050/https://www.bollywoodlife.com/tv/ita-awards-2023-winners-harshad-chopda-tejasswi-prakash-aditi-dev-sharma-bag-the-top-honours-entertainment-news-tv-news-2723636/ |url-status=dead}}</ref> |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] 6bcew5uj0rmk3aijt7yh25v3lxhpogi ᱟᱦᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ 0 26515 199766 142413 2026-11-08T02:53:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199766 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Ahaana Krishna in 2023.jpg | caption = Ahaana Krishna in 2023 | birth_name = <!-- use only if different than name --> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1995|10|13}} | birth_place = <!-- must cite published reliable source to verify birth place --> | education = ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ | occupation = {{Hlist | ᱯᱟᱴᱦᱚᱠᱤᱭᱟᱹ}}<!-- Occupation(s) as given in the lead --> | years_active = 2014–ᱱᱤᱛ | father = ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱮᱠᱴᱚᱨ) | website = }} '''ᱟᱦᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 13 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1995 )<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/for-her-27th-birthday-ahaana-krishna-gets-a-cake-inspired-by-her-first/articleshow/94867793.cms?from=mdr|title=For her 27th birthday, Ahaana Krishna gets a cake inspired by her first!|date=14 October 2022|work=[[The Times of India]]|access-date=28 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228084118/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/for-her-27th-birthday-ahaana-krishna-gets-a-cake-inspired-by-her-first/articleshow/94867793.cms?from=mdr|archive-date=28 December 2023}}</ref>ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱜ ''ᱮᱱᱡᱟᱱ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/connecting-with-steve-lopez/article6291495.ece|title=Connecting with Steve Lopez|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2014-08-07|work=[[The Hindu]]|access-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717020956/https://www.thehindu.com/entertainment/connecting-with-steve-lopez/article6291495.ece|archive-date=17 July 2020|language=en-IN|issn=0971-751X|url-access=subscription}}</ref> == ᱮᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭ ᱾<ref name="family">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Sindhu-talks-about-Life-with-Actor-Krishna-Kumar/2014/02/10/article2047666.ece|title=Sindhu talks about Life with Actor Krishna Kumar|last=Sebastian|first=Shevlin|date=10 February 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816235607/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Sindhu-talks-about-Life-with-Actor-Krishna-Kumar/2014/02/10/article2047666.ece|archive-date=16 August 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱥᱴᱼᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=1 December 2019 |title=Ahaana Krishna completes Post Graduation, reveals happiness with fans |url=https://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-krishna-completes-post-graduation-reveals-happiness-with-fans-1.4326490 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628062717/https://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-krishna-completes-post-graduation-reveals-happiness-with-fans-1.4326490 |archive-date=28 June 2023 |access-date=28 June 2023 |language=en}}</ref> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 February 2018 |title=Ahaana Krishna's special Telugu (travel) plan |url=https://www.onmanorama.com/travel/celebrity-travel/2018/02/21/ahana-krishnas-special-telugu-travel-plan.html |access-date=20 June 2023 |website=[[Onmanorama]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱦᱟᱱᱟ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱮᱱᱡᱟᱱ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/living-a-dream/article6200973.ece|title=Living a dream - The Hindu|date=11 July 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=17 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717201311/https://www.thehindu.com/features/metroplus/living-a-dream/article6200973.ece|archive-date=17 July 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱞᱛᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ''ᱮᱱᱡᱟᱱᱫᱩᱠᱟᱞᱩᱰ ᱱᱟᱴᱴᱤᱞ ᱳᱨᱤᱫᱟᱵᱷᱮᱞ'' ᱨᱮ ᱱᱤᱱᱵᱷᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 August 2017 |title=Ahaana Krishna: I initially said no to Nivin Pauly's Njandukalude Nattil Oridavela |url=https://regional.pinkvilla.com/malayalam/news/ahaana-krishna-initially-said-no-nivin-paulys-njandukalude-nattil-oridavela/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517161703/https://regional.pinkvilla.com/malayalam/news/ahaana-krishna-initially-said-no-nivin-paulys-njandukalude-nattil-oridavela/ |archive-date=17 May 2021 |access-date=17 May 2021 |publisher=Pink Villa}}</ref> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱟᱦᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱰ-ᱟ <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180917/ahaana-to-star-with-tovino-in-luca.html|title=Ahaana to star with Tovino in Luca|date=18 September 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320111753/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180917/ahaana-to-star-with-tovino-in-luca.html|archive-date=20 March 2018}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-06-30 |title=Luca movie review: Tovino Thomas, Ahaana Krishna meet Agatha Christie and gentle heartache in God's Own Country |url=https://www.firstpost.com/entertainment/luca-movie-review-tovino-thomas-ahaana-krishna-meet-agatha-christie-and-gentle-heartache-in-gods-own-country-6905811.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729215258/https://www.firstpost.com/entertainment/luca-movie-review-tovino-thomas-ahaana-krishna-meet-agatha-christie-and-gentle-heartache-in-gods-own-country-6905811.html |archive-date=29 July 2020 |access-date=2020-07-15 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sreekumar |first=Priya |date=2019-06-29 |title=Luca movie review: The Lead pair dazzles in Luca |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/290619/luca-movie-review-the-lead-pair-dazzles-in-luca.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907042509/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/290619/luca-movie-review-the-lead-pair-dazzles-in-luca.html |archive-date=7 September 2020 |access-date=2020-07-15 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱢᱚᱠᱥᱚᱱᱱ ᱟᱜ ᱯᱮᱛᱤᱱᱮᱛᱛᱚᱢ ᱯᱮᱫᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/ahaana-krishna-to-essay-annie-in-pathinettam-padi/amp_articleshow/69957682.cms|title=Ahaana Krishna to essay Annie in Pathinettam Padi|date=26 June 2019|work=Times of India|access-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628114358/https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/ahaana-krishna-to-essay-annie-in-pathinettam-padi/amp_articleshow/69957682.cms|archive-date=28 June 2019|language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {{pending films key}} === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable sortable" |+ᱟᱦᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" scope="col" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2014 |''ᱮᱱᱡᱟᱱ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ'' |ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ | | |- |2017 |''ᱮᱱᱡᱟᱱᱫᱩᱠᱟᱞᱩᱰ ᱱᱟᱴᱴᱤᱞ ᱳᱨᱤᱫᱟᱵᱷᱮᱞ'' |ᱥᱟᱨᱟ ᱪᱚᱠᱳ | | |- | rowspan="2" |2019 |''ᱞᱩᱠᱟ'' |ᱱᱤᱨᱷᱤᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/sep/18/tovino-to-romance-ahaana-krishna-in-luca-1658768.html|title=Tovino to romance Ahaana Krishna in Luca|date=18 September 2017|work=New Indian Express|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319213914/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/sep/18/tovino-to-romance-ahaana-krishna-in-luca-1658768.html|archive-date=19 March 2018}}</ref> |- |''ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱱᱫᱤ'' |ᱮᱱᱤ | | |- |2020 |''ᱰᱤ ᱳ ᱴᱤ ᱮᱥ'' |ᱠᱟᱨᱩᱱᱟ | | |- |2021 |''ᱯᱤᱫᱤᱠᱤᱛᱛᱚᱯᱩᱞᱞᱤ'' |ᱚᱥᱳᱭᱟᱛᱤ |ᱡᱤᱣᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/aug/25/sunny-wayne-ahaana-krishna-movie-set-topremiere-on-jio-cinema-2349287.amp|title=Sunny Wayne-Ahaana Krishna movie set to premiere on Jio Cinema|date=25 August 2021|work=The new Indian Express|access-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930112346/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/aug/25/sunny-wayne-ahaana-krishna-movie-set-topremiere-on-jio-cinema-2349287.amp|archive-date=30 September 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''ᱟᱫᱤ'' |ᱜᱤᱛᱤᱠᱟ | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/adi-teaser-out-ahaana-krishna-shine-tom-chacko-starrer-to-hit-the-big-screens-on-april-14/articleshow/99080163.cms|title='Adi' teaser out, Ahaana Krishna-Shine Tom Chacko starrer to hit the big screens on April 14|date=29 March 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330175824/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/adi-teaser-out-ahaana-krishna-shine-tom-chacko-starrer-to-hit-the-big-screens-on-april-14/articleshow/99080163.cms|archive-date=30 March 2023}}</ref> |- |''ᱯᱟᱪᱩᱵᱷᱩᱢ ᱮᱛᱦᱵᱩᱛᱷᱟ ᱵᱷᱤᱞᱚᱠᱠᱩᱢ'' |ᱟᱭᱥᱩᱨᱤᱭᱟ |ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ | |- |ᱱᱟᱱᱥᱤ ᱨᱟᱡᱱᱤ |ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite web |title='ആളൽപം വശപ്പെശകാണോ?' പുത്തൻ ലുക്കിലുള്ള ചിത്രം പങ്കിട്ട് അജു വർഗ്ഗീസ്; ഡോ; ഈപ്പനെ കാണാനായതിൽ സന്തോഷമെന്ന് അഹാന! |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/aju-varghese-shares-a-latest-picture-from-the-location-of-his-upcoming-movie-nancy-rani-actress-ahaana-krishna-comments-on-it/articleshow/76783960.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717115643/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/aju-varghese-shares-a-latest-picture-from-the-location-of-his-upcoming-movie-nancy-rani-actress-ahaana-krishna-comments-on-it/articleshow/76783960.cms |archive-date=17 July 2020 |access-date=2020-07-15 |website=malayalam.samayam.com |language=ml}}</ref> |} === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === * ᱢᱟᱭᱥᱮᱞᱯ (2022) ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === * ''ᱳᱫᱟᱱ ᱯᱟᱱᱚᱢ 3.0'' (2020) ᱼ ᱚᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱥ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ * ''ᱨᱮᱰ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ'' (2020) ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ᱟᱦᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ! scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2016 |''ᱠᱟᱨᱤ'' |ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚᱯᱷᱤ |  |- |2020 |''ᱞᱚᱠᱚᱢ'' |ᱥᱟᱵᱨᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ |  |- |2021 |''ᱛᱷᱟᱱᱟᱞ'' |ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱵᱷᱮᱥᱚᱱᱛᱷᱟ |  |} == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="sortable wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ !ᱮᱞᱵᱟᱢ |- |2017 |''ᱠᱟᱴᱮ ᱱᱤ ᱵᱤᱥᱚᱨᱩᱛᱤᱯᱳᱞ'' |''ᱦᱤᱥᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱴᱤᱞ'' <ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 July 2020 |title=Ahaana turns singer for a music video |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-turns-singer-for-a-music-video-krihna-kumar-whispers-and-whistles-1.2300320 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011233725/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-turns-singer-for-a-music-video-krishna-kumar-whispers-and-whistles-1.2300320 |archive-date=11 October 2020 |access-date= |website=}}</ref> |- |2020 |''ᱞᱚᱠᱚᱢ'' |''ᱞᱚᱠᱚᱢ'' |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 5yx4kz6if3fp96wd9lc5zeggd8j214q 199767 199766 2026-11-08T02:53:48Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 199767 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Ahaana Krishna in 2023.jpg | caption = Ahaana Krishna in 2023 | birth_name = <!-- use only if different than name --> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1995|10|13}} | birth_place = <!-- must cite published reliable source to verify birth place --> | education = ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ | occupation = {{Hlist | ᱯᱟᱴᱦᱚᱠᱤᱭᱟᱹ}}<!-- Occupation(s) as given in the lead --> | years_active = 2014–ᱱᱤᱛ | father = ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱮᱠᱴᱚᱨ) | website = }} '''ᱟᱦᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 13 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1995 )<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/for-her-27th-birthday-ahaana-krishna-gets-a-cake-inspired-by-her-first/articleshow/94867793.cms?from=mdr|title=For her 27th birthday, Ahaana Krishna gets a cake inspired by her first!|date=14 October 2022|work=[[The Times of India]]|access-date=28 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228084118/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/for-her-27th-birthday-ahaana-krishna-gets-a-cake-inspired-by-her-first/articleshow/94867793.cms?from=mdr|archive-date=28 December 2023}}</ref>ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱜ ''ᱮᱱᱡᱟᱱ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/connecting-with-steve-lopez/article6291495.ece|title=Connecting with Steve Lopez|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2014-08-07|work=[[The Hindu]]|access-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717020956/https://www.thehindu.com/entertainment/connecting-with-steve-lopez/article6291495.ece|archive-date=17 July 2020|language=en-IN|issn=0971-751X|url-access=subscription}}</ref> == ᱮᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭ ᱾<ref name="family">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Sindhu-talks-about-Life-with-Actor-Krishna-Kumar/2014/02/10/article2047666.ece|title=Sindhu talks about Life with Actor Krishna Kumar|last=Sebastian|first=Shevlin|date=10 February 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816235607/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Sindhu-talks-about-Life-with-Actor-Krishna-Kumar/2014/02/10/article2047666.ece|archive-date=16 August 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱥᱴᱼᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=1 December 2019 |title=Ahaana Krishna completes Post Graduation, reveals happiness with fans |url=https://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-krishna-completes-post-graduation-reveals-happiness-with-fans-1.4326490 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628062717/https://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-krishna-completes-post-graduation-reveals-happiness-with-fans-1.4326490 |archive-date=28 June 2023 |access-date=28 June 2023 |language=en}}</ref> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 February 2018 |title=Ahaana Krishna's special Telugu (travel) plan |url=https://www.onmanorama.com/travel/celebrity-travel/2018/02/21/ahana-krishnas-special-telugu-travel-plan.html |access-date=20 June 2023 |website=[[Onmanorama]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱦᱟᱱᱟ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱮᱱᱡᱟᱱ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/living-a-dream/article6200973.ece|title=Living a dream - The Hindu|date=11 July 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=17 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717201311/https://www.thehindu.com/features/metroplus/living-a-dream/article6200973.ece|archive-date=17 July 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱞᱛᱟᱯᱷ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ''ᱮᱱᱡᱟᱱᱫᱩᱠᱟᱞᱩᱰ ᱱᱟᱴᱴᱤᱞ ᱳᱨᱤᱫᱟᱵᱷᱮᱞ'' ᱨᱮ ᱱᱤᱱᱵᱷᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 August 2017 |title=Ahaana Krishna: I initially said no to Nivin Pauly's Njandukalude Nattil Oridavela |url=https://regional.pinkvilla.com/malayalam/news/ahaana-krishna-initially-said-no-nivin-paulys-njandukalude-nattil-oridavela/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517161703/https://regional.pinkvilla.com/malayalam/news/ahaana-krishna-initially-said-no-nivin-paulys-njandukalude-nattil-oridavela/ |archive-date=17 May 2021 |access-date=17 May 2021 |publisher=Pink Villa}}</ref> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱟᱦᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱰ-ᱟ <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180917/ahaana-to-star-with-tovino-in-luca.html|title=Ahaana to star with Tovino in Luca|date=18 September 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320111753/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180917/ahaana-to-star-with-tovino-in-luca.html|archive-date=20 March 2018}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-06-30 |title=Luca movie review: Tovino Thomas, Ahaana Krishna meet Agatha Christie and gentle heartache in God's Own Country |url=https://www.firstpost.com/entertainment/luca-movie-review-tovino-thomas-ahaana-krishna-meet-agatha-christie-and-gentle-heartache-in-gods-own-country-6905811.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729215258/https://www.firstpost.com/entertainment/luca-movie-review-tovino-thomas-ahaana-krishna-meet-agatha-christie-and-gentle-heartache-in-gods-own-country-6905811.html |archive-date=29 July 2020 |access-date=2020-07-15 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sreekumar |first=Priya |date=2019-06-29 |title=Luca movie review: The Lead pair dazzles in Luca |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/290619/luca-movie-review-the-lead-pair-dazzles-in-luca.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907042509/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/290619/luca-movie-review-the-lead-pair-dazzles-in-luca.html |archive-date=7 September 2020 |access-date=2020-07-15 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱢᱚᱠᱥᱚᱱᱱ ᱟᱜ ᱯᱮᱛᱤᱱᱮᱛᱛᱚᱢ ᱯᱮᱫᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ahaana-krishna-to-essay-annie-in-pathinettam-padi/articleshow/69957682.cms|title=Ahaana Krishna to essay Annie in Pathinettam Padi|date=26 June 2019|work=Times of India|access-date=2020-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628114358/https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/ahaana-krishna-to-essay-annie-in-pathinettam-padi/amp_articleshow/69957682.cms|archive-date=28 June 2019|language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {{pending films key}} === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable sortable" |+ᱟᱦᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" scope="col" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2014 |''ᱮᱱᱡᱟᱱ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ'' |ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ | | |- |2017 |''ᱮᱱᱡᱟᱱᱫᱩᱠᱟᱞᱩᱰ ᱱᱟᱴᱴᱤᱞ ᱳᱨᱤᱫᱟᱵᱷᱮᱞ'' |ᱥᱟᱨᱟ ᱪᱚᱠᱳ | | |- | rowspan="2" |2019 |''ᱞᱩᱠᱟ'' |ᱱᱤᱨᱷᱤᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ | |<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/sep/18/tovino-to-romance-ahaana-krishna-in-luca-1658768.html|title=Tovino to romance Ahaana Krishna in Luca|date=18 September 2017|work=New Indian Express|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319213914/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/sep/18/tovino-to-romance-ahaana-krishna-in-luca-1658768.html|archive-date=19 March 2018}}</ref> |- |''ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱱᱫᱤ'' |ᱮᱱᱤ | | |- |2020 |''ᱰᱤ ᱳ ᱴᱤ ᱮᱥ'' |ᱠᱟᱨᱩᱱᱟ | | |- |2021 |''ᱯᱤᱫᱤᱠᱤᱛᱛᱚᱯᱩᱞᱞᱤ'' |ᱚᱥᱳᱭᱟᱛᱤ |ᱡᱤᱣᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/aug/25/sunny-wayne-ahaana-krishna-movie-set-topremiere-on-jio-cinema-2349287.amp|title=Sunny Wayne-Ahaana Krishna movie set to premiere on Jio Cinema|date=25 August 2021|work=The new Indian Express|access-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930112346/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/aug/25/sunny-wayne-ahaana-krishna-movie-set-topremiere-on-jio-cinema-2349287.amp|archive-date=30 September 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''ᱟᱫᱤ'' |ᱜᱤᱛᱤᱠᱟ | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/adi-teaser-out-ahaana-krishna-shine-tom-chacko-starrer-to-hit-the-big-screens-on-april-14/articleshow/99080163.cms|title='Adi' teaser out, Ahaana Krishna-Shine Tom Chacko starrer to hit the big screens on April 14|date=29 March 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330175824/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/adi-teaser-out-ahaana-krishna-shine-tom-chacko-starrer-to-hit-the-big-screens-on-april-14/articleshow/99080163.cms|archive-date=30 March 2023}}</ref> |- |''ᱯᱟᱪᱩᱵᱷᱩᱢ ᱮᱛᱦᱵᱩᱛᱷᱟ ᱵᱷᱤᱞᱚᱠᱠᱩᱢ'' |ᱟᱭᱥᱩᱨᱤᱭᱟ |ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ | |- |ᱱᱟᱱᱥᱤ ᱨᱟᱡᱱᱤ |ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite web |title='ആളൽപം വശപ്പെശകാണോ?' പുത്തൻ ലുക്കിലുള്ള ചിത്രം പങ്കിട്ട് അജു വർഗ്ഗീസ്; ഡോ; ഈപ്പനെ കാണാനായതിൽ സന്തോഷമെന്ന് അഹാന! |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/aju-varghese-shares-a-latest-picture-from-the-location-of-his-upcoming-movie-nancy-rani-actress-ahaana-krishna-comments-on-it/articleshow/76783960.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717115643/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/aju-varghese-shares-a-latest-picture-from-the-location-of-his-upcoming-movie-nancy-rani-actress-ahaana-krishna-comments-on-it/articleshow/76783960.cms |archive-date=17 July 2020 |access-date=2020-07-15 |website=malayalam.samayam.com |language=ml}}</ref> |} === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === * ᱢᱟᱭᱥᱮᱞᱯ (2022) ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === * ''ᱳᱫᱟᱱ ᱯᱟᱱᱚᱢ 3.0'' (2020) ᱼ ᱚᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱥ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ * ''ᱨᱮᱰ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ'' (2020) ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ᱟᱦᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ! scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2016 |''ᱠᱟᱨᱤ'' |ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚᱯᱷᱤ |  |- |2020 |''ᱞᱚᱠᱚᱢ'' |ᱥᱟᱵᱨᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ |  |- |2021 |''ᱛᱷᱟᱱᱟᱞ'' |ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱵᱷᱮᱥᱚᱱᱛᱷᱟ |  |} == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="sortable wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ !ᱮᱞᱵᱟᱢ |- |2017 |''ᱠᱟᱴᱮ ᱱᱤ ᱵᱤᱥᱚᱨᱩᱛᱤᱯᱳᱞ'' |''ᱦᱤᱥᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱴᱤᱞ'' <ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 July 2020 |title=Ahaana turns singer for a music video |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-turns-singer-for-a-music-video-krihna-kumar-whispers-and-whistles-1.2300320 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011233725/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/ahaana-turns-singer-for-a-music-video-krishna-kumar-whispers-and-whistles-1.2300320 |archive-date=11 October 2020 |access-date= |website=}}</ref> |- |2020 |''ᱞᱚᱠᱚᱢ'' |''ᱞᱚᱠᱚᱢ'' |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == suxo0ytct09xj7pm9wmdwz2pun8ppn3 ᱚᱦᱚᱥᱟᱥ ᱪᱚᱱᱱᱟ 0 26516 199646 178189 2026-11-07T22:36:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199646 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱦᱚᱥᱟᱥ ᱪᱚᱱᱱᱟ | image = Ahsaas Channa Attend Iwmbuzz Digital Awards 2022.png | caption = ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱤᱣᱢᱵᱟᱡᱽ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|1999|08|05|df=yes}} | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2004–ᱱᱤᱛ | parents = }} '''''ᱚᱦᱚᱥᱟᱥ ᱪᱚᱱᱱᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 5 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1999) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱥᱴᱩ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ'', ''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱟᱞᱵᱷᱤᱫᱟ ᱱᱟ ᱠᱮᱦᱱᱟ'', <ref>{{Cite web |date=1 March 2016 |title=Meet the Girl Who Played SRK's Son in 'Kabhi Alvida Na Kehna' |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-kid-who-played-srks-son-in-kank-5263240-PHO.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811152413/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-kid-who-played-srks-son-in-kank-5263240-PHO.html |archive-date=11 August 2017 |access-date=3 August 2017}}</ref>''ᱤᱧᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ'' ,''ᱯᱷᱩᱱᱠ'' , ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Short-sweet-Ahsaas-Channa/articleshow/3380744.cms|title=Short & sweet: Ahsaas Channa|last=Sharma|first=Mandvi|date=20 August 2008|work=The Times of India|access-date=13 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513111303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Short-sweet-Ahsaas-Channa/articleshow/3380744.cms|archive-date=13 May 2022|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱰᱮᱵᱷᱚᱱ ᱠᱮ ᱫᱮᱵ'' ,''ᱳᱭ ᱡᱮᱥᱥᱤ'' ᱟᱨ ''ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱯᱷᱟᱱᱟᱦᱚ'' <ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/girls-should-speak-out-against-sexual-molestation-says-ahsaas-channa-117042700795_1.html|title=Girls should speak out against sexual molestation, says Ahsaas Channa|last=IANS|date=27 April 2017|work=Business Standard|access-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804052755/http://www.business-standard.com/article/news-ians/girls-should-speak-out-against-sexual-molestation-says-ahsaas-channa-117042700795_1.html|archive-date=4 August 2017}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱞᱚᱱᱫᱚᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/hot-shah-rukh-khans-son-kabhi-alvida-naa-kehna-looks-like-now/|title=HOT! This is how Shah Rukh Khan's son from Kabhi Alvida Naa Kehna looks like now|date=4 August 2017|work=[[Bollywood Hungama]]|access-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828173618/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/hot-shah-rukh-khans-son-kabhi-alvida-naa-kehna-looks-like-now/|archive-date=28 August 2019}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱮᱠᱟᱵᱚᱞ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱱᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱠᱚᱞᱵᱤᱨ ᱠᱳᱨ ᱵᱟᱫᱮᱥᱚᱨᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref name="toi">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Father-sends-notice-to-Karan-Johar/articleshow/1256678.cms|title=Father sends...|date=8 October 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313174411/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Father-sends-notice-to-Karan-Johar/articleshow/1256678.cms|archive-date=13 March 2016}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱪᱚᱱᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ''ᱵᱷᱟᱥᱴᱩ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱥᱤᱢᱤᱛᱟ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱳᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Father-sends-notice-to-Karan-Johar/articleshow/1256678.cms|title=Father sends...|date=8 October 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313174411/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Father-sends-notice-to-Karan-Johar/articleshow/1256678.cms|archive-date=13 March 2016}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Father-sends-notice-to-Karan-Johar/articleshow/1256678.cms "Father sends..."] ''[[ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱾|The Times of India]]''. 8 October 2005. [https://web.archive.org/web/20160313174411/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Father-sends-notice-to-Karan-Johar/articleshow/1256678.cms Archived] from the original on 13 March 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 March</span> 2016</span>.</cite></ref> 'ᱤᱧᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ'<ref>{{Cite news|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/i-always-knew-id-become-an-actress-phoonk-star-ahsaas-channa-631346|title=I always knew I'd become an actress: Phoonk star Ahsaas Channa|date=23 January 2013|work=NDTV|access-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804012749/http://movies.ndtv.com/bollywood/i-always-knew-id-become-an-actress-phoonk-star-ahsaas-channa-631346|archive-date=4 August 2017}}</ref> ᱨᱮ ᱚᱥᱩ ᱟᱨ '''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱟᱞᱵᱷᱤᱫᱟ ᱱᱟ ᱠᱮᱦᱱᱟ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="abp">{{Cite news|url=http://www.abplive.in/photos/then-and-now-cute-boy-in-my-friend-ganesha-turned-a-pretty-young-girl-304347|title=Cute Boy In 'My Friend Ganesha' Turned A Pretty Young Girl|date=10 March 2016|work=[[ABP Live]]|access-date=6 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716084549/http://www.abplive.in/photos/then-and-now-cute-boy-in-my-friend-ganesha-turned-a-pretty-young-girl-304347|archive-date=16 July 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/actor-ahsaas-a-girl-always-portrayed-as-a-boy-on-screen/1/155404.html|title=Gender Bender|date=23 July 2007|work=[[India Today]]|access-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328160603/http://indiatoday.intoday.in/story/actor-ahsaas-a-girl-always-portrayed-as-a-boy-on-screen/1/155404.html|archive-date=28 March 2016}}</ref> ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱤᱞ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱟᱜ '''ᱰᱮᱵᱷᱚᱱ ᱠᱮ ᱫᱮᱵ''<nowiki/>' ᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱚᱥᱳᱠᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ, ᱵᱚᱸᱜᱟ [[ᱥᱤᱵ]] ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 21 ᱡᱩᱞᱟᱭ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱭᱤᱱᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡ ''ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱯᱷᱟᱱᱟᱦᱚ'' ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ''ᱳᱭ ᱡᱮᱥᱥᱤ''ᱵᱮᱹᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ ᱱᱤᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="abp">{{Cite news|url=http://www.abplive.in/photos/then-and-now-cute-boy-in-my-friend-ganesha-turned-a-pretty-young-girl-304347|title=Cute Boy In 'My Friend Ganesha' Turned A Pretty Young Girl|date=10 March 2016|work=[[ABP Live]]|access-date=6 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716084549/http://www.abplive.in/photos/then-and-now-cute-boy-in-my-friend-ganesha-turned-a-pretty-young-girl-304347|archive-date=16 July 2016}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20160716084549/http://www.abplive.in/photos/then-and-now-cute-boy-in-my-friend-ganesha-turned-a-pretty-young-girl-304347 "Cute Boy In 'My Friend Ganesha' Turned A Pretty Young Girl"]. ''[[ᱮᱵᱤᱯᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ|ABP Live]]''. 10 March 2016. Archived from [http://www.abplive.in/photos/then-and-now-cute-boy-in-my-friend-ganesha-turned-a-pretty-young-girl-304347 the original] on 16 July 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 July</span> 2016</span>.</cite></ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱰᱤᱠᱮᱞ ᱯᱮᱴᱯᱷᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱳ, ᱥᱠᱮᱪ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2004 |''ᱵᱷᱟᱥᱴᱩ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ'' |ᱨᱳᱦᱟᱱ | |- |''ᱢᱮᱨᱤᱪᱮᱴᱩ'' | |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- | rowspan="2" |2006 |''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱟᱞᱵᱷᱤᱫᱟ ᱱᱟ ᱠᱮᱦᱱᱟ'' |ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱨᱚᱱ |<ref>{{Cite news|url=http://abpnews.abplive.in/photo-gallery/surprising-facts-about-shahrukhs-son-kabhi-alvida-naa-kehan-503534|title=अलविदा ना कहना में शाहरुख का बेटा बना 'लड़का' अब लड़की हो गया है|date=25 November 2016|work=ABP|access-date=7 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804015303/http://abpnews.abplive.in/photo-gallery/surprising-facts-about-shahrukhs-son-kabhi-alvida-naa-kehan-503534|archive-date=4 August 2017}}</ref> |- |''ᱟᱨᱤᱭᱟᱱ'' |ᱨᱱᱵᱷᱤᱨ | |- |2007 |''ᱤᱧᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ'' |ᱚᱥᱩ | |- |2008 |''ᱯᱷᱩᱱᱠ'' |ᱨᱚᱠᱠᱷᱟ | |- | rowspan="2" |2009 |''ᱵᱳᱢᱢᱟᱭ'' | |ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |''ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱠᱟ ᱛᱚᱫᱠᱟ'' |ᱪᱤᱱᱛᱩ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱷᱤᱫᱤ | |- |2010 |''ᱯᱷᱩᱱᱠ 2'' |ᱨᱚᱠᱠᱷᱟ | |- |2013 |''340'' |ᱵᱤᱢᱚᱞ | |- | rowspan="2" |2017 |''ᱟᱯᱯᱟᱵᱷᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟᱭ'' |ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |''ᱨᱩᱠᱷ'' |ᱥᱨᱟᱛᱤ | |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴ |- |2018- 2022 |''ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ'' |ᱨᱤᱪᱟ |3 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱨᱥᱩᱢ <ref>{{Cite web |date=11 November 2022 |title=girl hostel 3.0 |url=https://tellywiki.com/girls-hostel-3-0/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209115035/https://tellywiki.com/girls-hostel-3-0/ |archive-date=9 December 2022 |access-date=9 December 2022 |website=Telly WIKI}}</ref> |- |2019- 2021 |''ᱠᱳᱴᱟ ᱯᱷᱚᱠᱴᱤᱨᱤ'' |ᱥᱤᱵᱟᱝᱜᱤ |2 ᱚᱠᱛᱚ <ref>{{Cite web |date=19 April 2019 |title=Ahsas Channa on Kota Factory: It's the first black and white web series in India |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ahsas-channa-tvf-kota-factory-black-and-white-5684653/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501123622/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ahsas-channa-tvf-kota-factory-black-and-white-5684653/ |archive-date=1 May 2019 |access-date=2 August 2020 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |2019- 2023 |''ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱰᱮᱡᱽ'' |ᱚᱠᱚᱱᱥᱚ |4 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱨᱥᱩᱢ <ref>{{Cite news|url=https://theshillongtimes.com/2019/12/22/hostel-daze-amazon-prime-series-cast-adarsh-gourav-nikhil-vijay-luv-shubham-gaur-ayushi-gupta-ahsaas-channa-created-by-saurabh-khanna-rating/|title=Hostel Daze (Amazon Prime series); Cast: Adarsh Gourav, Nikhil Vijay, LUV, Shubham Gaur, Ayushi Gupta, Ahsaas Channa; Created by: Saurabh Khanna; Rating: ***|date=21 December 2019|work=The Shillong Times|access-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222060234/http://theshillongtimes.com/2019/12/22/hostel-daze-amazon-prime-series-cast-adarsh-gourav-nikhil-vijay-luv-shubham-gaur-ayushi-gupta-ahsaas-channa-created-by-saurabh-khanna-rating/|archive-date=22 December 2019}}</ref> |- |2020- 2021 |''ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱥ'' |ᱞᱤᱞᱞᱤ |2 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱨᱥᱩᱢ <ref>{{Cite news|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/video/entertainment/actress-ahsaas-channa-tells-the-reason-why-she-started-working-so-early-in-acting-field/videoshow/78981419.cms|title=Ahsaas Channa Exclusive : इसलिए कम उम्र में ऐक्टिंग शूरू कर पाई|date=1 November 2020|work=Navbharat Times|access-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425064815/https://navbharattimes.indiatimes.com/video/entertainment/actress-ahsaas-channa-tells-the-reason-why-she-started-working-so-early-in-acting-field/videoshow/78981419.cms|archive-date=25 April 2023|language=hi}}</ref> |- |2021 |''ᱠᱞᱤᱪ'' |ᱯᱨᱚᱪᱤ |<ref>{{Cite news|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/celebs/2021/oct/29/ahsaas-channa-gets-into-the-gaming-zone-with-new-series-clutch-36657.html|title=Ahsaas Channa gets into the gaming zone with the new series Clutch|last=Khatoon|first=Farah|date=29 October 2021|work=Indulgexpress|access-date=29 July 2023|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''ᱡᱩᱜᱟᱫᱤᱥᱛᱟᱱ'' |ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ |<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/reel/1017641/jugaadistan-trailer-series-about-college-life-stars-sumeet-vyas-ahsaas-channa-arjun-mathur|title='Jugaadistan' trailer: Series about college life stars Sumeet Vyas, Ahsaas Channa, Arjun Mathur|date=17 February 2022|work=Scroll.in|access-date=29 July 2023}}</ref> |- |''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱤᱧᱤᱡ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' |ᱥᱤᱭᱟ | |- |2022 |''ᱵᱮᱼᱞᱮᱠᱟᱱ 2'' |ᱵᱷᱤᱱᱤ | |- |2023 |''ᱥᱮᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ'' |ᱟᱨᱪᱤ |1 ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱨᱥᱩᱢ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/hindi/half-ca/season-1/seasonreview/102073648.cms|title=Half CA Season 1 Review : Ahsaas Channa and Gyanendra Tripathi show encourages CA aspirants to 'Never Give Up'|date=26 July 2023|work=The Times of India|access-date=29 July 2023}}</ref> |} === ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱨᱮᱯᱷ |- |2021 |''ᱴᱨᱮᱱᱡᱤᱥᱴᱳᱨ'' |ᱳᱢᱟ |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/amazon-announces-transistor-exclusive-short-film-premiering-minitv/|title=Amazon Announces 'Transistor' – An Exclusive Short Film Premiering On MiniTV|date=30 July 2021|work=Bollywood Hungama|access-date=20 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620101154/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/amazon-announces-transistor-exclusive-short-film-premiering-minitv/|archive-date=20 June 2022}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] spk2y4w6t6ydefxw3qrpuvzgtf3xzgb ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱚᱱ 0 26520 199776 146676 2026-11-08T03:04:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199776 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱚᱱ | image = Aishwarya Devan graces the launch of the new resto-bar Angrezi Patiyaala (10) (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱚᱱ | birth_date = | birth_place = ᱥᱳᱨᱱᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ,ᱠᱮᱨᱞᱟ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2011–ᱱᱤᱛ | title = ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ[᱑] (Winner) ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱗ (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱖) }} ᱟᱭᱥᱩᱨᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱚᱱ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱠᱩᱭᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ,[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{Cite web |last=Liza George |date=2 May 2013 |title=Shot to fame |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707103629/http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece |archive-date=7 July 2014 |access-date=22 May 2013 |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] 2017 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱫᱦᱩᱫᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱮᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ 2017 ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=24 May 2017 |title=Unknown facts about Miss India Maharashtra 2017 |url=http://beautypageants.indiatimes.com/Unknown-facts-about-Miss-India-Maharashtra-2017/Unknown-facts-about-Miss-India-Maharashtra-2017/eventshow/58822345.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804233323/https://beautypageants.indiatimes.com/Unknown-facts-about-Miss-India-Maharashtra-2017/Unknown-facts-about-Miss-India-Maharashtra-2017/eventshow/58822345.cms |archive-date=4 August 2018 |access-date=8 July 2017 |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱯᱚᱼᱛᱷᱤᱛᱤᱞᱮᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |date=25 June 2017 |title=Manushi Chhillar from Haryana wins the title of Miss India 2017 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-india-2017-winner-announced-lifest/1/987365.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109005029/http://indiatoday.intoday.in/story/miss-india-2017-winner-announced-lifest/1/987365.html |archive-date=9 January 2018 |access-date=8 July 2017 |website=India Today}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥᱼ6 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aishwarya Devan Fbb Colors Femina Miss India 2017 contestant profile |url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-contestants/2017/aishwarya-devan/contestantprofile/58812502.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804231959/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-contestants/2017/aishwarya-devan/contestantprofile/58812502.cms |archive-date=4 August 2018 |access-date=8 July 2017 |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ 'ᱥᱟᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱜᱟᱝᱜᱟ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://m.mid-day.com/articles/aishwarya-devan-bollywood-debut-sharman-joshi-kaashi-news/18485150|title=Aishwarya Devan to make Bollywood debut with Sharman Joshi in Kaashi|date=7 August 2017|work=mid-day|access-date=8 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903210638/http://m.mid-day.com/articles/aishwarya-devan-bollywood-debut-sharman-joshi-kaashi-news/18485150|archive-date=3 September 2017}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱭᱥᱚᱨᱡᱚ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱟᱭ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱮᱥ ᱫᱮᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱟ ᱫᱮᱵᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱚᱠᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱨᱱᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱾<ref name="thehindu1">{{Cite web |last=Liza George |date=2 May 2013 |title=Shot to fame |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707103629/http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece |archive-date=7 July 2014 |access-date=22 May 2013 |website=The Hindu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLiza_George2013">Liza George (2 May 2013). [http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece "Shot to fame"]. ''The Hindu''. [https://web.archive.org/web/20140707103629/http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece Archived] from the original on 7 July 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 May</span> 2013</span>.</cite></ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱤᱭᱩᱵᱚᱱ' ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aishwarya Devan Actress - Profile and Biography |url=https://cinetrooth.in/2015/06/16/aishwarya-devan-actress-profile-and-biography/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516121206/http://cinetrooth.in/2015/06/16/aishwarya-devan-actress-profile-and-biography/ |archive-date=16 May 2018 |access-date=27 May 2018 |website=cinetrooth.in |language=en-US}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ, ᱫᱟᱯᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱩᱫᱫᱷᱵᱤᱨᱚᱡ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱾ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱤᱢᱦᱟᱥᱚᱱᱚᱢ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱞᱚᱥ ᱴᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{Cite web |last=Liza George |date=2 May 2013 |title=Shot to fame |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707103629/http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece |archive-date=7 July 2014 |access-date=22 May 2013 |website=The Hindu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLiza_George2013">Liza George (2 May 2013). [http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece "Shot to fame"]. ''The Hindu''. [https://web.archive.org/web/20140707103629/http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-to-fame/article4677142.ece Archived] from the original on 7 July 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 May</span> 2013</span>.</cite></ref> ᱤᱭᱩᱵᱚᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱦᱟᱥᱚᱱᱚᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾<ref>{{Cite web |last=Features |first=Express |date=10 August 2012 |title=Shaji Kailas' 'Simhasanam' arrives on Friday |url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article586344.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413180951/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article586344.ece |archive-date=13 April 2013 |access-date=22 May 2013 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟ ᱫᱟ ᱦᱤᱛᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱚᱵᱤ ''ᱠᱟᱢᱚᱭᱳᱫᱷᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=S.R. Praveen |date=9 December 2012 |title='Hit List' misses the mark |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/hit-list-misses-the-mark/article4180271.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140506170707/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/hit-list-misses-the-mark/article4180271.ece |archive-date=6 May 2014 |access-date=22 May 2013 |website=The Hindu}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱤ ᱠᱮ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱛᱟᱱᱠ ᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱷᱤ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱟᱱᱮᱜᱟᱱ'' [[ᱫᱷᱟᱱᱩᱥ|ᱫᱟᱱᱩᱥ]] ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱟᱱᱮᱠᱩᱫᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2011 |''ᱠᱮᱨᱚᱛᱚᱢ'' |ᱜᱤᱛᱷᱟ |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] | rowspan="2" |ᱟᱭᱥᱚᱨᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ |- |2011 |''ᱤᱭᱩᱵᱚᱱ'' |ᱢᱮᱱᱟ |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] |- |2012 |''ᱥᱤᱢᱦᱟᱥᱚᱱᱚᱢ'' |ᱱᱟᱱᱫᱚ |[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] | |- |2012 |''ᱦᱤᱹᱞᱤᱥᱴ'' |ᱚᱵᱚᱱᱛᱷᱤᱠᱟ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |2012 |''ᱠᱟᱢᱚᱭᱳᱫᱷᱟ'' |ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |2012 |''ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ'' |ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤ ᱴᱳᱱᱤ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |- |2013 |''ᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱶ'' |ᱥᱨᱩᱛᱤ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |2013 |''ᱡᱚᱭ ᱞᱟᱞᱤᱛᱟ'' |ᱞᱟᱞᱤᱛᱟ |[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] |<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-01/news-interviews/40307003_1_disha-pandey-harish-raj-kannada-debut|title=Disha and Aishwarya make their Kannada debut|work=[[The Times of India]]|access-date=27 May 2018|archive-url=https://archive.today/20130703225456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-01/news-interviews/40307003_1_disha-pandey-harish-raj-kannada-debut|archive-date=3 July 2013}}</ref> |- |2014 |''ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱯᱚᱨᱟᱱᱡᱟ ᱠᱟᱫᱷᱟ'' | |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |2015 |''ᱟᱱᱮᱜᱟᱱ'' |ᱢᱤᱨᱚ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱞᱤᱠᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |- |2018 |''ᱠᱟᱥᱤᱼ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮ'' |ᱰᱮᱵᱤᱱᱟ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |<ref>{{Cite news|url=https://m.mid-day.com/articles/aishwarya-devan-bollywood-debut-sharman-joshi-kaashi-news/18485150|title=Aishwarya Devan to make Bollywood debut with Sharman Joshi in Kaashi|date=7 August 2017|work=mid-day|access-date=27 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903210638/http://m.mid-day.com/articles/aishwarya-devan-bollywood-debut-sharman-joshi-kaashi-news/18485150|archive-date=3 September 2017}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name}} hcrovo6yxilyvmti7ki5vxpclomohi1 ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱱᱟᱜᱽ 0 26521 199777 142681 2026-11-08T03:04:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199777 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱭᱥᱳᱨᱤᱭᱟ ᱱᱟᱜ | image = File:Aishwarya Nag.jpg | caption = ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱮᱭᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ | native_name_lang = ᱠᱳᱝᱠᱟᱱᱤ | birth_name = ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱱᱟᱜᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱱᱳᱭ | birth_date = | birth_place = ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br/> [[ᱪᱮᱥᱟᱫᱽᱨᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 2008–ᱱᱤᱛ }} '''ᱟᱭᱥᱳᱨᱤᱭᱟ ᱱᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ, ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱤᱱᱮ ᱱᱤᱱᱮ'' (2008), ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱡᱚᱞᱤ ᱰᱮᱡᱽ'' (2009) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞ ᱢᱟᱱᱡᱟ'' (2010) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱧᱟᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱱᱤᱱᱮ ᱱᱤᱱᱮ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱱᱛᱚ ᱱᱟᱜ ᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾  ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vijayasarathy |first=R. G. |author-link=R. G. Vijayasarathy |date=6 June 2008 |title=Neene Neene is average |url=https://www.rediff.com/movies/2008/jun/06ssnn.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831083047/https://www.rediff.com/movies/2008/jun/06ssnn.htm |archive-date=31 August 2022 |access-date=31 August 2022 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱢᱰᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱚᱞᱤ ᱰᱮᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ 'ᱦᱮᱯᱤ ᱰᱮᱡᱽ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ "ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱭᱚᱠᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jolly Days - Well done boys! |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10820.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230018/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10820.html |archive-date=2 December 2013 |access-date=25 May 2013}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱭᱥᱳᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞ ᱢᱟᱱᱡᱟ,'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱵᱮᱹᱧ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱨᱟᱜᱽᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ 'ᱵᱷᱤᱜᱱ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱳᱣᱟᱞ ᱫᱮᱵᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ''ᱡᱤᱫᱽᱫᱤ ᱾'' ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱞᱳᱥᱮᱜᱟᱞᱩ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱨᱟᱜᱽᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱪᱮᱞᱞᱟ ᱯᱚᱞᱤ''<nowiki/>', ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ 'ᱯᱟᱴᱟᱭᱥᱩ' ᱟᱨ 'ᱡᱟᱛᱷᱨᱮ' ᱨᱮ ᱪᱮᱴᱚᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aishwarya Nag pins her hopes on 2013 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-22/news-interviews/36483349_1_movies-ziddi-sandalwood |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202095047/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-22/news-interviews/36483349_1_movies-ziddi-sandalwood |archive-date=2 February 2014 |access-date=25 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱴᱤ ᱮᱥ ᱱᱟᱜᱵᱷᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ' ᱨᱮ ᱟᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi1">{{Cite web |title=Aishwarya Nag in T S Nagabharana film |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-13/news-interviews/38510722_1_challa-pilli-aishwarya-nag-movie |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106084454/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-13/news-interviews/38510722_1_challa-pilli-aishwarya-nag-movie |archive-date=6 January 2014 |access-date=25 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ''ᱢᱩᱫᱰᱩ ᱢᱟᱱᱥᱮ'' , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟᱛᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱡᱟᱛᱷᱨᱮ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2008 |''ᱱᱤᱱᱮ ᱱᱤᱱᱮ'' |ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ | |- |2009 |''ᱡᱚᱞᱤ ᱰᱮᱡᱽ'' |ᱚᱱᱠᱤᱛᱷᱟ | |- |2010 |''ᱵᱩᱨᱤᱫᱤ'' | |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |2011 |''ᱠᱟᱞ ᱢᱟᱱᱡᱟ'' |ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ | |- |2012 |''ᱵᱷᱤᱜᱱᱟ'' | |ᱰᱤᱞᱟᱭᱮᱫ |- |2013 |''ᱡᱤᱫᱽᱫᱤ'' |ᱥᱨᱤᱰᱤᱵᱷᱤ | |- |2013 |''ᱪᱮᱞᱞᱟ ᱯᱚᱞᱤ'' |ᱫᱟᱭᱟ | |- |2013 |''ᱞᱳᱥᱮᱜᱟᱞᱩ'' |ᱢᱚᱞᱠᱤ |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ, ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱟᱭ ᱮᱢ ᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ |- |2014 |''ᱵᱷᱩᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ'' |ᱵᱷᱩᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ |<ref name="toi1">{{Cite web |title=Aishwarya Nag in T S Nagabharana film |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-13/news-interviews/38510722_1_challa-pilli-aishwarya-nag-movie |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106084454/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-13/news-interviews/38510722_1_challa-pilli-aishwarya-nag-movie |archive-date=6 January 2014 |access-date=25 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140106084454/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-13/news-interviews/38510722_1_challa-pilli-aishwarya-nag-movie "Aishwarya Nag in T S Nagabharana film"]. ''[[ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱾|The Times of India]]''. Archived from [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-13/news-interviews/38510722_1_challa-pilli-aishwarya-nag-movie the original] on 6 January 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 May</span> 2013</span>.</cite></ref> |- |2015 |''ᱢᱩᱫᱰᱩ ᱢᱟᱱᱥᱮ'' |ᱢᱳᱱᱟᱣ | |- |2015 |''ᱡᱟᱛᱷᱨᱮ'' |ᱠᱤᱨᱚᱱ | |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ecunw60ksv70y3q5x6d1kd7u8cd49op ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26526 199644 184181 2026-11-07T22:33:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199644 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ | image = Actress Ambika (cropped).JPG | caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ | birth_date = | birth_place = ᱠᱚᱞᱟᱨᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | years_active = 1976–1989 (as a leading actress)<br/> 1997–ᱱᱤᱛ (as a supporting artist) | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ|1988|1996|reason=divorce}} * {{marriage|[[ᱨᱚᱵᱤᱠᱟᱱᱛᱚ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ)]]|2000|2002|reason=divorce}} }} | children = ᱨᱟᱢᱠᱤᱥᱚᱱ (b.1989)<br/>ᱨᱤᱥᱤᱠᱤᱥᱚᱱ (b.1991) | parents = ᱠᱟᱞᱟᱨᱟ ᱠᱩᱸᱡᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ (father)<br/>ᱥᱟᱨᱟᱥᱟᱢᱢᱟ (mother) | family = [[ᱨᱟᱫᱷᱟ]] (sister) | awards = ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ (᱑᱙᱘᱔) }} '''ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱮᱞᱤᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱼᱢᱚᱨᱤᱠᱟᱱ) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 1976 ᱠᱷᱚᱱ 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱚᱫᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Entertainment |title=സഹോദരിയെന്നാൽ നിങ്ങളുടെ ബാക്കപ്പാണ്; അംബികയ്ക്ക് ഒപ്പമുള്ള ചിത്രവുമായി രാധ |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/actress-ambika-and-radha-sisterhood-photos-throwback-636357/ |access-date=2023-12-07 |website=malayalam.indianexpress.com |language=ml}}</ref> ᱠᱚᱫᱚ 'ᱮ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱳ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Entertainment |title=അന്ന് മോഹൻലാലിനേക്കാൾ പ്രതിഫലം കൈപ്പറ്റിയ നായിക |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/south-indian-actress-throwback-photo-561072/ |access-date=2023-12-07 |website=malayalam.indianexpress.com |language=ml}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱟᱞᱞᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱨᱟ ᱠᱩᱱᱡᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱥᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱣᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱞᱞᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱥᱟᱢᱢᱟ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ,ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ 1988 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱢᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ, ᱩᱱᱤ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱨᱚᱵᱤᱠᱟᱱᱛᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Navaneethakrishnan |first=Stalin |title=Ambika Love Story: ‘விடாத கிசுகிசு.. அடுத்தடுத்து விவகாரத்து..’ அம்பிகாவின் மறுபக்கம்! |url=https://tamil.hindustantimes.com/photos/tamil-actress-ambika-love-story-and-marriage-life-131694606132945.html |access-date=2023-12-07 |website=Tamil Hindustan Times |language=ta |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180701/https://tamil.hindustantimes.com/photos/tamil-actress-ambika-love-story-and-marriage-life-131694606132945.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱛᱟᱦᱮᱱᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ambika profile |url=http://www.kerala9.com/profile/ambika |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070959/http://www.kerala9.com/profile/ambika |archive-date=4 March 2016 |access-date=2014-11-16 |website=Kerala9}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱳᱴᱛᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱚᱢᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ 200 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱥᱤᱛᱟᱦᱚ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱱᱤᱞᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱞᱮᱡᱡᱟᱵᱚᱛᱤ ᱾'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱪ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ, [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Ambika |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14991455&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@&tabId=3 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140615102453/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14991455&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@&tabId=3 |archive-date=15 June 2014 |access-date=14 June 2014 |website=Manorama Online}}</ref> ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱚᱠᱠᱞᱟᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱮ ᱵᱟᱜᱤᱭᱟᱨᱟᱡ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱟᱱᱫᱷᱟ 7 ᱱᱟᱛᱠᱚᱞ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ ''᱾'' 1984 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱱᱟᱱ ᱯᱟᱱᱫᱩᱢ ᱯᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/when-sivakumar-turned-makeup-man-for-actress-ambika-for-the-climax-of-a-film/articleshow/77371176.cms|title=When Sivakumar turned makeup man for actress Ambika for the climax of a film|date=2020-08-05|work=The Times of India|access-date=2023-09-05|issn=0971-8257}}</ref> ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱠᱟᱠᱤ ᱥᱚᱛᱴᱟᱭ (1985) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱯᱚᱨᱤᱥᱩ'' (1987) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱜᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Navaneethakrishnan |first=Stalin |title=Actress Ambika: ‘எங்களுக்குள் போட்டியா? பொறாமையே இருந்தது’ அம்பிகா ஓப்பன்! |url=https://tamil.hindustantimes.com/entertainment/actress-ambika-interviewed-about-her-cinema-and-younger-sister-radha-131674486376604.html |access-date=2023-12-07 |website=Tamil Hindustan Times |language=ta |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207181947/https://tamil.hindustantimes.com/entertainment/actress-ambika-interviewed-about-her-cinema-and-younger-sister-radha-131674486376604.html |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '<nowiki/>''ᱨᱟᱡᱽᱵᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ''<nowiki/>' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ''ᱨᱟᱡᱽᱵᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱦᱚᱞᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱾<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Entertainment |title=പത്ത് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാണ് അംബി ചേച്ചി വീട്ടിൽ വരുന്നത്; താരസഹോദരിമാർ ഒന്നിച്ചപ്പോൾ |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/actress-ambika-visits-sister-radha-in-mumbai-see-photos-718173/ |access-date=2023-12-07 |website=malayalam.indianexpress.com |language=ml}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱟᱭᱩᱨᱩᱯᱛᱚᱢ ᱱᱩᱴᱛᱟᱱᱫᱩ''<nowiki/>' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ === ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ === === ᱛᱟᱢᱤᱞ === === ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ === === ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ === == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ == === ᱥᱤᱨᱟᱭᱚᱞ === === ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ === == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] 3ek4z0uol7ubeaftxutp68bhy0upo6v ᱚᱢᱨᱩᱛᱟ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ 0 26535 199643 178002 2026-11-07T22:31:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199643 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱢᱨᱩᱛᱟ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ | image = Amruta Khanvilkar snapped at Andheri (2).jpg | image_upright = 0.9 | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱚᱢᱨᱩᱛᱟ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ | birth_date = {{birth date and age|1984|11|23|df=y}} | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ | years_active = 2004–ᱱᱤᱛ | spouse = {{marriage|[[ᱦᱤᱢᱟᱱᱥᱩ ᱮ. ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ]]|2015}} }} '''ᱚᱢᱨᱩᱛᱟ '''ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ'''''' '''ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 23 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1984) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ,]][[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Top 5 Actresses:सर्वात जास्त मानधन घेणाऱ्या मराठी अभिनेत्री कोण माहितीये काय? |url=https://www.esakal.com/image-story/know-highly-paid-top-five-actresses-in-marathi-film-industrypriya-bapatsai-tamhankarsonali-kulkarniamruta-khanvilkarsrr99 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125134259/https://www.esakal.com/image-story/know-highly-paid-top-five-actresses-in-marathi-film-industrypriya-bapatsai-tamhankarsonali-kulkarniamruta-khanvilkarsrr99 |archive-date=25 January 2024 |access-date=2023-06-19 |website=eSakal - Marathi Newspaper |language=mr-IN}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/photofeatures/highest-paid-marathi-actors-and-actresses/photostory/64568455.cms|title=Highest paid Marathi actors and actresses|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619173403/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/photofeatures/highest-paid-marathi-actors-and-actresses/photostory/64568455.cms|archive-date=19 June 2023|issn=0971-8257}}</ref> '''ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ''' ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱡᱽ ᱵᱮᱹᱥᱴ ᱥᱤᱱᱮᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱤ ᱠᱷᱳᱡᱽ' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱜᱳᱞᱢᱟᱞ'' (2006) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱟᱞᱥᱟ'' (2007) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱥᱟᱫᱮ ᱢᱟᱫᱮ ᱴᱤᱱ'' (2007) ᱟᱨ 'ᱯᱷᱩᱱᱠ' (2008) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱱᱟᱛᱟᱨᱚᱝ'' ᱟᱭᱟᱜ ᱞᱟᱵᱟᱱᱤ ᱮᱱᱮᱡ "ᱳᱣᱟᱡᱞᱮ ᱠᱤ ᱵᱚᱨᱟ" ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱵ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱴᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱞᱡᱟᱛ ᱜᱷᱩᱥᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ ᱦᱟᱭᱼᱯᱷᱨᱟᱭᱤᱞ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱨᱟᱡᱤ' (2018) 'ᱥᱚᱛᱛᱤᱭᱟᱢᱮᱵᱽ ᱡᱚᱭᱚᱛᱮ (2018 ') ᱟᱨ'ᱢᱟᱞᱟᱝ (2020') ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱞᱟ ᱾(2011) ᱼ ''ᱟᱭᱱᱟ ᱠᱟ ᱵᱳᱭᱱᱟ'' (2012) ᱼ ᱳᱭᱮᱹᱞᱠᱟᱢ ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ (2015) ᱼ ᱳᱭᱟᱞ ᱰᱚᱱ ᱵᱮᱵᱤ (2021) ᱼ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ (2022) ᱾ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱴᱮᱱᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ 'ᱱᱟᱪ ᱵᱟᱞᱤᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ 'ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨ' ᱼ 'ᱠᱷᱚᱛᱳᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱨᱤ 10', ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱼᱛᱮ 'ᱰᱟᱱᱥ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱮᱱᱮᱡ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ 1 ᱟᱱᱟᱜ (2012), 'ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱱᱮᱡ 6', ᱟᱨ 'ᱯᱷᱟᱢᱚᱥᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ' (2018) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱤᱚᱥᱠᱷ ᱵᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱠᱚᱞᱴ ᱥᱤᱝᱮᱞ "ᱟᱭᱮ ᱦᱤᱯ ᱦᱳᱯᱟᱨ" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == '''ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ''' 1984 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 23 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ<ref>{{Cite web |date=23 November 2020 |title=Happy Birthday, Amruta Khanvilar: Five times the actress gave us major fashion goals |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/happy-birthday-amruta-khanvilkar-five-times-the-actress-gave-us-major-fashion-goals/amp_etphotostory/79361506.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502135740/https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/happy-birthday-amruta-khanvilkar-five-times-the-actress-gave-us-major-fashion-goals/amp_etphotostory/79361506.cms |archive-date=2 May 2023 |access-date=13 July 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱨᱮ (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱡᱤᱛ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=AMRUTA KHANVILKAR |url=https://indianexpress.com/about/amruta-khanvilkar/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705164734/https://indianexpress.com/about/amruta-khanvilkar/ |archive-date=5 July 2023 |access-date=5 July 2023 |website=indianexpress.com}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱫᱤᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱨᱟ ᱦᱳᱥᱴᱮᱥ ᱾<ref>{{Cite web |last=author/online-lokmat |date=2022-02-16 |title=दिसायला एखाद्या अभिनेत्री इतकीच सुंदर आहे अमृता खानविलकरची सखी बहीण, पाहा तिचे फोटो |url=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/did-you-seen-amrita-khanwilkars-sister-who-stays-away-from-limelight-a592/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208134820/https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/did-you-seen-amrita-khanwilkars-sister-who-stays-away-from-limelight-a592/ |archive-date=8 December 2023 |access-date=2023-12-08 |website=Lokmat |language=mr}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱩᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=Amruta Khanvilkar talks about films, family and more |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/amruta-khanvilkar-talks-about-films-family-and-more-50965.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032648/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Amruta-Khanvilkar |archive-date=26 July 2018 |access-date=2019-09-03 |website=The Times of India}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟᱣᱟᱫᱟ ᱢᱤᱛᱛᱨᱚ ᱢᱚᱱᱫᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Exclusive: From Being A Rebel To Managing Finances, 6 Revelations By Amruta Khanvilkar |url=https://hauterrfly.com/web-stories/exclusive-surprising-revelations-amruta-khanvilkar-the-male-feminist-patriarchy-sexual-harassment-finances-husband/ |access-date=2024-01-26 |website=Hauterrfly |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Amruta Khanvilkar shares her take on life and more |url=https://www.filmfare.com/interviews/amruta-khanvilkar-shares-her-take-on-life-and-more-50992.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028171527/https://www.filmfare.com/interviews/amruta-khanvilkar-shares-her-take-on-life-and-more-50992.html |archive-date=28 October 2021 |access-date=30 September 2021 |website=Filmfare |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ, ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱤ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱤ ᱠᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ<ref>{{Cite web |title=52nd National Film Awards - 2005 |url=http://dff.nic.in/images/Documents/50_52thNfacatalogue%20-%20.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528203546/http://dff.nic.in/images/Documents/50_52thNfacatalogue%20-%20.pdf |archive-date=28 May 2023}}</ref> ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱱᱡ ᱨᱮ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱴᱛᱟᱪᱚᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱞᱤ ᱳᱣᱟᱞᱯᱷᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱝᱼᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱳᱹ ''ᱮᱹᱰᱤ ᱮ ᱾'' ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱵᱳᱢ ᱙/᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web |date=2020-10-21 |title=Amruta Khanvilkar: I'm not cut out for longer commitments on TV, I get bored easily as an artiste |url=https://www.hindustantimes.com/tv/amruta-khanvilkar-i-m-not-cut-out-for-longer-commitments-on-tv-i-get-bored-easily-as-an-artiste/story-YTIRS1LgNEA8KhQETrxAuN.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830131209/https://www.hindustantimes.com/tv/amruta-khanvilkar-i-m-not-cut-out-for-longer-commitments-on-tv-i-get-bored-easily-as-an-artiste/story-YTIRS1LgNEA8KhQETrxAuN.html |archive-date=30 August 2022 |access-date=2022-08-30 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Amruta_khanvilka.jpg|left|thumb|220x220px|2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Amruta_Khanvilkar_graces_the_trailer_launch_of_Satyameva_Jayate_(08).jpg|thumb|ᱥᱚᱛᱛᱤᱭᱟᱢᱮᱵᱽ ᱡᱚᱭᱚᱛᱮ (2018) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱤᱞᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ ᱾]] == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Amruta_Khanvilkar_graces_Lakme_Fashion_Week_2018_–_Day_4_(15).jpg|thumb|ᱞᱮᱠᱢᱮ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ 2018 ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱞᱠᱚᱨ <ref>{{Cite web |last=southindiafashion |date=2018-08-26 |title=Amruta Khanvilkar in SVA Couture |url=https://www.southindiafashion.com/2018/08/amruta-khanvilkar-in-sva-couture-black-saree-lakme-fashion-week.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825171002/https://www.southindiafashion.com/2018/08/amruta-khanvilkar-in-sva-couture-black-saree-lakme-fashion-week.html |archive-date=25 August 2023 |access-date=2023-08-25 |website=South India Fashion |language=en-US}}</ref>]] == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] fdawm554af5te4xgbc3o8q3ztufn9xg ᱚᱢᱤᱨᱟ ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ 0 26537 199642 177973 2026-11-07T22:31:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199642 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱢᱤᱨᱟ ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ | image = Amyra Dastur snapped attending Ekta Kapoor’s Diwali bash 2023 (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱚᱢᱤᱨᱟ ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|5|07}} | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 2013–ᱱᱤᱛ }} '''ᱚᱢᱤᱨᱟ ᱫᱟᱥᱴᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 7 ᱢᱮ 1993 )<ref>{{Cite web |title=Amyra's headstrong nature helped her bag debut film |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105105053/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada |archive-date=5 November 2013 |access-date=15 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=A royal gift for Manish Tiwary |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jun/100613-a-royal-gift-for-manish-tiwary.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106043213/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jun/100613-a-royal-gift-for-manish-tiwary.htm |archive-date=6 January 2014 |access-date=15 July 2013 |website=mid-day.com}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ,ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bd2">{{Cite web |last=TNN |date=9 May 2015 |title=Amyra's flaunts her bikini in Thailand |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Amyras-flaunts-her-bikini-in-Thailand/articleshow/47211243.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423074129/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Amyras-flaunts-her-bikini-in-Thailand/articleshow/47211243.cms |archive-date=23 April 2019 |access-date=28 July 2016 |website=The Times of India}}</ref><ref name="bd1">{{Cite web |date=12 May 2015 |title=Amyra Dastur celebrates her 22nd birthday in Thailand |url=http://www.mid-day.com/articles/amyra-dastur-celebrates-her-22nd-birthday-in-thailand/16202150 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429070554/https://www.mid-day.com/articles/amyra-dastur-celebrates-her-22nd-birthday-in-thailand/16202150 |archive-date=29 April 2019 |access-date=28 July 2016 |website=Mid-Day}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜᱨᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I never really wanted to act for fame: Amyra Dastur |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-never-really-wanted-to-act-for-fame-Amyra-Dastur/articleshow/21861008.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722032527/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-never-really-wanted-to-act-for-fame-Amyra-Dastur/articleshow/21861008.cms |archive-date=22 July 2019 |access-date=16 August 2013 |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱤᱪᱹ ᱟᱨᱹ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱪᱞᱮᱡᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I am not a romantic person: Amyra Dastur |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/I-am-not-a-romantic-person-Amyra-Dastur/Article1-1101793.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130815070635/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/I-am-not-a-romantic-person-Amyra-Dastur/Article1-1101793.aspx |archive-date=15 August 2013 |access-date=16 August 2013 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱛᱤᱭᱳᱭᱟᱨᱤ ᱨᱩᱴᱮᱱᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ<ref>{{Cite web |title=Prateik goes down on his knees for Amyra Dastur |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jul/030713-prateik-goes-down-on-his-knees-for-amyra-dastur.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706225225/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jul/030713-prateik-goes-down-on-his-knees-for-amyra-dastur.htm |archive-date=6 July 2013 |access-date=15 July 2013 |website=mid-day.com}}</ref> ᱤᱥᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱛᱤᱠ ᱵᱚᱵᱽᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/juliet-comes-to-benaras/article4927906.ece|title=Juliet comes to Benaras|last=Priya Sharma|date=18 July 2013|work=The Hindu|access-date=16 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105105053/http://www.thehindu.com/features/cinema/juliet-comes-to-benaras/article4927906.ece|archive-date=5 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 June 2013 |title=Director Manish Tiwary talks about his film Issaq, Prateik Babbar and Amyra Dastur |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1854808/report-director-manish-tiwary-talks-about-his-film-issaq-prateik-babbar-and-amyra-dastur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706025534/http://www.dnaindia.com/entertainment/1854808/report-director-manish-tiwary-talks-about-his-film-issaq-prateik-babbar-and-amyra-dastur |archive-date=6 July 2013 |access-date=15 July 2013 |website=dna}}</ref> ᱟᱢᱤᱭᱟᱨᱟ ᱫᱟᱥᱴᱩᱨ ᱠᱮᱹ ᱵᱷᱤ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱱᱮᱜᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱱᱩᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱜᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱢᱤᱨᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ, ''ᱠᱩᱝ ᱯᱷᱩ ᱡᱳᱜᱟ'' ᱨᱮ [[ᱡᱮᱭᱠᱤ ᱪᱮᱭᱱ|ᱡᱮᱠᱤ ᱪᱮᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ 3 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2017 ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Amyra Dastur braves the cold for Jackie Chan's 'Kung Fu Yoga' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/Amyra-Dastur-braves-the-cold-for-Jackie-Chans-Kung-Fu-Yoga/articleshow/55383787.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117115613/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/Amyra-Dastur-braves-the-cold-for-Jackie-Chans-Kung-Fu-Yoga/articleshow/55383787.cms |archive-date=17 November 2016 |access-date=18 January 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱚᱢᱤᱨᱟ ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱚᱠᱥᱚᱛ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱠᱟᱞᱚᱠᱟᱱᱰᱤ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱯᱷ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱢᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱩᱯᱚᱥᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱠᱷᱩᱡᱟᱹᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱠᱟᱨ ᱜᱚᱭᱤ ᱪᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜᱫᱤᱞ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱾<ref>{{Cite web |date=16 November 2016 |title=Amyra Dastur to do a peppy number in Saif Ali Khan starrer Kaalagandi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/amyra-dastur-peppy-number-saif-ali-khan-starrer-kaalagandi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202348/http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/amyra-dastur-peppy-number-saif-ali-khan-starrer-kaalagandi/ |archive-date=14 November 2017 |access-date=14 November 2017 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱢᱟᱱᱥᱩᱠᱩ ᱱᱟᱪᱤᱱᱰᱤ''<nowiki/>' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱟᱢᱟᱭᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱩᱨᱩᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱡᱩᱜᱟᱰᱩ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle.com">{{Cite web |date=12 December 2017 |title=Rajugadu is almost complete |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/121217/rajugadu-is-almost-complete.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215134335/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/121217/rajugadu-is-almost-complete.html |archive-date=15 December 2017 |access-date=15 December 2017}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |+ᱪᱩᱠᱤ | style="background:#FFFFCC;" |† |ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ |} === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2013 |''ᱤᱥᱟᱠ'' | |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ |- |2015 |''ᱟᱱᱮᱜᱟᱱ'' |ᱢᱩᱫᱩᱢᱤᱛᱚ/ᱥᱟᱢᱩᱫᱷᱚᱨᱟ/ᱥᱮᱱᱵᱟᱜᱚᱵᱚᱞᱤ/ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ |- |2015 |''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱠᱥ'' |ᱥᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2017 |''ᱠᱩᱱᱯᱷᱩ ᱡᱳᱜᱟ'' |ᱠᱤᱨᱟᱭᱨᱟ |ᱢᱟᱱᱰᱟᱨᱤᱱ/ᱦᱤᱱᱫᱤ/ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ]] | |- | rowspan="4" |2018 |''ᱢᱟᱱᱥᱩᱠᱩ ᱱᱟᱪᱤᱱᱰᱤ'' |ᱱᱤᱛᱛᱤᱭᱟ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ | |- |''ᱠᱟᱞᱚᱠᱟᱱᱫᱤ'' |ᱱᱮᱦᱚ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |''ᱨᱟᱡᱩ ᱜᱚᱫᱩ'' |ᱛᱟᱱᱵᱷᱤ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ | |- | scope="row" |''ᱨᱟᱡᱢᱟ ᱪᱟᱣᱚᱞ'' |ᱥᱮᱦᱮᱨ/ᱛᱚᱨᱟ ᱪᱚᱫᱚᱨᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | rowspan="3" |2019 | scope="row" |''ᱡᱮᱡᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱠᱤᱭᱟ'' |ᱨᱤᱢᱟ ᱟᱜᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | scope="row" |''ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱚᱢ'' |ᱥᱤᱵᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |''ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ'' |ᱨᱩᱯᱟᱞᱤ "ᱨᱩᱯᱟ" ᱵᱳᱱᱥᱚᱞ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2021 |''ᱠᱳᱭ ᱡᱟᱱᱮ ᱱᱟ'' |ᱥᱩᱦᱟᱱ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2022 |''ᱡᱳᱜᱤ'' |ᱠᱟᱢᱢᱳ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | rowspan="3" |2023 |''ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ'' |ᱠᱟᱨᱤᱱᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |title=Influencer Life trailer: Amyra Dastur' film sees the darker side of social media |url=https://www.ottplay.com/news/influencer-life-trailer-amyra-dastur-starrer-gets-into-the-darker-side-of-social-media/24288bc1ce535}}</ref> |- |''ᱵᱟᱜᱤᱨᱟ'' |ᱨᱟᱢᱭᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |- |ᱮᱱᱤ ᱦᱳᱹ ᱢᱮᱴᱷᱤ ᱯᱟᱣ |ᱱᱤᱢᱢᱤ |ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ |<ref>{{Cite web |date=17 September 2020 |title=Amyra Dastur flies to Chennai for Prabhu Deva's 'Bagheera' |url=https://www.thenewsminute.com/article/amyra-dastur-flies-chennai-prabhu-devas-bagheera-133311 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920132221/https://www.thenewsminute.com/article/amyra-dastur-flies-chennai-prabhu-devas-bagheera-133311 |archive-date=20 September 2020 |access-date=9 July 2021 |website=[[The News Minute]] |language=en}}</ref> |- |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2018 |''ᱫᱟ ᱴᱨᱤᱯ 2'' |ᱟᱭᱨᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ/ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ |<ref>{{Cite web |date=15 July 2018 |title=Check out Mallika Dua, Shweta Tripathi, Sapna Pabbi and Amyra Dastur's latest pictures from 'The Trip 2' |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-out-mallika-dua-shweta-tripathi-sapna-pabbi-and-amyra-dastur-s-latest-pictures-from-the-trip-2-2637588 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708132250/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-out-mallika-dua-shweta-tripathi-sapna-pabbi-and-amyra-dastur-s-latest-pictures-from-the-trip-2-2637588 |archive-date=8 July 2019 |access-date=8 July 2019 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 August 2018 |title=Amyra Dastur, Mallika Dua contribute to screenplay of their upcoming web series The Trip 2 |url=https://www.firstpost.com/entertainment/amyra-dastur-mallika-dua-contribute-to-screenplay-of-their-upcoming-web-series-the-trip-2-5062431.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708132250/https://www.firstpost.com/entertainment/amyra-dastur-mallika-dua-contribute-to-screenplay-of-their-upcoming-web-series-the-trip-2-5062431.html |archive-date=8 July 2019 |access-date=8 July 2019 |website=Firstpost |language=en}}</ref> |- |2021 |''ᱛᱟᱱᱫᱚᱵ'' |ᱟᱫᱟ ᱢᱤᱨ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |date=15 January 2021 |title=Every character of Tandav is real and relatable: Amyra Dastur |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/every-character-of-tandav-is-real-and-relatable-amyra-dastur-7146313/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703131444/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/every-character-of-tandav-is-real-and-relatable-amyra-dastur-7146313/ |archive-date=3 July 2022 |access-date=3 July 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |2023 |''ᱵᱟᱢᱵᱟᱭ ᱢᱮᱨᱤ ᱡᱟᱱ'' |ᱯᱮᱨᱤ ᱯᱮᱴᱮᱞ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |date=28 April 2022 |title=Mirzapur 3, Paatal Lok 2 to Made in Heaven 2, Amazon Prime Video announces 40 new titles |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/mirzapur-3-paatal-lok-2-to-made-in-heaven-3-amazon-prime-video-announces-40-new-titles-1943102-2022-04-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526044308/https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/mirzapur-3-paatal-lok-2-to-made-in-heaven-3-amazon-prime-video-announces-40-new-titles-1943102-2022-04-28 |archive-date=26 May 2022 |access-date=3 July 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2022 |''ᱠᱟᱞᱤᱭ ᱠᱟᱨ'' |[[ᱚᱥᱤᱥ ᱠᱳᱨ|ᱚᱥᱤᱮᱥ ᱠᱳᱨ]] ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱛᱷᱟᱨ |<ref>{{Cite web |title=अमायरा ने बिखेरा हुस्न का जलवा, हिट हुआ काली कार |url=https://www.livehindustan.com/videos/haryanvi/raftaar-asees-k-ft-amyra-d-kaali-car-1-6543480 |access-date=2023-05-22 |website=Hindustan |language=hindi}}</ref> |- |2023 |''ᱠᱤᱭᱟ ᱞᱳᱜᱮ ᱛᱩᱢ'' |ᱵᱤ ᱯᱨᱚᱠ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=12 May 2023 |title=Akshay Kumar, B Praak team up for heartbreak song 'Kya Loge Tum' |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/akshay-kumar-b-praak-team-up-for-heartbreak-song-kya-loge-tum-507169 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513113922/https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/akshay-kumar-b-praak-team-up-for-heartbreak-song-kya-loge-tum-507169 |archive-date=13 May 2023 |access-date=13 May 2023 |website=[[The Tribune (Chandigarh)|Tribune India]] |language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] 89q1vdwzxgnvmdaa7gsggfzsaztjamy ᱚᱱᱥᱵᱚᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ 0 26541 199659 178710 2026-11-07T22:51:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199659 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱱᱥᱵᱚᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | image = Anaswara at HCL 2013 Year End Celebrations, Chennai, 12-19-13 (3) (cropped).jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱚᱱᱥᱵᱚᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_name = ᱚᱱᱥᱵᱚᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_date = {{birth date and age|1994|1|1|df=y}}{{Citation needed|date=November 2022}} | birth_place = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = | alma_mater = ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2011–2018 | website = }} '''ᱚᱱᱥᱵᱚᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱡᱟᱜᱽᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱱᱟᱢ'' (2014) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱨᱩᱴᱮᱱᱤᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ''ᱮᱜᱳ'' (2013) ᱾ ᱵᱞᱟᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱤᱭᱟᱢᱤᱨᱩᱠᱠᱟ ᱵᱳᱭᱟᱢᱮ'' ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="tgm">{{Cite web |last=Joshi |first=Daniel |date=19 May 2014 |title=Yaamirukka Bayame Thanksgiving Meet |url=http://silverscreen.in/media/photos/yaamirukka-bayame-thanksgiving-meet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033209/http://silverscreen.in/media/photos/yaamirukka-bayame-thanksgiving-meet/ |archive-date=4 March 2016 |access-date=24 September 2016 |website=Silverscreen}}</ref><ref name="success">{{Cite web |last=Rajeshwari |first=Ganesan |date=18 May 2014 |title=Yaamirukka Bayamey Success Meet |url=http://silverscreen.in/events/yaamirukka-bayamey-success-meet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927004110/http://silverscreen.in/events/yaamirukka-bayamey-success-meet/ |archive-date=27 September 2016 |access-date=24 September 2016 |website=Silverscreen}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Anaswara Kumar |url=http://www.veethi.com/india-people/anaswara_kumar-profile-7088-14.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112042620/http://www.veethi.com/india-people/anaswara_kumar-profile-7088-14.htm |archive-date=12 January 2018 |access-date=11 January 2018 |website=veethi.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱦᱚᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱢᱮᱭᱯᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱥᱛᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱡᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱱᱟᱥᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱡᱟᱜᱽᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱱᱟᱢ'' (2014) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ40 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱮᱝᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱥᱩᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ 'ᱤᱜᱳ' (2013) ᱼ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣᱤᱡ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱭᱤᱞᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱮᱠᱞᱚᱠ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱤᱭᱟᱢᱤᱨᱩᱠᱠᱟ ᱵᱳᱭᱟᱢᱮ'' (᱒᱐᱑᱔) ᱼᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱨᱟᱨ ᱠᱳᱢᱰᱤ/ᱰᱟᱨᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱥᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱵᱷᱩᱱᱚᱴ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱱ ᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱰᱤᱠᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ, ᱟᱱᱥᱥᱚᱨᱟᱜ ᱵᱷᱩᱛ ᱚᱵᱟᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱠᱚᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱷᱩᱛᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱚᱥᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱩᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ" ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="anas">{{Cite web |last=Jyothsna |title="I am a huge fan of Ajith sir and Vijay sir", Anaswara |url=http://behindwoods.com/tamil-actress/anaswara/i-am-a-huge-fan-of-ajith-sir-and-vijay-sir-anaswara.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323015945/http://www.behindwoods.com/tamil-actress/anaswara/i-am-a-huge-fan-of-ajith-sir-and-vijay-sir-anaswara.html |archive-date=23 March 2016 |access-date=24 September 2016 |website=Behindwoods}}</ref> ᱤᱭᱟᱢᱤᱨᱩᱠᱠᱟ ᱵᱳᱭᱟᱢᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱠᱚᱯ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱞᱤᱛᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱱᱥᱳᱣᱨᱟ <ref name="sandal">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/If-you-are-fluent-in-Kannada-you-are-loved-in-Sandalwood/articleshow/49672087.cms|title=If you are fluent in Kannada, you are loved in Sandalwood|last=Mohammed|first=Waseem|date=5 November 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110010512/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/If-you-are-fluent-in-Kannada-you-are-loved-in-Sandalwood/articleshow/49672087.cms|archive-date=10 November 2015}}</ref> ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱟᱱᱟᱨᱥᱳᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱮᱠᱚᱯ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱯᱮᱼ4 ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱶ ᱥᱟᱨᱦᱟᱶ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱚᱭᱩᱜ ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱪ ᱮ ᱟᱵᱽᱭᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, Rediff.com ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ" ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ", ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱰᱮᱝᱥᱟᱨᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱚᱰᱮᱝᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾" <ref name="hila">{{Cite web |date=9 May 2014 |title=Review: Yaamirukka Bayamey is a hilarious tale of horror |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-yaamirukka-bayamey-is-a-hilarious-tale-of-horror/20140509.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921133650/http://www.rediff.com/movies/report/review-yaamirukka-bayamey-is-a-hilarious-tale-of-horror/20140509.htm |archive-date=21 September 2016 |access-date=24 September 2016 |website=[[Rediff]]}}</ref> <ref name="ghost">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/yaamirukka-bayamey-busting-ghosts/article5996392.ece|title=Yaamirukka Bayamey: Busting ghosts|last=Udhav|first=Naig|date=10 May 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108134358/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/yaamirukka-bayamey-busting-ghosts/article5996392.ece|archive-date=8 January 2018|location=Chennai}}</ref> <ref name="eyes">{{Cite web |date=26 May 2014 |title=Tollywood Eyes A New Tamil Heroine |url=http://www.iqlikmovies.com/news/article/2014/05/26/tamil-heroine-anaswara-getting-offers-in-tollywood/4048 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125112/http://www.iqlikmovies.com/news/article/2014/05/26/tamil-heroine-anaswara-getting-offers-in-tollywood/4048 |archive-date=4 March 2016 |access-date=24 September 2016 |website=iQlik Movies}}</ref><ref name="game">{{Cite news|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=GAME-FOR-THE-UGLY-LOOK-01022015101036|title=Game for the Ugly look|last=Logesh|first=Balachandran|date=1 February 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927062326/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=GAME-FOR-THE-UGLY-LOOK-01022015101036|archive-date=27 September 2016|publisher=[[The Times Group]]|location=Chennai}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱤᱭᱟᱢᱤᱨᱩᱠᱵᱟ ᱵᱳᱭᱟᱢᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱱᱟᱢᱳ ᱵᱷᱩᱴᱚᱛᱢᱟ (2014) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="back">{{Cite web |date=3 December 2014 |title='Yamirukka Bayamey' success team is back! |url=http://www.sify.com/movies/yamirukka-bayamey-success-team-is-back-news-tamil-omdnEyifdajca.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927000902/http://www.sify.com/movies/yamirukka-bayamey-success-team-is-back-news-tamil-omdnEyifdajca.html |archive-date=27 September 2016 |access-date=24 September 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱟᱱᱥᱳᱣᱟᱨᱟ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱥᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ '''ᱯᱟᱴᱤᱱᱟᱯᱟᱠᱠᱚᱢ''<nowiki/>' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱠᱨᱚᱱᱤᱠᱚᱞ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱥᱳᱣᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱚᱞᱼᱵᱟᱹᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱴᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱮᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱳᱨᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ <ref name="comeback">{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/301116/a-comeback-for-anaswara-rai.html|title=A comeback for Anaswara Rai|last=Janani|first=K|date=1 December 2016|work=Chennai Chronicle|access-date=30 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130092535/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/301116/a-comeback-for-anaswara-rai.html|archive-date=30 November 2016|location=Chennai}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == * ''ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾'' {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2013 |''ᱮᱜᱳ'' |ᱜᱳᱢᱟᱛᱤ | |- | rowspan="3" |2014 |''ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱱᱟᱢ'' |ᱚᱱᱩ | |- |''ᱤᱭᱟᱢᱤᱨᱩᱠᱠᱟ ᱵᱳᱭᱟᱢᱮ'' |ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ | |- |''ᱱᱟᱢᱳ ᱵᱷᱩᱛᱛᱚᱢ'' |ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ |ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |2018 |''ᱯᱟᱴᱤᱱᱟᱯᱟᱠᱠᱚᱢ'' |ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] pru6qkekue0eyxe2uvteis9zvosdfym ᱚᱧᱡᱟᱞᱤ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26561 199648 178217 2026-11-07T22:36:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199648 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱧᱡᱟᱞᱤ | image = Anjali at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg | caption = ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ | birth_date = {{Birth date and age|1986|6|16|df=yes}} | birth_place = ᱨᱟᱡᱳᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱳᱞ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2006–ᱱᱤᱛ }} '''ᱟᱧᱡᱟᱞᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 16 ᱡᱩᱱ 1986) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ,[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱛᱚᱛᱩᱨᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱷᱳᱴᱳ (2006) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱠᱟᱴᱴᱨᱟᱫᱷᱩ ᱛᱟᱢᱤᱥ'' (2007) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2010 ᱟᱨ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱼ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ''''ᱟᱱᱜᱟᱫᱤ ᱛᱮᱨᱩ'''' ᱟᱨ ᱮᱱᱜᱟᱭᱩᱢ ᱮᱯᱳᱛᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱜᱟᱫᱤ ᱛᱮᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱣᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ "ᱯᱟᱴᱷᱼᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ" ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 September 2011 |title=I want people to say there's no one like me |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-anjali/20110915.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924020705/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-anjali/20110915.htm |archive-date=24 September 2011 |access-date=21 September 2011 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-20/news-interviews/28281372_1_image-makeover-anjali-film|title=Image makeover for Anjali|date=20 August 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=21 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927051145/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-20/news-interviews/28281372_1_image-makeover-anjali-film|archive-date=27 September 2012}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱥᱤᱛᱟᱢᱢᱟ ᱵᱷᱟᱠᱤᱛᱞᱳ ᱥᱤᱨᱤᱢᱟᱞᱞᱮ ᱪᱮᱴᱴᱩ'',''ᱵᱟᱞᱩᱯᱩ'' ,''ᱢᱚᱥᱞᱟ'' , ᱥᱮᱨᱮᱧᱧᱡᱚᱞᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Nandi Awards 2014–2016: List Of Winners |url=https://www.ndtv.com/entertainment/nandi-awards-2014-2016-list-of-winners-1775436 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200713/https://www.ndtv.com/entertainment/nandi-awards-2014-2016-list-of-winners-1775436 |archive-date=24 June 2021 |access-date=16 June 2021 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=15 November 2017 |title=Nandi Awards 2014–2016: Baahubali sweeps 14 awards, Kamal Haasan and Rajinikanth's congratulatory tweets to each other are a must read |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ap-government-announces-nandi-awards-check-out-the-winners4937468/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195758/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ap-government-announces-nandi-awards-check-out-the-winners4937468/ |archive-date=24 June 2021 |access-date=16 June 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ''ᱥᱤᱛᱟᱢᱢᱟ ᱵᱷᱟᱠᱤᱛᱞᱳ ᱥᱤᱨᱤᱢᱟᱞᱞᱮ ᱪᱮᱴᱴᱩ'' (2013) ᱟᱨ ''ᱜᱤᱛᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ (''2014) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 1986<ref>{{Cite web |date=16 June 2020 |title=Happy Birthday Anjali: 5 exquisitely beautiful photos of the actress that will steal your heart |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-anjali-5-exquisitely-beautiful-photos-of-the-actress-that-will-steal-your-heart/photostory/76389859.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625092352/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-anjali-5-exquisitely-beautiful-photos-of-the-actress-that-will-steal-your-heart/photostory/76389859.cms |archive-date=25 June 2021 |access-date=16 June 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=As Angaadi Theru actress Anjali turns a year older, take a look at 7 super stunning Insta uploads |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/telugu/article/as-angaadi-theru-actress-anjali-turns-a-year-older-take-a-look-at-7-super-stunning-insta-uploads/771434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195423/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/telugu/article/as-angaadi-theru-actress-anjali-turns-a-year-older-take-a-look-at-7-super-stunning-insta-uploads/771434 |archive-date=24 June 2021 |access-date=16 June 2021 |website=[[Times Now]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/cp/2010/04/09/stories/2010040950361600.htm|title=My first break – Anjali|date=9 April 2010|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027052425/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/my-first-break-anjali/article3020781.ece|archive-date=27 October 2019|location=Chennai, India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱳᱞ<ref name="rediff1">{{Cite web |date=13 April 2010 |title=Meet the fiery Kani of Angadi Theru |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/apr/13/slide-show-1-south-interview-with-anjali-from-angadi-theru.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514204129/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/apr/13/slide-show-1-south-interview-with-anjali-from-angadi-theru.htm |archive-date=14 May 2011 |access-date=21 September 2011 |website=Rediff.com}}</ref> ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="totaltollywood1">{{Cite web |title=Anjali – Interviews in Telugu Movies |url=http://www.totaltollywood.com/interviews/Anjali_2051.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105032829/http://www.totaltollywood.com/interviews/Anjali_2051.html |archive-date=5 January 2012 |access-date=21 September 2011 |publisher=Totaltollywood.com}}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Photo Muhurat Gallery – Telugu Cinema, Tollywood |url=http://www.ragalahari.com/functions/1759/photo-muhurat.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110165549/http://www.ragalahari.com/functions/1759/photo-muhurat.aspx |archive-date=10 November 2013 |access-date=21 September 2011 |publisher=Ragalahari.com}}</ref> ᱚᱧᱡᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱟᱡ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱟᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ "ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱱᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾"<ref name="rediff1" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === 2006-2008: ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱩᱨᱩ === === 2015 ᱼᱡᱟᱡᱚᱠᱛᱚᱼ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ === 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱥᱮᱱᱰᱚᱞᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ''ᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱟ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ 'ᱦᱚᱝᱜᱟᱱᱥᱩ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱰᱮᱨᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱟᱢ ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱨᱤᱥᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ|ᱛᱨᱤᱥᱟ]] ᱥᱩᱨᱤ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱚᱠᱞᱚᱠᱞᱟ ᱵᱚᱞᱞᱵᱚᱱ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱝᱜᱚᱨᱵᱷᱚᱨᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱰᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱱᱤᱠᱤᱞ ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱨᱛᱷ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱞᱮᱭᱟ ᱵᱟᱞᱠᱨᱟᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱨᱮ ᱰᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱼᱛᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱚᱡ ᱟᱜ 'ᱟᱭᱨᱟᱭᱤ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱭᱯᱷᱟ ᱩᱯᱚᱥᱚᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {{Pending films key}} === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" scope="col" |  |- |2010 ! scope="row" |"ᱥᱮᱢᱢᱳᱡᱤᱭᱟᱱᱟ ᱛᱟᱢᱤᱥ ᱢᱳᱡᱤᱭᱟᱢ" |[[ᱮᱹ ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ|ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ]] | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=16 May 2010 |title=Front Page : Theme song launched for world classical Tamil meet |url=http://www.hindu.com/2010/05/16/stories/2010051660120100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100519120624/http://www.hindu.com/2010/05/16/stories/2010051660120100.htm |archive-date=19 May 2010 |access-date=5 November 2011 |website=[[The Hindu]] |location=India}}</ref> |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ === {| class="wikitable plainrowheaders" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !{{Abbr|Ref.|Reference}} |- |2021 |''ᱱᱟᱵᱚᱨᱚᱥ'' |ᱢᱩᱛᱷᱩᱞᱚᱠᱠᱷᱤ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ |Segment: ᱛᱩᱱᱤᱱᱛᱷᱟ Pin''ᱛᱩᱱᱤᱱᱛᱷᱟ ᱯᱮᱤᱱ'' | |- |2022 ᱼ ᱱᱟᱦᱟᱜ |ᱡᱟᱱᱥᱤ |ᱡᱟᱱᱥᱤ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ | rowspan="2" |ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ | |<ref>{{Cite web |date=30 December 2021 |title=Anjali to Star in Telugu Web Series Jhansi |url=https://www.news18.com/news/movies/anjali-to-star-in-telugu-web-series-jhansi-4608818.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127175502/https://www.news18.com/news/movies/anjali-to-star-in-telugu-web-series-jhansi-4608818.html |archive-date=27 January 2022 |access-date=27 January 2022 |website=News18 |language=en}}</ref> |- |2022 |''ᱰᱩᱵᱟᱹᱧ ᱢᱮ'' |ᱫᱚᱵᱮᱭᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |<ref>{{Cite web |title=First look of Siddharth Ramaswamy's upcoming web series 'Fall' released |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/sep/17/first-look-of-siddharth-ramaswamys-upcoming-web-series-fall-released-2499185.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203125527/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/sep/17/first-look-of-siddharth-ramaswamys-upcoming-web-series-fall-released-2499185.html |archive-date=3 December 2022 |access-date= |publisher=www.newindianexpress.com |language=en}}</ref> |- |2023 |ᱵᱚᱦᱤᱥᱠᱚᱨᱱᱟ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ |ᱡᱤ5 ᱾ | |<ref>{{Cite web |title=Anjali: మాస్ క్యారెక్టర్ లో అంజ‌లి....బ‌హిష్క‌ర‌ణ ఫ‌స్ట్‌లుక్ రిలీజ్‌ |url=https://telugu.hindustantimes.com/entertainment/anjali-to-play-mass-character-in-bahishkarana-web-series-121655371089593.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712100933/https://telugu.hindustantimes.com/entertainment/anjali-to-play-mass-character-in-bahishkarana-web-series-121655371089593.html |archive-date=12 July 2022 |access-date=15 July 2022}}</ref> |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == {| class="wikitable" |- ! Year ! Award ! Award Category ! Film !{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | 2007 || rowspan="3" | [[Filmfare Awards South]]|| [[55th Filmfare Awards South|Best Debut Actress]] || ''[[Kattradhu Thamizh]]'' | |- | 2011 || rowspan="2" | [[Filmfare Award for Best Actress – Tamil|Best Actress – Tamil]] ||''[[Angadi Theru]]'' | |- | 2012 || ''[[Engaeyum Eppothum]]'' | |- | 2013 || rowspan="2" | [[Nandi Awards]]|| [[Nandi Special Jury Award|Special Jury Award for Best Actress]] || ''[[Seethamma Vakitlo Sirimalle Chettu]]'' | |- | 2014 ||[[Nandi Award for Best Actress|Best Actress]] || ''[[Geethanjali (2014 film)|Geethanjali]]'' | |- | rowspan="2" | 2011 || [[Tamil Nadu State Film Awards]]||[[Tamil Nadu State Film Award Special Prize|Special Prize]] || rowspan="2" | ''[[Angadi Theru]]'' | |- | rowspan="2" |V4 Entertainment Awards|| rowspan="2" | Best Actress – Tamil | |- | 2012 || rowspan="2" | ''[[Engaeyum Eppothum]]'' | |- | 2011 ||[[South Indian International Movie Awards]]||Best Actress | |- | [[2nd Vijay Awards|2008]] || rowspan="3" |[[Vijay Awards]]|| [[Vijay Award for Best Debut Actress|Best Debut Actress]] || ''Kattradhu Thamizh'' |<ref>{{cite web |title=Reliance Mobile Vijay Awards – The Awards Ceremony |url=http://www.starboxoffice.com/kollywood/vijayawards/about.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090425145911/http://www.starboxoffice.com/kollywood/vijayawards/about.html |archive-date=25 April 2009 |access-date=27 March 2009 |publisher=[[Star Vijay]]}}</ref> |- | [[5th Vijay Awards|2011]] || rowspan="6" |Best Actress || ''Angadi Theru'' | |- |[[6th Vijay Awards|2012]] || ''[[Engaeyum Eppothum]]'' | |- |2010 || rowspan="2" | [[Ananda Vikatan Cinema Awards#Best actress|Vikadan Cinema Awards]]|| ''[[Angadi Theru]]'' | |- |2011 || ''[[Engaeyum Eppothum]]'' | |- |2010 || rowspan="2" |Jaya TV Awards|| ''[[Angadi Theru]]'' | |- |2011 || rowspan="2" | ''[[Engaeyum Eppothum]]'' | |- |2011 ||[[Santosham Best Actress Award|Santosham Awards]] || Best Actress – Tamil | |- |2010 || rowspan="2" |[[International Indian Film Academy Awards|IIFA Utsavam Awards]]|| rowspan="4" |Best Actress || ''[[Angadi Theru]]'' | |- | rowspan="3" |2011 || rowspan="2" | ''[[Engaeyum Eppothum]]'' | |- | IFTA Awards | |- |[[Norway Tamil Film Festival Awards]]|| ''[[Angadi Theru]]'' |<ref>{{cite web |date=28 April 2011 |title=Madrasapattinam wins four awards |url=http://www.sify.com/movies/madrasapattinam-wins-four-awards-news-tamil-le1jiQghjdg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430072333/http://www.sify.com/movies/madrasapattinam-wins-four-awards-news-tamil-le1jiQghjdg.html |archive-date=30 April 2011 |access-date=9 May 2012 |website=[[Sify]]}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|2=Anjali}} * {{IMDb name|id=3592766|name=Anjali}} *{{Twitter|yoursanjali}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] 6ahareixk3anftl5ty38qybgzw1irze ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱢᱟᱞᱤ 0 26564 199657 178578 2026-11-07T22:47:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199657 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱢᱟᱞᱤ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1998–2005, 2010 | spouse = {{Marriage|ᱪᱷᱮ ᱠᱩᱨᱤᱱ|2009}} | children = ᱒ | family = ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱢᱟᱞᱤ (ᱵᱟᱵᱟ) | website = }} '''ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱢᱟᱞᱤ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱾ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱢᱟᱞᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 12 ᱡᱩᱱ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤ ᱠᱤᱭᱩ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮ ᱠᱩᱨᱤᱭᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2009-06-16 |title=Antara Mali ties knot with editor of GQ magazine |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/antara-mali-ties-knot-with-editor-of-gq-magazine/ |access-date=2023-11-09 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱢᱟᱞᱤ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱭᱳ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱾<ref>{{Cite web |date=20 January 2013 |title=Jagdish Mali's family plans legal action against Mink Brar |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Jagdish-Mali-s-family-plans-legal-action-against-Mink-Brar/Article1-995501.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416223515/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Jagdish-Mali-s-family-plans-legal-action-against-Mink-Brar/Article1-995501.aspx |archive-date=16 April 2013 |access-date=13 May 2013 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=VICKEY LALWANI |date=16 January 2013 |title=Man who immortalised Rekha rescued from streets |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-16/news-interviews/36372931_1_mink-brar-jagdish-mali-film-industry |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411210548/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Man-who-immortalised-Rekha-rescued-from-streets/articleshow/18042711.cms?referral=PM |archive-date=11 April 2020 |access-date=13 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=My father is not mentally ill, says Antara about Jagdish Mali- Bollywood- IBNLive |url=http://ibnlive.in.com/news/my-father-is-not-mentally-ill-says-antara-about-jagdish-mali/316244-8-66.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120082000/http://ibnlive.in.com/news/my-father-is-not-mentally-ill-says-antara-about-jagdish-mali/316244-8-66.html |archive-date=20 January 2013 |access-date=19 January 2013}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 January 2013 |title=I am fit and fine: Jagdish Mali |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/I-am-fit-and-fine-Jagdish-Mali/Article1-997586.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408043927/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/I-am-fit-and-fine-Jagdish-Mali/Article1-997586.aspx |archive-date=8 April 2013 |access-date=13 May 2013 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱢᱟᱞᱤ ᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱱᱛᱨᱟ ᱢᱟᱞᱤ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ '''ᱫᱩᱱᱰᱮ ᱨᱮᱦᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ!''<nowiki/>' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱞᱳᱯ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ'' ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ, ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ 'ᱢᱟᱥᱴ' (1999ᱼᱨᱚᱰ) 'ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ' (2002ᱼ2002) ᱟᱨ 'ᱰᱟᱨᱱᱟ ᱢᱟᱱ ᱦᱟᱭ' (2003ᱼ2003) ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱢᱮ [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱤᱠᱷᱤᱛ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱤ ᱰᱤᱠᱤᱥᱴ]] ᱵᱟᱱᱟ ᱪᱟᱦᱛᱤ ᱦᱩᱱ' ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱫᱩᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱫᱩᱨᱤ ᱰᱤᱠᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kunal M Shah, TNN |date=24 July 2010 |title=Antara Mali goes bald |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-24/news-interviews/28282907_1_antara-mali-brand-new-avatar-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-24/news-interviews/28282907_1_antara-mali-brand-new-avatar-film |archive-date=27 May 2012 |access-date=13 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥ''(ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱮᱱᱰ ᱣᱟᱱᱥ ᱟᱜᱮᱱ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ᱟᱨ ᱚᱢᱳᱞ ᱯᱟᱞᱮᱠᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |1998 |''ᱫᱩᱱᱰᱮ ᱨᱮᱦᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ!'' |ᱨᱮᱱᱩ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- | rowspan="2" |1999 |''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ'' |ᱫᱤᱵᱤᱭᱟ |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |- |''ᱢᱮᱥᱴ ᱾'' |ᱱᱤᱥᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2000 |''ᱟᱭᱭᱟᱯᱚᱱᱛᱟᱢᱢᱟ ᱱᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱚᱢ ᱪᱩᱴᱴᱩ'' |ᱞᱚᱛᱟ |[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] | |- |2000 |''ᱠᱷᱤᱞᱫᱟᱫᱤ 420'' |ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ ᱰᱮᱥᱳᱡᱟ ᱪᱩᱫᱫᱷᱚᱨᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2001 |''ᱳᱨᱯᱷ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱥᱟᱨ'' |ᱵᱤᱱᱫᱤᱭᱟ ᱪᱟᱢᱠᱮᱜᱤ ᱪᱩᱫᱤ ᱠᱷᱟᱱᱠᱮᱜᱤ/ᱢᱮᱭᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | rowspan="2" |2002 |''ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ'' |ᱠᱟᱱᱱᱩ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |- |''ᱰᱟᱦᱟᱨ'' |ᱞᱚᱠᱠᱷᱤᱠᱟᱱᱛ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | rowspan="2" |2003 |''ᱫᱟᱨᱱᱟ ᱢᱟᱱ ᱦᱮ'' |ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱵᱮᱱ ᱯᱟᱱᱫᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ: ᱳᱭᱮ ᱨᱮ |- |''ᱢᱮ ᱢᱟᱱᱫᱩᱨᱤ ᱰᱤᱠᱤᱥᱴ ᱵᱟᱱᱟ ᱪᱟᱦᱛᱤ ᱦᱩᱱ'' |ᱪᱩᱴᱠᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |- | rowspan="2" |2004 |''ᱜᱟᱭᱚᱵ'' |ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |''ᱱᱟᱪ'' |ᱨᱮᱵᱚᱛᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2005 |''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥ'' |ᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱟ ᱯᱮᱴᱮᱞ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2010 |''ᱫᱚᱹ...ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ'' |ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |} === ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱚᱞᱤᱡ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2005 |''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱭᱟᱭ ᱢᱤᱥ'' |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] f090vc964zsqegqshpl2nsq2pz9hkb9 ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ 0 26572 199650 178290 2026-11-07T22:42:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199650 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ </div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Aruna_Irani_at_18th_Lions_Annual_Gold_Awards.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱱᱤ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ | class="infobox-data" |<span style="display:none">(<span class="bday">1946-05-03</span>) </span>3 ᱢᱮ 1946 (<span class="noprint ForceAgeToShow"> (77 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ) &nbsp;</span>) <br /><div class="birthplace" style="display:inline">ᱵᱳᱢᱵᱮ, [[Bombay|ᱵᱳᱢᱵᱮ]] , [[British Raj|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ,[[Maharashtra|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] , ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱠᱟᱹᱢᱤ | class="infobox-data role" |ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, [[Film director|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱜᱟᱛᱮ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Template:Marriage/styles.css" /><div class="marriage-display-ws"><div style="display:inline-block;line-height:normal;">ᱠᱩᱠᱩ ᱠᱳᱦᱞᱤ</div> (1990)</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱜᱟᱛᱮᱠᱚ | class="infobox-data" |ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ(ᱵᱚᱭᱦᱟ, ꯑꯥᱟᱫᱤ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ(ᱵᱚᱭᱦᱟ,ᱯᱷᱤᱨᱳᱡ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ) (ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱵᱚᱞᱨᱟᱡ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ),ᱵᱤᱱᱫᱩ (ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱠᱟᱡᱤᱱ) <br /><br /><br /><br /> |} '''ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 18 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1946) <ref name="18Aug1946">{{Cite web |title=Aruna Irani Birthday: बॉलिवुड की सबसे खतरनाक खलनायिका थीं अरुणा ईरानी, इस एक डर ने काम छोड़ने पर कर दिया था मजबूर |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/aruna-irani-birthday-this-fear-of-aruna-irani-forced-her-to-quit-work-time-defeated-the-villain-of-films/articleshow/91269543.cms |access-date=2022-10-09 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ,[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱨᱟᱴᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 500 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱴ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱳᱣᱨᱚ ᱯᱮᱯ (1985) ᱟᱨ ''ᱵᱤᱴᱟ'' (1992) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ [[ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱕᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱷᱟᱨᱮᱰᱩᱱ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱜᱩᱱᱟ (ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ) ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱭᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/mehmood-i-never-married-aroona-irani-4083.html|title=Mehmood & I never married - Aroona Irani|last=Meera Joshi|date=3 September 2013|work=Filmfare|access-date=27 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430223538/http://www.filmfare.com/interviews/mehmood-i-never-married-aroona-irani-4083.html|archive-date=30 April 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱵᱟᱝᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aruna-irani-on-winning-the-lifetime-achievement-award/articleshow/11700748.cms|title=Aruna Irani on winning the Lifetime Achievement Award|last=Gaurav Malani|date=31 January 2012|work=ETimes|access-date=16 August 2023}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱟᱫᱤ ᱟᱭᱨᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱨᱳᱡ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.koimoi.com/television/the-kapil-sharma-show-uncensored-aruna-irani-big-revelation-almost-got-raped-once/|title=The Kapil Sharma Show UNCENSORED|last=Koimoi Team|date=10 October 2019|work=koimoi|access-date=16 August 2023}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱜᱩᱝᱜᱟ ᱡᱩᱢᱱᱟ' (1961) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱚᱱᱯᱚᱫ ᱾''(1962) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ''ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱨᱟ ᱾''(1964)''ᱯᱷᱟᱨᱡ'' (1967)''ᱚᱯᱠᱚᱨ'' (1967) ᱟᱨ ''ᱟᱭᱟᱭ ᱥᱟᱣᱚᱱ ᱡᱩᱢᱠᱮ'' (1969) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱤᱰᱮᱱ ᱢᱮᱦᱚᱢᱩᱫ ᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ 'ᱳᱞᱟᱫᱽ' (1968) ''ᱦᱟᱡᱢᱚᱞᱤ'' (1970) ᱟᱨ 'ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱢᱟᱱᱟ' (1971) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱ,'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱨᱤᱼᱛᱷᱳᱣᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ''ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ'' ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱦᱢᱩᱫ ᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱴᱩ [[ᱜᱳᱣᱟ]] (1972) ᱼ ''ᱜᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱥᱞᱟ'' (1972) ᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞ (1973) ᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ''ᱯᱷᱟᱨᱡ'' (1967) ''<nowiki><i id="mwUg">ᱵᱟᱵᱤ</i></nowiki>'' (1973) ''ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱟ'' (1976) ''ᱥᱚᱨᱜᱚᱢ'' (1979) ᱼᱨᱮᱰ ᱨᱳᱡᱽ (1980) ᱼᱵᱩᱭ ᱥᱴᱳᱨᱤ (1981) ᱼ ᱟᱨ ''<nowiki><i id="mwUw">ᱨᱚᱠᱤ</i></nowiki>'' (1981) ᱼᱵᱵᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱠᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾   ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱰᱳ ᱡᱩᱛ' (1975) ᱟᱨ '''ᱠᱷᱩᱱ ᱯᱟᱥᱤᱱᱟ''<nowiki/>' (1977) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ''ᱯᱮᱴ ᱯᱮᱭᱟᱟᱨ ᱳᱣᱟᱨ ᱯᱟᱯ'' (1984) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Filmfare-Awards-Aruna-Irani-wins-the-Lifetime-Achievement-Award/articleshow/11676248.cms|title=Filmfare Awards: Aruna Irani wins the Lifetime Achievement Award|work=[[The Times of India]]|access-date=5 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303235218/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Filmfare-Awards-Aruna-Irani-wins-the-Lifetime-Achievement-Award/articleshow/11676248.cms|archive-date=3 March 2018}}</ref> 1980 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱤᱨᱚᱱᱤ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱵᱤᱴᱟ'' (1992) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="tatasky1">{{Cite web |date=17 August 2018 |title=5 lesser known facts about Aruna Irani {{!}} Tata Sky Blog Buster |url=http://blogbuster.tatasky.com/5-lesser-known-facts-aruna-irani/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012004249/https://blogbuster.tatasky.com/5-lesser-known-facts-about-aruna-irani/ |archive-date=12 October 2020 |access-date=14 April 2020 |website=Tata Sky Blogbuster |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱦᱟᱜ (1994) ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱚᱵᱚ (1995) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱱᱫᱷᱚᱞᱟ ᱢᱟᱨᱛᱳ ᱰᱳᱞᱟ'',''ᱵᱷᱤᱝᱜᱟᱨᱤ'' , ''ᱪᱚᱝᱜᱩ ᱢᱮᱝᱜᱩ'', ''ᱞᱚᱯᱳᱣᱟ ᱪᱚᱯᱵᱷᱤ'', ᱮᱠ ᱜᱤᱫᱤ ᱵᱟᱠᱤ ᱚᱱᱫᱤ,''ᱢᱚᱛᱳᱣᱟ'' ᱟᱨ ''ᱵᱳᱞ ᱵᱮᱵᱤ ᱵᱳᱞ'' ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱜᱳᱞᱟᱚᱢᱼᱮᱼᱢᱩᱥᱛᱟᱯᱷᱟ'' (1997) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ'' ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱦᱮᱱᱫᱤ ᱛᱮᱨᱮ ᱱᱟᱢ ᱠᱤ, ''ᱫᱟᱥ ᱢᱮ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱳᱜᱟ ᱪᱟᱱᱫᱽ'', ''ᱨᱚᱵᱽᱭᱟ ᱤᱚᱥᱠ ᱱᱟ ᱦᱳᱵᱷ'',''ᱵᱳᱭᱫᱷᱷᱤ'' ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱼᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/an-actor-should-consider-no-role-small-or-big-aruna-irani/|title='An actor should consider no role small or big': Aruna Irani|access-date=5 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417200015/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/an-actor-should-consider-no-role-small-or-big-aruna-irani/|archive-date=17 April 2019|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱩᱠᱩ ᱠᱳᱦᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/aruna-irani-talks-about-husband-kuku-kohli-after-his-first-wife-s-death-he-didn-t-tell-me-that-he-was-married-101645339939699.html|title=Aruna Irani talks about husband Kuku Kohli after his first wife's death|last=HT Entertainment Desk|date=20 February 2022|work=Hindustan Times|access-date=16 August 2023}}</ref><ref name="Ashvin Borad">{{Cite web |date=6 June 2022 |title=Kuku Kohli Reacts To His Affairs And Wedding With Aruna Irani, Shares How He Manages His Two Family |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/kuku-kohli-reacts-to-his-affairs-and-wedding-with-aruna-irani-shares-how-he-manages-his-two-family-32949 |website=BollywoodShaadis |language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ == == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == '''ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''' '''ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ''' == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * {{IMDb name}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] tld7o65wbns0ihg0thikqsuio6z0ku6 ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱥᱤᱞᱰᱥ 0 26573 199651 178293 2026-11-07T22:42:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199651 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱥᱤᱞᱰᱥ | image = Aruna Shields Mr Singh Mrs Mehta.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱨᱟ ᱥᱤᱞᱰᱥ | birth_name = ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱞᱚᱠᱠᱩᱨ ᱵᱟᱝᱜᱚᱯᱯᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱢᱩᱨᱛᱤ | birth_date = <!-- must be attributed to reliable sources --> | birth_place = <!-- must be attributed to reliable sources --> | nationality = ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱭᱠᱳᱛᱨᱟᱯᱷᱤᱥᱴ | years_active = 2002−2014 | website = {{Official url}} }} '''ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱞᱚᱠᱠᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟ ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱢᱩᱨᱛᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱥᱤᱞᱰᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱭᱠᱳᱛᱨᱟᱯᱷᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱵᱮᱠ ᱳᱵᱮᱨᱳᱭ]] ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Biography |url=https://arunashields.com/bio |access-date=2024-01-20 |website=arunashields.com |language=en-US}}</ref> ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱴᱨᱮᱱᱰᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱪᱩᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱨᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱷᱚᱡᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Top 10 Searches of Google India in 2010 |url=http://www.gadgetcage.com/top-10-searches-of-google-india-in-2010/11125/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228093929/http://www.gadgetcage.com/top-10-searches-of-google-india-in-2010/11125/ |archive-date=28 February 2019 |access-date=17 August 2012 |publisher=Gadgetcage.com}}</ref> ᱥᱞᱤᱰᱥ ᱤᱭᱩᱨᱩᱴᱤᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱨᱟ ᱥᱞᱤᱰᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aruna Shields |url=http://www.arunashields.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905023936/https://arunashields.com/ |archive-date=5 September 2019 |access-date=12 October 2020}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱜᱤᱞᱰᱦᱚᱞ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ, ᱥᱮᱱᱴᱟᱨᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ ᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱳᱥᱤᱥ ᱥᱟᱭᱠᱳᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱤ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 9 ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱨᱤᱛᱤᱞᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, 30,000 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ '''ᱟᱭᱳ ᱫᱟ ᱞᱮᱥᱴ ᱱᱤᱱᱰᱟᱨᱛᱟᱞ''<nowiki/>' ᱼᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱ ᱤᱭᱩᱡᱤᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴ ᱢᱮᱦᱚᱛᱟ ᱡᱩᱱ 2010 ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mr. Singh Mrs. Mehta: Complete cast and crew details |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/14321/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625015842/http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/14321/index.html |archive-date=25 June 2010 |access-date=17 June 2010 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Parimal M. Rohit |title=Interview: Aruna Shields |url=http://bollywood.buzzine.com/2010/07/interview-aruna-shields/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20100711072254/http://bollywood.buzzine.com/2010/07/interview-aruna-shields/ |archive-date=11 July 2010 |access-date=5 July 2010 |publisher=Buzzine Bollywood}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ <ref>{{Cite web |title=Official Filmography |url=http://www.arunashields.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905023936/https://arunashields.com/ |archive-date=5 September 2019 |access-date=12 October 2020}}</ref> !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2002 |''ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱫᱟ ᱠᱚᱨᱤ ᱠᱤᱝ'' |ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ | |- |2005 |''ᱵᱮᱼᱵᱮᱥᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚᱠᱚ'' |ᱥᱟᱭᱨᱟ | |- |2007 |''ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ'' | | |- | rowspan="3" |2010 |''ᱯᱨᱤᱱᱥ'' |ᱢᱮᱭᱟ | |- |''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱢᱤᱥᱤᱴ ᱢᱮᱦᱟᱴ'' |ᱱᱤᱨᱚ ᱥᱤᱝ | |- |''ᱟᱣᱳᱼ ᱫᱟ ᱞᱮᱥᱴ ᱦᱮᱱᱴᱟᱨ'' |ᱟᱠᱤ | |- |2011 |''ᱫᱟᱦᱟ'' |ᱞᱳᱞᱤᱛᱟ |ᱟᱭᱴᱮᱢ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ |- |2012 |''ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱥᱩᱱᱰᱮ'' |ᱡᱟᱡᱽ ᱠᱳᱨ | |- |2014 |''ᱜᱳᱞᱰᱯᱷᱨᱟᱯ'' | | |} == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ == {| class="wikitable" !ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |ᱟᱱᱠᱚᱵᱨᱚᱱ ᱤᱨᱟᱱ |ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ |ᱵᱤ ᱵᱤ ᱥᱤ |- |''ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱨᱟᱢᱯᱷᱮᱥᱴ ᱢᱮ'' |ᱦᱚᱲᱢᱟᱦᱚᱸ |ᱵᱤ ᱵᱤ ᱥᱤ |- |''ᱵᱚᱠᱟᱨ ᱜᱨᱚᱵᱷ'' |ᱤᱧᱤᱡᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱲᱟᱹ |ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] itnjqzdl1j2pa64zjali2gxi9taz3hb ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱟᱴ 0 26576 199760 192097 2026-11-08T02:42:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199760 wikitext text/x-wiki '''ᱚᱥᱟ ᱵᱷᱟᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 5 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1992) ᱢᱤᱫᱦ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱥᱩᱯᱟᱨᱟᱱᱮᱥᱚᱱᱮᱞ 2014 ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=India's Asha Bhat is the first Indian to win Miss Supranational 2014 title |url=http://www.ibnlive.com/news/india/indias-asha-bhat-is-the-first-indian-to-win-miss-supranational-2014-title-729927.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014402/http://www.ibnlive.com/news/india/indias-asha-bhat-is-the-first-indian-to-win-miss-supranational-2014-title-729927.html |archive-date=19 March 2016 |access-date=25 January 2016 |website=ibnlive.com}}</ref> ᱩᱱᱤ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''[[ᱡᱟᱝᱜᱞᱤ(᱒᱐᱑᱙ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ)|ᱡᱟᱝᱞᱤ]]'' ᱵᱤᱫᱤᱭᱩᱛ ᱡᱟᱢᱳᱣᱟᱞ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/asha-bhat-to-make-her-sandalwood-debut-opposite-darshan/articleshow/70975387.cms|title=Asha Bhat to make her sandalwood debut opposite Darshan|last=Suresh|first=Sunayana|date=5 September 2019|work=Times of India|access-date=16 March 2021}}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱨᱤᱞᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱵᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/ahead-of-junglee-trailer-launch-vidyut-jammwal-pooja-sawant-and-asha-bhat-visit-siddhivinayak-temple/videoshow/68252876.cms|title=Ahead of 'Junglee' trailer launch, Vidyut Jammwal, Pooja Sawant and Asha Bhat visit Siddhivinayak temple|date=4 March 2019|work=The Times of India|access-date=16 March 2021}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱥᱤᱢᱳᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱭᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱵᱷᱟᱫᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱩᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱞᱮᱵᱚᱨᱚᱴᱨᱤ ᱴᱤᱠᱮᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱫᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱮᱞ ᱞᱮᱵᱨᱟᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱰᱟᱠᱟᱨ]] ᱚᱠᱥᱚᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web |title=Asha Bhat attributes her success to parents' encouragement |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/asha-bhat-attributes-her-success-to-parents-encouragement/article6692555.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524121338/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/asha-bhat-attributes-her-success-to-parents-encouragement/article6692555.ece |archive-date=24 May 2020 |access-date=25 January 2016 |website=The Hindu.com}}</ref> ᱵᱷᱟᱴ ᱵᱷᱟᱫᱽᱫᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ [[ᱪ]] ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱵᱤᱫᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱼᱩᱭᱩᱵᱷᱤᱥᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱵᱷᱟᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱰᱮᱴ ᱠᱚᱨᱯᱥ (ᱮᱱ ᱥᱤ ᱥᱤ) ᱼᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ|ᱥᱨᱤᱞᱟᱝᱠᱟ]] ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱞᱟᱝᱠᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱯᱟᱥᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱞ ᱨᱟᱣᱩᱱᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=VEERENDRA P.M. |date=27 October 2014 |title=Asha Bhat felicitated |url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/asha-bhat-felicitated/article6535537.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025183639/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/asha-bhat-felicitated/article6535537.ece |archive-date=25 October 2019 |access-date=25 January 2015 |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱹ ᱵᱷᱤᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱴᱳᱨᱮᱱᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱮᱪᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱭᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Divya Nair |date=9 December 2014 |title=How an Indian cadet became Miss Supranational |url=http://www.rediff.com/getahead/report/achievers-asha-bhat-is-the-first-indian-to-win-miss-supranational/20141209.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111907/http://www.rediff.com/getahead/report/achievers-asha-bhat-is-the-first-indian-to-win-miss-supranational/20141209.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=25 January 2016 |website=rediff.com}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱱᱤ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱥᱴᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱡᱤᱳᱭ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Asha Bhat: Tribute to a Girl with Golden Heart |url=http://thegreatpageantcommunity.com/2015/12/02/asha-bhat-tribute-to-a-girl-with-golden-heart/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151212105443/http://thegreatpageantcommunity.com/2015/12/02/asha-bhat-tribute-to-a-girl-with-golden-heart/ |archive-date=12 December 2015 |access-date=25 January 2016 |website=thegreatpageantcommunity.com}}</ref> == ᱟᱠᱷᱲᱟ == 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱥ ᱰᱤᱵᱷᱟ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱟᱱᱮᱥᱚᱱᱮᱞ 2014 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱥᱛᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱞᱟᱝᱠᱨᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨᱴ 2014 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱳᱱᱤᱛᱟ ᱞᱳᱫᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱥᱛᱟᱵ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, 14 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 2014 ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱥᱴᱤᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱥᱟ ᱢᱤᱥ ᱰᱤᱵᱷᱟ 2014 ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱠᱚᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱢᱤᱥ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱤᱞ ᱥᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱮᱥᱤᱱᱤᱴᱤᱝ ᱾   == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |+ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ | style="background:#ffc;" |† |ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ |} {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱨᱮᱯᱷ |- |2019 |''[[ᱡᱟᱝᱜᱞᱤ(᱒᱐᱑᱙ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ)|ᱡᱟᱝᱞᱤ]]'' |ᱢᱤᱨᱟ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | |<ref>{{Cite web |date=4 March 2019 |title=Ahead of trailer release Junglee actors Vidyut Jammwal, Pooja Sawant and Asha Bhat visit Siddhivinayak temple |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/ahead-of-trailer-release-junglee-actors-vidyut-jammwal-pooja-sawant-and-asha-bhat-visit-siddhivinayak-temple-see-photos/376175 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044616/https://www.timesnownews.com/amp/entertainment/news/bollywood-news/article/ahead-of-trailer-release-junglee-actors-vidyut-jammwal-pooja-sawant-and-asha-bhat-visit-siddhivinayak-temple-see-photos/376175 |archive-date=6 March 2019 |access-date=5 March 2019 |website=Times Now}}</ref> |- |2021 |''ᱨᱚᱯᱟᱨᱴ'' |ᱚᱢᱨᱩᱛᱷᱟ |[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] |ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱼ ᱱᱤᱱᱤᱢᱮᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=Glad to start my journey down south with a Kannada film: Asha Bhat |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/sep/05/glad-to-start-my-journey-down-south-with-a-kannada-film-asha-bhat-2029012.amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905071828/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/sep/05/glad-to-start-my-journey-down-south-with-a-kannada-film-asha-bhat-2029012.amp |archive-date=5 September 2019 |access-date=7 September 2019 |website=Indian Express}}</ref> |- |2022 |''ᱳᱨᱤ ᱰᱮᱵᱷᱩᱫᱟ'' |ᱢᱤᱨᱟ |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] | |<ref>{{Cite web |date=9 November 2021 |title=First Look: Ori Devuda deals with new age romance |url=https://www.greatandhra.com/movies/news/first-look-ori-devuda-deals-with-new-age-romance-117065 |website=Greatandhra }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 0vm7r8w8vipzlpf58cv4r32h62gk6sw ᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱠᱳᱣᱨ 0 26586 199663 193140 2026-11-07T22:58:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199663 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱵᱚᱱᱤᱛ ᱠᱳᱣᱨ | image = Avneet Kaur at Tiku Weds Sheru wrap up party.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱠᱳᱣᱨ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2001|10|13}} | birth_place = ᱡᱟᱞᱱᱫᱷᱟᱨ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = <!-- Should only be used if nationality cannot be inferred from the birthplace per [[WP:INFONAT]]. --> | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ | years_active = 2010–ᱱᱤᱛ | known_for = ᱰᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱮᱱᱥ ᱞᱤᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ, ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱱᱫᱤᱱᱤ, ᱟᱞᱟᱫᱤᱱ - ᱱᱟᱢ ᱴᱳᱦ ᱥᱩᱱᱚ ᱦᱳᱜᱟ }} '''ᱚᱵᱚᱱᱤᱛ ᱠᱳᱣᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑)<ref>{{Cite magazine |title=Avneet Kaur's 18th birthday plans |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/avneet-kaurs-19th-birthday-plans/1639128 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211224022535/https://www.outlookindia.com/newsscroll/avneet-kaurs-19th-birthday-plans/1639128 |archivedate=24 December 2021 |magazine=Outlook India |date=12 October 2019 |access-date=23 May 2024}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-siddharth-nigam-jannat-zubair-rehmani-to-avneet-kaur-young-brigade-take-over-tv/photostory/66639384.cms |title=From Siddharth Nigam, Jannat Zubair Rehmani to Avneet Kaur: Young brigade take over TV |date=15 November 2018 |website=The Times of India}}</ref> ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ''[[Dance India Dance Li'l Masters]]'', ''[[Jhalak Dikhhla Jaa season 5|ᱡᱷᱟᱞᱟᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ ᱕]]'', ''[[ᱢᱟᱨᱫᱟᱱᱤ]]'', ''[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ]]'', ''[[ᱟᱞᱟᱫᱤᱱ – ᱱᱟᱢ ᱛᱚᱦ ᱥᱩᱱᱟ ᱦᱳᱜᱟ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱴᱤᱠᱩ ᱣᱮᱰᱥ ᱥᱮᱨᱩ]]'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Avneet Kaur - Yash Raj Films |url=https://www.yashrajfilms.com/yrf-alumni/avneet-kaur |access-date=19 January 2023 |website=yashrajfilms.com}}</ref><ref>{{cite news |date=10 August 2017 |title=Avneet Kaur joins 'Chandra Nandni' opposite Siddharth Nigam |language=en |work=ABP News |url=https://news.abplive.com/entertainment/television/avneet-kaur-joins-chandra-nandni-opposite-siddharth-nigam-563694 |access-date=16 November 2020}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/siddharth-nigam-and-avneet-kaurs-show-aladdin-naam-toh-suna-hoga-completes-200-episodes-see-celebration-pictures/articleshow/69478916.cms |title=Siddharth Nigam and Avneet Kaur's show Aladdin: Naam Toh Suna Hoga completes 200 episodes; see celebration pictures |work=The Times of India |date=24 May 2019 |access-date=25 May 2019}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Avneet_Kaur_with_family_at_Kaushal_Joshi's_wedding_(cropped).jpg|thumb|260x260px|2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱣᱚᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ ᱱᱟᱱᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱱᱟᱱᱫᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾]] ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱱᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ ᱱᱟᱱᱫᱽᱨᱟ<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=TV actors and their parents |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/meet-the-tv-actors-who-cannot-travel-without-their-parents/photostory/81962779.cms |access-date=5 November 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱴᱷᱮᱱ ᱑᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑<ref>{{Cite web |date=14 October 2019 |title=Avneet Kaur's Birthday bash {{!}} Jannat Zubair, Siddharth Nigam, Roshni Walia, Ashnoor Kaur & more |url=https://www.timesnownews.com/videos/zoom/telly-talk/avneet-kaurs-birthday-bash-jannat-zubair-siddharth-nigam-roshni-walia-ashnoor-kaur-more/43722 |access-date=1 October 2021 |work=Times Now}}</ref> ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ|ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱠᱷ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Avneet Kaur from Ek Mutthi Aasmaan - Remember these famous child actors? They have grown-up to be hotties |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/remember-these-famous-child-actors-they-have-grown-up-to-be-hotties/avneet-kaur-from-ek-mutthi-aasmaan/photostory/63570677.cms |access-date=19 April 2021 |website=The Times of India}}</ref> ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱫᱤᱵᱟᱞᱤ]], ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Patowari |first1=Farzana |date=24 April 2019 |title=We're glad we got a chance to see Bhopal's beauty- Avneet Kaur and Siddharth Nigam |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/were-glad-we-got-a-chance-to-see-bhopals-beauty-avneet-kaur-and-siddharth-nigam/articleshow/69024697.cms |access-date=25 March 2021}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱳ ''[[Dance India Dance Li'l Masters]]'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Avneet-Kaur-in-Life-OKs-Savitri">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Avneet-Kaur-in-Life-OKs-Savitri/articleshow/16968373.cms |title=Avneet Kaur in Life OK's Savitri |work=The Times of India |date=26 October 2012 |access-date=16 September 2015}}</ref><ref name="Avneet-Kaur-on-Jhalak">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Darsheel-to-pair-up-with-Avneet-Kaur-on-Jhalak/articleshow/13851166.cms |title=Darsheel to pair up with Avneet Kaur on Jhalak |work=The Times of India |date=5 June 2012 |access-date=16 September 2015}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="small-size-wonders">{{cite news |last1=Grewal |first1=Mehakdeep |last2=Lakhi |first2=Navleen Kaur |last3=Arora |first3=Neha |title=Small-size wonders |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/small-size-wonders/story-Ix4EWMYTYGtPC9aaGxZ9vO.html |access-date=17 April 2021 |work=Hindustan Times |date=14 November 2013 |language=en}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[Dance Ke Superstars]]'' ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "Dance Challengers" ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bollywood-debut">{{cite news |last1=Arora |first1=Neha |title=Kid from Jalandhar to make Bollywood debut |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/kid-from-jalandhar-to-make-bollywood-debut/story-mUkPxXfusHDrXWTM8sbrbI.html |access-date=6 April 2021 |work=Hindustan Times |date=7 August 2014 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱳᱠᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱢᱮᱨᱤ ᱢᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱢᱮᱨᱤ ᱢᱟ]]'' ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱤᱞᱢᱤᱞ ᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱮᱵᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱛᱮᱫᱷᱮ ᱦᱟᱭᱱ ᱯᱟᱨ ᱛᱮᱨᱮ ᱢᱮᱨᱮ ᱦᱟᱭᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Avneet-Kaur-in-Tedhe-Hain">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Avneet-Kaur-in-Tedhe-Hain-Par-Tere-Mere-Hain/articleshow/14209130.cms |title=Avneet Kaur in Tedhe Hain Par Tere Mere Hain |work=The Times of India |date=17 June 2012 |access-date=16 September 2015}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱮᱱᱮᱡ [[ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ|ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ]] ''[[ᱡᱷᱟᱞᱟᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ]]'' ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱚᱨᱥᱤᱞ ᱥᱟᱯᱷᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jaltrib">{{cite news |last=Arora |first=Kusum |date=17 June 2012 |url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120618/jaltrib.htm |title=City girl Avneet performing in 'Jhalak Dikhla Ja' |work=The Tribune |access-date=16 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/more/videos/view/id/1557315 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905085536/http://www.bollywoodhungama.com/more/videos/view/id/1557315 |url-status=dead |archive-date=5 September 2012 |title=Darsheel- Avneet's Hip-Hop Performance |work=Bollywood Hungama |access-date=16 September 2015}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱳᱠᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ – ᱮᱠ ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ]]'' ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱟᱢᱟᱭᱚᱱᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱮᱠ ᱢᱩᱴᱴᱷᱤ ᱟᱥᱢᱟᱱ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱮᱠ ᱢᱩᱴᱴᱷᱤ ᱟᱥᱢᱟᱱ]]'' ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱷᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="the-little-telly-star">{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/chunk-ht-ui-punjabsectionpage-dontmiss/the-little-telly-star/article1-1112636.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150914111128/http://www.hindustantimes.com/chunk-ht-ui-punjabsectionpage-dontmiss/the-little-telly-star/article1-1112636.aspx |url-status=dead |archive-date=14 September 2015 |title=The little telly star |date=25 August 2013 |work=Hindustan Times |access-date=16 September 2015}}</ref><ref name="Avneet-in-Aasman">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Avneet-Kaur-Jasmine-Avasia-in-Ek-Mutthi-Aasman/articleshow/21934076.cms |title=Avneet Kaur & Jasmine Avasia in Ek Mutthi Aasman |work=The Times of India |date=20 August 2013 |access-date=16 September 2015}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱡᱤᱠᱤᱣ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱵᱩᱞᱮᱴᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱫᱤ ᱣᱤᱠᱞᱤ ᱨᱮᱯ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱟᱜ ''[[ᱢᱟᱨᱫᱟᱱᱤ]]'' ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱳᱱᱤ ᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱫᱤ]]'' ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="trouble-in-Hamari-Sister">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Double-trouble-in-Hamari-Sister-Didi/articleshow/45283836.cms |title=Double trouble in Hamari Sister Didi |work=The Times of India |date=26 November 2014 |access-date=16 September 2015}}</ref><ref name="studies-and-acting">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/How-Avneet-Kaur-Kohli-balances-studies-and-acting/articleshow/43817187.cms |title=How Avneet Kaur Kohli balances studies and acting |work=The Times of India |date=30 September 2014 |access-date=16 September 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱜᱽᱥᱟᱣ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ]] ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ]]'' ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱪᱟᱨᱩᱢᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱵᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱟᱞᱟᱫᱤᱱ – ᱱᱟᱢ ᱛᱚᱦ ᱥᱩᱱᱟ ᱦᱳᱜᱟ]]'' ᱨᱮ [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟ (ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ)|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟ]] [[ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ (ᱟᱞᱟᱫᱤᱱ)|ᱭᱟᱥᱢᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱳ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Siddharth Nigam supports Avneet Kaur's decision to quit Aladdin due to the pandemic; pens farewell note - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/siddharth-nigam-supports-avneet-kaurs-decision-to-quit-aladdin-due-to-the-pandemic-pens-farewell-note/articleshow/76749028.cms |access-date=5 November 2021 |website=The Times of India |date=2 July 2020 |language=en}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ]] ᱟᱜ ''[[ᱪᱤᱲᱤᱭᱟᱠᱷᱟᱱᱟ]]'' ᱨᱮ [[ᱨᱤᱛᱵᱷᱤᱠ ᱥᱟᱦᱳᱨᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |date=18 August 2019 |title=Director Manish Tiwary: Chidiakhana deserves U rating from CBFC. It is for children |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/director-manish-tiwary-chidiakhana-deserves-u-rating-from-cbfc-it-is-for-children-1581920-2019-08-18 |access-date=29 July 2021 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |title=Chidiakhana: Official Trailer {{!}} Ritvik Sahore, Avneet Kaur {{!}} Video Trailer - Bollywood Hungama |website=[[Bollywood Hungama]] |url=https://www.bollywoodhungama.com/videos/movie-promos/chidiakhana-official-trailer-ritvik-sahore-avneet-kaur/ |access-date=23 May 2023 |language=en}}</ref> ᱟᱨ [[ᱠᱟᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱟᱱᱟᱣᱛ]] ᱟᱜ ''[[ᱴᱤᱠᱩ ᱣᱮᱰᱥ ᱥᱮᱨᱩ]]'' ᱨᱮ [[ᱱᱚᱣᱟᱡᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ]] ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kangana Ranaut welcomes Avneet Kaur onoard for her film 'Tiku Weds Sheru' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/nov/08/kangana-ranaut-welcomes-avneet-kaur-onoard-for-her-film-tiku-weds-sheru-2380901.html |access-date=8 November 2021 |website=The New Indian Express|date=8 November 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 November 2021 |title=Aladdin fame Avneet Kaur to make her big Bollywood debut opposite Nawazuddin Siddiqui; a look at the 20-year-old's journey in TV |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/aladdin-fame-avneet-kaur-to-make-her-big-bollywood-debut-opposite-nawazuddin-siddiqui-a-look-at-the-20-year-olds-journey-in-tv/photostory/87582160.cms |access-date=8 November 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱤ ᱥᱤᱝ (ᱮᱠᱴᱟᱨ)|ᱥᱟᱱᱤ ᱥᱤᱝ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''[[ᱞᱟᱵᱽ ᱠᱤ ᱟᱨᱮᱸᱡᱽ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ]]'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Avneet Kaur and Sunny Singh team up for family entertainer Luv Ki Arrange Marriage, shoot begins |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/avneet-kaur-and-sunny-singh-team-up-for-family-entertainer-luv-ki-arrange-marriage-shoot-begins |access-date=28 March 2023 |website=freepressjournal.in |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328140955/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/avneet-kaur-and-sunny-singh-team-up-for-family-entertainer-luv-ki-arrange-marriage-shoot-begins |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 March 2023 |title=Sunny Singh and Avneet Kaur to star in fam-com 'Luv Ki Arrange Marriage' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/sunny-singh-and-avneet-kaur-to-star-in-fam-com-luv-ki-arrange-marriage-23277785 |access-date=28 March 2023 |website=Mid-day |language=en}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱳᱣᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱡᱮᱛᱷᱣᱟ]] ᱥᱟᱶ [[ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ]]-[[ᱮᱢᱮᱠᱥ ᱯᱞᱮᱭᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ''ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱴᱤᱞ ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Avneet Kaur And Vishal Jethwa Shine In Goa-Set Murder Mystery |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/party-till-i-die-review-avneet-kaur-and-vishal-jethwa-shine-in-goa-set-murder-mystery-on-mx-player-1740771 |work=ABP News |date=30 December 2024 |access-date=9 January 2025}}</ref> ᱠᱳᱣᱨ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱞᱟᱵᱽ ᱤᱱ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ'', ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱔ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱱᱩ ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱚᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱟᱛ ᱥᱟᱦ ᱠᱟᱡᱽᱢᱤ ᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱳᱢᱩᱝ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱴᱥᱮᱞᱤᱝ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ''[[ᱢᱟᱫᱳᱱᱟ ᱤᱱ ᱮ ᱯᱷᱟᱨ ᱠᱳᱴ]]'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Riya |date=23 May 2024 |title=Shantanu Maheshwari, Avneet Kaur-starrer Love In Vietnam's first look poster unveiled at Cannes Film Festival |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shantanu-maheshwari-avneet-kaur-starrer-love-in-vietnam-first-look-poster-unveiled-at-cannes-film-festival-3090425 |work=DNA India |access-date=23 May 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=Choudhury |first=Shaibalina |date=23 May 2024 |title=Cannes Film Festival 2024: Avneet Kaur debuts to launch poster of her international film |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/cannes-film-festival-2024-avneet-kaur-debuts-to-launch-poster-of-her-first-international-film-love-in-vietnam-1308681 |work=PINKVILLA |access-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704113044/https://www.pinkvilla.com/tv/news/cannes-film-festival-2024-avneet-kaur-debuts-to-launch-poster-of-her-first-international-film-love-in-vietnam-1308681 |archive-date=4 July 2024 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=Cannes 2024: Avneet Kaur becomes the bridge between India and Vietnam, announces her first International film at the festival |url=https://www.firstpost.com/entertainment/cannes-2024-avneet-kaur-becomes-the-bridge-between-india-and-vietnam-announces-her-first-international-film-at-the-festival-13774070.html |work=Firstpost |date=23 May 2024 |access-date=23 May 2024}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name}} * {{Instagram}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] e3wumpdh1ff8jbz25n5r6sl14awa5iu ᱤᱥᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ 0 26652 199992 193002 2026-11-08T09:40:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199992 wikitext text/x-wiki  {{Infobox pageant titleholder|name=ᱤᱥᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ|image=Esha Gupta graces the launch of Neha Gupta’s Festive Spring Summer 2018 collection (04) (cropped).jpg|caption=᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱤᱥᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ|occupation=ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ|title=ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱒᱐᱐᱗|competitions=[[ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br />[[ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱒᱐᱐᱗]]|birth_place=ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|birth_date={{birth date and age|1985|11|28|df=yes}}|years_active=2012–ᱱᱤᱛ|relatives=|website={{URL|https://www.eshaguptaofficial.com/}}}} '''ᱤᱥᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 28 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1985) <ref name="dob1">{{Cite web |date=28 November 2014 |title=Birthday Special: Esha Gupta's Knockout Looks! |url=http://www.rediff.com/movies/report/birthday-special-esha-guptas-knockout-looks/20141128.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803170450/http://www.rediff.com/movies/report/birthday-special-esha-guptas-knockout-looks/20141128.htm |archive-date=3 August 2016 |access-date=29 May 2016 |website=[[Rediff]]}}</ref> <ref name="dob2">{{Cite web |date=28 November 2012 |title=Esha Gupta's birthday wish: To do a 'masala 'film |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-esha-gupta-s-birthday-wish-to-do-a-masala-film-1770865 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814000647/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-esha-gupta-s-birthday-wish-to-do-a-masala-film-1770865 |archive-date=14 August 2016 |access-date=29 May 2016 |website=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱫᱦᱩᱫᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ <ref>{{Cite web |date=13 August 2012 |title=Planet glamour Act II |url=http://www.financialexpress.com/news/planet-glamour-act-ii/987462/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215120420/http://www.financialexpress.com/news/planet-glamour-act-ii/987462/0 |archive-date=15 December 2013 |access-date=2 November 2012 |website=The Financial Express}}</ref> ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ '<nowiki/>''ᱡᱟᱱᱱᱟᱴ 2''<nowiki/>' (2012) ᱟᱨ '<nowiki/>''ᱨᱟᱡ 3''<nowiki/>' (2012 ') ᱟᱨ'''ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦᱚ'' ' (2017) ᱟᱨ' ᱢᱟᱨᱰᱟᱨ 4 ' (2024) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱠᱷᱮᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱤᱭᱩ' (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱦᱟᱢᱥᱚᱠᱚᱞᱥ' (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱦᱚᱨᱟᱨ ᱛᱨᱤᱛᱞᱟᱨ 'ᱨᱟᱡ 3ᱰᱤ' ᱒᱐᱑᱓ᱼᱨᱮ 'ᱨᱩᱥᱛᱚᱢ' ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱᱼ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ 'ᱵᱟᱫᱥᱟᱦᱳ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="dob1"/><ref>{{Cite web |title=Birthday special: Things you may not know about Esha Gupta |url=http://www.mid-day.com/photos/birthday-special-things-you-may-not-know-about-esha-gupta/4218 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610135228/http://www.mid-day.com/photos/birthday-special-things-you-may-not-know-about-esha-gupta/4218 |archive-date=10 June 2016 |access-date=29 May 2016 |website=Mid Day}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱣᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 May 2012 |title=Celeb Fitness Mantras: Esha Gupta |url=http://idiva.com/news-health/celeb-fitness-mantras-esha-gupta/12861 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014063216/http://idiva.com/news-health/celeb-fitness-mantras-esha-gupta/12861 |archive-date=14 October 2012 |access-date=14 December 2012 |publisher=iDiva}}</ref> ᱱᱮᱦᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱫᱟᱨᱟᱫᱩᱱ,[[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ]] ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Esha and Neha Gupta at the launch of Omega's 'Ladymatic' watch at Taj Palace, Delhi on November 23, 2011 |url=http://photogallery.indiatimes.com/events/delhi/Omega-Ladymatic-launch/articleshow/10882814.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219074710/http://photogallery.indiatimes.com/events/delhi/Omega-Ladymatic-launch/articleshow/10882814.cms |archive-date=19 February 2013 |access-date=10 April 2013 |website=The Times of India}}</ref> ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱢᱚᱱᱤᱯᱟᱞ ᱢᱚᱱᱤᱯᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱢᱤᱭᱩᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱪᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Acting over education - Lesser known facts about Esha Gupta |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/lesser-known-facts-about-esha-gupta/Acting-over-education/photostory/60361028.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012020949/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/lesser-known-facts-about-esha-gupta/Acting-over-education/photostory/60361028.cms |archive-date=12 October 2020 |access-date=18 November 2019 |website=The Times of India}}</ref> ᱜᱩᱯᱛᱟ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱳᱴᱳᱡᱮᱱᱤᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref name="missi2">{{Cite web |title=Esha Gupta - Femina Miss India 2007 Contestants |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/6251553.cms?curpg=4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516032443/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/6251553.cms?curpg=4 |archive-date=16 May 2013 |access-date=14 August 2012 |website=The Times of India}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 3 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="missi">{{Cite web |date=16 July 2012 |title=Miss India Winners 2007 – Miss India – Title Holders – Femina Miss India – Indiatimes |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/titleholder/articleshow/6260972.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201055338/http://feminamissindia.indiatimes.com/titleholder/articleshow/6260972.cms |archive-date=1 December 2012 |access-date=13 August 2012 |website=The Times of India}}</ref> 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=ninjas |title=Sexy Kingfisher Calendar Girls &#124; guylife.com &#124; Page 4 |url=http://guylife.com/slideshow-babes/sexy-kingfisher-calendar-girls/8795/4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120526132142/http://guylife.com/slideshow-babes/sexy-kingfisher-calendar-girls/8795/4 |archive-date=26 May 2012 |access-date=13 August 2012 |publisher=guylife.com}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 January 2013 |title=Bollywood wasn't Esha Gupta's first choice |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-wasn-t-esha-gupta-s-first-choice/story-iMVBTECfWq22p0apVmeEQI.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427044735/https://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-wasn-t-esha-gupta-s-first-choice/story-iMVBTECfWq22p0apVmeEQI.html |archive-date=27 April 2018 |access-date=10 April 2013 |website=Hindustan Times}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Chakravyuh_Music_Launch.jpg|thumb|2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Esha_Gupta_snapped_on_sets_of_High_Fever…_Dance_Ka_Naya_Tevar_(04).jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ ᱯᱷᱤᱵᱷᱟᱨ... ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱮᱵᱟᱨ ᱥᱮᱴᱨᱮ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱾]] ᱜᱩᱯᱛᱟ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱮᱹᱯᱤ ᱫᱟᱛ ᱟᱜ ''ᱯᱟᱞᱛᱟᱱ'' ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱨᱟᱢᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 March 2018 |title=JP Dutta's Paltan first poster out, film to release on September 7 |url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/jp-dutta-s-paltan-first-poster-out-film-to-release-on-september-7/story-8f1N7x1ktHGrJ2Ca6Cf2kL.html&sa=U&ved=2ahUKEwi41o_Z7ebZAhVHsI8KHddPDm4QFjAAegQICBAB&usg=AOvVaw37ZXNuT4Dp-sv-RDgFhcy5 |access-date=6 March 2018 |website=Hindustan Times |language=en }}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ'' ᱩᱱᱤ "ᱟᱱᱫᱷᱚᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ" ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bollywood |date=7 September 2018 |title=Paltan movie review: Hindi-Chini why-why? |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/paltan-review-a-lifeless-war-film/story-i2VlP9kbvpp0ue1PBSyCBK_amp.html |access-date=20 September 2018 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱰ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱯᱷᱤᱵᱷᱟᱨᱼᱰᱟᱱᱥ ᱠᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱴᱳᱴᱚᱞ ᱫᱟᱢᱟᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ 200 ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ (28 ᱠᱳᱴᱤ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title='Total Dhamaal' box office collection Day 12: The Ajay Devgn starrer comedy flick holds well on its second Tuesday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/box-office/total-dhamaal-box-office-collection-day-12-the-ajay-devgn-starrer-comedy-flick-holds-well-on-its-second-tuesday/articleshow/68283980.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331110615/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/box-office/total-dhamaal-box-office-collection-day-12-the-ajay-devgn-starrer-comedy-flick-holds-well-on-its-second-tuesday/articleshow/68283980.cms |archive-date=31 March 2019 |access-date=23 March 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱣᱟᱱ ᱰᱮ ᱡᱮᱥᱴᱤᱥ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱤᱯᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾   ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱵᱷᱚᱨᱟ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱵᱨᱟᱝᱪ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱟ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ 'ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫᱤᱥ' ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/one-day-justice-delivered-movie-review-rating-5816181/|title=One Day Justice Delivered movie review: Case dismissed|last=Gupta|first=Shubhra|date=6 July 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 July 2019}}</ref> ᱜᱩᱯᱛᱟ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱳ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱡᱤᱴ ᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/goldie-behl-director-rejctx-zee5-original-digital-medium-5930861/|title=Goldie Behl: Web medium has a cinema narrative but timeline is similar to TV|work=The Indian Express|access-date=23 August 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱱᱟᱠᱟᱵ ᱾'' ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱚᱥᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱵᱤ ᱫᱟᱣᱚᱞ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ'' ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱮᱥᱦᱟ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱼᱟ ᱾" ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ [[ᱟᱢᱤᱥᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ|ᱟᱢᱤᱥᱟ ᱯᱮᱴᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ''ᱰᱮᱥᱤ ᱢᱮᱡᱤᱠ'' ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aashram season 3 review: Bobby Deol is the saving grace in this over-the-top 90s film disguised as a web series |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/aashram-season-3-review-bobby-deol-is-the-saving-grace-in-this-over-the-top-90s-film-disguised-as-a-web-series-101654198778391-amp.html |access-date=20 July 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> ''ᱦᱮᱨᱟ ᱯᱷᱮᱨᱤ 3'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ 323'' ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name="EGBF">{{Cite web |title=Esha Gupta to play the lead in Suniel Shetty and Anurag Kashyap's File No 323 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/esha-gupta-to-play-the-lead-in-anurag-kashyaps-file-no-323-exclusive/articleshow/95555621.cms |access-date=17 November 2022 |website=The Times of India}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱨᱤ == ᱤᱥᱟ ᱫᱚ "ᱵᱤᱪ ᱠᱞᱤᱱᱚᱯ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ",<ref>{{Cite web |title=Mumbai Celebs Join Citizens To Protest Order To Cut Trees In Aarey For Metro |url=https://www.bloombergquint.com/economy-finance/bollywood-celebs-protest-order-to-cut-trees-in-aarey-for-metro |publisher=bloombergquint.com |access-date=2024-02-15 |archive-date=2022-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303173213/https://www.bloombergquint.com/economy-finance/bollywood-celebs-protest-order-to-cut-trees-in-aarey-for-metro |url-status=dead }}</ref> "ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ",<ref>{{Cite web |title=100 weeks of Dadar beach cleanup: Esha Gupta participates in cleanliness drive |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/100-weeks-of-dadar-beach-cleanup-esha-gupta-participates-in-cleanliness-drive20190722014124/ |publisher=aninews.in |access-date=2024-02-15 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407043248/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/100-weeks-of-dadar-beach-cleanup-esha-gupta-participates-in-cleanliness-drive20190722014124/ |url-status=dead }}</ref> ᱵᱤᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=twitter.com |url=https://twitter.com/Sea_Legacy/status/1588924739250262020 |access-date=29 November 2023 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 September 2019 |title=Protecting nature isn't about a nation: Esha Gupta |url=https://www.thequint.com/news/hot-news/protecting-nature-isn-t-about-a-nation-esha-gupta#read-more |publisher=thequint.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Walk For Mangroves: A Bhamla Foundation Initiative Was Graced By Aditya Thackeray, Esha Gupta, Zorawar Kalra And Malhar Kalambe |url=https://www.mumbailive.com/en/environment/walk-for-mangroves-a-bhamla-foundation-initiative-was-graced-by-aditya-thackeray-esha-gupta-zorawar-kalra-and-malhar-kalambe-37673 |publisher=mumbailive.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨᱢᱚᱱ ᱥᱚᱱᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=3 October 2021 |title=Esha Gupta visits surman institute and spends time with kids |url=https://www.bollywoodtadka.in/entertainment/news/esha-gupta-visits-surman-institute-and-spends-time-with-kids-1467555 |publisher=bollywoodtadka.in}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱜᱟᱹᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Esha_Gupta_snapped_at_Olive_in_Bandra_(08).jpg|thumb|2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱾]] ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱠᱮᱢᱯᱳᱥ ᱜᱩᱭᱟᱞᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Esha Gupta Opens Up On BF Manuel Campos Guallar: We Knew It Was Long Distance |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/esha-gupta-opens-up-on-bf-manuel-campos-guallar-we-knew-it-was-long-distance-news-189379 |access-date=31 August 2022 |website=Outlook India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱜᱟᱱ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, "ᱥᱟᱭᱼᱥᱤᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱛᱮ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱥᱟᱭᱼᱥᱤᱜᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20221126201322/https://www.nationalheraldindia.com/lifestyle/eight-vegans-in-bollywood-you-can-take-inspiration-from "Eight vegans in Bollywood you can take inspiration from!"]. nationalheraldindia.com. Retrieved 20 January 2023.</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" |ᱥᱟ,ᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2012 |''NAT ᱜᱤᱭᱳ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱨᱥ'' |ᱦᱳᱥᱴ | | |- |''ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ'' |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ |Episode: "ᱵᱷᱩᱴᱮᱭᱟ ᱦᱟᱵᱷᱮᱞᱤ" | |- |2018 |''ᱦᱟᱭ ᱯᱷᱤᱵᱷᱟᱨᱼᱱᱚᱥ ᱠᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱮᱵᱟᱨ'' |ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | | |- |} === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2020 |<nowiki><i id="mwAfs">REJCTX</i></nowiki> |ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱤ ᱨᱟᱭ | 2 | |- |2021 |''ᱱᱟᱠᱟᱵ'' |ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱚᱢᱨᱮ | | |- |2022 |''ᱚᱥᱚᱨᱚᱢ'' |ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ | 3 |<ref>{{Cite web |title=PeepingMoon Exclusive: Esha Gupta to play Bobby Deol's image-maker in Prakash Jha's Aashram season 2! |url=https://www.peepingmoon.com/exclusive-news/news/58178/PeepingMoon-Exclusive-Esha-Gupta-to-play-Bobby-Deols-image-maker-in-Prakash-Jhas-Aashram-season-.html}}</ref> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ! class="unsortable" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2015 |''ᱢᱮᱭ ᱨᱟᱦᱩᱱ ᱤᱭᱟ ᱱᱟ ᱨᱟᱦᱩᱱ'' |ᱟᱨᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱤᱠ | |- |2019 |''ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱢᱮ'' |ᱤᱥᱤᱠᱟ ᱵᱚᱠᱠᱷᱤ, ᱜᱳᱨᱚᱵᱷ ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱚ |<ref>{{Cite web |date=8 January 2019 |title=Esha Gupta to Get Dirty |url=https://www.tribuneindia.com/news/life-style/esha-gupta-to-get-dirty/710270.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719131912/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/esha-gupta-to-get-dirty/710270.html |archive-date=19 July 2019 |access-date=19 July 2019 |website=The Trimbune}}</ref> |- |2021 |''ᱵᱳᱦᱟ'' |ᱥᱨᱤ ᱵᱨᱟ |<ref>{{Cite web |date=5 April 2021 |title=Esha Gupta leaves everyone mesmerized in song 'Booha' with Shree Brar and Mankirat Aulakh. |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/esha-gupta-leaves-everyone-mesmerized-in-song-booha-with-shree-brar-and-mankirat-aulakh |access-date=10 July 2021 |website=PTC Punjabi}}</ref> |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == joo8zgoihf90zi3fwi5nyp9l5bv91py ᱤᱨᱤᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ 0 26654 199994 143701 2026-11-08T09:43:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199994 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱤᱨᱤᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ | image = Erica-Fernandes-snapped-at-Foodhall-1.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱤᱨᱤᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ | birth_date = {{Birth date and age|1993|5|7|df=y}} | birth_place = ᱢᱟᱱᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{hlist| [[Actress]]|[[Model (person)|model]]}} | years_active = 2013–ᱱᱤᱛ }} '''ᱮᱨᱤᱠᱟ ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 7 ᱢᱮ 1993) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]],[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱳᱪ ᱨᱝ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮ ᱟᱭᱮᱥ ᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱠᱷᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ''ᱱᱤᱱᱤᱱᱫᱮᱞ'' ᱟᱨ ''ᱜᱟᱞᱤᱯᱚᱛᱚᱢ'' ᱮᱨᱤᱠᱟ 'ᱠᱟᱥᱳᱛᱤ ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ ᱠᱟᱭ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱱᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ 1993 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗ ᱢᱮ [[ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱞᱤᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ<ref>{{Citation|title=Puneeth is very down to earth: Erica Fernandes}}</ref> ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷᱤᱱᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-25 |title=5 times Birthday girl Erica Fernandes proved her love for sarees {{!}} PINKVILLA |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/5-times-birthday-girl-erica-fernandes-proved-her-love-sarees-1083987 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225150229/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/5-times-birthday-girl-erica-fernandes-proved-her-love-sarees-1083987 |archive-date=25 February 2023 |access-date=2023-08-07}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱞᱤ ᱠᱨᱚᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱭᱮᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱤᱼᱰᱤᱜᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱱᱫᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱱᱫᱨᱤᱣᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ ᱮ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 2010 ᱟᱨ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ "ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ", "ᱯᱮᱱᱴᱟᱞᱩᱱᱥ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ 2011" ᱟᱨ "ᱯᱮᱱᱴᱚᱞᱩᱱᱥ ᱯᱷᱮᱢᱟᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱥᱤᱜᱤᱞ (2013-2015) === ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱥᱤ 'ᱟᱭᱤᱱᱛᱷᱩ ᱟᱭᱤᱱᱛᱷᱩ ᱟᱭᱱᱛᱷᱩ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱥᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ 'ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱵᱚᱱ' ᱼᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱤ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱳᱯᱳᱭᱟᱨ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Review: Ainthu Ainthu Ainthu is a breezy entertainer |url=https://m.rediff.com/amp/movies/report/south-review-ainthu-ainthu-ainthu-is-a-breezy-entertainer/20130812.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101050340/https://m.rediff.com/amp/movies/report/south-review-ainthu-ainthu-ainthu-is-a-breezy-entertainer/20130812.htm |archive-date=1 January 2020 |website=Rediff}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱟᱭᱱᱛᱷᱩ ᱟᱭᱱᱛᱷᱩᱨ ᱟᱭᱱᱛᱷᱩᱨᱩ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱱᱤᱱᱱᱤᱱᱫᱟᱞᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵ ᱯᱟᱱᱰᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ''ᱵᱟᱵᱞᱩ ᱦᱮᱯᱤ ᱦᱟᱭ ᱾'' ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱥᱩᱡᱤᱵ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱴᱴᱩ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱟᱞᱤᱯᱚᱛᱚᱢ'' ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱞᱚᱪᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱨᱤᱠᱟ "ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾<ref>{{Cite web |last=Ranjani Rajendra |date=8 August 2014 |title=Bold and unapologetic |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/bold-and-unapologetic/article6295824.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201224734/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/bold-and-unapologetic/article6295824.ece |archive-date=1 December 2014 |access-date=26 July 2017}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱟᱜᱩᱨᱤ' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ (2016-2020) === ᱡ2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱪ ᱨᱝ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮ ᱟᱭᱮᱥ ᱵᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱥᱮᱦ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱠᱷᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=27 January 2016 |title=Erica Fernandes 'thrilled' about TV debut |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/erica-fernandes-thrilled-about-tv-debut/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426150310/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/erica-fernandes-thrilled-about-tv-debut/ |archive-date=26 April 2019 |access-date=4 May 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱥᱮᱦ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱥᱨᱤᱱ ᱠᱤᱢᱤᱥᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/5-reasons-why-we-love-kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-lead-pair-sonakshi-dev/listshow/52778448.cms|title=5 reasons why we love 'Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi' lead pair Sonakshi, Dev|work=The Times of India|access-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012021311/https://timesofindia.indiatimes.com/etimes|archive-date=12 October 2020}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱵᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ''ᱵᱷᱤᱡᱷᱤᱛᱷᱤᱨᱩ'', 6 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 2017 ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱝᱠᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[[Vizhithiru]]</ref> ᱠᱷᱚᱱ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨᱯᱚᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱠᱟᱥᱳᱛᱤ ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ ᱠᱟᱭ'' ᱯᱟᱨᱛᱷ ᱥᱟᱢᱛᱷᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱱᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kasautii Zindagii Kay promo: SRK introduces Parth and Erica as Anurag and Prerna |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kasautii-zindagii-kay-reboot-trailer-shah-rukh-khan-ekta-kapoor-parth-erica-5336224/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925213632/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kasautii-zindagii-kay-reboot-trailer-shah-rukh-khan-ekta-kapoor-parth-erica-5336224/ |archive-date=25 September 2018 |access-date=25 September 2018 |website=The Indian Express}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === === ᱣᱮᱵᱽ === {| class="wikitable unsortable" style="text-align:left;" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! scope="col" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2022-2023 |''ᱟᱢᱤᱨᱟᱴᱥ ᱰᱨᱚ EASY6'' |ᱦᱳᱥᱴ |ᱠᱤᱱᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱢᱮᱦ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱼᱦᱟᱥᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref name="New game with two enigmatic hosts">{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/new-game-with-two-enigmatic-hosts-and-6000-winners-with-emirates-draw-games|title=New game with two enigmatic hosts|publisher=KhaleejTimes}}</ref><ref name="Live Draws - Emirates Draw EASY6">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLDMg-QxSV40Irp3hn5JnGxysibXTm4BmQ|title=Live Draws - Emirates Draw EASY6|via=YouTube}}</ref> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == e4yft8kjg4n8k82bnd4h3f9q8iss77p 199995 199994 2026-11-08T09:43:34Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 199995 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱤᱨᱤᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ | image = Erica-Fernandes-snapped-at-Foodhall-1.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱤᱨᱤᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ | birth_date = {{Birth date and age|1993|5|7|df=y}} | birth_place = ᱢᱟᱱᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{hlist| [[Actress]]|[[Model (person)|model]]}} | years_active = 2013–ᱱᱤᱛ }} '''ᱮᱨᱤᱠᱟ ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 7 ᱢᱮ 1993) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]],[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱳᱪ ᱨᱝ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮ ᱟᱭᱮᱥ ᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱠᱷᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ''ᱱᱤᱱᱤᱱᱫᱮᱞ'' ᱟᱨ ''ᱜᱟᱞᱤᱯᱚᱛᱚᱢ'' ᱮᱨᱤᱠᱟ 'ᱠᱟᱥᱳᱛᱤ ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ ᱠᱟᱭ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱱᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ 1993 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗ ᱢᱮ [[ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱞᱤᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ<ref>{{Citation|title=Puneeth is very down to earth: Erica Fernandes}}</ref> ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷᱤᱱᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-25 |title=5 times Birthday girl Erica Fernandes proved her love for sarees {{!}} PINKVILLA |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/5-times-birthday-girl-erica-fernandes-proved-her-love-sarees-1083987 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225150229/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/5-times-birthday-girl-erica-fernandes-proved-her-love-sarees-1083987 |archive-date=25 February 2023 |access-date=2023-08-07}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱞᱤ ᱠᱨᱚᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱭᱮᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱤᱼᱰᱤᱜᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱱᱫᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱱᱫᱨᱤᱣᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ ᱮ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 2010 ᱟᱨ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ "ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ", "ᱯᱮᱱᱴᱟᱞᱩᱱᱥ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ 2011" ᱟᱨ "ᱯᱮᱱᱴᱚᱞᱩᱱᱥ ᱯᱷᱮᱢᱟᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱥᱤᱜᱤᱞ (2013-2015) === ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱥᱤ 'ᱟᱭᱤᱱᱛᱷᱩ ᱟᱭᱤᱱᱛᱷᱩ ᱟᱭᱱᱛᱷᱩ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱥᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ 'ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱵᱚᱱ' ᱼᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱤ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱳᱯᱳᱭᱟᱨ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Review: Ainthu Ainthu Ainthu is a breezy entertainer |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-ainthu-ainthu-ainthu-is-a-breezy-entertainer/20130812.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101050340/https://m.rediff.com/amp/movies/report/south-review-ainthu-ainthu-ainthu-is-a-breezy-entertainer/20130812.htm |archive-date=1 January 2020 |website=Rediff}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱟᱭᱱᱛᱷᱩ ᱟᱭᱱᱛᱷᱩᱨ ᱟᱭᱱᱛᱷᱩᱨᱩ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱱᱤᱱᱱᱤᱱᱫᱟᱞᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵ ᱯᱟᱱᱰᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ''ᱵᱟᱵᱞᱩ ᱦᱮᱯᱤ ᱦᱟᱭ ᱾'' ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱥᱩᱡᱤᱵ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱴᱴᱩ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱟᱞᱤᱯᱚᱛᱚᱢ'' ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱞᱚᱪᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱨᱤᱠᱟ "ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾<ref>{{Cite web |last=Ranjani Rajendra |date=8 August 2014 |title=Bold and unapologetic |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/bold-and-unapologetic/article6295824.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201224734/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/bold-and-unapologetic/article6295824.ece |archive-date=1 December 2014 |access-date=26 July 2017}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱟᱜᱩᱨᱤ' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ (2016-2020) === ᱡ2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱪ ᱨᱝ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮ ᱟᱭᱮᱥ ᱵᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱥᱮᱦ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱠᱷᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=27 January 2016 |title=Erica Fernandes 'thrilled' about TV debut |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/erica-fernandes-thrilled-about-tv-debut/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426150310/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/erica-fernandes-thrilled-about-tv-debut/ |archive-date=26 April 2019 |access-date=4 May 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱥᱮᱦ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱥᱨᱤᱱ ᱠᱤᱢᱤᱥᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/5-reasons-why-we-love-kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-lead-pair-sonakshi-dev/listshow/52778448.cms|title=5 reasons why we love 'Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi' lead pair Sonakshi, Dev|work=The Times of India|access-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012021311/https://timesofindia.indiatimes.com/etimes|archive-date=12 October 2020}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱵᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ''ᱵᱷᱤᱡᱷᱤᱛᱷᱤᱨᱩ'', 6 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 2017 ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱝᱠᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[[Vizhithiru]]</ref> ᱠᱷᱚᱱ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨᱯᱚᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱠᱟᱥᱳᱛᱤ ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ ᱠᱟᱭ'' ᱯᱟᱨᱛᱷ ᱥᱟᱢᱛᱷᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱱᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kasautii Zindagii Kay promo: SRK introduces Parth and Erica as Anurag and Prerna |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kasautii-zindagii-kay-reboot-trailer-shah-rukh-khan-ekta-kapoor-parth-erica-5336224/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925213632/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kasautii-zindagii-kay-reboot-trailer-shah-rukh-khan-ekta-kapoor-parth-erica-5336224/ |archive-date=25 September 2018 |access-date=25 September 2018 |website=The Indian Express}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === === ᱣᱮᱵᱽ === {| class="wikitable unsortable" style="text-align:left;" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! scope="col" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2022-2023 |''ᱟᱢᱤᱨᱟᱴᱥ ᱰᱨᱚ EASY6'' |ᱦᱳᱥᱴ |ᱠᱤᱱᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱢᱮᱦ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱼᱦᱟᱥᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref name="New game with two enigmatic hosts">{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/new-game-with-two-enigmatic-hosts-and-6000-winners-with-emirates-draw-games|title=New game with two enigmatic hosts|publisher=KhaleejTimes}}</ref><ref name="Live Draws - Emirates Draw EASY6">{{Cite news|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLDMg-QxSV40Irp3hn5JnGxysibXTm4BmQ|title=Live Draws - Emirates Draw EASY6|via=YouTube}}</ref> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == swo8lvx9e6qth3fj3m0we19v07a78uz ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱨᱚᱜᱩᱨᱟᱢ 0 26662 199702 182497 2026-11-08T00:43:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199702 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱨᱚᱜᱩᱨᱟᱢ|image=Gayathri Raguram.jpg|caption=᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱨᱚᱜᱩᱨᱟᱢ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1984|04|23}}|birth_place=ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|party=ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱱᱱᱟ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱟ ᱢᱩᱱᱮᱴᱨᱟ ᱠᱟᱡᱽᱜᱟᱢ|otherparty=ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (2014–2023)<ref>{{Cite web |url=https://www.indiaglitz.com/gayathri-raghuram-quits-politics-bjp-party-tamil-news-235458 |title=Gayathri Raghuram quits politics |date=6 May 2019 |website=IndiaGlitz.com |access-date=6 May 2019}}</ref>|spouse={{marriage|ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ|2006|2010|end=divorced}}|occupation=ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ(2001 - 2021)<br>ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ (2014-2023)<br>ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ (2008-2019)|parents=ᱨᱚᱜᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱨᱟᱜᱽᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱢᱩᱱᱮᱛᱚᱨᱟ ᱠᱟᱡᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 July 2021 |title=Tamil Nadu: Right Wing Activists Attack Dissenting Cine Artists |url=https://www.newsclick.in/Tamil-Nadu-Right-Wing-Activists-Attack-Dissenting-Cine-Artists |access-date=7 October 2021 |website=NewsClick |language=en}}</ref><ref name="expelled 2022">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/discontent-brews-in-tamil-nadu-bjp-over-revamp-as-key-posts-go-to-new-entrants/articleshow/91457233.cms|title=Discontent brews in Tamil Nadu BJP over revamp as key posts go to new entrants|date=10 May 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 January 2023 |title=Suspended TN BJP leader Gayathri Raghuram quits the party: How her statement is troubling Annamalai? |url=https://www.thenewstuff.in/suspended-tn-bjp-leader-gayathri-raghuram-quits-party-how-her-statement-troubling-annamalai |access-date=15 February 2024 |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106074216/https://www.thenewstuff.in/suspended-tn-bjp-leader-gayathri-raghuram-quits-party-how-her-statement-troubling-annamalai |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱᱟᱭᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱨᱟᱜᱩᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱟᱡ ᱨᱟᱜᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="india">{{Cite web |title=Tamil Cinema News - Tamil Movie Reviews - Tamil Movie Trailers - IndiaGlitz Tamil |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/events/11089.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003630/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/events/11089.html |archive-date=3 December 2013 |access-date=18 July 2018 |website=Indiaglitz.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 September 2018 |title=Gayathri Raghuram slams Sophia and her supporters - Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/gayathri-raghuram-slams-sophia-and-her-supporters-tamil-news-220348 |access-date=19 November 2019 |website=IndiaGlitz.com |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012022156/https://www.indiaglitz.com/gayathri-raghuram-slams-sophia-and-her-supporters-tamil-news-220348 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱩᱡᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Suja Manoj - Film Connection Students |url=http://film.rrfedu.com/california/suja_india/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731162048/http://film.rrfedu.com/california/suja_india/ |archive-date=31 July 2017 |access-date=18 July 2018 |website=Film.rrfedu.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱨᱤᱥᱱᱥᱩᱢᱤ ᱥᱩᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱟᱭᱳ, ᱜᱨᱤᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱨᱤᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kala master: she is 'sagala kala vallavi' |url=http://www.asiantribune.com/news/2009/09/21/sunday-celebritykala-master-she-%E2%80%98sagala-kala-vallavi%E2%80%99 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703144856/http://www.asiantribune.com/news/2009/09/21/sunday-celebritykala-master-she-%E2%80%98sagala-kala-vallavi%E2%80%99 |archive-date=3 July 2013 |access-date=30 November 2013 |website=Asian Tribune}}</ref> ᱟᱜᱚᱥᱴ 2006 ᱨᱮ, ᱜᱚᱭᱛᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ|ᱠᱮᱞᱯᱷᱟᱨᱤᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱯᱳᱭᱟᱨ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱥᱤᱱᱟᱨ ᱫᱟᱯᱚᱠ ᱪᱚᱱᱫᱨᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱟᱯᱚᱠ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=13 November 2009 |title=Gayathri Ragurama's marriage on the rocks? |url=https://www.indiaglitz.com/gayathri-ragurams-marriage-on-the-rocks--tamil-news-51640.html |access-date=18 July 2018 |website=IndiaGlitz.com |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905231607/http://www.indiaglitz.com/gayathri-ragurams-marriage-on-the-rocks--tamil-news-51640.html |url-status=dead }}</ref> === ᱧᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱮᱥ === 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱚᱢ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱭᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱩᱱᱤ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱟᱹᱥ ᱚᱱᱚᱞᱟᱭᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱶ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱤ ᱟᱫᱤᱭᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱴᱳᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ 185 ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/actor-gayathri-raghuram-booked-for-drunken-driving/articleshow/66800864.cms|title=Actor Gayathri Raghuram booked for drunken driving|last=26 November 2018|date=26 November 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=28 August 2020|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 November 2018 |title=Actor Gayathri Raghuram booked for drunk driving in Chennai |url=https://www.thenewsminute.com/article/actor-gayathri-raghuram-booked-drunk-driving-chennai-92238 |access-date=28 August 2020 |website=thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 November 2018 |title=Gayathri Raghuram's statement on drunken drive controversy |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/gayathri-raghurams-statement-on-drunken-drive-controversy.html |access-date=28 August 2020 |website=Behindwoods}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=30 November 2018 |title=Actor's tweets against BJP chief irk cadre |url=https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2018/11/30053909/1097661/Actors-tweets-against-BJP-chief-irk-cadre.vpf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925183939/https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2018/11/30053909/1097661/Actors-tweets-against-BJP-chief-irk-cadre.vpf |archive-date=25 September 2021 |access-date=25 September 2021 |website=dtNext.in |language=en}}</ref> === ᱴᱩᱭᱤᱴᱟᱨ === 26 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 2020 ᱨᱮ, ᱵᱷᱤ ᱥᱤ ᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱳᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱴᱩᱭᱮᱴ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱴᱩᱭᱴᱚᱨ|ᱴᱩᱭᱤᱴᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱜᱽᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱮᱴᱯᱷᱟᱨᱟᱢ ᱴᱩᱭᱤᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞ ᱢᱚᱱᱩᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱵᱷᱟᱞᱵᱚᱱ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ <ref>{{Cite web |date=26 October 2020 |title=Twitter suspends BJP leader Gayathri Raghuram's account |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/manusmriti-tweets-twitter-suspends-bjp-leader-gayathri-raghurams-account/articleshow/78869693.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026232132/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/manusmriti-tweets-twitter-suspends-bjp-leader-gayathri-raghurams-account/articleshow/78869693.cms |archive-date=26 October 2020 |access-date=27 November 2020 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ (2001ᱼ2002) === ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱨᱟᱜᱩᱨᱟᱢ ᱜᱮᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ <ref name="ga">{{Cite web |title=Gayathri Raguram interview: Dancing to her own beat |url=http://silverscreen.in/features/gayathri-raguram-interview-dancing-beat/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713041425/http://silverscreen.in/features/gayathri-raguram-interview-dancing-beat/ |archive-date=13 July 2014 |access-date=8 July 2014 |website=Silverscreen}}</ref>᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱭᱚᱛᱛᱨᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-19/news-interviews/28198108_1_identity-crisis-film-career-prabhu-dheva|title=The name is 'Gayathri Raghuram'|date=19 July 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216021456/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-19/news-interviews/28198108_1_identity-crisis-film-career-prabhu-dheva|archive-date=16 February 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱥ ᱛᱟᱱᱩ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱱᱱᱟ ᱥᱳᱞᱟ ᱯᱳᱜᱤᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾   == ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ (2014ᱼ2023) === ; ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱛᱟᱣ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 November 2015 |title=Film personalities who joined Tamil Nadu BJP given party posts |url=https://www.deccanchronicle.com/151126/nation-current-affairs/article/film-personalities-who-joined-tamil-nadu-bjp-given-party-posts |access-date=25 September 2021 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ|ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦᱚ]] ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Thalaivaa Choreographer Joins BJP ! |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/thalaivaa-choreographer-joins-bjp.html |access-date=25 September 2021 |website=behindwoods.com}}</ref> ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱨᱟᱜᱩᱨᱟᱢ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Major reshuffle of office bearers in Tamil Nadu BJP; VP Duraisamy becomes state vice president |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jul/03/major-reshuffle-of-office-bearers-in-tamil-nadu-bjp-vp-duraisamy-becomes-state-vice-president-2164832.html}}</ref> ; ᱞᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱭᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱭᱛᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱤᱥᱟᱭ ᱜᱚᱭᱛᱨᱤ ᱨꯘᱩᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞᱤᱥᱟᱭ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ <ref name=":0"/> ᱛᱟᱢᱤᱞᱤᱥᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱤᱥᱟᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 December 2018 |title=Gayathri Raghuram seeks support to remove Tamilisai Soundarajan - Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/gayathri-raghuram-against-bjp-leader-tamilisai-soundarajan-tamil-news-225133 |access-date=25 September 2021 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> === ᱮᱹᱟᱭᱹᱮᱹᱰᱤᱹᱮᱢᱹᱠᱮ (2024ᱼ ᱱᱟᱦᱟᱜ) === ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱟ ᱠᱟᱡᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱚᱯᱫᱟᱰᱤ ᱠᱮ ᱯᱚᱞᱟᱱᱤᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=பாஜகவில் இருந்து விலகிய நடிகை காயத்ரி ரகுராம் அதிமுகவில் இணைந்தார்...! |url=https://www.dailythanthi.com/News/State/former-bjp-leader-gayathri-raghuram-joins-admk-1090503 |access-date=19 January 2024 |website=dailythanthi |language=ta}}</ref><ref>{{Cite web |title=Former Tamil actor Gayathri Raghuram joins AIADMK after leaving BJP |url=https://www.indiatoday.in/india/story/gayathri-raghuram-joins-aiadmk-after-quitting-bjp-2490876-2024-01-19 |access-date=19 January 2024 |website=indiatoday |language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ === === ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ === * ''ᱤᱭᱟᱫᱽᱫᱷᱩᱢᱚᱜᱤ ᱱᱤᱱᱫᱨᱚᱭ'' (2020) === ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ === * ''ᱤᱭᱟᱫᱽᱫᱷᱩᱢᱚᱜᱤ ᱱᱤᱱᱫᱨᱚᱭ'' (2020) === ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱥᱟᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 86r1bfjt2uudnilnpn68tiso0mih14o ᱜᱩᱞ ᱯᱟᱱᱚᱜ 0 26666 199712 143816 2026-11-08T00:58:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199712 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱜᱩᱞ ᱯᱟᱱᱚᱜ | image = Gul LFW-2017.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱞ ᱯᱟᱱᱚᱜ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1979|1|3}}<ref name=official /> <!-- Please don't change the DoB. Gul Panag confirmed her DoB with the passport.--> | birth_place = ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name="Dhawan, 2014">{{cite news |last1=Dhawan |first1=Himanshi |title=AAP ups the glamour quotient with Gul Panag |url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/AAP-ups-the-glamour-quotient-with-Gul-Panag/articleshow/31870374.cms |access-date=23 September 2016 |work=[[The Times of India]] |agency=TNN |date=12 March 2014 |archive-url=https://archive.today/20160922201720/http://timesofindia.indiatimes.com/news/AAP-ups-the-glamour-quotient-with-Gul-Panag/articleshow/31870374.cms |archive-date=22 September 2016 |url-status=dead }}</ref> | other_names = Gul Panag-Attari, Gulkirat Kaur Panag | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱵᱷᱳᱭᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 2003–ᱱᱤᱛ | height = {{convert|5|ft|6|in|m|2|abbr=on|lk=off}} | party = ᱟᱢ ᱟᱫᱢᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ | spouse = {{marriage|ᱨᱤᱥᱤ ᱟᱴᱟᱨᱤ|2011}} | parents = [[ᱮᱪᱹᱮᱥᱹᱯᱟᱱᱟᱜ]] (father) | website = {{URL|https://www.gulpanag.net}} }} '''ᱜᱩᱞ ᱯᱟᱱᱚᱜ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱳᱞᱠᱤᱨᱚᱛ ᱠᱳᱨ ᱯᱟᱱᱜ, 3 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ 1979ᱼᱪᱮᱱᱫᱤᱜᱚᱲ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱭᱱᱤᱭᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱫᱦᱩᱫᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱱᱤᱭᱟᱨᱚᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱱᱟᱜᱮᱥ ᱠᱩᱠᱩᱱᱩᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱫᱟᱩᱯ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱨᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title='Kashmeer' - Guns and Roses |url=http://www.indiantelevision.com/special/y2k3/kashmeer.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622063459/http://www.indiantelevision.com/special/y2k3/kashmeer.htm |archive-date=22 June 2011 |access-date=30 November 2010 |publisher=Indiantelevision}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱰᱳᱨ'',''ᱫᱟᱩᱯ'', ''ᱢᱚᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱠᱥ ᱯᱷᱤᱴ ᱚᱱᱰᱟᱨ'', ''ᱦᱮᱞᱳ'', ''ᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱴ'' ᱟᱨ ''ᱚᱵ ᱛᱚᱠ ᱪᱚᱯᱯᱚᱱ 2'' ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱮᱥ ᱠᱩᱠᱩᱱᱩᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱰᱳᱨ' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱳ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱨ 2007 ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱠᱤᱥᱢᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2008 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Gul Panag's sexy makeover!">{{Cite web |title=Gul Panag's sexy makeover! |url=http://specials.rediff.com/movies/2008/sep/09slid1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710194812/http://specials.rediff.com/movies/2008/sep/09slid1.htm |archive-date=10 July 2018 |access-date=4 November 2008 |publisher=[[Rediff]]}}</ref><ref name="BED ' BUTTER">{{Cite news|url=http://www.maximindia.in/girls/Cover_Girls/173129/gul_panag.html|title=Gul Panag amazing Maxim photoshoot|date=September 2008|access-date=4 November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325215646/http://www.maximindia.in/girls/Cover_Girls/173129/gul_panag.html|archive-date=25 March 2010|publisher=Maxim India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱥᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.cinemapunjabi.com/films/sarsa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181009101730/http://www.cinemapunjabi.com/films/sarsa |archive-date=9 October 2018 |access-date=27 August 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢ ᱟᱢᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="PANDHER">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/gul-panag-declared-aap-candidate-from-chandigarh/article5780965.ece|title=Gul Panag declared AAP candidate from Chandigarh|last=PANDHER|first=SARABJIT|date=14 March 2014|work=The HINDU|access-date=14 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315131603/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/gul-panag-declared-aap-candidate-from-chandigarh/article5780965.ece|archive-date=15 March 2014}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱝᱨᱩᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱮᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱯᱟᱱᱚᱜ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="yahoo">{{Cite web |title=Gul Panag Biography |url=http://in.movies.yahoo.com/artists/Gul-Panag/biography-4728.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514145633/http://in.movies.yahoo.com/artists/Gul-Panag/biography-4728.html |archive-date=14 May 2010 |access-date=30 November 2010 |publisher=[[Yahoo! Movies]]}}</ref> ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 14 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ,[[ᱞᱮᱦ|ᱞᱮᱦᱚ]], ᱞᱮᱦ ᱟᱨ ᱳᱭᱞᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ, ᱫᱟ ᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱞᱳᱵᱷᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ]] ᱾<ref name="yahoo" /> ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ,[[ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ|ᱯᱮᱴᱤᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ,[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱭᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="yahoo" /> ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱳᱱᱚᱞ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="official">{{Cite web |title=About Gul |url=http://www.gulpanag.net/about_gul_panag.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704210017/http://www.gulpanag.net/about_gul_panag.php |archive-date=4 July 2010 |access-date=23 August 2012 |publisher=Gul Panag&nbsp;– Official website}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ronjita Kulkarni |title=Why Gul Panag doesn't want to be a star overnight |url=http://in.rediff.com/movies/2003/nov/07gul.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622041123/http://in.rediff.com/movies/2003/nov/07gul.htm |archive-date=22 June 2011 |access-date=30 November 2010 |publisher=[[Rediff]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Gul-Panag.jpg|thumb|ᱞᱚᱠᱢᱮ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱨᱮ ᱜᱳᱞ ᱯᱟᱱᱟᱜ, 2009 ᱾]] === ᱢᱚᱰᱮᱞ === ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱚᱜ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱤᱞ ᱥᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=50 Years of Miss India: Miss Indias who made it to Bollywood |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/miss-indias-who-made-it-to-bollywood/50-Years-of-Miss-India-Miss-Indias-who-made-it-to-Bollywood/articleshow/19092847.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314180854/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/miss-indias-who-made-it-to-bollywood/50-Years-of-Miss-India-Miss-Indias-who-made-it-to-Bollywood/articleshow/19092847.cms |archive-date=14 March 2018 |access-date=14 March 2018 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=#ThrowbackThursday: When Gul Panag won Miss India 1999 - BeautyPageants |url=https://beautypageants.indiatimes.com/ThrowbackThursday-When-Gul-Panag-won-Miss-India-1999/ThrowbackThursday-When-Gul-Panag-won-Miss-India-1999/eventshow/47910783.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314180414/https://beautypageants.indiatimes.com/ThrowbackThursday-When-Gul-Panag-won-Miss-India-1999/ThrowbackThursday-When-Gul-Panag-won-Miss-India-1999/eventshow/47910783.cms |archive-date=14 March 2018 |access-date=14 March 2018 |website=Femina Miss India}}</ref> 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱱᱤᱭᱟᱨᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ === ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ === ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱠᱤᱭ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱮᱱᱟᱜ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱭᱤᱞᱥ ᱞᱟᱭᱯᱷᱥᱴᱟᱭᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱩᱭᱴᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱼᱵᱞᱚᱜᱤᱝ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ/ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Gul-Twitter-face-for-WIFW/articleshow/5145445.cms|title=Gul: Twitter face for WIFW|date=22 October 2009|work=The Times of India|access-date=30 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025191649/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Gul-Twitter-face-for-WIFW/articleshow/5145445.cms|archive-date=25 October 2009}}</ref> === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ === === ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ === === ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱚ === == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩᱫᱳᱭᱟᱨᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ, ᱨᱤᱥᱤ ᱟᱴᱟᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 March 2011 |title=Gul Panag opts for Band, Baaja, Bullet |url=http://www.indianexpress.com/news/gul-panag-opts-for-band-baaja-bullet/762218/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012023622/http://archive.indianexpress.com/news/gul-panag-opts-for-band-baaja-bullet/762218 |archive-date=12 October 2020 |access-date=14 March 2011 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mid-Day.com |date=11 March 2011 |title=Gul Panag To Marry Her Boyfriend |url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=ENTEN20110171231&keyword=bollywood&subcatg=MOVIESINDIA&nid=91092 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315081759/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=ENTEN20110171231&keyword=bollywood&subcatg=MOVIESINDIA&nid=91092 |archive-date=15 March 2011 |access-date=12 March 2011 |publisher=NDTV Movies}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱱᱮᱦᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/gul-panags-adorable-picture-with-son-nihal-and-husband-rishi-attari-is-unmissable/articleshow/65259618.cms|title=Gul Panag's adorable picture with son Nihal and husband Rishi Attari is unmissable - Times of India|work=The Times of India|access-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804145447/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/gul-panags-adorable-picture-with-son-nihal-and-husband-rishi-attari-is-unmissable/articleshow/65259618.cms|archive-date=4 August 2018}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * 2007ᱼ ᱴᱤᱰᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ,''ᱰᱳᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱛᱚᱠᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤᱰ ᱾ * 2020 ᱼ ᱧᱩᱛᱩᱢᱼᱯᱷᱞᱤᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱳᱴᱤᱴᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ) ᱼᱯᱚᱛᱟᱞ ᱞᱚᱠ''ᱯᱟᱞ ᱞᱚᱠ'' == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == [[ᱨᱮᱫ:Gulpanag.jpg|thumb|2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱞ ᱾]] === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- | rowspan="2" |2019 |''ᱫᱟ ᱯᱷᱟᱢᱤᱞᱤ ᱢᱮᱱ'' |ᱥᱟᱞᱳᱱᱤ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱾<ref>{{Cite web |date=18 September 2019 |title=New mommy Gul Panag makes acting comeback with Manoj Bajpayee's The Family Man |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/new-mommy-gul-panag-makes-acting-comeback-with-manoj-bajpayee-s-the-family-man-1600327-2019-09-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722102007/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/new-mommy-gul-panag-makes-acting-comeback-with-manoj-bajpayee-s-the-family-man-1600327-2019-09-18 |archive-date=22 July 2020 |access-date=13 July 2020 |website=India Today}}</ref> | |- |''ᱨᱚᱝᱵᱟᱡ ᱯᱷᱤᱨᱥᱮ'' |ᱚᱱᱩᱯᱨᱤᱭᱟ |ᱡᱤ5 ᱢᱩᱲᱩᱫ | |- | rowspan="2" |2020 |''ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱞᱚᱠ'' |ᱨᱮᱱᱩ ᱪᱩᱫᱫᱷᱚᱨᱤ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ | |- |''ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱟ'' |ᱯᱩᱡᱟ ᱢᱮᱦᱨᱟ |[[ᱮᱢ. ᱮᱠᱥ. ᱯᱞᱮᱭᱟᱹᱨ|ᱮᱢ ᱮᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ]] | |- |2022 |''ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ'' |ᱡᱚᱭᱱᱟ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ |ᱥᱳᱱᱤᱞᱤᱵᱷ | |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == l44pdkjnyt4bc1asuyqqhagovavqanz ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ 0 26679 199989 151226 2026-11-08T09:40:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199989 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ | image = Ileana D'Cruz grace the trailer launch of Raid (16).jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1986|11|01}} | birth_place = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | citizenship = {{ubl|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ {{small|(1986–2014)}}|Portuguese {{small|(2014–present)}}}} | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2006–ᱱᱤᱛ | spouse = {{Marriage|[[ᱢᱤᱪᱮᱞ ᱫᱚᱞᱟᱱ]]|2023}} | children = ᱑ }} ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤᱠᱨᱟᱡ (ᱡᱟᱱᱟᱢ 1 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1986) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱴᱩᱡᱤᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 'ᱠᱨᱤᱡ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ' ''ᱫᱮᱵᱚᱫᱥᱩ'' 'ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 March 2023 |title=Traditional Beauty Ileana D'Cruz! |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/entertainment/traditional-beauty-ileana-dcruz-25121-05-03-2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827152228/https://www.indiatoday.in/visualstories/entertainment/traditional-beauty-ileana-dcruz-25121-05-03-2023 |archive-date=27 August 2019 |access-date=6 March 2023 |website=India Today}}</ref> ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱠᱨᱤ'' (2006),''ᱨᱚᱠᱷᱤ'' (2006) ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱱᱟ'' (2007),''ᱡᱟᱞᱥᱟ'' (2008), ᱠᱤᱠ (2009) ᱟᱨ ''ᱡᱳᱞᱟᱭᱤ'' (2012) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱼᱯᱳᱠᱨᱤ,''ᱡᱟᱞᱥᱟ ᱾'' ᱟᱨ ᱠᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ''ᱠᱮᱰᱤ''(2006) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱱᱵᱚᱱ'' (2012) ᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Sify.com">{{Cite web |date=21 January 2012 |title=Will Vijay's Nanban touch the Rs. 100 Crore mark? |url=http://www.sify.com/movies/will-vijay-s-nanban-touch-the-rs-100-crore-mark-news-tamil-mbvkqKbfhia.html?scategory=tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131008221641/http://www.sify.com/movies/will-vijay-s-nanban-touch-the-rs-100-crore-mark-news-tamil-mbvkqKbfhia.html?scategory=tamil |archive-date=8 October 2013 |access-date=25 January 2012 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱵᱟᱥᱩ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤᱼᱰᱨᱟᱢ ''ᱵᱚᱨᱯᱷᱤ!'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ileana">{{Cite web |date=19 September 2012 |title=How Ileana D'Cruz has made her mark in Bollywood with Barfi! |url=https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115201749/https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |archive-date=15 January 2021 |access-date=1 April 2020 |website=Firstpost |language=en}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱢᱮ ᱛᱮᱨᱟ ᱦᱤᱨᱳ''<nowiki/>' (2014ᱼᱨᱮ 'ᱨᱩᱛᱚᱢ' ᱟᱨ 'ᱨᱟᱭᱰ' (2018) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=27 September 2013 |title=Ileana D'Cruz: The idea of dropping the jacket in Baadshaho was mine |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ileana-dcruz-i-cant-kiss-ass-to-get-work-maybe-that-put-a-speed-breaker-in-my-career/articleshow/60209472.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140621081636/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-one-can-contain-me-Ileana-DCruz/articleshow/23101020.cms?referral=PM |archive-date=21 June 2014 |access-date=21 June 2014 |publisher=Coleman & Co. Ltd.}}</ref> ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱮᱥᱯᱳᱨᱥᱟᱨ ᱾<ref name="ileana">{{Cite web |date=19 September 2012 |title=How Ileana D'Cruz has made her mark in Bollywood with Barfi! |url=https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115201749/https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |archive-date=15 January 2021 |access-date=1 April 2020 |website=Firstpost |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20210115201749/https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html "How Ileana D'Cruz has made her mark in Bollywood with Barfi!"]. ''Firstpost''. 19 September 2012. Archived from [https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html the original] on 15 January 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 April</span> 2020</span>.</cite></ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1986 ᱨᱮ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱢ (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ) ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HBID">{{Cite web |date=21 December 2012 |title=Happy Birthday Ileana D'Cruz: Barfi to Raid, 5 MUST watch movies of the actress |url=https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101043706/https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |archive-date=1 November 2022 |access-date=1 November 2022 |website=Zee News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ileana D'Cruz turns 30: Let the birthday girl and her beau Andrew Kneebone give you relationship goals |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/photo/happy-birthday-ileana-dcruz-boyfriend-andrew-kneebone-photos-1079928-2017-11-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012030130/https://www.indiatoday.in/amp/movies/photo/happy-birthday-ileana-dcruz-boyfriend-andrew-kneebone-photos-1079928-2017-11-01 |archive-date=12 October 2020 |access-date=11 August 2020 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name="articles.timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |last=Gupta |first=Priya |date=27 September 2013 |title=No one can contain me: Ileana D'Cruz |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-one-can-contain-me-Ileana-DCruz/articleshow/23101020.cms?referral=PM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140621081636/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-one-can-contain-me-Ileana-DCruz/articleshow/23101020.cms?referral=PM |archive-date=21 June 2014 |access-date=21 June 2014 |website=The Times of India |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd.}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱱᱮᱛᱷᱤᱥᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |date=3 August 2016 |title='Rustom' actress Ileana D'Cruz confesses of being an atheist |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-rustom-actress-ileana-d-cruz-confesses-of-being-an-atheist-342238 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118024803/https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-rustom-actress-ileana-d-cruz-confesses-of-being-an-atheist-342238 |archive-date=18 January 2023 |access-date=18 January 2023 |website=[[India TV]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bollywood Calling Ileana D'Cruz! |url=http://beta.vivagoaonline.com/bollywood-calling-ileana-dcruz/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217090244/http://beta.vivagoaonline.com/bollywood-calling-ileana-dcruz/ |archive-date=17 December 2013 |access-date=16 December 2013}}</ref> 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱵᱤᱨᱤᱫ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱩᱴ ᱟᱨ ᱨᱮᱢ ᱥᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱣ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱤᱞᱴᱨᱳᱞᱟᱠᱥ,ᱤᱢᱟᱢᱤ ᱛᱟᱞᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱨ ᱮᱱᱰ ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱚᱠᱮᱥ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PIX: Know more about Barfi!'s GORGEOUS Ileana! |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-who-is-ileana-dcruz-the-hot-actress-in-barfi/20120703.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725150720/https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-who-is-ileana-dcruz-the-hot-actress-in-barfi/20120703.htm |archive-date=25 July 2023 |access-date=25 July 2023}}</ref> ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱴᱩᱜᱤᱞᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 May 2014 |title=Embassy of India, Lisbon, Portugal : Speeches |url=https://www.eoilisbon.gov.in/speeches_detail/?id=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729160119/https://www.eoilisbon.gov.in/speeches_detail/?id=8 |archive-date=29 July 2021 |access-date=29 July 2021 |website=Indian Embassy in Portugal}}</ref> 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱷᱮᱨᱵᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱳᱨᱴᱩᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 July 2017 |title="I'm Living A Brilliant Life And Juggling Time Between Family And Work" |url=https://www.vervemagazine.in/people/im-living-a-brilliant-life-and-juggling-time-between-family-and-work-questions-with-ileana-dcruz-bollywood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729160118/https://www.vervemagazine.in/people/im-living-a-brilliant-life-and-juggling-time-between-family-and-work-questions-with-ileana-dcruz-bollywood |archive-date=29 July 2021 |access-date=29 July 2021 |website=[[Verve (Indian magazine)]] |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱱᱫᱨᱤᱣ ᱠᱱᱤᱵᱳᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Ileana D'Cruz Reveals Why She Chose A 'Foreigner Man', Andrew Kneebone As Her 'Life Partner' |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/ileana-dcruz-finally-admits-andrew-kneebone-is-her-life-partner-9399 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815232818/https://www.bollywoodshaadis.com/articles/ileana-dcruz-finally-admits-andrew-kneebone-is-her-life-partner-9399 |archive-date=15 August 2018 |access-date=15 August 2018 |website=bollywoodshaadis.com}}</ref> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱶᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=കാമുകനൊപ്പമുള്ള ചിത്രങ്ങള്‍ നീക്കം ചെയ്തു; ഇല്യാനയും ആന്‍ഡ്രുവും വേര്‍പിരിയുന്നു &#124; Ileana d'Cruz&#124; Boyfriend&#124; Andrew Kneebone |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/trivia/ileana-d-cruz-boyfriend-andrew-kneebone-unfollow-each-other-deletes-pics-from-social-media-1.4073219 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827152228/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/trivia/ileana-d-cruz-boyfriend-andrew-kneebone-unfollow-each-other-deletes-pics-from-social-media-1.4073219 |archive-date=27 August 2019 |access-date=27 August 2019 |language=ml}}</ref> ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱰᱳᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 August 2023 |title=Exclusive {{!}} Ileana D'Cruz is married: Her husband's name, marriage date revealed; here's who the mystery man is |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ileana-d-cruz-s-husband-s-name-and-marriage-date-revealed-michael-dolan-koa-phoenix-dolan-3054736 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806035054/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ileana-d-cruz-s-husband-s-name-and-marriage-date-revealed-michael-dolan-koa-phoenix-dolan-3054736 |archive-date=6 August 2023 |access-date=5 August 2023 |website=DNA India}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱩᱨᱤᱛ (2005-2006) === [[ᱨᱮᱫ:Ileana_D'Cruz.jpg|thumb|ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Ileana_D'Cruz_LFW.jpg|thumb|ᱮᱞ ᱮᱯᱷ ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤᱠᱨᱩᱡᱽ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Ajay_Devgn,_Ileana_D'Cruz.jpg|right|thumb|ᱟᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤᱠᱨᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱟᱫᱥᱟᱣ'' (2017) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱨᱤᱞᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱠᱛᱮ ᱾]] ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱢᱩᱵᱚᱨᱚᱠᱟᱱ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱯᱩᱨ|ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ 'ᱵᱟᱫᱥᱟᱦᱳ' ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ileana D Cruz wraps up Baadshaho Shoot |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-pic-ileana-d-cruz-wraps-up-baadshaho-shoot-2343372%22Ileana |website=[[Daily News & Analysis]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=D'Cruz: Ajay Devgn is a bigger prankster than Akshay Kumar |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ileana-dcruz-ajay-devgn-is-a-bigger-prankster-than-akshay-kumar/articleshow/57234920.cms"Ileana |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾ == [[ᱨᱮᱫ:Ileana_Dcruz_-_51284700996.jpg|thumb|ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ]] ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="HBID">{{Cite web |date=21 December 2012 |title=Happy Birthday Ileana D'Cruz: Barfi to Raid, 5 MUST watch movies of the actress |url=https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101043706/https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |archive-date=1 November 2022 |access-date=1 November 2022 |website=Zee News}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html "Happy Birthday Ileana D'Cruz: Barfi to Raid, 5 MUST watch movies of the actress"]. ''Zee News''. 21 December 2012. [https://web.archive.org/web/20221101043706/https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html Archived] from the original on 1 November 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 November</span> 2022</span>.</cite></ref> ᱵᱷᱳᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ <ref>{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Ileana D'cruz: Then and Now! |url=https://www.vogue.in/content/ileana-dcruzs-complete-style-evolution |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827152228/https://www.vogue.in/content/ileana-dcruzs-complete-style-evolution |archive-date=27 August 2019 |access-date=27 September 2022}}</ref>, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ" ᱾ ᱛᱚᱨᱚᱱ ᱚᱫᱟᱨᱥᱚ ᱩᱱᱤ "ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Adarsh, Taran |date=12 September 2012 |title=Barfi&nbsp;– Review |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/barfi/critic-review/barfi-movie-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206094949/https://www.bollywoodhungama.com/movie/barfi/critic-review/barfi-movie-review/ |archive-date=6 February 2013 |access-date=11 April 2013 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱰᱤ 'ᱠᱨᱤᱡ ᱥᱮᱞᱩᱞᱚᱭᱰ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱤᱵ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 July 2017 |title=Even after 11 years of working I get the jitters on the first day of shoot: Ileana D'Cruz |url=https://www.vervemagazine.in/people/even-after-11-years-of-working-i-get-the-jitters-on-the-first-day-of-a-shoot-ileana-dcruz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028205052/https://www.vervemagazine.in/people/even-after-11-years-of-working-i-get-the-jitters-on-the-first-day-of-a-shoot-ileana-dcruz |archive-date=28 October 2021 |access-date=27 February 2022 |website=Verve India}}</ref> ᱩᱱᱤ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱵᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ 18 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Meet the 30 most influential social media stars of South cinema |url=https://www.forbesindia.com/amp/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310062133/https://www.forbesindia.com/amp/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |archive-date=10 March 2023 |access-date=17 December 2022 |website=Forbes India}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! class="unsortable" scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ! class="unsortable" scope="col" |  |- |2017 |''ᱯᱮᱦᱚᱞᱤ ᱫᱟᱯᱷᱟ'' |ᱟᱛᱤᱯᱷ ᱚᱥᱞᱟᱢ |<ref>{{Cite news|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/fall-in-love-with-atif-aslam-new-song-pehli-dafa/999310|title=Fall in love with Atif Aslam new song 'Pehli Dafa'|date=7 January 2017|work=[[The Free Press Journal]]|access-date=19 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319151507/http://www.freepressjournal.in/entertainment/fall-in-love-with-atif-aslam-new-song-pehli-dafa/999310|archive-date=19 March 2018|language=en-GB}}</ref> |- |2022 |''ᱳᱣ ᱳᱣ'' |ᱠᱚᱨᱟᱱ | |- |2023 |''ᱥᱟᱵ ᱜᱚᱡᱚᱵ'' |ᱜᱳᱞᱰᱠᱟᱨᱴᱡ, ᱵᱟᱫᱥᱟ |<ref>{{Cite web |title=Top Singer Trying To Give Break To Ileana |url=http://www.indiaherald.com/Movies/Read/994577521/Top-Singer-Trying-To-Give-Break-To-Ileana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305102059/https://www.indiaherald.com/Movies/Read/994577521/Top-Singer-Trying-To-Give-Break-To-Ileana |archive-date=5 March 2023 |access-date=2023-03-05 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Watch: Actress Ileana D'Cruz Makes Hearts Flutter In Badshah's Latest Sab Gazab |url=https://www.news18.com/entertainment/bollywood/watch-actress-ileana-dcruz-makes-hearts-flutter-in-badshahs-latest-sab-gazab-7546603.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161751/https://www.news18.com/entertainment/bollywood/watch-actress-ileana-dcruz-makes-hearts-flutter-in-badshahs-latest-sab-gazab-7546603.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-15 |website=News18 |language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == i21vxmc71z6f8fef22mgu5aa90eze4v 199990 199989 2026-11-08T09:40:13Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 199990 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ | image = Ileana D'Cruz grace the trailer launch of Raid (16).jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1986|11|01}} | birth_place = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | citizenship = {{ubl|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ {{small|(1986–2014)}}|Portuguese {{small|(2014–present)}}}} | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2006–ᱱᱤᱛ | spouse = {{Marriage|[[ᱢᱤᱪᱮᱞ ᱫᱚᱞᱟᱱ]]|2023}} | children = ᱑ }} ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤᱠᱨᱟᱡ (ᱡᱟᱱᱟᱢ 1 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1986) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱴᱩᱡᱤᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 'ᱠᱨᱤᱡ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ' ''ᱫᱮᱵᱚᱫᱥᱩ'' 'ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 March 2023 |title=Traditional Beauty Ileana D'Cruz! |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/entertainment/traditional-beauty-ileana-dcruz-25121-05-03-2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827152228/https://www.indiatoday.in/visualstories/entertainment/traditional-beauty-ileana-dcruz-25121-05-03-2023 |archive-date=27 August 2019 |access-date=6 March 2023 |website=India Today}}</ref> ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱠᱨᱤ'' (2006),''ᱨᱚᱠᱷᱤ'' (2006) ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱱᱟ'' (2007),''ᱡᱟᱞᱥᱟ'' (2008), ᱠᱤᱠ (2009) ᱟᱨ ''ᱡᱳᱞᱟᱭᱤ'' (2012) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱼᱯᱳᱠᱨᱤ,''ᱡᱟᱞᱥᱟ ᱾'' ᱟᱨ ᱠᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ''ᱠᱮᱰᱤ''(2006) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱱᱵᱚᱱ'' (2012) ᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Sify.com">{{Cite web |date=21 January 2012 |title=Will Vijay's Nanban touch the Rs. 100 Crore mark? |url=http://www.sify.com/movies/will-vijay-s-nanban-touch-the-rs-100-crore-mark-news-tamil-mbvkqKbfhia.html?scategory=tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131008221641/http://www.sify.com/movies/will-vijay-s-nanban-touch-the-rs-100-crore-mark-news-tamil-mbvkqKbfhia.html?scategory=tamil |archive-date=8 October 2013 |access-date=25 January 2012 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱵᱟᱥᱩ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤᱼᱰᱨᱟᱢ ''ᱵᱚᱨᱯᱷᱤ!'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ileana">{{Cite web |date=19 September 2012 |title=How Ileana D'Cruz has made her mark in Bollywood with Barfi! |url=https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115201749/https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |archive-date=15 January 2021 |access-date=1 April 2020 |website=Firstpost |language=en}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱢᱮ ᱛᱮᱨᱟ ᱦᱤᱨᱳ''<nowiki/>' (2014ᱼᱨᱮ 'ᱨᱩᱛᱚᱢ' ᱟᱨ 'ᱨᱟᱭᱰ' (2018) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=27 September 2013 |title=Ileana D'Cruz: The idea of dropping the jacket in Baadshaho was mine |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ileana-dcruz-i-cant-kiss-ass-to-get-work-maybe-that-put-a-speed-breaker-in-my-career/articleshow/60209472.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140621081636/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-one-can-contain-me-Ileana-DCruz/articleshow/23101020.cms?referral=PM |archive-date=21 June 2014 |access-date=21 June 2014 |publisher=Coleman & Co. Ltd.}}</ref> ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱮᱥᱯᱳᱨᱥᱟᱨ ᱾<ref name="ileana">{{Cite web |date=19 September 2012 |title=How Ileana D'Cruz has made her mark in Bollywood with Barfi! |url=https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115201749/https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html |archive-date=15 January 2021 |access-date=1 April 2020 |website=Firstpost |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20210115201749/https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html "How Ileana D'Cruz has made her mark in Bollywood with Barfi!"]. ''Firstpost''. 19 September 2012. Archived from [https://www.firstpost.com/entertainment/how-ileana-dcruz-has-made-her-mark-in-bollywood-with-barfi-461227.html the original] on 15 January 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 April</span> 2020</span>.</cite></ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1986 ᱨᱮ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱢ (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ) ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HBID">{{Cite web |date=21 December 2012 |title=Happy Birthday Ileana D'Cruz: Barfi to Raid, 5 MUST watch movies of the actress |url=https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101043706/https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |archive-date=1 November 2022 |access-date=1 November 2022 |website=Zee News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ileana D'Cruz turns 30: Let the birthday girl and her beau Andrew Kneebone give you relationship goals |url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-ileana-dcruz-boyfriend-andrew-kneebone-photos-1079928-2017-11-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012030130/https://www.indiatoday.in/amp/movies/photo/happy-birthday-ileana-dcruz-boyfriend-andrew-kneebone-photos-1079928-2017-11-01 |archive-date=12 October 2020 |access-date=11 August 2020 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name="articles.timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |last=Gupta |first=Priya |date=27 September 2013 |title=No one can contain me: Ileana D'Cruz |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-one-can-contain-me-Ileana-DCruz/articleshow/23101020.cms?referral=PM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140621081636/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-one-can-contain-me-Ileana-DCruz/articleshow/23101020.cms?referral=PM |archive-date=21 June 2014 |access-date=21 June 2014 |website=The Times of India |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd.}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱱᱮᱛᱷᱤᱥᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |date=3 August 2016 |title='Rustom' actress Ileana D'Cruz confesses of being an atheist |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-rustom-actress-ileana-d-cruz-confesses-of-being-an-atheist-342238 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118024803/https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-rustom-actress-ileana-d-cruz-confesses-of-being-an-atheist-342238 |archive-date=18 January 2023 |access-date=18 January 2023 |website=[[India TV]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bollywood Calling Ileana D'Cruz! |url=http://beta.vivagoaonline.com/bollywood-calling-ileana-dcruz/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217090244/http://beta.vivagoaonline.com/bollywood-calling-ileana-dcruz/ |archive-date=17 December 2013 |access-date=16 December 2013}}</ref> 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱵᱤᱨᱤᱫ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱩᱴ ᱟᱨ ᱨᱮᱢ ᱥᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱣ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱤᱞᱴᱨᱳᱞᱟᱠᱥ,ᱤᱢᱟᱢᱤ ᱛᱟᱞᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱨ ᱮᱱᱰ ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱚᱠᱮᱥ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PIX: Know more about Barfi!'s GORGEOUS Ileana! |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-who-is-ileana-dcruz-the-hot-actress-in-barfi/20120703.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725150720/https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-who-is-ileana-dcruz-the-hot-actress-in-barfi/20120703.htm |archive-date=25 July 2023 |access-date=25 July 2023}}</ref> ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱴᱩᱜᱤᱞᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 May 2014 |title=Embassy of India, Lisbon, Portugal : Speeches |url=https://www.eoilisbon.gov.in/speeches_detail/?id=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729160119/https://www.eoilisbon.gov.in/speeches_detail/?id=8 |archive-date=29 July 2021 |access-date=29 July 2021 |website=Indian Embassy in Portugal}}</ref> 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱷᱮᱨᱵᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱳᱨᱴᱩᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 July 2017 |title="I'm Living A Brilliant Life And Juggling Time Between Family And Work" |url=https://www.vervemagazine.in/people/im-living-a-brilliant-life-and-juggling-time-between-family-and-work-questions-with-ileana-dcruz-bollywood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729160118/https://www.vervemagazine.in/people/im-living-a-brilliant-life-and-juggling-time-between-family-and-work-questions-with-ileana-dcruz-bollywood |archive-date=29 July 2021 |access-date=29 July 2021 |website=[[Verve (Indian magazine)]] |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱱᱫᱨᱤᱣ ᱠᱱᱤᱵᱳᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Ileana D'Cruz Reveals Why She Chose A 'Foreigner Man', Andrew Kneebone As Her 'Life Partner' |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/ileana-dcruz-finally-admits-andrew-kneebone-is-her-life-partner-9399 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815232818/https://www.bollywoodshaadis.com/articles/ileana-dcruz-finally-admits-andrew-kneebone-is-her-life-partner-9399 |archive-date=15 August 2018 |access-date=15 August 2018 |website=bollywoodshaadis.com}}</ref> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱶᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=കാമുകനൊപ്പമുള്ള ചിത്രങ്ങള്‍ നീക്കം ചെയ്തു; ഇല്യാനയും ആന്‍ഡ്രുവും വേര്‍പിരിയുന്നു &#124; Ileana d'Cruz&#124; Boyfriend&#124; Andrew Kneebone |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/trivia/ileana-d-cruz-boyfriend-andrew-kneebone-unfollow-each-other-deletes-pics-from-social-media-1.4073219 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827152228/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/trivia/ileana-d-cruz-boyfriend-andrew-kneebone-unfollow-each-other-deletes-pics-from-social-media-1.4073219 |archive-date=27 August 2019 |access-date=27 August 2019 |language=ml}}</ref> ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱰᱳᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 August 2023 |title=Exclusive {{!}} Ileana D'Cruz is married: Her husband's name, marriage date revealed; here's who the mystery man is |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ileana-d-cruz-s-husband-s-name-and-marriage-date-revealed-michael-dolan-koa-phoenix-dolan-3054736 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806035054/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ileana-d-cruz-s-husband-s-name-and-marriage-date-revealed-michael-dolan-koa-phoenix-dolan-3054736 |archive-date=6 August 2023 |access-date=5 August 2023 |website=DNA India}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱩᱨᱤᱛ (2005-2006) === [[ᱨᱮᱫ:Ileana_D'Cruz.jpg|thumb|ᱰᱤ 'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Ileana_D'Cruz_LFW.jpg|thumb|ᱮᱞ ᱮᱯᱷ ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤᱠᱨᱩᱡᱽ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Ajay_Devgn,_Ileana_D'Cruz.jpg|right|thumb|ᱟᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱞᱤᱱᱟ ᱰᱤᱠᱨᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱟᱫᱥᱟᱣ'' (2017) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱨᱤᱞᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱠᱛᱮ ᱾]] ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱢᱩᱵᱚᱨᱚᱠᱟᱱ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱯᱩᱨ|ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ 'ᱵᱟᱫᱥᱟᱦᱳ' ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ileana D Cruz wraps up Baadshaho Shoot |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-pic-ileana-d-cruz-wraps-up-baadshaho-shoot-2343372%22Ileana |website=[[Daily News & Analysis]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=D'Cruz: Ajay Devgn is a bigger prankster than Akshay Kumar |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ileana-dcruz-ajay-devgn-is-a-bigger-prankster-than-akshay-kumar/articleshow/57234920.cms"Ileana |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾ == [[ᱨᱮᱫ:Ileana_Dcruz_-_51284700996.jpg|thumb|ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ]] ᱰᱤ'ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="HBID">{{Cite web |date=21 December 2012 |title=Happy Birthday Ileana D'Cruz: Barfi to Raid, 5 MUST watch movies of the actress |url=https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101043706/https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html |archive-date=1 November 2022 |access-date=1 November 2022 |website=Zee News}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html "Happy Birthday Ileana D'Cruz: Barfi to Raid, 5 MUST watch movies of the actress"]. ''Zee News''. 21 December 2012. [https://web.archive.org/web/20221101043706/https://zeenews.india.com/people/happy-birthday-ileana-dcruz-barfi-to-raid-5-must-watch-movies-of-the-actress-2529360.html Archived] from the original on 1 November 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 November</span> 2022</span>.</cite></ref> ᱵᱷᱳᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ <ref>{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Ileana D'cruz: Then and Now! |url=https://www.vogue.in/content/ileana-dcruzs-complete-style-evolution |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827152228/https://www.vogue.in/content/ileana-dcruzs-complete-style-evolution |archive-date=27 August 2019 |access-date=27 September 2022}}</ref>, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ" ᱾ ᱛᱚᱨᱚᱱ ᱚᱫᱟᱨᱥᱚ ᱩᱱᱤ "ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Adarsh, Taran |date=12 September 2012 |title=Barfi&nbsp;– Review |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/barfi/critic-review/barfi-movie-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206094949/https://www.bollywoodhungama.com/movie/barfi/critic-review/barfi-movie-review/ |archive-date=6 February 2013 |access-date=11 April 2013 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱰᱤ 'ᱠᱨᱤᱡ ᱥᱮᱞᱩᱞᱚᱭᱰ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱤᱵ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 July 2017 |title=Even after 11 years of working I get the jitters on the first day of shoot: Ileana D'Cruz |url=https://www.vervemagazine.in/people/even-after-11-years-of-working-i-get-the-jitters-on-the-first-day-of-a-shoot-ileana-dcruz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028205052/https://www.vervemagazine.in/people/even-after-11-years-of-working-i-get-the-jitters-on-the-first-day-of-a-shoot-ileana-dcruz |archive-date=28 October 2021 |access-date=27 February 2022 |website=Verve India}}</ref> ᱩᱱᱤ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱵᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ 18 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Meet the 30 most influential social media stars of South cinema |url=https://www.forbesindia.com/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310062133/https://www.forbesindia.com/amp/article/south-celebrity-special-2021/meet-the-most-influential-social-media-stars-of-south-cinema/71017/1 |archive-date=10 March 2023 |access-date=17 December 2022 |website=Forbes India}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! class="unsortable" scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ! class="unsortable" scope="col" |  |- |2017 |''ᱯᱮᱦᱚᱞᱤ ᱫᱟᱯᱷᱟ'' |ᱟᱛᱤᱯᱷ ᱚᱥᱞᱟᱢ |<ref>{{Cite news|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/fall-in-love-with-atif-aslam-new-song-pehli-dafa/999310|title=Fall in love with Atif Aslam new song 'Pehli Dafa'|date=7 January 2017|work=[[The Free Press Journal]]|access-date=19 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319151507/http://www.freepressjournal.in/entertainment/fall-in-love-with-atif-aslam-new-song-pehli-dafa/999310|archive-date=19 March 2018|language=en-GB}}</ref> |- |2022 |''ᱳᱣ ᱳᱣ'' |ᱠᱚᱨᱟᱱ | |- |2023 |''ᱥᱟᱵ ᱜᱚᱡᱚᱵ'' |ᱜᱳᱞᱰᱠᱟᱨᱴᱡ, ᱵᱟᱫᱥᱟ |<ref>{{Cite web |title=Top Singer Trying To Give Break To Ileana |url=http://www.indiaherald.com/Movies/Read/994577521/Top-Singer-Trying-To-Give-Break-To-Ileana |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305102059/https://www.indiaherald.com/Movies/Read/994577521/Top-Singer-Trying-To-Give-Break-To-Ileana |archive-date=5 March 2023 |access-date=2023-03-05 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Watch: Actress Ileana D'Cruz Makes Hearts Flutter In Badshah's Latest Sab Gazab |url=https://www.news18.com/entertainment/bollywood/watch-actress-ileana-dcruz-makes-hearts-flutter-in-badshahs-latest-sab-gazab-7546603.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161751/https://www.news18.com/entertainment/bollywood/watch-actress-ileana-dcruz-makes-hearts-flutter-in-badshahs-latest-sab-gazab-7546603.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-15 |website=News18 |language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 29cuikd6kcoyqfho1xqptism2dcutt8 ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱨᱚ 0 26683 199873 198639 2026-11-08T06:31:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199873 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱨᱚ | image = | image_size = | caption = | birth_name = ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ | birth_date = | birth_place = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1968-ᱱᱤᱛ | spouse = Ganesh (m.1983-2020) | children = [[ᱟᱢᱨᱮᱥ ᱜᱟᱱᱮᱥ]] (b.1988) | parents = | awards = }} '''ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱨᱚ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱳᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱮᱴᱟᱨᱱᱤ ᱰᱤᱠᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱚᱢᱟᱡᱤ (ᱼᱟ. ᱠ. ᱼᱚ ᱡᱚᱭᱥᱨᱤ) ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨᱚᱱ'' (1955) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱳᱡᱩᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟ ᱵᱟᱞᱚᱢ (1959) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱳᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱡ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱷᱟᱠᱛᱟ ᱯᱩᱛᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=CineSouth.com Now and Then Jayachitra |url=http://www.cinesouth.com/masala/appo/06072006.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205223956/http://www.cinesouth.com/masala/appo/06072006.shtml |archive-date=5 February 2012 |access-date=26 October 2006}}</ref> == ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ == ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱰᱟᱞᱚ ᱯᱮᱴᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱳᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱮᱜᱟᱱᱟᱜ'' (1972) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ, ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱮᱱᱱᱩᱠᱠᱩ ᱛᱷᱟᱝᱜᱟ ᱢᱟᱱᱥᱩ'' (1973) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ''ᱵᱷᱟᱨᱛᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱥ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱟᱜ ᱱᱳᱵᱚᱨᱛᱚᱱᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 9 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱮᱨᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱥᱳᱞᱟᱛᱷᱟᱭᱚᱱ ᱱᱤᱱᱚᱭᱤᱠᱤᱨᱮᱱ''<nowiki/>' ᱟᱨ '[[ᱟᱨᱟᱱᱜᱮᱴᱨᱟᱢ (1973 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)|''ᱟᱨᱟᱱᱜᱮᱴᱨᱟᱢ'']]' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱼᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''[[ᱤᱞᱟᱢᱟᱭ ᱳᱧᱡᱟᱞ ᱟᱫᱩᱠᱤᱨᱚᱛᱩ ᱾|ᱤᱞᱟᱢᱟᱭ ᱳᱧᱡᱟᱞ ᱟᱫᱩᱠᱤᱨᱚᱛᱩ]]'' (1978) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱤᱢᱤᱠ ''[[ᱵᱳᱭᱥᱩ ᱯᱤᱞᱤᱪᱤᱱᱰᱤ]]'' (1978) ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱠᱤᱡᱟᱢᱟᱭ ᱵᱤᱨᱛᱚᱢ'' (1974) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱪᱮᱯᱯᱤᱱᱫᱤ ᱪᱮᱥᱴᱟ'' (1978) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱮᱱᱩᱠᱩ ᱛᱚᱝᱜᱟ ᱢᱟᱱᱥᱩ, ᱥᱟᱛᱤᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱟᱱᱚᱢᱚᱢ ᱠᱚᱞᱟᱱᱚᱢ, ''ᱵᱳᱱᱫᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱜᱟᱱ'', ''[[ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱮᱛᱷᱤᱭᱟᱢ]]'' ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱚᱞᱯᱟᱱ ᱾''(1977) ᱼᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''[[ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ (1973 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)|ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ]]'' (1973) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱾ == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ == ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱼᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱩᱫᱷᱩ ᱯᱩᱫᱷᱩ ᱟᱨᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Stars : Star Interviews : Exclusive : Interview with Jayachitra |url=http://www.telugucinema.com/c/publish/stars/interview_Jayachitra_3.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205105337/http://www.telugucinema.com/c/publish/stars/interview_Jayachitra_3.php |archive-date=5 December 2008 |access-date=20 July 2009}}</ref> 200 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ,''ᱟᱞᱟᱭᱜᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱥᱤᱵᱨᱚᱱᱡᱤᱱᱤ ᱾''(2005) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ <ref>{{Cite web |title=The Hindu : As charming as ever |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/12/18/stories/2002121800190200.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322192008/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/12/18/stories/2002121800190200.htm |archive-date=22 March 2007 |access-date=14 September 2007}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱛᱮ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱳᱰᱤᱣᱚᱥᱟᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Metro Plus Tiruchirapalli / Cinema : Small screen, big role |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/07/23/stories/2005072301780300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061115140505/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/07/23/stories/2005072301780300.htm |archive-date=15 November 2006 |access-date=26 October 2006 |website=[[The Hindu]]}}</ref> == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱩᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱟᱜᱽᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱞᱳᱯ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱱᱟᱱᱮ ᱮᱱᱩᱱᱩᱞ ᱤᱞᱞᱟᱭ'' (2010) ᱼᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱞ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tamil Cinema News &#124; Tamil Movie Trailers – IndiaGlitz Tamil |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54486.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822032318/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54486.html |archive-date=22 August 2010 |access-date=19 August 2010}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ 1983 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Metro Plus Tiruchirapalli / Cinema : Another son rises |url=http://www.hindu.com/mp/2006/12/23/stories/2006122300290300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616191902/http://www.hindu.com/mp/2006/12/23/stories/2006122300290300.htm |archive-date=16 June 2009 |access-date=12 April 2008 |website=[[The Hindu]]}}</ref> 'ᱱᱟᱱᱮ ᱮᱱᱩᱞ ᱤᱞᱟᱭ' (2010) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱚᱱ ᱚᱵᱷᱟ ᱮᱱ ᱟᱞᱩ ᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 March 2011 |title=Two more from Amresh – Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/two-more-from-amresh-tamil-news-64565.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620152551/http://www.indiaglitz.com/two-more-from-amresh-tamil-news-64565.html |archive-date=20 June 2017 |access-date=9 November 2015}}</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ''ᱢᱩᱱᱫᱨᱩ ᱢᱩᱜᱟᱝᱜᱟᱞ'',''ᱱᱟᱫᱩᱧᱡᱟᱞᱟᱭ ᱾'' ᱟᱨ ᱥᱤᱱ ᱯᱩᱫᱟᱛᱷᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/itsy-bitsy/article2579782.ece|title=Itsy bitsy|last=Raghavan|first=Nikhil|date=29 October 2011|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130104151/https://www.thehindu.com/features/cinema/itsy-bitsy/article2579782.ece|archive-date=30 November 2024|access-date=16 February 2024|url-status=dead}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱢᱟᱨᱩ'' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 March 2013 |title=Thaaru Maaru Movie Launch Photos &#124; New Movie Posters |url=http://moviegalleri.net/2013/03/thaaru-maaru-movie-launch-photos.html?pid=430236 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041405/http://moviegalleri.net/2013/03/thaaru-maaru-movie-launch-photos.html?pid=430236 |archive-date=4 March 2016 |access-date=9 November 2015}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱳᱴᱟ ᱥᱤᱵᱟ ᱠᱮᱴᱟ ᱥᱤᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱦᱟᱵᱷᱟ ᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === * ᱥᱳᱜᱽᱜᱟᱰᱩ (᱑᱙᱗᱕) * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱢᱚᱞᱳ ᱳᱠᱟ ᱟᱢᱢᱚᱭᱤ (᱑᱙᱗᱕) * ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ * ᱢᱟ ᱫᱮᱵᱚᱢ (᱑᱙᱗᱖) * ᱪᱤᱞᱟᱨᱚᱠᱳᱴᱩ ᱪᱤᱴᱴᱮᱢᱢᱟ (᱑᱙᱗᱗) * ᱥᱟᱵᱟᱥᱟᱜᱟᱞᱩ (᱑᱙᱗᱗) * ᱛᱷᱳᱞᱤᱨᱮᱭᱤ ᱜᱟᱰᱤᱪᱤᱱᱫᱤ (᱑᱙᱗᱗) * ᱟᱛᱢᱤᱭᱩᱰᱩ (᱑᱙᱗᱗) * ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱟ (᱑᱙᱗᱗) * ᱢᱟᱱᱪᱤ ᱵᱟᱵᱟᱭᱤ (᱑᱙᱗᱘) === ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === * ''ᱱᱤᱱ ᱮᱱᱴᱮ ᱞᱟᱦᱟᱨᱤ ᱾''(1976) * ''ᱯᱮᱯᱩ'' (1980) === ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ == * ''ᱟᱞᱟᱭᱜᱟᱞ'' (ᱥᱩᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ) ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ * ''ᱥᱤᱵᱨᱚᱧᱡᱚᱱᱤ'' * ''ᱨᱚᱝᱜᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱥ'' (ᱡᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ) * ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱥ ᱜᱩᱱᱰᱟᱱᱟ'' (ᱳᱭᱟᱰᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ) == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱨᱟᱡᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱠᱟᱞᱟᱱᱚᱢ (1992) <ref>{{Cite web |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=21 August 2020 |website=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|Telugu]])</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == s95hgc0xbecb9pnfl1jjftkogezkw4g ᱡᱚᱭᱟᱢᱟᱞᱟ 0 26686 199870 153090 2026-11-08T06:29:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199870 wikitext text/x-wiki ᱡᱚᱭᱟᱢᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/four-members-to-be-nominated-to-karnataka-council-after-poll-results/article5966867.ece|title=Four members to be nominated to Karnataka Council after poll results|date=2 May 2014|work=The Hindu|access-date=9 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709002531/http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/four-members-to-be-nominated-to-karnataka-council-after-poll-results/article5966867.ece|archive-date=9 July 2014|language=en-IN}}</ref> 2008 ᱠᱷᱚᱱ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱟᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Jayamala-elected-KFCC-president/article15251055.ece|title=Jayamala elected KFCC president|date=29 June 2008|work=The Hindu|access-date=10 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012031309/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Jayamala-elected-KFCC-president/article15251055.ece|archive-date=12 October 2020|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/68422/basanth-patil-chief-kfcc.html|title=Basanth Patil is new chief of KFCC|date=9 May 2010|work=Deccan Herald|access-date=10 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142739/https://www.deccanherald.com/content/68422/basanth-patil-chief-kfcc.html|archive-date=12 June 2018|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱱᱫᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱮᱨᱮᱢᱟᱫᱟ ᱠᱟᱱᱤᱠᱮ, ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩ, ᱚᱱᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱱᱰᱤ ᱪᱟᱢᱩᱱᱰᱤ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ '''ᱛᱟᱭᱤ ᱥᱟᱦᱮᱵᱟ''<nowiki/>' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱟ ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱤ ᱳᱢᱟᱭᱦᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱠᱚᱢᱞᱟᱢᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱚᱢᱵᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ 1963 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱤᱠᱢᱟᱜᱟᱞᱩᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="PUBLIC OFFICE PRIVATE LIFE JAYAMALA ACTRESS AND CHAIRPERSON, KARNATAKA FILM CHAMBER OF COMMERCE">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=6&edlabel=TOIBG&mydateHid=15-02-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar00600&format=&publabel=TOI |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007083646/http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=6&edlabel=TOIBG&mydateHid=15-02-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar00600&format=&publabel=TOI |archive-date=7 October 2010 |access-date=15 February 2010}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱠᱷᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱥᱳᱱᱫᱚᱨᱡᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ <ref name="Jayamala Jr set for debut?, Times of India">{{Cite web |title=Jayamala Jr set for debut? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/Jayamala-Jr-set-for-debut/articleshow/4963421.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012031312/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/Jayamala-Jr-set-for-debut/articleshow/4963421.cms |archive-date=12 October 2020 |access-date=17 June 2020 |website=The Times of India}}</ref><ref name="PUBLIC OFFICE PRIVATE LIFE JAYAMALA ACTRESS AND CHAIRPERSON, KARNATAKA FILM CHAMBER OF COMMERCE">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=6&edlabel=TOIBG&mydateHid=15-02-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar00600&format=&publabel=TOI |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007083646/http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=6&edlabel=TOIBG&mydateHid=15-02-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar00600&format=&publabel=TOI |archive-date=7 October 2010 |access-date=15 February 2010}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20101007083646/http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=6&edlabel=TOIBG&mydateHid=15-02-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar00600&format=&publabel=TOI "Archived copy"]. Archived from [http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=6&edlabel=TOIBG&mydateHid=15-02-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar00600&format=&publabel=TOI the original] on 7 October 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2010</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: archived copy as title ([[:Category: CS1 MAINT: ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱯᱤ ᱾|link]])</span> [[Category:CS1 maint: archived copy as title]]</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱮᱭᱤᱪ ᱮᱢ ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Tiger laid to rest, Our Karnataka news">{{Cite web |title=WebHost4Life &#124; Web Hosting, Unix Hosting, E-Mail, Web Design |url=https://www.webhost4life.com/?lightsoutuser=ourkarnataka&loop=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618075222/https://www.webhost4life.com/?lightsoutuser=ourkarnataka&loop=1 |archive-date=18 June 2020 |access-date=17 June 2020 |website=www.webhost4life.com}}</ref><ref name="This fighter finally met his match, Times of India">{{Cite web |title=This fighter finally met his match &#124; Bengaluru News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/This-fighter-finally-met-his-match/articleshow/35859915.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725103556/https://timesofindia.indiatimes.com/This-fighter-finally-met-his-match/articleshow/35859915.cms |archive-date=25 July 2020 |access-date=17 June 2020 |website=The Times of India}}</ref> == ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱯᱨᱵᱷᱟᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱱᱰᱤ ᱪᱟᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱮᱨᱟᱛᱷᱤ ᱫᱚ 9 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱞᱟᱢᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱼᱠᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱯᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱᱥ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''[[ᱛᱟᱭᱤ ᱥᱟᱦᱮᱵᱟ]]'' ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱟᱥᱨᱟᱵᱚᱞᱞᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱥ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Thaayi Saheba Awards: List of Awards won by Kannada movie Thaayi Saheba |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-details/thaayi-saheba/movieawards/65229447.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618051755/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-details/thaayi-saheba/movieawards/65229447.cms |archive-date=18 June 2020 |access-date=17 June 2020 |via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱛᱷ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ 18 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ 2008 ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱟᱹ ᱮᱯᱤ ᱡᱮ ᱵᱟᱫᱚᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ|ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱮ ᱯᱤ ᱡᱮ ᱵᱟᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱾]] == ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ '[[ᱱᱟᱢᱵᱤᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱞᱞᱟᱭ]]' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱟᱵᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱾|ᱥᱟᱵᱨᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱵᱚᱸᱜᱟ [[ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱾|ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ]] ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮᱱ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱷᱤ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱨᱚᱱᱤ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱮ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bharatiya Janata Party |url=https://www.keralabjp.org/state-committee |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002011733/https://www.keralabjp.org/state-committee |archive-date=2 October 2019 |access-date=2019-03-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sabarimala cinema shoot involving actresses forced rigid curbs on women |url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/09/29/sabarimala-film0shoot-actresses-women-ban.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401180322/https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/09/29/sabarimala-film0shoot-actresses-women-ban.html |archive-date=1 April 2019 |access-date=2019-03-18 |website=OnManorama |language=en}}</ref> ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱲᱵᱷᱟᱜᱨᱤᱦᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱵᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱤᱡᱩᱦᱤ ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱚᱨᱩ ᱢᱚᱦᱮᱥᱥᱚᱨᱚᱨᱩ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱶ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=3 July 2006 |title=India actress 'defiles' shrine |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5132602.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070615052713/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5132602.stm |archive-date=15 June 2007 |access-date=2 March 2007 |via=news.bbc.co.uk}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020-06-15 |title=News18.com: CNN-News18 Breaking News India, Latest News Headlines, Live News Updates |url=https://www.news18.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406054409/https://www.news18.com/ |archive-date=6 April 2020 |access-date=2020-06-17 |website=News18}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Deccan Herald |url=https://www.deccanherald.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610052735/https://www.deccanherald.com/ |archive-date=10 June 2018 |access-date=2020-06-17 |website=Deccan Herald}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Actress' confession sparks Sabarimala row |url=https://www.rediff.com/news/2006/jun/28temple1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305081805/http://www.rediff.com/news/2006/jun/28temple1.htm |archive-date=5 March 2016 |access-date=17 June 2020 |website=Rediff}}</ref> <ref>{{YouTube|yWAl5HjS9oM|Jayamala in a song}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱛᱟᱢᱤᱞ === === ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢᱼᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ === # ''ᱫᱮᱵᱞᱳᱠᱟᱢ'' (ᱵᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ) # ''ᱢᱟᱠᱚᱨ ᱵᱤᱞᱚᱠᱠᱩ'' (1980) # ''ᱳᱨᱤᱰᱟᱛᱷᱳᱨᱩ ᱯᱷᱟᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱱ'' (1981) ᱪᱚᱠᱠᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ # ''ᱥᱤᱱᱫᱩᱨᱟ ᱥᱟᱱᱫᱷᱟᱠᱠᱩ ᱢᱳᱱᱟᱢ'' (1982) # ''ᱠᱟᱫᱟᱢᱵᱟ'' (1983) # ''[[Rishi (1992 film)|ᱨᱤᱥᱤ]]'' (1992) === ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ === # ''ᱨᱚᱠᱠᱷᱚᱥᱩᱫᱩ'' (1986) # ''ᱵᱷᱟᱞᱮ ᱨᱟᱢᱩᱫᱩ'' (1966) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == i0itj52xqulr5nwdbhimra1p7fg6zkb ᱡᱟᱦᱚᱨᱟᱱᱟ ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ 0 26691 199880 144050 2026-11-08T06:49:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199880 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱟᱦᱚᱨᱟᱱᱟ ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ | birth_name = ᱡᱟᱦᱚᱨᱟᱱᱟ ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ | birth_date = | birth_place = ᱠᱟᱛᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ | nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | education = {{flat list| *ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷᱟ ᱵᱚᱱᱟᱥᱛᱷᱚᱞᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ *ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ (ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ) }} | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 1997–2013 | known_for = ᱢᱤᱥ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱑᱙᱙᱗ | height = | spouse = Warren Carrer(ex) ᱨᱟᱦᱩᱞ {{small|(March 15 {{ndash}} present)}} }} '''ᱡᱷᱟᱲᱱᱟ ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ''' ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2013-01-14 |title=Jharana Bajracharya Biography |url=http://nepaliactress.com/nepali-actress-jharana-bajracharya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329111036/http://nepaliactress.com/nepali-actress-jharana-bajracharya/ |archive-date=2017-03-29 |access-date=2017-03-29 |website=nepaliactress.com}}</ref> == ᱮᱛᱳᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱟᱦᱚᱨᱟᱱᱟ ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱵᱟᱱᱚᱥᱛᱷᱟᱞᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱚᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱢᱚᱦᱤᱥᱤᱛᱚ ᱞᱟᱞᱟᱱᱟ ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱾ ᱡᱟᱦᱚᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱚᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱚᱞᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱨᱟᱱ ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱤᱥᱤᱫ <ref>{{Cite web |title=Jharana Bajracharya started Meditation class |url=http://xnepali.net/movies/jharana-bajracharya-started-meditation-class/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212151943/http://xnepali.net/movies/jharana-bajracharya-started-meditation-class/ |archive-date=2013-12-12 |access-date=2013-12-07 |website=Nepali Movies, Nepali Films}}</ref> ᱾ 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 16 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱚᱡᱳᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 22 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱥᱮᱪᱮᱞᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱭ ᱞᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Jharana Bajracharya |url=http://xnepali.net/biography-of-jharana-bajracharya/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328152442/http://xnepali.net/biography-of-jharana-bajracharya/ |archive-date=2017-03-28 |access-date=2017-03-29}}</ref> ᱵᱟᱡᱨᱟᱪᱟᱨᱡᱚ,[[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱦᱚᱢᱟᱞ|ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ]] ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱷᱚᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱛᱤᱭᱟᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ''ᱯᱮᱨᱮᱱᱤ ᱢᱮᱭᱟ ᱡᱟᱞᱟᱭᱢᱟ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱨᱟᱱᱟ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱞᱟᱵᱷ ᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mrs_Chowdhury |date=5 March 2004 |title=Love in Nepal (2004) |url=https://www.imdb.com/title/tt0405121/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419063618/http://www.imdb.com/title/tt0405121/ |archive-date=19 April 2017 |access-date=30 June 2018 |publisher=IMDb}}</ref> ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱦᱤ ᱢᱮᱨᱳ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱢ ᱵᱳᱴᱟᱱᱤᱠᱟ ᱠᱮᱹᱴᱤᱵᱷᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱚᱠ ᱱᱟᱢᱵᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ == 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱞᱚᱠᱥ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Miss Nepal makes another bid on Bollywood |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/9060.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002220211/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/9060.html |archive-date=2009-10-02 |access-date=2009-08-21 |website=indiaglitz.com}}</ref> == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ == * 2006ᱹ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱜ "ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱴᱤᱢᱤ" ᱾ * 2006ᱼ ᱡᱟᱜᱽᱫᱤᱥ ᱟᱜ 'ᱴᱚᱯᱳᱣᱟᱱ' ᱾ * 2007ᱼ ᱱᱤᱞ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ 'ᱰᱩᱵᱱᱟ ᱫᱟᱣ' ᱾ * 2007ᱼ "ᱛᱩᱢ ᱥᱟᱝ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ" (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ) ᱾ * 2007 ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱜᱩᱨᱩᱝ (ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱥᱟᱝ) ᱟᱜ "ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱪᱟᱞ ᱦᱟᱭ" ᱾ * 2004ᱼ ᱟᱱᱤᱞ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ 'ᱰᱩᱵᱱᱟ ᱫᱟᱣ ᱢᱟᱞᱟᱭ' ᱾ * 2010: ᱦᱟᱢᱚᱱᱛᱚ ᱨᱟᱱᱟᱣᱟᱜ 'ᱞᱟᱭᱡᱟ ᱨᱮ' * 2012: ᱢᱚᱱᱩ ᱞᱤᱢᱩᱣᱟᱜ "ᱢᱟᱱᱰᱟ ᱢᱟᱱᱰᱟ" [[ᱢᱟᱱᱩ ᱞᱤᱢᱵᱩ|ᱢᱟᱱᱩ ᱞᱤᱢᱩ]] * 2013 ᱾ "ᱯᱟᱱᱪᱤ" ᱚᱞ ᱫᱟ ᱚᱣᱩᱴᱥᱟᱭᱰᱟᱨᱥ ᱾ * 2013: ᱨᱟᱢ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱫᱟᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱱᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ "ᱵᱚᱪᱩᱱᱡᱮᱞᱤᱞᱟᱭ" * 2013: ᱤᱭᱛᱤᱥ ᱮᱢ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱨ ᱢᱮᱭᱟ ᱨᱳᱠᱟ ᱯᱨᱚᱫᱟᱱ ᱟᱜ "ᱟᱡᱟ ᱯᱟᱱᱛᱤ ᱛᱤᱢᱨᱟᱭ" == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱮᱱᱮᱢ |- | rowspan="1" |1997 |''ᱦᱚᱛᱤᱭᱟᱨ'' |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] | |- | rowspan="1" |1998 |''ᱵᱷᱩᱴᱛᱩᱠᱟᱭ ᱵᱷᱟᱭᱮ ᱱᱤ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ |ᱡᱟᱨᱟᱱ |- | rowspan="1" |2001 |''ᱥᱤᱭᱩᱫᱳ ᱠᱳ ᱥᱤᱱᱫᱩᱨ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ |ᱫᱩᱭᱛᱤ |- | rowspan="1" |2002 |''ᱟᱱᱡᱩᱞᱤ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- | rowspan="1" |2002 |''ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱴᱤᱠᱟ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- | rowspan="1" |2003 |''ᱢᱮᱭᱟ ᱜᱟᱨᱪᱩ ᱢᱟ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- | rowspan="1" |2003 |''ᱪᱟᱦᱟᱱᱪᱩ ᱢᱟ ᱛᱤᱢᱤᱞᱟᱭ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- | rowspan="1" |2004 |''ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱧᱤᱡᱟᱱ'' |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |ᱛᱟᱱᱭᱟ |- | rowspan="1" |2004 |''ᱯᱮᱨᱮᱱᱱᱤ ᱢᱮᱭᱟ ᱡᱟᱞᱟᱭᱢᱟ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- | rowspan="1" |2004 |''ᱥᱟᱧᱡᱤᱵᱟᱱᱤ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ |ᱥᱟᱧᱡᱤᱵᱟᱱᱤ |- | rowspan="1" |2005 |''ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱟᱨᱠᱳ ᱥᱟᱭᱱᱳ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- | rowspan="1" |2010 |''ᱠᱳᱦᱤ ᱢᱮᱨᱳ'' |ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ |ᱫᱤᱵᱤᱭᱟ |- |} == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱨᱟᱦᱚᱞ ᱟᱜᱨᱟᱣᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jharna Bajracharya |url=http://www.jharnabajracharya.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425020104/http://www.jharnabajracharya.com/ |archive-date=2010-04-25 |access-date=2007-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jharana Bajracharya Wedding (Photo Feature) |url=http://www.sanjan.com.np/2015/03/jharana-bajracharya-wedding-photo.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162928/http://www.sanjan.com.np/2015/03/jharana-bajracharya-wedding-photo.html |archive-date=2015-04-02 |access-date=2015-03-27}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == rj135tl2146jk13326optau8o87uk11 ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26696 199791 144089 2026-11-08T03:32:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199791 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ | image = Kannada actress Kalpana.jpeg | image_size = | caption = | native_name = | birth_name = ᱥᱟᱨᱟᱛ ᱞᱚᱛᱟ | birth_date = {{birth date|1943|7|18|df=yes}} | birth_place = ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱱᱮᱨᱟ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱟᱱᱜᱚᱞᱳᱨ | death_date = {{death date and age |1979|5|12 |1943|7|8 |df=yes}}{{citation needed|date=May 2018}} | death_place = ᱥᱟᱱᱠᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | other_names = ᱢᱤᱱᱩᱜᱩ ᱛᱟᱨᱮ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱵᱤ. ᱮᱱ. ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ, ᱜᱩᱰᱤᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱥᱟᱵᱚᱨᱟᱡᱽ }} '''ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ''' (18 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1943ᱼ12 ᱢᱮ 1979) ᱼ ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱞᱚᱛᱟ''', ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱱᱩᱜᱩ ᱛᱟᱨᱮ'' ('ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱭᱤᱱᱤᱝ ᱥᱴᱟᱨ') ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱳᱞᱩᱭᱝ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱛᱷᱩᱞᱩ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ 1963 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ''ᱥᱚᱠᱩ ᱢᱮᱜᱟᱞᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1960 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ 1970 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Archived copy">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://kannadakoota.net/node/202 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517115653/http://kannadakoota.net/node/202 |archive-date=17 May 2014 |access-date=20 February 2012}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱥᱚᱨᱯᱚᱱᱡᱚᱨ' ᱨᱮ 'ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱚᱞᱳᱣᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱯᱩᱛᱛᱚᱱᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ 1970 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱞᱚᱛᱟ 1943 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 18 ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱫᱨᱟᱡ ᱯᱚᱨᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ,[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]) ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱡᱩᱨᱤᱭ ᱠᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱠᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱤᱵᱷᱚᱠᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱥᱤᱛᱟᱢᱢᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱞᱯᱟᱱᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1961 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱤᱛᱴᱩᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱢᱟ'' ᱨᱮ ᱵᱤ ᱥᱚᱨᱳᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1960 ᱥᱚᱛᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱵᱟᱝᱜᱮᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱤᱵᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱱᱚᱨᱤᱥᱚᱢᱦᱚᱨᱡᱩ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱵᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱛᱷᱩᱞᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ 1963 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱚᱠᱩ ᱢᱮᱜᱟᱞᱩ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Archived copy">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://kannadakoota.net/node/202 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517115653/http://kannadakoota.net/node/202 |archive-date=17 May 2014 |access-date=20 February 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://kannadakoota.net/node/202 "Archived copy"]. [https://web.archive.org/web/20140517115653/http://kannadakoota.net/node/202 Archived] from the original on 17 May 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2012</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: archived copy as title ([[:Category: CS1 MAINT: ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱯᱤ ᱾|link]])</span> [[Category:CS1 maint: archived copy as title]]</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[File:Kalpana_kannada_actress.jpg|thumb|ᱥᱚᱨᱯᱚᱱᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ (1971) ]] ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ '''ᱥᱚᱠᱩ ᱢᱮᱜᱟᱞᱩ''<nowiki/>' (1963) ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱜᱷᱩᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱮᱨᱲᱩ ᱠᱩᱞᱟᱵᱚᱱᱫᱩ'' (1965) ᱟᱨ ''ᱵᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱚᱢᱢᱟ'' (1966) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱱᱟᱱᱫᱤ'' (1964) ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱩᱴ 19 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱱᱛᱷᱩᱞᱩ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱪᱤᱱᱱᱟᱫᱟ ᱜᱳᱢᱵᱮ'' (1964) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 1960 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ == ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱢᱤᱱᱩᱜᱩ ᱛᱚᱨᱮ" (ᱴᱩᱭᱤᱱᱠᱞᱤᱝ ᱥᱴᱟᱨ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱯᱟᱱᱟᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱛᱟᱱ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1967 ᱠᱷᱚᱱ 1972 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱜᱩᱨ == 1979 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 12 ᱢᱮ ᱠᱟᱞᱯᱚᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ, ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ 56 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱜᱟᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱝᱠᱮᱥᱥᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱳᱴᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱵᱚᱞᱜᱳ ᱨᱮᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ; ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱠᱟᱱᱟᱲᱼᱭᱟᱵᱷᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢᱫᱟ ᱢᱮᱛᱨᱤ (1972) ; ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱵᱮᱞᱞᱤ ᱢᱳᱫᱟ (1967) * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ-''ᱦᱮᱱᱮᱞᱮ ᱪᱤᱜᱩᱨᱤᱫᱟᱜᱟ'' (1968) * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱥᱚᱨᱯᱚᱱᱡᱚᱨ (1971) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == atkhac7yrrr9vc5krdco8v4xdn6er64 ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ 0 26698 199792 144173 2026-11-08T03:34:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199792 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ | image = Kalpana-Mohan-pic.jpg | image_size = 222px | alt = | caption = | birth_name = ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ | birth_date = {{Birth date|df=y|1946|7|18}} | birth_place = ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2012|01|04|1946|07|18}} | death_place = ᱯᱩᱱᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ | other_names = | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1962–1967 | known_for = ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ (᱑᱙᱖᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ) }} '''ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ''' (18 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1946ᱼ4 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ 2012) ᱼ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ''', ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ 1960 ᱥᱚᱛᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1962 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱢᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱮᱥᱯᱷᱮᱨ ᱨᱮ,[[ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱮ ᱡᱟ'' (1966) ᱨᱮ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ '<nowiki/>''ᱴᱤᱭᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱭᱚᱱ''<nowiki/>' ᱨᱮ, ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ 'ᱥᱟᱦᱮᱞᱤ' ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱨᱳᱡ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ '''ᱛᱟᱥᱵᱷᱤᱨ''<nowiki/>' ᱟᱨ 'ᱛᱤᱥᱨᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱ' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟᱱ ᱚᱵᱷᱟᱱᱤ ᱢᱳᱦᱳᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱤᱛ ᱥᱚᱢᱵᱷᱩ ᱢᱚᱦᱟᱡ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱧᱟᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.punemirror.in/index.aspx?page=article&sectid=62&contentid=2011060320110603063832874146d3db3|title=Professor's beauty found|last=Shelke|first=Gitesh|date=3 June 2011|work=Pune Mirror|access-date=7 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907175151/http://www.punemirror.in/index.aspx?page=article&sectid=62&contentid=2011060320110603063832874146d3db3|archive-date=7 September 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱢᱵᱟᱞᱟ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱚᱢᱵᱟᱞᱟ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱰᱤ1 ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱚᱢᱵᱟᱞᱟ ᱠᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱱᱤᱠᱚᱞᱥᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱳᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱟᱣᱚᱱ 1946 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 18 ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱥᱨᱤᱝᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ[[ᱰᱳᱜᱽᱨᱟ|ᱰᱳᱜᱨᱟ]] ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱚᱵᱷᱟᱱᱤ ᱢᱟᱣᱚᱱ, ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱟᱱᱰᱤᱛ ᱡᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱮᱨᱩ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite web |last=Gangadhar |first=V. |date=19 January 2012 |title=A beauty's successful Bollywood stint |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/A-beautys-successful-Bollywood-stint/article13372167.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428052556/https://www.thehindu.com/features/cinema/A-beautys-successful-Bollywood-stint/article13372167.ece |archive-date=28 April 2019 |access-date=28 April 2019 |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ|ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ]] ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TOI">{{Cite web |title=Shammi Kapoor's 'Gulbadan', Kalpana Mohan, dies at 65 - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shammi-Kapoors-Gulbadan-Kalpana-Mohan-dies-at-65/articleshow/11433606.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708220856/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shammi-Kapoors-Gulbadan-Kalpana-Mohan-dies-at-65/articleshow/11433606.cms |archive-date=8 July 2015 |access-date=10 January 2012 |website=The Times of India}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱞᱨᱟᱡ ᱥᱟᱦᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱢᱚᱛ ᱪᱩᱜᱛᱷᱟᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤ ᱡᱤᱛ''<nowiki/>' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱳᱴᱤ ᱵᱳᱭ (1962) ᱾ 1962 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱟᱨ' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱟᱱ ᱟᱱᱛᱚᱡᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ [[ᱥᱟᱢᱢᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1965 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱴᱤᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱮ ᱡᱟ' 1966 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1966 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱤᱛ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱤ ᱳᱣᱟᱨ ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱾<ref name="TST">{{Cite web |title=The Sunday Tribune - Spectrum |url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120219/spectrum/main9.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180604211126/http://www.tribuneindia.com/2012/20120219/spectrum/main9.htm |archive-date=4 June 2018 |access-date=28 April 2019 |website=The Tribune}}</ref> 60 ᱟᱨ 70 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱥᱟᱦᱮᱞᱤ'' (1965), ''ᱯᱮᱠᱱᱤᱠ ᱾''(1966), ''ᱛᱟᱥᱵᱷᱤᱨ'' (1966) ᱟᱨ 1967 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱱᱟᱶᱟᱵ ᱥᱤᱨᱟᱡᱼᱩᱫ ᱫᱳᱣᱞᱟ'' ᱾<ref>{{Cite web |title=Picnic - 1966 - Rights |url=http://www.ultraindia.com/film-details/1108-picnic |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510200454/http://www.ultraindia.com/film-details/1108-picnic |archive-date=10 May 2019 |access-date=12 May 2019 |website=Ultra Media and Entertainment Pvt Ltd.}}</ref><ref name="Hindu" /><ref name="TOI"/> === ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="background:#B0C4DE;" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! style="background:#B0C4DE;" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ! class="unsortable" style="background:#B0C4DE;" |ᱱᱳᱴᱠᱚ |- | rowspan="3" |1962 |''ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤ ᱡᱤᱛ'' |ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ <ref name="osianama">{{Cite web |title=The world's leading knowledge-base on the Indian arts, cinema & cultural heritage |url=https://www.osianama.com/film-titles/pyar-ki-jeet-1962?classification=FILM+TITLE&cdt=Film+Title |access-date=27 May 2019 |website=osianama.com |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008161905/https://www.osianama.com/film-titles/pyar-ki-jeet-1962?classification=FILM+TITLE&cdt=Film+Title |url-status=dead }}</ref> |- |''ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ'' | |- |''ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱤᱥᱟᱨ'' |<ref name="Hindu"/> |- | rowspan="3" |1965 |''ᱥᱟᱦᱮᱞᱤ'' | |- |''ᱴᱤᱭᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱭᱚᱱ'' | |- |''ᱛᱤᱥᱨᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱ'' |<ref name="osianama" /> |- | rowspan="4" |1966 |''ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱮ ᱡᱟ'' | |- |''ᱯᱮᱠᱱᱤᱠ'' | |- |''ᱛᱟᱥᱵᱷᱤᱨ'' | |- |''ᱵᱤᱵᱷᱤ ᱚᱨ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' | |- |1967 |''ᱱᱟᱶᱟᱵ ᱥᱤᱨᱟᱡᱼᱩᱫ ᱫᱳᱣᱞᱟ'' | |- |1972 |''ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱪᱚᱨᱟ'' |<ref name="osianama" /> |} == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 1960 ᱥᱚᱛᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱪᱤᱱ ᱵᱷᱳᱢᱤᱠ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1967 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱟᱵᱷᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1972 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱰᱤᱨᱳᱠᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="TST"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱᱟ ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TOI"/> == ᱜᱩᱨ == 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱫᱚᱠ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱨᱛᱚ ᱵᱮᱼᱡᱟᱡᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱡᱟᱥᱤ ᱥᱚᱢᱚᱵᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱜ ᱡᱳᱞᱟᱱ ᱥᱤᱦᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱳᱡᱮ ᱵᱤᱥᱟᱜᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ 56.18-(᱑᱓᱘ᱹ᱘) hectare ᱟᱱ ᱚᱛᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱮ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱛᱤᱠᱤᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱭᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱚᱡᱮᱛᱮ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 4 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱪᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ 65 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱱᱥᱩᱠᱱᱤ, ᱡᱳᱭᱞᱟ ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱤᱭᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱵᱳᱭᱠᱩᱱᱛᱷ ᱥᱚᱢᱯᱚᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TOI"/><ref name="Hindu"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == jl1xuwr3lufxa4qfvdgaah8irizuuat ᱠᱚᱞᱯᱟᱱᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ 0 26699 199793 161275 2026-11-08T03:34:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199793 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱚᱞᱯᱟᱱᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ | image = | image_size = 250px | caption = ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ | birth_name = ᱢᱳᱱᱟ ᱥᱤᱝᱦᱚ | birth_date = ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ | birth_place = ᱞᱟᱦᱳᱨ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1951–1957 | spouse = {{marriage|[[ᱫᱮᱵ ᱚᱱᱚᱱᱫᱽ]]|1954|2011|end=died}} | children = ᱒ }} '''ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱢᱳᱱᱟ ᱥᱤᱝᱦᱟ''') ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ 1950 ᱥᱚᱛᱚᱠ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱾ ᱥᱤᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱮᱫᱽᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱳᱱᱟ ᱥᱤᱝᱦᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱳᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 1951 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟᱠᱤᱛᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱛᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱼᱠᱚᱞᱯᱚᱱ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱼ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱛᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ'' (1952) ᱼ ''ᱦᱟᱢᱥᱯᱷᱚᱨ'' (1953) ᱼ ''ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ'' (1954) ᱼᱦᱩᱥ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ 44 (1954) ᱟᱨ ᱱᱳ ᱰᱳ ᱜᱤᱭᱟᱨᱟᱦ (1957) ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱤᱝᱦᱟ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ|ᱞᱟᱦᱳᱨ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Massey |first=Reginald |date=14 December 2011 |title=Dev Anand: Actor and director who towered over India's film industry – Obituaries |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/dev-anand-actor-and-director-who-towered-over-indias-film-industry-6276475.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180225005835/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/dev-anand-actor-and-director-who-towered-over-indias-film-industry-6276475.html |archive-date=25 February 2018 |access-date=10 February 2012 |website=The Independent}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱜᱩᱨᱫᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱦᱚᱥᱤᱞᱫᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ [[ᱥᱤᱢᱞᱟ]] ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱮᱫᱽᱮ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥᱥ ᱥᱤᱢᱞᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱪᱚᱛᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱮᱨᱟ ᱳᱢᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱢᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=says |first=Bollywood Box Office |title=Kalpana Kartik – Interview – Cineplot.com |url=http://cineplot.com/kalpana-kartik-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919130542/http://cineplot.com/kalpana-kartik-interview/ |archive-date=19 September 2016 |access-date=8 September 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱱᱟᱶᱟᱠᱮᱛᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱢᱳᱱᱟ ᱥᱤᱝᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱢᱵᱮ (ᱱᱤᱛ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ) ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱳᱵᱽᱠᱮᱴᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱠᱚᱢᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱮᱡ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱱᱳᱵᱽᱠᱮᱛᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱴᱨᱮ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱤᱭᱳᱜᱽᱛᱮ ᱠᱚᱞᱯᱟᱱᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱹᱫᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱼ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱟᱛ,ᱪᱮᱛᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ , ᱮᱥ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱳ ᱜᱤᱭᱟᱨᱟᱦ'' ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ''ᱛᱮᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱮ ᱥᱟᱢᱱᱮ'' (1963) ᱼᱡᱩᱭᱮᱞ ᱛᱤᱯᱷ (1967) ᱼᱯᱨᱮᱢ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ (1970) ᱼ ᱥᱨᱤᱯᱷ ᱵᱳᱫᱽᱢᱟᱥ (1973) ᱼ ''ᱦᱤᱨᱟ ᱯᱟᱱᱱᱟ'' (1973) ᱟᱨ ''ᱡᱟᱱᱮᱢᱚᱱ'' (1976) ᱼ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱳᱡᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ,''ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱳᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱮᱣ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ|ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ]] ᱱᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Blast from the past: Dev Anand weds Kalpana Kartik during a shooting break |url=https://www.filmfare.com/features/blast-from-the-past-dev-anand-weds-kalpana-kartik-during-a-shooting-break-41159.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622053639/https://www.filmfare.com/features/blast-from-the-past-dev-anand-weds-kalpana-kartik-during-a-shooting-break-41159.html |archive-date=22 June 2020 |access-date=26 September 2020 |website=filmfare.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 November 2008 |title=Metro Plus Delhi / Cinema : A family drive |url=http://www.hindu.com/mp/2008/11/01/stories/2008110153010600.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811182623/http://www.hindu.com/mp/2008/11/01/stories/2008110153010600.htm |archive-date=11 August 2011 |access-date=10 February 2012 |website=[[The Hindu]]}}</ref> 1956 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱟᱞ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱵᱤᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ 'ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱟᱜᱟᱨᱟᱦ' ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱥᱩᱢᱟᱹᱫᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |+ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱪᱩᱨᱤᱛ |- |1951 |''ᱵᱟᱡᱤ'' |ᱰᱟ. ᱨᱟᱡᱱᱤ |- |1952 |''ᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ'' |ᱡᱟᱱᱠᱤ |- |1953 |''ᱦᱟᱢᱥᱯᱷᱚᱨ'' |ᱢᱟᱞᱛᱤ |- |1954 |''ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ'' |ᱢᱟᱞᱟ |- |1955 |''ᱚᱲᱟᱜ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ 44'' |ᱱᱤᱢᱢᱳ |- |1957 |''ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱳ ᱜᱤᱭᱟᱨᱟᱦ'' |ᱨᱚᱠᱠᱷᱟ |- |} {| class="wikitable" |+ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱥᱮᱨᱢᱟ |- |''ᱛᱮᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱮ ᱥᱟᱢᱱᱮ'' |1963 |- |''ᱜᱤᱭᱩᱱᱮᱞ ᱠᱷᱚᱨᱟ'' |1967 |- |''ᱯᱮᱨᱮᱢ ᱯᱩᱡᱚᱨᱤ'' |1970 |- |''ᱥᱮᱨᱤᱯᱷ ᱵᱟᱫᱢᱟᱥ'' |1973 |- |''ᱦᱤᱨᱟ ᱯᱟᱱᱱᱟ'' |1973 |- |''ᱡᱟᱱᱮᱢᱚᱱ'' |1976 |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == azfk62be0eyluxhmjryxgloszq8aaof ᱠᱚᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ 0 26704 199797 144145 2026-11-08T03:39:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199797 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱚᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ | image = Kamalinee Mukherjee Born 4 March 1984.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1984|3|4}}<ref name="Bday">{{cite web |work=The Times of India |access-date=2 February 2021 |title=Kamalinee Mukherjee's birthday: Stunning performances of the actress you should not miss |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/kamalinee-mukherjees-birthday-stunning-performances-of-the-actress-you-should-not-miss/articleshow/68264169.cms }}</ref> | birth_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ,ᱯᱚᱪᱷᱳᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ,ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2004–2016 }} '''ᱠᱚᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱤ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ,ᱛᱟᱢᱤᱞ,ᱦᱤᱱᱫᱤ,ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱢᱤᱞᱮᱱᱜ'' (2004) ᱼᱨᱮ ᱮᱰᱤᱹᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱚᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱤᱭᱩᱱᱮᱨᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱥᱴᱮᱡ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱥᱴᱮᱡᱯᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IB_intw2" /><ref name="IB_intw2">{{Cite web |last=Jeevi |date=19 July 2006 |title=Kamalinee Mukherjee - Idlebrain.com Interview |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/kamalinee.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525114406/http://www.idlebrain.com/celeb/interview/kamalinee.html |archive-date=25 May 2010 |access-date=6 June 2008 |website=Idlebrain.com}}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="IB_intw2" /> ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IB_intw1">{{Cite web |last=Jeevi |date=10 April 2004 |title=Kamalinee Mukherjee - Idlebrain.com Interview |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview-kamalineemukherjee.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028192323/http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview-kamalineemukherjee.html |archive-date=28 October 2007 |access-date=6 June 2008 |website=Idlebrain.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱚᱱᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IB_intw1" /> ᱞᱳᱨᱮᱴᱳ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱚᱛᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Telegraph_intw">{{Cite web |last=Sengupta |first=Reshmi |date=21 August 2004 |title=Star-struck sister act |url=http://www.telegraphindia.com/1040821/asp/calcutta/story_3652496.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525221943/http://www.telegraphindia.com/1040821/asp/calcutta/story_3652496.asp |archive-date=25 May 2011 |access-date=6 June 2008 |website=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |quote=She’s 24, but ... Kamalinee Mukherjee.}}</ref> == ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱩᱨᱩ === ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱨᱮᱵᱷᱟᱛᱤ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ''ᱯᱷᱤᱨ ᱢᱤᱞᱮᱱᱜ'',ᱮᱰᱤᱹᱥ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IB_intw1">{{Cite web |last=Jeevi |date=10 April 2004 |title=Kamalinee Mukherjee - Idlebrain.com Interview |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview-kamalineemukherjee.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028192323/http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview-kamalineemukherjee.html |archive-date=28 October 2007 |access-date=6 June 2008 |website=Idlebrain.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJeevi2004">Jeevi (10 April 2004). </cite></ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱯᱟ ᱥᱮᱴᱷᱤ|ᱥᱤᱞᱯᱟ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Telegraph_intw">{{Cite web |last=Sengupta |first=Reshmi |date=21 August 2004 |title=Star-struck sister act |url=http://www.telegraphindia.com/1040821/asp/calcutta/story_3652496.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525221943/http://www.telegraphindia.com/1040821/asp/calcutta/story_3652496.asp |archive-date=25 May 2011 |access-date=6 June 2008 |website=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |quote=She’s 24, but ... Kamalinee Mukherjee.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSengupta2004">Sengupta, Reshmi (21 August 2004). </cite></ref><ref name="phir milenge">{{Cite web |last=Iyer |first=Shilpa |date=27 August 2004 |title=Phir milenge: Sensitive attempt |url=http://www.rediff.com/movies/2004/aug/27phir.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821230708/http://www.rediff.com/movies/2004/aug/27phir.htm |archive-date=21 August 2009 |access-date=7 June 2008 |website=Rediff.com}}</ref> ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ,ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱠᱟᱢᱢᱩᱞᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱥᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱢᱢᱩᱞᱟ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲᱜᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾<ref name="IB_intw1">{{Cite web |last=Jeevi |date=10 April 2004 |title=Kamalinee Mukherjee - Idlebrain.com Interview |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview-kamalineemukherjee.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028192323/http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview-kamalineemukherjee.html |archive-date=28 October 2007 |access-date=6 June 2008 |website=Idlebrain.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJeevi2004">Jeevi (10 April 2004). </cite></ref><ref name="TOI_intw">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/India_Buzz/Kamalinis_here_to_stay/articleshow/2384072.cms|title=Kamalini's here to stay|date=20 September 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=6 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117212315/http://timesofindia.indiatimes.com/India_Buzz/Kamalinis_here_to_stay/articleshow/2384072.cms|archive-date=17 January 2016}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱ 2004 ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Nandi2004">{{Cite web |title=Nandi Awards 2004 Response |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004response.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011071937/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004response.html |archive-date=11 October 2007 |access-date=10 October 2007 |website=Idlebrain.com}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Santosham">{{Cite web |title=Santosham Film Awards 2005 |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2005.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320121508/http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2005.html |archive-date=20 March 2013 |access-date=7 June 2007 |website=Idlebrain.com}}</ref><ref name="cinemaa">{{Cite web |title=CineMAA Awards 2004 |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/2004cinemaa-awards.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102234032/http://www.idlebrain.com/news/functions/2004cinemaa-awards.html |archive-date=2 November 2007 |access-date=7 June 2008 |website=Idlebrain.com}}</ref> === ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟᱠᱚ === ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱳᱨᱰ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱩᱭᱡᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱼᱯᱷᱟᱹᱛᱟᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲ, ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="CHORDIndia">{{Cite web |title=CHORD India - About Us |url=http://www.chordindia.org/about-us/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202094457/http://www.chordindia.org/about-us/ |archive-date=2 December 2016 |access-date=7 January 2017 |website=chordindia.org}}</ref><ref name="WorldVision">{{Cite web |title=World Vision - About Us |url=https://www.worldvision.org/about-us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116204101/https://www.worldvision.org/about-us |archive-date=16 January 2017 |access-date=7 January 2017 |website=worldvision.org}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱭᱴ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱢᱤᱨᱚᱨ ᱢᱤᱨᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱢᱨᱤᱱᱟᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱦᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱣᱴᱤ ᱴᱤᱭᱩᱴᱳᱨᱮᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="MirrorMirror">{{Cite web |title=Mirror Mirror |url=https://www.youtube.com/user/MrinalineeMukherjee |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901231343/https://www.youtube.com/user/MrinalineeMukherjee |archive-date=1 September 2019 |access-date=7 January 2017 |via=YouTube}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱼᱚᱢᱚᱨᱤᱠ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱳᱣᱟᱱᱰ ᱯᱤᱝ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱴᱮᱱ ᱛᱷᱟᱡᱽᱮᱱᱰ ᱳᱣᱮᱵᱷᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱫᱚ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱰᱟᱹᱱᱴᱚᱨ ᱱᱤᱞ ᱦᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱩᱠᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱚᱠᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱚᱠ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=19 May 2019 |title=Kamalinee Mukherjee performances |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/kamalinee-mukherjees-birthday-stunning-performances-of-the-actress-you-should-not-miss/articleshow/68264169.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307152625/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/kamalinee-mukherjees-birthday-stunning-performances-of-the-actress-you-should-not-miss/articleshow/68264169.cms |archive-date=7 March 2019 |access-date=7 June 2019 |website=The Times of India}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == kof5adl9r6lm4ss895rtue40icka4ay ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱠᱳᱴᱟᱠ 0 26707 199821 163957 2026-11-08T04:26:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199821 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱠᱳᱴᱟᱠ | image = Karishma Kotak at Golkonda Good Eath Design.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱠᱳᱴᱟᱠ | birth_date = {{birth date and age|1982|5|26|df=y}}<ref name="ie30"/><ref name="kk2">{{cite web |title=@karishmakotak Model, TV presenter!!!! Never Born, Never Died...have been visiting This Planet Earth since the 26th of may a few decades ago |url=https://twitter.com/karishmakotak/ |access-date=28 October 2012 |archive-date=26 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326081849/https://twitter.com/karishmakotak |url-status=live}}</ref> | birth_place = ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ,ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1998–ᱱᱤᱛ | height = | website = {{url|karishmakotak.com}} }} '''ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱠᱳᱴᱟᱠ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ie30">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/karishma-kotak-to-reenter-bigg-boss-house/1031943/|title=Karishma Kotak to re-enter 'Bigg Boss' house|date=16 November 2012|work=The Indian Express|access-date=16 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119042244/http://www.indianexpress.com/news/karishma-kotak-to-reenter-bigg-boss-house/1031943|archive-date=19 November 2012}}</ref><ref name="kk1">{{Cite web |title=bigg boss season 6 Contestants Karishma Kotak |url=http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/karishma-kotak-94.html#nav |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009223416/http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/karishma-kotak-94.html#nav |archive-date=9 October 2012}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 1982 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱤᱝᱜᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rel">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-14/news-interviews/28029405_1_telugu-film-yuvi-yuvraj-singh|title=Yuvi's new 'friend'?|last=Deshmukh|first=Ashwini|date=14 January 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=5 October 2020|archive-url=https://archive.today/20130103202901/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-14/news-interviews/28029405_1_telugu-film-yuvi-yuvraj-singh|archive-date=3 January 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛᱤ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱾<ref name="nwl">{{Cite web |title=Chat - Karishma Kotak - Video Transcript |url=http://colors.in.com/in/chat-video-live-chat-with-karishma-kotak-29.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102010212/http://colors.in.com/in/chat-video-live-chat-with-karishma-kotak-29.html |archive-date=2 January 2013 |access-date=5 October 2020 |publisher=Viacom 18 Media Pvt. Ltd.}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱡᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Bigg-Boss-really-changed-my-life-Karishma-Kotak/articleshow/19258712.cms|title=Bigg Boss really changed my life: Karishma Kotak - Times of India|date=29 March 2013|work=The Times of India|access-date=5 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911024534/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Bigg-Boss-really-changed-my-life-Karishma-Kotak/articleshow/19258712.cms|archive-date=11 September 2018}}</ref><ref name="nwl" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱥᱱᱤ ᱠᱳᱴᱚᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="24X7">{{Cite web |title=Bigg Boss Live 24X7 : Web Exclusive |url=http://colors.in.com/in/biggboss/videos/bigg-boss-live-24x7-web-exclusive-20234-2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127110522/http://colors.in.com/in/biggboss/videos/bigg-boss-live-24x7-web-exclusive-20234-2.html |archive-date=27 November 2012 |access-date=5 October 2020 |publisher=Viacom 18 Media Pvt. Ltd.}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱜᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="kk1">{{Cite web |title=bigg boss season 6 Contestants Karishma Kotak |url=http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/karishma-kotak-94.html#nav |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009223416/http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/karishma-kotak-94.html#nav |archive-date=9 October 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20121009223416/http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/karishma-kotak-94.html#nav "bigg boss season 6 Contestants Karishma Kotak"]. Archived from [http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/karishma-kotak-94.html#nav the original] on 9 October 2012.</cite></ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="nwl" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱼ ᱭᱩᱠᱮ === ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱴ ᱥᱮᱵᱷᱤᱱᱴᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Karishma Kotak |url=http://www.karishmakotak.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024050743/http://www.karishmakotak.com/ |archive-date=24 October 2012 |access-date=26 October 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ 20 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱡᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱱᱤ ᱮᱱᱰ ᱜᱚᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱤᱭᱩ ᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴᱟᱞᱳᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="interview" /> 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾   ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ, ᱫᱟ ᱥᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮᱡᱟᱱ, ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sitevids">{{Cite web |title=videos |url=http://karishmakotak.com/photo-gallery/videos |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112184358/http://www.karishmakotak.com/photo-gallery/videos |archive-date=12 November 2012 |access-date=2 November 2012}}</ref> === ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱼ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ === 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=About Karishma |url=http://www.karishmakotak.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024050743/http://www.karishmakotak.com/ |archive-date=24 October 2012 |access-date=7 November 2012 |publisher=2012 Karishma Kotak}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ 2 ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱢᱩᱫᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱟᱭᱮᱴᱰ ᱵᱨᱤᱣᱮᱨᱤᱡ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ, 2006 ᱠᱟᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ, ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱛᱚᱞ ᱠᱟᱥᱵᱮᱠᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱹᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱠᱟᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳᱯᱨᱳᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱪᱳᱞᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱯᱷᱟᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱞᱵᱨᱤᱴᱤ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱳᱭᱛᱨᱤ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1051119/asp/weekend/story_5476690.asp|title=Supermodels in waiting|last=dua|first=aarti|date=19 November 2005|work=The Telegraph|access-date=26 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010105329/http://www.telegraphindia.com/1051119/asp/weekend/story_5476690.asp|archive-date=10 October 2012|location=Calcutta, India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱰᱵᱷ, ᱯᱚᱱᱰᱥ, ᱳᱭᱮᱞᱟ ᱦᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱨ, ᱴᱟᱭᱴᱮᱱ ᱡᱮᱞᱟᱥ,ᱰᱤᱥᱮᱞ ,ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ , ᱥᱟᱯᱷᱳᱞᱟ, ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱤ, ᱟᱞᱚᱯᱚᱴ ᱡᱩᱭᱮᱞᱥ, ᱠᱚᱞᱟᱱ ᱥᱤᱞᱠᱥ, ᱮᱞᱢᱳᱨ, ᱟᱪᱟᱠᱳᱴᱤᱞ ᱡᱩᱭᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱨ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Latest Entertainment News: Celebrity News, Latest News on TV Reality Shows, Breaking News & Trending Stories |url=https://www.news18.com/entertainment/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109200731/http://www.in.com/amy-jacques-garvey/biography-17663.html |archive-date=9 January 2014 |access-date=22 January 2020 |website=News18}}</ref> ᱰᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱦᱳᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sitevids">{{Cite web |title=videos |url=http://karishmakotak.com/photo-gallery/videos |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112184358/http://www.karishmakotak.com/photo-gallery/videos |archive-date=12 November 2012 |access-date=2 November 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20121112184358/http://www.karishmakotak.com/photo-gallery/videos "videos"]. Archived from [http://karishmakotak.com/photo-gallery/videos the original] on 12 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 November</span> 2012</span>.</cite></ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱳᱭᱮᱵᱽᱼᱱᱴᱩᱭᱩᱭᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱭᱳ (ᱟᱭᱳ ᱟᱱᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱪᱤᱭ! ᱤᱧ ᱥᱩᱨᱼᱯᱩᱨᱚᱵ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=16 March 2013 |title=Karishma Kotak's other side you seldom get to see |url=http://canindia.com/2013/03/karishma-kotaks-other-side-you-seldom-get-to-see/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031204007/http://www.canindia.com/2013/03/karishma-kotaks-other-side-you-seldom-get-to-see/ |archive-date=31 October 2014 |access-date=16 March 2013 |publisher=Can-India News/WORLD MEDIA CORP}}</ref> ᱤᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱵᱟᱼᱫᱩᱠᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱡᱟ, ᱟᱨ ᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾" ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟ ᱾<ref name="nwl">{{Cite web |title=Chat - Karishma Kotak - Video Transcript |url=http://colors.in.com/in/chat-video-live-chat-with-karishma-kotak-29.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102010212/http://colors.in.com/in/chat-video-live-chat-with-karishma-kotak-29.html |archive-date=2 January 2013 |access-date=5 October 2020 |publisher=Viacom 18 Media Pvt. Ltd.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20130102010212/http://colors.in.com/in/chat-video-live-chat-with-karishma-kotak-29.html "Chat - Karishma Kotak - Video Transcript"]. Viacom 18 Media Pvt. Ltd. Archived from [http://colors.in.com/in/chat-video-live-chat-with-karishma-kotak-29.html the original] on 2 January 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 October</span> 2020</span>.</cite></ref> ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ, ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ 5 ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="nwl" /> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |- | |''ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱥᱳ'' |ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ |ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ |- | |''ᱥᱯᱟ ᱰᱟᱭᱮᱨᱤ'' |ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ |ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ |- | |''ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ'' |ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ |ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ |- |2010 |''ᱱᱟᱪᱳ ᱨᱤ'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ |- |2012 |''Bigg Boss Season 6 ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2013 |''ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱠᱟᱰᱤᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Karishma Kotak - Exclusive Interview with Kushi Media at the IIFA Awards 2013 |url=http://www.abcnewsgo.net/video/yhFR_NVUQH94 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911024558/http://www.abcnewsgo.net/video/yhFR_NVUQH94 |archive-date=11 September 2018 |access-date=29 June 2017 |website=abcnewsgo.net}}</ref>'' |ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2016 |''ᱢᱟᱡᱟᱠ ᱢᱟᱡᱟᱠ ᱢᱮ'' |ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2015 |''ᱫᱟᱨ ᱥᱟᱵᱠᱳ ᱞᱚᱜᱛᱟ ᱦᱟᱭ'' |ᱜᱮᱞ ᱯᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |- |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱾ |<ref>{{Cite news|url=https://www.siasat.com/jhalak-dikhhla-jaa-11-list-of-confirmed-contestants-with-photos-|title=Jhalak Dikhhla Jaa 11 Confirmed-Contestants - Siasat|date=28 September 2023}}</ref> |} === ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜᱥᱚᱫᱚᱨ === == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] fv8mpylk3c4jhm7og1f02kl429kxirm ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ 0 26711 199818 157978 2026-11-08T04:24:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199818 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ | image = Karthika_-makaramanju_actress.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1992|06|27}}<br>[[Trivandrum, ᱠᱮᱨᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2009–2017 | height = 1.78m | spouse = {{marriage|ᱨᱤᱦᱤᱛ ᱢᱮᱱᱚᱱ|2023}} | parents = [[ᱨᱟᱫᱷᱟ]] <br> ᱨᱟᱡᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ | relatives = [[ᱛᱦᱩᱞᱥᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] (sister) }} '''ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 27 ᱡᱩᱱ 1992)<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Tollywood Actress Says Goodbye to Movies |url=https://english.sakshi.com/news/tollywood/tollywood-actress-says-goodbye-movies-137703 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107163907/https://english.sakshi.com/news/tollywood/tollywood-actress-says-goodbye-movies-137703 |archive-date=7 November 2021 |access-date=2021-11-07 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-27/news-interviews/40232512_1_karthika-nair-brindavana-21st-birthday|title=Karthika celebrates 20st birthday|date=27 June 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=18 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001820/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-27/news-interviews/40232512_1_karthika-nair-brindavana-21st-birthday|archive-date=3 December 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱚᱛᱱᱟᱭᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱨᱮ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱡᱳᱥ'' ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱯᱤᱭᱟ ᱵᱟᱡᱯᱟᱭ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱳ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱯᱨᱳᱯᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ ᱠᱚᱢᱢᱟᱛᱷ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱢᱢᱟᱛᱷ' ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱩᱞᱴᱟᱹᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rajniesh Duggal: 'Aarambh' is not based on 'Baahubali' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rajniesh-duggal-aarambh-is-not-based-on-baahubali/articleshow/58785411.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810134957/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rajniesh-duggal-aarambh-is-not-based-on-baahubali/articleshow/58785411.cms |archive-date=10 August 2017 |access-date=22 May 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Here's everything you want to know about Baahubali inspired show Aarambh |url=https://www.indiatoday.in/television/what's-hot/story/tanuja-kajol-baahubali-2-everything-you-want-to-know-about-inspired-show-aarambh-lifetv-976063-2017-05-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227060116/https://www.indiatoday.in/television/what%27s-hot/story/tanuja-kajol-baahubali-2-everything-you-want-to-know-about-inspired-show-aarambh-lifetv-976063-2017-05-09 |archive-date=27 December 2019 |website=India Today}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱫᱷᱟᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱫᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Karthika-T-towns-new-face-/articleshow/4960119.cms|title=Karthika: T-town's new face|date=2 September 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=11 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108054413/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Karthika-T-towns-new-face-/articleshow/4960119.cms|archive-date=8 November 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-14/news-and-interviews/33183519_1_film-industry-makaramanju-karthika|title=Karthika gearing up for a career in hotel industry|last=Nayar|first=Parvathy S|date=14 August 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=17 October 2012|archive-url=https://archive.today/20130103083538/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-14/news-and-interviews/33183519_1_film-industry-makaramanju-karthika|archive-date=3 January 2013}}</ref> ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2023 ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱫᱟᱭ ᱥᱟᱢᱩᱫᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤᱪ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱨᱩᱴᱤᱛ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Karthika Nair gets married to Rohit Menon">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/karthika-nair-gets-married-to-rohit-menon/articleshow/105348310.cms?from=mdr|title=Karthika Nair gets married to Rohit Menon|last=The Times of India|date=20 November 2023|access-date=20 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120091022/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/karthika-nair-gets-married-to-rohit-menon/articleshow/105348310.cms?from=mdr|archive-date=20 November 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-22 |title=Radha’s daughter Karthika Nair is a happy bride in latest wedding pictures |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/radhas-daughter-karthika-nair-is-a-happy-bride-in-latest-wedding-pictures-9037659/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207193247/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/radhas-daughter-karthika-nair-is-a-happy-bride-in-latest-wedding-pictures-9037659/ |archive-date=7 December 2023 |access-date=2023-12-07 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 17 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱚᱛᱱᱟᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱡᱳᱥ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱤᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱷᱤ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱯᱤᱭᱟ ᱵᱟᱡᱯᱟᱭ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation|title=Ko hits half-century!}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱛᱚᱛᱩᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱛᱩᱛᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱱᱤᱱ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱠᱚᱨᱟᱢᱟᱱᱡᱩ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱥᱤᱵᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web |year=2010 |title=Karthika debuts in Malayalam with Makaramanju |url=http://www.sify.com/movies/Karthika-debuts-in-Malayalam-with-Makaramanju-imagegallery-malayalam-jmsqk5icgba.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091224075400/http://sify.com/movies/Karthika-debuts-in-Malayalam-with-Makaramanju-imagegallery-malayalam-jmsqk5icgba.html |archive-date=24 December 2009 |access-date=17 February 2011 |website=[[Sify]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=1 February 2011 |title='Makara Manju' was a tough experience: Karthika Nair |url=http://www.filmydum.com/top-stories/2946/%E2%80%98makara-manju%E2%80%99-was-a-tough-experience-karthika-nair |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711002041/http://www.filmydum.com/top-stories/2946/%E2%80%98makara-manju%E2%80%99-was-a-tough-experience-karthika-nair |archive-date=11 July 2011 |access-date=17 February 2011 |publisher=Filmydum}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ,ᱥᱩᱜᱚᱱᱫᱷᱟᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱚᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱳᱭᱨᱚ, ᱳᱨᱚᱵᱷᱥᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱰᱮᱱᱤ ᱵᱳᱭᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=13 December 2010 |title=Karthika dazes Danny Boyle |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/62310.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217013925/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/62310.html |archive-date=17 December 2010 |access-date=17 February 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱨᱤᱱᱩ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱫᱟᱢᱢᱩ'' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱜᱞᱟᱢᱟᱨᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮᱱ ᱴᱤ ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱣ ᱡᱮᱹᱱᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱨᱳᱯᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ ᱠᱚᱢᱢᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱢᱟᱛᱷ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱵᱷᱮᱶᱭᱩ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Karthika is Annakodi! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-05/news-interviews/30366750_1_karthika-bharathiraja-parthepan |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120711064121/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-05/news-interviews/30366750_1_karthika-bharathiraja-parthepan |archive-date=11 July 2012 |access-date=17 January 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤᱨᱟᱡᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱟᱱᱱᱟᱠᱳᱰᱤ'' ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱵᱚᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱷᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=25 January 2013 |title=Karthika and Vedhika in Darshan's Brindavana |url=http://www.telugunow.com/movie-news/karthika-and-vedhika-in-darshans-brindavana/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130904235720/http://telugunow.com/movie-news/karthika-and-vedhika-in-darshans-brindavana/ |archive-date=4 September 2013 |access-date=16 August 2013 |website=Telugu Now}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱨᱟᱫᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱳᱢᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱞᱞᱟᱨᱤ ᱱᱟᱨᱤᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱴᱚᱢᱵᱚᱭ ᱡᱳᱭᱞᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱚᱠᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱵᱨᱟᱢᱵᱚᱱᱫᱚᱢ,ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱞᱤ ᱰᱳᱨᱡᱤ,ᱱᱟᱜᱤᱱᱤᱰᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == ===ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ=== ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ=== {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2017 |''ᱟᱨᱟᱢᱵᱷ'' |ᱫᱮᱵᱥᱮᱱᱟ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == rdznqitkyehytqf7m94zjzkt6b06hhm ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ 0 26712 199814 144611 2026-11-08T04:21:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199814 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ | image = KashmiraIrani1122.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱭᱟᱹ | years_active = 2007 - ᱱᱤᱛ | spouse = ᱚᱠᱥᱚᱛ ᱥᱟᱠᱥᱮᱱᱟ (m. 2024-ᱱᱤᱛ) }} '''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ'''<ref>{{Cite web |last= |title=Kashmira Irani's Carrier |url=http://tvgupshup.com/sanaya-irani-family-pictures-with-sister-kashmira-irani/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126031754/http://tvgupshup.com/sanaya-irani-family-pictures-with-sister-kashmira-irani/ |archive-date=26 January 2019 |access-date=23 April 2015 |website=tvgupshup.com}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱚᱢᱵᱚᱨ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱠᱷᱮᱛᱨᱟ<ref>{{Cite web |last= |title=Dharmakshetra |url=http://www.epicchannel.com/show/dharmakshetra |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021002311/http://epicchannel.com/show/dharmakshetra |archive-date=21 October 2016 |access-date=14 October 2016 |publisher=Epic Channel}}</ref>ᱨᱮ ᱫᱨᱳᱯᱟᱫᱤ ᱟᱨ ''ᱫᱳᱥᱛᱤ...ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ...ᱢᱟᱱᱢᱟᱨᱡᱤᱭᱟᱱ.... '' ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ<ref>{{Cite web |date=8 April 2015 |title=Striking a balance |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/striking-a-balance/article7081088.ece |access-date=9 April 2015 |website=[[The Hindu]]}}</ref>ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱢᱟᱨᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜ'', ᱡᱟᱝᱜᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱝᱜᱩᱱ,''ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱡᱤᱱᱫᱟ ᱦᱟᱭ'' ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱤᱨᱟᱱᱤ 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱚᱱᱤ ᱡᱳᱨᱳᱥᱚᱛᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kashmira Irani: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/kashmira-irani |access-date=23 December 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 17 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱤᱨᱤᱡ ''ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web |last= |title=You cannot succeed in life by making your parents unhappy: Kashmira 'Manmarziyan' Irani |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/you-cannot-succeed-life-making-your-parents-unhappy-kashmira-manmarziyan-irani-150414 |access-date=23 December 2020 |website=tellychakkar.com}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |title=Amber Dhara creates stir Lokhandwala market |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/amber-dhara-create-stir-lokhandwala-market-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924131551/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/amber-dhara-create-stir-lokhandwala-market-0 |archive-date=24 September 2015 |access-date=23 April 2015 |website=www.tellychakkar.com}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱳᱴᱼᱡᱟᱴᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ (ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱚ ᱯᱟᱱᱤᱜᱨᱟᱦᱤᱭ) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 8ᱼ9 ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱥᱩᱭ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱨ ᱟᱴᱮᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱹᱛᱤᱞ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱚᱱ ᱦᱚᱡᱟᱨᱳ ᱠᱮ ᱱᱟᱢ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱜᱟᱹᱫᱤ ᱡᱳᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱟᱡᱟᱹᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=bollywoodmantra |title=Screening of Un Hazaaron Ke Naam |url=http://www.bollywoodmantra.com/video/screening-of-un-hazaaron-ke-naam-part-02/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807044950/http://www.bollywoodmantra.com/video/screening-of-un-hazaaron-ke-naam-part-02/ |archive-date=7 August 2016 |access-date=18 March 2016}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱭᱟᱥ ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱢᱤᱛᱛᱨᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱮ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱝᱜᱩᱨᱟ<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zangoora-debuted-in-Delhi/articleshow/7105437.cms?referral=PM|title='Zangoora' debuted in Delhi!|work=[[The Times of India]]|access-date=24 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325024505/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zangoora-debuted-in-Delhi/articleshow/7105437.cms?referral=PM|archive-date=25 March 2018}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kashmira-Irani-Gurgaon-gave-me-my-first-theatre-experience/articleshow/46054870.cms|title=Kashmira Irani: Gurgaon gave me my first theatre experience|date=30 January 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=31 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508001801/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kashmira-Irani-Gurgaon-gave-me-my-first-theatre-experience/articleshow/46054870.cms|archive-date=8 May 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Zangoora: Bollywood comes alive on stage |url=https://blogs.reuters.com/indiamasala/2010/09/22/zangoora-bollywood-musical-kingdom-of-dreams/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023175053/https://blogs.reuters.com/indiamasala/2010/09/22/zangoora-bollywood-musical-kingdom-of-dreams/ |archive-date=23 October 2017 |access-date=3 July 2017 |publisher=Reuters}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 23 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱤᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱥᱴᱮᱡ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱟᱜᱟᱣᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱳᱛᱟᱝᱠᱤ ᱢᱚᱦᱟᱞ ᱨᱮ 1000 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱥᱳ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱥᱴᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱮᱞ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱝᱜᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱹᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱨᱮᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱳᱪ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kashmira-Irani-People-keep-mistaking-Sanaya-Irani-to-be-my-sister/articleshow/47249447.cms|title=Kashmira Irani: People keep mistaking Sanaya Irani to be my sister|date=13 May 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=9 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214062109/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kashmira-Irani-People-keep-mistaking-Sanaya-Irani-to-be-my-sister/articleshow/47249447.cms|archive-date=14 February 2017}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱚᱱᱚᱥᱠᱟ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ PK ''PK'' 'ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱤᱢᱥ' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱨᱤᱮᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Did you know Kashmira Irani was part of PK? |url=http://www.tellychakkar.com/fun-zone/did-you-know/did-you-know-kashmira-irani-was-part-of-pk-150803 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907081154/http://www.tellychakkar.com/fun-zone/did-you-know/did-you-know-kashmira-irani-was-part-of-pk-150803 |archive-date=7 September 2015 |access-date=18 September 2015 |website=www.tellychakkar.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱞᱟᱵᱷ ᱤᱡᱽ ᱮ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱟᱭᱚᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱭᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱣᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ''ᱫᱳᱥᱛᱤ... '' ᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱭᱨᱟ <ref>{{Cite web |last= |title=Hussain inspired Kashmira Irani for comeback |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hussain-inspired-kashmira-irani-comeback-150326 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511054446/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hussain-inspired-kashmira-irani-comeback-150326 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 April 2015 |website=www.tellychakkar.com}}</ref> ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ''ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱢᱟᱨᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱾''.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/kashmira-irani-to-make-a-comeback-with-manmarziyan/|title=Kashmira Irani to make a comeback with Manmarziyan|date=21 November 2014|work=[[The Indian Express]]|access-date=31 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317170951/http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/kashmira-irani-to-make-a-comeback-with-manmarziyan/|archive-date=17 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=Shravan and Kashmira talk about Manmarziyan |url=http://www.tellychakkar.com/video/shravan-and-kashmira-talk-about-manmarziyan-150415-150415 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417061854/http://www.tellychakkar.com/video/shravan-and-kashmira-talk-about-manmarziyan-150415-150415 |archive-date=17 April 2015 |access-date=23 April 2015 |website=www.tellychakkar.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=14 April 2015 |title=Manmarzian TV review: Monica Sehgal and Kashmira Irani's show is a chapter out of every youngster's life |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/manmarzian-tv-review-monica-sehgal-and-kashmira-iranis-show-is-a-chapter-out-of-every-youngsters-life/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417002338/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/manmarzian-tv-review-monica-sehgal-and-kashmira-iranis-show-is-a-chapter-out-of-every-youngsters-life/ |archive-date=17 April 2015 |access-date=23 April 2015 |website=www.bollywoodlife.com}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱜᱟᱭᱟᱱ == * ''ᱡᱟᱱᱜᱩᱨᱟ'' == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|3881720}} * {{Twitter|kashmira_irani}} * {{Instagram|kashmira_irani}} rdtsvop163jboy5ltc2loty3wavlsoe ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ 0 26729 199732 173779 2026-11-08T01:41:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199732 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ | image = Lara Dutta at the grand finale of Miss Diva 2020 contest (Close up).jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ | birth_date = {{birth date and age|1978|04|16|df=y}}<ref name="NDTV_Lara_Dutta">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/entertainment/inside-lara-duttas-40th-birthday-party-1838940 |title=Inside Lara Dutta's 40th Birthday Party |publisher=NDTV |access-date=14 December 2018 |date=17 April 2018 |first=Shruti |last=Shiksha |archive-date=15 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215022126/https://www.ndtv.com/entertainment/inside-lara-duttas-40th-birthday-party-1838940 |url-status=live}}</ref> | birth_place = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱩᱚᱚᱛᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name="Seetharamaiah">{{cite news |last=Seetharamaiah |first=K.V. (29 May 2003) |title=Lara's culmination of a dream |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Laras-culmination-of-a-dream/articleshow/47846125.cms?referral=PM |work=The Times of India |date=29 May 2003 |access-date=4 April 2014 |archive-date=29 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181029171906/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Laras-culmination-of-a-dream/articleshow/47846125.cms?referral=PM |url-status=live}}</ref> | education = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟ,ᱜᱟᱲ<ref name="IndiaToday">{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/education-today/featurephilia/story/beauty-pageant-1026148-2017-07-25 |title=From Sushmita Sen to Diana Hayden, see how educated your favourite Indian beauty pageant winners are |work=India Times |date=25 July 2017 |access-date=19 April 2018 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330141206/https://www.indiatoday.in/education-today/featurephilia/story/beauty-pageant-1026148-2017-07-25 |url-status=live}}</ref> | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1995–ᱱᱤᱛ | title = [[Femina Miss India#Miss Universe|Femina Miss India 2000]]<br/> [[Miss Universe 2000]] | spouse = {{marriage|[[ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱵᱷᱩᱯᱟᱛᱤ]]|2011}} | children = ᱑ }} '''ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 16 ᱮᱯᱨᱤᱞ 1978) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱱᱤᱭᱟᱨᱥ 2000 ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ 2000 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=CROWN AND BEYOND: A peek at Lara Dutta's spectacular journey! - Beauty Pageants |url=https://m.beautypageants.in/miss-diva/crown-and-beyond-a-peek-at-lara-duttas-spectacular-journey/amp_articleshow/93135938.cms |access-date=19 August 2022 |website=Beauty Pageants}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱫᱟᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱳᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱪᱮᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱛᱛᱚ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱫᱟᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱜᱚᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱞᱳᱼᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=What makes Lara Dutta the 'It' girl |url=http://wonderwoman.intoday.in/story/what-makes-lara-dutta-the-it-girl/1/88100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130923/http://wonderwoman.intoday.in/story/what-makes-lara-dutta-the-it-girl/1/88100.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=23 January 2016 |website=wonderwoman.intoday.in}}</ref>᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱳᱭᱤᱝ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱮᱞ ᱠᱮ ᱫᱟᱛᱛ (ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ) ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱢᱳᱨᱤᱱ ᱫᱟᱛᱛ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱮᱵᱨᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱪᱮᱨᱤᱞ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Padma Subba Rao |date=16 April 2019 |title=Facts and throwback pictures of Lara Dutta on the occasion of her birthday. |url=https://english.newstracklive.com/ampnews/unknown-facts-and-throwback-pictures-of-lara-dutta-on-occasion-of-her-birthdaypics-inside-sc-nu-1006983-1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012042626/https://english.newstracklive.com/ampnews/unknown-facts-and-throwback-pictures-of-lara-dutta-on-occasion-of-her-birthdaypics-inside-sc-nu-1006983-1.html |archive-date=12 October 2020 |access-date=16 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=We are a simple middle-class family |url=http://www.mid-day.com/specials/2011/may/080511-jennifer-dutta-lara-dutta-mothers-day.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125203218/http://www.mid-day.com/specials/2011/may/080511-jennifer-dutta-lara-dutta-mothers-day.htm |archive-date=25 November 2013 |access-date=23 January 2016 |website=mid-day.com}}</ref> ᱱᱤᱱᱤᱛ ᱥᱟᱣᱦᱮᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱩᱡᱚᱠ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱾<ref name="ns">{{Cite web |title=Political Animal, Musical Genius, Healing potion&nbsp;— Nitin Sawhney |url=http://sl2uk.com/content/nitinsawhney.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218222956/http://sl2uk.com/content/nitinsawhney.shtml |archive-date=18 February 2007 |access-date=23 January 2016 |website=s12uk.com}}</ref> 1981 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱛᱛᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱥ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱨᱝᱠ ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ ᱯᱟᱱᱞᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱠᱷᱚᱥᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱮᱞᱤ ᱰᱳᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛᱛ ᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-still-love-Kelly-says-Lara/articleshow/2514755.cms|title='I still love Kelly,' says Lara|date=4 November 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=23 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812002539/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-still-love-Kelly-says-Lara/articleshow/2514755.cms|archive-date=12 August 2015}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱱᱳ ᱢᱳᱨᱮᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱳᱜᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱶ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dino is not my best friend anymore: Kelly |url=https://www.indiatoday.in/movies/story/dino-is-not-my-best-friend-anymore-kelly-42860-2009-03-26 |access-date=2023-07-31 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱮᱠ ᱡᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱳᱜᱟᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://espn.go.com/classic/biography/s/Jeter_Derek.html|title=Jeter Drives the Yankees|last=Acocella|first=Nick|date=9 September 2006|access-date=23 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628184537/http://espn.go.com/classic/biography/s/Jeter_Derek.html|archive-date=28 June 2009|publisher=[[ESPN Classic]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bollywood">{{Cite news|url=http://www.bollygraph.com/actress/lara-dutta-and-mahesh-bhupathi-to-tie-the-nod/3879/|title=Lara Dutta and Mahesh Bhupathi to tie the knot|date=18 February 2011|work=[[Bollywood]]|access-date=18 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082024/http://www.bollygraph.com/actress/lara-dutta-and-mahesh-bhupathi-to-tie-the-nod/3879/|archive-date=8 July 2011|agency=[[Bollywood]]|location=[[Mumbai]]}}</ref> <ref name="bollygraph">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Lara-Dutta-super-excited-about-new-character-in-Don-2/Article1-602083.aspx|title=Lara Dutta super-excited about "new" character in Don-2|last=Gupta|first=Chinki|date=19 September 2010|work=[[Hindustan Times]]|access-date=20 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100921202434/http://www.hindustantimes.com/Lara-Dutta-super-excited-about-new-character-in-Don-2/Article1-602083.aspx|archive-date=21 September 2010|location=[[New Delhi]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 February 2011 |title=Mahesh Bhupathi and Lara Dutta exchange wedding vows |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-20/off-the-field/28625396_1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105131059/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-20/off-the-field/28625396_1 |archive-date=5 November 2013 |access-date=23 January 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2011 ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 20 ᱯᱷᱮᱵᱵᱨᱚᱨᱤ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/lara-dutta-mahesh-bhupati-get-married-in-goa-129010-2011-02-18|title=Lara, Mahesh exchange vows in Goa|date=11 February 2011|work=India Today}}</ref> <ref>{{Cite web |date=1 August 2011 |title=Lara Dutta is pregnant! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-01/news-interviews/29838384_1_lara-dutta-marriage-front-miss-universe |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105094741/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-01/news-interviews/29838384_1_lara-dutta-marriage-front-miss-universe |archive-date=5 November 2013 |access-date=1 August 2011 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ 2011 ᱨᱮ, ᱫᱟᱛ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 December 2014 |title=Lara-Mahesh blessed with a baby girl |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Lara-Mahesh-blessed-with-a-baby-girl/Article1-799814.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214210610/http://www.hindustantimes.com/entertainment/tabloid/lara-mahesh-blessed-with-a-baby-girl/article1-799814.aspx |archive-date=14 December 2014 |access-date=20 January 2012 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ 2012 ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾   === ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱱᱵᱷᱟᱨᱥ === ᱥᱟᱭᱯᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱩᱨᱱᱤᱥᱥ 2000 ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱤᱢᱥᱤᱭᱩᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱠᱳᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱥᱠᱳᱭ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱩᱨᱱᱤᱥᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱠᱳᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ 9ᱹ99 ᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="crown">{{Cite web |last=Ranny Singka |title=The on-line magazine covering the Miss USA, Miss Universe, Miss Teen USA, Miss America, and Miss World Pageants |url=http://www.behindthecrown.com/weekworlduniverse.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202035305/http://www.behindthecrown.com/weekworlduniverse.html |archive-date=2 February 2012 |access-date=30 November 2011 |publisher=Behind The Crown}}</ref> == ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱨᱟᱥᱟᱪᱪᱤ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱟᱱᱫᱟᱡ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱟ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=5 things you didn't know about Lara Dutta, Priyanka Chopra's Andaaz |url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/may/23/13381 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805103944/https://www.cinestaan.com/articles/2018/may/23/13381 |archive-date=5 August 2019 |access-date=5 August 2019 |website=Cinestaan}}</ref> 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱫᱟᱛ "ᱟᱭᱥᱟ ᱡᱮᱫᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱠᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱨᱴᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱫᱟᱥᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱮᱴ ᱳᱣᱟᱨᱠ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱞᱯ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱥᱟᱱ,''ᱟᱞᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ 'ᱢᱟᱥᱛᱤ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Laradatta.jpg|left|thumb|220x220px|2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾]] 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱟᱜ <nowiki><i id="mw6w">ᱯᱷᱟᱱᱟ</i></nowiki> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]] [[ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ|ᱠᱟᱡᱳᱞ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱛᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱟᱱᱟ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ''ᱦᱩᱢ ᱛᱩᱢ'' (2004) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 July 2007 |title=I did 'Fanaa' to get into Yashraj: Lara |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-did-fanaa-to-get-into-yashraj-lara-1109335 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801145751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-did-fanaa-to-get-into-yashraj-lara-1109335 |archive-date=1 August 2019 |access-date=1 August 2019 |website=DNA}}</ref> 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱫᱟᱛ 'ᱵᱟᱜᱚᱢ ᱵᱟᱜ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ 'ᱢᱩᱱᱱᱤ' ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ 40 ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ (5 ᱠᱳᱴᱤ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Dutta_at_an_event_for_'Chalo_Dilli'_promotions,_2011.jpg|thumb|'ᱪᱟᱞᱳ ᱫᱤᱞᱞᱤ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱫᱟᱛ, 2011ᱼᱨᱮ ᱾]] == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ == [[ᱨᱮᱫ:Lara_Dutta_launches_her_'Prenatal_Yoga'_DVD_(1)_(cropped).jpg|thumb|220x220px|ᱫᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱤᱱᱮᱴᱟᱞ ᱡᱳᱜᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤ, 2012 ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ]] ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱡᱳᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱᱟᱜ, ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥᱠᱟᱭᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱳᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="Youtube">{{Cite web |title=Prenatal Yoga Routine – Lara Dutta |url=https://www.youtube.com/watch?v=MCSFobwvQTg&spfreload=10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309124931/https://www.youtube.com/watch?v=MCSFobwvQTg&spfreload=10 |archive-date=9 March 2016 |access-date=23 January 2016 |website=[[YouTube]]}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱨᱥᱩᱢ ᱚᱠᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱩᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 June 2012 |title=Lara Dutta on how to stay in fighting shape |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20120618-lara-dutta-yoga-gym-fitness-exercise-caffeine-pregnancy-758690-2012-06-06 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418032134/https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20120618-lara-dutta-yoga-gym-fitness-exercise-caffeine-pregnancy-758690-2012-06-06 |archive-date=18 April 2018 |access-date=17 April 2018 |publisher=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 May 2012 |title=Lara Dutta's prenatal yoga tips |url=http://m.rediff.com/getahead/report/slide-show-1-video-lara-duttas-prenatal-yoga-tips/20120516.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031827/http://m.rediff.com/getahead/report/slide-show-1-video-lara-duttas-prenatal-yoga-tips/20120516.htm |archive-date=18 April 2018 |access-date=17 April 2018 |publisher=rediff}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Dutta_at_an_event_to_promote_Kellogg’s_Special_K_(cropped).jpg|thumb|2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱛ ᱾]] ᱫᱟᱛ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱤᱥᱤᱯᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱵᱤᱞᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱞᱟᱢᱟᱨᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Ritujaay Ghosh |date=7 February 2009 |title=I would have done Billu Barber at any cost: Lara Dutta |url=https://m.hindustantimes.com/entertainment/i-would-have-done-billu-barber-at-any-cost-lara-dutta/story-qO85H3Nr8mEniHG2WHx2KP.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012042626/https://www.hindustantimes.com/entertainment/i-would-have-done-billu-barber-at-any-cost-lara-dutta/story-qO85H3Nr8mEniHG2WHx2KP.html |archive-date=12 October 2020 |access-date=16 April 2020 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tarana Arora |date=16 April 2016 |title=Reasons That Make Lara Dutta Stand Apart From The Other Beauty Queens |url=https://www.storypick.com/8-reasons-lara-dutta/amp/}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] hhrmdy32v3wvi0ve78gwy9y80l8wat9 199733 199732 2026-11-08T01:41:59Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 199733 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ | image = Lara Dutta at the grand finale of Miss Diva 2020 contest (Close up).jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ | birth_date = {{birth date and age|1978|04|16|df=y}}<ref name="NDTV_Lara_Dutta">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/entertainment/inside-lara-duttas-40th-birthday-party-1838940 |title=Inside Lara Dutta's 40th Birthday Party |publisher=NDTV |access-date=14 December 2018 |date=17 April 2018 |first=Shruti |last=Shiksha |archive-date=15 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215022126/https://www.ndtv.com/entertainment/inside-lara-duttas-40th-birthday-party-1838940 |url-status=live}}</ref> | birth_place = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱩᱚᱚᱛᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name="Seetharamaiah">{{cite news |last=Seetharamaiah |first=K.V. (29 May 2003) |title=Lara's culmination of a dream |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Laras-culmination-of-a-dream/articleshow/47846125.cms?referral=PM |work=The Times of India |date=29 May 2003 |access-date=4 April 2014 |archive-date=29 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181029171906/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Laras-culmination-of-a-dream/articleshow/47846125.cms?referral=PM |url-status=live}}</ref> | education = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟ,ᱜᱟᱲ<ref name="IndiaToday">{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/education-today/featurephilia/story/beauty-pageant-1026148-2017-07-25 |title=From Sushmita Sen to Diana Hayden, see how educated your favourite Indian beauty pageant winners are |work=India Times |date=25 July 2017 |access-date=19 April 2018 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330141206/https://www.indiatoday.in/education-today/featurephilia/story/beauty-pageant-1026148-2017-07-25 |url-status=live}}</ref> | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1995–ᱱᱤᱛ | title = [[Femina Miss India#Miss Universe|Femina Miss India 2000]]<br/> [[Miss Universe 2000]] | spouse = {{marriage|[[ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱵᱷᱩᱯᱟᱛᱤ]]|2011}} | children = ᱑ }} '''ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 16 ᱮᱯᱨᱤᱞ 1978) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱱᱤᱭᱟᱨᱥ 2000 ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ 2000 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=CROWN AND BEYOND: A peek at Lara Dutta's spectacular journey! - Beauty Pageants |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-diva/crown-and-beyond-a-peek-at-lara-duttas-spectacular-journey/articleshow/93135938.cms |access-date=19 August 2022 |website=Beauty Pageants}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱫᱟᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱳᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱪᱮᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱛᱛᱚ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱫᱟᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱜᱚᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱞᱳᱼᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=What makes Lara Dutta the 'It' girl |url=http://wonderwoman.intoday.in/story/what-makes-lara-dutta-the-it-girl/1/88100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130923/http://wonderwoman.intoday.in/story/what-makes-lara-dutta-the-it-girl/1/88100.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=23 January 2016 |website=wonderwoman.intoday.in}}</ref>᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱳᱭᱤᱝ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱮᱞ ᱠᱮ ᱫᱟᱛᱛ (ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ) ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱢᱳᱨᱤᱱ ᱫᱟᱛᱛ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱮᱵᱨᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱪᱮᱨᱤᱞ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Padma Subba Rao |date=16 April 2019 |title=Facts and throwback pictures of Lara Dutta on the occasion of her birthday. |url=https://english.newstracklive.com/ampnews/unknown-facts-and-throwback-pictures-of-lara-dutta-on-occasion-of-her-birthdaypics-inside-sc-nu-1006983-1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012042626/https://english.newstracklive.com/ampnews/unknown-facts-and-throwback-pictures-of-lara-dutta-on-occasion-of-her-birthdaypics-inside-sc-nu-1006983-1.html |archive-date=12 October 2020 |access-date=16 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=We are a simple middle-class family |url=http://www.mid-day.com/specials/2011/may/080511-jennifer-dutta-lara-dutta-mothers-day.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125203218/http://www.mid-day.com/specials/2011/may/080511-jennifer-dutta-lara-dutta-mothers-day.htm |archive-date=25 November 2013 |access-date=23 January 2016 |website=mid-day.com}}</ref> ᱱᱤᱱᱤᱛ ᱥᱟᱣᱦᱮᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱩᱡᱚᱠ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱾<ref name="ns">{{Cite web |title=Political Animal, Musical Genius, Healing potion&nbsp;— Nitin Sawhney |url=http://sl2uk.com/content/nitinsawhney.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218222956/http://sl2uk.com/content/nitinsawhney.shtml |archive-date=18 February 2007 |access-date=23 January 2016 |website=s12uk.com}}</ref> 1981 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱛᱛᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱥ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱨᱝᱠ ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ ᱯᱟᱱᱞᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱠᱷᱚᱥᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱮᱞᱤ ᱰᱳᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛᱛ ᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-still-love-Kelly-says-Lara/articleshow/2514755.cms|title='I still love Kelly,' says Lara|date=4 November 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=23 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812002539/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-still-love-Kelly-says-Lara/articleshow/2514755.cms|archive-date=12 August 2015}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱱᱳ ᱢᱳᱨᱮᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱳᱜᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱶ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dino is not my best friend anymore: Kelly |url=https://www.indiatoday.in/movies/story/dino-is-not-my-best-friend-anymore-kelly-42860-2009-03-26 |access-date=2023-07-31 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱮᱠ ᱡᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱳᱜᱟᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://espn.go.com/classic/biography/s/Jeter_Derek.html|title=Jeter Drives the Yankees|last=Acocella|first=Nick|date=9 September 2006|access-date=23 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628184537/http://espn.go.com/classic/biography/s/Jeter_Derek.html|archive-date=28 June 2009|publisher=[[ESPN Classic]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bollywood">{{Cite news|url=http://www.bollygraph.com/actress/lara-dutta-and-mahesh-bhupathi-to-tie-the-nod/3879/|title=Lara Dutta and Mahesh Bhupathi to tie the knot|date=18 February 2011|work=[[Bollywood]]|access-date=18 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082024/http://www.bollygraph.com/actress/lara-dutta-and-mahesh-bhupathi-to-tie-the-nod/3879/|archive-date=8 July 2011|agency=[[Bollywood]]|location=[[Mumbai]]}}</ref> <ref name="bollygraph">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Lara-Dutta-super-excited-about-new-character-in-Don-2/Article1-602083.aspx|title=Lara Dutta super-excited about "new" character in Don-2|last=Gupta|first=Chinki|date=19 September 2010|work=[[Hindustan Times]]|access-date=20 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100921202434/http://www.hindustantimes.com/Lara-Dutta-super-excited-about-new-character-in-Don-2/Article1-602083.aspx|archive-date=21 September 2010|location=[[New Delhi]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 February 2011 |title=Mahesh Bhupathi and Lara Dutta exchange wedding vows |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-20/off-the-field/28625396_1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105131059/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-20/off-the-field/28625396_1 |archive-date=5 November 2013 |access-date=23 January 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2011 ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 20 ᱯᱷᱮᱵᱵᱨᱚᱨᱤ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/lara-dutta-mahesh-bhupati-get-married-in-goa-129010-2011-02-18|title=Lara, Mahesh exchange vows in Goa|date=11 February 2011|work=India Today}}</ref> <ref>{{Cite web |date=1 August 2011 |title=Lara Dutta is pregnant! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-01/news-interviews/29838384_1_lara-dutta-marriage-front-miss-universe |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105094741/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-01/news-interviews/29838384_1_lara-dutta-marriage-front-miss-universe |archive-date=5 November 2013 |access-date=1 August 2011 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ 2011 ᱨᱮ, ᱫᱟᱛ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 December 2014 |title=Lara-Mahesh blessed with a baby girl |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Lara-Mahesh-blessed-with-a-baby-girl/Article1-799814.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214210610/http://www.hindustantimes.com/entertainment/tabloid/lara-mahesh-blessed-with-a-baby-girl/article1-799814.aspx |archive-date=14 December 2014 |access-date=20 January 2012 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ 2012 ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾   === ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱱᱵᱷᱟᱨᱥ === ᱥᱟᱭᱯᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱩᱨᱱᱤᱥᱥ 2000 ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱤᱢᱥᱤᱭᱩᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱠᱳᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱥᱠᱳᱭ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱩᱨᱱᱤᱥᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱠᱳᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ 9ᱹ99 ᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="crown">{{Cite web |last=Ranny Singka |title=The on-line magazine covering the Miss USA, Miss Universe, Miss Teen USA, Miss America, and Miss World Pageants |url=http://www.behindthecrown.com/weekworlduniverse.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202035305/http://www.behindthecrown.com/weekworlduniverse.html |archive-date=2 February 2012 |access-date=30 November 2011 |publisher=Behind The Crown}}</ref> == ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱨᱟᱥᱟᱪᱪᱤ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱟᱱᱫᱟᱡ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱟ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=5 things you didn't know about Lara Dutta, Priyanka Chopra's Andaaz |url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/may/23/13381 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805103944/https://www.cinestaan.com/articles/2018/may/23/13381 |archive-date=5 August 2019 |access-date=5 August 2019 |website=Cinestaan}}</ref> 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱫᱟᱛ "ᱟᱭᱥᱟ ᱡᱮᱫᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱠᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱨᱴᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱫᱟᱥᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱮᱴ ᱳᱣᱟᱨᱠ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱞᱯ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱥᱟᱱ,''ᱟᱞᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ 'ᱢᱟᱥᱛᱤ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Laradatta.jpg|left|thumb|220x220px|2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾]] 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱟᱜ <nowiki><i id="mw6w">ᱯᱷᱟᱱᱟ</i></nowiki> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]] [[ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ|ᱠᱟᱡᱳᱞ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱛᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱟᱱᱟ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ''ᱦᱩᱢ ᱛᱩᱢ'' (2004) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 July 2007 |title=I did 'Fanaa' to get into Yashraj: Lara |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-did-fanaa-to-get-into-yashraj-lara-1109335 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801145751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-did-fanaa-to-get-into-yashraj-lara-1109335 |archive-date=1 August 2019 |access-date=1 August 2019 |website=DNA}}</ref> 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱫᱟᱛ 'ᱵᱟᱜᱚᱢ ᱵᱟᱜ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ 'ᱢᱩᱱᱱᱤ' ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ 40 ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ (5 ᱠᱳᱴᱤ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Dutta_at_an_event_for_'Chalo_Dilli'_promotions,_2011.jpg|thumb|'ᱪᱟᱞᱳ ᱫᱤᱞᱞᱤ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱫᱟᱛ, 2011ᱼᱨᱮ ᱾]] == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ == [[ᱨᱮᱫ:Lara_Dutta_launches_her_'Prenatal_Yoga'_DVD_(1)_(cropped).jpg|thumb|220x220px|ᱫᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱤᱱᱮᱴᱟᱞ ᱡᱳᱜᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤ, 2012 ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ]] ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛ ᱡᱳᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱᱟᱜ, ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥᱠᱟᱭᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱳᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="Youtube">{{Cite web |title=Prenatal Yoga Routine – Lara Dutta |url=https://www.youtube.com/watch?v=MCSFobwvQTg&spfreload=10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309124931/https://www.youtube.com/watch?v=MCSFobwvQTg&spfreload=10 |archive-date=9 March 2016 |access-date=23 January 2016 |website=[[YouTube]]}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱨᱥᱩᱢ ᱚᱠᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱩᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 June 2012 |title=Lara Dutta on how to stay in fighting shape |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20120618-lara-dutta-yoga-gym-fitness-exercise-caffeine-pregnancy-758690-2012-06-06 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418032134/https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20120618-lara-dutta-yoga-gym-fitness-exercise-caffeine-pregnancy-758690-2012-06-06 |archive-date=18 April 2018 |access-date=17 April 2018 |publisher=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 May 2012 |title=Lara Dutta's prenatal yoga tips |url=http://m.rediff.com/getahead/report/slide-show-1-video-lara-duttas-prenatal-yoga-tips/20120516.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031827/http://m.rediff.com/getahead/report/slide-show-1-video-lara-duttas-prenatal-yoga-tips/20120516.htm |archive-date=18 April 2018 |access-date=17 April 2018 |publisher=rediff}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Dutta_at_an_event_to_promote_Kellogg’s_Special_K_(cropped).jpg|thumb|2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱛ ᱾]] ᱫᱟᱛ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱤᱥᱤᱯᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱵᱤᱞᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱞᱟᱢᱟᱨᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Ritujaay Ghosh |date=7 February 2009 |title=I would have done Billu Barber at any cost: Lara Dutta |url=https://m.hindustantimes.com/entertainment/i-would-have-done-billu-barber-at-any-cost-lara-dutta/story-qO85H3Nr8mEniHG2WHx2KP.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012042626/https://www.hindustantimes.com/entertainment/i-would-have-done-billu-barber-at-any-cost-lara-dutta/story-qO85H3Nr8mEniHG2WHx2KP.html |archive-date=12 October 2020 |access-date=16 April 2020 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tarana Arora |date=16 April 2016 |title=Reasons That Make Lara Dutta Stand Apart From The Other Beauty Queens |url=https://storypick.com/8-reasons-lara-dutta/}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 9m6fq9nsj95c2anz7gnq2eufevtelpr ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26743 199737 186674 2026-11-08T01:49:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199737 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱤᱞᱚᱵᱚᱛᱤ | image = Dr. Leelavati.jpg | caption = Leelavathi at [[Rangayana|Kalamandira]], Mysore | birth_name = ᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮᱠᱭᱩᱨᱤᱭᱟ | birth_date = ᱑᱙᱓᱗ | birth_place = [[Mangalore]], [[Madras Presidency|Madras Province]], [[British India]] | death_date = {{death date and given age|df=y|2023|12|08|86}} | death_place = [[Nelamangala]], [[Bangalore Rural district]], [[Karnataka]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, philanthropist<ref>[https://web.archive.org/web/20090214192835/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/45015.html IndiaGlitz – Leelavathi builds hospital – Kannada Movie News<!-- Bot generated title -->]</ref> | children = [[ᱵᱤᱱᱚᱫ ᱨᱟᱡᱽ]] }} '''ᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮᱠᱤᱭᱟᱨᱟ''' <ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.udayavani.com/english-news/leena-sequeira-to-leelavati-a-tale-of-talent-and-tenacity |access-date=2024-02-17 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225205758/https://www.udayavani.com/english-news/leena-sequeira-to-leelavati-a-tale-of-talent-and-tenacity |url-status=dead}}</ref> (1937ᱼ8 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2023), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱜᱟᱱ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ, [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱞᱤᱞᱚᱵᱚᱛᱤ ''ᱱᱟᱜᱟᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱟ'' (1949) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ 600 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ 'ᱨᱟᱱᱤ ᱦᱩᱱᱱᱟᱢᱢᱟ', '<nowiki/>''ᱵᱷᱟᱠᱛᱟ ᱠᱩᱢᱵᱚᱨ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱯᱮᱨᱟᱭ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ᱢᱟᱱ ᱢᱮᱠᱪᱤᱫᱟ ᱢᱟᱫᱟᱫᱤ''<nowiki/>' ᱟᱨ '''ᱥᱚᱱᱛᱷᱟ ᱛᱩᱠᱚᱨᱚᱢ''<nowiki/>' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 1970 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱡᱡᱮ ᱯᱩᱡᱮ, ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱮ,''ᱱᱟᱜᱚᱨᱟᱦᱟᱵᱷᱩ'', ''ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ'', ''ᱥᱨᱟᱵᱚᱱ ᱵᱳᱱᱛᱷᱩ'' ᱟᱨ ᱮᱨᱟᱰᱩ ᱱᱚᱠᱠᱷᱚᱛᱨᱟᱜᱟᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱟᱨ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱮᱠᱤᱭᱟᱨᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱛᱷᱟᱝᱜᱤᱫᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱟ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱫᱨᱟᱡ ᱯᱚᱨᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1"/> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡ ᱟᱡ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/veteran-actor-leelavathi-no-more/articleshow/105862076.cms?from=mdr|title=Veteran actor Leelavathi no more|date=2023-12-10|work=The Times of India|access-date=2023-12-19|issn=0971-8257}}</ref> ᱞᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱭᱧᱤᱡ ᱮᱧᱡᱮᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮᱠᱤᱭᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱨᱮᱱ ᱧᱮᱞᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱪᱟᱱᱪᱚᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱟ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱞᱤᱝᱜᱚ ᱵᱟᱜᱵᱚᱛᱚᱨ ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱤᱭᱟ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=ಲೀಲಾವತಿಯವರ ನಿಜವಾದ ಗಂಡ ಯಾರ್ ಗೊತ್ತಾ..? ಕೊನೆಗೂ ಸತ್ಯ ಬಾಯ್ಬಿಟ್ಟ ನಟಿ..!! &#124; Civic News |url=https://www.civicnews.in/news/karnataka/entertainment/29020-do-you-know-who-is-the-real-husband-of-lelavathi |access-date=2024-02-17 |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222111708/https://www.civicnews.in/news/karnataka/entertainment/29020-do-you-know-who-is-the-real-husband-of-lelavathi |url-status=dead }}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1958 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱭᱱᱟᱭᱩᱫᱩ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱷᱟᱠᱛᱟ ᱯᱨᱟᱦᱞᱟᱫᱟ'' ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱟᱞᱚ ᱡᱳᱜᱟ,''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱾'' ᱟᱨ ''ᱨᱟᱱᱟᱫᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱱᱛᱤᱨᱟᱵᱽ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱡᱱᱤ ᱦᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱥᱚᱱᱛᱷᱟ ᱛᱩᱠᱚᱨᱚᱢ'', ''ᱠᱟᱱᱛᱷᱮᱨᱰᱩ ᱱᱟᱰᱩ'', ''ᱠᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱚᱢᱮ'', ᱜᱳᱯᱩᱨᱟ,''ᱠᱚᱱᱭᱟᱨᱟᱛᱱᱚ'',''ᱠᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱩ'', ''ᱵᱤᱨ ᱠᱮᱥᱟᱨᱤ'' ᱟᱨ ᱢᱟᱱ ᱢᱮᱠᱪᱤᱫᱟ ᱢᱟᱫᱟᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱜᱮᱡᱡᱮ ᱯᱩᱡᱮ'' ᱰᱤᱠᱴᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ == ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱱᱟᱞᱟᱢᱝᱜᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/veteran-kannada-actress-leelavathi-passes-away-2803199|title=Veteran Kannada actress Leelavathi passes away|date=8 December 2023|access-date=8 December 2023|publisher=Deccan Herald}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/leelavathi-passes-away-veteran-actress-suffering-from-multiple-diseases-she-was-86-mdn-731333.html|title=Leelavathi Passes Away: ನಟಿ ಲೀಲಾವತಿ ನಿಧನ: 600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ ಕಲಾವಿದೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲ|date=8 December 2023|access-date=8 December 2023|publisher=TV9 Kannada}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === === ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! class="unsortable" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |1990 |ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱤᱨᱚ |- |2006 |ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱰᱟ |- |2007 |ᱥᱩᱠᱨᱟ |- |2009 |ᱤᱭᱟᱨᱟᱫᱷᱩ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 7szgsemynfv64nrolkespeprubn26as ᱞᱤᱱᱟ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱠᱚᱨ 0 26745 199740 153900 2026-11-08T01:53:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199740 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱤᱱᱟ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱠᱚᱨ | image = Leena Chandavarkar attending Durga Puja in 2021.jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱞᱤᱱᱟ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱠᱚᱨ | native_name = | birth_date = {{Birth date and age|1950|08|29|df=y}}<ref name="Tabassum Talkies">{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=FejQKnYFm8g |title=The hardships of Leena Chandavarkar |date=4 February 2019 |via=YouTube |access-date=8 September 2019 |archive-date=1 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301075137/https://www.youtube.com/watch?v=FejQKnYFm8g |url-status=live}}</ref> | birth_place = ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱲ,ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1968–1989 | spouse = ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱫ ᱵᱟᱱᱫᱳᱲᱠᱚᱨ<ref name="Lehren">{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=hLODvBfdAuM |title=After being widowed at the age of 25, Leena Chandavarkar married a 25-year-older singer |date=1 September 2018 |via=YouTube |access-date=8 September 2019}}{{cbignore}}{{Dead Youtube links|date=February 2022}}</ref> <br/>{{married|[[Kishore Kumar]]|1980|1987|reason=died}} | children = ᱑<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20040913-kishore-kumars-son-sumeet-kumar-to-sing-title-track-of-film-naach-789273-2004-09-13 |title=Kishore Kumar's son Sumeet Kumar to sing title track of film 'Naach' |date=13 September 2004 |website=India Today Dot In |language=en |access-date=4 April 2022}}</ref> }} '''ᱞᱤᱱᱟ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱠᱚᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 29 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1950) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ 60 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ 70 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱫᱟᱢᱨᱮᱱᱫᱨᱚ, ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱨᱚ,ᱥᱧᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ,[[ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ|ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ]] ,[[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ]],ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱟᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ == ᱞᱤᱱᱟ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱠᱚᱨ 1950 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱳᱲ ᱨᱮ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱨᱤᱱᱟᱛ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱠᱚᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾  ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱟᱛ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱟᱴ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ 'ᱢᱥᱤᱦᱟ' (1967) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ 1968 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱱ ᱠᱟ ᱢᱮᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱟᱛ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Leena Chandavarkar gets candid about life, love and marriage |url=https://www.filmfare.com/filmfare-flashback/leena-chandavarkar-gets-candid-about-life-love-and-marriage-27959.html |access-date=16 February 2021 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ]] ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ 70 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱱᱤᱞ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱚᱨᱠᱚᱨ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱚᱢᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle">{{Cite web |date=11 August 2011 |title=Can't change one's destiny |url=http://www.deccanchronicle.com:80/tabloid/sunday-chronicle/heartitude/‘can’t-change-one’s-destiny’-219 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815144833/http://www.deccanchronicle.com/tabloid/sunday-chronicle/heartitude/%E2%80%98can%E2%80%99t-change-one%E2%80%99s-destiny%E2%80%99-219 |archive-date=15 August 2012 |access-date=24 November 2018}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱚᱵᱷᱟᱨᱠᱚᱨ ᱦᱚᱲᱥᱩᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱟᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱢᱚᱱ ᱠᱟ ᱢᱮᱴ''<nowiki/>' ᱼᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱱᱟᱨᱜᱤᱥ]] ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 1969 ᱠᱷᱚᱱ 1979 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱞᱤᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱢᱮᱦᱚᱵᱳᱵ ᱠᱤ ᱢᱮᱦᱮᱱᱫᱤ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/mehboob-ki-mehndi-1971/article7282427.ece|title=Mehboob Ki Mehndi (1971)|last=Malhotra|first=Aps|date=4 June 2015|work=The Hindu|access-date=16 February 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 1976 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱭᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱵᱟᱱᱳ, ᱯᱮᱨᱮᱢ ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱥᱳ "ᱠᱮ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ 2 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱥᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ''ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱵᱟᱢᱵᱚᱞ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱡ ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱫ ᱵᱟᱱᱫᱳᱲᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱳᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱱᱟ 25 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Target Goa: Siddharth Bandodkar passed away too soon |url=http://www.targetgoa.com/PRAJAL-SAKHARDANDE/-nbsp-Siddharth-Bandodkar-passed-away-too-soon/1633 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150422203102/http://www.targetgoa.com/PRAJAL-SAKHARDANDE/-nbsp-Siddharth-Bandodkar-passed-away-too-soon/1633 |archive-date=22 April 2015 |access-date=22 April 2015}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ [[ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱾|ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ 20 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱮ ᱨᱟᱹᱡᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kishoreda came home & sang till my parents agreed to our marriage: Leena Chandavarkar - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/music/kishoreda-came-home-sang-till-my-parents-agreed-to-our-marriage-leena-chandavarkar/articleshow/70535882.cms |access-date=16 February 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱠᱤᱥᱳᱨ 1987 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱞᱤᱱᱟ 37 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱩᱢᱤᱛ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱾|ᱚᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱟᱡ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=13 September 2004 |title=Kishore Kumar's son Sumeet Kumar to sing title track of film 'Naach' |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20040913-kishore-kumars-son-sumeet-kumar-to-sing-title-track-of-film-naach-789273-2004-09-13 |access-date=4 April 2022 |website=India Today Dot In |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == 0eljxku1dlqvmy68lneunp9p4isx896 ᱢᱩᱫᱷᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ 0 26756 199968 147232 2026-11-08T09:13:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199968 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱩᱫᱷᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ | image = Madhu Shalini in Cinivaram.jpg | caption = | native_name_lang = | birth_place = ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱱᱠᱚᱨ | years_active = 2006–ᱱᱤᱛ | known_for = | notable_works = | spouse = {{marriage|[[ᱜᱳᱠᱩᱞ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]]<ref name="Madhu Shalini ties the knot with Gokul Anand">{{cite news |title=Madhu Shalini ties the knot with Gokul Anand |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/madhu-shalini-ties-the-knot-with-gokul-anand/articleshow/92278920.cms |access-date=18 June 2022 |date=17 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618042214/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/madhu-shalini-ties-the-knot-with-gokul-anand/articleshow/92278920.cms |archive-date=18 June 2022 |language=en}}</ref>|2022}} }} ᱢᱩᱫᱷᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ,[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ'' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟᱠᱟᱛᱷᱟᱞᱩ'' ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ragalahari1">{{Cite web |date=13 June 2006 |title=Madhu Shalini talks about Films >> Tollywood Star Interviews |url=http://www.ragalahari.com/stars/interviews/159/madhushalinitalksaboutfilms.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718083843/http://www.ragalahari.com/stars/interviews/159/madhushalinitalksaboutfilms.aspx |archive-date=18 July 2018 |access-date=21 October 2011 |publisher=Ragalahari.com}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱩᱫᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="ragalahari1">{{Cite web |date=13 June 2006 |title=Madhu Shalini talks about Films >> Tollywood Star Interviews |url=http://www.ragalahari.com/stars/interviews/159/madhushalinitalksaboutfilms.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718083843/http://www.ragalahari.com/stars/interviews/159/madhushalinitalksaboutfilms.aspx |archive-date=18 July 2018 |access-date=21 October 2011 |publisher=Ragalahari.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20180718083843/http://www.ragalahari.com/stars/interviews/159/madhushalinitalksaboutfilms.aspx "Madhu Shalini talks about Films >> Tollywood Star Interviews"]. </cite></ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱢᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱯᱳᱞᱚᱯᱨᱟᱜᱽᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱵᱷᱤᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ|ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱫᱤ]] ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱝᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="idlebrain1">{{Cite web |title=Naa Pranamkante Ekkuva – audio function – Telugu Cinema – Dr. Nirajj & Madhu Shalini – Sashi Preetam |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-naapranam.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073542/http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-naapranam.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 October 2011 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> ᱩᱱᱤ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱟ ᱟᱞᱞᱟᱨᱤ ᱱᱟᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱤ ᱵᱷᱤ ᱵᱷᱤ ᱥᱚᱛᱚᱭᱟᱱᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ''ᱠᱤᱛᱦᱚᱠᱤᱛᱟᱞᱩ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2007/03/09/stories/2007030900420200.htm|title=Friday Review Hyderabad / On Location : Comedy with a message|date=9 March 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=21 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905034517/http://www.hindu.com/fr/2007/03/09/stories/2007030900420200.htm|archive-date=5 September 2013|location=India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱮᱡᱟᱭᱟᱜ ''ᱳᱠᱟ ᱵᱷᱤ ᱪᱤᱛᱨᱚᱢ'', ᱟᱨ ''ᱟᱜᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱰᱩ'' ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱟᱣᱰᱤ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱨᱚᱵᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱼᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱛᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱤᱠᱟᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱯᱟᱞᱟᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟ ᱠᱟᱞᱞᱩᱨᱤ''<nowiki/>' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱰᱤ ᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱛᱤ ᱟᱜ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱨᱮᱡᱠᱴ ᱦᱮᱯᱤ ᱡᱟᱨᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ''ᱯᱟᱛᱤᱱᱟᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-29/news-interviews/28366299_1_telugu-film-actress-dusky-beauties|title=It's talent that matters: Madhu|date=29 January 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=21 October 2011|archive-url=https://archive.today/20130126231639/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-29/news-interviews/28366299_1_telugu-film-actress-dusky-beauties|archive-date=26 January 2013}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱥᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱜᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱤᱱᱫᱷᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱫᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ" ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |date=28 January 2011 |title=Review: Pathinaru is average |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-tamil-review-pathinaru/20110128.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831182016/http://www.rediff.com/movies/report/south-tamil-review-pathinaru/20110128.htm |archive-date=31 August 2011 |access-date=21 October 2011 |website=Rediff.com}}</ref> "ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ",<ref>{{Cite web |date=28 January 2011 |title=Pathinaru Tamil Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/11032.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906191640/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/11032.html |archive-date=6 September 2011 |access-date=21 October 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> ᱟᱨ "ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱ" ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pathinaaru Movie Review – Tamil Movie Pathinaaru Movie Review |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/pathinaaru-movie-review.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102133911/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/pathinaaru-movie-review.html |archive-date=2 November 2011 |access-date=21 October 2011 |publisher=Behindwoods.com}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ, ''ᱠᱟᱨᱟᱞᱩ ᱢᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱩ'', ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ, ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ, ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱧᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ", ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ" ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱚ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱟᱹᱨᱤᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Karalu Miriyalu Review - Karalu Miriyalu Movie Review on fullhyd.com |url=http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/4140/2/karalu-miriyalu-movie-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110915025755/http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/4140/2/karalu-miriyalu-movie-review |archive-date=15 September 2011 |access-date=21 October 2011 |publisher=Fullhyderabad.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 March 2011 |title=Karalu Miriyalu Review &#124; Madhu Shalini – Sunita's Reviews |url=http://www.cinegoer.com/telugu-cinema/sunitas-reviews/karalu-miriyalu-movie-review-190311.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111155314/http://www.cinegoer.com/telugu-cinema/sunitas-reviews/karalu-miriyalu-movie-review-190311.html |archive-date=11 November 2011 |access-date=21 October 2011 |publisher=CineGoer.com}}</ref> ᱥᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱵᱟᱞᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱯᱷᱞᱤᱠ ᱚᱵᱷᱟᱱ ᱟᱭᱵᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiatimes1" /> ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱫᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱮᱠᱚᱯ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱚᱵᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Madhu Shalini – Tamil Cinema Actress Interview – Madhu Shalini &#124; Arya |url=http://www.videos.behindwoods.com/videos-q1-09/actor-actress-interview/madhu-shalini.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902070219/http://www.videos.behindwoods.com/videos-q1-09/actor-actress-interview/madhu-shalini.html |archive-date=2 September 2011 |access-date=21 October 2011 |publisher=Videos.behindwoods.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱚᱱ|ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]],[[ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ|ᱥᱟᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱟ ᱫᱟᱜᱚᱜᱩᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱝᱥᱴᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-26/news-interviews/29927427_1_gangster-negative-role-ram-gopal-varma|title=Madhu Shalini turns gangster|date=26 August 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=21 October 2011|archive-url=https://archive.today/20120714194337/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-26/news-interviews/29927427_1_gangster-negative-role-ram-gopal-varma|archive-date=14 July 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱨᱟᱨ ᱯᱷᱞᱤᱠ ''ᱵᱷᱩᱴ ᱨᱤᱴᱟᱨᱱᱥ'' ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 'ᱚᱱᱩᱠᱥᱚᱱᱚᱢ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱫᱩ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱜᱳᱯᱟᱞ'' ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱚᱝᱜᱟᱵᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱚᱵᱟᱞᱳᱠᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Madhu plays a lead in her next |url=http://www.deccanchronicle.com/140905/entertainment-tollywood/article/madhu-plays-lead-her-next |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913002324/http://www.deccanchronicle.com/140905/entertainment-tollywood/article/madhu-plays-lead-her-next |archive-date=13 September 2014 |access-date=1 December 2016 |website=Deccan Chronicle}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2014 |title=Madhu Shalini to be seen as Seetha |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhu-Shalini-to-be-seen-as-Seetha/articleshow/43421258.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926200254/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhu-Shalini-to-be-seen-as-Seetha/articleshow/43421258.cms |archive-date=26 September 2014 |access-date=1 December 2016 |website=The Times of India}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Madhu Shalini}} * {{IMDb name}} * {{Facebook}} 8ru91lem12q28dknoru8qkma0bpzb21 ᱢᱟᱢᱛᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱫᱟᱥ 0 26773 199921 144954 2026-11-08T08:25:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199921 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱢᱛᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱫᱟᱥ | image = Mamta Mohandas Red FM 2020.jpg | caption = ᱢᱟᱢᱛᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|11|14}} | birth_place = ᱢᱟᱱᱚᱢᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱮᱤᱱ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ | occupation = {{Flatlist| * ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ * ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ * ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ }} | years_active = 2005–ᱱᱤᱛ | spouse = {{marriage|ᱯᱨᱟᱡᱤᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱟᱱ|2011|2012|end=div}} }} '''ᱢᱟᱢᱛᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱫᱟᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 14 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1984) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ,ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱛᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱚᱚᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ == ᱢᱳᱦᱟᱱᱫᱟᱥ 1984 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 14 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱞᱤ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ (ᱢᱳᱦᱟᱱᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ) ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamta-mohandas-soubin-shahir-shine-tom-chacko-to-team-up-for-vk-prakashs-social-thriller-live/articleshow/95508254.cms|title=Mamta Mohandas, Soubin Shahir, Shine Tom Chacko to team up for VK Prakash's social thriller 'Live'|work=The Times of India|access-date=2023-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305070415/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamta-mohandas-soubin-shahir-shine-tom-chacko-to-team-up-for-vk-prakashs-social-thriller-live/articleshow/95508254.cms|archive-date=5 March 2023|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title='Reports that I'm surrendering to cancer is false,' says Mamta Mohandas |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/11/23/mamta-mohandas-cancer-survivor-false-reports.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305070414/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/11/23/mamta-mohandas-cancer-survivor-false-reports.html |archive-date=5 March 2023 |access-date=2023-03-05 |website=OnManorama}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="gulf1">{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052|title=Courageous star|date=24 August 2011|work=Gulf Weekly|access-date=3 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903203000/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052|archive-date=3 September 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱥᱟᱨ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="gulf2">{{Cite news|url=https://www.bahrainthismonth.com/magazine/business/mamta-signs-up|title=Mamta Signs Up|date=2 January 2018|work=Bahrain This Month|access-date=3 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903203003/https://www.bahrainthismonth.com/magazine/business/mamta-signs-up|archive-date=3 September 2021}}</ref>  ᱩᱱᱤ ᱟᱭ ᱵᱤ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱤᱥᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱢᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mamta Mohandas – Malayalam celebrities the stories and the gossips |url=http://movies.deepthi.com/malayalam/actress/mamta-mohandas.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226072537/http://movies.deepthi.com/malayalam/actress/mamta-mohandas.html |archive-date=26 December 2018 |access-date=2 March 2012 |publisher=Movies.deepthi.com}}</ref> == ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱯᱟᱴᱷ === 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱟᱱᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=20 November 2005 |title=Kerala News – Mayookham |url=http://www.kerals.com/news/fulldetail.php?t=824 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226072539/http://www.kerals.com/news/fulldetail.php?t=824%20 |archive-date=26 December 2018 |access-date=2 March 2012 |publisher=Kerals.com}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱱᱰᱚᱠᱴᱟᱨ'' ᱨᱮ,ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱫᱽᱵᱩᱛᱛᱚᱢ (2006) ᱟᱨ ''ᱞᱮᱝᱠᱟ'' (2006) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱢᱩᱫᱩᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ'' (2006) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ'' ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱟᱨᱩ ᱯᱚᱡᱟᱱᱤᱭᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱤᱵᱯᱚᱯᱚᱛᱤᱜᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾   === ᱥᱮᱨᱮᱧ === ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱨᱚᱠᱷᱤ'' ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-04/news-and-interviews/32007499_1_playback-singer-mamta-mohandas-malayalam|title=I don't want to be known as a singer: Mamta Mohandas|last=Sanjith Sidhardhan|date=4 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=5 November 2012|archive-url=https://archive.today/20130103214124/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-04/news-and-interviews/32007499_1_playback-singer-mamta-mohandas-malayalam|archive-date=3 January 2013}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 11 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2011 ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱟᱱᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱡᱤᱛ ᱯᱚᱫᱱᱟᱵᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2011 ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Mamta Mohandas weds family friend">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Mamta-Mohandas-weds-family-friend/articleshow/11280288.cms|title=Mamta Mohandas weds family friend|date=28 December 2011|work=The Times of India|access-date=29 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723223900/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Mamta-Mohandas-weds-family-friend/articleshow/11280288.cms|archive-date=23 July 2012}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-strength-comes-from-my-will-to-survive/articleshow/49154235.cms|title='My strength comes from my will to survive'|last=Sidhardhan|first=Sanjith|work=[[The Times of India]]|access-date=11 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426203348/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-strength-comes-from-my-will-to-survive/articleshow/49154235.cms|archive-date=26 April 2016}}</ref> ᱒0᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 12 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱯᱤᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-12/news-interviews/35750324_1_mamta-mohandas-marriage-highest-divorce-rates|title=Pregith and I have decided to part for good: Mamta Mohandas|last=Parvathy S. Nayar|work=[[The Times of India]]|access-date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215011044/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-12/news-interviews/35750324_1_mamta-mohandas-marriage-highest-divorce-rates|archive-date=15 December 2012}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱳᱰᱜᱠᱤᱱ ᱞᱤᱢᱯᱷᱳᱢᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Interview-with-Mamtha-Mohandas/articleshow/31581168.cms|title=Interview with Mamtha Mohandas|work=The Times of India|access-date=6 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823024815/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Interview-with-Mamtha-Mohandas/articleshow/31581168.cms|archive-date=23 August 2017}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-strength-comes-from-my-will-to-survive/articleshow/49154235.cms|title='My strength comes from my will to survive'|last=Sidhardhan|first=Sanjith|work=[[The Times of India]]|access-date=11 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426203348/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-strength-comes-from-my-will-to-survive/articleshow/49154235.cms|archive-date=26 April 2016}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSidhardhan">Sidhardhan, Sanjith. [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-strength-comes-from-my-will-to-survive/articleshow/49154235.cms "'My strength comes from my will to survive'"]. ''[[ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱾|The Times of India]]''. [https://web.archive.org/web/20160426203348/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-strength-comes-from-my-will-to-survive/articleshow/49154235.cms Archived] from the original on 26 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2016</span>.</cite></ref> ᱟᱨ ᱤᱭᱩ ᱥᱤ ᱮᱞ ᱮ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱠᱤᱪᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/130425/entertainment-mollywood/article/cancer-returns-will-pass-mamta-mohandas|title=There is a relapse of cancer, but will pass: Mamta Mohandas|last=Rohit Raj|date=25 April 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=14 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502091029/http://deccanchronicle.com/130425/entertainment-mollywood/article/cancer-returns-will-pass-mamta-mohandas|archive-date=2 May 2013}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref name="gulf">{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/mamta-mohandas-talks-carbon-and-a-new-phase-in-her-life-1.2167504|title=Mamta Mohandas talks 'Carbon' and a new phase in her life|last=Radhakrishnan|first=Manjusha|date=3 February 2018|work=Gulf News|access-date=3 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903203002/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/mamta-mohandas-talks-carbon-and-a-new-phase-in-her-life-1.2167504|archive-date=3 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052|title=South Indian actress Mamta Mohandas' music video shot in Dubai garners fans|last=Radhakrishnan|first=Manjusha|date=6 September 2020|work=Gulf News|access-date=3 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903203000/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052|archive-date=3 September 2021}}</ref> <ref name="gulf1">{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052|title=Courageous star|date=24 August 2011|work=Gulf Weekly|access-date=3 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903203000/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052|archive-date=3 September 2021}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052 "Courageous star"]. ''Gulf Weekly''. 24 August 2011. [https://web.archive.org/web/20210903203000/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/south-indian-actress-mamta-mohandas-music-video-shot-in-dubai-garners-fans-1.73664052 Archived] from the original on 3 September 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 September</span> 2021</span>.</cite></ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱵᱷᱚᱭᱥ ᱠᱚᱥᱴ == * 2021: ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱚᱠᱴᱟᱨ ᱚᱱᱩᱨᱚᱫᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ * 2022: ᱫᱚᱴᱚᱨ ᱥᱵᱷᱮᱛᱷ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱨᱚᱯᱩᱯᱩ == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ == 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱩᱭᱡ ᱥᱳ ''ᱠᱟᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱠᱳᱰᱤ'' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3425501.ece|title=Mamta, up close|date=16 May 2012|work=The Hindu|access-date=18 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721025559/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3425501.ece|archive-date=21 July 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤ 4 ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱡᱟᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ == == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ; ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * 2010: ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱩᱫᱚᱨᱩᱱᱩ''ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱩᱫᱚᱨᱩᱱᱩ'' ; ᱢᱚᱛᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤᱼᱠᱟᱞᱭᱟᱱ ᱥᱤᱞᱠ ᱪᱚᱞᱚᱠᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ * 2010ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱩᱫᱚᱨᱩᱱᱩ <ref>{{Cite web |date=9 April 2011 |title=Mathrubhumi-Kalyan Silks Chalachitra awards 2010: Mammootty and Mamta Mohandas won the best actor and actress awards respectively |url=http://asianbiz.blogspot.in/2011/04/mathrubhumi-kalyan-silks-chalachitra.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051409/http://asianbiz.blogspot.in/2011/04/mathrubhumi-kalyan-silks-chalachitra.html |archive-date=5 March 2016 |access-date=11 September 2016}}</ref> ; '''ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ''' * 2016: ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == t48p12xzlg15p00piwc2bcxt2khrcy0 ᱢᱟᱱᱚᱥᱣᱤ ᱢᱟᱢᱜᱚᱭ 0 26774 199936 175369 2026-11-08T08:43:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199936 wikitext text/x-wiki  {{Infobox pageant titleholder|name=ᱢᱟᱱᱚᱥᱣᱤ ᱢᱟᱢᱜᱚᱭ|image=Manasvi.jpg|birth_name=|birth_place=ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|birth_date={{birth date and age|1989|10|10|df=y}}|height=1.74|eye_color=|occupation=ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ|education=Hansraj Public School, Panchkula, Haryana|alma_mater=}} '''ᱢᱟᱱᱚᱥᱣᱤ ᱢᱟᱢᱜᱚᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 10 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1989) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱾<ref>{{Cite web |last=Manasvi |title=Manasvi |url=https://manasvi.us/ |access-date=28 December 2021 |website=Manasvi |language=en-US |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229024017/https://manasvi.us/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ 2010 ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ 2010 ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱨᱤᱡᱤᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱴᱩᱨᱡᱤᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ 2008 ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱟᱱᱥᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯᱮᱹᱵᱞᱤᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱳᱭᱮᱞᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱜᱟᱹᱫᱤᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Manasvi |url=http://e7y.c99.myftpupload.com/manasvi-2/ |access-date=28 December 2021 |website=Republican Hindu Coalition |language=en-US |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229024027/https://e7y.c99.myftpupload.com/manasvi-2/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ, ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱥ ᱥᱤᱡᱚᱱ 17 ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱱᱥᱵᱷᱤ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱯᱨᱚᱵᱽ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.aboututtarakhand.com/Know-Abouts/Talents/Actors/Exclusive-Interview-With-Manasvi-Mamgai.html|title=About Uttarakhand|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830174138/http://www.aboututtarakhand.com/Know-Abouts/Talents/Actors/Exclusive-Interview-With-Manasvi-Mamgai.html|archive-date=30 August 2018}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ 50 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2002/20020204/cth1.htm|title=Leading life with Rhythm, Chandigarh Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916014705/https://www.tribuneindia.com/2002/20020204/cth1.htm|archive-date=16 September 2018}}</ref> == ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱞᱤᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱩᱠ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱴᱩᱨᱤᱡᱤᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ 2008 ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Hall of Fame |url=https://misstourisminternational.com/hall-of-fame/ |access-date=29 December 2021 |website=Miss Tourism International |language=en-US}}</ref>᱾ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ 2010 ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱥᱩᱡᱚᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱯᱷᱤᱱᱟᱞᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ 8 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱰᱤᱡᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱳᱜ, ᱮᱞᱮᱞ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ,ᱵᱷᱮᱨᱵᱷ, ᱠᱟᱥᱢᱳᱯᱳᱞᱮᱴᱮᱱ, ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱠᱳᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Manasvi |title=Manasvi |url=https://manasvi.us/gallery |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229024022/https://manasvi.us/gallery |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=Manasvi |language=en-US}}</ref> == ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ == [[ᱨᱮᱫ:Ajay_Devgn,_Manasvi_Mamgai,_Prabhu_Dheva_at_Song_launch_of_film_'Action_Jackson'.jpg|thumb|ᱟᱡᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱠᱥᱚᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ, ᱢᱟᱢᱜᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱫᱮᱵᱟ ᱾]] ᱢᱟᱱᱚᱥᱣᱤ ᱢᱟᱢᱜᱚᱭ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱝᱴᱟᱨ ᱯᱮᱨᱮᱯᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱹᱞᱩᱢᱱᱤᱥ ᱾<ref>{{Cite web |last=Team |first=Businessofcinema com |date=19 February 2011 |title=Anupam Kher's Actor Prepares celebrates 6th. Anniversary |url=https://businessofcinema.com/bollywood-news/anupam-khers-actor-prepares-celebrates-6th-anniversary/32767 |access-date=28 December 2021 |website=Businessofcinema.com |language=en-US}}</ref> 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱼᱟᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱞᱤᱢᱵᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱟᱣᱟᱱᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=LIMBO play review , English play review - www.MumbaiTheatreGuide.com |url=https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/reviews/10-limbo-english-play-review.asp# |access-date=28 December 2021 |website=mumbaitheatreguide.com}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤ ᱛᱮᱛᱷᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sidhaye |first=Archana |title=Manish Gandhi's Play 'Limbo' Climbs the Steps of International Success |url=https://www.india.com/news/india/manish-gandhis-play-limbo-climbs-the-steps-of-international-success-913775/ |access-date=28 December 2021 |website=india.com |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ 'ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱵᱤᱯᱷᱳᱨ ᱦᱟᱨ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱫᱮᱵᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱳᱨᱳᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ]] ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱨᱤᱱᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱥᱵᱷᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱥᱳ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱱᱟᱭᱴᱥ ᱩᱭᱤᱫᱽ ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱵᱤ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱟ ᱮᱢ ᱮᱠᱥ ᱮᱱᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱰᱟᱞᱮᱨ ᱢᱮᱦᱮᱱᱫᱤ ᱫᱟᱢ ᱵᱟ ᱫᱟᱢ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱪᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Manasvi |title=Manasvi |url=https://manasvi.us/ |access-date=29 December 2021 |website=Manasvi |language=en-US |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229024017/https://manasvi.us/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱜᱮᱢ ᱥᱳ ᱫᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥ ᱤᱡᱽ ᱨᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>[https://www.theglobeandmail.com/arts/film/film-reviews/the-world-before-her-miss-india-or-miss-militant/article5106427/ "The World Before Her: Miss India or Miss Militant"]. ''[[The Globe and Mail]]'', November 9, 2012.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱦᱤ ᱵᱷᱟᱛᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢ ᱥᱳ ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱥ ᱥᱤᱡᱚᱱ 17 ᱨᱮ ᱳᱭᱟᱞᱤᱰᱼᱠᱟᱨᱰ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱟᱨ ᱮᱭᱤᱥᱤ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ == ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱢᱟᱱᱚᱥᱣᱤ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱳᱞᱤᱭᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Manasvi |url=http://e7y.c99.myftpupload.com/manasvi-2/ |access-date=28 December 2021 |website=Republican Hindu Coalition |language=en-US |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229024027/https://e7y.c99.myftpupload.com/manasvi-2/ |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 5s345osfwmi4be6tufy9tab28broajm ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ 0 26779 199913 147470 2026-11-08T08:13:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199913 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ | image = ManjariFadnis (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ | birth_date = {{Birth date and age|1984|07|10|df=y}}<ref>{{Cite web |date=10 July 2020 |title=Happy Birthday Manjari Fadnis: 5 drop-dead gorgeous photos of the actress we can't get over |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-manjari-fadnis-5-drop-dead-gorgeous-photos-of-the-actress-we-cant-get-over/photostory/76876468.cms |access-date=15 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715110551/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-manjari-fadnis-5-drop-dead-gorgeous-photos-of-the-actress-we-cant-get-over/photostory/76876468.cms |url-status=live }}</ref> | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2003–ᱱᱤᱛ | awards = }} '''ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ''' (ᱯᱷᱟᱫᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱫᱱᱱᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ) (10 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1984, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=29 January 2017 |title=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812153910/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms |archive-date=12 August 2018 |access-date=25 July 2018 |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱡᱟᱱᱮ ᱛᱩᱨᱩ' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱡᱟᱮᱱ ᱛᱩ... ᱭᱟ ᱡᱟᱱᱮ ᱱᱟ '' <ref>{{Cite web |date=26 July 2008 |title=Fourth time lucky |url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm |archive-date=23 October 2013 |access-date=25 July 2018 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱷᱟᱞᱴᱩ'' (2006) ''ᱡᱳᱠᱠᱳᱢᱚᱱ'' (2011) ᱳᱣᱟᱨᱱᱤᱝ (2013) ''ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱢᱟᱥᱛᱤ'' (2013) ''ᱠᱤᱥ ᱠᱤᱥᱠᱳ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱱ'' (2015) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱷᱟᱢᱠᱷᱟ'' (2016) ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱳᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ (2019) ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳᱯᱚᱯᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱮ ᱴᱤᱞᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱨᱮᱱᱰ ᱟᱭᱥᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Meghna-is-me-Manjari/amp_articleshow/4124962.cms|title=Meghna is me: Manjari|last=Sanyal|first=Sashwati|date=14 February 2009|work=The Times of India|access-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812120207/https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Meghna-is-me-Manjari/amp_articleshow/4124962.cms|archive-date=12 August 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱚᱠ ᱥᱚᱠᱳ ᱴᱳ ᱨᱚᱠ ᱞᱳ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱱᱮ ᱴᱩ ᱾ ''ᱡᱟᱮᱱ ᱛᱩ... ᱤᱭᱟᱭ ᱡᱟᱱᱮ ᱱᱟ ᱾''(2008) ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 October 2013 |title=Boxofficeindia.com |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU= |archive-date=15 October 2013 |access-date=9 August 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2008 |title=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood |url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001 |archive-date=13 July 2008 |access-date=9 August 2018}}</ref> ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱷᱟᱞᱴᱩ'' (2006) ᱟᱨ ''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱟᱞᱥᱟ'' (2007) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html|title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award|last=Tuteja|first=Joginder|date=19 June 2008|access-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625205504/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html|archive-date=25 June 2017}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱩ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱥᱤᱠᱚᱠᱚᱞᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱢᱩᱛᱤᱨᱟᱭ'' (2009) ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=25 July 2008 |title=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628043351/http://idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html |archive-date=28 June 2012 |access-date=4 August 2012 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱢᱩᱛᱤᱨᱟᱭ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱭᱩᱵᱚᱱ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm|title=Singing sensation|date=22 May 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm|archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱤᱰᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple|title=Onida Devil gives way to new age married couple|last=Das|first=Biporshee|date=16 July 2009|work=affaqs.com|access-date=26 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple|archive-date=26 July 2018}}</ref> ᱢᱚᱧᱡᱚᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱠᱳᱥᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱴ ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱦᱤᱨᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱳᱠᱠᱳᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱮ ᱡᱚᱢᱤᱱ ᱯᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱨᱥᱮᱭᱞ ᱥᱟᱯᱷᱚᱨᱤ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱡᱤᱵᱽ ᱨᱤᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱚᱠᱛᱤ (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । NTR, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ I M 24 (2012) ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱩᱱᱡᱟᱱᱮ (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱣᱟᱨᱱᱤᱝ, ᱢᱤᱫ ᱓ ᱰᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱤ (ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱥᱤᱵᱽᱫᱟᱥᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ) ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ A (Adults Only) ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. Fraud (᱒᱐᱑᱔), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱤᱥ ᱠᱤᱥᱠᱳ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱱ (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱪᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱢᱞᱟ, ᱡᱟᱢᱢᱩ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱚᱡᱚᱱ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Punjani |first=Deepa |title=Manjari Fadnis |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005541/http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp |archive-date=26 July 2018 |access-date=25 July 2018 |website=mumbaitheatreguide.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Actress Manjari Fadnis Childhood Photos – MERE PIX |url=http://www.merepix.com/2013/07/actress-manjari-fadnis-childhood-photos.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807072028/http://www.merepix.com/2013/07/actress-manjari-fadnis-childhood-photos.html |archive-date=7 August 2018 |access-date=1 August 2018 |website=merepix.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/amp/movies/report/ive-had-a-re-launch-in-so-many-films-manjari-fadnis-wah-taj/20160923.html|title=The casting couch exists... but the ball is in your court|work=Rediff|access-date=1 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802011319/https://www.rediff.com/amp/movies/report/ive-had-a-re-launch-in-so-many-films-manjari-fadnis-wah-taj/20160923.html|archive-date=2 August 2018}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable" |- ! Year !! Film !! Role !! Language ! class="unsortable" | Notes |- | 2004 || ''[[Rok Sako To Rok Lo]]'' || Suhana || [[Hindi]] || Debut film |- | 2006 || ''[[Faltu]]'' || Tuktuki || [[Bengali language|Bengali]] || |- | 2007 || ''[[Mumbai Salsa (film)|Mumbai Salsa]]'' || Maya Chandhok |rowspan=2|Hindi || |- | rowspan="2"|2008 || ''[[Jaane Tu... Ya Jaane Na]]'' || Meghna Pariyar || |- | ''[[Siddu From Sikakulam]]'' || Sailaja Reddy || [[Telugu language|Telugu]] || |- | 2009 || ''[[Muthirai]]'' || Aarthi || [[Tamil language|Tamil]] || |- | rowspan="2" |2010 || ''[[Inkosaari]]'' || Shruthi |rowspan=3|Telugu || |- | ''[[Shubhapradham]]'' || Indu || |- | rowspan="2" |2011 ||''[[Shakti (2011 film)|Shakti]]''|| Gauri || |- |''[[Zokkomon]]''|| Kittu Chopra || Hindi || |- | rowspan="2"|2012 ||''[[Munjane]]''|| Pavithra ||[[Kannada]]|| |- | ''[[I M 24]]'' || Kanak |rowspan=3|Hindi || |- | rowspan="2"|2013 || ''[[Grand Masti]]'' || Tulsi Chawla || |- | ''[[Warning (2013 film)|Warning]]'' || Sabina Sanyal || |- | 2014 || ''[[Mr. Fraud]]'' || Priya || [[Malayalam]] || |- | 2015 || ''[[Kis Kisko Pyaar Karoon]]'' || Juhi Ram Punj |rowspan=2|Hindi || |- | rowspan="2" | 2016 || ''[[Wah Taj]]'' || Sunanda|| |- |''Sarv Mangal Savdhan'' || Vrushali || [[Marathi language|Marathi]] || |- | 2017 || ''[[Jeena Isi Ka Naam Hai (film)|Jeena Isi Ka Naam Hai]]'' || Alia |rowspan=5| Hindi || |- | rowspan="2" |2018 || ''[[Nirdosh]]'' || Shanaya Grover || |- |''[[Baa Baaa Black Sheep (film)|Baa Baaa Black Sheep]]'' || Angelina Morris|| |- | 2019 || [[Barot House|''Barot House'']] || Bhavana Barot || Released on [[Zee5]] |- |2021 || ''[[State of Siege: Temple Attack]]'' || Saloni || Released on [[Zee5]] |- |2022 || ''[[Adrushya]]'' || Protagonist || Marathi || Releasing on 13 May 2022 |} === ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable" |- ! Year !! Film !! Role !! Language |- | 2013 || ''The Morning After'' || Sumi || English |- | 2016 || ''Khamakha'' || Raina || Hindi |- | 2017 || ''The Cot'' || Sarla || Hindi |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Cite news |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |date=21 October 2018 |work=Zee News |access-date=25 October 2018 |archive-date=25 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025071249/http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |url-status=live }}</ref>'' |Mary |Hindi |- |2019 || '' Interdependence : Megha's divorce''<ref>{{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms |title=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change |first=Himesh |last=Mankad |author-link=Himesh Mankad |date=23 July 2019 |website=Mumbai Mirror |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723050358/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation |title=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. - |date=24 July 2019 |access-date=28 July 2019 |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728221749/https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation |url-status=live }}</ref> |Megha |Hindi |} === ᱣᱮᱵᱽᱼᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable sortable" |- !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱳᱭᱮᱵᱽᱼᱥᱤᱨᱤᱡ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ ᱾ |- |2019 |''ᱯᱷᱩᱦᱮ ᱥᱮ ᱯᱷᱮᱱᱴᱮᱥᱤᱼ ᱫᱟ ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰᱯᱷᱳᱞᱰ'' |ᱱᱮᱦᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱵᱷᱩᱴ |- |2022 |''ᱢᱳᱥᱩᱢ'' |ᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ |- |2022 |'' ᱢᱤᱭᱟ ᱵᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱰᱟᱨ'' |ᱢᱤᱥᱤᱴ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱟᱭ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |[[ᱮᱢ. ᱮᱠᱥ. ᱯᱞᱮᱭᱟᱹᱨ|ᱮᱢ ᱮᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ]] |- |2023 |''ᱯᱷᱨᱤᱞᱮᱱᱥᱟᱨ'' |ᱢᱩᱨᱩᱱᱚᱞ ᱠᱟᱢᱚᱛ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱚᱱ === {| class="wikitable" |- ! Year !! Reality Show !! Channel !! Notes |- | 2003 || ''[[Popstars]]'' India Season 2 || [V] || Finished as one of the top 8 contestants |- |2019 |Kitchen Champion{{Citation needed|date=August 2022}} |Colors TV |Guest Appearance |} === ᱮᱞᱵᱟᱢ === {| class="wikitable" |- ! Year !! Album !! Song !! Composer |- | 2009 || ''[[Muthirai]]'' || ''Azhagana Neeyum''<ref name=":3" />||[[Yuvan Shankar Raja]] |- | 2012 || ''Beat Beyond Borders'' || ''Sonya Ve Sajna''<ref name=":1" /><ref name=":6" />||[[Fakhar-e-Alam]] |- | 2014 || ''Raghav Sachar feat'' || ''Ga Raha Hai Ye Aasmaa''<ref name=":0" />||[[Raghav Sachar]] |} === ᱜᱟᱭᱟᱱ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱢᱮ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱴᱷᱟᱶ |- |2017 | rowspan="4" |''ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱰᱤᱞ ᱨᱮᱞᱳᱰ'' | rowspan="4" |ᱨᱤᱭᱟ | rowspan="4" |ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ |ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ |- | rowspan="3" |2018 |ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ |- |ᱵᱟᱝᱞᱟ |- |ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ |- |2018 |''ᱫᱮᱵᱫᱟᱥ'' <ref name=":8">{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/theatre/devdas-a-100-year-old-classic-comes-to-stage/amp_articleshow/66334807.cms|title=Devdas, a 100-year-old classic comes to stage|work=The Times of India|access-date=28 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229085057/https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/theatre/devdas-a-100-year-old-classic-comes-to-stage/amp_articleshow/66334807.cms|archive-date=29 February 2020}}</ref> |ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == {| class="wikitable" |- ! Year !! Award !! Category !! Film !! Results |- | 2005 || [[Zee Cine Awards]] || [[Zee Cine Award for Best Female Debut|Best Female Debut]] || ''[[Rok Sako To Rok Lo]]'' ||{{nom}} <ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodmantra.com/news/nominations-for-zee-cine-awards-2005/826/ |title=Nominations for Zee Cine Awards 2005 |work=BollywoodMantra |access-date=6 August 2018 |archive-date=28 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728035646/https://www.bollywoodmantra.com/news/nominations-for-zee-cine-awards-2005/826/ |url-status=dead }}</ref> |- |2013 ||[[2nd South Indian International Movie Awards|2nd SIIMA Awards]] || Best Female Debutant || ''[[Munjane]]'' ||{{nom}} {{Citation needed|date=December 2022}} |- |2020 |[[Youth Icon Award]]s at MMISFF |Excellency in Entertainment industry | |{{Nom}}<ref>{{Cite web |title=Youth Icon Awards: Latest News, Videos and Photos of Youth Icon Awards |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Youth-Icon-Awards |access-date=9 August 2021 |website=The Times of India |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809072101/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Youth-Icon-Awards |url-status=live }}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Manjari Phadnis}} * {{IMDb name|1967908}} * https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3037 9cxh8z0eqqjl5zc9v3xq953op2zslam 199914 199913 2026-11-08T08:13:43Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 199914 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ | image = ManjariFadnis (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ | birth_date = {{Birth date and age|1984|07|10|df=y}}<ref>{{Cite web |date=10 July 2020 |title=Happy Birthday Manjari Fadnis: 5 drop-dead gorgeous photos of the actress we can't get over |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-manjari-fadnis-5-drop-dead-gorgeous-photos-of-the-actress-we-cant-get-over/photostory/76876468.cms |access-date=15 July 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715110551/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-manjari-fadnis-5-drop-dead-gorgeous-photos-of-the-actress-we-cant-get-over/photostory/76876468.cms |url-status=live }}</ref> | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2003–ᱱᱤᱛ | awards = }} '''ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ''' (ᱯᱷᱟᱫᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱫᱱᱱᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ) (10 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1984, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=29 January 2017 |title=Shreyas Talpade and Manjari Fadnis stake a claim to the Taj Mahal |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812153910/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shreyas-Talpade-and-Manjari-Fadnis-stake-a-claim-to-the-Taj-Mahal/articleshow/54377177.cms |archive-date=12 August 2018 |access-date=25 July 2018 |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱡᱟᱱᱮ ᱛᱩᱨᱩ' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱡᱟᱮᱱ ᱛᱩ... ᱭᱟ ᱡᱟᱱᱮ ᱱᱟ '' <ref>{{Cite web |date=26 July 2008 |title=Fourth time lucky |url=http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023055638/http://www.hindu.com/mp/2008/07/26/stories/2008072650730200.htm |archive-date=23 October 2013 |access-date=25 July 2018 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱷᱟᱞᱴᱩ'' (2006) ''ᱡᱳᱠᱠᱳᱢᱚᱱ'' (2011) ᱳᱣᱟᱨᱱᱤᱝ (2013) ''ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱢᱟᱥᱛᱤ'' (2013) ''ᱠᱤᱥ ᱠᱤᱥᱠᱳ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱱ'' (2015) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱷᱟᱢᱠᱷᱟ'' (2016) ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱳᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ (2019) ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳᱯᱚᱯᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱮ ᱴᱤᱞᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱨᱮᱱᱰ ᱟᱭᱥᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meghna-is-me-manjari/articleshow/4124962.cms|title=Meghna is me: Manjari|last=Sanyal|first=Sashwati|date=14 February 2009|work=The Times of India|access-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812120207/https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Meghna-is-me-Manjari/amp_articleshow/4124962.cms|archive-date=12 August 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱚᱠ ᱥᱚᱠᱳ ᱴᱳ ᱨᱚᱠ ᱞᱳ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱱᱮ ᱴᱩ ᱾ ''ᱡᱟᱮᱱ ᱛᱩ... ᱤᱭᱟᱭ ᱡᱟᱱᱮ ᱱᱟ ᱾''(2008) ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 October 2013 |title=Boxofficeindia.com |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU= |archive-date=15 October 2013 |access-date=9 August 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 July 2008 |title=Jaane Tu Ya Jaane Na – Movie Review – AOL India Bollywood |url=http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080713133802/http://www.aol.in/bollywood-story/Jaane-Tu-Ya-Jaane-Na-Movie-Review/2008070407239019000001 |archive-date=13 July 2008 |access-date=9 August 2018}}</ref> ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱷᱟᱞᱴᱩ'' (2006) ᱟᱨ ''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱟᱞᱥᱟ'' (2007) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html|title=Yash-Manjari's FALTU wins National Award|last=Tuteja|first=Joginder|date=19 June 2008|access-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625205504/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/39425.html|archive-date=25 June 2017}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱩ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱥᱤᱠᱚᱠᱚᱞᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱢᱩᱛᱤᱨᱟᱭ'' (2009) ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=25 July 2008 |title=Siddhu from Sikakulam music launch – Telugu cinema – Allari Naresh, Manjari Fadnis & Shraddha Das |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628043351/http://idlebrain.com/news/functions/audio-siddhufromsikakulam.html |archive-date=28 June 2012 |access-date=4 August 2012 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱢᱩᱛᱤᱨᱟᱭ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱭᱩᱵᱚᱱ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm|title=Singing sensation|date=22 May 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090529190847/http://www.hindu.com/cp/2009/05/22/stories/2009052250080300.htm|archive-date=29 May 2009}}</ref> 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱤᱰᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple|title=Onida Devil gives way to new age married couple|last=Das|first=Biporshee|date=16 July 2009|work=affaqs.com|access-date=26 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005813/http://www.afaqs.com/news/story/24957_Onida-Devil-gives-way-to-new-age-married-couple|archive-date=26 July 2018}}</ref> ᱢᱚᱧᱡᱚᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱠᱳᱥᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱴ ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱦᱤᱨᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱳᱠᱠᱳᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱮ ᱡᱚᱢᱤᱱ ᱯᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱨᱥᱮᱭᱞ ᱥᱟᱯᱷᱚᱨᱤ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱡᱤᱵᱽ ᱨᱤᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱚᱠᱛᱤ (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । NTR, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ I M 24 (2012) ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱩᱱᱡᱟᱱᱮ (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱣᱟᱨᱱᱤᱝ, ᱢᱤᱫ ᱓ ᱰᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱤ (ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱥᱤᱵᱽᱫᱟᱥᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ) ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ A (Adults Only) ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. Fraud (᱒᱐᱑᱔), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱤᱥ ᱠᱤᱥᱠᱳ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱱ (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱪᱤ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱢᱞᱟ, ᱡᱟᱢᱢᱩ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱚᱡᱚᱱ ᱯᱷᱚᱫᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Punjani |first=Deepa |title=Manjari Fadnis |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726005541/http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/manjari-fadnis-interview-double-deal-reloaded-with-deepa-punjani.asp |archive-date=26 July 2018 |access-date=25 July 2018 |website=mumbaitheatreguide.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Actress Manjari Fadnis Childhood Photos – MERE PIX |url=http://www.merepix.com/2013/07/actress-manjari-fadnis-childhood-photos.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807072028/http://www.merepix.com/2013/07/actress-manjari-fadnis-childhood-photos.html |archive-date=7 August 2018 |access-date=1 August 2018 |website=merepix.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/amp/movies/report/ive-had-a-re-launch-in-so-many-films-manjari-fadnis-wah-taj/20160923.html|title=The casting couch exists... but the ball is in your court|work=Rediff|access-date=1 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802011319/https://www.rediff.com/amp/movies/report/ive-had-a-re-launch-in-so-many-films-manjari-fadnis-wah-taj/20160923.html|archive-date=2 August 2018}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable" |- ! Year !! Film !! Role !! Language ! class="unsortable" | Notes |- | 2004 || ''[[Rok Sako To Rok Lo]]'' || Suhana || [[Hindi]] || Debut film |- | 2006 || ''[[Faltu]]'' || Tuktuki || [[Bengali language|Bengali]] || |- | 2007 || ''[[Mumbai Salsa (film)|Mumbai Salsa]]'' || Maya Chandhok |rowspan=2|Hindi || |- | rowspan="2"|2008 || ''[[Jaane Tu... Ya Jaane Na]]'' || Meghna Pariyar || |- | ''[[Siddu From Sikakulam]]'' || Sailaja Reddy || [[Telugu language|Telugu]] || |- | 2009 || ''[[Muthirai]]'' || Aarthi || [[Tamil language|Tamil]] || |- | rowspan="2" |2010 || ''[[Inkosaari]]'' || Shruthi |rowspan=3|Telugu || |- | ''[[Shubhapradham]]'' || Indu || |- | rowspan="2" |2011 ||''[[Shakti (2011 film)|Shakti]]''|| Gauri || |- |''[[Zokkomon]]''|| Kittu Chopra || Hindi || |- | rowspan="2"|2012 ||''[[Munjane]]''|| Pavithra ||[[Kannada]]|| |- | ''[[I M 24]]'' || Kanak |rowspan=3|Hindi || |- | rowspan="2"|2013 || ''[[Grand Masti]]'' || Tulsi Chawla || |- | ''[[Warning (2013 film)|Warning]]'' || Sabina Sanyal || |- | 2014 || ''[[Mr. Fraud]]'' || Priya || [[Malayalam]] || |- | 2015 || ''[[Kis Kisko Pyaar Karoon]]'' || Juhi Ram Punj |rowspan=2|Hindi || |- | rowspan="2" | 2016 || ''[[Wah Taj]]'' || Sunanda|| |- |''Sarv Mangal Savdhan'' || Vrushali || [[Marathi language|Marathi]] || |- | 2017 || ''[[Jeena Isi Ka Naam Hai (film)|Jeena Isi Ka Naam Hai]]'' || Alia |rowspan=5| Hindi || |- | rowspan="2" |2018 || ''[[Nirdosh]]'' || Shanaya Grover || |- |''[[Baa Baaa Black Sheep (film)|Baa Baaa Black Sheep]]'' || Angelina Morris|| |- | 2019 || [[Barot House|''Barot House'']] || Bhavana Barot || Released on [[Zee5]] |- |2021 || ''[[State of Siege: Temple Attack]]'' || Saloni || Released on [[Zee5]] |- |2022 || ''[[Adrushya]]'' || Protagonist || Marathi || Releasing on 13 May 2022 |} === ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable" |- ! Year !! Film !! Role !! Language |- | 2013 || ''The Morning After'' || Sumi || English |- | 2016 || ''Khamakha'' || Raina || Hindi |- | 2017 || ''The Cot'' || Sarla || Hindi |- |2018 |''The Playboy Mr. Sawhney<ref name=":9">{{Cite news |url=http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |title=The Playboy Mr. Sawhney is like 'Sholay' of short films: Tariq Naved Siddiqui |date=21 October 2018 |work=Zee News |access-date=25 October 2018 |archive-date=25 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025071249/http://zeenews.india.com/people/the-playboy-mr-sawhney-is-like-sholay-of-short-films-tariq-naved-siddiqui-2149881.html |url-status=live }}</ref>'' |Mary |Hindi |- |2019 || '' Interdependence : Megha's divorce''<ref>{{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms |title=Nila Madhab Panda is one of the 11 filmmakers selected by the UN to be a part of an anthology on climate change |first=Himesh |last=Mankad |author-link=Himesh Mankad |date=23 July 2019 |website=Mumbai Mirror |access-date=23 July 2019 |archive-date=23 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723050358/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nila-madhab-panda-is-one-of-the-11-filmmakers-selected-by-the-un-to-be-a-part-of-an-anthology-on-climate-change/articleshow/70335620.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation |title=Fight against air pollution in Delhi, Nila Madhab Panda's new film is a part of global climate change mission of United Nation. - |date=24 July 2019 |access-date=28 July 2019 |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728221749/https://thesamikhsya.com/entertainment/fight-against-air-pollution-in-delhi-nila-madhab-pandas-new-film-is-a-part-of-global-climate-change-mission-of-united-nation |url-status=live }}</ref> |Megha |Hindi |} === ᱣᱮᱵᱽᱼᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable sortable" |- !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱳᱭᱮᱵᱽᱼᱥᱤᱨᱤᱡ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ ᱾ |- |2019 |''ᱯᱷᱩᱦᱮ ᱥᱮ ᱯᱷᱮᱱᱴᱮᱥᱤᱼ ᱫᱟ ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰᱯᱷᱳᱞᱰ'' |ᱱᱮᱦᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱵᱷᱩᱴ |- |2022 |''ᱢᱳᱥᱩᱢ'' |ᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ |- |2022 |'' ᱢᱤᱭᱟ ᱵᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱰᱟᱨ'' |ᱢᱤᱥᱤᱴ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱟᱭ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |[[ᱮᱢ. ᱮᱠᱥ. ᱯᱞᱮᱭᱟᱹᱨ|ᱮᱢ ᱮᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ]] |- |2023 |''ᱯᱷᱨᱤᱞᱮᱱᱥᱟᱨ'' |ᱢᱩᱨᱩᱱᱚᱞ ᱠᱟᱢᱚᱛ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱚᱱ === {| class="wikitable" |- ! Year !! Reality Show !! Channel !! Notes |- | 2003 || ''[[Popstars]]'' India Season 2 || [V] || Finished as one of the top 8 contestants |- |2019 |Kitchen Champion{{Citation needed|date=August 2022}} |Colors TV |Guest Appearance |} === ᱮᱞᱵᱟᱢ === {| class="wikitable" |- ! Year !! Album !! Song !! Composer |- | 2009 || ''[[Muthirai]]'' || ''Azhagana Neeyum''<ref name=":3" />||[[Yuvan Shankar Raja]] |- | 2012 || ''Beat Beyond Borders'' || ''Sonya Ve Sajna''<ref name=":1" /><ref name=":6" />||[[Fakhar-e-Alam]] |- | 2014 || ''Raghav Sachar feat'' || ''Ga Raha Hai Ye Aasmaa''<ref name=":0" />||[[Raghav Sachar]] |} === ᱜᱟᱭᱟᱱ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱢᱮ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱴᱷᱟᱶ |- |2017 | rowspan="4" |''ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱰᱤᱞ ᱨᱮᱞᱳᱰ'' | rowspan="4" |ᱨᱤᱭᱟ | rowspan="4" |ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ |ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ |- | rowspan="3" |2018 |ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ |- |ᱵᱟᱝᱞᱟ |- |ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ |- |2018 |''ᱫᱮᱵᱫᱟᱥ'' <ref name=":8">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/theatre/devdas-a-100-year-old-classic-comes-to-stage/articleshow/66334807.cms|title=Devdas, a 100-year-old classic comes to stage|work=The Times of India|access-date=28 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229085057/https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/theatre/devdas-a-100-year-old-classic-comes-to-stage/amp_articleshow/66334807.cms|archive-date=29 February 2020}}</ref> |ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == {| class="wikitable" |- ! Year !! Award !! Category !! Film !! Results |- | 2005 || [[Zee Cine Awards]] || [[Zee Cine Award for Best Female Debut|Best Female Debut]] || ''[[Rok Sako To Rok Lo]]'' ||{{nom}} <ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodmantra.com/news/nominations-for-zee-cine-awards-2005/826/ |title=Nominations for Zee Cine Awards 2005 |work=BollywoodMantra |access-date=6 August 2018 |archive-date=28 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728035646/https://www.bollywoodmantra.com/news/nominations-for-zee-cine-awards-2005/826/ |url-status=dead }}</ref> |- |2013 ||[[2nd South Indian International Movie Awards|2nd SIIMA Awards]] || Best Female Debutant || ''[[Munjane]]'' ||{{nom}} {{Citation needed|date=December 2022}} |- |2020 |[[Youth Icon Award]]s at MMISFF |Excellency in Entertainment industry | |{{Nom}}<ref>{{Cite web |title=Youth Icon Awards: Latest News, Videos and Photos of Youth Icon Awards |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Youth-Icon-Awards |access-date=9 August 2021 |website=The Times of India |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809072101/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Youth-Icon-Awards |url-status=live }}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Manjari Phadnis}} * {{IMDb name|1967908}} * https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3037 m5xj2jr61s65u9bf15r0of8qlmaetmh ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ 0 26788 199679 182221 2026-11-07T23:39:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199679 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ | native_name = {{bo-textonly|བོད་པ་}}<br/>{{transliteration|bo|bod pa}} | native_name_lang = | population = {{circa}} 6.7 million{{citation needed|date=December 2023}} | regions = | region1 = {{flag|ᱪᱤᱱ}} | pop1 = ᱖.᱓ ᱢᱤᱠᱤᱭᱚᱱ | ref1 = <ref>{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=index|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | pop2 = ᱘᱓,᱗᱗᱙ | ref2 = <ref name="censusindia">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |title=Language |year=2011 |website=Census of India}}</ref> | region3 = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} | pop3 = ᱒᱐,᱐᱐᱐–᱔᱐,᱐᱐᱐ | ref3 = <ref>{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|website=Refworld.org|access-date=15 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020062845/http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|archive-date=20 October 2013|url-status=live}}</ref><ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|archive-date=20 August 2013|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = 26,700 | ref4 = <ref name="CTA Study"/> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = 9,350 | ref5 = <ref>{{cite web|title=Canada Census Profile 2021|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?LANG=E&GENDERlist=1&STATISTIClist=1,4&DGUIDlist=2021A000011124&HEADERlist=31&SearchText=Canada|website=Census Profile, 2021 Census|date = 7 May 2021|publisher=Statistics Canada Statistique Canada|access-date=3 January 2023}}</ref> | region6 = {{flag|Switzerland}} | pop6 = 8,000 | ref6 = <ref>{{Cite web|title=Visite de quatre jours du Dalaï Lama en terres zurichoises|url=https://www.laliberte.ch/news-agence/detail/visite-de-quatre-jours-du-dalai-lama-en-terres-zurichoises/455713|access-date=2020-11-30|website=www.laliberte.ch|language=fr|archive-date=2023-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103204042/https://www.laliberte.ch/news-agence/detail/visite-de-quatre-jours-du-dalai-lama-en-terres-zurichoises/455713|url-status=dead}}</ref><ref name="CTA Study"/> | region7 = {{flag|France}} | pop7 = 8,000 | ref7 = <ref name="CTA Study">{{cite web|title=Baseline Study of the Tibetan Diaspora Community Outside South Asia|url=https://sardfund.org/wp-content/uploads/Baseline-Study-of-the-Tibetan-Diaspora-Community-Outside-South-Asia-soft-copy_compressed.pdf|access-date=20 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923181750/https://sardfund.org/wp-content/uploads/Baseline-Study-of-the-Tibetan-Diaspora-Community-Outside-South-Asia-soft-copy_compressed.pdf|archive-date=23 September 2022|url-status=live}}</ref> | region8 = {{flag|Bhutan}} | pop8 = 5,000 | ref8 = <ref name="education.mnhs.org"/> | region9 = {{flag|Belgium}} | pop9 = 5,000 | ref9 = <ref name="CTA Study"/> | region10 = {{flagdeco|Australia}}{{flagdeco|New Zealand}} [[Australia]] and [[New Zealand]] | pop10 = 1,817 | ref10 = <ref name="CTA Study"/> | region11 = | pop11 = | ref11 = | region12 = | pop12 = | ref12 = | languages = [[Tibetic languages]] and [[Chinese languages]] | religions = Predominantly [[Tibetan Buddhism]]; minorities of [[Bon]] (significant), [[Tibetan Muslims|Islam]] and [[Christianity]] | related-c = [[Sherpa people|Sherpa]]{{·}}[[Qiang people|Qiang]]{{·}}[[Ngalop people|Ngalop]]{{·}}[[Sharchop people|Sharchop]]{{·}}[[Ladakhis]]{{·}}[[Balti people|Baltis]]{{·}}[[Purigpa|Burig]]{{·}}[[Kachin people|Kachin]]{{·}}[[Yi people|Yi]]{{·}}[[Bamar people|Bamar]]{{·}}Other [[Sino-Tibetan languages|Sino-Tibetan]]-speaking peoples | related_groups = }} {{Infobox Chinese | ibox-order = bo, zh <!-- Tibetan --> | tib = བོད་པ་ | wylie = bod pa | thdl = bö pa <!-- Chinese --> | c = {{linktext|lang=zh|藏族}} | l = [[Ü-Tsang|Tsang]] nationality | p = Zàngzú | wuu = zaon zoh | buc = Câung-cŭk | poj = Chōng-cho̍k | teo = Tsăng-tsôk | h = Tshông-tshu̍k | j = {{tone superscript|zong6 zuk6}} | altname = Chinese [[endonym]]<ref>{{cite web|script-title=zh:藏族是汉语的称谓……统称为"博巴"|url=http://www.gov.cn/guoqing/2015-03/18/content_2835613.htm|publisher=Government of the People's Republic of China|date=2015-03-18|access-date=2024-02-23|archive-date=2024-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240423082849/https://www.gov.cn/guoqing/2015-03/18/content_2835613.htm|url-status=dead}}</ref> | c2 = {{linktext|lang=zh|博巴}} | p2 = Bóbā }} ᱛᱵᱚᱛᱚᱛᱚᱛᱮᱱ ([[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ|ᱴᱤᱵᱮᱴ]]: ଱୍ᱷᱚᱝ, ᱳᱭᱞᱤᱼᱵᱳᱰᱯᱟ, THL:böpa) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱖᱗ ᱞᱟᱠᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱯᱷᱩᱜᱟᱹᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱱᱥᱩ,ᱠᱤᱱᱦᱟᱭ, ᱥᱤᱪᱩᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱱᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱯᱷᱟ ᱴᱨᱮᱞᱜᱮᱱ ᱪᱟᱝᱪᱩᱯ ᱥᱮᱢᱯᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟ ᱰᱨᱟᱜ ᱥᱤᱱᱢᱳ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ <ref>[https://books.google.com/books?id=Nd4yAQAAQBAJ Origins and Migrations in the Extended Eastern Himalayas]. </ref> ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱼᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == === ᱪᱤᱱ ᱨᱮ === <ref>[http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm 国家统计局-中国2010年人口普查资料]</ref> ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (᱒᱐᱑᱐) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱖᱒,᱘᱒,᱑᱘᱗ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱗,᱑᱖,᱓᱘᱘ ᱦᱚᱲ, ᱥᱤᱪᱩᱭᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱔,᱙᱖,᱕᱒᱔ ᱦᱚᱲ, ᱠᱤᱱᱦᱟᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱓,᱗᱕,᱐᱕᱙ ᱦᱚᱲ, ᱜᱟᱱᱥᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔,᱘᱘,᱓᱕᱙ ᱦᱚᱲ (ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱᱱᱟᱱ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱭᱨᱤ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱟᱱᱟᱜ ᱑,᱔᱒,᱒᱕᱗ ᱦᱚᱲ (ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱰᱤᱠᱤᱝ ᱴᱤᱵᱮᱴᱚ ᱚᱥᱛᱩᱛᱚᱱᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱐.᱔᱗% ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱙᱐.᱔᱘%, ᱠᱤᱱᱦᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱔.᱔᱔% ᱟᱨ ᱥᱤᱪᱩᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑.᱘᱖% ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱨᱮᱱ᱾ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ, ᱓,᱑᱕,᱖᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ, ᱙,᱒᱓,᱑᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕᱐,᱔᱓,᱓᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ === ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ === ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱨᱮ ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ([[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱦᱤᱢᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱫᱟᱠᱷᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱛᱤ ᱠᱤᱱᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱯᱤᱛᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱠᱷᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ (ᱵᱷᱳᱛᱤᱭᱟ ᱥᱤᱠᱤᱢ, ᱟᱨ [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱚᱨᱩᱱᱟᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ (ᱠᱷᱟᱢᱵᱟ,ᱞᱳᱵᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱯᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ) ᱛᱤᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ 1959 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ 1,00,000 ᱴᱤᱵᱮᱴᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱤᱨᱚᱵᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, <ref name="Press Trust of India">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/127935-Tibetans-living-outside-Tibet-Tibetan-survey/Article1-634405.aspx|title=127935 Tibetans living outside Tibet: Tibetan survey|date=2010-04-12|access-date=2010-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927215516/http://www.hindustantimes.com/127935-Tibetans-living-outside-Tibet-Tibetan-survey/Article1-634405.aspx|archive-date=2011-09-27|publisher=[[Press Trust of India]]}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱥᱟᱞᱟ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱥᱚᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱚᱠᱩᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱤᱵᱮᱴᱮᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚᱶᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱑,᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ <ref name="AJ60">{{Cite web |last=Purohit |first=Kunal |date=21 March 2019 |title=After 60 years in India, why are Tibetans leaving? |url=https://www.aljazeera.com/features/2019/3/21/after-60-years-in-india-why-are-tibetans-leaving |website=Aljazeera}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱘᱕,᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ === ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ === ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱛᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱥᱴᱟᱝ,ᱰᱚᱞᱯᱳ,ᱳᱞᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤ, ᱢᱩᱪᱩ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ <ref>Edward J. Mills et al., [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1308816/ Prevalence of mental disorders and torture among Tibetan refugees: A systematic review], BMC Int Health Hum Rights. </ref> ᱑᱐,000 ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == [[ᱨᱮᱫ:TAR-TAP-TAC.png|thumb|ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱨᱮᱫ:チベット人の物売りnepal・Img188.jpg|thumb|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱮᱰᱮᱞᱟᱨ]] ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱴᱤᱵᱮᱴᱟᱱ: ᱤᱠᱟᱹ) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱘᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ, ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱯᱞᱮᱴᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱛᱤᱥᱛᱟᱱ, [[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ, [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ]] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱞᱟᱥᱟ ᱠᱷᱟᱢ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱢᱰᱳ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱭᱩᱼᱥᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱤᱫᱜᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱨ ᱫᱚᱝᱠᱷᱟ, ᱥᱤᱠᱤᱢᱤᱥ,ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱟᱫᱟᱠᱷᱤ᱾]] ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Tibetan_Middle_Aged_Lady.jpg|thumb|[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] [[ᱨᱮᱫ:Tibetan_spectator_at_celebrations_for_TCV's_50th_anniversary._Dharamsala.jpg|thumb|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱥᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] == ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ == ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ<ref name=":1">{{Cite journal|last=Wang|first=Hongru|last2=Yang|first2=Melinda A.|last3=Wangdue|first3=Shargan|last4=Lu|first4=Hongliang|last5=Chen|first5=Honghai|last6=Li|first6=Linhui|last7=Dong|first7=Guanghui|last8=Tsring|first8=Tinley|last9=Yuan|first9=Haibing|last10=He|first10=Wei|last11=Ding|first11=Manyu|date=2023-03-15|title=Human genetic history on the Tibetan Plateau in the past 5100 years|journal=Science Advances|language=en|volume=9|issue=11|pages=eadd5582|bibcode=2023SciA....9D5582W|doi=10.1126/sciadv.add5582|issn=2375-2548|pmc=10022901|pmid=36930720}}</ref> ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ <ref name=":0">{{Cite journal|last=Liu|first=Chi-Chun|last2=Witonsky|first2=David|last3=Gosling|first3=Anna|last4=Lee|first4=Ju Hyeon|last5=Ringbauer|first5=Harald|last6=Hagan|first6=Richard|last7=Patel|first7=Nisha|last8=Stahl|first8=Raphaela|last9=Novembre|first9=John|last10=Aldenderfer|first10=Mark|last11=Warinner|first11=Christina|date=2022-03-08|title=Ancient genomes from the Himalayas illuminate the genetic history of Tibetans and their Tibeto-Burman speaking neighbors|url=https://www.nature.com/articles/s41467-022-28827-2|journal=Nature Communications|language=en|volume=13|issue=1|pages=1203|bibcode=2022NatCo..13.1203L|doi=10.1038/s41467-022-28827-2|issn=2041-1723|pmc=8904508|pmid=35260549|doi-access=free}}</ref> ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱢᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱑᱐,000 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱤᱭᱮᱞᱳ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤᱜᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟᱼᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Migration_of_the_Y_chromosome_haplogroup_C,_D,_N_and_O.png|thumb|ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱳᱭᱟᱭ ᱠᱨᱳᱢᱳᱡᱳᱢ ᱦᱚᱯᱚᱞᱳᱜᱨᱚᱯ ᱥᱤ, ᱰᱤ, ᱮᱱ ᱟᱨ ᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱟᱱ ᱩᱯᱚᱠᱚᱨᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾]] === ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ === ᱵᱤᱱᱛᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟ ᱴᱨᱮᱞᱜᱮᱱ ᱪᱟᱝᱪᱩᱯ ᱥᱮᱢᱯᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱳᱜᱨᱮᱥ ᱢᱟ ᱰᱨᱟᱜ ᱥᱤᱱᱢᱳᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ == [[ᱨᱮᱫ:IMG_1016_Lhasa_Barkhor.jpg|thumb|ᱡᱳᱠᱷᱟᱝ ᱢᱟᱱᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚ ᱠᱚ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]] == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Bundesarchiv_Bild_135-BB-152-11,_Tibetexpedition,_Tibeter_mit_Handmühle.jpg|thumb|ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱴᱩᱯᱷᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱭᱰ ᱵᱟᱨᱞᱤ ᱯᱮᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱭᱟᱨᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱴᱨᱤ ᱦᱮᱱᱰᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱱᱰᱤᱞ ᱠᱨᱟᱝ (᱑᱙᱓᱘ ᱯᱷᱳᱴᱳ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱼᱟ᱾]] ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱞᱳᱥᱟᱨ,ᱥᱳᱴᱚᱱ, [[Linka (festival)|ᱞᱤᱝᱠᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱛᱷᱤᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱵᱚᱛᱵᱚᱛᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱛᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱷᱟᱣᱼ ᱡᱟᱱᱟᱢ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚᱼᱨᱮ ᱵᱟᱛᱷᱤᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> == ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ == * Zhangzhung Kingdom (500&nbsp;BC – AD&nbsp;625) * Yarlung Dynasty (?–618) (semi-mythological) * Tibetan Empire (618–842) * Kingdom of Bumthang (7th–17th centuries) * Guge Kingdom (842–1630) * Purang Kingdom * Maryul (930–1500) * Tsongkha Kingdom (997–1099) (Amdo) * Phagmodrupa Dynasty (1354–1618) (Ü-Tsang) * Maqpon kingdom (1190–1846) (Baltistan) * Rinpungpa Dynasty (1435–1565) (Tsang) * [[Yabgo Dynasty]] (before 1500–1972) (Baltistan) * Tsangpa Dynasty (1565–1642) (Tsang) * Ganden Phodrang (1642–1959) * Namgyal Dynasty (1460–1842) (Ladakh) * Chogyal Namgyal dynasty of Sikkim (1642–1975) * Tibet (1912–1951) === ᱠᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ === * ᱱᱟᱭᱜᱨᱚᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱨᱤᱥᱼ1865) * ᱯᱩᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱨᱤᱥᱼ1928) * ᱱᱟᱝᱪᱮᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱨᱤᱪᱼ1928) * ᱞᱤᱛᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱨᱤᱥᱼ1950) * ᱞᱤᱝᱥᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ (12 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤᱼ1950) * ᱰᱟᱨᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ (15 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤᱼ1956) * ᱦᱳᱨ ᱥᱴᱮᱴᱥ (ᱦᱳᱨᱯᱟ) * ᱵᱟᱛᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱾ === ᱜᱤᱭᱟᱞᱨᱚᱝ ᱨᱟᱡᱽ === * ᱪᱚᱠᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ (1407-1950) * ᱪᱩᱪᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱾ * ᱥᱟᱱᱞᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱾ == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==   == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == === ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ === {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} === ᱯᱷᱮᱰᱟᱛᱠᱚ ===   == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Everestᱼᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱡᱤᱯᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱮᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱵᱚᱛᱚᱛᱚᱛᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱾ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱮᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ * china.org.cn ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱵᱚᱛᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱾ * [http://rukor.org/ ᱨᱩᱠᱳᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱚᱢ ᱠᱚᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾] * [https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱱᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ] {{Ethnic groups in China}}{{Tibet related articles}}{{Sichuan topics}}{{Hill tribes of Northeast India}}{{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] n0obbqk1wl0cmwytzcpzap6czuampru ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱚᱲ 0 26789 199701 179676 2026-11-08T00:39:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199701 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = '''ᱜᱟᱨᱳ''' <br /> '''''ᱟ•ᱪᱤᱠ ᱢᱟᱱᱰᱮ''''' | native_name = ᱟ•ᱪᱤᱠ | native_name_lang = ᱟ•ᱪᱤᱠᱠᱩ | image = GARO TRADITIONAL DRESS-9.jpg | image_caption = ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱚᱲ | pop = ᱑᱑ ᱞᱟᱠᱷ ({{Circa|2011}}) | popplace = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] | region1 = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | pop1 = ᱙,᱙᱗,᱗᱑᱖ | ref1 = <ref>{{cite web|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|website=censusindia.gov.in|publisher=Government of India|access-date=28 October 2017}}</ref> | region2 = {{*}}[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]] | pop2 = ᱘,᱒᱑,᱐᱒᱖ | region3 = {{*}}[[ᱟᱥᱟᱢ]] | pop3 = ᱑,᱓᱖,᱐᱗᱗ | region4 = {{*}}[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] | pop4 = ᱑᱒,᱙᱕᱒ | region5 = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | pop5 = ᱑,᱒᱐,᱐᱐᱐ | ref5 = <ref>{{cite web|title=Garo|url=https://www.ethnologue.com/language/grt|website=Ethnologue|publisher=SIL International|access-date=28 October 2017}}</ref> | languages = [[ᱜᱟᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱟᱨᱳ]] (ᱟ•ᱪᱤᱠᱠᱩ) | religions = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱙᱐%, ''ᱥᱚᱝᱥᱟᱨᱮᱠ'' 10%<ref>{{cite web | url=https://theprint.in/features/missionary-is-not-a-popular-word-in-india-but-in-the-khasi-hills-it-holds-a-different-meaning/751501/ | title=Missionary is not a very popular word in India. But in the Khasi hills, it holds a different meaning in their culture. | date=16 October 2021 }}</ref> | related = [[ᱵᱳᱰᱳ-ᱠᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ]], [[ᱠᱳᱭᱟᱠ ᱦᱚᱲ|ᱠᱳᱭᱟᱠ]] }} '''ᱜᱟᱨᱳ'''<ref>{{Cite journal|last=R. Marak|first=Silba|last2=Sharma|first2=Dwijen|date=2023-09-11|title=Funeral Rites of the Garos: Unveiling Cultural Assimilation Amidst Christian Influence|url=https://ejournal.uinsgd.ac.id/index.php/jcrt/article/view/354|journal=Journal of Contemporary Rituals and Traditions|volume=1|issue=2|pages=55–66|doi=10.15575/jcrt.354|issn=2988-5884|doi-access=free|access-date=2024-02-24|archive-date=2024-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240415070840/https://ejournal.uinsgd.ac.id/index.php/jcrt/article/view/354|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-10-04 |title=5 facts you must know about the Garo Tribe of Meghalaya |url=https://thenortheasttoday.com/tntvideos/features/5-facts-you-must-know-about-the-garo-tribe-of-meghalaya/cid2513940.htm |access-date=2023-12-31 |website=thenortheasttoday.com |language=en-IN |archive-date=2023-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128140416/https://thenortheasttoday.com/tntvideos/features/5-facts-you-must-know-about-the-garo-tribe-of-meghalaya/cid2513940.htm |url-status=dead }}</ref> ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱤᱵᱮᱛᱳᱼᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱜᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱟᱨᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱯᱩᱛᱛᱨᱚ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱠᱚ ᱟᱼᱪᱤᱠ '''''ᱢᱟᱱᱰᱮ''''' (ᱚᱞᱼᱪᱷᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱲ", ᱟᱼᱪᱤᱠ "ᱱᱟᱥᱮ ᱚᱛ" + ᱢᱟᱱᱰᱮ "ᱦᱚᱲ" ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱼᱪᱤᱠ ᱥᱮ ᱢᱟᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ "ᱜᱟᱨᱳ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱞ ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱢ|ᱚᱥᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ == ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ <ref>{{Cite web |title=People of Meghalaya |url=http://shillong.com/content/people-meghalaya |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171108110212/http://shillong.com/content/people-meghalaya |archive-date=2017-11-08 |access-date=2012-05-03}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱥᱚᱱᱜᱥᱟᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱠᱮ ᱰᱵᱞᱤᱭᱩᱢᱤᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ, ᱕᱖.᱐᱒% ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱔᱐.᱐᱗% [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱓.᱗᱑% ᱥᱝᱥᱟᱨᱮᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ<ref>{{Cite web |last=Chakma |first=Sheeladitya |title=A CASE STUDY ON THE GARO ETHNIC PEOPLE OF THE SAL (Shorea robusta) FORESTS IN BANGLADESH |url=https://www.researchgate.net/publication/265291382_A_CASE_STUDY_ON_THE_GARO_ETHNIC_PEOPLE_OF_THE_SAL_Shorea_robusta_FORESTS_IN_BANGLADESH |url-status=live}}</ref> ᱾ === ᱥᱚᱝᱥᱟᱨᱮᱠ === == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == [[ᱨᱮᱫ:Garo_tribes_House.JPG|thumb|ᱜᱟᱨᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ]] ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱨᱤᱼᱵᱷᱳᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱨᱚᱯ,[[ᱜᱚᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱨᱟ]], ᱥᱤᱵᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱢᱥᱜ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ <ref>{{Cite web |title=Garo, The - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Garo,_The |access-date=2024-02-23 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> ᱴᱟᱝᱜᱮᱞ,[[ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ]],[[ᱥᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱮᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱭᱢᱚᱱᱥᱤᱝᱦᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱢᱮᱱᱥᱤᱝ]], [[ᱱᱮᱛᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱨᱳᱠᱳᱱᱟ]], ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱥᱤᱞᱦᱮᱴ ᱟᱨ [[ᱜᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱡᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ [[ᱢᱚᱭᱢᱚᱱᱥᱤᱝᱦᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱢᱮᱱᱥᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱞᱩᱭᱟᱜᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱫᱳᱣᱳᱨᱟ, [[ᱱᱮᱛᱨᱚᱠᱳᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱨᱳᱠᱳᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱩᱨᱜᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱢᱚᱠᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱴᱟᱝᱜᱟᱭᱤᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱟᱝᱜᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱞᱤᱛᱟᱵᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱭᱜᱚᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ᱾ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>[[ethnologue:grt|'Garo']] in: Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). </ref> ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ, ᱚᱥᱚᱢ, [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ, ᱚᱥᱴᱨᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ <ref>Gan-Chaudhuri, Jagadis. </ref> ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱖᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱨᱳ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱚ, ᱚᱥᱴᱨᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2020)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == {{ᱢᱩᱬ|ᱜᱟᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} [[ᱨᱮᱫ:Garo_elderly_man_sings_traditional_song_2.webm|left|thumb|[[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱚᱜᱨᱟᱪᱳᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ]] == ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:A_Garo_woman.jpg|thumb|242x242px|ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱨᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱑᱙᱑᱒]] [[ᱨᱮᱫ:Garo_Boy.jpg|thumb|ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚᱲᱟ]] [[ᱨᱮᱫ:Garo_Girl.jpg|thumb|ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱩᱲᱤ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ (᱔᱐᱐ ᱠᱷᱤᱥᱴᱚᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱯᱯᱟ ᱡᱟᱞᱤᱢᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱴᱤᱵᱳᱴᱜᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ), [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱯᱩᱛᱛᱨᱚ ᱱᱟᱹᱭ]] (ᱥᱳᱝᱰᱩ ᱪᱤᱵᱤᱢᱟ) ᱯᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱭ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ (ᱯᱩᱨᱵᱚᱼᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱘᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱢᱚᱨᱤᱠ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟᱼ ᱮᱛᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ᱾ &nbsp;ᱜᱟᱨᱳ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱨᱟᱝᱨᱮᱝᱜᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱳᱞ, ᱟᱜᱼᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱷᱟᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱟᱵᱽ ᱥᱮ ᱢᱳᱨᱴᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2022)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> ᱑᱙᱐᱐<ref>Playfair vi.</ref> ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱵᱮᱯᱴᱤᱥᱴᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚ ᱠᱤᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱮᱹ ᱯᱮᱞᱮᱯᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱫᱟ ''ᱜᱟᱨᱳᱠᱚ ᱾''(1909) ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱴᱤ ᱥᱤ, ᱫᱟ ᱥᱟᱭᱠᱮ ᱚᱯᱷ ᱜᱟᱨᱳᱥ (1955) ᱾ == ᱥᱟᱶᱛᱟ == [[ᱨᱮᱫ:GARO_TRADITIONAL_DRESS-1.jpg|right|thumb|ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱨᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] == ᱯᱚᱨᱚᱵᱽᱠᱚ == [[ᱨᱮᱫ:Young_Garo_Girl’s_With_there_Traditional_Dress.jpg|right|thumb|230x230px|᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱩᱵᱮᱞᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ]] [[ᱨᱮᱫ:Wangala_Dance.1.JPG|right|thumb|230x230px|ᱳᱣᱟᱱᱜᱟᱞᱟ]] [[ᱨᱮᱫ:Wangala_drummer_of_garo_tribe.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ 'ᱳᱣᱟᱱᱜᱟᱞᱟ' ᱰᱨᱚᱢᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱟ. ᱮᱹᱯᱤ ᱡᱮᱹ ᱟᱵᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱥᱮ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱳᱣᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱨᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱞᱡᱟᱝ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱟᱞ ᱢᱟᱜ ᱜᱳᱣᱟ, ᱟᱜᱟᱞᱢᱟᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ᱾{{citation needed|date=September 2020}} === ᱚᱥᱟᱱᱟᱝ ᱳᱣᱟᱱᱜᱟᱞᱟ === === ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱳᱣᱟᱱᱜᱟᱞᱟ === === ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ === === ᱟᱦᱟᱭᱚ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ === ==== ᱥᱮᱢᱥᱚᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ==== == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ == ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱩᱼᱰᱮᱨᱮ ᱥᱞᱟ, ᱦᱳᱭᱟ ᱨᱤᱝᱼ ᱮ, ᱤᱱᱡᱳᱠᱟ, ᱠᱳᱨᱮ ᱰᱳᱠᱟ, ᱚᱡᱮᱭᱟ, ᱰᱳᱨᱳᱭᱟ, ᱱᱟᱝᱜᱳᱨᱮ ᱜᱳᱥᱮᱨᱳᱝ, ᱰᱤᱢ ᱰᱤᱢ ᱪᱩᱱ ᱰᱮᱰᱤᱝ ᱪᱩᱱ, ᱥᱮᱨᱤᱡᱤᱝ ᱥᱮ ᱥᱮᱨᱮᱱᱡᱤᱝ, <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://travelifeweb.com/featured/serenjing-the-story-that-came-up-from-the-hill/ |access-date=2024-02-24 |archive-date=2024-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415081316/https://travelifeweb.com/featured/serenjing-the-story-that-came-up-from-the-hill/ |url-status=dead }}</ref> ᱵᱳᱭᱮᱞ ᱥᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱡᱮᱢᱟ ᱨᱳᱭᱟ, ᱢᱤᱭ ᱥᱩᱭᱟ, ᱪᱟᱢᱵᱤᱞ ᱢᱳᱭᱟ, ᱰᱳᱹ ᱠᱨᱩ ᱥᱩᱭᱟ, ᱪᱟᱢᱮ ᱢᱤᱠᱠᱟᱝ ᱱᱟᱭᱟ, ᱠᱟᱢᱵᱮ ᱴᱳᱭᱟ, ᱜᱟᱭᱳᱭᱟᱝ ᱨᱳᱭᱟ, ᱱᱟᱯᱮᱥᱯᱜᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱟᱨᱳ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱰᱮᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱨᱳ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱴᱜᱨᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱩᱢ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱔,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚ ᱡᱷᱩᱢ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱮᱼᱡᱟᱛᱟ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱥᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱚᱲ == === ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ === * ᱟᱜᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * [[ᱠᱚᱱᱨᱟᱰ ᱥᱟᱝᱢᱟ|ᱠᱳᱱᱟᱨᱟᱰ ᱠᱮ ᱥᱟᱝᱢᱟ]], ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱜᱤᱞᱵᱟᱨᱴᱥᱚᱱ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱮᱝᱥᱟᱝ ᱠᱮ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱟᱝᱜᱳ ᱢᱟᱨᱚᱠ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱢᱩᱠᱚᱞ ᱮᱢ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱱᱩᱢᱟᱞ ᱢᱳᱢᱤᱱ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱯᱩᱨᱱᱳ ᱮᱹ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱯᱮ ᱴᱳᱜᱟᱱ ᱱᱟᱝᱢᱤᱱᱡᱟ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱾ * ᱨᱟᱢᱠᱮ ᱰᱵᱞᱤᱭᱩ ᱢᱳᱢᱤᱱ, ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱾ * ᱮᱥ ᱥᱤ ᱢᱟᱨᱚᱠ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱥᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱢᱟᱨᱚᱠ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱴᱤᱢᱳᱛᱤ ᱰᱤ ᱥᱤᱨᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱩᱭᱞᱤᱭᱟᱢᱥᱚᱱ ᱮᱹ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ === ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ === * ᱰᱮᱵᱤᱱᱟᱥ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ <ref>{{Cite web |date=8 August 2005 |title=Footballer Debinash passes away |url=https://archive.thedailystar.net/2005/08/08/d50808040736.htm |access-date=20 June 2023 |website=The Daily Star}}</ref> * ᱡᱩᱭᱮᱞ ᱮᱱ ᱟᱨᱮᱱᱜ, ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱟᱱᱫᱟ ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱠᱤᱱ ᱥᱟᱝᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱾ * ᱥᱮᱣᱞᱤ ᱟᱡᱤᱢ ᱢᱟᱨᱚᱠ, ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == === ᱱᱳᱴᱠᱚ === {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ === *   * "ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱮᱢᱮᱱᱥᱤᱝ ᱮᱢᱯᱤ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾" ᱫᱚ ᱤᱰᱮᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱾ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ 14 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2018 ᱾ * "ᱟᱣᱟᱢᱤ ᱞᱤᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱭᱮᱞ ᱟᱨᱮᱝ, ᱱᱟᱡᱤᱢᱼᱩᱫᱫᱤᱱ ᱩᱯᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱢᱮᱱᱥᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾" bdnews24.com ᱾ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ 14 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2018 ᱾ * "ᱢᱮᱢᱮᱱᱥᱤᱝ, ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱮᱛᱷᱞᱤᱠ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ꯄꯥꯔᱟᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾" asianews.it ᱾ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ 14 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2018 ᱾ * "ᱮᱢ ᱥᱤᱝ ᱵᱮᱼᱪᱷᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱣᱮᱞ, ᱱᱟᱡᱤᱢ ᱮ ᱮᱞ ᱱᱤᱱᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾" banglanews24.com ᱾ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ 14 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2018 ᱾ * {{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/city/news/indigenous-literature-building-bridge-between-cultures-1703185|title=Indigenous Literature: Building a bridge between cultures|date=17 February 2019|work=The Daily Star}} * ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ (ID1) ]] "ᱜᱟᱨᱳ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱨᱟᱢᱠᱮ ᱰᱵᱞᱤᱭᱩ ᱢᱳᱢᱤᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ ᱾ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ 2019-10-14 ᱾ * ᱥᱟᱝᱢᱟ, ᱮᱢ ᱮᱥ (15 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 2019) ᱾ "ᱨᱟᱢᱠᱮ ᱰᱩᱵᱞᱤᱭᱩᱢᱤᱱ ᱥᱟᱡᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱞᱟᱥ" (PDF) ᱾ ᱮᱱ ᱮᱭᱤᱪᱤᱭᱩ ᱾ * ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱠᱳᱱᱟᱨᱟᱰ ᱥᱟᱝᱢᱟ 6 ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱾ 4 ᱢᱟᱨᱪ 2018 ᱾ 4 ᱢᱟᱨᱪ 2018 ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ 5 ᱢᱟᱨᱪ 2018 ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20081219093032/http://www.meghalaya.nic.in/ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱾] * [https://www.youtube.com/watch?v=_6dV8eY-kwQ&feature=youtu.be ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱨᱳ, ᱢᱟᱱᱰᱮ ᱚᱰᱤᱵᱟᱥᱤᱼᱵᱟᱝᱜᱚᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱾] * [https://web.archive.org/web/20100325093712/http://eastgarohills.nic.in/district_profile/people.htm ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛᱼ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱾] * [https://web.archive.org/web/20130814105844/http://westgarohills.nic.in/people.html ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴᱼ ᱫᱟ ᱯᱩᱯᱚᱞᱼ ᱜᱟᱨᱳᱥ] * [https://web.archive.org/web/20131013132811/http://southgarohills.nic.in/Home/Profile/Culture.html ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴᱼ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=grt ᱜᱟᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱴᱨᱚᱱᱳᱞᱚᱜ ᱚᱞ ᱾] * http://westgarohills.gov.in/culture.html * [[imdbtitle:0432361|ᱥᱴᱤᱞ ᱫᱟ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱨ (ᱜᱟᱨᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱰᱳᱞᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱨᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]] {{Scheduled tribes of India}}{{Hill tribes of Northeast India}}{{Ethnic groups in Bangladesh}}{{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] o9btx40e05knpw0gmwaozjwesh2cr50 ᱠᱟᱨᱢᱟᱞᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ 0 26793 199820 145060 2026-11-08T04:26:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199820 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|caste_name=ᱠᱟᱨᱢᱟᱞᱤ|classification=[[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]|religions=ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|country=ᱥᱤᱧᱚᱛ|languages=[[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱴᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]|state=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]]}} '''ᱠᱟᱨᱢᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱤᱡ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=KARMALI {{!}} Art & Culture |url=http://jharkhandculture.com/node/54 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902064752/http://jharkhandculture.com/node/54 |archive-date=2 September 2021 |access-date=2022-07-23 |website=jharkhandculture.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=TRIBES OF JHARKHAND STATE |url=http://jharenvis.nic.in/Database/TRIBESOFJHARKHANDSTATE_2329.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506142049/http://jharenvis.nic.in/Database/TRIBESOFJHARKHANDSTATE_2329.aspx |archive-date=6 May 2019 |access-date=2022-07-23 |website=jharenvis.nic.in}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ, [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]], [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱳᱦᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱓᱘,᱖᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱾ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱱᱳᱴᱠᱚ == ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱚᱵᱟᱫᱽ, ᱨᱳᱦᱛᱚᱥ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]] cqlq5bq8mpsovz2ae58reukpnfbdbrj ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ 0 26880 199969 196559 2026-11-08T09:13:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199969 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ | native_name = ᱦᱚᱲᱚ ᱠᱚ, ᱦᱚᱲ | native_name_lang = | image = Old Munda Men, Dinajpur, 2010 by Biplob Rahman.jpg | image_caption = ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ, [[ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] | image_alt = | image_upright = | total = {{circa|᱒᱒.᱙&nbsp;ᱞᱟᱠᱷ}} | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}} {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} | region1 = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}} | pop1 = ᱒᱒,᱒᱘,᱖᱖᱑ | ref1 = <ref name="census">{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html |title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix |website=censusindia.gov.in |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=18 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220107124005/https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html |archive-date=7 January 2022}}</ref> | region2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | pop2 = {{space|5}} ᱑᱓,᱒᱙,᱒᱒᱑ | region3 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | pop3 = {{space|5}} ᱕,᱘᱔,᱓᱔᱖ | region4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | pop4 = {{space|5}} ᱓,᱖᱖,᱓᱘᱖ | region5 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] | pop5 = {{space|5}} ᱑᱕,᱐᱙᱕ | region6 = [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] | pop6 = {{space|5}} ᱑᱕,᱕᱔᱔ | region7 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | pop7 = {{space|5}} ᱑᱔,᱐᱓᱘ | region8 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | pop8 = {{space|5}} ᱕,᱐᱔᱑ | region9 = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | pop9 = ᱖᱐,᱑᱙᱑ (᱒᱐᱒᱑) | ref9 = <ref>{{Cite web |url=http://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2022-07-28-14-31-b21f81d1c15171f1770c661020381666.pdf |title=Table 1.4 Ethnic Population by Group and Sex |year=2021 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |page=33 |language=bn |access-date=15 August 2022 |archive-date=13 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813235827/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2022-07-28-14-31-b21f81d1c15171f1770c661020381666.pdf |url-status=live}}</ref> | region10 = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} | pop10 = ᱒,᱓᱕᱐ (᱒᱐᱑᱑) | languages = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]]<ref name="Osada">{{cite book |last1=Osada |first1=Toshiki |editor1-last=Anderson |editor1-first=Gregory |title=The Munda languages |url=https://archive.org/details/mundalanguages0000unse |date=19 March 2008 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-415-32890-6 |chapter=3. Mundari |quote=...the designation Munda is used for the language family. Mundari, on the other hand, refers to an individual language, namely the language of Munda people.}}</ref>• [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱪᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱤᱭᱟᱹ]]{{*}}[[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]]{{*}}[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | religions = {{hlist |[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] (᱔᱑.᱓%)|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]] (᱒᱘.᱑%)|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] (᱒᱗.4᱔%)}}<ref name="Cen2011">{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html |website=Census of India |publisher=Ministry of Home Affairs, India |access-date=15 October 2017 |archive-date=15 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015214556/http://www.censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html |url-status=live}}</ref><ref name="Srivas">{{cite journal |last1=Srivastava |first1=Malini |s2cid=73737689 |title=The Sacred Complex of Munda Tribe |journal=Anthropologist |year=2007 |volume=9 |issue=4 |pages=327–330 |doi=10.1080/09720073.2007.11891020 |url=http://krepublishers.com/02-Journals/T-Anth/Anth-09-0-000-000-2007-Web/Anth-09-4-000-07-Abst-PDF/Anth-09-4-327-07-417-Srivastava-M/Anth-09-4-327-07-417-Srivastava-M-Tt.pdf |access-date=22 October 2017 |archive-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517132805/http://krepublishers.com/02-Journals/T-Anth/Anth-09-0-000-000-2007-Web/Anth-09-4-000-07-Abst-PDF/Anth-09-4-327-07-417-Srivastava-M/Anth-09-4-327-07-417-Srivastava-M-Tt.pdf |url-status=live}}</ref>{{rp|327}}<ref>{{Cite news |title=Tribals who convert to other religions will continue to get quota benefits: Jual Oram {{!}} India News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/tribals-who-convert-to-other-religions-will-continue-to-get-quota-benefits-jual-oram/articleshow/65379249.cms |access-date=10 July 2021 |work=The Times of India |language=en |archive-date=12 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712091834/https://timesofindia.indiatimes.com/india/tribals-who-convert-to-other-religions-will-continue-to-get-quota-benefits-jual-oram/articleshow/65379249.cms |url-status=live}}</ref> | related_groups = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ]] {{hlist | [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]]|[[ᱦᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱦᱳ]]|[[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ]]|[[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]]|[[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ]]}} | footnotes = }} '''ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ''' ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |date=December 2012 |title=Adivasi Volume 52, Number 1&2 |url=http://www.stscodisha.gov.in/pdf/June-Dec-2012-Vol-1-2.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108183956/http://www.stscodisha.gov.in/pdf/June-Dec-2012-Vol-1-2.pdf |archive-date=8 November 2016 |website=Web Archive}}</ref> ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱪᱷᱳᱴᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱳᱲᱤᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ <ref name="BD">{{Cite web |title=Mundari Language |url=https://www.ethnologue.com/language/unr |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420113123/https://www.ethnologue.com/language/unr |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 October 2017 |website=Ethnologue |publisher=SIL International}}</ref> ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ <ref>{{Cite web |title=Homepage |url=http://tribesindia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=792&Itemid=104&lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214182942/http://tribesindia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=792&Itemid=104&lang=en |archive-date=14 December 2017 |access-date=14 December 2017}}</ref>[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ]] ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱩᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱧᱩᱢ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱪᱷᱳᱴᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱱᱰᱟᱼᱢᱟᱱᱠᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ᱾ ᱩᱱᱠᱩ <ref>{{Cite web |date=29 May 2018 |title=History of Munda Tribe Language : Mundari |url=https://mundariversity.com/history-munda-tribe-language-mundari/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020013818/https://mundariversity.com/history-munda-tribe-language-mundari/ |archive-date=20 October 2022 |access-date=20 October 2022 |publisher=mundariuniversity}}</ref> ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱲᱳᱠᱳ ᱥᱮ ᱦᱳ ᱠᱳ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱡᱚᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ᱾ᱨᱚᱵᱟᱨᱴ ᱯᱟᱨᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ <ref>{{Cite web |last=Parkin |first=Robert |year=1993 |title=Second Reply to Pfeffer |url=https://www.anthro.ox.ac.uk/sites/default/files/anthro/documents/media/jaso24_2_1993_158_163.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916201633/https://www.anthro.ox.ac.uk/sites/default/files/anthro/documents/media/jaso24_2_1993_158_163.pdf |archive-date=16 September 2020 |access-date=18 December 2020 |website=[[University of Oxford]] |page=161 |quote=The term 'Munda' is of Sanskritic origin and therefore not original in any sense to Austroasiatic speakers, although it has come to be used by one tribe as an alternative to their own term 'Horo' (Le. Roy's group; cf. Pfeffer above, p. 154; also Parkin 1990: 17, 23).}}</ref>, "ᱢᱩᱱᱰᱟ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ᱾ ᱟᱨ ᱟᱨ. ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱢᱩᱱᱰᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱳ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ "ᱢᱩᱲᱩᱫ"᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |last=Alpa Shah |year=2003 |title=An Anthropological Study of Rural Jharkhand, India |url=https://core.ac.uk/download/pdf/46519807.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108161436/https://core.ac.uk/download/pdf/46519807.pdf |archive-date=8 November 2022 |access-date=8 November 2022 |page=88}}</ref> (᱑᱙᱗᱖) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == <ref>{{Cite news|url=https://www.downtoearth.org.in/lifestyle/scientists-solve-genetic-puzzle-surrounding-mundas-63548|title=Scientists solve genetic puzzle surrounding Mundas|date=12 March 2019|access-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925014616/https://www.downtoearth.org.in/news/lifestyle/amp/scientists-solve-genetic-puzzle-surrounding-mundas-63548|archive-date=25 September 2022|publisher=down-to-earth.org}}</ref>ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱣᱞ ᱥᱤᱰᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱔,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱯᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱐ ᱑᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱭᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱮ ᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱢᱩᱱᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱕᱐᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱚᱞ ᱵᱳᱭᱫᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨᱨᱟ ᱮᱹ ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱧᱤᱨ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ" ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱟᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱢᱮᱞᱟᱱ <ref>{{Cite web |last=John Peterson |date=October 2021 |title=The spread of Munda in prehistoric South Asia -the view from areal typology To appear in: Volume in Celebration of the Bicentenary of Deccan College Post-Graduate and Research Institute (Deemed University) |url=https://www.researchgate.net/publication/355078227 |access-date=1 September 2022}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Group_Photo_of_Mundas_-_Chota_Nagpur_1903.jpg|thumb|᱑᱙᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱑᱘᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ,[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱒᱓-᱓᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱱᱠᱤ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠᱳᱫᱟᱨ, ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱱᱠᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱛᱳ ᱠᱚ ᱞᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱩᱭᱤᱞᱠᱤᱱᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ, ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱭᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱨᱤᱞᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/jharkhand-amit-shah-launches-scheme-for-villages-of-freedom-fighters-khunti-4848635/|title=Jharkhand: Amit Shah launches scheme for villages of freedom fighters|last=Pandey|first=Prashant|date=18 September 2017|work=The Indian Express|access-date=21 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114151130/https://indianexpress.com/article/india/jharkhand-amit-shah-launches-scheme-for-villages-of-freedom-fighters-khunti-4848635/|archive-date=14 November 2019|language=en-US}}</ref> ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾   <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to better sources. (February 2022)">better<span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>source<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>needed<nowiki></span></nowiki>''&#x5D;</sup> [[ᱨᱮᱫ:Birsa-Munda-Biography.jpg|thumb|᱑᱘᱐᱐ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] <ref>{{Cite web |year=2011 |title=List of Schedule Castes |url=http://socialjustice.nic.in/aboutdivision1.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140923060507/http://socialjustice.nic.in/aboutdivision1.php |archive-date=23 September 2014 |publisher=Ministry of Social Justice and Empowerment, Government of India}}</ref>ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱤᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ)᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ == ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱯᱟᱛ ᱵᱩᱫᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱯᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱴᱳᱴᱮᱢ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:   == ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == === ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ === ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱜᱮ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱯᱷᱟᱜᱩ, ᱠᱚᱨᱚᱢ, [[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ|ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ]]ᱽ, [[ᱥᱟᱨᱦᱩᱞ|ᱥᱚᱨᱦᱩᱞ]] ᱟᱨ ᱥᱳᱦᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱡᱟᱹᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱡᱟᱹᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref name="auto">{{Cite web |title=Mundas, Munda Tribe in Jharkhand India, Occupation of Mundas |url=http://www.ecoindia.com/tribes/munda.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116025801/http://www.ecoindia.com/tribes/munda.html |archive-date=16 November 2019 |access-date=26 March 2016 |website=ecoindia.com}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚᱭᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[Singbonga|ᱥᱤᱝᱵᱟᱝᱜᱟ ᱾]] === ᱥᱮᱨᱮᱧ === [[ᱨᱮᱫ:Adiwasi_dance.jpg|thumb|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ]] === ᱟᱠᱷᱲᱟ === * ''Horadiri'' - It is the stone in which family tree is written. * ''Chalpadiri'' or ''Saasandiri'' - It is the stone in remarking boundary of any village and its limits. * ''Magodiri'' - This is the headstone of a social criminal who committed polygamy or unsocial marriage. * ''Ziddiri'' - This is the stone placed over burial of placenta and dried navel part of a newborn.<ref>{{Cite web |title=Menhirs and cultural diffusion: megalithic practices in Central-eastern India &#124; Antiquity Journal |url=https://www.antiquity.ac.uk/projgall/mendaly352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218142113/https://www.antiquity.ac.uk/projgall/mendaly352 |archive-date=18 December 2019 |access-date=22 December 2019 |website=antiquity.ac.uk}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/878468/the-constitution-set-in-stone-adivasis-in-jharkhand-are-using-an-old-tradition-as-a-novel-protest|title=The Constitution set in stone: Adivasis in Jharkhand are using an old tradition as a novel protest|work=Scroll.in|access-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731125000/https://scroll.in/article/878468/the-constitution-set-in-stone-adivasis-in-jharkhand-are-using-an-old-tradition-as-a-novel-protest|archive-date=31 July 2018}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Munda_House_at_"_State_Tribal_Fair-_2020_"_,_Bhubaneswar,_India.jpg|thumb|᱒᱐᱒᱐ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱚᱰᱟᱜ, ᱵᱷᱩᱵᱟᱱᱮᱥᱣᱟᱨ ]] === ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ === .<ref name="academia.edu">{{Cite journal|last=Sanjay Nath|year=2015|title=Pages from the Old Records: A Note on 'The "Kols" of Chota-Nagpore' by E.T. Dalton|url=https://www.academia.edu/42298290|url-status=live|page=19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025154052/https://www.academia.edu/42298290|archive-date=25 October 2022|access-date=25 October 2022}}</ref> === ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ === == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ == == ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱥ == .<ref name="Kumar2007">{{Cite journal|displayauthors=6|vauthors=Kumar V, Reddy AN, Babu JP, Rao TN, Langstieh BT, Thangaraj K, Reddy AG, Singh L, Reddy BM|date=March 2007|title=Y-chromosome evidence suggests a common paternal heritage of Austro-Asiatic populations|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=7|pages=47|doi=10.1186/1471-2148-7-47|pmc=1851701|pmid=17389048|doi-access=free}}</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ == * [[ᱫᱚᱭᱟᱢᱚᱱᱤ ᱵᱟᱨᱞᱟ]] (ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱒᱐᱐᱔–᱒᱐᱑᱓), ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ * ᱯᱩᱱᱟ ᱵᱷᱮᱝᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * ᱱᱤᱨᱟᱢ ᱮᱱᱟᱢ ᱦᱳᱨᱳ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱞᱩᱜᱩᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱒), [[ᱜᱽᱨᱤᱠ]] ᱨᱮᱱ ᱮᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ,<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=Amrit Lugun has been appointed as the next Ambassador of India to Greece |url=https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/31896/Amrit+Lugun+has+been+appointed+as+the+next+Ambassador+of+India+to+Greece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414185759/https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/31896/Amrit+Lugun+has+been+appointed+as+the+next+Ambassador+of+India+to+Greece |archive-date=14 April 2023 |access-date=11 March 2022 |website=mea.gov.in}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref>{{Cite web |title=SAARC Secretariat |url=http://saarc-sdmc.nic.in/saarc_secretariat.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403005743/http://saarc-sdmc.nic.in/saarc_secretariat.asp |archive-date=3 April 2015 |access-date=23 January 2015 |website=saarc-sdmc.nic.in}}</ref> * ᱟᱱᱩᱡᱽ ᱞᱩᱜᱩᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ,᱑᱙᱘᱖), ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱟᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://in.news.yahoo.com/hindi-stalwarts-praise-tribal-poet-000000197.html|title=Hindi stalwarts praise tribal poet|last=Ganguly|first=M. +date=11 Aug 2011|access-date=26 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112214729/https://in.news.yahoo.com/hindi-stalwarts-praise-tribal-poet-000000197.html|archive-date=12 November 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> * ᱢᱩᱱᱢᱩᱱ ᱞᱩᱜᱩᱱ, ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ * [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱖), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (᱑᱘᱗᱕-᱑᱙᱐᱐), ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * [[ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (᱑᱙᱐᱓-᱑᱙᱗᱐), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ, ᱦᱚᱠᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ * [[ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱢᱩᱱᱰᱟ]], ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * [[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱓᱖), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * ᱞᱟᱠᱥᱢᱟᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * ᱱᱤᱞᱠᱟᱛᱚ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱱᱰᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ,᱑᱙᱖᱘), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * [[ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (᱑᱙᱓᱙-᱒᱐᱑᱑), ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ * [[ᱥᱩᱠᱨᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ * [[ᱛᱩᱲᱚᱥᱤ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱗), ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ * [[ᱨᱳᱦᱤᱫᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱱᱟᱜᱽ]] (᱑᱙᱓᱔-᱒᱐᱑᱒), "[[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱟᱱᱤ]]" ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣᱤᱡ * ᱢᱟᱥᱤᱨᱟ ᱥᱩᱨᱤᱱ, ᱦᱚᱠᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ * ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱛᱚᱯᱱᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱔), [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱱᱳᱴ ᱠᱚ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ === * {{Cite book}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * Parkin, R. (1992). ''The Munda of central India: an account of their social organisation''. Delhi: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-563029-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-563029-7|0-19-563029-7]] * Omkar, P.(2018). "Santhal tribes present in India" like Jharkhand, Odisha, and West Bengal... Belavadi. * Omkar, patil.(2018). "Kola tribes"... == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * ᱥᱚᱨᱱᱟᱼ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱥ ᱮᱥᱴᱰᱤ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱩᱯᱚᱡᱟᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱾ * ᱥᱤᱱᱞᱚᱝᱼ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱾&nbsp; * "ᱢᱩᱱᱫᱟᱥ" ᱾ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱠᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱞᱤᱭᱩᱢ ᱾ 18 (11 ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ) ᱾ 1911. ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱾  * ᱟᱨ ᱳᱭᱮ ᱟᱭ | ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱟᱭ, ᱞᱩᱱᱰᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱭᱟᱭ (ᱮᱥᱴᱨᱳ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱤᱱᱴᱮᱱᱡᱤᱵᱤᱞ ᱦᱮᱨᱤᱴᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱯᱳᱡᱤᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱨᱠᱮᱥᱮᱹᱥ) * <nowiki>http://hdl.handle.net/10050/00-0000-0000-0003-A6AA-C</nowiki> @view ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱭᱟᱭ ᱰᱤᱡᱮᱴᱮᱞ ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾ {{Ethnic groups in Bangladesh}}{{Ethnic groups in Nepal}}{{Scheduled tribes of India}}{{Hill tribes of Northeast India}}{{Scheduled tribes in Orissa}}{{Tribes of Jharkhand}}{{Ethnicity}}{{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]] 7ynyp6uo644yx0ygl6z4uwh40lc47i8 ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ 0 26893 199922 183912 2026-11-08T08:26:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199922 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ | image = Mawra Hocane during Promotions of 'Sanam Teri Kasam' at Eros office02.jpg | image_size = | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ '[[ᱥᱚᱱᱚᱢ ᱛᱤᱨᱤ ᱠᱟᱥᱟᱢ (᱒᱐᱑᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱚᱱᱚᱢ ᱛᱤᱨᱤ ᱠᱟᱥᱟᱢ]]' ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱳᱠᱮᱱ | native_name = | native_name_lang = | birth_name = ᱢᱚᱣᱨᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ | birth_date = {{birth date and age|1992|09|28|df=y}}<ref name="Dunya News">{{Cite news |url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/407412-Mawra-Hocane-celebrates-her-birthday-with-family,-friends |title=Mawra Hocane celebrates her birthday with family, friends - Entertainment |work=Dunya News |access-date=10 April 2018 |language=en-US |archive-date=6 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806080319/https://dunyanews.tv/en/Entertainment/407412-Mawra-Hocane-celebrates-her-birthday-with-family,-friends |url-status=live}}</ref> | birth_place = ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ, ᱥᱤᱱᱫᱷ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | nationality = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ | education = ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ<ref name="deg1">{{cite news |url=https://tribune.com.pk/story/1779878/4-mawra-hocane-clears-law-exam-distinction/ |title=Mawra Hocane gets a law degree with flying colours |work=The Express Tribune |date=13 August 2018 |access-date=19 December 2018 |archive-date=19 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181219135804/https://tribune.com.pk/story/1779878/4-mawra-hocane-clears-law-exam-distinction/ |url-status=live}}</ref><ref name="deg2">{{cite news |url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/life-style/mawra-hocane-gets-a-law-degree/663683.html |title=Mawra Hocane gets a law degree |work=The Tribune |date=6 October 2018 |access-date=19 December 2018 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012053806/https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/mawra-hocane-gets-a-law-degree-663683 |url-status=dead}}</ref> | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 2011{{ndash}}ᱱᱤᱛ | notable_works = | height = 174cm | relatives = [[Urwa Hocane]] (sister) <br> [[Farhan Saeed]] (brother-in-law) }} '''ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ''' (ᱩᱨᱫᱩ: ماورہ حسین; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒), ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱫᱩ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ᱾<ref name="Dunya News"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''[[Khichari|ᱠᱷᱤᱪᱟᱨᱤ ᱥᱟᱞᱥᱟ]]'' ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Name">{{cite web |author=ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱪᱚᱣᱫᱷᱟᱨᱤ |title=ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮ: ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱚᱡᱮ ᱡᱮ ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱣᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱦᱳᱠᱮᱱ' ᱠᱟᱱᱟ |url=http://tribune.com.pk/story/975067/unraveling-the-mystery-heres-why-mawra-and-urwas-surname-is-hocane/ |newspaper=[[ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱱ]] |date=᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |access-date=᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-date=᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225220123/https://tribune.com.pk/story/975067/unraveling-the-mystery-heres-why-mawra-and-urwas-surname-is-hocane/ |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''[[Sanam Teri Kasam (2016 film)|ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱮᱨᱤ ᱠᱟᱥᱟᱢ]]'' (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''[[Jawani Phir Nahi Ani 2]]'' (᱒᱐᱑᱘) ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="ramp">{{cite news |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/mawra-hocane-making-history-in-pakistani-fashion-industry/ |title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫᱟ |website=dailypakistan.com |publisher=ᱰᱮᱭᱞᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ |date=᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ |access-date=᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ |archive-date=᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181219182648/https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/mawra-hocane-making-history-in-pakistani-fashion-industry/ |url-status=live}}</ref> ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ''[[ᱮᱠ ᱛᱟᱢᱟᱱᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟᱥᱤᱞ ᱥᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ, ''[[ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱟ, ''[[ᱥᱟᱢᱤ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱥᱟᱢᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱗) ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱤ, ''[[ᱥᱟᱵᱟᱛ]]'' (᱒᱐᱒᱐) ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱭᱟ ᱟᱡᱤᱡᱽ, ᱟᱨ ''[[ᱠᱤᱥᱥᱟ ᱢᱮᱦᱨᱵᱟᱱᱚ ᱠᱟ]]'' (᱒᱐᱒᱑) ᱨᱮ ᱢᱮᱦᱨᱵᱟᱱᱚ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="indc">{{cite news |title=ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱮᱨᱤ ᱠᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ |url=http://images.dawn.com/news/1174807 |access-date=᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ |work=[[ᱰᱚᱱ (ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡ)|ᱰᱚᱱ ᱤᱢᱮᱡᱽ]] |date=᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ |archive-date=᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215132617/http://images.dawn.com/news/1174807 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱱᱤᱢ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱱᱤᱢ]]'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱦᱟᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1190835/portion-of-hum-awards-ticket-sale-proceeds-to-be-donated-to-flood-relief-efforts|title=ᱦᱟᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ|accessdate=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱒, ᱒᱐᱒᱒|work=ᱰᱚᱱ ᱤᱢᱮᱡᱽ|date=᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ }}</ref> == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ, ᱥᱤᱱᱫᱷ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news |url=https://dailytimes.com.pk/1004483/mawra-hocane-marks-30th-birthday-with-adorable-reel/ |title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ |work=ᱰᱮᱭᱞᱤ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ |access-date=᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ |language=en-US |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625072822/https://dailytimes.com.pk/1004483/mawra-hocane-marks-30th-birthday-with-adorable-reel/amp/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MawraHBD">{{Cite news |url=https://tribune.com.pk/story/2379031/celebrating-mawra-hocanes-30th-birthday-with-her-top-five-roles%3famp=1 |title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱮ |work=ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱱ |access-date=᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ |language=en-US}}</ref> ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ [[ᱩᱨᱣᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱫ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱛᱮᱧᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news |url=https://tribune.com.pk/story/1586337/4-urwa-hocane-farhan-saeed-celebrate-year-matrimony-sizzling-photoshoot/ |title=ᱩᱨᱣᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ, ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ |date=᱒᱐᱑᱗-᱑᱒-᱑᱗ |work=ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱱ |access-date=᱒᱐᱑᱘-᱑᱑-᱒᱓ |language=en-US}}</ref> ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱦᱩᱥᱮᱱ" ᱠᱷᱚᱱ "ᱦᱳᱠᱮᱱ" ᱨᱮ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱟ᱾<ref name="Name" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱞᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ 'ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ' |url=http://images.dawn.com/news/1177115/mawra-hocane-goes-back-to-law-school-to-finish-what-she-started |access-date=᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ |work=ᱤᱢᱮᱡᱮᱥ ᱰᱚᱱ |date=᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ |archive-date=᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217120952/http://images.dawn.com/news/1177115/mawra-hocane-goes-back-to-law-school-to-finish-what-she-started |url-status=live}}</ref><ref name="deg1" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱮ.ᱟᱨ.ᱣᱟᱭ ᱢᱩᱥᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤ.ᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="MawraHBD" /> ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''[[ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ]]'', ''[[ᱤᱠ ᱛᱟᱢᱟᱱᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟᱥᱤᱞ ᱥᱤ]]'', ᱟᱨ ''[[ᱱᱤᱠᱷᱟᱨ ᱜᱟᱭᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱥᱟᱨᱮ]]'' ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://gulfnews.com/entertainment/mawra-hocane-i-chose-not-to-be-just-the-heros-eye-candy-1.1664868|title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ: ᱤᱧ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱚ ᱟᱜ ᱢᱟᱛᱨᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱵᱟᱹᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ|work=ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ|date=᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖|access-date=᱒᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓|author1=ᱢᱟᱧᱡᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱥᱮᱱᱟ|author2=ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱴᱮᱵᱽᱞᱚᱭᱤᱰ}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮ.ᱟᱨ.ᱣᱟᱭ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱟᱜ ''[[ᱢᱮᱭᱱ ᱵᱩᱥᱨᱟ]]'' ᱨᱮ ᱵᱩᱥᱨᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱ᱾ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.dawn.com/news/1487044 |title=ᱫᱟ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ: ᱫᱟ 'ᱦᱳᱠᱮᱱ' ᱯᱷᱮᱱᱚᱢᱮᱱᱚᱱ |date=᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ |access-date=᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ |work=ᱰᱚᱱ (ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡ)}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Mawra_Hocane_on_the_sets_of_'Sanam_Teri_Kasam'_at_Filmalaya02_(cropped).jpg|thumb|''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱛᱮᱨᱤ ᱠᱟᱥᱚᱢ'' ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱦᱳᱠᱮᱱ]] == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Mawra_Hocane_at_Launch_of_'Tera_Chehra'_at_Arijit_Singh's_concert02.jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱦᱳᱠᱮᱱ]] ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱩᱨᱫᱩ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "HIP ᱴᱚᱯ ᱑᱐" ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1151496 |title=HIP ᱴᱚᱯ ᱑᱐: ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱴᱟᱨ |work=HIP ᱤᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ |date=᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ |access-date=᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙ |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625075429/https://www.hipinpakistan.com/news/1151496 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ "ᱦᱟᱢ ᱵᱨᱟᱭᱰᱟᱞ ᱠᱳᱪᱟᱨ ᱣᱤᱠ" ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱳᱯᱷᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ [[ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱮᱦᱨᱤᱭᱟᱨ ᱭᱟᱥᱤᱱ|HSY ᱵᱮᱱᱟᱣ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳ ᱥᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="ramp" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ" ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱚᱴᱳ ᱥᱩᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://propakistani.pk/lens/mawra-hocane-looks-dreamy-in-these-perfect-for-eid-dresses/ |title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱯᱷᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱨᱮᱥ ᱯᱷᱚᱴᱳᱥᱩᱴ ᱨᱮ ᱰᱨᱤᱢᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ |work=ᱯᱨᱳ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ |date=᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ |access-date=᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bolnews.com/2023/06/21/pakistani-celebrity/mawra-hocane-dazzles-in-pink-attire-in-latest-photoshoot/index.html/amp |title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱚᱴᱳᱥᱩᱴ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ |work=ᱵᱳᱞ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ |date=᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ |access-date=᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625075430/https://www.bolnews.com/2023/06/21/pakistani-celebrity/mawra-hocane-dazzles-in-pink-attire-in-latest-photoshoot/index.html/amp |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱜᱞᱳ ᱮᱸᱰ ᱞᱚᱵᱽᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱞᱮᱡᱽ]]᱾<ref>{{Cite web|url=https://en.dailypakistan.com.pk/10-Oct-2020/market-leader-fair-lovely-now-glow-lovely-rebrands-and-changes-brand-narrative%3fversion=amp|title=ᱜᱞᱳ ᱮᱸᱰ ᱞᱚᱵᱽᱞᱤ: ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ|website=ᱰᱮᱭᱞᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|language=en|accessdate=᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625113621/https://en.dailypakistan.com.pk/10-Oct-2020/market-leader-fair-lovely-now-glow-lovely-rebrands-and-changes-brand-narrative%3Fversion=amp|url-status=dead}}</ref> ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱩᱨᱣᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ "UXM" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://tribune.com.pk/story/1989053/4-sister-act-urwa-mawra-unveil-new-clothing-line/?amp=1 |title=ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ: ᱩᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ |work=ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱱ |date=᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ |access-date=᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "M Live" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ [[YouTube]] ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://images.dawn.com/news/1191041 |title=ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ YouTube ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱮᱫᱟ! |work=ᱤᱢᱮᱡᱮᱥ ᱰᱚᱱ |date=᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ |access-date=᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒}}</ref> ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱯᱷᱮᱱᱴᱚᱢ (᱒᱐᱑᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱷᱮᱱᱴᱚᱢ]]'' ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱴᱣᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk/story/947050/shaan-calls-for-a-ban-on-mawara-hocane-for-supporting-phantom/ |title=ᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱴᱚᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱦᱳᱠᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ |work=ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱱ |access-date=᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-date=᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151102094210/http://tribune.com.pk/story/947050/shaan-calls-for-a-ban-on-mawara-hocane-for-supporting-phantom/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dawn.com/news/1203410 |title=ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱮᱱᱴᱚᱢ, ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱵᱷᱤ.ᱮᱥ ᱢᱟᱣᱨᱟ ᱟᱵᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱥᱤᱡᱽᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ |work=DAWN |type=ᱵᱞᱚᱜᱽ |access-date=᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-date=᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019182521/http://www.dawn.com/news/1203410 |url-status=live}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ !ᱠᱟᱹᱢᱤ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ !  |- |2013 |1 ᱟᱱ ᱦᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱳᱯ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |''ᱱᱤᱠᱷᱟᱨ ᱜᱚᱭᱮ ᱜᱳᱞᱟᱵ ᱥᱟᱨ'' | {{nom}} |<ref>{{Cite web |title=Host and winners of Hum 1st Awards |url=http://www.viewscraze.com/2013/03/15/1st-hum-awards-2013-winners-list-with-event-pictures#more-8630 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130911184335/http://www.viewscraze.com/2013/03/15/1st-hum-awards-2013-winners-list-with-event-pictures/#more-8630 |archive-date=11 September 2013 |access-date=2013-06-18}}</ref> |- |2017 |ᱢᱚᱥᱞᱟ! ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ |ᱥᱳᱭᱞᱤᱠ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱥᱮᱱᱮᱥᱚᱱ| {{N/A}}| {{won}} |<ref>{{Cite web |title=Here are all the celebrity award winners at Masala! Awards 2017 |url=https://www.masala.com/bollywood-news/here-are-all-the-celebrity-award-winners-at-masala-awards-2017-254826 |access-date=12 December 2018 |website=Masala}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 | rowspan="2" |6 ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | rowspan="2" |''ᱥᱟᱢᱢᱤ''| {{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Hum Awards 2018: Winners List |url=https://www.bizasialive.com/live-hum-awards-2018-winners-list/ |access-date=July 29, 2018 |website=BizAsia}}</ref> |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ | {{nom}} |- | rowspan="2" |2021 | rowspan="2" |ᱞᱚᱠᱥ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱪᱚᱭᱮᱥ) | rowspan="2" |''ᱥᱟᱵᱚᱛᱟ ᱾''| {{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=26 August 2021 |title=Lux Style Awards announces nominations for its 20th edition |url=https://images.dawn.com/news/1188259 |access-date=19 February 2022 |website=Dawn Images}}</ref> |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ (ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ 'ᱪᱚᱭᱮᱥ) | {{nom}} |- | rowspan="2" |2022 | rowspan="2" |8 ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ | rowspan="2" |''ᱠᱤᱥᱥᱟ ᱢᱮᱦᱮᱨᱵᱟᱱᱳ ᱠᱟ''| {{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=8th Hum Awards Nominations 2022: See the Full List here |url=https://www.magpakistan.com/hum-awards-nominations-2022-full-list/amp/ |access-date=September 8, 2022 |website=megapakistan.com |archive-date=September 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913125657/https://www.magpakistan.com/hum-awards-nominations-2022-full-list/amp/ |url-status=dead }}</ref> |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱨᱤ| {{nom}} |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|7659189}} eop7pjxem4bqsk3cc5lk2ipwt3yzicp ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ 0 26896 199950 174847 2026-11-08T09:02:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199950 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ | image = Meera Jasmine 2011 Ma.jpg | caption = ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ | birth_name = ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱢᱮᱨᱤ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/entertai/2004/aug/17meera.htm Meera Jasmine: Destiny's child] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064025/http://www.rediff.com/entertai/2004/aug/17meera.htm |date=4 March 2016 }}, rediff.com; 1 August 2004.</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1982|2|15}}<ref>{{Cite web |date=15 February 2022 |title=Happy Birthday Meera Jasmine: कभी डॉक्टर बनना चाहती थीं एक्ट्रेस, अब 40 साल की उम्र में पर्दे पर वापसी करने के लिए तैयार |url=https://hindi.newsroompost.com/entertainments/meera-jasmine-wanted-to-become-a-doctor/678123.html |access-date=26 August 2022 |website=News Room Post |language=en-US}}</ref> | birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2001–ᱱᱤᱛ | spouse = | awards = [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] , [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] | honours = ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ (᱒᱐᱐᱙) }} '''ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱢᱮᱨᱤ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ''',<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/entertai/2004/aug/17meera.htm ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ: ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱞᱰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064025/http://www.rediff.com/entertai/2004/aug/17meera.htm |date=᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ }}, ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ.ᱠᱚᱢ; ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱔.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱟᱞᱤ '''ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱞᱳᱦᱤᱛᱫᱟᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱥᱩᱛᱨᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ''[[ᱯᱟᱫᱟᱢ ᱚᱱᱩ: ᱚᱨᱩ ᱵᱤᱞᱟᱯᱟᱢ]]'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ]] ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾{{Citation needed|date=ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ]] ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/70-artists-get-kalaimamani-awards/article362528.ece |title=᱗᱐ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ |newspaper=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |date=᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ |url-access=ᱥᱚᱵᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130053820/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/70-artists-get-Kalaimamani-awards/article16341115.ece |archive-date=᱒᱐᱒᱑-᱑᱑-᱓᱐}}</ref> == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒<ref>{{Cite web |date=᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ |title=ᱦᱮᱯᱤ ᱵᱚᱨᱛᱷᱰᱮ ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ: ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱤᱛ ᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ |url=https://hindi.newsroompost.com/entertainments/meera-jasmine-wanted-to-become-a-doctor/678123.html |access-date=᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ |website=ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱨᱩᱢ ᱯᱳᱥᱴ |language=en-US}}</ref> ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱟᱞᱞᱟ]],<ref name="rediff.com"/><ref name="hindu.com">{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/29/stories/2004112901620100.htm |location=ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ |title=ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ |date=᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ |archive-url=https://web.archive.org/web/20050406075749/http://www.hindu.com/mp/2004/11/29/stories/2004112901620100.htm |archive-date=᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ |url-status=dead |work=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |access-date=᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓}}</ref> [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱟᱞᱮᱭᱟᱢᱢᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.desiscreen.com/Actors-list/MeeraJasmine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110618180130/http://www.desiscreen.com/Actors-list/MeeraJasmine|url-status=dead|title=ᱮᱨᱚᱨ ᱔᱐᱔ - ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ|archivedate=᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱑|website=www.desiscreen.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2004/09/26/stories/2004092600110500.htm |location=ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ |title=ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |date=᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ |access-date=᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727081018/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2004/09/26/stories/2004092600110500.htm |work=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱤᱥᱤ, ᱡᱤᱵᱤ ᱥᱟᱨᱟ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱤ ᱥᱩᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ,<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/10/19/stories/2004101906380400.htm |location=ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ |title=ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴᱟᱨᱤ ᱵᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ |date=᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ |access-date=᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006204119/http://www.hindu.com/2004/10/19/stories/2004101906380400.htm |work=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>[http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/Epitomising-the-sibling-bond/2013/11/23/article1905586.ece ᱥᱤᱵᱽᱞᱤᱝ ᱵᱳᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱤᱴᱚᱢᱟᱭᱤᱡᱤᱝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203033727/http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/Epitomising-the-sibling-bond/2013/11/23/article1905586.ece |date=᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ }}, ᱱᱤᱣᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ.ᱠᱚᱢ, ᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓.</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾{{Citation needed|date=ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱟᱞᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱟᱞᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱳᱢᱟ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ]], ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱟᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟᱞ ᱮᱠᱡᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱚᱢᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱣᱳᱨᱥᱴᱮᱨ)|ᱟᱥᱚᱢᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱪᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱥᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱨᱳᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱜᱵᱷᱟᱜ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱵᱞᱮᱥᱤ]] (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱞᱳᱦᱤᱛᱟᱫᱟᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ''[[ᱥᱩᱛᱨᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱱ]]'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾{{citation needed|date=ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘}} ᱢᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱵᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="rediff.com"/> ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱨᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱧ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱷᱟᱵᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱧ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱧ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱤᱧ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱹᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱧ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱧ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ"᱾<ref>[http://archive.deccanherald.com/deccanherald/sep052004/enter4.asp ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱥᱴᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202233017/http://archive.deccanherald.com/deccanherald/sep052004/enter4.asp |date=᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ }}, ᱰᱮᱠᱠᱟᱱᱦᱮᱨᱟᱞᱰ.ᱠᱚᱢ. ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ᱾</ref> ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱞᱳᱦᱤᱛᱟᱫᱟᱥ "ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱧᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ''ᱥᱩᱛᱨᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱷᱟᱹᱱᱭᱟᱹᱣᱟᱫ ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱭᱤᱧᱟ"᱾<ref name="hindu.com"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ === ᱡᱮᱥᱢᱤᱱ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱷᱚᱨᱚᱱ'' ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="first movies">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/11/04/stories/2002110400240400.htm|title=Meera Jasmin|date=11 November 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=7 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108234142/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/11/04/stories/2002110400240400.htm|archive-date=8 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱜᱨᱟᱢᱳᱯᱷᱳᱱ'', ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="first movies" /> ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱭᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛᱩᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱟᱫᱟᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱟᱥᱛᱷᱩᱨᱤᱢᱟᱱ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱯᱤ ᱜᱳ ᱞᱚᱠᱷᱤ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=27 June 2020 |title=Looking back at Malayalam writer-director AK Lohithadas and his women characters |url=https://www.thenewsminute.com/article/looking-back-malayalam-writer-director-ak-lohithadas-and-his-women-characters-127472 |publisher=The News Minute}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱭᱩ. ᱨᱟᱡᱮᱥ|ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱ ᱨᱟᱡᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜᱼᱟ, "ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ"᱾<ref name="The Times of India">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-will-be-marrying-Mandolin-Rajesh-Meera/articleshow/2991194.cms |title=ᱤᱧ ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱤᱨᱟ |access-date=᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203062523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-29/news-interviews/27767998_1_meera-jasmine-telugu-film |work=[[ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] |url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱟᱱᱤᱞ ᱡᱚᱱ ᱴᱟᱭᱤᱴᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/meera-jasmine-gets-married-to-anil-john-titus-amid-police-protection-13007/|title=ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱱᱤᱞ ᱡᱚᱱ ᱴᱟᱭᱤᱴᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ | ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ.ᱠᱚᱢ|website=www.india.com}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] a2curszx2apagqhnp7lj1e258qf59l4 ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ 0 26897 199951 174850 2026-11-08T09:02:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199951 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ | post-nominals = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|CBE|FRSL}} | image = Meera Syal 2017.png | caption = ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ at the 7th [[The Asian Awards|Asian Awards]] in ᱒᱐᱑᱗ | birth_name = ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ | birth_date = {{birth date and age|1961|6|27|df=y}} | birth_place = ᱣᱚᱞᱵᱷᱚᱨᱦᱮᱢᱯᱴᱚᱱ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ | education = ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ | alma_mater = | occupation = ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 1983–ᱱᱤᱛ | spouse = {{Ubl | {{marriage|ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ|1989|2002|end=divorced}} | {{marriage|[[ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱷ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ]]|21 January 2005}} }} | children = ᱒ | module = {{Listen| embed=yes |filename = Meera syal bbc radio4 front row 30 04 2013.flac |title = Meera Syal's voice |type = speech |description = from the BBC programme ''[[Front Row (radio programme)|Front Row]]'', 30 April 2013.<ref name="BBC-b01s4g7s">{{Cite episode |title=Meera Syal |series=Front Row |series-link=Front Row (radio programme) |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01s4g7s |access-date=18 January 2014 |station=BBC Radio 4 |date=30 April 2013 |archive-date=19 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019103230/https://www.bbc.co.uk/programmes/b01s4g7s |url-status=live }}</ref> }} }} '''ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ''' {{post-nominals|country=GBR|size=100%|CBE}} [[FRSL]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱯᱷᱮᱨᱳᱡᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ'''; ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱜᱩᱰᱱᱮᱥ ᱜᱨᱮᱥᱤᱭᱚᱥ ᱢᱤ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ)|ᱜᱩᱰᱱᱮᱥ ᱜᱨᱮᱥᱤᱭᱚᱥ ᱢᱤ]]'' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ''[[ᱫᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱥ ᱮᱴ ᱱᱚᱸ. ᱔᱒]]'' ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱩᱢᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ|ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱑᱙᱙᱗ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ]] (MBE) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ''[[ᱫᱟ ᱚᱵᱽᱡᱚᱨᱵᱷᱟᱨ]]'' ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="roehampton1">{{cite web |url=http://www.roehampton.ac.uk/Honorary-Degrees/2008/Meera-Syal-MBE/ |title=ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱳᱦᱟᱢᱯᱴᱚᱱ – ᱦᱚᱱᱚᱨᱟᱨᱤ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤᱡᱽ |publisher=Roehampton.ac.uk |access-date=᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱓ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628051838/http://www.roehampton.ac.uk/Honorary-Degrees/2008/Meera-Syal-MBE/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/stage/2003/dec/07/comedy.thebestofbritishcomedy |title=ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱱᱦᱟᱹᱧ ᱦᱚᱲ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱨᱭᱟ) | ᱥᱴᱮᱡᱽ | ᱫᱟ ᱚᱵᱽᱡᱚᱨᱵᱷᱟᱨ |publisher=Theguardian.com |date=᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ |access-date=᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ |newspaper=ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ |archive-date=᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502113323/https://www.theguardian.com/stage/2003/dec/07/comedy.thebestofbritishcomedy |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱴᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ]] (CBE) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{London Gazette|issue=61092 |supp=y|page=N10|date=᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔}}</ref><ref>[https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/391413/New_Year_Honours_List_2015.pdf ᱒᱐᱑᱕ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱞᱤᱥᱴ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150102104907/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/391413/New_Year_Honours_List_2015.pdf |date=᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[BAFTA ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ]] ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="Hall"/> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ [[ᱣᱩᱞᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱢᱯᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱮᱥᱤᱝᱴᱚᱱ]], [[ᱥᱴᱟᱯᱷᱚᱨᱰᱥᱟᱭᱟᱨ]], ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ]] [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱚᱲ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱮᱸᱜᱟᱛ-ᱟᱯᱟᱛ, ᱥᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱟᱭᱟᱞ (ᱟᱯᱟᱛ) ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚᱣᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ), [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>[https://www.bbc.co.uk/whodoyouthinkyouare/past-stories/meera-syal.shtml ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203090612/http://www.bbc.co.uk/whodoyouthinkyouare/past-stories/meera-syal.shtml |date=᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ }}, ''[[ᱟᱢ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱢ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ? (ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱟᱢ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱢ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ?]]'', ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ</ref> ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱞᱚᱠᱥᱣᱤᱪ]], [[ᱣᱟᱞᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯ, ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱫᱟ ᱢᱤᱰᱞᱮᱸᱰᱥ, ᱤᱝᱜᱽᱞᱮᱱᱰ|ᱢᱤᱰᱞᱮᱸᱰᱥ]] ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ''[[ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ]]'', ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱒᱐᱐᱓ [[ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ]] ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/films/2002/10/23/meera_syal_anita_and_me_interview.shtml |title=ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ – ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ – ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ |publisher=ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ |access-date=᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925051052/http://www.bbc.co.uk/films/2002/10/23/meera_syal_anita_and_me_interview.shtml |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱟᱞᱥᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱭᱤᱱ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱮᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱚᱱᱟᱨᱥ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |author=ᱨᱳᱡ ᱞᱚᱥ |url=http://www.birminghammail.co.uk/news/local-news/walsall-comedian-meera-syal-opens-222642 |title=ᱣᱟᱞᱥᱟᱞ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤᱱᱮᱡᱽ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ |newspaper=ᱵᱟᱨᱢᱤᱝᱦᱟᱢ ᱢᱮᱞ |date=᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ |access-date=᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217225711/http://www.birminghammail.co.uk/news/local-news/walsall-comedian-meera-syal-opens-222642 |url-status=live }}</ref><ref name="independent1">{{cite news |author=ᱡᱚᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱚᱣᱮᱱ |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/meera-syal-i-didnt-want-to-reach-50-and-be-full-of-regrets-7717628.html |title=ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟᱞ: 'ᱤᱧ ᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱜᱷᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ' – ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ – ᱦᱚᱲ |newspaper=ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ |date=᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ |access-date=᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109215441/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/meera-syal-i-didnt-want-to-reach-50-and-be-full-of-regrets-7717628.html |url-status=live }}</ref> == ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤ ᱮᱯᱷ ᱴᱤ ᱮ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ ᱾ ᱢᱮᱝᱥᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱥᱯᱷ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱰᱨᱟᱢ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱰᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱠᱳᱛᱷᱮᱨᱯᱤ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱡᱤᱡᱤᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱠᱤ ᱥᱮᱯᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱳᱣᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱳᱣᱮᱥᱴ ᱢᱮᱰᱮᱞᱮᱱᱰᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱥᱯᱷ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱰᱤᱭᱩᱴ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱰᱤᱱᱵᱟᱨᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱠᱳᱨᱴ ᱛᱮᱴᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱠᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Interview with Meera Syal, The Two Shot Podcast, 28 May 2018</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱮᱠᱮᱞᱤᱱ ᱥᱚᱯᱤᱨᱳ ᱚᱞ ᱳᱣᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱮᱱᱴ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/uk/2000/newsmakers/2847873.stm|title=In Depth &#124; Newsmakers &#124; Meera, Meera off the wall|last=Chris Jones|date=14 March 2003|work=BBC News|access-date=23 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20060307040147/http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/uk/2000/newsmakers/2847873.stm|archive-date=7 March 2006}}</ref> ᱩᱱᱤ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱨᱮᱥᱤᱮᱞ ᱤᱭᱮᱠᱮᱞᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱮᱱᱰ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱱᱮᱞᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="britishcouncil1">{{Cite web |last=British Council |title=Meera Syal &#124; British Council Literature |url=http://literature.britishcouncil.org/meera-syal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708223741/http://literature.britishcouncil.org/meera-syal |archive-date=8 July 2015 |access-date=23 August 2013 |publisher=Literature.britishcouncil.org}}</ref> 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱡᱤᱭᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=16 October 2003 |title=Asians in Media magazine &#124; Meera Syal and others awarded at Nazia Hassan foundation launch |url=http://www.asiansinmedia.org/news/article.php/events/177 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232746/http://www.asiansinmedia.org/news/article.php/events/177 |archive-date=30 December 2013 |access-date=23 August 2013 |publisher=Asiansinmedia.org}}</ref> 2011ᱨᱮ, ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱮᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱥ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱨᱚᱱᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱡᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱠᱷᱚᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="independent1">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/meera-syal-i-didnt-want-to-reach-50-and-be-full-of-regrets-7717628.html|title=Meera Syal: 'I didn't want to reach 50 and be full of regrets' – Profiles – People|last=Jonathan Owen|date=6 May 2012|work=The Independent|access-date=23 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109215441/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/meera-syal-i-didnt-want-to-reach-50-and-be-full-of-regrets-7717628.html|archive-date=9 January 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJonathan_Owen2012">Jonathan Owen (6 May 2012). </cite></ref> ᱮᱥ ᱳ ᱮ ᱮᱥ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱨᱳᱭᱦᱟᱢᱯᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="roehampton1">{{Cite web |title=University of Roehampton – Honorary Degrees |url=http://www.roehampton.ac.uk/Honorary-Degrees/2008/Meera-Syal-MBE/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628051838/http://www.roehampton.ac.uk/Honorary-Degrees/2008/Meera-Syal-MBE/ |archive-date=28 June 2013 |access-date=23 August 2013 |publisher=Roehampton.ac.uk}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. </cite></ref><ref>{{Cite web |title=Ms Meera Syal MBE – Honorary Doctorate of SOAS, University of London |url=http://www.soas.ac.uk/about/fellows/meera-syal-mbe/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914085410/http://www.soas.ac.uk/about/fellows/meera-syal-mbe/ |archive-date=14 September 2013 |access-date=23 August 2013 |publisher=Soas.ac.uk}}</ref> ᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱤᱝᱦᱟᱢ ᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤ ᱵᱤ ᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 May 2015 |title=Meera Syal says CBE is a 'huge honour' |url=https://www.thenorthernecho.co.uk/news/12933590.meera-syal-says-cbe-is-a-huge-honour/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101100349/https://www.thenorthernecho.co.uk/news/12933590.meera-syal-says-cbe-is-a-huge-honour/ |archive-date=1 January 2019 |access-date=31 December 2018 |website=The Northern Echo}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 May 2015 |title=Meera Syal to be made a CBE at Buckingham Palace today |url=https://www.itv.com/news/2015-05-06/meera-syal-to-be-made-a-cbe-at-buckingham-palace-today/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150720212200/http://www.itv.com/news/2015-05-06/meera-syal-to-be-made-a-cbe-at-buckingham-palace-today/ |archive-date=20 July 2015 |access-date=31 December 2015 |publisher=ITV}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱞᱳ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Current RSL Fellows |url=https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206015823/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ |archive-date=6 February 2019 |access-date=11 June 2017 |publisher=Royal Society of Literature}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱮᱯᱷ ᱴᱤ ᱮ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱠᱫᱟᱰᱤᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name="Hall">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2023/may/14/meera-syal-calls-for-more-diversity-in-tv-industry-as-she-wins-bafta-award|title=Meera Syal calls for more diversity in TV industry as she wins Bafta award|last=Hall|first=Rachel|date=14 May 2023|work=[[The Guardian]]|access-date=15 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015045042/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2023/may/14/meera-syal-calls-for-more-diversity-in-tv-industry-as-she-wins-bafta-award|archive-date=15 October 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHall2023">Hall, Rachel (14 May 2023). </cite></ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/stage/2003/dec/07/comedy.thebestofbritishcomedy|title=The 50 funniest people in Britain (part two) &#124; Stage &#124; The Observer|date=7 December 2003|work=The Guardian|access-date=23 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502113323/https://www.theguardian.com/stage/2003/dec/07/comedy.thebestofbritishcomedy|archive-date=2 May 2019|publisher=Theguardian.com}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.theguardian.com/stage/2003/dec/07/comedy.thebestofbritishcomedy "The 50 funniest people in Britain (part two) &#x7C; Stage &#x7C; The Observer"]. </cite></ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱥᱮᱠᱷᱟᱨ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱟᱜ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱢᱤᱞᱤ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ, ᱫᱚ [[ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱠᱚᱨᱴ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.standard.co.uk/culture/theatre/director-milli-bhatia-south-asian-stories-young-vic-chasing-hares-b1013286.html |title=ᱢᱤᱞᱤ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱵᱷᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱵᱤᱡᱽᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱭᱚᱝ ᱵᱷᱤᱠ ᱨᱮ ᱪᱮᱥᱤᱝ ᱦᱮᱨᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱯᱷᱮᱠᱴᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫᱟ |work=ᱫᱟ ᱤᱵᱷᱱᱤᱝ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ |date=᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ |access-date=᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱥᱟᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱥ ᱮᱴ ᱱᱚᱸ. ᱔᱒'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ; ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱯᱷᱚᱨᱰᱥᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱤᱪᱯᱷᱤᱞᱰ]] ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4205873.stm |title=ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ | ᱠᱩᱢᱟᱨᱥ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ |work=ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱱᱤᱣᱡᱽ |date=᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ |access-date=᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ |archive-date=᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱐ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609121219/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4205873.stm |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{IMDb name|0842935}} *[https://literature.britishcouncil.org/writer/meera-syal British Council: Meera Syal] *[https://web.archive.org/web/20080803224411/http://www.bafta.org/learning/webcasts/meera-syal-in-conversation,374,BA.html In Conversation with Meera Syal], [[BAFTA]] webcast, March 2008 9u0syq1evycz2ml8w3ose3kwjs15ha8 ᱢᱤᱭᱟ ᱳᱭᱮᱫᱟ 0 26900 199954 145745 2026-11-08T09:03:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199954 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱤᱭᱟ ᱳᱭᱮᱫᱟ | image = Promotions of Blood Money at R City Mall (10) (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱭᱟ ᱳᱭᱮᱫᱟ | birth_name = ᱢᱤᱭᱟ ᱳᱭᱮᱫᱟ | birth_place = ᱵᱷᱟᱱᱠᱩᱵᱚᱨ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ, ᱠᱮᱱᱟᱰᱟ | death_date = | death_place = | nationality = | alma_mater = | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, VJ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱱᱤᱥᱴ | years_active = 2007–2014 | agent = ᱤᱱᱮᱜᱟ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | known_for = | notable_works = | style = | television = ''Saturday Night Shuffle'', ''Maharajah Route'' | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–ᱱᱤᱛ)'' --> | children = | parents = | relatives = | website = {{URL|http://www.inega.in/v2/talent/board/mia/}} | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ᱢᱤᱭᱟ ᱤᱵᱷᱳᱱ ᱤᱭᱤᱭᱮᱫᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱠᱚᱞᱢᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱷᱤ ᱡᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ᱥᱟᱴᱟᱨᱰᱮ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱟᱯᱷᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤ ᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱭᱟ ᱳᱭᱮᱫᱟ 25 ᱢᱮ 1980 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱠᱚᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=2012-03-30 |title=It was nerve-wracking to be intimate in front of the entire crew: Mia |url=http://indiatoday.intoday.in/story/canadian-model-mia-uyeda-tiff-with-kunal-khemu-blood-money/1/182400.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121123113029/http://indiatoday.intoday.in/story/canadian-model-mia-uyeda-tiff-with-kunal-khemu-blood-money/1/182400.html |archive-date=23 November 2012 |access-date=2013-03-18 |publisher=Indiatoday.intoday.in}}</ref> <ref name="khaleejtimes1">{{Cite web |date=2012-04-02 |title=CityTimes - Mamma Mia! |url=http://www.khaleejtimes.com/citytimes/inside.asp?xfile=/data/inthecity/2012/April/inthecity_April4.xml&section=inthecity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012055625/https://www.khaleejtimes.com/article/20120402/ARTICLE/304029830/1058 |archive-date=12 October 2020 |access-date=2013-03-18 |publisher=Khaleejtimes.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2012-03-16 |title=Family not upset with leaked video: Mia Uyeda |url=https://finance.yahoo.com/news/family-not-upset-leaked-video-mia-uyeda-064828872.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116140615/https://finance.yahoo.com/news/family-not-upset-leaked-video-mia-uyeda-064828872.html |archive-date=16 January 2018 |access-date=2013-03-18 |publisher=Yahoo! Finance}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2010-02-08 |title=Mia Uyeda |url=http://www.gqindia.com/content/mia-uyeda |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322150321/http://www.gqindia.com/content/mia-uyeda |archive-date=22 March 2012 |access-date=2013-03-18 |publisher=GQ India}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Family not upset with leaked video: Mia Uyeda |url=http://zeenews.india.com/entertainment/redhot/family-not-upset-with-leaked-video-mia-uyeda_107695.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418191124/http://zeenews.india.com/entertainment/redhot/family-not-upset-with-leaked-video-mia-uyeda_107695.htm |archive-date=18 April 2012 |access-date=2013-03-18 |publisher=Zeenews.india.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2012-03-27 |title=Blood Money has a lot more than just skin show |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-mia-uyeda/20120327.htm#3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427065902/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-mia-uyeda/20120327.htm#3 |archive-date=27 April 2013 |access-date=2013-03-18 |website=Rediff.com}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱ ᱠᱮᱱᱟᱰᱤᱟᱱ ᱾ 14 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ,[[ᱭᱩᱨᱳᱯ|ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ]],[[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ]] ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱚ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ , 21 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱮᱭᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ, ᱳᱭᱮᱫᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="khaleejtimes1" /> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱱᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱟ ᱥᱠᱤᱱ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ, ᱵᱤᱥᱞᱟᱨᱤ ᱥᱳᱫᱟ, ᱯᱮᱱᱴᱟᱞᱩᱱ, ᱠᱤᱞᱟᱨ ᱞᱩᱯ ᱥᱟᱱᱜᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱠᱷᱤ ᱥᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱢᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾   ᱢᱤᱭᱟ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ᱥᱮᱴᱟᱨᱰᱮ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱟᱯᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱤ ᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱥᱳ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱞᱮ'' ᱮᱞ 'ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ ᱮᱭᱤᱪ ᱮᱢ,''ᱢᱮᱠᱥᱤᱢ'' , ''ᱠᱟᱥᱢᱳᱯᱳᱞᱮᱴᱮᱱ'', ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱩᱡᱩᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱝᱠᱟᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱭᱴᱮᱢ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱢᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱟᱞ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱥᱤᱠᱤᱨᱮ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱤᱭᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨᱼᱠᱷᱚᱛᱨᱳᱝ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" ! style="text-align:center;" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! style="text-align:center;" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! style="text-align:center;" |ᱮᱱᱮᱢ ! style="text-align:center;" |ᱱᱳᱴᱠᱚ |- | | align="left" |''ᱥᱚᱛᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱥᱟᱯᱷᱚᱞ'' | style="text-align:center;" |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ | style="text-align:center;" |ᱴᱳᱠ ᱥᱳ |- | | align="left" |''ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱩᱴ'' | style="text-align:center;" |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ | style="text-align:center;" |ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱥᱳ |- |2009 | align="left" |''ᱥᱟᱝᱠᱟᱴ ᱥᱟᱦᱟᱨ'' | style="text-align:center;" |ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ | style="text-align:center;" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |2010 | align="left" |''ᱛᱮᱹᱥ ᱢᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ'' | style="text-align:center;" |ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ | style="text-align:center;" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |2011 | align="left" |''ᱠᱷᱳᱴᱤ ᱥᱤᱠᱠᱤ'' | style="text-align:center;" |ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ | style="text-align:center;" |ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡ |- |2011 | align="left" |''ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨᱼᱠᱷᱚᱛᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱨᱤ (سیزن 4) '' | style="text-align:center;" |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ | style="text-align:center;" |ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ |- |2012 | align="left" |''ᱵᱞᱰ ᱢᱚᱱᱤ'' | style="text-align:center;" |ᱨᱳᱡᱟ | style="text-align:center;" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- |2012 | align="left" |''ᱠᱟᱠᱴᱮᱞ'' | style="text-align:center;" |ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ | style="text-align:center;" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |- | | align="left" |''9Xe ᱫᱟ ᱥᱳ'' | style="text-align:center;" |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ | style="text-align:center;" |ᱴᱳᱠ ᱥᱳ |- |2016 | align="left" |''ᱛᱮᱨᱮ ᱵᱤᱱ ᱞᱚᱫᱮᱱ ᱜᱚᱡ ᱥᱮ ᱡᱤᱭᱚᱵ'' | style="text-align:center;" |ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ | style="text-align:center;" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == in3xa2i9jaqan59ll1np7demrjk995w ᱢᱤᱱᱠ ᱵᱨᱟᱨ 0 26990 199959 146360 2026-11-08T09:05:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199959 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱤᱱᱠ ᱵᱨᱟᱨ | image = Mink at the launch of Rohhit Verma's flagship store & Marigold Watches.jpg | image_size = | alt = | caption = ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱜᱽ ᱥᱤᱯ ᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱜᱳᱞᱰ ᱣᱟᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱸᱪ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱠ | birth_name = ᱢᱤᱱᱠ ᱥᱤᱝ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1980|11|4}} | birth_place = ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱯᱩᱨᱴ, ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ | nationality = ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ | other_names = ᱢᱤᱱᱠ ᱥᱤᱝ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱳᱰᱮᱞ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ | years_active = 1993–2012 | known_for = ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱖) | relatives = ᱯᱩᱱᱱᱩ ᱵᱨᱚᱨ (ᱵᱚᱭᱦᱟ) }} '''ᱢᱤᱱᱠ ᱵᱨᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 4 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ) ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱳᱡᱚᱠ ᱾<ref>{{Cite web |date=2013-01-22 |title=The Malis can’t sue me: Mink Brar |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/the-malis-can-t-sue-me-mink-brar/story-EVFJaOlOGtt6iymA4C4Z5I.html |access-date=2024-02-03 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm|title=Mink Fresh!|date=24 July 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203031246/http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm|archive-date=3 December 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Everyone-playing-safe-in-Bigg-Boss-Mink-Brar/articleshow/17063294.cms|title=Everyone playing safe in Bigg Boss: Mink Brar|last=Desai|first=Purva|date=3 November 2012|work=The Times of India|access-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121117044849/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Everyone-playing-safe-in-Bigg-Boss-Mink-Brar/articleshow/17063294.cms|archive-date=17 November 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱥ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱱᱠ 4 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-04/tv/34908419_1_mink-brar-bigg-boss-house-housemates|title=Will Mink Brar's birthday be lucky for her?|date=4 November 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=23 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203063224/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-04/tv/34908419_1_mink-brar-bigg-boss-house-housemates|archive-date=3 December 2013|agency=TNN}}</ref> [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱠᱯᱷᱩᱨᱴ<ref name="broandsis">{{Cite web |last=Shahryar |first=Faridoon |date=20 June 2006 |title=Kathputli - Treatment Note |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/23219.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001346/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/23219.html |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 November 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref name="minkinthehouse">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/mink-in-the-house/1026392/|title=Mink in the House|date=4 November 2012|work=The Indian Express|access-date=3 November 2012}}</ref> ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱼ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=287472&subcatg=&keyword=television&nid=287472|title=Navjot Singh Sidhu is opinionated, says Mink Brar|date=2 November 2012|work=Mid Day|access-date=3 November 2012|archive-url=https://archive.today/20130129212838/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=287472&subcatg=&keyword=television&nid=287472|archive-date=29 January 2013}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱱᱠ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱾<ref name="broandsis" /> ᱢᱤᱱᱠ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱞᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾" ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Mink The Name |url=https://www.youtube.com/watch?v=JnLbL3EX-P0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140523222352/http://www.youtube.com/watch?v=JnLbL3EX-P0&feature=plcp |archive-date=23 May 2014 |access-date=9 November 2012 |via=[[YouTube]]}}</ref>᱾ ᱢᱤᱱᱠ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-24/news-interviews/28022288_1_film-bikini-heroines|title=Bikini, no big deal for Mink|last=Monga|first=Richa|date=24 January 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203054745/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-24/news-interviews/28022288_1_film-bikini-heroines|archive-date=3 December 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱵᱮᱞᱟᱨ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Remember Mink Brar? Here’s what the 40-year-old actress is up to |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Remember-Mink-Brar-Heres-what-the-40-year-old-actress-is-up-to-89964/1 |access-date=2024-02-03 |website=Mid-day |language=en}}</ref> === ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ [[ᱫᱮᱣ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ|ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ]] ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱠ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="jour">{{Cite journal|title=Mink Brar Revlealed|url=http://enlightenindia.co.in/Enlighten-India-Month-Wise/Nov-2011-Web/Mink-Brar.pdf|url-status=dead|journal=Enlighten India|pages=22–23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104134909/http://enlightenindia.co.in/Enlighten-India-Month-Wise/Nov-2011-Web/Mink-Brar.pdf|archive-date=4 January 2015|access-date=3 November 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/nov/021112-I-want-to-be-in-Salmans-good-books-Mink-Brar.htm|title=I want to be in Salman's good books: Mink Brar|last=Pitale|first=Sonali Joshi|date=2 November 2012|work=Mid Day|access-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105050727/http://www.mid-day.com/entertainment/2012/nov/021112-I-want-to-be-in-Salmans-good-books-Mink-Brar.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱛᱚᱨᱟᱱᱟ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 1993 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="minkinthehouse">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/mink-in-the-house/1026392/|title=Mink in the House|date=4 November 2012|work=The Indian Express|access-date=3 November 2012}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.indianexpress.com/news/mink-in-the-house/1026392/ "Mink in the House"]. ''The Indian Express''. 4 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 November</span> 2012</span>.</cite></ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱝ'' (1996) ''ᱥᱟᱛ ᱨᱚᱝ ᱠᱮ ᱥᱟᱯᱱᱮ'' (1998) ''ᱤᱭᱟᱢᱨᱟᱡ'' (1998) ᱦᱟᱢ ᱟᱯᱠᱮ ᱫᱤᱞ ᱢᱮ ᱨᱮᱦᱮᱛᱮ ᱦᱟ (1999) ''ᱜᱟᱝᱠᱟ ᱠᱤ ᱠᱟᱥᱚᱢ'' (1999) ᱢᱟ ᱠᱟᱥᱚᱢ (1᱐99) ᱡᱳᱞᱟᱢᱩᱠᱷᱤ (2000)''ᱚᱯᱚᱥ'' (2003) <ref name="ranajimaaf">{{Cite web |last=Tuteja |first=Joginder |title=Mink resurfaces in a hot-n-sizzling number |url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/08/aug/05-mink-resurfaces-in-a-hot-n-sizzling-number-070804.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104133243/http://www.glamsham.com/movies/scoops/08/aug/05-mink-resurfaces-in-a-hot-n-sizzling-number-070804.asp |archive-date=4 January 2015 |access-date=3 November 2012 |publisher=Bollywood Trade News Network}}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, <ref>{{Cite web |date=6 September 2002 |title=Reviews : Movie Reviews : Prematho Raa |url=http://www.telugucinema.com/c/publish/moviereviews/premathoraa.php |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130203133052/http://www.telugucinema.com/c/publish/moviereviews/premathoraa.php |archive-date=3 February 2013 |access-date=11 December 2012 |website=[[Telugucinema.com]]}}</ref> <ref name="minkfresh">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm|title=Mink fresh!|date=24 July 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203031246/http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm|archive-date=3 December 2013}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟᱛᱷᱳ ᱨᱟ'' (2001) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Prematho Raa |url=http://vishnu.spicevienna.org/sm?m=1865 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104133238/http://vishnu.spicevienna.org/sm?m=1865 |archive-date=4 January 2015 |access-date=16 March 2013 |publisher=SPICE-Vienna}}</ref> === ᱵᱨᱳ ᱮᱱᱰ ᱥᱤᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ === 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱢᱤᱱᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱩᱱᱩ ᱵᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱨᱳ ᱮᱱᱰ ᱥᱤᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞ ᱥᱮ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱜᱮ ᱢᱮ, ᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱳ ᱟᱨ ᱥᱤᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱣᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Katputhli (Hindi Movie) |url=http://www.whereincity.com/movies/bollywood/403 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014030956/http://www.whereincity.com/movies/bollywood/403 |archive-date=14 October 2012 |access-date=3 November 2012 |publisher=WhereInCity}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱴᱯᱩᱛᱛᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜᱚᱥᱴ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱠ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="minkfresh">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm|title=Mink fresh!|date=24 July 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203031246/http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm|archive-date=3 December 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20131203031246/http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm "Mink fresh!"]. ''[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱾|The Hindu]]''. 24 July 2006. Archived from [http://www.hindu.com/mp/2006/07/24/stories/2006072401670300.htm the original] on 3 December 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 November</span> 2012</span>.</cite></ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=19 August 2006 |title=Mink Brar's Sunny plans with Deol |url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/mink-brars-sunny-plans-with-deol/15115 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119061132/http://businessofcinema.com/bollywood-news/mink-brars-sunny-plans-with-deol/15115 |archive-date=19 November 2015 |access-date=3 November 2012 |publisher=Business of Cinema}}</ref> ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bs">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/not-in-bigg-boss-for-publicity-mink-brar/75444/|title=Not in 'Bigg Boss' for publicity: Mink Brar|date=3 November 2012|work=Business Standard|access-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012055917/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/not-in-bigg-boss-for-publicity-mink-brar-112110300357_1.html|archive-date=12 October 2020|agency=Press Trust of India (PTI)}}</ref> === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱢᱤᱱᱠ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱱ ᱥᱳᱥᱟ ᱠᱟᱴᱨᱮ ᱨᱮ ''ᱡᱩᱢᱵᱟᱞᱚᱠᱠᱟ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jumbalakka |url=https://www.youtube.com/watch?v=t6lnAehi5h0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510083700/https://www.youtube.com/watch?v=t6lnAehi5h0 |archive-date=10 May 2015 |access-date=16 March 2013 |publisher=navalove on Youtube}}</ref> 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱵᱟᱫᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ''ᱞᱟᱞ ᱜᱟᱨᱟᱨᱟ ᱾'' ᱢᱤᱱᱠ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title="Lal Garara" Badal Ft. Rani Mukherjee, Bobby Deol |url=https://www.youtube.com/watch?v=-0kp7d8uhvw |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914125701/https://www.youtube.com/watch?v=-0kp7d8uhvw |archive-date=14 September 2016 |access-date=3 November 2012 |publisher=T-Series' official Youtube page}}</ref> 2008 , ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ, ᱜᱷᱚᱝᱦᱟᱴ ᱢᱤᱥ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ, ''ᱢᱩᱡᱦᱠᱳ ᱨᱟᱱᱟᱡᱤ ᱢᱟᱯᱷ ᱠᱚᱨᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱴᱯᱩᱛᱛᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱳ ᱟᱨ ᱥᱤᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ranajimaaf">{{Cite web |last=Tuteja |first=Joginder |title=Mink resurfaces in a hot-n-sizzling number |url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/08/aug/05-mink-resurfaces-in-a-hot-n-sizzling-number-070804.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104133243/http://www.glamsham.com/movies/scoops/08/aug/05-mink-resurfaces-in-a-hot-n-sizzling-number-070804.asp |archive-date=4 January 2015 |access-date=3 November 2012 |publisher=Bollywood Trade News Network}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTuteja">Tuteja, Joginder. [http://www.glamsham.com/movies/scoops/08/aug/05-mink-resurfaces-in-a-hot-n-sizzling-number-070804.asp "Mink resurfaces in a hot-n-sizzling number"]. Bollywood Trade News Network. [https://web.archive.org/web/20150104133243/http://www.glamsham.com/movies/scoops/08/aug/05-mink-resurfaces-in-a-hot-n-sizzling-number-070804.asp Archived] from the original on 4 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 November</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Mink Brar |url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/indian-stars/mink-brar/Mink-Brar-in-Dancing-Queen/articleshow/5068543.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012055922/https://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/mink-brar/Mink-Brar-in-black-outfit/articleshow/5068543.cms |archive-date=12 October 2020 |access-date=3 November 2012 |publisher=Times of India - Celebs}}</ref> ᱢᱤᱱᱠ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱠᱟᱴᱯᱩᱛᱛᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱱᱠ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱠᱷᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱟᱱ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="24X7">{{Cite web |title=Boss Live 24X7 : Web Exclusive |url=http://colors.in.com/in/biggboss/videos/bigg-boss-live-24x7-web-exclusive-20234-2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127110522/http://colors.in.com/in/biggboss/videos/bigg-boss-live-24x7-web-exclusive-20234-2.html |archive-date=27 November 2012 |access-date=21 November 2012 |publisher=Viacom 18 Media Pvt. Ltd}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱩ ᱵᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱾<ref name="24X7" /> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱧᱩᱛᱩᱢ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱪᱮᱱᱮᱞ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱩ |- |2009 |''ᱰᱟᱱᱥᱤᱝ ᱠᱩᱣᱤᱱ'' | rowspan="3" |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ |ᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ | | style="text-align:center;" | |- |2011 |''ᱡᱳᱨ ᱠᱟ ᱡᱷᱟᱴᱠᱟ'' |ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ | | |- |2012 |''Bigg Boss 6 ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱞᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱚ'' |ᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ |ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱠᱟᱨᱰ | style="text-align:center;" | |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ek485j9hekte2gudf0oofaxqra9b0my ᱢᱤᱥᱴᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ 0 26991 199949 147270 2026-11-08T09:00:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199949 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱤᱥᱴᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ | image = Mishti at the special screening of Manikarnika – The Queen Of Jhansi at Sunny Super Sound in Juhu (06).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ 'ᱢᱟᱱᱤᱠᱟᱨᱱᱤᱠᱟ: ᱫᱤ ᱠᱣᱤᱱ ᱳᱯᱷ ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱴᱤ | birth_name = ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱬᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ<ref>{{cite web |last=Bhattacharya |first=Roshmila (28 March 2014) |title=Ghai's fifth M |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Ghais-fifth-M/articleshow/32865899.cms |work=Mumbai Mirror |access-date=28 March 2014 |archive-date=2 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402075250/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Ghais-fifth-M/articleshow/32865899.cms |url-status=live }}</ref> | birth_date = ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ | birth_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | occupation = {{hlist|Actress|ᱢᱚᱰᱮᱞ}} }} '''ᱤᱱᱫᱨᱟᱱᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ '''ᱢᱤᱥᱴᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱧᱪᱤᱼ ᱫᱟ ᱚᱱᱵᱨᱮᱠᱵᱮᱞ'' (2014) ''ᱪᱤᱱᱱᱟᱫᱚᱱ ᱱᱤ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' (2014) ''ᱮᱰᱟᱢ ᱡᱟᱣᱟᱱ'' (2017)''ᱵᱨᱤᱦᱟᱥᱯᱚᱛᱤ'' (2018) ''ᱵᱩᱨᱨᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ'' (2019) ''ᱳ ᱥᱟᱛᱛᱤᱭᱟ'' (2023) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱥᱴᱤ ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱨᱟᱱᱤ ᱪᱚᱠᱵᱚᱨᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="21December">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/mishti-chakraborty-subhash-ghai-sir-suggested-that-mishti-sounded-better-than-indrani-when-i-informed-him-about-my-alternate-name-exclusive/articleshow/100930638.cms|title="Subhash Ghai sir suggested that Mishti sounded better than Indrani when I informed him about my alternate name"! - 'Osaathiya' actress Mishti Chakraborty - Exclusive|last=Ethamukkala|first=Hemachandra|date=13 June 2023|work=The Times of India|access-date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612085138/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/mishti-chakraborty-subhash-ghai-sir-suggested-that-mishti-sounded-better-than-indrani-when-i-informed-him-about-my-alternate-name-exclusive/articleshow/100930638.cms|archive-date=12 June 2023}}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱤᱱ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱛᱨᱤ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱚᱭᱮᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I don't act in front of the camera; I make love to it' |url=https://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-i-dont-act-in-front-of-the-camera-i-make-love-to-it/20140421.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326062531/https://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-i-dont-act-in-front-of-the-camera-i-make-love-to-it/20140421.htm |archive-date=26 March 2019 |access-date=21 April 2014 |website=Rediff.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱥᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/subhash-ghai-renames-indrani-chakraborty-as-mishti-for-kaanchi/|title=Subhash Ghai renames Indrani Chakraborty as 'Mishti' for 'Kaanchi'|work=Indian Express|access-date=22 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140425074909/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/subhash-ghai-renames-indrani-chakraborty-as-mishti-for-kaanchi/|archive-date=25 April 2014}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱮ ᱥᱳᱵᱟᱪᱮᱥ ᱜᱟᱭ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱟᱧᱡᱤᱼ ᱫᱟ ᱚᱱᱵᱨᱮᱠᱵᱮᱞ'' <ref>{{Cite web |title=Kaanchi: Subhash Ghai picks Bengali debutante Mishti |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Kaanchi-Subhash-Ghai-picks-Bengali-debutante-Mishti/articleshow/18162345.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315125643/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Kaanchi-Subhash-Ghai-picks-Bengali-debutante-Mishti/articleshow/18162345.cms |archive-date=15 March 2014 |access-date=9 March 2014 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱤᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱩᱱᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱪᱤᱱᱱᱟᱫᱚᱱ ᱱᱤ ᱠᱳᱥᱚᱢ'', <ref>{{Cite web |date=26 December 2014 |title=Mishti Chakraborty happy to be part of India's second-largest film industry |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mishti-chakraborty-happy-to-be-part-of-indias-second-largest-film-industry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708081436/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mishti-chakraborty-happy-to-be-part-of-indias-second-largest-film-industry/ |archive-date=8 July 2015 |access-date=25 April 2015 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mishti and Miya join Prithviraj in Adam |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mishti-and-Miya-join-Prithviraj-in-Adam/articleshow/51879409.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921063842/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mishti-and-Miya-join-Prithviraj-in-Adam/articleshow/51879409.cms |archive-date=21 September 2017 |access-date=11 September 2017 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱩ ᱮᱵᱨᱟᱢᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱮᱰᱟᱢ ᱡᱟᱣᱟᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 May 2014 |title=Nithin- Karunakaran's movie heroine is Mishti - Telugu Movie News - IndiaGlitz.com |url=https://www.indiaglitz.com/nithin-karunakarans-movie-heroine-is-mishti-telugu-news-107485 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122125310/https://www.indiaglitz.com/nithin-karunakarans-movie-heroine-is-mishti-telugu-news-107485 |archive-date=22 November 2022 |access-date=20 March 2023 |publisher=}}</ref> ᱢᱤᱥᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ,''ᱠᱚᱞᱢᱵᱟᱥ ᱾'',ᱥᱩᱢᱚᱱᱛᱚ ᱚᱥᱵᱷᱤᱱ ᱟᱜ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱨᱟᱡᱩ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sumanth Ashwin Columbus &#124; Ishq Writer Ramesh Samala &#124; Seerat Kapoor &#124; Mishti Chakraborty - CineGoer.net |url=http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/news-archives/april-2015/ishq-writer-turns-director-with-sumanth-ashwin-s-columbus-070415.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150425211247/http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/news-archives/april-2015/ishq-writer-turns-director-with-sumanth-ashwin-s-columbus-070415.html |archive-date=25 April 2015 |access-date=25 April 2015}}</ref> ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱜ ᱜᱨᱮᱴ ᱜᱨᱚᱱᱰ ᱢᱟᱥᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾<ref>{{Cite web |title=Masti for Mishti |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Masti-for-Mishti/articleshow/47695779.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619135555/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Masti-for-Mishti/articleshow/47695779.cms |archive-date=19 June 2015 |access-date=19 June 2015 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=17 June 2015 |title=Mishti, Ankita Shorey to star in Great Grand Masti - Bollywood Hungama |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/14966780/Mishti-Ankita-Shorey-to-star-in-Great-Grand-Masti |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629153555/http://www.bollywoodhungama.com/news/14966780/Mishti-Ankita-Shorey-to-star-in-Great-Grand-Masti |archive-date=29 June 2015 |website=[[Bollywood Hungama]] |publisher=}}</ref> 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱤᱡᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱡᱟᱱ'' ᱱᱟᱥᱤᱨᱩᱫᱫᱤᱱ ᱥᱟᱦ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱵᱟᱞᱟᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱨᱟᱛᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱱᱟᱢ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodbubble.com/interviews/exclusive-kanchi-actress-mishti-reveals-how-she-bagged-begum-jaan/|title=Exclusive: 'Kanchi' actress Mishti reveals how she bagged 'Begum Jaan' {{!}} Bollywood Bubble|date=23 April 2017|work=Bollywood Bubble|access-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820154740/https://www.bollywoodbubble.com/interviews/exclusive-kanchi-actress-mishti-reveals-how-she-bagged-begum-jaan/|archive-date=20 August 2023|language=en-US}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/box-office/begum-jaan-box-office-collection-week-1/articleshow/58313013.cms|title='Begum Jaan' Box Office collection Week 1|work=The Times of India|access-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425225041/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/box-office/begum-jaan-box-office-collection-week-1/articleshow/58313013.cms|archive-date=25 April 2017}}</ref> == ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ == ᱢᱤᱥᱴᱤ ᱵᱷᱤᱠᱳ ᱴᱟᱨᱢᱟᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱾ <ref>{{Cite web |date=17 September 2015 |title=Mishti Chakraborty actress better known as 'Vicco Girl': Unseen Pics & Wallpapers |url=http://boxofficecollection.in/bollywood/mishti-chakraborty-actress-better-known-as-vicco-girl-unseen-pics-wallpapers-13252 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171119051448/http://boxofficecollection.in/bollywood/mishti-chakraborty-actress-better-known-as-vicco-girl-unseen-pics-wallpapers-13252 |archive-date=19 November 2017 |access-date=26 October 2017 |publisher=boxofficecollection.in}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! scope="col" |ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | rowspan="3" |2014 ! scope="row" |''ᱯᱳᱨᱤᱪᱳᱭ'' |ᱨᱤᱢᱤ |[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Subhash K (28 January 2013) |title=Subhash Ghai's 'new discovery' is my heroine from Porichoi - Prosenjeet Chatterjee |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1704962/Subhash-Ghais-new-discovery-is-my-heroine-from-Porichoi---Prosenjeet-Chatterjee |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423025842/http://www.bollywoodhungama.com/news/1704962/Subhash-Ghais-new-discovery-is-my-heroine-from-Porichoi---Prosenjeet-Chatterjee |archive-date=23 April 2014 |access-date=28 March 2014 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web |last=quintdaily |date=1 September 2017 |title=Adam Joan Review Rating – Live Audience Report – QuintDaily |url=https://quintdaily.com/2017/09/adam-joan-review-rating-live-audience-report/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901112141/https://quintdaily.com/2017/09/adam-joan-review-rating-live-audience-report/ |archive-date=1 September 2017 |access-date=1 September 2017 |publisher=}}</ref> |- ! scope="row" |''ᱠᱟᱧᱡᱤᱼ ᱫᱟ ᱚᱱᱵᱨᱮᱠᱵᱮᱞ'' |ᱠᱟᱱᱪᱤ |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | |- ! scope="row" |''ᱪᱤᱱᱱᱟᱫᱚᱱ ᱱᱤ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' |ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱨᱮᱰᱤ | rowspan="2" |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] | |- |2015 ! scope="row" |''ᱠᱚᱞᱢᱵᱟᱥ'' |ᱤᱱᱫᱩ | |- |2016 ! scope="row" |''ᱜᱨᱮᱴ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱢᱟᱥᱛᱤ'' |ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱢᱮᱦᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ | rowspan="2" |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- | rowspan="3" |2017 ! scope="row" |''ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱡᱟᱱ'' |ᱥᱟᱵᱱᱟᱢ | |- ! scope="row" |''ᱵᱟᱵᱩ ᱵᱟᱜᱟ ᱵᱮᱹᱥᱤ'' |ᱨᱟᱫᱷᱟ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ | |- ! scope="row" |''ᱮᱰᱟᱢ ᱡᱟᱣᱟᱱ'' |ᱟᱢᱤ |[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] | |- | rowspan="3" |2018 ! scope="row" |''ᱵᱨᱤᱦᱟᱥᱯᱚᱛᱤ'' |ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ |[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] | |- ! scope="row" |''ᱥᱮᱢᱢᱟ ᱵᱳᱛᱷᱟ ᱟᱜᱟᱛᱷᱮ'' |ᱢᱩᱫᱩ |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | |- ! scope="row" |''ᱥᱚᱨᱚᱵᱽ'' |ᱫᱤᱵᱤᱭᱟ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ |<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.123telugu.com/reviews/sharabha-telugu-movie-review.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123035213/https://www.123telugu.com/reviews/sharabha-telugu-movie-review.html |archive-date=23 November 2018 |access-date=10 October 2023}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 ! scope="row" |''ᱢᱚᱱᱤᱠᱚᱨᱱᱤᱠᱟ'' |ᱠᱟᱥᱤᱵᱟᱭ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |date=17 December 2018 |title=Mishti Chakraborty: I was initially hesitant to take up secondary characters |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mishti-chakraborty-i-was-initially-hesitant-to-take-up-secondary-characters/articleshow/67119513.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222173535/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mishti-chakraborty-i-was-initially-hesitant-to-take-up-secondary-characters/articleshow/67119513.cms |archive-date=22 December 2018 |access-date=22 December 2018 |website=Mumbai Mirror}}</ref> |- ! scope="row" |''ᱵᱩᱨᱨᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ'' |ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ |<ref>{{Cite web |date=5 July 2019 |title=Burra Katha starring Aadi and Mishti |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/burrakatha/movie-review/70088690.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910203720/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/burrakatha/movie-review/70088690.cms |archive-date=10 September 2019 |access-date=17 September 2019 |website=Mumbai Mirror}}</ref> |- | rowspan="1" |2023 ! scope="row" |''ᱳ ᱥᱟᱛᱛᱤᱭᱟ'' |ᱠᱤᱨᱛᱤ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons|Mishti}} *{{IMDb name|5786946}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] 4j7pmzkp3qt2c84ld2z0c7n64xct5o7 ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱠᱩᱨᱤᱭᱮᱱ 0 26992 199970 146375 2026-11-08T09:13:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199970 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱠᱩᱨᱤᱭᱮᱱ | image = | caption = ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱠᱩᱨᱤᱭᱮᱱ | birth_name = ᱫᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱨᱤᱭᱮᱱ | birth_date = | birth_place = ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱚᱵᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2009–ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱪ | known_for = ᱵᱚᱰᱤᱜᱟᱨᱰ | spouse = {{marriage |ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)|2015}} | parents = ᱠᱩᱭᱤᱭᱟᱱ <br> ᱵᱮᱵᱤ | relatives = ᱰᱮᱱᱤ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | website = }} '''ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱠᱩᱨᱤᱭᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱰᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱱ''') ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=നായികയായി പ്രമോഷന്‍ , Interview - Mathrubhumi Movies |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/57804/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219055446/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/57804/#storycontent |archive-date=19 December 2013 |access-date=19 December 2013}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱵᱟᱰᱤᱜᱟᱨᱰ'' (2010) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱚᱱ'' (2011) ᱾<ref>{{Cite web |title=Kaavalkaaran - Tamil Movie News - Vijay picks M G R's once again - Vijay &#124; Vettaikaran |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-10-01/kaavalkaaran-vijay-vettaikaran-05-04-10.html |website=behindwoods.com}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱚᱛᱷᱩ ᱨᱮ ᱯᱚᱡᱤᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱱᱟᱭᱚᱱᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱤᱫᱥᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱴᱤ ᱦᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱢᱚᱭᱩᱠᱚᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sathyendran">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1149040.ece|title=Director's actor|last=Sathyendran|first=Nita|date=2 February 2011|work=The Hindu|access-date=5 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110206092539/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1149040.ece|archive-date=6 February 2011|location=Chennai, India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ'' (2008) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱦᱚᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sathyendran" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱥᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱛ ᱠᱟᱞᱞᱩᱨᱤ'' (2009), ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Review: Avoid Suriyan Satta Kalloori - Rediff.com Movies |url=http://movies.rediff.com/report/2009/sep/28/south-review-suriyan-satta-kalloori.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110802172834/http://movies.rediff.com/report/2009/sep/28/south-review-suriyan-satta-kalloori.htm |archive-date=2 August 2011 |access-date=5 February 2011}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱛᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 'ᱜᱳᱞᱩᱢᱚᱞᱼ ᱫᱟ ᱮᱥᱠᱮᱯ' (2009) ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤᱜᱟᱨᱰ (2010) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱯᱷᱞᱤᱠ 'ᱜᱳᱞᱩᱢᱟᱞ' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱞᱤᱯᱼᱚᱥᱛᱟᱨᱟᱨ ᱵᱰᱤᱜᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱛᱷᱩᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱤᱢᱮᱹᱠ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Sathyendran">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1149040.ece|title=Director's actor|last=Sathyendran|first=Nita|date=2 February 2011|work=The Hindu|access-date=5 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110206092539/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1149040.ece|archive-date=6 February 2011|location=Chennai, India}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSathyendran2011">Sathyendran, Nita (2 February 2011). [http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1149040.ece "Director's actor"]. ''The Hindu''. Chennai, India. [https://web.archive.org/web/20110206092539/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1149040.ece Archived] from the original on 6 February 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 February</span> 2011</span>.</cite></ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ === ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ === ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱳ ᱰᱟᱱᱥ ᱯᱮᱨᱤᱴᱤ ᱟᱨ ''ᱢᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱤᱧ'' ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱥᱚᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mithra-kurian-makes-her-small-screen-debut/articleshow/47956566.cms|title=Mithra Kurian makes her small screen debut|date=2015-07-06|work=The Times of India|access-date=2023-10-28|issn=0971-8257}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱞᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱠᱩᱨᱤᱭᱮᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱤ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾   ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱵᱮᱹᱥᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱮᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱥᱴᱨᱟᱱᱮᱥᱚᱱ (ᱵᱤ ᱵᱤ ᱮ) ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱚᱱᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Director's actor - the Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article1149040.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221024615/http://www.thehindu.com/features/cinema/article1149040.ece |archive-date=21 February 2014 |access-date=11 December 2014 |website=[[The Hindu]]}}</ref> <ref name="Mithra is Nayanthara's relative!">{{Cite web |title=Mithra is Nayanthara's relative! |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/feb-11-02/mithra-kurian-kaavalan-08-02-11.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110211022455/http://behindwoods.com/tamil-movie-news-1/feb-11-02/mithra-kurian-kaavalan-08-02-11.html |archive-date=11 February 2011 |access-date=8 February 2011 |publisher=behindwoods.com}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱩᱭᱞᱤᱭᱟᱢ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱥ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pretty Mithra Kurian Says 'I Do' - the New Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Pretty-Mithra-Kurian-Says-I-Do/2015/01/27/article2638160.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150130020950/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Pretty-Mithra-Kurian-Says-I-Do/2015/01/27/article2638160.ece |archive-date=30 January 2015 |access-date=15 June 2015}}</ref> ᱠᱮ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱢᱮᱛᱷᱨᱟ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱤ ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱮᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱵᱮ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱤ ᱥᱤ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱾<ref>{{Cite web |title=Actress Mithra Kurian accused of assaulting KSRTC staff |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/actress-mithra-kurian-accused-of-assaulting-ksrtc-staff.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919231449/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/actress-mithra-kurian-accused-of-assaulting-ksrtc-staff.html |archive-date=19 September 2016 |access-date=19 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=KSRTC officials file assault complaint against Mithra Kurian - Kerala-Mathrubhumi Kerala News, Latest Kerala News, Kerala Breaking News, Kerala Politics |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/ksrtc-officials-file-assault-complaint-against-mithra-kurian-english-news-1.1351939 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923194530/http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/ksrtc-officials-file-assault-complaint-against-mithra-kurian-english-news-1.1351939 |archive-date=23 September 2016 |access-date=19 September 2016}}</ref> ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱟᱢᱫᱟᱥ ᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==   === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ !ᱮᱱᱮᱢ ᱾ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾ !ᱱᱳᱴᱠᱚ ᱾ |- |2004 |''ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱛᱷᱩᱢᱵᱚᱛᱷᱩ'' |ᱥᱚᱨᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ |[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] | |- |2005 |''ᱢᱮᱭᱩᱠᱷᱟᱢ'' |ᱚᱱᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |2008 |''ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ'' |ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | |- | rowspan="2" |2009 |''ᱥᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱛ ᱠᱟᱞᱞᱩᱨᱤ'' |ᱢᱚᱦᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱤ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |- |''Gulumal: The Escape ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱞᱼᱵᱩᱴᱟᱹ'' |ᱥᱟᱭᱨᱟ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- | rowspan="2" |2010 |''ᱵᱟᱰᱤᱜᱟᱨᱰ'' |ᱥᱟᱛᱩᱞᱚᱠᱠᱷᱤ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ|| {{Won|Winner [[Vanitha Film Awards]] for Best Supporting Actress}} |- |''ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱣᱵᱚᱱᱚᱱ'' |ᱢᱟᱱᱳᱢᱤ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- | rowspan="3" |2011 |''ᱱᱳᱴ ᱚᱣᱚᱴ ᱢᱮ'' |ᱢᱟᱭᱟ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |''ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱚᱱ'' |ᱢᱩᱫᱩ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ |- |''ᱳᱞᱟᱠᱟᱢ ᱪᱩᱴᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱞᱤᱵᱟᱱ'' |ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- | rowspan="2" |2012 |''ᱢᱟᱨᱥ'' |ᱥᱤᱛᱚᱞ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |''ᱜᱨᱟᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ'' |ᱵᱤᱱᱫᱷᱟ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- | rowspan="3" |2013 |''ᱠᱟᱱᱛᱷᱟ'' |ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱲᱟᱹ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |- |''ᱥᱟᱱᱫᱷᱤᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱛᱚᱛᱛᱩᱛᱚ'' |ᱤᱭᱮᱥᱵᱚᱱᱛᱷ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱾ |- |''ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱴᱮᱞᱢᱮᱱ'' |ᱪᱤᱱᱱᱩ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |2014 |''ᱳᱨᱩ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱯᱚᱫᱚᱢ ᱾'' |ᱤᱵᱷᱟ |ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ | |- |2015 |''ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚᱱᱤᱱ ᱥᱤᱨᱤᱯᱩ'' |ᱱᱮᱛᱷᱨᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |- |2019 |''ᱱᱚᱱᱫᱷᱚᱱᱚᱢ'' |ᱫᱤᱵᱤᱭᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ | |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱦᱭᱟᱹᱛ == e7rqko439n1alxtzq6uujtv38pqlu9y ᱢᱚᱱᱤᱥᱟ ᱚᱱᱱᱤ 0 27012 199915 181338 2026-11-08T08:15:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199915 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱚᱱᱤᱥᱟ ᱚᱱᱱᱤ | image = Monisha Unni.jpg | caption = | birth_place = ᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱑ ᱯᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ | death_date = {{Death date and age|1992|12|5|1971|01|24|df=yes}} | death_place = ᱮᱠᱥ-ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱪᱚᱨᱛᱷᱚᱞᱟ, ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | other_names = | alma_mater = ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ<br />ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ | years_active = 1984–1992 | known_for = ᱱᱟᱠᱷᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱜᱚᱞ, ᱯᱮᱨᱚᱢᱛᱷᱟᱪᱚᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ), ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱚᱢ | parents = ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ ᱚᱱᱱᱤ<br />[[ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱚᱱᱱᱤ]] }} '''ᱢᱚᱱᱤᱥᱟ ᱚᱱᱱᱤ''' ᱥᱮ '''ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱱᱱᱤ''' (᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱑ – ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/64795 |title=ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱛᱟᱱᱷᱟᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ |1=mangalam.com |access-date=29 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2013 |archive-date=3 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203050620/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/64795 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ [[ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ]] ''[[ᱱᱟᱠᱷᱟᱠᱥᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ]]'' (᱑᱙᱘᱖), ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-12-05 |title=ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮᱫᱟ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/remembering-actress-monisha-unni-on-her-29th-death-anniversary/photostory/88094160.cms |access-date=2022-12-05 |website=ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ |language=en}}</ref> [[ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ (ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ]], [[ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ]], [[ᱢᱤᱨᱟ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ]], ᱟᱨ [[ᱥᱩᱨᱟᱵᱷᱤ ᱞᱟᱠᱷᱢᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱱᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindu.com">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/losing-her-wish-she-turned-to-dance/article853641.ece |title=ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱠᱷᱳᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱱᱥ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟ |website=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |date=27 ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ 2010 |access-date=18 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2013 |archive-date=30 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131130152334/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/losing-her-wish-she-turned-to-dance/article853641.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/remembering-monisha-unni/article5609706.ece |title=ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱱᱱᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱮ – ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ |website=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |date=23 ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ 2014 |access-date=14 ᱮᱯᱨᱤᱞ 2014 |archive-date=15 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415144405/http://www.thehindu.com/features/cinema/remembering-monisha-unni/article5609706.ece |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ, ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]], [[ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ (ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ)|ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ]], [[ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱚᱨᱥᱟᱱ]], [[ᱟᱡᱟᱭᱟᱱ (ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ)|ᱟᱡᱟᱭᱟᱱ]], [[ᱠᱟᱢᱟᱞ (ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ)|ᱠᱟᱢᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8391035&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ | ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ | ᱱᱚᱥᱴᱟᱞᱡᱤᱭᱟ | |access-date=26 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2013 |archive-date=3 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203022547/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8391035&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |url-status=live }}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱱᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰᱮ]], ᱨᱮ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱬᱚᱱ ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱩᱱᱱᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news|title=ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩᱣᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠᱷ ᱨᱮ 'ᱢᱟᱸᱡᱟᱞ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱟᱢ ᱱᱮᱛᱛᱤᱭᱤᱞ ᱪᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟ' ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱱᱱᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱮ ᱼ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/remembering-manjal-prasadam-nettiyil-charthiya-girl-monisha-unni-on-her-death-anniversary/articleshow/72369582.cms|website=ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|date=5 December 2019 |language=en|access-date=2020-05-07|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210083032/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/remembering-manjal-prasadam-nettiyil-charthiya-girl-monisha-unni-on-her-death-anniversary/articleshow/72369582.cms|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ, ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱟᱯ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱤᱥᱠᱩᱞ]], [[ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱰ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱱᱳᱵᱤᱜᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name=r1>[http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0612/05/1061205001_1.htm ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱞᱳᱠᱟᱢ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070402225331/http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0612/05/1061205001_1.htm |date=2 April 2007 }}. Weblokam.com. 2012-11-20 ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ.</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱥᱟᱡᱤᱛ ᱩᱱᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/61376 |title=ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ |1=mangalam.com |access-date=28 December 2013 |archive-date=5 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205153731/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/61376 |url-status=dead }}</ref> == ᱜᱩᱨ == ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱱᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱪᱮᱯᱯᱟᱫᱤᱵᱤᱫᱭᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱩᱱᱱᱤ ᱠᱤᱱ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱰᱟᱦᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱳᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱛᱷᱟᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱥ-ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱷᱤᱮᱢ ᱦᱳᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱢᱵᱮᱥᱟᱰᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ᱾ <ref name="thehindu.com" /><ref>{{Cite web |title=ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱜᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱮ |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/12/06/monisha-actress-30-death-anniversary-manoj-k-jayan-n-s-madhavan.html |access-date=2024-02-28 |website=Onmanorama}}</ref> [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱟ]] ᱨᱮ [[ᱚᱴᱳᱯᱥᱤ]] ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱜᱩᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱳ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥᱠᱟᱨ [[ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱱᱞᱮᱠᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱟᱛᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚ ᱨᱮ ᱡᱤᱢᱢᱮᱫᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ''[[ᱱᱟᱠᱷᱟᱠᱥᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ]]'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ (ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ)|ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱨᱫᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱤᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱴᱨᱟᱭᱮᱝᱜᱮᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱟᱣᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ, ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name=r1 /><ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=ᱵᱟᱝ ᱥᱳᱪᱱᱟᱣ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤᱡᱽ: ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ, ᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ, ᱡᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ, ᱠᱳᱞᱟᱢ ᱥᱩᱫᱷᱤ |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/unforeseen-tragedies-monisha-balabhaskar-jayan-and-now-kollam-sudhi-1.8619458 |access-date=2024-02-28 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {|class="wikitable sortable" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | ᱑᱙᱘᱔ || ''ᱯᱟᱣᱟᱭᱟ'' || ||[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] || ᱭᱩ. ᱮᱥ. ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱸᱪᱟᱞᱤᱛ ᱢᱤᱫ ᱑᱖ ᱮᱢᱮᱢ ᱵᱤ/ᱣᱟᱭᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱢ <br />(ᱠᱮ. ᱟᱭᱤ. ᱨᱟᱡᱟᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱵᱤᱞᱟᱭᱤᱵᱩ", ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱰ ᱟᱠᱟᱱ) |- | rowspan="3" | ᱑᱙᱘᱖ || ''[[ᱱᱟᱠᱷᱟᱠᱥᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ]]'' || ᱜᱟᱣᱨᱤ|| rowspan="3" |[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] || [[ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ]] |- | ''[[ᱨᱤᱛᱩᱵᱷᱮᱫᱟᱢ]]'' || ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢᱟᱱᱤ|| |- | ''[[ᱥᱟᱭᱟᱢ ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟ]]'' ||ᱵᱤᱱᱩᱢᱳᱞ|| |- | rowspan="2" | ᱑᱙᱘᱗ || ''[[ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ ᱵᱷᱤᱰᱟᱢ ᱛᱷᱩᱰᱩ]]'' ||ᱜᱟᱣᱨᱤ||[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] || |- | ''ᱞᱚᱭᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ'' ||ᱞᱤᱞᱟ|| [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]|| |- | rowspan="4" | ᱑᱙᱘᱘ || ''[[ᱟᱨᱤᱭᱟᱱ (᱑᱙᱘᱘ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱨᱤᱭᱟᱱ]]''||ᱥᱟᱭᱱᱟᱵᱷᱟ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || |- | rowspan="2" | ''ᱪᱤᱨᱟᱱᱡᱤᱣᱤ ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨ''|| ᱥᱟᱸᱫᱷᱭᱟ || rowspan="2" | [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || rowspan="2" | ᱡᱩᱲᱣᱟᱹ ᱨᱳᱞ |- |ᱥᱟᱨᱟᱞᱟ |- | ''[[ᱠᱟᱱᱟᱠᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ]]''|| ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ|| ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || |- | rowspan="2" | ᱑᱙᱘᱙ || ''[[ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱟᱱ (᱑᱙᱘᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱟᱱ]]''||ᱥᱟᱞᱢᱟ|| ᱛᱟᱢᱤᱞ || |- | ''[[ᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱱ]]''||ᱜᱤᱛᱟ || rowspan="᱗" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || |- | rowspan="᱔" | ᱑᱙᱙᱐ || ''[[ᱠᱩᱨᱩᱯᱯᱤᱱᱴᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱠᱩ ᱯᱩᱥᱴᱟᱠᱳᱢ]]''|| ᱥᱟᱛᱷᱤ || |- | '' ᱵᱤᱱᱟ ᱢᱮᱴᱤᱭᱟ ᱵᱤᱞᱟᱝᱜᱩᱠᱟᱞ ''|| ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ|| |- | ''[[ᱯᱮᱨᱩᱢᱛᱷᱟᱪᱟᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱮᱨᱩᱢᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]]''||ᱠᱩᱱᱦᱤᱠᱠᱟᱵᱩ ᱛᱷᱟᱢᱵᱩᱨᱟᱛᱛᱤ || |- | ''ᱠᱟᱡᱷᱪᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''|| ᱟᱢᱢᱩ || |- | rowspan="2" | ᱑᱙᱙᱑ || ''[[ᱵᱮᱱᱟᱞ ᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ]]''|| ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ || |- | ''[[ᱠᱟᱰᱟᱵᱩ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱠᱟᱰᱟᱵᱩ]]''|| ᱫᱮᱵᱤ || |- | rowspan="7" | ᱑᱙᱙᱒ || ''[[ᱩᱱᱱᱟ ᱱᱮᱱᱟᱪᱮᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱯᱟᱰᱤᱪᱮᱱ]]''||ᱫᱷᱟᱱᱟᱢ || ᱛᱟᱢᱤᱞ || |- | ''[[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱛᱟᱱᱟᱢ]]''||ᱨᱟᱫᱷᱟ || rowspan="᱖" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || |- | ''[[ᱳᱨᱩ ᱠᱳᱪᱩ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱩᱞᱩᱠᱠᱟᱢ]]''|| ᱵᱤᱡᱤ|| |- | ''[[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱥᱟᱢᱮᱛᱷᱟᱢ]]''|| ᱛᱷᱩᱞᱟᱥᱤ || |- | ''[[ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ]]''<ref>{{Citation |last=ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ |first=ᱥᱤᱵᱤ |title=ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ |type=ᱰᱨᱟᱢᱟ, ᱢᱭᱩᱡᱤᱠᱟᱞ |url=https://www.imdb.com/title/tt0237363/ |access-date=2024-08-28 |others=ᱢᱳᱦᱟᱱᱞᱟᱞ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱤ, ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ}}</ref>|| ᱢᱟᱞᱟᱵᱤᱠᱟ|| |- | ''[[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]]''||ᱟᱢᱢᱩ || |- | '' ᱪᱮᱯᱯᱟᱫᱤᱵᱷᱤᱫᱭᱟ '' ||ᱮᱞᱥᱟ || |- | ᱑᱙᱙᱓ || ''[[ᱢᱩᱱᱰᱨᱟᱵᱷᱟᱫᱩ ᱠᱟᱱᱱ]]''|| ᱯᱨᱤᱭᱟ|| ᱛᱟᱢᱤᱞ || |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Monisha&limit=15 Monisha at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304025518/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Monisha&limit=15 |date=2016-03-04 }} * {{IMDb name|1105909}} tcdhpc2k35rrjdy1nfgp5i6ib13u9sl ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ 0 27036 200012 175728 2026-11-08T10:23:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200012 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy --> | native_name_lang = সালতোড় | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱷᱶ | coordinates = {{coord|23.6800|N|86.8089|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 4.4111 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5094 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 723121 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[Subscriber trunk dialing|STD]] ᱠᱳᱰ | area_code = 03251 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ''' (ᱥᱟᱞᱛᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''Places in Raghunathpur subdivision in Purulia district'''<br/>M: municipal town, CT: census town, R: rural/ urban centre, H: historical/ religious centre, T: tourist centre<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= Santaldih| numbered1=CT| mark-title1= [[Santaldih]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=Kanki| numbered2=CT| mark-title2= [[Kanki, Purulia]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=Dubra| numbered3=CT| mark-title3= [[Dubra, Purulia]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=Chapari| numbered4=CT| mark-title4= [[Chapari]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=Shankara| numbered5=CT| mark-title5= [[Shankara, Purulia]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=Nabagram| numbered6=CT| mark-title6= [[Nabagram, Purulia]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=Saltore| numbered7=CT| mark-title7= Saltore (CT)|shape-color7=black| label-size7=13|label-color7=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=Hijuli| numbered8=CT| mark-title8= [[Hijuli]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=Parbelia| numbered9=CT| mark-title9= [[Parbelia]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=Achkoda| numbered10=H| mark-title10= [[Achkoda]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=Anara| numbered11=R| mark-title11= [[Anara, Purulia]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=Cheliyama| numbered12=R| mark-title12= [[Cheliyama]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=Gobag| numbered13=R| mark-title13= [[Gobag]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=Haraktor| numbered14=H| mark-title14= [[Haraktor]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=Harmadih| numbered15=R| mark-title15= [[Harmadih]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=Nituria| numbered16=R| mark-title16= [[Nituria]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=Para| numbered17=H| mark-title17= [[Para, Purulia]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=Sarbari| numbered18=R| mark-title18= [[Sarbari]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=Usir| numbered19=R| mark-title19= [[Usir]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=Banda Deul| numbered20=H| mark-title20= [[Banda Deul]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= Garh Panchkot| numbered21=H| mark-title21= [[Garh Panchkot]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=Telkupi| numbered22=H| mark-title22= [[Telkupi]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=Ramkanali| numbered23=R| mark-title23= [[Ramkanali Junction railway station]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=Murulia| numbered24=CT| mark-title24= [[Murulia]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=Arra| numbered25=CT| mark-title25= [[Arra, Purulia|Arra, India]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=Kantaranguri| numbered26=CT| mark-title26= [[Kantaranguri]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=Adra| numbered27=CT| mark-title27= [[Adra, Purulia]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=Lapara| numbered28=CT| mark-title28= [[Lapara, Purulia]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= Raghunathpur| numbered29=M| mark-title29= [[Raghunathpur, Purulia]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=Baranti| numbered30=T| mark-title30= [[Baranti]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= Kalloli| numbered31=R| mark-title31= [[Kalloli]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=Kashipur| numbered32=H| mark-title32= [[Kashipur, West Bengal]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=Madhukunda| numbered33=R| mark-title33= [[Madhukunda]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=Muraddi| numbered34=R| mark-title34= [[Muraddi]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=Ramchandrapur| numbered35=R| mark-title35= [[Ramchandrapur, Purulia]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=Santuri| numbered36=R| mark-title36= [[Santuri, Purulia]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=Bero| numbered37=R| mark-title37= [[Bero railway station]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=Joychandi Pahar| numbered38=R| mark-title38= [[Joychandi Pahar]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= Panchet |labela39= Hill| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=Panchet Dam|labela40= Reservoir| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=Damodar River| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= JHARKHAND| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ ᱫᱚ {{coord|23.6800|N|86.8089|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱱᱰᱵᱩᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱐᱙ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |access-date=3 February 2020 |website=Page 309: Map of Neturia CD block |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱶ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱷᱮᱰ ᱚᱛ ᱾ <ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Purulia |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |access-date=12 January 2020 |website=Tables 2.1, 2.2 |publisher=Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |archive-date=21 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱭᱠᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟᱼ ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱛᱷᱟᱨᱢᱮᱞ ᱮᱥᱴᱟᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web |title=Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers |url=http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf |access-date=11 August 2018 |website=Sodepur Area |publisher=Eastern Coalfields Limited}}</ref><ref name="santaldih">{{Cite web |title=Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |url=http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |access-date=2011-08-24 |publisher=WBPDCL |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱳᱱᱫᱟ ᱫᱟᱣᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Old temple at Banda (locally known as deul) |url=https://www.asikolkata.in/purulia.aspx |access-date=23 January 2020 |publisher=ASI, Kolkata Circle |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India |url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/ |access-date=25 January 2020 |website=Item no. 134 |publisher=ASI}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱱᱟᱦᱟᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia |url=http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |access-date=1 December 2016 |website= |publisher=Heritage in Peril}}</ref><ref>{{Cite web |title=Historical ruins |url=http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |access-date=1 December 2016 |publisher=Trek Earth}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱴᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱕,᱐᱙᱔ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱒,᱕᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ᱾ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱒,᱙᱖᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱖.᱙᱐%)᱾<ref>{{Cite web |title=CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) |url=http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |access-date=1 February 2020 |website=West Bengal – District-wise CD Blocks |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> == ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱱᱰᱵᱩᱠ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ ᱔.᱔᱑᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ &nbsp;᱑᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ|ᱚᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ &nbsp;ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱡᱩᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱰ ᱯᱟᱢᱯ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱓᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱤᱠᱤᱪᱪᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱡᱩᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |access-date=30 January 2020 |website=Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI:Industry and Banking |publisher=Directorate of Census Operations V, West Bengal}}</ref>&nbsp;&nbsp; == ᱠᱟᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ == === ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ === ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ (᱒᱐᱒᱐) ᱥᱩᱫᱮᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱚᱨ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱟᱴᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱩᱵᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers |url=http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sodepur.pdf |access-date=3 February 2020 |website=Sodepur Area |publisher=Eastern Coalfields Limited}}</ref> ᱵᱟᱨᱰ ᱮᱱᱰ ᱠᱳᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Chapter 4: Classification of Santal Miners |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/158038/9/09_chapter%204.pdf |access-date=1 February 2020 |website=Page 132 |publisher=Shodhganga}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ|ᱯᱟᱱᱪᱚᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Panchakot Mahavidyalaya |url=https://www.careers360.com/colleges/panchakot-mahavidyalaya-purulia |access-date=31 January 2020 |publisher=Careers 360}}</ref> ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ ᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Soltore Colliery High School |url=https://freetutorial.in/schools/1329100 |access-date=3 February 2020 |publisher=Free Tutorial |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203142544/https://freetutorial.in/schools/1329100 |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱞᱛᱳᱲ ᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Saltore Colliery Hindi High School |url=https://directory.edugorilla.com/school/saltore-colliery-hindi-high-school-neturia-purulia-fee-structure-syllabus-address-admission-form-contact-number/ |access-date=3 February 2020 |publisher=EduGorilla |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203142545/https://directory.edugorilla.com/school/saltore-colliery-hindi-high-school-neturia-purulia-fee-structure-syllabus-address-admission-form-contact-number/ |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}{{Purulia District}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] dc8xe4u84rda69f1yqm7i50kwfp6o8l ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 27186 199850 189696 2026-11-08T05:46:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199850 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]] | image_caption = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱨᱰ | address = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ, ᱳᱰᱤᱥᱟ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|18.7921|N|82.7191|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|870|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱠᱳᱴᱷᱟᱣᱟᱞᱟᱥᱟ–ᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱩᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ–ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ ᱞᱤᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱕ | tracks = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ] | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱖᱓ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = KRPU | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ }} | owned = | operator = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Odisha#India | map_dot_label = | map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ |line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱥᱩᱠᱩ|right=ᱢᱟᱱᱟᱵᱟᱨ|type=[[Kothavalasa–Kirandul line]] |line2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=|right2=ᱰᱩᱢᱩᱨᱤᱯᱩᱴ|type2=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ–ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ ᱞᱤᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱠᱚᱴᱴᱟᱣᱟᱞᱥᱟ-ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ-ᱡᱮᱯᱳᱨ-ᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱫᱚᱸᱰᱚᱠᱟᱨᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱴᱤᱴᱚᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱵᱳᱞᱟᱝᱜᱤᱨ-ᱡᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱲᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤ.ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱚᱸᱰᱚᱠᱟᱨᱭᱚ ᱵᱳᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | title = History of Indian Railways in Orissa | last = Baral | first = Chitta | access-date = 2012-11-27 | archive-date = 2013-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131005003644/http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ-ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.processregister.com/Koraput-Rayagada_Rail_Link/Project/pid14848.htm |title = Koraput–Rayagada Rail Link Project| publisher= Process Register| access-date = 2012-11-27 }}</ref> ==ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ== {{stack|[[File:Koraput Intercity express arrives at Visakhapatnam.jpg|thumb|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ–ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]}} ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱩᱞ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ, ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱯᱩᱨ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{stnlnk|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱥᱚᱢᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ {{stnlnk|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ}}, [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱯᱮ-ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ {{stnlnk|ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ}}, ᱨᱟᱭᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ== ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱒᱗,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage inline|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] 2phmt2f7jp83gn2f458jq41tql0aj3r ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 27247 199789 174064 2026-11-08T03:27:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199789 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | other_name = ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Kollam railway station collage.jpg | image_caption = ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱩ ᱴᱨᱮᱱ, ᱯᱷᱩᱴ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱰ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱳᱨᱰ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱢᱮᱢᱩ ᱥᱮᱰ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ | address = [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | elevation = {{convert|6.74|m|ft}} | line = [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ–ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ|QLN–TVC]] <br />[[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|ᱠᱭᱩ.ᱮᱞ.ᱮᱱ.]]–[[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|ᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱥ.]] ([[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ALLP]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|KTYM]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)<br/>[[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ–ᱥᱮᱱᱜᱳᱴᱟᱭ ᱠᱚᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|QLN–SCT]] (via [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ|PUU]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) | other = ᱨᱮᱞ, ᱵᱟᱥ | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱖ (᱑A,᱑,᱒,᱓,᱔,᱕) | levels = ᱐᱑ | tracks = ᱑᱗ | parking = {{rint|park}} (T1: 100+ cars, T2: 750 cars) | bicycle = {{rint|ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ}} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱒᱐᱐᱑<br />᱒᱕ kV AC ᱕᱐ Hz | accessible = {{Access icon|20px}} | classification = '''NSG-3''' | code = {{Indian railway code | code = QLN | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = {{rwd|ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | former = ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | years = | services = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | passengers = ᱒᱓,᱔᱗᱙ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ<ref>{{cite web|url=https://sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1607581731102-ANNUAL%20EARNINGS.pdf |title=Annual originating passengers and earnings for the year 2019-20 – Thiruvananthapuram Division|publisher=Indian Railways |access-date=18 January 2021}}</ref> | pass_rank = ᱔ ''(ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ)''<br /> ᱓ ''(ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ)'' | pass_year = ᱒᱐᱑᱘–᱑᱙ | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | map_locator = | route_map = {{ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ–ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} | map_state = collapsed | coordinates = {{coord|8.8860|76.5951|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | map_type = India | map_overlay = <!-- Overlay image file name, to be placed on top of the main map. Should have the same border coordinates. --> | AlternativeMap = <!-- Alternative map file name (changes background map, border coordinates are determined based on the map name); this is only recommended for use in templates. --> | map_alt = <!-- Alternative text for map image, see [[WP:ALT]] --> | map_dot_label = ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = <!-- Width of map --> | map_caption = <!-- Map caption; for no caption leave it blank; if the parameter is omitted then the caption will be "Marker text (location map name)" --> | map_label_position = <!-- Override automatic label positioning; valid values are left, right, top, bottom, or none --> | mapframe = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} }} '''ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: QLN<ref name="stn_code">{{cite web |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216225807/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-date=16 February 2024 |page=6 |date=2023–24}}</ref>) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ NSG-3 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr_stn">{{cite web |title=SOUTHERN RAILWAY LIST OF STATIONS AS ON 01.04.2023 (CATEGORY- WISE) |url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-date=23 March 2024 |page=2 |date=1 April 2023}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.railnewscenter.com/2015/01/at-glance-longest-railway-platforms-in.html |title=At a glance: Longest railway platforms in India |publisher=Railnewscenter |access-date=25 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225073235/http://www.railnewscenter.com/2015/01/at-glance-longest-railway-platforms-in.html |archive-date=25 February 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/trains/top-6-longest-railway-platforms-india/ |title=The Top 6 Longest Railway Platforms of India |publisher=Walk through India |access-date=25 February 2015 |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001202607/http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/trains/top-6-longest-railway-platforms-india/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html |title=West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics |date=2 November 2014 |access-date=21 December 2018}}</ref> ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱫᱚ ₹᱖᱔.᱒᱓ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱙᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱥᱮ ᱑᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱓,᱐᱔᱘ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1536297820030-ANNUAL%20EARNINGS.pdf |title=Annual originating passengers and earnings for the year 2017–18 – Thiruvananthapuram Division|publisher=Indian Railways |access-date=11 September 2018}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ–ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ–ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ),<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/timings-of-new-trains-announced/article4868992.ece |title=Timings of new trains announced |work=[[The Hindu]] |access-date=22 October 2018}}</ref> ᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ),<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/engine-of-ananthapuri-express-catches-fire-at-kollam-station/articleshow/65015731.cms |title=Engine of Ananthapuri Express catches fire at Kollam station |work=Times of India|date=17 July 2018 |access-date=22 October 2018}}</ref> ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ-ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ),<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2019/mar/03/chennai-kollam-regular-train-to-resume-after-19-years-1945987.html |title=After 19 years, Chennai–Kollam regular train service to resume from Monday |work=The New Indian Express|date=3 March 2019 |access-date=3 March 2019}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ-ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ) ᱾<ref>{{Cite web |title=Bi-weekly Kollam-Tirupati express flagged off on Tuesday |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kollam-tirupati-express-starts-service-today-1.9399947 |access-date=2024-03-25 |website=english.mathrubhumi.com}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Kollam railway station old.jpg|thumb|left|᱑᱙᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱚᱵᱚᱱᱠᱳᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱘᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱚᱱᱠᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱨᱤ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-station-of-yore-its-golden-links/article4100633.ece |title=A station of yore, its golden links |work=[[The Hindu]] |location=Kollam |date=16 November 2012 |access-date=21 December 2018}}</ref> ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱐᱔ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ-ᱥᱮᱱᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱔ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱵᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱠᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/04/12/stories/2010041258441300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501011446/http://www.hindu.com/2010/04/12/stories/2010041258441300.htm |url-status=dead |archive-date=1 May 2010 |title=Railways cross a milestone |date=12 April 2010 |work=[[The Hindu]] |access-date=21 December 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱣᱤᱞᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/55009/1/lsd_01_01_02-06_1952.pdf |title=Parliamentary Debates |work=eparlib.nic.in |date=2 June 1952 |access-date=4 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/55015/1/lsd_01_01_09-06-1952.pdf |title=Parliamentary Debates |work=eparlib.nic.in |location=New Delhi |date=9 June 1952 |access-date=25 November 2019}}</ref> ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱣᱤᱞᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱕ ᱢᱤᱞ) ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ-ᱥᱮᱱᱠᱳᱴᱴᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱛᱩᱛᱤᱠᱳᱨᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ|ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱫᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱨᱱᱴᱮᱵᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱮᱢᱩ ᱥᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.irfca.org/articles/jimmyjose-20051128-quilon.html |title=Quilon – IRFCA |access-date=31 October 2019}}</ref> ==ᱞᱚᱠᱥᱟ== ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱢᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ, ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱢᱮᱢᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱮ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱟᱨ ᱑ ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱑᱘᱐.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-raj-era-relics-9835426.html |title=West Bengal: Tea Plantations and Other Raj-Era Relics|work=The Independent |access-date=6 June 2019}}</ref> ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱩ ᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑A ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ: *ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱚᱢᱩᱠᱠᱚᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ (᱑.᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ (᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) *ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ: [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]] (᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) *ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ: ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ KSWTD ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) *ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ: ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱖᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ (ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ) (᱐.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ,<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/timings-of-new-trains-announced/article4868992.ece |title=Timings of new trains announced |work=[[The Hindu]] |access-date=12 March 2019}}</ref> ᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ, [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2019/mar/03/chennai-kollam-regular-train-to-resume-after-19-years-1945987.html |title=After 19 years, Chennai–Kollam regular train service to resume from Monday |work=The New Indian Express|date=3 March 2019 |access-date=12 March 2019}}</ref> ==ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== *[[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ–ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] *[[ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱩᱨᱩ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ–ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ(ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] ==ᱟᱜᱟᱢ== ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱᱮᱴ ᱣᱮᱭᱴᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-second-terminal-by-october/article24050047.ece |title=Kollam second terminal by October |work=The Hindu |location=Kollam |date=31 May 2018 |access-date=1 June 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/new-entry-for-rail-station/article8226267.ece |title=New entry for rail station |website=[[The Hindu]] |access-date=12 February 2016}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] hj71yypbtokggvxbofqd0pgubkf9luo ᱠᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ 0 27248 199842 177570 2026-11-08T05:25:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199842 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) | coordinates = {{coord|23.7605|N|87.536367|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱐᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], ''[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ]]'' | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = WB | website = {{URL|wb.gov.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }}'''ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ''' (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱠᱩᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ {{Convert|25|km}}(16 ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ == ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱨᱜᱟᱦ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱳᱜᱽ ᱟᱨ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱥᱚᱭᱮᱫ ᱥᱟᱦᱚ ᱚᱵᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱥᱟᱦᱚ ᱟᱨᱡᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱫᱽᱫᱚ ᱚᱵᱚᱫᱞᱚ ᱠᱟᱨᱢᱟᱱᱤ (ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱟ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱᱠᱟ, ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱳᱡᱤᱥᱤᱫ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ, ᱞᱟᱝᱜᱳᱨ ᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱚᱛᱤᱛᱷᱤ ᱥᱟᱞᱟ, ᱱᱟᱦᱟᱵᱚᱛ ᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ, ᱥᱟᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱩᱢᱟᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱟᱵᱚᱨ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱱᱜᱚᱜᱳᱨ, ᱠᱷᱚᱥ ᱢᱚᱦᱟᱞ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱡᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱵᱚᱨ, ᱦᱚᱡᱨᱟᱛ ᱥᱟᱵᱟᱫ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱫᱟᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱮᱭᱟ, ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱱᱟᱨ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱜᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ''ᱢᱟᱨᱡᱟᱨ ᱾'' ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱜᱟᱦ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Khustigiri Dargah Sharif |url=http://shahabdullahkermani.org |access-date=10 February 2018 |publisher=KDS |archive-date=9 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109191629/http://shahabdullahkermani.org/ |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽᱫᱷᱚ ᱥᱟᱭᱭᱟᱫ ᱥᱟᱦᱚ ᱚᱵᱚᱫᱞᱟᱞᱟ ᱠᱤᱨᱟᱢᱟᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱦᱚ ᱟᱨᱡᱟᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱑᱖᱓᱐ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ|ᱥᱟᱦᱚᱡᱟᱦᱟᱱ]] ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱟᱦᱚ ᱟᱨᱡᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱪᱟᱢᱵᱮᱞᱤ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱩᱛᱷᱤ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱵᱩᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱜᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ (ᱠᱟᱨᱟᱢᱚᱛ) ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱫᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦ ᱚᱵᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱥᱚᱨᱯ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱨᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>O’Malley, L.S.S., ICS, ''Birbhum'', Bengal District Gazetteers, p. 132, first published 1910, 1996 reprint, Government of West Bengal</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map||||width=400|height=300|zoom=10|coord={{coord|23|44|0|N|87|40|0|E}}|float=left|caption='''Cities and towns in Bolpur subdivision of Birbhum district'''<br/>M: municipal city/ town, CT: census town, R: rural/ urban centre, U: University.<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly|mark-coord1={{coord|23|37|45|N|87|32|30|E}}|label-pos1=right|label1=Ilambazar|numbered1=CT|mark-title1=[[Ilambazar]] (CT)|label-color1=#800000|label-size1=13|mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2|mark-coord2={{coord|23|40|13|N|87|39|5|E}}|label-pos2=left|label2=Surul|numbered2=CT|mark-title2=[[Surul]] (CT)|mark-coord3={{coord|23|46|44|N|87|52|21|E}}|label-pos3=left|label3=Parota|numbered3=CT|mark-title3=[[Parota, Birbhum]] (CT)|mark-coord4={{coord|23|49|47|N|87|47|49|E}}|label-pos4=left|label4=Labhpur|numbered4=CT|mark-title4=[[Labhpur]] (CT)|mark-coord5={{coord|23|40|16|N|87|41|19|E}}|label-pos5=right|label5=Bolpur|label-size5=14|numbered5=M|mark-title5=[[Bolpur]] (M)|label-color5=#800000|mark-coord6={{coord|23|41|10|N|87|39|40|E}}|label-pos6=left|label6=Shantiniketan|numbered6=R|mark-title6=[[Shantiniketan]] (R)|shape-color6=#A40000|mark-coord7={{coord|23|42|0|N|87|51|36|E}}|label-pos7=right|label7=Nanoor|numbered7=R|mark-title7=[[Nanoor]] (R)|shape-color7=#A40000|mark-coord8={{coord|23|39|30|N|87|39|40|E}}|label-pos8=left|label8=Sriniketan|numbered8=R|mark-title8=[[Sriniketan]] (R)|shape-color8=#A40000|mark-coord9={{coord|23|45|47|N|87|52|40|E}}|label-pos9=bottom|label9=Kirnahar|numbered9=R|mark-title9=[[Kirnahar]] (R)|shape-color9=#A40000|mark-coord10={{coord|23|38|12|N|87|38|49|E}}|label-pos10=right|label10=Raipur|numbered10=R|mark-title10=[[Raipur, Birbhum]] (R)|shape-color10=#A40000|mark-coord11={{coord|23|36|39|N|87|53|49|E}}|label-pos11=left|label11=Khujutipara|numbered11=R|mark-title11=[[Khujutipara]] (R)|shape-color11=#A40000|mark-coord12={{coord|23|45|38|N|87|32|11|E}}|label-pos12=right|label12=Khustigiri|numbered12=R|mark-title12=Khustigiri (R)|shape-color12=black|label-size12=13|label-color12=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->|mark-coord13={{coord|23|38|40|N|87|25|48|E}}|label-pos13=right|label13=Jaydev Kenduli|numbered13=R|mark-title13=[[Jaydev Kenduli]] (R)|shape-color13=#A40000|mark-coord14={{coord|23|42|53|N|87|43|22|E}}|label-pos14=right|label14=Kankalitala|numbered14=R|mark-title14=[[Kankalitala]] (R)|shape-color14=#A40000|mark-coord15={{coord|23|41|0|N|87|40|25|E}}|label-pos15=right|label15=Visva-Bharati University|numbered15=U|mark-title15=[[Visva-Bharati University]] (U)|shape-color15=#967117|mark-coord16={{coord|23.8882|87.7549}}|label16=Mayurakshi River|label-color16=#77A1CB|label-angle16=16|label-pos16=right|label-size16=10|mark-size16=0|mark-title16=none|mark-coord17={{coord|23.7998|87.7254}}|label17=Bakreshwar River|label-color17=#77A1CB|label-angle17=7|label-pos17=top|label-size17=10|mark-size17=0|mark-title17=none|mark-coord18={{coord|23.7546|87.7528}}|label18=Kopai River|label-color18=#77A1CB|label-angle18=-45|label-pos18=top|label-size18=10|mark-size18=0|mark-title18=none|mark-coord19={{coord|23.5809|87.7668}}|label19=Ajay River|label-color19=#77A1CB|label-angle19=20|label-pos19=top|label-size19=10|mark-size19=0|mark-title19=none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ 23°45′38 "N 87°32′11" E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <small>ᱱᱳᱴᱼ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> == ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ == ᱢᱩᱦᱚᱨᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱼᱮ ᱵᱟᱨᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱚ ᱚᱵᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱠᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱡᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤ ᱢᱮᱞᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱟᱱ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱟᱱ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱟᱜ (᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱨᱥ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Mukhopadhyay, Aditya, ''Birbhumer Mela'', ''Paschim Banga'', Birbhum Special Issue, pp. 203&#x2013;214, (in Bengali), February 2006, Information and Culture Deptt., Government of West Bengal</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱠᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑,᱙᱙᱔ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱑,᱐᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱙᱔ ᱦᱚᱲ᱾ ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱠᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑,᱒᱔᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱓.᱑᱒%) ᱾<ref name="census3-2011">{{Cite web |title=2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=6 February 2018 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱠᱷᱩᱥᱴᱷᱤᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱸᱨᱩᱭ - ᱠᱩᱨᱢᱤᱴᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}{{Mosques in West Bengal}}{{Birbhum District}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]] rs1bdkf9k9uztufdtchwebj006ihr3a ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ 0 27323 199711 161625 2026-11-08T00:58:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199711 wikitext text/x-wiki {{ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | image = Greater kashmir 2014.jpg | image_size = 220px | name = ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ | logo = Greater Kashmir Logo.jpg | motto = | type = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | format = ᱵᱨᱚᱰᱥᱤᱴ | chiefeditor = ᱯᱷᱟᱭᱟᱡᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱞᱳ | foundation = ᱑᱙᱘᱗ ᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ | founder = | publisher = GK Communications Pvt. Ltd. (Rashid Makhdoomi) | website = {{URL|greaterkashmir.com}} | owners = GK Communications Pvt. Ltd. | political = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ | language = ᱤᱝᱞᱤᱥ | headquarters = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)]], ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ | publishing_country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | circulation = 25,000 Per Day (Approx), Largest Circulated Newspaper in [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)]] | sister newspapers = ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱩᱡᱽᱢᱟ }} '''ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Greater Kashmir Epaper|url=http://www.epapers-hub.com/india/greaterkashmir.html|publisher=www.epapers-hub.com|access-date=19 July 2013|archive-date=29 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629063405/http://epapers-hub.com/india/greaterkashmir.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Showkat|first=Nayeem|date=September 2017|title=Kashmir in Media: An Overview|url=https://www.researchgate.net/publication/321061524|journal=International Journal of Advanced Research and Development|volume=2|pages=741–750}}</ref> ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Mir 2019">{{cite web | last=Mir | first=Hilal | title=As fear of war grips Kashmir, its largest English daily will no longer get state ads | website=Scroll.in | date=3 March 2019 | url=https://scroll.in/article/915112/kashmirs-largest-english-daily-will-no-longer-get-state-ads-is-this-linked-to-jamaat-e-islami-ban | access-date=30 March 2020 | archive-date=18 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200418232955/https://scroll.in/article/915112/kashmirs-largest-english-daily-will-no-longer-get-state-ads-is-this-linked-to-jamaat-e-islami-ban | url-status=live }}</ref> ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱜᱨᱩᱯ (GK Communications Pvt. ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ) ᱦᱚᱸ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]  -  ᱱᱟᱣᱟ-ᱤ-ᱡᱷᱤᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱩᱡᱽᱢᱟ - ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱤᱱᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚᱯᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱭᱟᱡᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱞᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱤᱱᱠ (Kashmir Ink) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨᱤᱭᱟ. , ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ । ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱤᱸᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱤᱰᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱦᱟᱭᱟ ᱯᱷᱚᱭᱟᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ Endeavor Page ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ == ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱚᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱤᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=J&K Newspapers Protest Government's Ban on Advertising to Two Dailies, Publish Blank Front Pages Today |url=https://www.india.com/news/india/kashmir-newspapers-protest-governments-ban-on-advertising-to-two-dailies-publish-blank-front-pages-today-3599957/ |work=India.com |date=11 March 2019 |language=en |access-date=4 January 2023 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104095104/https://www.india.com/news/india/kashmir-newspapers-protest-governments-ban-on-advertising-to-two-dailies-publish-blank-front-pages-today-3599957/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=J&K Govt 'Informally' Stops Ads To Leading Urdu Daily In Kashmir | website=outlookindia.com | date=4 April 2019 | url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-after-two-prominent-english-newspapers-jk-govt-now-informally-stops-ads-to-leading-urdu-daily/328097 | access-date=30 March 2020 | archive-date=14 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200614092004/https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-after-two-prominent-english-newspapers-jk-govt-now-informally-stops-ads-to-leading-urdu-daily/328097 | url-status=live }}</ref> ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱤᱰᱤᱴᱚᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱰᱢ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟ. == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Official website|http://www.greaterkashmir.com}} 5tgsuljmi1y59ars02v8elirnxt7tdn ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ 0 27339 200044 174401 2026-11-08T11:18:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200044 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ | map = Sikkim location map.svg | category = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ | territory = [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] | start_date = | current_number = ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ | number_date = | population_range = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ]] – ᱔᱓,᱓᱕᱔ (ᱞᱟᱛᱟᱨ); [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] – ᱒᱘᱑,᱒᱙᱓ (ᱪᱮᱛᱟᱱ) | area_range = [[ᱥᱳᱨᱮᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱨᱮᱝ]] – {{Convert|293|km2|sqmi|abbr=on}} (ᱦᱩᱰᱤᱧ); [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ]] – {{Convert|4226 |km2|sqmi|abbr=on}} (ᱢᱟᱨᱟᱝ) | government = [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | subdivision = | caption = ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ }} ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱢᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱜᱭᱟᱞᱥᱤᱝ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱢᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ <ref>{{cite web|url = https://www.eastmojo.com/sikkim/2021/12/22/sikkim-gets-two-new-districts-rejigs-others-details-here/|title = Sikkim gets two new districts, rejigs others|access-date = 22 December 2021|archive-date = 22 December 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20211222053104/https://www.eastmojo.com/sikkim/2021/12/22/sikkim-gets-two-new-districts-rejigs-others-details-here/|url-status = dead}}</ref> [[File:A scene from Kanchendzonga National Park, Sikkim (3).jpg|450x450px|thumb|[[ᱠᱟᱸᱪᱚᱱᱡᱚᱝᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾|center]] ᱠᱟᱸᱪᱚᱱᱡᱚᱝᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: {| class="wikitable sortable" width=98% style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | width="10%" | {{align|center|'''#'''}} | width="10%" | {{align|center|'''Code'''<ref name="distcodes2">{{cite web |date=12 February 2018 |title=NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2 |url=https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf |access-date=10 May 2021 |publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India |pages=5–10 |df=dmy-all |archive-date=10 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510062132/https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf |url-status=dead }}</ref>}} | width="20%" | {{align|center|'''ᱦᱚᱱᱚᱛ'''<ref name="censusdist20112">{{cite web |title=Indian Districts by Population, Growth Rate, Sex Ratio 2011 Census |url=http://www.census2011.co.in/district.php |access-date=27 December 2012 |publisher=[[2011 census of India]]}}</ref>}} | width="20%" | {{align|center|'''ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ'''}} | width="10%" | {{align|center|'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ <br />(᱒᱐᱑᱑)'''}} | width="10%" | {{align|center|'''ᱮᱨᱤᱭᱟ <br />(km<sup>2</sup>)'''}} | width="10%" | {{align|center|'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ <br />(/ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup>)'''<ref name=censusdist20112 />}} | width="30%" | {{align|center|'''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ'''}} | width="30%" | {{align|center|'''ᱱᱚᱠᱥᱟ'''}} |- bgcolor=#F4F9FF | ᱑ || ᱤᱥ|| [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]]|| [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]]|| {{right}} ᱒᱘᱑,᱒᱙᱓ || {{right}} ᱙᱕᱔ || {{right}} ᱒᱙᱕ |{{URL|https://gangtokdistrict.nic.in/}} |[[File:Gangtok in Sikkim (India).svg|center|frameless|215x215px]] |- bgcolor=#F4F9FF | ᱒ || ᱱᱥ|| [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ]]|| [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱱ]]|| {{right}} ᱔᱓,᱓᱕᱔ || {{right}} ᱔,᱒᱒᱖ || {{right}} ᱑᱐ |{{URL|https://mangan.nic.in/}} |[[File:Mangan in Sikkim (India).svg|center|frameless|215x215px]] |- bgcolor=#F4F9FF | ᱓ || ᱯᱤᱮᱥ|| [[ᱯᱟᱠᱭᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱭᱚᱝ]]|| [[ᱯᱟᱠᱭᱚᱝ]]|| {{right}} ᱗᱔,᱕᱘᱓ || {{right}} ᱔᱐᱔ || {{right}} ᱑᱘᱐ |{{URL|https://pakyongdistrict.nic.in/}} |[[File:Pakyong in Sikkim (India).svg|center|frameless|215x215px]] |- bgcolor=#F4F9FF | ᱔ || ᱮᱥ.ᱡᱤ.ᱮᱥ|| [[ᱥᱳᱨᱮᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱨᱮᱝ]]|| [[ᱥᱳᱨᱮᱝ]] || {{right}} ᱖᱔,᱗᱖᱐ || {{right}} ᱒᱙᱓ || {{right}} ᱒᱒᱑ |{{URL|https://soreng.nic.in/}} |[[File:Soreng in Sikkim (India).svg|center|frameless|215x215px]] |- bgcolor=#F4F9FF | ᱕ || ᱮᱥ.ᱮᱥ.|| [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱢᱪᱤ]]|| [[ᱱᱟᱢᱪᱤ]]|| {{right}} ᱑᱔᱖,᱗᱔᱒ || {{right}} ᱗᱕᱐ || {{right}} ᱑᱙᱖ |{{URL|https://namchi.nic.in/}} |[[File:Namchi in Sikkim (India).svg|center|frameless|215x215px]] |- bgcolor=#F4F9FF | ᱖ || ᱣᱥ|| [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱭᱟᱞᱥᱤᱝ]]|| [[ᱜᱭᱟᱞᱥᱤᱝ]]|| {{right}} ᱑᱓᱖,᱒᱙᱙ || {{right}} ᱑,᱑᱖᱖ || {{right}} ᱑᱑᱗ |{{URL|https://gyalshing.nic.in/}} |[[File:Gyalshing in Sikkim (India).svg|center|frameless|215x215px]] |- bgcolor=#99ccff | width="20%" | || width="20%" | IN-SK || width="20%" | [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]|| width="20%" | [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] | width="20%" style="text-align:right"| ᱖᱑᱐,᱕᱗᱗ || width="20%" style="text-align:right"| ᱗,᱐᱙᱖ || width="20%" style="text-align:right"| ᱘᱖ | width="20%" |{{URL|https://sikkim.nic.in/}}<br>{{URL|https://sikkim.gov.in/}} | width="20%" |[[File:Sikkim location map.svg|center|frameless|215x215px]] |- |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ| ]] 79wa41ckogl1rbashjplfltvnex7v60 ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱨᱟᱭᱥᱤ 0 27405 200005 192120 2026-11-08T10:05:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200005 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ᱦᱩᱡᱟᱛ ᱟᱞ-ᱤᱥᱞᱟᱢ<ref>{{Cite news|url=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=رئیسی چند کلاس سواد دارد؟|website=اقتصادنیوز|access-date=25 June 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212041/https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|title=حجت الاسلام کیست و چه کسی آیت‌الله می‌شود؟|date=17 May 2014|website=BBC News فارسی|access-date=22 June 2021|archive-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427101027/https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|url-status=live}}</ref><br />[[Sayyid]] | name = ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱨᱟᱭᱥᱤ | native_name = {{nobold|ابراهیم رئیسی}} | image = [[ᱨᱮᱫ:Ebrahim_Raisi_14010222.jpg|thumb|right|ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱨᱟᱭᱥᱤ]] | caption = Raisi in May 2024, hours before his death | order = ᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ | office = ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | predecessor = ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱨᱩᱦᱟᱹᱱᱤ | successor = ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱵᱟᱨ | term_start = ᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ | term_end = ᱑᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ | 1blankname = {{nowrap|[[Supreme Leader of Iran]]}} | 1namedata = ᱟᱞᱤ‌ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱟᱭ | 2blankname = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱯᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | 2namedata = ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱵᱟᱨ | office1 = ᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[Chief Justice of Iran]] | term_start1 = 7 March 2019 | term_end1 = 1 July 2021 | appointer1 = ᱟᱞᱤ‌ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱟᱭ | 1blankname1 = First Deputy | 1namedata1 = [[Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i]] | predecessor1 = [[Sadeq Larijani]] | successor1 = [[Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i]] | office2 = Member of [[Expediency Discernment Council]] | term_start2 = 14 August 2017 | term_end2 = 7 March 2019 | appointer2 = ᱟᱞᱤ‌ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱟᱭ | 1blankname2 = Chairman | 1namedata2 = {{ubl|[[Mahmoud Hashemi Shahroudi]]|[[Sadeq Larijani]]}} | office3 = [[Prosecutor-General of Iran]] | term_start3 = 23 August 2014 | term_end3 = 1 April 2016 | appointer3 = [[Sadeq Larijani]] | predecessor3 = [[Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i]] | successor3 = [[Mohammad Jafar Montazeri]] | office4 = [[Assembly of Experts|Member of the Assembly of Experts]] | term_start5 = 24 May 2016 | term_end5 = 19 May 2024 | constituency5 = [[South Khorasan Province]] | majority5 = 325,139 (80.0%)<ref name="alef">{{cite web|title=اعلام آرای مجلس خبرگان رهبری در خراسان جنوبی|url=http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|publisher=Alef|language=fa|date=27 February 2016|access-date=5 April 2017|archive-date=8 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708200533/http://alef.ir/vdchvmnx623nxzd.tft2.html?335108|url-status=live}}</ref> | term_start6 = 20 February 2007 | term_end6 = 21 May 2016 | constituency6 = [[South Khorasan Province]] | majority6 = 200,906 (68.6%) | office7 = 2nd [[First Vice Chief Justice of Iran|First Deputy Chief Justice of Iran]] | term_start7 = 27 July 2004 | term_end7 = 23 August 2014 | 1blankname7 = [[Chief Justice of Iran|Chief Justice]] | 1namedata7 = [[Mahmoud Hashemi Shahroudi]]{{Clear}}[[Sadeq Larijani]] | predecessor7 = ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱟᱫᱽ-ᱦᱟᱫᱤ ᱢᱟᱨᱵᱤ<ref>{{cite web|title=از نمایندگی امام در مسجد سلیمان تا معاون اولی قوهٔ قضائیه|url=http://isunews.ir/11797/%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88/|publisher=Sadegh Newsletter|access-date=5 September 2017|language=fa|date=2 March 2015|archive-date=4 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904235316/http://isunews.ir/11797/%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88/|url-status=dead}}</ref> | successor7 = [[Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i]] | office8 = Chairman of [[General Inspection Office (Iran)|General Inspection Office]] | term_start8 = 22 August 1994 | term_end8 = 9 August 2004 | appointer8 = ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱟᱫᱽ ᱭᱟᱡᱽᱫᱤ | predecessor8 = [[Mostafa Mohaghegh Damad]] | successor8 = ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱟᱫᱽ ᱱᱟᱭᱡᱤ | birth_name = Sayyid Ebrahim Raisolsadati | birth_date = {{birth date|1960|12|14|df=y}} | birth_place = [[Mashhad]], [[Imperial State of Iran]] | death_date = {{Death date and age|2024|05|19|1960|12|14|df=yes}} | death_place = [[Varzaqan]], ᱤᱨᱟᱱ | death_cause = [[Helicopter crash]] | alma_mater = '''Disputed''':<ref name="auto1">{{Cite news|date=8 June 2021|title=مدرک تحصیلی ابراهیم رئیسی؛ 'شش کلاس' یا 'دکترا'؟|language=fa|work=BBC News فارسی|url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-57399380|url-status=live|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608112148/https://www.bbc.com/persian/iran-features-57399380|archive-date=8 June 2021}}</ref> [[ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱢᱚᱴᱟᱦᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱫᱜᱟᱲ]]<ref name="bio">{{cite web|title=زندگی‌نامه حجت‌الاسلام و المسلمین سیدابراهیم رئیسی|url=http://raisi.org/page/biography|publisher=Official website of Seyyed Ebrahim Raisi|language=fa|access-date=5 April 2017|archive-date=23 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323021652/http://raisi.org/page/biography|url-status=dead}}</ref>{{Clear}}[[Qom Seminary]]<ref name="bio"/> | party = [[Combatant Clergy Association]]<ref name="bio"/> | otherparty = [[Islamic Republican Party]] (until 1987)<ref name="bio"/> | spouse = {{marriage|[[ᱡᱟᱢᱤᱞᱮ ᱟᱞᱤ‌ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱟᱭ]]|1983}} | children = ᱒ | relatives = ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱟᱞᱟᱢᱚᱞᱦᱩᱰᱟ (father-in-law) | nickname = ''Butcher of Tehran''<ref>{{cite web | url=https://www.newsweek.com/brief-history-butcher-tehran-opinion-1742127 | title=A Brief History of the 'Butcher of Tehran' | website=[[Newsweek]] | date=12 September 2022 | access-date=28 September 2023 | archive-date=28 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230928134438/https://www.newsweek.com/brief-history-butcher-tehran-opinion-1742127 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://nufdiran.org/ebrahim-raisi-the-butcher-of-tehran/ | title=Ebrahim Raisi, the Butcher of Tehran is against humanity | date=22 June 2021 | access-date=28 September 2023 | archive-date=28 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230928134742/https://nufdiran.org/ebrahim-raisi-the-butcher-of-tehran/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/irans-president-ebrahim-raisi-aka-the-butcher-of-tehran-could-finally-face-justice-after-deciding-to-go-to-us-for-un-general-assembly-meeting-struan-stevenson-3852532|author=Struan Stevenson|title=Iran's President Ebrahim Raisi, aka the Butcher of Tehran, could finally face justice after deciding to go to US for UN General Assembly meeting|access-date=25 February 2024|archive-date=15 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240115031124/https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/irans-president-ebrahim-raisi-aka-the-butcher-of-tehran-could-finally-face-justice-after-deciding-to-go-to-us-for-un-general-assembly-meeting-struan-stevenson-3852532|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/iran-eastern-states/1694754180-butcher-of-tehran-cutouts-warn-nyc-of-iranian-president-arrival-at-unga | title=I24NEWS | date=15 September 2023 | access-date=28 September 2023 | archive-date=28 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230928134439/https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/iran-eastern-states/1694754180-butcher-of-tehran-cutouts-warn-nyc-of-iranian-president-arrival-at-unga | url-status=live }}</ref> | website = [http://president.ir/en/ Government website] <br /> [http://raisi.ir/ Personal website (Persian)] | signature = Ebrahim Raisi signature.svg | native_name_lang = fa }} '''ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱨᱟᱭᱥᱤ''' (᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱑᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱨᱟᱱ]]ᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯ ᱡᱟᱹᱥᱴᱤᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱴᱥ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=11 March 2019|title=Ebrahim Raisi: Iran’s new chief justice and possible Supreme Leader in waiting|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/ebrahim-raisi-iran-s-new-chief-justice-and-possible-supreme-leader-in-waiting/|access-date=19 June 2021|website=Atlantic Council|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 March 2016|title=ابراهیم رئیسی به تولیت آستان قدس رضوی منصوب شد|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2016/03/160307_l51_raissi_astan_qods_appointment|access-date=19 June 2021|website=BBC News فارسی|language=fa}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱮᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱛᱷᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ]] (United Nations) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱨᱳᱦᱟᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|last=Sharafedin|first=Bozorgmehr|date=9 April 2017|title=Hardline cleric Raisi to take on Rouhani in Iran's presidential election|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-elections-raisi-idUSKBN17B0DZ|access-date=19 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Staff|first=IFP Editorial|date=20 May 2017|title=Final Results of Iran’s Presidential Election Declared|url=https://ifpnews.com/final-results-iran-election|access-date=19 June 2021|website=Iran Front Page|language=En}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱟᱱᱨᱤᱪᱚᱱᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱰᱨᱚᱱ ᱦᱩᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱵᱩᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱩᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ == [[ᱨᱮᱫ:Raisi_in_2021_election_04.jpg|thumb|right|᱒᱐᱒᱑ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱟᱪᱷᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱨᱟᱭᱥᱤ]] ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Yee |first=Vivian |date=19 June 2021 |title=Iranian Hard-Liner Ebrahim Raisi Wins Presidential Vote |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/06/19/world/middleeast/iran-election-president-raisi.html |url-status=live |access-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620074437/https://www.nytimes.com/2021/06/19/world/middleeast/iran-election-president-raisi.html |archive-date=20 June 2021 |issn=0362-4331}}</ref><ref name="AJ2021Elections">{{Cite news |author1=Maziar Motamedi |date=19 June 2021 |title=Hardliner Ebrahim Raisi declared Iran's new president |newspaper=Aljazeera English |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/6/19/raisi-wins-irans-presidential-election-amid-low-turnout |access-date=19 June 2021 |archive-date=1 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901094359/https://www.aljazeera.com/news/2021/6/19/raisi-wins-irans-presidential-election-amid-low-turnout |url-status=live }}</ref> ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱔᱘.᱘% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱖᱓% ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.imna.ir/photo/502200/%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B0-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%81%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9 Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127200717/https://www.imna.ir/photo/502200/%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B0-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%81%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9 |date=27 January 2023 }} Retrieved 26 January 2023</ref> ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱟᱭᱩᱠᱥᱚᱱ ᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱟᱸᱥᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="Australian">{{Cite news |title=Iran ultraconservative Raisi inaugurated as president |work=[[Agence France-Presse]] |publisher=[[The Australian]] |date=3 August 2021 |url=https://www.theaustralian.com.au/news/latest-news/irans-raisi-faces-early-tests-on-economy-tension-with-west/news-story/3020dc7e5bf9c4024cd9ac944dd74a05 |access-date=5 August 2021 |archive-date=5 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805233440/https://www.theaustralian.com.au/news/latest-news/irans-raisi-faces-early-tests-on-economy-tension-with-west/news-story/3020dc7e5bf9c4024cd9ac944dd74a05 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱴᱤᱵᱽ ᱟᱥᱢᱵᱷᱮᱞᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱤᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱵᱤᱞᱤᱥᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱩᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱵᱤᱞᱤᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ । ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ "ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱪᱟᱞᱟᱣ" ᱮᱫᱟ, ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱟᱠᱮᱰᱢᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱢᱚᱦᱥᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱳᱞ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱠᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ-ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ "ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ" ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱵᱮᱴᱤᱵ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱨᱮᱦᱮᱱᱥᱤᱵ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱰᱟᱵᱽᱞᱚᱠ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱥᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱥᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ" ᱟᱨ "ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾" ᱱᱩᱭ ᱫᱚ "ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ, == ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ == ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱟᱞᱤ ᱠᱟᱢᱮᱱᱮᱭ ᱦᱤᱡ " ᱠᱩᱥᱤᱭᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱨᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Erdbrink |first=Thomas |date=18 May 2017 |title=Iran Has Its Own Hard-Line Populist, and He's on the Rise |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/05/18/world/middleeast/iran-ebrahim-raisi-president-election.html |url-status=live |access-date=18 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518235230/https://www.nytimes.com/2017/05/18/world/middleeast/iran-ebrahim-raisi-president-election.html |archive-date=18 May 2017 |issn=0362-4331}}</ref><ref name="Dehghan-9-1-17">{{cite news |last1=Dehghan |first1=Saeed Kamali |date=9 January 2017 |title=Ebrahim Raisi: the Iranian cleric emerging as a frontrunner for supreme leader |agency=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/09/ebrahim-raisi-conservative-cleric-iran-supreme-leader-khamenei |url-status=live |access-date=22 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521031405/https://www.theguardian.com/world/2017/jan/09/ebrahim-raisi-conservative-cleric-iran-supreme-leader-khamenei |archive-date=21 May 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱟᱞ ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱭᱤᱫᱽ ᱜᱳᱞᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱚᱭᱟᱛᱳᱞᱞᱟ ᱟᱞᱤ ᱠᱟᱢᱮᱱᱮᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Golkar-end-5-1-2019">{{cite news |last1=Golkar |first1=Saeid |date=5 January 2019 |title=Ebrahim Raisi: The cleric who could end Iranian hopes for change |agency=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/ebrahim-raisi-cleric-iranian-hopes-change-190101105530417.html |url-status=live |access-date=10 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719073634/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/ebrahim-raisi-cleric-iranian-hopes-change-190101105530417.html |archive-date=19 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱭᱢ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱡᱽᱛᱟᱵᱟ ᱠᱟᱢᱮᱱᱮᱭ, ᱠᱟᱢᱮᱱᱮᱭ ᱦᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web |date=20 May 2024 |title=Who Will Lead Iran After President Raisi’s Death? |url=https://time.com/6980028/iran-raisi-death-next-president-supreme-leader/ |access-date=20 May 2024 |website=TIME |language=en |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130755/https://time.com/6980028/iran-raisi-death-next-president-supreme-leader/ |url-status=dead }}</ref> == ᱜᱩᱨ == {{main|᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱨᱡᱟᱠᱟᱱ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ}} ᱑᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱯᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱮ ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Erika |first1=Solomon |title=Ebrahim Raisi, Iran’s President, Dies in Helicopter Crash at 63 |url=https://www.nytimes.com/2024/05/20/world/europe/ebrahim-raisi-iran-dead.html |access-date=20 May 2024 |agency=The New York Times |date=20 May 2024 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520053408/https://www.nytimes.com/2024/05/20/world/europe/ebrahim-raisi-iran-dead.html |archive-date=20 May 2024 |language=english}}</ref> ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱥᱮᱱ [[ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱟᱢᱤᱨ-ᱟᱵᱽᱫᱚᱞᱟᱦᱤᱭᱟᱱ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":02">{{Cite web |date=2024-05-19 |title=Helicopter carrying Iran's hard-line president apparently crashes in foggy, mountainous region |url=https://apnews.com/article/iran-helicopter-raisi-b483ba75e4339cfb0fe00c7349d023b8 |access-date=2024-05-19 |website=AP News |language=en |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519134025/https://apnews.com/article/iran-helicopter-raisi-b483ba75e4339cfb0fe00c7349d023b8 |url-status=live }}</ref> ᱨᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱢ ᱰᱷᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |title=Iran’s president, foreign minister and others found dead at helicopter crash site, state media says |url=https://apnews.com/article/iran-president-ebrahim-raisi-426c6f4ae2dd1f0801c73875bb696f48 |access-date=2024-05-20 |work=Associated Press }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱮᱵᱥᱟᱤᱴ == * {{Official website|https://www.raisi.org/}} *{{C-SPAN|134904}} 4ow57evvkby5is2shjl3dkgfupgiqov ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ 0 27433 199972 186680 2026-11-08T09:16:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199972 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ | other_name = | nickname = ᱢᱤᱱᱤ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ | settlement_type = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.64|N|84.94|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱵᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱙᱓᱓ | founder = ᱮᱨᱱᱮᱥᱴ ᱴᱤᱢᱳᱛᱷᱤ ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤ | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 450 | population_total = ᱓᱐᱐᱐ | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | leader_title1 = | leader_name1 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱐᱘ | registration_plate = JH | website = | footnotes = }} '''ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="telegraphindia">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/mccluskies-frown-an-anglo-indian-mooluk-in-jharkhand-transforms-nostalgia-into-capital/cid/1682466|title=McCluskie's frown: An Anglo-Indian 'mooluk' transforms nostalgia into capital|publisher=telegraphindia|date=23 January 2019|access-date=1 November 2022}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ, ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/travel/mccluskieganj-tagore-hill-and-more-places-you-must-visit-when-in-ranchi/story-Eqcmx1PGRQI5gKyen6Q9SO.html|title=McCluskieganj, Tagore Hill and more: Places you must visit when in Ranchi|publisher=Hindustantimes|date=11 November 2019|access-date=1 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/tourist-spots-popular-choice-for--pre-wedding-shoots-amongst-ranchiites.html|title=Tourist spots popular choice for pre-wedding shoots amongst Ranchiites|publisher=daily pioneer|date=21 December 2020|access-date=1 November 2022|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101132132/https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/tourist-spots-popular-choice-for--pre-wedding-shoots-amongst-ranchiites.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱝᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱱᱮᱥᱴ ᱴᱤᱢᱳᱴᱷᱤ ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱵᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookhindi.com/country/state/worlds-fifth-longest-monarchical-system-remembering-the-nagavansh-on-the-pretext-of-documentation-60775|title=दुनिया की पांचवीं सबसे लंबी राजतंत्रीय व्‍यवस्‍था, डॉक्‍यूमेंट्री के बहाने नागवंश की याद|date=9 August 2021|publisher=outlookhindi|access-date=22 August 2022}}</ref> ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱟᱨᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0">[http://deepblueink.com/writing/features/travel_jharkhand_mccluskieganj.htm Deep Blue Ink -> Writing -> Features<!-- Bot generated title -->]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱝᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱢᱩᱞᱩᱠ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱝᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱽ, ᱠᱚᱞᱳᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.pressreader.com/india/hindustan-times-jalandhar/20161225/282385514173541|title=A quiet Christmas at the Ganj - Hindustan Times|last=Kohli|first=Namita|date=25 December 2016|access-date=25 December 2016|via=pressreader}}</ref> ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://home.alphalink.com.au/~agilbert/abstra~5.html Memory, identity and productive nostalgia: Anglo-Indian home-making at McCluskieganj - Dr Alison Blunt Department of Geography Queen Mary College, University of London Mile End Road London E1 4NS<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱓᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ, ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> [[File:McCluskieganj.jpg|right|thumb|ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱨᱩᱫᱽᱣᱟᱨᱟ]] ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="telegraphindia2016">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/don-t-write-off-mccluskieganj-yet-says-lone-mla/cid/1314893|title=Don't write off McCluskieganj yet, says lone MLA|publisher=telegraphindia|date=19 January 2016|access-date=1 November 2022}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://tourism.jharkhand.gov.in/how-to-reach/87/4|title=McCluskieganj|publisher=tourism.jharkhand|access-date=1 November 2022|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101113826/https://tourism.jharkhand.gov.in/how-to-reach/87/4|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱜᱟᱫᱩᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yoVGEAAAQBAJ&pg=PA192|title=Green Chili and Other Impostors|publisher=University of Iowa Pres|author=Nina Mukerjee Furstenau|page=192|year=2021|isbn=978-1609387983}}</ref> ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱤᱭᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/india/news/its-a-natures-hidden-jewel-take-a-look-at-the-jhunjhuniya-waterfall-in-mccluskieganj-latest-tweet-by-prasar-bharati-news-services-3250613.html|title=It's a Nature's Hidden Jewel! Take a Look at the Jhunjhuniya Waterfall in Mccluskieganj|publisher=latestly|date=13 January 2022|access-date=1 November 2022|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101132636/https://www.latestly.com/socially/india/news/its-a-natures-hidden-jewel-take-a-look-at-the-jhunjhuniya-waterfall-in-mccluskieganj-latest-tweet-by-prasar-bharati-news-services-3250613.html|url-status=dead}}</ref> [[File:Dugadugi river in McCluskieganj.jpg|thumb|ᱫᱩᱜᱟᱫᱩᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ===ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ=== *᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱨᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://schools.org.in/ranchi/20142402011/adarsh-high-school-macluskiganj.html|title=ADARSH HIGH SCHOOL MACLUSKIGANJ|publisher=school.org|access-date=7 November 2022}}</ref> *᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱱ ᱵᱚᱥᱠᱳ ᱟᱥᱮᱰᱮᱢᱤ<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/static/mccluskieganj-ranchi-jharkand-anglo-indian/|title=McCluskieganj: The burden of history|publisher=hindustantimes|date=25 December 2016|access-date=1 November 2022}}</ref> *ᱥᱚᱨᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱫᱫᱤᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.vidyabharatialumni.org/school/1148453|title=JAHNAVI SARASWATI SHISHU VIDYA MANDIR, MCCLUSKIEGANJ, RANCHI, JHARKHAND|publisher=vidyabharatialumni|access-date=7 November 2022|archive-date=7 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107062512/https://www.vidyabharatialumni.org/school/1148453|url-status=dead}}</ref> *ᱥᱮᱱᱴ. ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ<ref>{{Cite web|url=https://www.justdial.com/Ranchi/St-Teresas-Primary-School-Near-Police-Stn-MC-Cluskiganj/0651PX651-X651-180225104509-X3X6_BZDET|title=St.Teresa's Primary School|publisher=justdial|access-date=7 November 2022}}</ref> *ᱡᱟᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱮᱢᱤ<ref>{{Cite web|url=https://indiapl.com/jharkhand/janet-academy-578652|title=Janet Academy|publisher=indiapl|access-date=7 November 2022}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ<ref>{{Cite web|url=https://nacfun.com/schoolteam/delhi-public-international-school-mccluskieganj|title= DELHI PUBLIC INTERNATIONAL SCHOOL,MCCLUSKIEGANJ|publisher=nacfun|access-date=7 November 2022}}</ref> *ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.justdial.com/Ranchi/Mccluskieganj-Inter-College-Khalari/0651PX651-X651-180424105532-K1H6_BZDET|title=McCluskieganj Inter college|publisher=justdial|access-date=7 November 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mickhalari.com/about-us-1|title=MCCLUSKIEGANJ INTER COLLEGE|publisher=mickhalari|access-date=7 November 2022}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱙]] (ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱰᱟᱞᱴᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ), ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 15 Transport| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 1 November 2022}}</ref> ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="telegraphindia"/> [[File:Mcluskiganj station.jpg|left|thumb|ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ== '''ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱜᱩᱨᱩᱫᱽᱣᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟᱵᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<br />'''ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩᱫᱽᱣᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<br />'''ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱱᱥ ᱪᱟᱨᱪ''': ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ== ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱷᱟ ᱣᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ''ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ'' ({{lang|hi|मैकलुस्कीगंज}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=O'Yeah |first1=Zac |title=Book Review – McCluskieganj: The Story of the Only Anglo-Indian Village in India |url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/book-review-mccluskieganj-the-story-of-the-only-anglo-indian-village-in-india |access-date=24 June 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=3 October 2015}}</ref> ᱢᱮᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱮ ᱰᱮᱛᱷ ᱤᱱ ᱫᱤ ᱜᱟᱸᱡᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱝᱠᱱᱟ ᱥᱮᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Vats |first1=Rohit |title=A Death In The Gunj movie review: Konkona Sensharma makes a brilliant debut |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/a-death-in-the-gunj-movie-review-experimental-surreal-and-successful/story-XtQm5Ff3buS0iYo4I8ZT1O.html |access-date=24 June 2018 |work=[[Hindustan Times]] |date=21 July 2017}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20081123014249/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,300683,00.html Time Magazine story about McCluskieganj] * [http://www.facebook.com/mccluskieganj Mccluskieganj (MINI London) Facebook Account] * [https://www.youtube.com/watch?v=OBWdOO5hj8Y McCluskie's Ganj: The Lost Home of The Anglos] (2014): short video documentary on McCluskieganj by Dhiraj Singh [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 2pzrapz6fh2vsve0an2r2sh82eofift ᱚᱱᱰᱟᱞᱼᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ 0 27454 199661 182916 2026-11-07T22:52:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199661 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱚᱱᱰᱟᱞᱼᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ | color = | logo = | logo_width = 100 px | image = | image_width = | caption = | type = ᱵᱤᱡᱽᱞᱤᱣᱟᱱ | system = ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ | status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱚᱱᱰᱟᱞ]] | end = [[ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | stations = ᱑᱐ | routes = | daily_ridership = | open = ᱑᱘᱖᱔ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|41|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | tracks = | gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | old_gauge = | minradius = | racksystem = | electrification = ᱦᱮᱸ | speed = up to {{convert|100|km/h|abbr=on}} | elevation = | website = | map = {{Andal–Sitarampur loop line|inline=1}} | map_state = collapsed }} ᱚᱱᱰᱟᱞᱼᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟᱼ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱟᱭᱮᱱ ᱵᱟᱨᱫᱷᱟᱢᱚᱱᱼᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱛᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ {{Convert|41|km}}(25 ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱟᱢᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱚᱱᱰᱟᱞᱼᱵᱟᱵᱚᱭᱥᱳᱞᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱠᱮᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱖᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱴᱟᱨᱠᱮᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱚᱱᱰᱟᱞ]] (ᱳᱱᱰᱟᱞ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱯᱥᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱵᱳᱭᱥᱳᱞᱟ (ᱵᱟᱵᱩᱭᱤᱥᱳᱞ, ᱚᱱᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱘᱙᱔-᱙᱕ ᱨᱮ ᱤᱠᱨᱟ, ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱨᱚᱝᱲᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟᱼ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Administration Report on Railways 1918 page 54 |url=https://archive.org/details/BombayBarodaAndCentralIndiaRailwaySystem/page/n62/mode/1up?view=theater |access-date=23 September 2021}}</ref> ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱠᱨᱟᱼᱵᱟᱨᱵᱟᱱᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱟᱢᱚᱱᱼᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱦᱤᱸᱥᱨᱮ ᱥᱤᱛᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Administration Report on Railways 1918 page 54 |url=https://archive.org/details/BombayBarodaAndCentralIndiaRailwaySystem/page/n62/mode/1up?view=theater |access-date=23 September 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://archive.org/details/BombayBarodaAndCentralIndiaRailwaySystem/page/n62/mode/1up?view=theater "Administration Report on Railways 1918 page 54"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 September</span> 2021</span>.</cite></ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱳᱞᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱐᱘-᱑᱕ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱛᱚᱯᱮᱥᱤᱼᱵᱟᱨᱵᱟᱱᱤ ᱪᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱮᱱ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Administration Report on Railways 1918 page 54 |url=https://archive.org/details/BombayBarodaAndCentralIndiaRailwaySystem/page/n62/mode/1up?view=theater |access-date=23 September 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://archive.org/details/BombayBarodaAndCentralIndiaRailwaySystem/page/n62/mode/1up?view=theater "Administration Report on Railways 1918 page 54"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 September</span> 2021</span>.</cite></ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱤᱠᱨᱟᱼᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹᱼᱜᱳᱨᱟᱝᱫᱤᱼ ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱲᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱢᱤᱧ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱚᱯᱚᱥᱤᱼᱵᱟᱨᱵᱟᱱᱤ ᱪᱳᱨᱰ ᱦᱤᱸᱥ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱛᱜᱨᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱞᱯᱷᱮᱞᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱛᱳᱲ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱠᱨᱟᱼᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱼᱜᱳᱨᱟᱝᱫᱤᱼ ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Speech of Mamata Banerjee introducing the Railway Budget 2011-12 25th February 2011 |url=https://smedia2.intoday.in/businesstoday/images/RailBudget_2011-12.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200709085649/https://smedia2.intoday.in/businesstoday/images/RailBudget_2011-12.pdf |archive-date=9 July 2020 |access-date=23 September 2021}}</ref> == ᱵᱤᱡᱽᱞᱤᱣᱟᱱ == ᱚᱱᱰᱟᱞᱼᱵᱟᱨᱵᱟᱱᱤᱼᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤᱣᱟᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Electrification of new rail sections |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=58164 |access-date=2011-11-28 |publisher=Press Information Bureau}}</ref><ref>{{Cite web |title=CAG Report on Railways pg 22 |url=https://cag.gov.in/uploads/download_audit_report/2017/Chapter_1_-_Introduction_of_Report_No.22_of_2017_-_Performance_audit_Union_Government_Electrification_Projects_Reports_of_Indian_Railways.pdf |access-date=23 September 2021}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}{{Railways in Eastern India}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] 8fuk4ntje68mixc6d8k604fm9wfcgsf ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱦᱚᱴᱮᱞ 0 27467 199672 175908 2026-11-07T23:07:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199672 wikitext text/x-wiki [[File:Mumbai Aug 2018 (43397784544).jpg|right|thumb|ᱛᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱦᱚᱴᱮᱞ]] '''ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ, ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱴᱟᱨ, ᱞᱚᱠᱡᱚᱨᱤ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱮᱴᱣᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ '''ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱛᱟᱡᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱕᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱡᱽ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱭᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑,᱖᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱟᱣᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱞᱚᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ (ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ; ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱯᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/8084055/Barack-Obamas-Indian-delegation-books-800-rooms-in-Mumbai.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/8084055/Barack-Obamas-Indian-delegation-books-800-rooms-in-Mumbai.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Barack Obama's Indian delegation 'books 800 rooms in Mumbai'|first=Philip|last=Sherwell|newspaper=The Telegraph|date=24 Oct 2010}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=http://qz.com/658038/panama-peppers-the-restaurants-in-india-that-only-those-with-great-tax-shelters-can-afford|title='Panama Peppers:' The restaurants in India that only those with great tax shelters can afford|work=Quartz|date=April 8, 2016|first=Itika Sharma|last=Punit|access-date=June 5, 2024|archive-date=January 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111130751/https://qz.com/658038/panama-peppers-the-restaurants-in-india-that-only-those-with-great-tax-shelters-can-afford|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ=== [[File:The Taj Mahal Palace Hotel.jpg|thumb|left|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ; ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱯᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] ====ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ==== ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ '''ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ''' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱜᱟᱞᱮᱨᱤ== <gallery mode="packed"> File:Main Dome of Taj Mahal Palace Hotel.jpg|ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱠᱲᱟᱹᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ File:The Taj Mahal Palace Hotel (Night View).jpg|ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱞ File:Gateway of India , Hotel Taj and ,Oberoi Hotels , Mumbai, Mahrashtra, India.jpg|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ File:Taj Mahal Hotel, Bombay postcard (1908).jpg|᱑᱙᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ </gallery> {{clear}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} *[https://www.themouvement.org/guide/10-most-expensive-hotels-in-india/ "Most expensive hotel in India"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231201063650/https://www.themouvement.org/guide/10-most-expensive-hotels-in-india/ |date=2023-12-01 }} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category-inline}} *{{Official website|https://taj.tajhotels.com/en-in/taj-mahal-palace-mumbai/}} {{DEFAULTSORT:ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱦᱚᱴᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱚ]] dvtm0puw6rj2f1x4u2igvfvgjgvqvcn ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 27658 199966 150918 2026-11-08T09:08:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199966 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | native_name = | native_name_lang = | latin_name = | former_name = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (1857-1995) | motto = ''शीलवृतफला विद्या'' ([[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]) | mottoeng = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ | established = {{start date and age|1857|7|18|df=y}} | type = [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | chancellor = [[ᱢᱤᱢᱵᱟᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | vice_chancellor = ᱰᱨ. ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱫᱤ ᱠᱩᱞᱠᱚᱨᱱᱤ | principal = | dean = | head_label = | head = | students = 7,579<ref name="MU">{{cite web |title=University Student Enrollment Details |url=https://www.ugc.ac.in/stateuniversitylist.aspx?id=21&Unitype=2 |website=www.ugc.ac.in |access-date=27 June 2024 |archive-date=16 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016032106/https://www.ugc.ac.in/stateuniversitylist.aspx?id=21&Unitype=2 |url-status=live }}</ref> | undergrad = 1,459<ref name="MU"/> | postgrad = 5,638<ref name="MU"/> | doctoral = | city = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] | state = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | campus = ᱥᱚᱦᱚᱨ<br />'''All Campuses: '''{{Convert|250|acre|m2}}<ref>{{cite web|url=http://admi.mu.ac.in/about-university.html|title=Campus|access-date=27 June 2024|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302224000/https://admi.mu.ac.in/about-university.html|url-status=dead}}</ref> | founder = {{ubl|ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱛᱷ|ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ|ᱡᱚᱱ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ}} | sports = | nickname = | mascot = | website = {{url|mu.ac.in/}} | logo = University of Mumbai wordmark.svg | logo_size = 255px | image = University of Mumbai coat of arms.svg | image_alt = A graphic depicting the official coat of arms of the University of Mumbai | image_size = 200 | caption = | colours = {{color box|#f4c430}} Saffron<ref>{{cite web|url=https://www.4icu.org/reviews/2138.htm|title=Mumbai University – Colours|access-date=26 November 2020|archive-date=6 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206011304/https://www.4icu.org/reviews/2138.htm|url-status=live}}</ref> | academic_affiliations = [[University Grants Commission (India)|UGC]]<br /> [[Association of Indian Universities|AIU]] | accreditation = [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]] | coor = }} '''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ) ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱕᱔᱙,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱗᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱮᱰᱷᱟᱭᱡᱮᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱚᱭᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Ratan Tata to head Mumbai University's first advisory council |website=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/ratan-tata-to-head-mumbai-universitys-first-advisory-council/articleshow/74311109.cms |access-date=27 June 2024 |archive-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227082132/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/ratan-tata-to-head-mumbai-universitys-first-advisory-council/articleshow/74311109.cms |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘᱕᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱣᱩᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ "ᱣᱩᱰᱥ ᱰᱮᱥᱯᱮᱪ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱮᱴᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Tikekar">{{cite book |author=Aroon Tikekar |year=2006 |title=The Cloister's Pale: A Biography of the University of Mumbai |edition=2nd |publisher=Popular Prakashan |location=Mumbai |isbn=978-81-7991-293-5}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Mumbai_University_convocation_hall_photo_18.JPG|thumb|right|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ==ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ== [[ᱨᱮᱫ:University_of_Mumbai_library.jpg|thumb|right|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ]] ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ (JNL) ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * {{official}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] dvmaicpviqubqif5qafs8fdqgxglbce ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ 0 27758 199839 176600 2026-11-08T05:21:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199839 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ | native_name = ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱯᱩᱲᱥᱤ | image_skyline = Kumardubi Railway Station nameplate.JPG | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.7468|N|86.7847|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱘᱒᱐᱓ | registration_plate = JH | blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank1_info_sec1 = [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱤᱨᱥᱟ]] | website = | footnotes = }} '''ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱨᱥᱟ]] (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ/ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓᱒ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱨᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱵᱚᱨᱟᱠᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱚᱨᱟᱠᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱜᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱭᱛᱷᱚᱱ ᱰᱮᱢ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱥᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱜᱟᱱ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ [https://dhanbad.nic.in/block-offices/ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ - ᱮᱜᱟᱨᱠᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱳᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱪ/ᱵᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ECL ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱽᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf | title = District Census Handbook Dhanbad | work = Series 21, Part XIIA, pages 4-5, 5-6, 8 | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand | accessdate = 4 June 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| title = Area| publisher = Bharat Coking Coal Limited| accessdate = 2 July 2019| archive-date = 26 July 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190726160730/http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel.html|title = Area-wise Closed User Group (CUG) Telephone Number | publisher= Eastern Coalfields Limited| accessdate = 11 August 2018}}</ref> ===ᱮᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ=== ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱢᱮᱭᱛᱷᱚᱱ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]] ᱾ ᱢᱮᱭᱛᱷᱚᱱ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱤᱞᱳᱣᱟᱴ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ=== ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱵᱮᱞᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ ᱫᱚ 'ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱵᱨᱤᱠᱥ' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱠᱞᱮᱰ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱥᱴᱚᱱ ᱪᱤᱯᱥ ᱠᱨᱟᱥᱟᱨ' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ "ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (KMCEL)" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱘᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱩᱜᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱴᱮᱴ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱔᱙% ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱕᱑% ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Revival hope for Nirsa company https://www.telegraphindia.com/jharkhand/revival-hope-for-nirsa-company/cid/500634</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱱᱮᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MBE) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱟᱭᱤ. ᱮᱞ. ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱥᱩᱯᱚᱨᱴ, ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱢᱮᱱᱴ, ᱢᱮᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ, ᱮᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱭᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱤᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<ref>McNally Sayaji Engineering Limited http://mcnallysayaji.com/manage/manufacturing-facilities/kumardhubi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122025340/http://mcnallysayaji.com/manage/manufacturing-facilities/kumardhubi/ |date=2025-01-22 }}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱨᱟᱥᱟᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱ, ᱢᱤᱞᱤᱸᱰ ᱢᱤᱞ, ᱯᱷᱤᱰᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱲᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱥᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱾ ===ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ=== ᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱜᱽᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱰᱡᱱᱟ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱵᱚᱨᱢᱩᱨᱤ ᱳᱥᱤᱯᱤ, ᱪᱟᱯᱟᱯᱩᱨ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱡᱽᱢ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱠᱩᱦᱞᱤᱭᱟ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱠᱟᱯᱥᱟᱨᱟ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱟᱛᱟ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱢᱚᱱᱰᱢᱟᱱ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ ᱳᱥᱤᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/mugma.pdf | title = Area-wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work = Mugma Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 14 August 2018}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== {{ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|collapse=yes}} ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱰ, ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/asansol-gomoh-memu-63543/6608/7/378#st |title = 63543 Asansol-Gmoh Memu | work= Time Table |publisher= IndiaRailInfo | accessdate = 15 June 2019}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱑᱙ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱒), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱤ.ᱴᱤ. ᱨᱳᱰ ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱵᱷᱤᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤ.ᱴᱤ. ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱮᱥᱹᱮᱪᱹᱮᱢᱹᱮᱥᱹ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱟᱶ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.schoolsworld.in/schools/showcollege.php?college_id=20120700101 |title = S.H.M.S. Inter Mahavidyalaya, Kumardhubi |publisher= Schools World | accessdate = 15 June 2019}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] dk83lzyzqowbvhnctqaagy84f1swtjx ᱠᱚᱲᱟᱯᱟᱦᱟᱰᱚ 0 27759 199805 151988 2026-11-08T03:52:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199805 wikitext text/x-wiki == ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ == ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱳᱞᱟᱭᱢᱟᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ "ᱵᱳᱭᱡᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱠᱚᱲᱟᱯᱟᱦᱟᱰᱚ ᱮᱞᱤᱭᱚᱥ ᱨᱟᱡᱩ" ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱽᱼᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚᱲᱟᱯᱟᱦᱟᱰᱚ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱠᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱱᱮᱛᱨᱩᱛᱣᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱪᱤᱞᱟᱨᱟᱭ|ᱥᱩᱠᱞᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱡᱟ]] ᱠᱚ ᱡᱮᱦᱚᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱛᱮ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱳᱞᱟᱭᱢᱟᱱ ᱠᱟᱞᱟᱯᱟᱦᱟᱫ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> 1575 ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱳᱭᱡᱤᱫ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱟᱯᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱣᱩᱫ ᱠᱟᱨᱨᱟᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ 1576 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱦᱚᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ == ''ᱠᱟᱞᱯᱟᱦᱟᱫ ᱾''(ᱥᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱨᱮ ''ᱵᱞᱟᱠ ᱢᱟᱣᱱᱴᱮᱱ'') ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ,[[ᱳᱰᱤᱥᱟ|ᱳᱲᱤᱥᱥᱟ ᱾]] ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ''ᱟᱭᱠᱚᱱᱳᱠᱞᱟᱥᱴ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱾ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ|ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦᱚ ᱾]]ᱮ ᱟᱭ ᱤᱭᱩ ᱰᱤ ᱮᱯᱷ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨ [[ᱵᱚᱫᱽᱨᱩᱫᱫᱤᱱ ᱟᱡᱽᱢᱚᱞ|ᱵᱟᱫᱨᱩᱫᱫᱤᱱ ᱚᱡᱢᱚᱞ ᱾]] ᱠᱟᱞᱟᱯᱟᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/video/national/rahul-baba-is-on-assam-visit-as-a-tourist-amit-shah-in-chirang-968720.html|title=Rahul Baba is on Assam visit as a tourist: Amit Shah in Chirang|date=31 March 2021|work=Deccan Herald|access-date=14 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114172912/https://www.deccanherald.com/video/national/rahul-baba-is-on-assam-visit-as-a-tourist-amit-shah-in-chirang-968720.html|archive-date=14 November 2021}}</ref> == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱾ * ᱳᱲᱤᱥᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱾ * [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱾]] * ᱳᱨᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱾ == ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ == <ref name=":02">{{cite book|last=Ahmed|first=ABM Shamsuddin|year=2012|chapter=Sulaiman Karrani|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sulaiman_Karrani|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=Second|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|access-date=2016-07-25|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306032031/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sulaiman_Karrani|url-status=dead}}</ref> == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * [http://amareshcd.blogspot.ca/2012/08/kala-pahad-destroyer-of-hinduism.html ᱠᱟᱞᱯᱷᱚᱫᱼ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱾] * [https://www.eOdisha.Org ᱳᱲᱤᱥᱟ/ᱳᱲᱤᱥᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130901185454/http://eodisha.org/ |date=2013-09-01 }} m223d8u745spdq3p0pg19r11x7iysqw ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 27810 199932 151755 2026-11-08T08:37:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199932 wikitext text/x-wiki {{Infobox Protected area | name = ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ | iucn_category = II | photo = Mnp1.jpg | photo_caption = | map = India Madhya Pradesh | location = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nearest_city = [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ | coordinates = {{coord|25|28|N|77|45|E|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 354 | Notified as national park = ᱑᱙᱕᱘ | visitation_num = ᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲ | visitation_year = ᱥᱟᱞ ᱨᱮ | governing_body = | embedded = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = ᱥᱟᱠᱷᱭᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ | designation1_date = ᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ | designation1_number = ᱒᱔᱘᱓<ref name="RSIS">{{Cite web|title=Sakhya Sagar|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/2483|access-date=7 August 2022}}</ref>}} }} '''ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱗ (ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱ.ᱮᱪ.᱒᱕) ᱾<ref name="Tiwari">{{Cite book|last=Tiwari |first=Shiv Kumar |year=1998 |chapter=Madhav National Park |title=National Parks of Madhya Pradesh: State of Bio Diversity and Human Infringement |location=New Delhi |publisher=APH Publishing |pages=148–166 |isbn=978-81-7024-950-4 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱖᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱫᱷᱳ ᱨᱟᱣ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Tiwari" /> ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱷᱭᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱥᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="RSIS"/> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱪᱷᱭᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱞᱟᱯᱩᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.google.com/maps/place/25%C2%B028'00.0%22N+77%C2%B045'00.0%22E/@25.3969754,77.7187696,6755m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d25.466667!4d77.75?hl=en Google maps]</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱷᱳ ᱨᱟᱣ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱦᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱡᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Tiwari" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Tiwari" /> ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Tiwari" /> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Cite map |title=ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ |url=https://docplayer.net/docs-images/79/79213896/images/50-0.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527025642/https://docplayer.net/docs-images/79/79213896/images/50-0.jpg |archive-date=27 May 2020 |url-status=dead}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ]] gqobccuf202r2riunjje4xp9u22bgn9 ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱳᱝ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ 0 27922 199635 158817 2026-11-07T22:24:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199635 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic Games |2024 |Summer |Olympics |image = 2024 Summer Olympics text logo.svg |image_size =200px |caption = |host_city = ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱤᱴᱤ |motto =''ᱜᱮᱢᱥ ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱭᱤᱰ'' ({{lang-fr|Ouvrons grand les Jeux}})<ref>{{cite web |url=https://olympics.com/ioc/news/new-paris-2024-slogan-games-wide-open-welcomed-by-ioc-president |title=New Paris 2024 slogan "Games wide open" welcomed by IOC President |date=25 July 2022 |publisher=International Paralympic Committee |language=en |access-date=᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726043101/https://olympics.com/ioc/news/new-paris-2024-slogan-games-wide-open-welcomed-by-ioc-president |archive-date=26 July 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=25 July 2022 |title=Le nouveau slogan de Paris 2024 "Ouvrons grand les Jeux" accueilli favorablement par le président du CIO |trans-title=Paris 2024's new slogan "Let's open up the Games" welcomed by the IOC President |url=https://olympics.com/cio/news/le-nouveau-slogan-de-paris-2024-ouvrons-grand-les-jeux-accueilli-favorablement-par-le-president-du-cio |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726042800/https://olympics.com/cio/news/le-nouveau-slogan-de-paris-2024-ouvrons-grand-les-jeux-accueilli-favorablement-par-le-president-du-cio |archive-date=26 July 2022 |access-date=25 July 2022 |publisher=International Paralympic Committee |language=fr}}</ref> |nations = 206 (including the [[Individual Neutral Athletes at the 2024 Summer Olympics|AIN]] and [[Refugee Olympic Team|EOR]] teams) |athletes = ᱑᱐,᱗᱑᱔ |events = 329 ᱨᱮ 32 ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ |opening = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ |closing = ᱑᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ |opened_by = ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ |cauldron = [[ᱴᱮᱰᱤ ᱨᱤᱱᱟᱨ]]<br>[[Marie-José Pérec]] |stadium = ᱴᱨᱳᱠᱟᱰᱮᱨᱳ ᱡᱟᱨᱰᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱭᱱ (ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟ) <br> ᱥᱴᱮᱰᱮᱰ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ (ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱢᱟᱦᱟ)<ref>{{cite web |url=https://www.paris2024.org/en/venue/stade-de-france/ |title=Stade de France |access-date=6 August 2022 |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218131659/https://www.paris2024.org/en/site/stade-de-france/ |url-status=dead}}</ref> }} ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ''', ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ ᱫᱚ '''XXXIII ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ '''ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱒᱐᱒᱔''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮᱱᱟ, ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱮᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱦᱳᱥᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱳᱥᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱨᱳᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ IOC ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱘ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱦᱳᱥᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱳᱯᱳᱡᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱥ ᱮᱸᱡᱮᱞᱥ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟ। ᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱓᱑ ᱟᱱᱟᱜ IOC ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱦᱳᱥᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ=== [[ᱯᱮᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱑᱓᱑ ᱟᱱᱟᱜ IOC ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱦᱳᱥᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ IOC ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ, ᱜᱟᱭ ᱰᱨᱩᱴ ᱟᱨ ᱴᱳᱱᱤ ᱮᱥᱴᱮᱱᱜᱩᱮᱴ, ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |website=IOC |date=13 September 2017 |access-date=30 July 2024 |title=IOC Session in Lima opened with energetic ceremony |url=https://olympics.com/ioc/news/ioc-session-in-lima-opened-with-energetic-ceremony |archive-date=13 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513211228/https://olympics.com/ioc/news/ioc-session-in-lima-opened-with-energetic-ceremony |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=IOC makes historic decision by simultaneously awarding Olympic Games 2024 to Paris and 2028 to Los Angeles |url=https://olympics.com/ioc/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angeles |date=13 September 2017 |access-date=30 July 2024 |archive-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512082624/https://olympics.com/ioc/news/ioc-makes-historic-decision-by-simultaneously-awarding-olympic-games-2024-to-paris-and-2028-to-los-angelesy |url-status=live}}</ref> {|class="wikitable" style="text-align: center;" |+ 2024 Summer Olympics<br />bidding results |- ! scope="col" |ᱥᱚᱦᱚᱨ ! scope="col" |ᱫᱤᱥᱚᱢ ! scope="col" |ᱵᱷᱚᱴ |- |'''[[ᱯᱮᱨᱤᱥ]]''' |align=left|'''ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱥ''' |'''᱒᱐᱒᱔ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ''' |- |[[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ]] |align=left|'''ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ''' |[[᱒᱐᱒᱘ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ |- |[[ᱦᱟᱢᱵᱩᱨᱜᱽ]] |align=left|'''ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ''' | rowspan="3" |ᱵᱟᱝ |- |[[ᱨᱳᱢ]] |align=left|'''ᱤᱴᱟᱞᱤ''' |- |[[ᱵᱩᱰᱟᱯᱮᱥᱴ]] |align=left|'''ᱦᱟᱝᱨᱤ''' |} ==ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ== [[File:2024 Summer Olympic games countries.svg|thumb|center|upright=2.8|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] [[File:2024 Summer Olympics team numbers.svg|thumb|center|upright=2.8|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱒0᱖ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒0᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱒᱐᱒᱐ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, IOC ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱴᱤᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ "ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱞ ᱱᱭᱩᱴᱨᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ" (AIN) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱳᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱱᱤᱴᱨᱟᱞ ᱟᱛᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ====ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ==== *ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ (6) *ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟ (8) *ᱟᱞᱡᱮᱨᱤᱭᱟ (45) *ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱳᱣᱟ (2) *ᱟᱱᱰᱚᱨᱟ (᱒) *ᱟᱝᱜᱳᱞᱟ (᱒᱔) *ᱟᱱᱴᱤᱜᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱵᱩᱰᱟ (᱕) *ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ (136) *ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ (15) *ᱟᱨᱩᱵᱟ (6) *ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ (460) *ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ (᱗᱘) *ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ (᱔᱘) *ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ (18) *ᱵᱟᱦᱨᱮᱤᱱ (᱑᱓) *ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ (᱕) *ᱵᱟᱨᱵᱮᱰᱚᱥ (᱔) *ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ (᱑᱖᱕) *ᱵᱮᱞᱤᱡᱤᱥ (᱑) *ᱵᱮᱱᱤᱱ (᱕) *ᱵᱚᱨᱢᱩᱰᱟ (᱘) *[[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] (᱓) *ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ (᱔) *[[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ]] (5) *ᱵᱚᱴᱥᱳᱣᱟᱱᱟ (᱑᱑) *ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ (᱒᱗᱗) *ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱣᱟᱨᱡᱤᱱ ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱰ (4) *ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ (᱓) *ᱵᱚᱞᱜᱟᱨᱤᱭᱟ (᱔᱖) *ᱵᱩᱨᱠᱤᱱᱟ ᱯᱷᱮᱥᱳ (᱘) *ᱵᱩᱨᱩᱸᱰᱤ (᱗) *ᱠᱟᱢᱵᱚᱰᱤᱭᱟ (᱓) *ᱠᱟᱢᱮᱨᱩᱱ (᱑) *ᱠᱮᱱᱰᱟ (᱓᱑᱕) *ᱠᱮᱯ ᱵᱷᱮᱰᱮ (᱗) *ᱠᱮᱢᱟᱱ ᱤᱣᱨᱳᱯ (4) *ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (4) *ᱪᱟᱰ (᱓) *ᱪᱤᱞᱤ (᱔᱘) *ᱪᱤᱱ (388) *ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱛᱟᱭᱯᱮᱭ (᱖᱐) *ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ (᱘᱗) *ᱠᱚᱢᱳᱨᱳᱥ (᱔) *ᱠᱩᱠ ᱤᱣᱨᱳᱯ (2) *ᱠᱳᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ (᱑) *ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ (᱗᱓) *ᱠᱩᱵᱟ (᱖᱑) *ᱥᱤᱯᱟᱨ (16) *ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (111) *ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (6) *ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ (᱑᱒᱔) *ᱡᱤᱵᱩᱴᱤ (᱗) *ᱰᱳᱢᱤᱱᱤᱠᱟ (᱔) *ᱰᱳᱢᱤᱱᱤᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (58) *ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱛᱤᱢᱳᱨ (4) *ᱮᱠᱣᱟᱨᱰᱚᱨ (᱔᱐) *ᱤᱥᱟᱹᱭ (148) *ᱮᱞ ᱥᱮᱞᱣᱟᱰᱚᱨ (᱘) *ᱮᱠᱣᱮᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱤᱱᱤ (᱓) *ᱤᱨᱤᱛᱨᱤᱭᱟ (᱑᱒) *ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ (24) *ᱮᱥᱣᱟᱴᱤᱱᱤ (᱓) *ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟ (᱓᱔) *ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱴᱮᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ (᱓) *ᱯᱷᱤᱡᱤ (᱓᱓) *ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ (56) *ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ (᱕᱗᱓) (ᱱᱮᱛᱟ) *ᱜᱟᱵᱚᱱ (᱕) *ᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟ (᱗) *ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ (᱒᱘) *[[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] (᱔᱒᱘) *ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ (᱘) *ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ (᱓᱒᱗) *ᱜᱨᱤᱠ (100) *ᱜᱨᱮᱱᱮᱰᱟ (᱑) *ᱜᱩᱣᱟᱢ (8) *ᱜᱣᱟᱴᱟᱢᱮᱞᱟ (᱑᱖) *ᱜᱤᱱᱤ (᱒᱔) *ᱜᱤᱱᱤ-ᱵᱤᱥᱟᱣ (᱑) *ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ (᱕) *ᱦᱮᱭᱴᱤ (᱗) *ᱦᱚᱱᱰᱩᱨᱟᱥ (᱔) *ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ (᱓᱖) *ᱦᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟ (᱑᱗᱐) *[[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ]] (5) * {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} (117) *ᱮᱠᱞᱟ ᱱᱤᱭᱩᱴᱨᱟᱞ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱥ (32) ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ (᱒᱙) *ᱤᱨᱟᱱ (40) *ᱤᱨᱟᱠ (᱒᱒) *ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ (134) *ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ (᱘᱘) *ᱤᱴᱟᱞᱤ (᱓᱗᱑) *ᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨᱠᱚᱴ (᱑᱑) *ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ (᱕᱘) *ᱡᱟᱯᱟᱱ (᱔᱐᱓) *ᱡᱚᱨᱰᱟᱱ (12) *ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ (᱗᱙) *ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ (᱗᱒) *ᱠᱤᱨᱤᱵᱟᱴᱤ (᱓) *ᱠᱳᱥᱳᱵᱷᱳ (᱙) *ᱠᱩᱣᱮᱛ (᱙) *ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ (᱑᱖) *ᱞᱟᱳᱥ (᱔) *ᱞᱟᱴᱵᱷᱤᱭᱟ (᱒᱙) *ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ (10) *ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ (᱓) *ᱞᱟᱭᱵᱮᱨᱤᱭᱟ (᱘) *ᱞᱤᱵᱤᱭᱟ (᱑) *ᱞᱤᱥᱴᱮᱱᱥᱴᱮᱱ (1) *ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ (᱕᱑) *ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ (᱕᱑) *ᱞᱩᱠᱥᱮᱢᱵᱚᱨ (14) *ᱢᱟᱰᱟᱝᱜᱟᱥᱠᱟᱨ (7) *ᱢᱟᱞᱣᱟᱭ (᱓) *ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ (26) *ᱢᱟᱞᱫᱤᱣ (5) *ᱢᱟᱞᱤ (᱒᱓) *ᱢᱟᱞᱴᱟ (᱕) *ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱤᱣᱨᱳᱯ (4) *ᱢᱚᱣᱨᱤᱛᱟᱱᱤᱭᱟ (᱒) *ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱭᱚᱥ (13) *ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚ (᱑᱐᱗) *ᱢᱳᱞᱰᱳᱵᱷᱟ (᱒᱖) *ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ (᱑) *ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ (᱓᱒) *ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱜᱨᱚ (᱑᱙) *ᱢᱟᱨᱠᱳ (᱕᱙) *ᱢᱳᱡᱟᱢᱵᱤᱠ (᱗) *ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ (2) *ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟ (᱔) *ᱱᱮᱣᱨᱩ (᱑) *ᱱᱮᱯᱟᱞ (᱗) *ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰ (258) *ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ (᱑᱙᱕) *ᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱜᱟ (7) *ᱱᱤᱡᱚᱨ (7) *ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ (᱘᱘) *ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ (16) *ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ (᱗) *ᱱᱚᱨᱣᱮ (᱑᱐᱗) *ᱳᱢᱟᱱ (4) *ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (7) *ᱯᱟᱞᱟᱣ (᱓) *ᱯᱷᱤᱞᱤᱥᱛᱤᱱ (᱘) *ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ (᱘) *ᱯᱟᱯᱩᱣᱟ ᱱᱤᱣ ᱜᱤᱱᱤ (᱗) *ᱯᱟᱨᱟᱜᱩᱭᱮ (᱒᱘) *ᱯᱮᱨᱩ (26) *ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ (22) *ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ (᱒᱑᱐) *ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ (᱗᱓) *ᱯᱩᱭᱮᱴᱚᱨᱤᱠᱳ (᱕᱑) *ᱠᱟᱛᱟᱨ (14) *Refugee Olympic Team (᱓᱗) *ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (4) *ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ (106) *ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ (᱘) *ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱵᱤᱥ (᱓) *ᱥᱮᱸᱴ ᱞᱩᱥᱤᱭᱟ (4) *ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱜᱨᱮᱱᱟᱰᱤᱱᱥ (᱔) *ᱥᱟᱢᱳᱣᱟ (᱒᱔) *ᱥᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱱᱳ (᱕) *ᱥᱟᱣ ᱴᱳᱢᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱤ (᱓) *ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ (᱙) *ᱥᱮᱱᱮᱜᱚᱞ (᱑᱑) *ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ (᱑᱑᱓) *ᱥᱮᱭᱪᱮᱞᱥ (᱓) *ᱥᱤᱭᱮᱨᱟ ᱞᱤᱭᱚᱱ (᱔) *ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ (᱒᱓) *ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ (᱒᱘) *ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ (90) *ᱥᱟᱞᱳᱢᱚᱱ ᱤᱣᱨᱳᱯ (2) *ᱥᱳᱢᱟᱞᱤᱭᱟ (᱑) *ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ (᱑᱔᱙) *ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ (141) *ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱩᱫᱟᱱ (14) *ᱥᱯᱮᱱ (᱓᱘᱓) *ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ (᱖) *ᱥᱩᱫᱟᱱ (᱔) *ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ (᱕) *ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ (117) *ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ (127) *ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ (6) *ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (14) *ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ (7) *ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ (51) *ᱴᱳᱜᱳ (᱕) *ᱴᱳᱝᱜᱟ (4) *ᱴᱨᱤᱱᱤᱰᱟᱰ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ (18) *ᱛᱩᱱᱤᱥᱤᱭᱟ (27) *ᱛᱩᱨᱠᱤ (102) *ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱᱤᱥᱛᱟᱱ (᱑) *ᱛᱩᱣᱟᱞᱩ (᱒) *ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ (᱒᱔) *ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ (140) *United Arab Emirates (᱑᱓) *ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ (᱕᱙᱒) *ᱩᱨᱜᱩᱭᱮᱞᱟ (᱒᱕) *ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (86) *ᱵᱟᱱᱩᱣᱟᱴᱩ (᱑) *ᱵᱷᱮᱱᱮᱡᱩᱭᱮᱞᱟ (᱓᱓) *ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ (᱑᱖) *ᱵᱟᱨᱡᱤᱱ ᱤᱣᱨᱟᱞᱤ (5) *ᱭᱮᱢᱮᱱ (᱔) *ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ (᱒᱗) *ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ (7) ==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ== ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱓᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ "ᱠᱚᱨ" ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱒᱐᱑᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱫᱚ, ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱯᱥᱚᱱᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ, ᱥᱠᱟᱭᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ, ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱞᱟᱭᱵᱽᱞᱟᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱮᱡᱽ ᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱵᱚᱭᱠᱳᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱱᱟ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱚᱢᱚᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱞᱮᱴ ᱯᱟᱴᱣᱟᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ** {{GamesSport|Artistic swimming|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Diving|Events=8|Format=d}} ** {{GamesSport|Marathon swimming|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Swimming|Events=35|Format=d}} ** {{GamesSport|Water polo|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Archery|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Athletics|Events=48|Format=d}} * {{GamesSport|Badminton|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Basketball|Format=d}} ** ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ <small>(2)</small> ** ᱓×᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ <small>(2)</small> * {{GamesSport|Boxing|Events=13|Format=d}} * {{GamesSport|Breaking|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Canoeing|Format=d}} ** Slalom <small>(6)</small> ** Sprint <small>(10)</small> * {{GamesSport|Cycling|Format=d}} ** BMX freestyle <small>(2)</small> ** BMX racing <small>(2)</small> ** Mountain biking <small>(2)</small> ** Road <small>(4)</small> ** Track <small>(12)</small> * {{GamesSport|Equestrian|Format=d}} ** Dressage <small>(2)</small> ** Eventing <small>(2)</small> ** Jumping <small>(2)</small> * {{GamesSport|Fencing|Events=12|Format=d}} * {{GamesSport|Field hockey|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Football|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Golf|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Gymnastics|Format=d}} ** Artistic <small>(14)</small> ** Rhythmic <small>(2)</small> ** Trampoline <small>(2)</small> * {{GamesSport|Handball|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Judo|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport|Modern pentathlon|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Rowing|Events=14|Format=d}} * {{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Sailing|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport|Shooting|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport|Skateboarding|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport|Sport climbing|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport|Surfing|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Table tennis|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Taekwondo|Events=8|Format=d}} * {{GamesSport|Tennis|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Triathlon|Events=3|Format=d}} * {{GamesSport|Volleyball|Format=d}} ** ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ <small>(2)</small> ** Beach volleyball <small>(2)</small> * {{GamesSport|Weightlifting|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport|Wrestling|Format=d}} ** Freestyle <small>(12)</small> ** Greco-Roman <small>(6)</small> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons|2024 Summer Olympics}} {{Wikivoyage|2024 Summer Olympics}} * [https://www.eurolympic.org/ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] mhwuqqsz8h2o27hgx9q9vvcg48x7d2i ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ 0 28035 200063 188830 2026-11-08T11:51:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200063 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ | native_name = | other_name = SRJMCH ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ | image = SRJMCH Samastipur.jpg | city = ᱱᱚᱨᱜᱷᱚᱜᱷᱤ, [[ᱥᱚᱨᱟᱭᱨᱚᱱᱡᱚᱱ]], [[ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ]] | region = | state = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postalcode = ᱘᱔᱘᱗᱒᱑ | coordinates = {{coord|25.7244458|85.7227765|type:edu_region:IN-BR|display=title}} | pushpin_map = India | established = ᱒᱐᱒᱔ | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | students = | staff = | campus = ᱫᱮᱦᱟᱛ | website = | founder = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | principal = ᱰᱨ. ᱟᱵᱷᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱤᱱᱦᱟ | affiliation = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | superintendent = ᱰᱨ. ᱟᱞᱠᱟ ᱡᱷᱟ | academic_staff = }} '''ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ''' (ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ '''SRJMCH''') ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bihar-cm-nitish-kumar-inaugurates-shriram-janki-medical-college-in-bihars-samastipur/articleshow/107034426.cms|title=Bihar CM Nitish Kumar inaugurates 'Shriram Janki' medical college in Bihar's Samastipur, just day before consecration of Ram Lalla in Ayodhya|date=January 21, 2024|website=The Economic Times - The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/nitish-dedicates-500-bed-hospital-named-after-lord-ram-and-goddess-sita/article67762411.ece|title=Nitish dedicates 500-bed hospital named after Lord Ram and goddess Sita|first=Amit|last=Bhelari|date=January 21, 2024|website=The Hindu}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://khabarinfra.com/shri-ram-janaki-medical-college-hospital-opened-in-samastipur/|title=Shri Ram Janaki Medical College & Hospital opened in Samastipur|date=January 21, 2024|website=Khabar Infra|access-date=August 6, 2024|archive-date=May 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240519163857/https://khabarinfra.com/shri-ram-janaki-medical-college-hospital-opened-in-samastipur/|url-status=dead}}</ref> ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱕ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱤᱱ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱤᱱ ᱥᱚᱨᱡᱟᱨᱤ (ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.) ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱵᱤ.ᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱮᱥ.) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱢᱚᱴᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Bihar: Nitish Kumar inaugurates Sri Ram Janki Medical College and Hospital in Samastipur |url=https://www.telegraphindia.com/india/nitish-kumar-inaugurates-sri-ram-janki-medical-college-and-hospital-in-bihars-samastipur/cid/1995385 |access-date=2024-01-23 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ᱕᱙᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱡᱮ.ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱮᱪ.) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-01-12 |title=On Jan 21, Nitish to inaugurate medical college named after Ram and Sita |url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/on-jan-21-nitish-to-inaugurate-medical-college-named-after-ram-and-sita-101705074947526.html |access-date=2024-01-23 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ== ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱚᱴᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱚᱯ :-''' *ᱥᱚᱨᱟᱭᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱚᱯ :- ᱖-᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ '''ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ:-''' *ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ :- ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ *ᱫᱟᱞᱥᱤᱝᱥᱚᱨᱟᱭ :- ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ '''ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ:-''' *ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ:- ᱗᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ *ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ:- ᱗᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]] *[[ᱱᱟᱞᱚᱱᱫᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]] *[[ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]] kxzuujcva8o214u7w8l9allm50wj1uc ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ 0 28134 199963 153170 2026-11-08T09:07:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199963 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ | image = Mukesh Khanna(1).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ | birth_date = {{birth date and age|1958|06|23|df=yes}}<ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/mukesh-khanna-birthday-best-superheroes-bollywood-movies-krishh-shahanshah-drone-a-flying-jatt|title=Mukesh Khanna Birthday: 'शक्तिमान' के बाद सिनेमा को मिले ये छह सुपरहीरो, बेमिसाल हैं इनकी शक्तियां|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=1 December 2022|archive-date=1 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201201041/https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/mukesh-khanna-birthday-best-superheroes-bollywood-movies-krishh-shahanshah-drone-a-flying-jatt|url-status=live}}</ref> | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ| ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{flatlist| ᱮᱠᱴᱚᱨ<br />ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ<br />ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ<br />ᱴᱚᱠ ᱥᱳᱣ ᱦᱳᱥᱴ }} | years_active = ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | relatives = {{ubl|''ᱵᱷᱮᱰ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ'' (ᱵᱚᱭᱦᱟ)|''ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱠᱚᱯᱩᱨ'' (ᱢᱤᱥᱨᱟ)}} | height = {{height|ft=6|in=2}} | alma_mater = {{ubl|[[ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/8216i-have-a-strong-grudge-against-the-film-industry8217/52652/|title=I Have A Strong Grudge Against The Film Industry|date=21 July 2002|website=The Financial Express|access-date=27 April 2022|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427071553/https://www.financialexpress.com/archive/8216i-have-a-strong-grudge-against-the-film-industry8217/52652/|url-status=live}}</ref>|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]]}} | module = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | name = ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ | logo = | logo_caption = ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ | image = | image_caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ | website = | pseudonym = | channel_direct_url = ᱥᱤ/ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ | channel_display_name = ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ | years_active = ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | genre = ᱮᱯᱤᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱱᱟᱞ | subscribers = ᱑.᱒᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | views = ᱑᱕᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | network = ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ | associated_acts = | catchphrase(s) = | silver_button = ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱵᱟᱨ ᱠᱚ | silver_year = ᱒᱐᱐ | gold_button = ᱑,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱵᱟᱨ ᱠᱚ | gold_year = ᱒᱐᱒᱒ | stats_update = ᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ }} }} '''ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱴᱚᱠ ᱥᱳ ᱦᱳᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱦᱤᱨᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ'' (᱑᱙᱙᱗-᱒᱐᱐᱕) ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱜ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' (᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ''ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱟᱨᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱢᱤᱴᱷᱟ ᱢᱤᱴᱷᱟ ᱯᱭᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨᱟ'' (᱒᱐᱑᱒-᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱰᱨᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mukesh-Khanna-is-new-chairperson-of-Children-Film-Society/articleshow/47080186.cms |title=Mukesh Khanna is new chairperson of Children Film Society He is currently running, The Mukesh Khanna Show on his own youtube channel, Bhishma International|website=Timesofindia.indiatimes.com |date=28 April 2015 |access-date=10 February 2016 |archive-date=6 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406195829/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mukesh-Khanna-is-new-chairperson-of-Children-Film-Society/articleshow/47080186.cms |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cineplo.com/IN/Mumbai/223177861347347/Mukesh-Khanna-Director|title=Mukesh Khanna Director, mumbai film city, Mumbai (2020)|website=www.cineplo.com|language=en|access-date=2020-03-04|archive-date=4 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304073322/https://www.cineplo.com/IN/Mumbai/223177861347347/Mukesh-Khanna-Director|url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱳ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=InformalNewz|title=Mukesh Khanna Show: 'Bhishma' of Mahabharata launches The Mukesh Khanna Show, steps taken after rejecting 'Kapil Sharma Show'|url=https://www.informalnewz.com/mukesh-khanna-show-bhishma-of-mahabharata-launches-the-mukesh-khanna-show-steps-taken-after-rejecting-kapil-sharma-show/|access-date=2021-06-02|website=informalnewz|language=en-US|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215934/https://www.informalnewz.com/mukesh-khanna-show-bhishma-of-mahabharata-launches-the-mukesh-khanna-show-steps-taken-after-rejecting-kapil-sharma-show/|url-status=live}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚ !! ᱯᱟᱴ !! ᱱᱳᱴ |- |᱑᱙᱘᱘–᱑᱙᱙᱐||''[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (᱑᱙᱘᱘ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]'' || [[ᱵᱷᱤᱥᱢ]]|| ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ |- |᱑᱙᱘᱙ |''[[ᱵᱤᱥᱣᱚᱢᱤᱛᱨᱟ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱵᱤᱥᱣᱚᱢᱤᱛᱨᱟ]]'' || [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱢᱤᱛᱨᱟ]]|| |- |᱑᱙᱙᱐|| ''ᱪᱷᱩᱱᱱᱤ''|| ᱠᱚᱨᱚᱢᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ || |- |rowspan="2" |᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱖ || ''[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱸᱛᱟ (᱑᱙᱙᱔ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱸᱛᱟ]]'' || ᱡᱟᱱᱵᱟᱡᱽ/ ᱢᱮᱜᱷᱟᱣᱟᱴ || |- |''[[ᱫᱟ ᱜᱨᱮᱴ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ]]'' || [[ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱨᱰᱤ]] || |- |rowspan="2"|᱑᱙᱙᱕–᱑᱙᱙᱖|| ''ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ''|| ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ || |- |''ᱥᱟᱨᱟᱵᱽ'' || ᱚᱡᱚᱭ/ᱵᱤᱡᱚᱭ || |- |᱑᱙᱙᱖–᱑᱙᱙᱘|| ''[[ᱭᱩᱜᱽ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱭᱩᱜᱽ]]'' || || |- | ᱑᱙᱙᱗–᱑᱙᱙᱘ || ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ || ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱵᱚᱨᱢᱟ || |- |᱑᱙᱙᱗–᱑᱙᱙᱘|| ''[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ]]'' || [[ᱵᱤᱥᱢ]] | ''[[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (᱑᱙᱙᱘ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ) |ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ'' |- |᱑᱙᱙᱗|| ''ᱢᱚᱦᱟᱭᱚᱫᱷᱟ'' || ᱵᱤᱨᱟᱴ ||ᱵᱷᱤᱥᱢ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ |- |᱑᱙᱙᱗–᱒᱐᱐᱕|| ''[[ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ]]'' ||ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ/ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ/ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ/ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱛᱭᱟ/ᱠᱞᱳᱱ ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ ||ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |᱑᱙᱙᱗–᱑᱙᱙᱘|| ''[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ]]'' || [[ᱨᱟᱱᱟ ᱥᱤᱝᱜᱷᱟ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/story/19971201-big-budget-serial-maharana-pratap-pride-of-india-ready-to-go-on-air-830982-1997-11-30|title=Big-budget serial 'Maharana Pratap - The Pride of India' ready to go on air|website=India Today|access-date=29 May 2023|archive-date=29 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529051549/https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/story/19971201-big-budget-serial-maharana-pratap-pride-of-india-ready-to-go-on-air-830982-1997-11-30|url-status=live}}</ref> || |- |᱒᱐᱐᱒–᱒᱐᱐᱓ || ''[[ᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱱ - ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱫᱽ ᱠᱟ ᱭᱚᱫᱷᱟ]]'' || ᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱱ/ᱳᱡᱽᱣᱟᱱ/ᱱᱟᱨᱟᱴᱚᱨ || ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- | rowspan="2"|᱒᱐᱐᱓ || ''[[ᱫᱤᱣᱟᱨ (ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ) | ᱫᱤᱣᱟᱨ]]'' || ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱤᱝ || |- |''ᱮᱦᱥᱟᱥ'' || ᱫᱤᱜᱽᱵᱷᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱴᱷᱳᱲ || |- |᱒᱐᱐᱗|| ''ᱥᱟᱣᱛᱮᱞᱟ'' || ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱟᱨᱭᱟ || ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |rowspan="2"|᱒᱐᱐᱘|| ''ᱠᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱨᱟ ᱦᱟᱭ'' || ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞᱠᱟᱱᱴ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ || |- | ''[[ᱣᱚᱠᱛ ᱵᱟᱛᱟᱭᱮᱜᱟ ᱠᱚᱣᱩᱱ ᱟᱯᱱᱟ ᱠᱚᱣᱩᱱ ᱯᱟᱨᱟᱭᱟ]]'' || ᱵᱤᱥᱣᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2008/20080427/spectrum/tv.htm|title=Adoption drama|date=27 April 2008|website=[[Tribune India]]|access-date=26 April 2022|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506132031/https://www.tribuneindia.com/2008/20080427/spectrum/tv.htm|url-status=live}}</ref> || |- |᱒᱐᱐᱙|| ''[[ᱥᱥᱥᱥᱥ...ᱠᱚᱭᱤ ᱦᱟᱭ]]'' || ᱯᱟᱱᱤᱱᱤ ᱜᱩᱨᱩᱡᱤ || ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ: ᱱᱤᱥᱟᱱ |- |᱒᱐᱑᱒–᱒᱐᱑᱓|| ''[[ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱟᱨᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱢᱤᱴᱷᱟ ᱢᱤᱴᱷᱟ ᱯᱭᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨᱟ]]''|| ᱯᱩᱨᱩᱥᱚᱛᱟᱢ ᱫᱤᱣᱟᱱ || |- | ᱒᱐᱑᱓ || ''[[ᱦᱟᱢᱟᱨᱟ ᱦᱤᱨᱚ ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ]]''|| ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ || ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ<br />[[ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ]] |- |᱒᱐᱑᱖|| ''[[ᱣᱟᱨᱤᱥ (᱒᱐᱑᱖ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱣᱟᱨᱤᱥ]]''<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mukesh-khanna-to-quit-waaris-aired-on-tv-2871954/|title=Mukesh Khanna to quit 'Waaris' aired on &TV|date=23 June 2016|access-date=27 April 2022|archive-date=27 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427080532/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mukesh-khanna-to-quit-waaris-aired-on-tv-2871954/|url-status=live}}</ref>|| ᱞᱟᱞᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ|| |} ===ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ=== {| class="wikitable"|} ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱯᱟᱴ ! ᱱᱳᱴ |- |᱒᱐᱒᱐ |ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ ᱢᱟᱥᱠᱚᱰ<ref>{{Cite tweet |author=ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ |user=actmukeshkhanna |number=1273277427590983683 |title=Something new will come on my Bheeshm International you tube channel. Just Wait and Watch. |date=17 June 2020}}</ref> |ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ/ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ |- |᱒᱐᱒᱑ |ᱥᱚᱢᱵᱷᱩ ᱠᱤ ᱭᱟᱨᱤ |ᱫᱮᱵᱷᱚᱛᱤ (ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) |ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ]]<ref>{{Cite AV media |url=https://youtube.com/V4rBFsj9PiY |title=Shambhu Ki Yaari |trans-title=Friendship of [[Shiva|Shambhu]] |via=[[YouTube]] |date=6 October 2021 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} ===ᱣᱮᱵᱽ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ !! ᱯᱟᱴ !! ᱱᱳᱴ |- |᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱐ |''ᱥᱚᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ''<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCovsWDYg7qek5GTh4I2TDzw|title=Sorry Shaktimaan|website=YouTube|access-date=1 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801040127/https://www.youtube.com/channel/UCovsWDYg7qek5GTh4I2TDzw|url-status=live}}</ref> |ᱟᱡᱜᱮ/ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ |ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |᱒᱐᱒᱐–ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ |''ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱳ''<ref>{{cite web|url=https://youtube.com/playlist?list=PL94bbc46-vbfphLJNrAMFzcppPCp48AGs|title=The MUKESH Khanna Show|website=YouTube|access-date=2 October 2022|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002124347/https://www.youtube.com/playlist?list=PL94bbc46-vbfphLJNrAMFzcppPCp48AGs|url-status=live}}</ref> |ᱦᱳᱥᱴ |ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ/ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |- |᱒᱐᱒᱑ |''ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛ: ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤ''<ref>{{cite web|url=https://youtube.com/playlist?list=PL94bbc46-vbentSNBNn2vBHlMkRndvvSf|title=Kailash Parvat: An Unsolved Mystery|website=YouTube|access-date=20 April 2023|archive-date=20 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420155200/https://www.youtube.com/playlist?list=PL94bbc46-vbentSNBNn2vBHlMkRndvvSf|url-status=live}}</ref> |ᱦᱳᱥᱴ |ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |- |} ===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱯᱟᱴ !! ᱱᱳᱴ |- | ᱑᱙᱘᱑ || ''[[ᱨᱩᱦᱤ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱩᱦᱤ]]'' || || ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ᱑᱙᱘᱒ || ''[[ᱣᱚᱠᱛ ᱠᱮ ᱥᱟᱦᱡᱟᱫᱮ]] '' || ᱥᱟᱢᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟ ᱥᱟᱱᱤ|| |- | ᱑᱙᱘᱓ || ''[[ᱫᱟᱨᱫᱽ-ᱮ-ᱫᱤᱞ]] '' || ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ || |- | ᱑᱙᱘᱔ || ''[[ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱵᱮᱨᱤ]] '' || || |- | ᱑᱙᱘᱕ || ''[[ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱠᱟᱥᱟᱢ ᱦᱟᱭ]] '' || ᱨᱟᱠᱮᱥ|| |- | rowspan="2" | ᱑᱙᱙᱑ || ''[[ᱥᱟᱣᱜᱚᱸᱫᱷ (᱑᱙᱙᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱟᱣᱜᱚᱸᱫᱷ]]'' || ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱥᱟᱨᱟᱝ || |- | ''[[ᱥᱟᱣᱫᱟᱜᱚᱨ (᱑᱙᱙᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱟᱣᱫᱟᱜᱚᱨ]]'' || ᱜᱚᱜᱚᱱ || |- | rowspan="2" | ᱑᱙᱙᱒ || ''[[ᱛᱚᱦᱚᱞᱠᱟ]]'' || ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱨᱟᱣ || |- | ''ᱭᱟᱞᱜᱟᱨ'' || ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ || |- | rowspan="4" | ᱑᱙᱙᱓ || ''[[ᱢᱮᱨᱤ ᱟᱱ]]'' || ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱟᱥᱯᱟᱠ ᱠᱷᱟᱱ || |- | ''[[ᱠᱩᱱᱫᱟᱱ]]'' || ᱥᱟᱱᱳᱣᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ || |- | ''ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱚᱣᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ'' || || |- | ''[[ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ (᱑᱙᱙᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱚᱠᱛᱤᱢᱟᱱ]]'' || ᱫᱤᱞᱮᱨ || |- | rowspan="8" | ᱑᱙᱙᱔ || ''[[ᱨᱟᱠᱷᱟᱣᱟᱞᱮ]]'' || || |- | ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱛ ᱠᱤ ᱟᱨᱡᱩ'' || ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ || |- | ''[[ᱤᱱᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱛ (᱑᱙᱙᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱤᱱᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱛ]]'' || || ᱱᱟᱨᱟᱴᱚᱨ |- | ''[[ᱵᱮᱛᱟᱡᱽ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ]]'' || ᱵᱟᱞᱣᱟᱱ || |- | ''[[ᱢᱟᱭ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤ ᱛᱩ ᱟᱱᱟᱨᱤ]]'' || ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱡᱚᱜᱽᱞᱮᱠᱟᱨ || |- | ''[[ᱟᱢᱟᱱᱟᱛ (᱑᱙᱙᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱢᱟᱱᱟᱛ]]'' || ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱥᱮᱴᱷ || |- | ''[[ᱟᱣ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱸ|Aao Pyar Karen]]'' || ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ || |- |''[[ᱯᱟᱛᱷᱨᱤᱞᱟ ᱨᱟᱥᱛᱟ]]'' |ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱨᱡᱩᱱ | |- | rowspan="14" | ᱑᱙᱙᱕ || ''ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱚᱠᱟᱯ'' || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱛᱷᱟ || |- | ''[[ᱦᱩᱠᱩᱢᱱᱟᱢᱟ]]'' || || |- | ''[[ᱯᱟᱛᱷᱨᱤᱞᱟ ᱨᱟᱥᱛᱟ]]'' |ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱨᱡᱩᱱ || |- | ''ᱨᱮᱥᱢᱟ'' || || |- | ''[[ᱡᱟᱵᱟᱵᱽ (᱑᱙᱙᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱡᱟᱵᱟᱵᱽ]]'' || ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ || |- | ''[[ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ]]'' || ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ || |- | ''[[ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ-ᱤ-ᱡᱩᱝ]]'' || ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱚᱨᱩᱱ || |- | ''[[ᱯᱩᱞᱤᱥᱣᱟᱞᱟ ᱜᱩᱱᱰᱟ]]'' || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ || |- | ''[[ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱠᱮ ᱥᱟᱢᱱᱮ]]'' || ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ || |- | ''[[ᱨᱟᱡᱟ (᱑᱙᱙᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱡᱟ]]'' || ᱨᱟᱱᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ || |- | ''[[ᱛᱟᱠᱟᱛ (᱑᱙᱙᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱛᱟᱠᱟᱛ]]'' || ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱷᱩᱥᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱵᱮᱫᱤ || |- | ''[[ᱜᱩᱰᱰᱩ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱩᱰᱰᱩ]]'' || ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ || |- | ''[[ᱵᱤᱨ (᱑᱙᱙᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱤᱨ]]'' || ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ || |- | ''[[ᱵᱟᱨᱥᱟᱛ (᱑᱙᱙᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱟᱨᱥᱟᱛ]]'' || ᱵᱟᱵᱟ || |- | rowspan="4" | ᱑᱙᱙᱖ || ''[[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ]]'' || || |- | ''[[ᱦᱤᱢᱢᱚᱛ (᱑᱙᱙᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱦᱤᱢᱢᱚᱛ]]'' || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱟ ᱥᱩᱡᱟ || |- | ''[[ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱵᱚᱨ|ᱦᱤᱢᱢᱚᱛᱣᱟᱨ]]'' || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ || |- | ''ᱵᱟᱞ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤ'' || ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱨᱚᱜᱷᱩᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ || |- | rowspan="5" | ᱑᱙᱙᱗ || ''[[ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱥ]]'' || ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱥᱤᱝ || |- | ''ᱱᱟᱡᱟᱨ'' || ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ || |- | ''[[ᱥᱟᱞᱢᱟ ᱯᱮ ᱫᱤᱞ ᱟ ᱜᱟᱭᱟ]]'' || ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱜᱩᱞ ᱠᱷᱟᱱ || |- | ''[[ᱡᱟᱡᱽ ᱢᱩᱡᱽᱨᱤᱢ]]'' || ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱤᱝ || |- | ''[[ᱟᱜᱽᱱᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]]'' || || |- | rowspan="3" | ᱑᱙᱙᱘ || ''ᱢᱚᱦᱟᱭᱩᱫᱷ'' || || |- | ''ᱠᱤᱢᱟᱛ:ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ'' || ᱥᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ || |- | ''ᱡᱩᱞᱢ-ᱳ-ᱥᱤᱛᱟᱢ'' || ᱤᱱᱥ. ᱞᱤᱭᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱟᱱ || |- | rowspan="2" | ᱑᱙᱙᱙ || ''[[ᱡᱟᱞᱥᱟᱡᱽ]]'' || ᱩᱠᱤᱞ ᱰᱤ.ᱠᱮ. ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ |- | ''[[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤ]]'' || ᱵᱤᱥᱢᱤᱞᱞᱟ ||<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/1999/mar/24int.htm|title=A Big No-No|date=24 March 1999|website=Rediff.com|last=Taliculam|first=Sharmila|quote=Mukesh Khanna makes a career of ageing. He needs to get out of the Pitamaha Bhishma role, but he does far better than the others.}}</ref> |- | rowspan="3" | ᱒᱐᱐᱐ || ''[[ᱜᱟᱝ]]'' || ᱞᱟᱞᱟ || <ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2000/apr/13gang.htm|title=Stay away from this Gang|last=Saha|first=Aparajita|website=Rediff.com|date=13 April 2000|quote=Mukesh Khanna deserves a special mention for delivering the least credible impersonation ever of a Pathan in Hindi movies.}}</ref> |- | ''[[ᱠᱷᱳᱯᱷ]]'' || ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ || |- | ''[[ᱦᱮᱨᱟ ᱯᱷᱮᱨᱤ (᱒᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱦᱮᱨᱟ ᱯᱷᱮᱨᱤ]]'' || ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ || |- | rowspan="3" | ᱒᱐᱐᱑ || ''[[ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ (᱒᱐᱐᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ]]'' || || |- | ''ᱮᱠ ᱟᱣᱩᱨ ᱡᱚᱝ'' || || |- | ''ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱟᱦᱩ'' || || |- | ᱒᱐᱐᱓ || ''ᱴᱟᱰᱟ'' || || |- | rowspan="2" | ᱒᱐᱐᱔ || ''[[ᱯᱞᱟᱱ]]'' || ᱟᱞᱤᱵᱷᱟᱭ || |- | ''ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' ||ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱡᱤᱛ | |- | rowspan="3" | ᱒᱐᱐᱕ || ''[[ᱫᱷᱟᱱᱟ ᱕᱑]]'' || ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ || ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ''[[ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ (᱒᱐᱐᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ]]'' || ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ (ᱟᱲᱟᱝ) || |- | ''[[ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]'' || || |- | ᱒᱐᱐᱙ || ''[[ᱪᱟᱞ ᱪᱟᱞᱮᱸ]]'' || ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ || |- | ᱒᱐᱑᱐ || ''ᱵᱟᱨᱩᱫᱽ : (ᱯᱷᱭᱟᱨ) - ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ'' || ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ || |- | rowspan="2" | ᱒᱐᱑᱒ || ''ᱟᱠᱠᱟᱲ ᱵᱟᱠᱠᱟᱲ ᱵᱟᱢ ᱵᱮ ᱵᱳ'' || ᱤᱱᱥ. ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ || |- | ''[[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱚᱣᱨ ᱠᱟᱸᱥ]]'' || ᱚᱠᱨᱩᱨ (ᱟᱲᱟᱝ) || |- | rowspan="3" | ᱒᱐᱑᱔ || ''[[ᱟᱨᱫᱷᱟ ᱜᱚᱝᱜᱩ ᱟᱨᱫᱷᱟ ᱜᱳᱱᱰᱤᱭᱟ]]'' || || [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] |- | ''[[ᱨᱟᱡᱟᱫᱷᱤ ᱨᱟᱡᱟ (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱡᱟᱫᱷᱤ ᱨᱟᱡᱟ]]''||ᱥᱤᱠᱷᱚᱱᱫᱚᱨ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ''[[ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤ (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤ]]'' || ᱵᱚᱸᱜᱟ || |- | ᱒᱐᱒᱒ | ᱓ ᱥᱭᱟᱱᱮ |ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ | |} ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ! ᱛᱷᱚᱠ ! ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱚᱨᱡᱚ ! {{Tooltip|Ref.|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} |- | ᱒᱐᱑᱓ | [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] | ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱴᱚᱨ | ''[[ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱟᱨᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱢᱤᱴᱷᱟ ᱢᱤᱴᱷᱟ ᱯᱭᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨᱟ]]'' | {{nom|ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ}} | <ref>{{cite news |title=Telly awards 2013 Popular Awards winners |url=http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k13/poll/winners.php#PO4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425010425/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k13/poll/winners.php |archive-date=2015-04-25}}</ref> |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ}} * {{IMDb name|id=0451383|name=ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱢᱩᱠᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱳᱯ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] h7ehqglix334annnnbtmxbimniy38lp ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28452 200062 160127 2026-11-08T11:48:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200062 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | image2-width = | location = ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱝᱥᱤ, [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | metric-elev = yes | elevation-m = 230 | coordinates = {{coord|31|42|28|N|074|47|57|E|display=inline,title}} | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label = '''ATQ''' | r1-length-f = 12,000 | r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]] | name = ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | image = File:Sri Guru Ram Dass Jee International Airport, Amritsar.jpg | image-width = 250 | image2 = | caption2 = | IATA = ATQ | ICAO = VIAR | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = | operator = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | opened = ᱑᱙᱓᱐ | focus_city = <div> *[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] *[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] *[[ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ]] *[[ᱥᱯᱟᱭᱥᱡᱮᱴ]] </div> | city-served = [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]] | elevation-f = ᱗᱕᱖ | metric-rwy = ᱦᱚᱭ | r1-number = ᱑᱖/3᱓᱔ | r1-length-m = ᱓,᱖᱕᱗ | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱓,᱐᱘᱕,᱕᱙᱘ ({{increase}} ᱒᱒.᱖%) | stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ | stat2-data = ᱒᱑,᱖᱔᱘ ({{increase}} ᱑᱐.᱙%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = ᱓,᱓᱕᱘ ({{increase}} ᱕᱐%) | footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref> | pushpin_map_caption = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | website = [https://www.aai.aero/en/airports/amritsar ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ] }} '''ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{airport codes|ATQ|VIAR}} ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱝᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite tweet |author=Airports Authority of India and Chaudharu Charan Singh International Airport in Lucknow |author-link=Airports Authority of India |user=AAI_Official |number=1302926977003814916 |date=7 September 2020 |title=#AAI's Amritsar Airport @aaiasrairport, the third largest airport of Northern Region, was strategically set up to ease @DelhiAirport's operational load.#IconicAirportTerminals https://t.co/fZG66TAA3d |language=en |access-date=9 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.theasianindependent.co.uk/amritsar-beats-all-international-airports-in-india-with-83-5-growth-in-domestic-traffic/|title=Amritsar beats all international Airports in India with 83.5% growth in domestic traffic - Asian Independent|last=C|first=D.|access-date=12 November 2018|archive-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422082846/https://theasianindependent.co.uk/amritsar-beats-all-international-airports-in-india-with-83-5-growth-in-domestic-traffic/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite tweet |author=Airports Authority of India |author-link=Airports Authority of India |user=AAI_Official |number=1337375092116885506 |date=11 December 2020 |title=#AAI's Amritsar @aaiasrairport has been a hub of cargo movements, domestically and internationally. The airport continues to thrive in delivering essentials and other necessary items across the globe, smoothly. #DeliveringHappiness https://t.co/lpyjfSWpZG |language=en |access-date=9 January 2021}}</ref> ᱥᱠᱟᱭᱤᱴᱨᱚᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.worldairportawards.com/worlds-best-regional-airports-2019/|title = The World's Best Regional Airports 2021}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱠᱳᱣᱱᱥᱤᱞ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://aci.aero/customer-experience-asq/asq-awards-and-recognition/asq-awards/current-winner-2020/best-airport-by-size-and-region/|title=2020 - Best Airport by Size and Region|access-date=3 March 2021|archive-date=1 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301172701/https://aci.aero/customer-experience-asq/asq-awards-and-recognition/asq-awards/current-winner-2020/best-airport-by-size-and-region/|url-status=dead}}</ref> ᱥᱠᱟᱭᱤᱴᱨᱮᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱥᱴᱟᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.worldairportawards.com/worlds-best-airport-staff-2024/ | title=The World's Best Airport Staff 2024 }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱵᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2022}} ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱐᱗ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱤᱰᱞᱮᱱᱰᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.newspapers.com/clip/112974569/birmingham-evening-mail/ | title=New passage to India | work=Birmingham Evening Mail | date=4 January 1982 | accessdate=18 November 2022}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.newspapers.com/clip/112975888/sandwell-evening-mail/ | title=Flying Elmdon-to-India, first stop Moscow | work=Sandwell Evening Mail | date=2 January 1982 | accessdate=18 November 2022}}</ref> ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.tribuneindia.com/2000/20001212/punjab.htm | title=Rajasansi airport: Ramoowalia blames CM |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |location=Chandigarh | date=11 December 2000 | accessdate=18 November 2022 | author=Singh, Prabhjot}}</ref><ref>{{cite news | title=Air-India flights to Toronto after 8 years | agency=Xinhua News Agency | date=9 May 2005 | id={{Gale|A132246210}}}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱗᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4548547.stm | title=Air India launches Amritsar link | publisher=BBC News | date=15 May 2005 | accessdate=19 November 2022 | author=Jolly, Asit | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060113191711/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4548547.stm | archivedate=13 January 2006}}</ref><ref>{{cite news | id={{Gale|A131832766}} | title=Air India wants to boost Brum route | work=The Birmingham Post | date=21 April 2005}}</ref> ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱛᱷᱨᱳ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | id={{Gale|A185462696}} | title=Air India moves Toronto, Amritsar flights via London | publisher=Press Trust of India | date=23 September 2008}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱯᱷᱤᱞᱤᱴ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ti216">{{cite news | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/airport-s-temporary-cargo-centre-lies-closed-202166 | title=Airport's temporary cargo centre lies closed |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |location=Chandigarh | date=27 February 2016 | accessdate=19 November 2022 | author=Bagga, Neeraj}}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-to-launch-direct-flight-between-toronto-and-delhi/articleshow/6263149.cms | title=Air India to launch direct flight between Toronto and Delhi | work=The Economic Times | date=5 August 2010 | accessdate=19 November 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2022}} ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱤᱰᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ (BMI) ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ-ᱦᱤᱛᱷᱨᱚᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮᱭᱟᱨ᱓᱓᱐ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.business-standard.com/article/companies/british-midland-international-starts-direct-service-between-london-and-amritsar-111101500065_1.html | title=British Midland International starts direct service between London and Amritsar | work=Business Standard | date=15 October 2011 | accessdate=19 November 2022}}</ref><ref>{{cite news | id={{Gale|A269788337}} | title=BMI launches Amritsar-London flight | work=United News of India | date=14 October 2011}}</ref> BMI ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱢᱮᱭ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ti216"/><ref>{{cite news | id={{Gale|A298041786}} | title=Bmi Announces Winter 2012 Schedule and Continued Integration with British Airways | work=Travel Business Review | date=30 July 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱦᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱘᱗ ᱛᱮ ᱱᱚᱱᱥᱴᱚᱯ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | id={{Gale|A528235111}} | title=Air India launches non-stop New Delhi-Amritsar-Birmingham flight | work=Asian News International | date=20 February 2018}}</ref><ref>{{cite news | id={{Gale|A528502778}} | title=Air India commences Birmingham-Amritsar direct service | work=Travel Business Review | date=22 February 2018}}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== [[File:Duty-free shop at Amritsar Airport, Oct 2014.jpg|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱩᱠᱟᱱ]] ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ (ATC) ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱮᱡᱽ-᱑ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱡᱽ-᱑) ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱯᱷᱮᱡᱽ-᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱜᱤᱞᱟᱹᱥ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱠᱥ-ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱜᱮᱡᱽ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱥᱯᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (FIDS), ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ (CUTE), ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱤ. ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱨᱤᱝ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱔᱐,᱑᱗᱕ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱓᱒,᱔᱔᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱒,᱗᱗᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱗,᱕᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ== [[File:Bird's Eye View of Amritsar Airport taken from an aircraft taking off.jpg|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱧᱮᱞ]] ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱒᱖ ᱤᱢᱤᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱑᱒ ᱠᱩᱥᱴᱚᱢ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱠ ᱵᱩᱴᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱮᱴ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱱᱣᱮ== ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ CAT III-B ILS ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖-᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (AAI) ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱫᱷᱟᱨᱟ (LVP) ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/misc/AAI-upadteMArch12.pdf |title=Amritsar Airport ushers in CAT II Instrument Landing System |access-date=12 March 2017}}</ref><ref>{{cite web|title = Airports Authority of India|url = http://www.aai.aero/allAirports/amritsar_technicalinfo.jsp|website=aai.aero|access-date = 31 December 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/news/punjab/amritsar-airport-set-for-night-flights-after-runway-revamp/399742.html |title=Amritsar airport set for night flights after runway revamp |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |location=Chandigarh |date=30 April 2017 |access-date=14 November 2017 |archive-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116222631/http://www.tribuneindia.com/news/punjab/amritsar-airport-set-for-night-flights-after-runway-revamp/399742.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/misc/AIPS_2017_68.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209101830/http://www.airportsindia.org.in/misc/AIPS_2017_68.pdf |archive-date=9 December 2017 |title=Low Visibility Procedures |date=9 December 2017 |access-date=20 June 2018}}</ref> CAT III ILS ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, CAT II ILS ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱔ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱫᱚ ᱖᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱵᱟᱨᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱵᱷ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== [[File:Scoot 787 Dreamliner at Amritsar Airport.jpg|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱳᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[File:Amritsar Airport Departure.jpg|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[File:Amritsar Airport Baggage.jpg|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] <!-- Please use independent sources, not the airport or airline as they are not independent. --> {{Airport destination list <!-- --> | [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] | [[ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱟᱢ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱜᱟᱴᱣᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ–ᱜᱟᱴᱣᱤᱠ]],<ref>{{cite news|title=Air India launches weekly flights to London's Gatwick, Heathrow Airport|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-launches-weekly-flights-to-londons-gatwick-heathrow-airport/articleshow/96933162.cms|work=The Economic Times|date=12 January 2023|access-date=13 January 2023|language=en}}</ref> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/ArenaJet/status/1657705332058243072|title=Air India to start daily flights between Amritsar and Mumbai with effect from May 20|work=JetArena|accessdate=14 May 2023}}</ref> <!-- --> | {{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]}} | [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱩᱵᱟᱭ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AviationAll_/status/1714628172589723904|title=Air India Express to expand flights from Hyderabad|work=AviationAll|accessdate=18 October 2023}}</ref> [[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]] <!-- --> | [[ᱮᱭᱟᱨᱮᱥᱤᱭᱟ]] | [[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]] (᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ) <!-- --> | [[ᱮᱭᱟᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥ]] | [[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ |ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]] (᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ)<ref>{{cite web |title=AirAsia X plans to discontinue some of these routes Almaty, Kazakhstan, Gold Coast, Australia, Amritsar, India.|url=https://www.businesstoday.com.my/2024/08/29/airasia-x-poised-for-earnings-lift-off-in-second-half-maybank/|website=businesstoday|access-date=29 August 2024}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ]]}}|[[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]],<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/alliance-air-commences-services-from-dehradun-to-amritsar-ayodhya-pantnagar-and-varanasi-1252320|title=Alliance Air commences services from Dehradun to Amritsar, Ayodhya, Pantnagar and Varanasi|work=CAPA|accessdate=7 March 2024}}</ref> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]],<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/alliance-air-to-commence-delhi-amritsar-service-in-mar-2023-1190039|title=Alliance Air to commence Delhi-Amritsar service in Mar-2023|work=CAPA|accessdate=9 March 2023}}</ref> [[ᱠᱟᱝᱜᱽᱲᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱥᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱞᱞᱩ–ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱞᱞᱩ]],<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/alliance-air-to-commence-amritsar-kullu-service-in-oct-2023-1225361|title=Alliance Air to commence Amritsar-Kullu service in Oct-2023|work=CAPA|accessdate=25 September 2023}}</ref> [[ᱥᱤᱢᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱢᱞᱟ]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/alliance-air-to-commence-amritsar-shimla-service-in-nov-2023-1226640|title=Alliance Air to commence Amritsar-Shimla service in Nov-2023|work=CAPA|accessdate=3 October 2023}}</ref> <!-- --> | [[ᱵᱟᱴᱤᱠ ᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] | [[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]] <!-- --> | [[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] | [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱢᱦᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref>{{cite news|title=IndiGo to start new flight between Amritsar, Hyderabad from March 31|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/indigo-to-start-new-flight-between-amritsar-hyderabad-from-march-31-597060|work=The Tribune|date=3 March 2024|access-date=4 March 2024|language=en}}</ref> [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] <!-- --> | [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] | [[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230828-mhnw23atq|title=MALAYSIA AIRLINES ADDS AMRITSAR SERVICE FROM NOV 2023|work=Aeroroutes|accessdate=28 August 2023}}</ref> <!-- --> | [[ᱱᱤᱭᱳᱥ (ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ)|ᱱᱤᱭᱳᱥ]] | [[ᱢᱤᱞᱟᱱ ᱵᱚᱨᱜᱟᱢᱳ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱚᱨᱜᱟᱢᱳ]], [[ᱢᱤᱞᱟᱱ ᱢᱟᱞᱯᱮᱱᱥᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱤᱞᱟᱱ–ᱢᱟᱞᱯᱮᱱᱥᱟ]], [[ᱨᱳᱢ ᱯᱷᱤᱢᱤᱥᱤᱱᱳ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱳᱢ–ᱯᱷᱤᱢᱤᱥᱤᱱᱳ]]{{Ref|1|1}} <br />'''ᱨᱤᱛᱩ:''' [[ᱵᱷᱮᱨᱳᱱᱟ ᱵᱤᱞᱟᱯᱷᱨᱟᱝᱠᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱷᱮᱨᱳᱱᱟ]]{{Ref|1|1}}<ref>{{cite news|last=Velani|first=Bhavya|title=Neos Air Announces New Flights between Amritsar and Verona – Exclusive|url=https://aviationa2z.com/index.php/2023/07/30/neos-air-amritsar-verona-flights/|work=Aviation A2Z|date=30 July 2023|access-date=30 July 2023|language=en}}</ref> <!-- --> | [[ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]] | [[ᱦᱟᱢᱟᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱳᱦᱟ]] <!-- --> | [[ᱥᱠᱩᱴ]] | [[ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] <!-- --> | [[ᱥᱯᱟᱭᱥᱡᱮᱴ]] | [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱩᱵᱟᱭ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]]<br />'''ᱨᱤᱛᱩ:''' [[ᱢᱤᱞᱟᱱ ᱵᱚᱨᱜᱟᱢᱳ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱚᱨᱜᱟᱢᱳ]]{{Ref|1|1}},<ref name="The Times of India">{{cite news|title=SpiceJet starts one-stop flight to Italy from Amritsar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/spicejet-starts-one-stop-flight-to-italy-from-amritsar/articleshow/95283673.cms|work=The Times of India|date=3 November 2022|access-date=4 November 2022|language=en}}</ref> [[ᱨᱳᱢ ᱯᱷᱤᱢᱤᱥᱤᱱᱳ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱳᱢ–ᱯᱷᱤᱢᱤᱥᱤᱱᱳ]]{{Ref|1|1}}<ref name="The Times of India"/> <!-- --> | [[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]] | [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/vistara-to-commence-mumbai-amritsar-service-in-nov-2023-1228423|title=Vistara to resumes Mumbai-Amritsar service in Nov-2023|work=CAPA|accessdate=12 October 2023}}</ref> <!-- --> }} ==ᱚᱛ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱔-ᱞᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱕᱔ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱽᱱᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱳᱞᱟ ᱠᱮᱵᱽ ᱟᱨ ᱩᱵᱮᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱴᱳ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ-ᱠᱟᱴᱨᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱜᱟ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=अमृतसर हवाईअड्डे का 300 करोड़ से विकास होगा |url=https://www.amarujala.com/punjab/amritsar/amritsar-airport-to-develop-300-million-amritsar-news-pkl389749144 |access-date=2023-01-05 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> ===ᱢᱮᱴᱨᱚᱵᱟᱥ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱴ ᱕᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱐-᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/punjab/amritsar-brts-bus-will-also-go-from-airport-to-ghee-mandi-21933398.html|title = एयरपोर्ट से घी मंडी तक भी जाएगी बीआरटीएस बस, 15 रुपये होगा किराया}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://amritsarportal.infinium.management/ListofRoutesLocations/ViewRoutesLocations|title=Amritsar Metro Bus Services}}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{Portalbar|India|Aviation}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ,ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] gn17mhohsk7afwrp75hvggykf8bl4xj ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28508 199803 198618 2026-11-08T03:49:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199803 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | metric-rwy = yes | name = ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | nativename = | nativename-a = | image = Coimbatore_Airport.jpg | image-width = 250 | caption = | IATA = CJB | ICAO = VOCB | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | operator = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | city-served = [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | elevation-f = 1,311<ref name="Airport stats">{{cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_technicalinfo.jsp|title=Coimbatore Airport|publisher=airportsindia.in|access-date=22 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708045639/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_technicalinfo.jsp|archive-date=8 July 2015|url-status=dead}}</ref> | pushpin_map = India | location = ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ, [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | elevation-m = 400 | metric-elev = yes | coordinates = {{coord|11|01|36|N|077|02|30|E|type:airport|display=inline,title}} | pushpin_label = '''CJB''' | website = {{URL|https://www.aai.aero/en/airports/coimbatore|Coimbatore Airport}} | r1-number = ᱐᱕/᱒᱓ | r1-length-m = 2,990 | r1-length-f = 9,809 | r1-surface = ᱟᱥᱯᱷᱚᱞᱴ | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱒,᱙᱐᱔,᱖᱑᱑ ({{increase}} ᱑᱓.᱖%) | stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ | stat2-data = ᱑᱘,᱓᱙᱖ ({{increase}} ᱔.᱓%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = ᱘,᱙᱒᱒ ({{increase}} ᱖.᱔%) | footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI">{{cite report|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=22 April 2024|archive-date=20 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620120023/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite report|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=22 April 2024|archive-date=20 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620120022/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite report|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=22 April 2024|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419133127/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|url-status=live}}</ref> | timezone = [[Indian Standard Time|IST]] | utc = +᱐᱕:᱓᱐ }} '''ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{airport codes|CJB|VOCB}} ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|title=Coimbatore Airport|access-date=26 July 2015|publisher=airportsindia.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804052414/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|archive-date=4 August 2015}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AAI"/> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Report">{{cite report|url=https://aera.gov.in/uploads/airports/5c811040863a5order03181907.pdf|title=In the matter of Determination of Aeronautical Tariffs in respect of Coimbatore Airport|publisher=Airports Economic Regulatory Authority of India|year=2019|access-date=1 December 2023|page=4|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004202924/https://www.aera.gov.in/uploads/airports/5c811040863a5order03181907.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ-ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ-ᱠᱚᱪᱤᱱ-ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|title=World Aviation Annual Report|year=1948|publisher=Aviation Research Institute, Washington D.C.|page=512}}</ref><ref>{{cite book|title=Jane's All the World's Aircraft|volume=42|year=1951|publisher=Sampson Low, Marston & Company}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=Parliamentary Debates:Official Report|volume=207|year=2006|publisher=[[Parliament of India]]|page=80}}</ref><ref>{{cite book|title=Indian Armed Forces Year Book|year=1974|publisher=[[University of California]]|page=414}}</ref><ref>{{cite book|title=U.S. Army Area Handbook for India|publisher=Special Operations Research Office, United States Army|year=1964|page=646}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ ᱮᱭᱟᱨᱳᱰᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|title=Aeroplane and Commercial Aviation News|volume=108|year=1963|page=9}}</ref> ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Report"/> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Airports International|year=1990|publisher=IPC Transport Press|page=6}}</ref> ᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/pms-growth-agenda-new-airports-mumbai-ahmedabad-bullet-train-228203|title=Prime Minister holds infrastructure meet, but Mukul Roy is missing|work=[[NDTV]]|date=6 June 2012|access-date=13 June 2012|quote=Prime Minister said this year will see a series of new projects being commissioned, including international airports for Lucknow, Varanasi, Coimbatore, Trichy and Gaya}}</ref><ref>{{cite news|title=Cabinet grants international airport status to five airports|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/cabinet-grants-international-airport-status-to-five-airports/articleshow/16673279.cms|date=4 October 2012|newspaper=[[The Economic Times]]|location=New Delhi|access-date=4 October 2012|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303163612/https://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/cabinet-grants-international-airport-status-to-five-airports/articleshow/16673279.cms|url-status=live}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== [[File:Coimbatore Airport 2014.jpg|thumb|left|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱮᱞ]] ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱒,᱕᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘,᱕᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱙᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙,᱘᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423214311/http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm|url-status=dead|archive-date=23 April 2008|title=Extended runway ready at Coimbatore Airport|date=20 April 2008|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=17 March 2016}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱗᱘᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱙.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ, ᱮᱭᱨᱳ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (ILS) ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=New aprons being built at Coimbatore airport|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 November 2020|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/new-aprons-being-built-at-coimbatore-airport/article33151142.ece|access-date=1 December 2023|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104512/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/new-aprons-being-built-at-coimbatore-airport/article33151142.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article1938079.ece|title=Coimbatore airport to get a new look|newspaper=[[The Hindu]]|date=29 October 2007|access-date=26 July 2015}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article1589866.ece?textsize=small&test=2|location=Chennai, India|newspaper=[[The Hindu]]|title=New parking system at Coimbatore Airport|date=1 April 2011|access-date=26 July 2015|archive-date=10 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110010632/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article1589866.ece?textsize=small&test=2|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ (AAI) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱰᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ (ATC) ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱘᱗᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ (᱑,᱑᱐᱓ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱑᱗᱑.᱗᱙ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=New building for domestic departure to come up at city airport|newspaper=[[The Times of India]]|date=8 June 2019|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/new-building-for-domestic-departure-to-come-up-at-city-airport/articleshow/69604841.cms|access-date=12 December 2020|archive-date=14 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714173310/https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/new-building-for-domestic-departure-to-come-up-at-city-airport/articleshow/69604841.cms|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱭᱨᱳ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://environmentclearance.nic.in/DownloadPfdFile.aspx?FileName=R6HENEOiCJcr3KirC6RBZvRUA5uTXuPGfxtkWOlzP85nKQzcFvvW/QYcwfEI2WuZRzCjNcQr6oFdKvJSL/e/sg08DuqTx/HmiKZc1UrrX4o=&FilePath=93ZZBm8LWEXfg+HAlQix2fE2t8z/pgnoBhDlYdZCxzXmG8GlihX6H9UP1HygCn3pCkAF2zPFXFQNqA4krKa1Aw==|title=Pre-feasibility report for the expansion of Coimbatore Airport|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Airport Authority of India - Tenders|url=https://www.aai.aero/en/tender/tender-search?field_region_tid=All&field_airport_tid=556&term_node_tid_depth=All&field_tender_status_value=All&field_tender_last_sale_date_value%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=&combine=Construction+of+New+Domestic+Departure+Terminal+Building+and+associated+works|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ===ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ=== [[File:Kovai Air.jpg|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ A321]] <!-- Please use independent sources, not the airport or airline as they are not independent. --> {{Airport-dest-list |[[ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ]]|[[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]]<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2024/Jun/02/technical-glitch-grounds-sharjah-bound-air-arabia-flight-at-coimbatore-airport|title=Technical glitch grounds Sharjah-bound Air Arabia flight at Coimbatore airport|date=2 June 2024|access-date=12 June 2024|newspaper=[[The New Indian Express]]|archive-date=3 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603015352/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2024/Jun/02/technical-glitch-grounds-sharjah-bound-air-arabia-flight-at-coimbatore-airport|url-status=live}}</ref> |[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite web|title=Air India Flight Schedule|url=https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=jsp/dgca/InventoryList/airOperation/certification/scheduled/domestic/2024/Air%20India.pdf&mainnull|publisher=DGCA|access-date=11 May 2024|archive-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511071234/https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=jsp/dgca/InventoryList/airOperation/certification/scheduled/domestic/2024/Air%20India.pdf&mainnull|url-status=live}}</ref> |[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] |[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]<ref>{{cite web|url=https://www.goindigo.in/information/route-map.html|title=Schedule|publisher=[[IndiGo]]|access-date=1 June 2024|archive-date=31 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031132201/https://www.goindigo.in/information/route-map.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://info.flightmapper.net/airline/6E/CJB|title=IndiGo flights from CJB|publisher=Flightmapper|access-date=19 June 2024|archive-date=20 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620121636/https://info.flightmapper.net/airline/6E/MAA|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/airlines/6e-igo/routes|title=IndiGo departures from MAA|publisher=[[Flightradar24]]|access-date=19 June 2024|archive-date=3 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103174559/https://www.flightradar24.com/data/airlines/6e-igo/routes|url-status=live}}</ref>|[[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]],<ref>{{cite news|url=http://www.traveltrendstoday.in/indigo-announces-direct-flights-to-abu-dhabi-from-mangaluru-coimbatore-and-tiruchirappalli/|title=IndiGo announces direct flights to Abu Dhabi from Mangaluru, Coimbatore and Tiruchirappalli|date=17 July 2024|access-date=17 July 2024|work=Travel Today}}</ref> [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]],<ref name="Air"/> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱳᱣᱟ–ᱢᱳᱯᱟ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref name="Air"/> [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ)<ref>{{cite news|title=IndiGo to commence Coimbatore-Singapore service in Oct-2024 |url=https://centreforaviation.com/news/indigo-to-commence-coimbatore-singapore-service-in-oct-2024-1275072 |work=CAPA |publisher=Informa Markets |date=5 August 2024 |url-access=subscription}}</ref> |[[ᱥᱠᱩᱴ]]|[[ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]]<ref>{{cite news|url=https://www.businesstoday.in/industry/aviation/story/singapore-airlines-budget-carrier-scoot-resumes-chennai-flights-withdraws-from-bengaluru-hyderabad-404317-2023-11-02|title=Singapore Airlines’ budget carrier Scoot resumes Chennai flights, withdraws from Bengaluru & Hyderabad|date=2 November 2023|access-date=1 June 2024|newspaper=[[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref> |[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]]<ref>{{cite web|url=https://www.airvistara.com/in/en/plantravel/flightschedule|title=Flight schedule|publisher=[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]]|access-date=1 June 2024|archive-date=27 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327121242/https://www.airvistara.com/in/en/plantravel/flightschedule|url-status=live}}</ref>|[[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]],<ref name="Air"/> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref name="Air">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/domestic-flight-services-from-coimbatore-witness-slump-following-reduction-of-services-to-chennai-hyderabad/article67734869.ece|title=Domestic flight services from Coimbatore witness slump following reduction of services to Chennai, Hyderabad|date=12 January 2024|access-date=1 June 2024|newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> }} ===ᱠᱟᱨᱜᱳ=== {{Airport destination list | [[ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱮᱭᱟᱨ]]| [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]<ref>{{cite news|title=Amazon Air takes off in India|url=https://www.aboutamazon.in/news/operations/amazon-air-takes-off-in-india|work=[[Amazon (company)|Amazon]]|date=23 January 2023|access-date=18 February 2023|language=en-US|archive-date=18 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218073328/https://www.aboutamazon.in/news/operations/amazon-air-takes-off-in-india|url-status=live}}</ref> }} ==ᱡᱚᱲᱟᱣ== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱐.᱖᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ccmc.gov.in/ccmc/index.php/bus-services|title=Town bus services, Coimbatore|publisher=Coimbatore Municipal Corporation|access-date=3 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704181458/https://www.ccmc.gov.in/ccmc/index.php/bus-services|archive-date=4 July 2015 }}</ref> ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱠᱫᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.tn.gov.in/rti/proactive/transport/handbook-tnstc-cbe.pdf|title=TNSTC, Coimbatore|publisher=TNSTC|access-date=4 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222708/http://www.tn.gov.in/rti/proactive/transport/handbook-tnstc-cbe.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱘ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱝᱜᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry|work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways|publisher=Indian Railways|access-date=23 December 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|archive-date=10 May 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.raac.co.in/railway.php|title=Railways in Coimbatore|publisher=RAC|access-date=6 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084528/http://www.raac.co.in/railway.php|archive-date=4 March 2016}}</ref> ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/dpr-for-coimbatore-metro-rail-project-to-be-submitted-to-tamil-nadu-government-by-july-15/article67030788.ece|title=DPR for Coimbatore metro rail project to be submitted to Tamil Nadu government by July 15|newspaper=[[The Hindu]]|date=1 July 2023|access-date=1 December 2023|archive-date=17 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717095858/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/dpr-for-coimbatore-metro-rail-project-to-be-submitted-to-tamil-nadu-government-by-july-15/article67030788.ece|url-status=live}}</ref> ᱠᱮᱵᱽ ᱥᱮᱵᱟ, ᱠᱚᱞ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱟᱨ ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.aai.aero/en/airports/coimbatore Details of Coimbatore airport on AAI website] {{commons category-inline}} {{Portalbar|India|Aviation}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] af4pefol2cppvoo2uooiynwbl16fbe1 ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28513 199680 158779 2026-11-07T23:42:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199680 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | nativename = {{lang|ne|त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल}} | image = Tribhuvan International Airport Logo.svg | image2 = 2009-03 Kathmandu 10.jpg | IATA = KTM | ICAO = VNKT | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | operator = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ CAAN) | city-served = [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | location = | hub = * [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱮᱭᱟᱨ]] * [[ᱜᱩᱱᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] * [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] * [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] * [[ᱥᱚᱣᱨᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] * [[ᱥᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] * [[ᱥᱤᱛᱟ ᱮᱭᱟᱨ]] * [[ᱛᱟᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨ]] * [[ᱭᱮᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] | elevation-f = 4,390 | elevation-m = 1,338 | coordinates = {{coord|27|41|47|N|085|21|32|E|region:NP|display=inline,title}} | website = [http://www.tiairport.com.np/ www.tiairport.com.np] | pushpin_map = Nepal | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_image = | pushpin_label = KTM | pushpin_label_position = | r1-number = ᱐᱒/᱒᱐ | r1-length-f = 10,991 | r1-length-m = 3,350 | r1-surface = ᱟᱥᱯᱷᱚᱞᱴ | metric-rwy = y | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱘,᱖᱙᱑,᱔᱔᱓ | stat-year = ᱒᱐᱒᱓ | stat2-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱪᱮᱸᱡᱽ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ | stat2-data = {{increase}} ᱑.᱘᱖᱗% | stat3-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ | stat3-data = ᱒᱓᱓,᱑᱘᱗ | stat4-header = ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱪᱮᱸᱡᱽ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ | stat4-data = {{decrease}} ᱔.᱐᱖% | footnotes = Sources: [[:en:Civil Aviation Authority of Nepal|CAAN]]<ref name="CAAN">{{cite web | url = http://www.caanepal.org.np/tia.htm | title = Tribhuvan International Airport | publisher = Civil Aviation Authority of Nepal | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928132637/http://www.caanepal.org.np/tia.htm | archive-date = 28 September 2007}}</ref> and [[DAFIF]]<ref name="WAD">{{cite web|url-status=usurped|url=http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=VNKT|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305143444/http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=VNKT|archive-date=2019-03-05|title=Airport information for VNKT|website=World Aero Data}} Data current as of October 2006. Source: [[DAFIF]].</ref><ref name="GCM">{{GCM|KTM|KTM / VNKT|source=[[DAFIF]]}}</ref> | stat5-header = ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ | stat5-data = ᱓᱕᱖.᱕᱓᱖ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ }} '''ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ({{lang-ne|त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल}}, IATA: KTM, ICAO: VNKT, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''TIA''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ, [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱤᱵᱩᱞᱴᱚᱯ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite news|last=Pal|first=Alasdair|date=2020-08-08|title=Factbox: What is a "table-top runway", the site of deadly Air India plane crash?|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-india-crash-runway-factbox-idUSKCN2540H2|access-date=2021-03-09|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028080109/https://www.reuters.com/article/us-india-crash-runway-factbox-idUSKCN2540H2|url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ-ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱮᱱᱡᱤᱝ-ᱦᱤᱞᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱩᱠᱞᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱦᱚᱸ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱵᱷᱤᱲ, [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱦᱲᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ [[ᱯᱳᱠᱷᱨᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Prasain |first1=Sangnam |title=High costs of fuel and ground handling keeping airlines away |url=https://tkpo.st/3wMzilh |work=The Kathmandu Post |access-date=1 June 2022 |date=25 May 2022 |archive-date=15 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115172448/https://kathmandupost.com/money/2022/05/25/high-costs-of-fuel-and-ground-handling-keeping-airlines-away |url-status=dead }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Nepal-kathmandu-Tribhuvan-international-airport.jpg|thumb|ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱧᱮᱞ]] ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱜᱚᱣᱪᱳᱣᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ "ᱜᱚᱣᱪᱳᱨ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last1=Abbott |first1=Gerry |url=https://books.google.com/books?id=S6PumbuvX2YC&dq=Gauchar+means+%27cow+pasture%27%2C+and+the+appropriateness+of+the+name+became+clear+when+I+saw+cattle+grazing+at+the+end+of+the+runway.&pg=PT113 |title=English All Over the Place: Experiences While Teaching Abroad |last2=Jordan |first2=Bob |date=2001 |publisher=Starhaven |isbn=978-0-936315-15-7 |pages=102 |language=en |access-date=6 August 2022 |archive-date=15 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115172434/https://books.google.com/books?id=S6PumbuvX2YC&dq=Gauchar+means+%27cow+pasture%27%2C+and+the+appropriateness+of+the+name+became+clear+when+I+saw+cattle+grazing+at+the+end+of+the+runway.&pg=PT113 |url-status=live }}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱤᱪᱠᱨᱚᱯᱴ ᱵᱳᱱᱟᱱᱡᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮᱛ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Arjyal |first1=Hemant |title=Accident of Birth |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/accident-of-birth/ |publisher=República |access-date=1 November 2020 |date=15 July 2017 |archive-date=10 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162324/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/accident-of-birth/ |url-status=live }}</ref> ᱜᱚᱣᱪᱳᱣᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-01-21 |title=The Storied Career Of India's Oldest Fighter Pilot Dalip Singh Majithia, Who Turns 100 Tomorrow |url=https://www.ndtv.com/india-news/the-storied-career-of-indias-oldest-fighter-pilot-dalip-singh-majithia-who-turns-100-tomorrow-2268918 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121002046/https://www.ndtv.com/india-news/the-storied-career-of-indias-oldest-fighter-pilot-dalip-singh-majithia-who-turns-100-tomorrow-2268918 |archive-date=2023-01-21 |access-date=2023-01-21 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite book |last=Liechty |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=zNYZDgAAQBAJ&dq=Surjit+Singh+Majithia+kathmandu&pg=PA29 |title=Far Out: Countercultural Seekers and the Tourist Encounter in Nepal |date=2017-02-21 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-42913-7 |pages=29 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 July 2022 |last=Gupta|first=Anchit|title=Anchit Gupta on Twitter: "Flying from Muzaffarpur, along the Bhagmati, the strip was just 150 X1200 yards. Surjit positioned his car at the south end with a T marked next to it, with 1-2-3 balls on the T signifying wind speed ranges for Dalip to gauge approach, in planning that lasted over 6 months." / Twitter |url=https://twitter.com/AnchitGupta9/status/1552128547543691265 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121003022/https://twitter.com/AnchitGupta9/status/1552128547543691265 |archive-date=2023-01-21 |access-date=12 February 2023|website=twitter.com}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱣᱪᱳᱣᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CAA Nepal">{{cite web|url=http://www.caanepal.org.np/index.php?option=com_content&view=article&id=60&Itemid=38|title=Chronology|author=Administrator|access-date=3 January 2015|archive-date=21 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221025424/http://www.caanepal.org.np/index.php?option=com_content&view=article&id=60&Itemid=38|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱠᱳᱴᱟ ᱰᱤ.ᱥᱤ.᱓ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.tiairport.com.np/airport-guide|title=Tribhuvan International Airport|website=Tribhuvan International Airport|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411164743/https://www.tiairport.com.np/airport-guide|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱷᱮᱨᱦᱟᱣᱟ]], [[ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱯᱳᱠᱷᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱳᱠᱷᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱢᱟᱨᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ''ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬ ᱓,᱗᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ (᱑᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱑᱖/᱓᱔ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱑᱖/᱓᱔ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱖,᱖᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ (᱒᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱐᱒/᱒᱐ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱸᱠ (ADB) ᱟᱨ ᱳᱯᱮᱠ (OPEC) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱖,᱖᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ (᱒,᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱔᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="CAA Nepal"/> ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱟᱠᱳᱴᱟ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱭ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Citation|title=Queen Elizabeth II on a Tiger Shoot in Katmandu (1961) {{!}} British Pathé| date=13 April 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=q4CmB9c852s|language=en|access-date=9 June 2020|archive-date=18 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618182806/https://www.youtube.com/watch?v=q4CmB9c852s&t=61|url-status=live}}</ref> [[File:Kathmandu Airport March 1963 01.jpg|alt=Two planes on the tarmac in front of an airport building|thumb|᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ]] ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ, ᱞᱩᱯᱷᱛᱷᱟᱱᱥᱟ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱐᱗ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CAA Nepal" /> ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ, ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱒᱗ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱴ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="CAA Nepal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱐᱒/᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱥᱤᱵᱷᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gZ3-nEppy-k |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/gZ3-nEppy-k |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=The First Landing of a Concorde in Nepal|date=28 November 2010|via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮ. ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱱᱮᱠᱚᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱳᱠᱚᱨ ᱥᱤᱰᱞᱤ ᱮᱪ.ᱮᱥ. ᱗᱔᱘ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮ. ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱞᱤᱴᱭᱩᱰ ᱢᱚᱰᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (ᱮ.ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.) ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱯᱚᱨᱪᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (ᱵᱤ-ᱥᱮᱴ) ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{citation needed|date=May 2022}} ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"Austrian bids farewell to the 737", Airliner World, June 2013: p6</ref> ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱠᱤᱥ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱤᱥᱴᱟᱱᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=New airline routes launched (20 August – 2 September 2013) |url=https://www.anna.aero/2013/09/05/new-airline-routes-launched-20-august-2-september-2013/ |publisher=anna.aero |access-date=2 June 2020 |date=5 September 2013 |archive-date=27 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927090557/https://www.anna.aero/2013/09/05/new-airline-routes-launched-20-august-2-september-2013/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ<sup>᱒</sup> (᱒᱓,᱖᱘᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱖᱓᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ<sup>᱒</sup> (᱖᱗,᱘᱑᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ Rs. ᱑᱑᱙.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=New domestic terminal opens at Tribhuvan International Airport |url=https://kathmandupost.com/money/2016/05/19/new-domestic-terminal-opens-at-tribhuvan-international-airport |access-date=2022-04-30 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=15 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115172439/https://kathmandupost.com/money/2016/05/19/new-domestic-terminal-opens-at-tribhuvan-international-airport |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱓,᱓᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐,᱙᱙᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱑᱐ ᱤᱸᱪ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Prasain |first1=Sangam |title=Runway end safety areas at Tribhuvan International Airport improved |url=https://kathmandupost.com/money/2020/06/01/runway-end-safety-areas-at-tribhuvan-international-airport-improved |work=The Kathmandu Post |access-date=2 June 2020 |date=1 June 2020 |archive-date=5 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605144432/https://kathmandupost.com/money/2020/06/01/runway-end-safety-areas-at-tribhuvan-international-airport-improved |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=TIA expands domestic departure terminal |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/tia-expands-domestic-departure-terminal |work=The Himalayan Times |access-date=19 June 2022 |date=12 June 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619170132/https://thehimalayantimes.com/nepal/tia-expands-domestic-departure-terminal |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ===ᱮᱯᱨᱚᱱ=== [[File:TIA_International_Parking_Bays.jpg|thumb|right|ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ]] ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮ ᱣᱟᱭᱤᱰ-ᱵᱚᱰᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱴᱤᱟᱨ ᱗᱒ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nepal Phase II:Expansion of International Apron,Parallel Taxiway and Associated Works at TIA - AVIC-KDN - AVIC-KDN、KDN |url=http://www.avic-kdn.com/success_details/326.html |access-date=2022-08-03 |website=www.avic-kdn.com |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926170508/http://www.avic-kdn.com/success_details/326.html |url-status=live }}</ref> [[File:Defunct_Nepal_Airlines_airplanes_at_TIA.jpg|thumb|right|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗᱕᱗ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/money/2017/11/19/poor-airport-infra-to-put-brakes-on-fleet-expansion|title=Poor airport infra to put brakes on fleet expansion|work=The Kathmandu Post|language=en|access-date=11 April 2020|last1=Prasain|first1=Sangam|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318225328/https://kathmandupost.com/money/2017/11/19/poor-airport-infra-to-put-brakes-on-fleet-expansion|url-status=live}}</ref> ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱟᱱᱣᱮ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱓,᱓᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐,᱙᱙᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱑᱐ ᱤᱸᱪ) ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱚ ᱑.᱒% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|title=CAAN Aviation report VNKT|url=http://e-aip.caanepal.gov.np/_uploads/_pdf/a3bfe7bda63dbdef1d7803c1000f41d2.pdf|website=Civil Aviation Authority of Nepal|access-date=9 June 2020|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609044850/http://e-aip.caanepal.gov.np/_uploads/_pdf/a3bfe7bda63dbdef1d7803c1000f41d2.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒/᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=az>{{cite web|title=Kathmandu – Tribhuvan Airport (KTM/VNKT)|url=http://www.azworldairports.com/airports/a2150ktm.cfm|website=azworldairports.com|access-date=5 March 2015|archive-date=5 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205045247/http://www.azworldairports.com/airports/a2150ktm.cfm|url-status=live}}</ref> PCN 54F/A/W/T ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱵᱤᱴᱩᱢᱮᱱ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱫᱷᱟᱨᱮ, ᱴᱟᱪᱰᱟᱣᱩᱱ ᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱮᱥᱳᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱑᱐ ᱤᱸᱪ) ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱟᱨ ᱒᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱘᱗ ᱯᱷᱩᱴ ᱕ ᱤᱸᱪ) ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱤ ᱮᱨᱤᱭᱟ (ᱨᱮᱥᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱥᱤᱵᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱡᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱮᱥᱦᱳᱞᱰ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ==ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨ== ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱩᱯᱚᱛᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱐.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱷᱟᱢᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Tribhuvan International Airport|url=https://gettocenter.com/airport/KTM-Tribhuvan-International-Airport|website=gettocenter.com|access-date=31 January 2017|archive-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131201156/https://gettocenter.com/airport/KTM-Tribhuvan-International-Airport|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (0.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=About {{!}} Airport Hotel|url=https://www.airporthotel.com.np/about/|access-date=9 June 2020|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609044849/https://www.airporthotel.com.np/about/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱝ ᱨᱚᱰ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category-inline}} * {{Official website|http://www.tiairport.com.np/}} {{Portalbar|Nepal|Aviation}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] nwiu6wbq3tc82wwqwlavp29sipqkfup ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28531 199675 172293 2026-11-07T23:16:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199675 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | type = [[ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ–ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱨᱴᱱᱮᱨᱥᱤᱯ]] | owner = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | operator = [[ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱜᱩᱴ|ᱴᱤᱟᱨᱵᱷᱤ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]]<ref>{{cite web|url=https://cbonds.com/company/271987/|title=TRV (Kerala) International Airport|website=cbonds.com|access-date=7 March 2023}}</ref> | opened = ᱑᱙᱓᱒ | IATA = TRV | ICAO = VOTV | pushpin_map = India | pushpin_label = '''TRV''' | website = {{URL|https://www.adani.com/thiruvananthapuram-airport}} | city-served = [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] | location = ᱪᱟᱠᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | operating_base = [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] | metric-elev = yes | elevation-f = 13 | elevation-m = 4 | coordinates = {{Coord|8.48|N|76.92|E|type:airport|display=inline,title}} | metric-rwy = y | r1-number = ᱑᱔/᱓᱒ | r1-length-m = 3373 | r1-length-f = 11,066 | r1-surface = ᱟᱥᱯᱷᱚᱞᱴ | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ - ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱔,᱔᱐᱕,᱓᱑᱘ ({{increase}} ᱒᱖.᱗%) | stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ | stat2-data = ᱓᱐,᱑᱔᱑ ({{increase}} ᱒᱒.᱖%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = ᱑᱘,᱓᱙᱒ ({{increase}} ᱑᱐%) | footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=21 April 2024}}</ref><ref name="AAI2">{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=21 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=21 April 2024}}</ref> | image = Thiruvananthapuram Airport Logo.svg | image-width = 300 | image2 = Trivandrum_International_airport.jpg | image2-width = 250 }} '''ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{airport codes|TRV|VOTV}}, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="aai">{{Cite web|url=http://airportsindia.org.in/allAirports/thiru_general.jsp|title=Thiruvananathapuram|website=Airports Authority of India|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125002751/http://airportsindia.org.in/allAirports/thiru_general.jsp|archive-date=25 November 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]], [[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] ᱟᱨ ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱡᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱮᱠᱚᱨ (᱓᱒᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓.᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒.᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="aai" /> ᱠᱳᱵᱟᱞᱟᱢ ᱵᱤᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱴᱮᱠᱱᱳᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱷᱤᱱᱡᱟᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱠᱩᱢᱩᱜᱷᱟᱢ ᱵᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱐.᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ (ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|date=31 January 2022|title=Cial Retains Spot As Third-busiest Airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/cial-retains-spot-as-third-busiest-airport/articleshow/89232238.cms|access-date=22 February 2022|work=The Times of India|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓-᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱔.᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AAI3"/><ref name="AAI2"/> [[File:Trivandrum Airport Satelite View.jpg|thumb|320px|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱧᱮᱞ]] ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ (IAF) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ IAF ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ) ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.rajivgandhiacademyforaviationtechnology.org/|title=Rajiv Gandhi Academy For Aviation Technology - Thiruvananthapuram|date=13 July 2018|website=Rajiv Gandhi Academy For Aviation Technology|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717062920/http://www.rajivgandhiacademyforaviationtechnology.org/|archive-date=17 July 2017|access-date=10 December 2019}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱠᱟᱨᱟᱱ ᱵᱚᱰᱤ ᱢᱟᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ, ᱢᱟᱨᱵᱚᱢᱮᱴ ᱟᱨ ᱳᱵᱷᱚᱨᱦᱟᱞ (MRO) ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱝ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ== ===ᱨᱟᱱᱣᱮ=== [[File:Trivandrum International Airport Aircrafts in Runway.jpg|thumb|(ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ) ᱡᱮᱴ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ, ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱠ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] [[File:4R-EXR VOTV.jpg|thumb|221x221px|ᱵᱷᱤᱳᱴᱤᱵᱷᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱴᱥᱮᱭᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮᱭᱟᱨ᱓᱒-᱒᱓᱒ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱔ᱟᱨ-ᱮᱠᱥᱚᱨ]] ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱓,᱓᱗᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑,᱐᱖᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web|title=About Us {{!}} Thiruvananthapuram International Airport|url=https://www.adani.com/thiruvananthapuram-airport/about-us|access-date=8 February 2022|website=www.adani.com}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑,᱘᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖,᱑᱗᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== [[File:Tia-dom-2.JPG|thumb|right|ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑)]] ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱮᱴᱥ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ, ᱜᱞᱟᱥ ᱴᱮᱨᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱞᱟᱜᱮᱡᱽ ᱦᱟᱱᱰᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ/ᱠᱟᱥᱴᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱞᱮᱢᱤᱱᱜᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱰᱩᱴᱤ ᱯᱷᱨᱤ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱩᱴᱤ ᱯᱷᱨᱤ ᱥᱴᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱯᱷᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱨ, ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ-ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱤᱜ, ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞ, ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱱ-ᱨᱤᱪᱟᱨᱡᱤᱝ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.silkair.com/mbe/en_UK/content/experience/ontheground_airportlounge.jsp|title=Airport Lounge|publisher=SilkAir|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224063843/http://www.silkair.com/mbe/en_UK/content/experience/ontheground_airportlounge.jsp|archive-date=24 February 2011|access-date=1 March 2011}}</ref> ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱳᱭᱮᱞ ᱥᱠᱟᱭᱴᱮᱱᱠᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱩ ᱯᱞᱮᱱ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱤᱸᱯᱷᱩᱞᱟᱱᱥ ᱚᱯᱨᱮᱭᱮᱱᱥᱚᱱ ᱾ [[File:IATA Code at TRV.jpg|thumb|ᱱᱟᱣᱟ IATA ᱓ ᱞᱮᱴᱚᱨ ᱠᱳᱰ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[File:TVM Terminal 3 Airside.jpg|thumb|ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ]] ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ (ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ)=== ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤ.ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱒᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/thiru_pass.jsp|title=THIRUVANANATHAPURAM|date=26 August 2014|website=Airports Authority of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902041004/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_pass.jsp|archive-date=2 September 2017|access-date=5 May 2014}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱭᱨᱚᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱢᱳᱴ ᱜᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ (ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ)=== ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱨᱮ ᱘ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱮᱴᱣᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ UK ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱯᱟᱥᱠᱚᱞ + ᱣᱟᱴᱥᱚᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱤᱴᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱥᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱓᱔᱐ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱔᱗ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (᱑᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ) ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article35081.ece|title=World class terminal for Thiruvananthapuram International Airport|date=16 October 2009|newspaper=The Hindu|access-date=27 December 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903025358/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article35081.ece|archive-date=3 September 2011|publisher=Thehindu.com|url-access=subscription}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱱᱰᱚᱞᱤᱝ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱙᱕᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐,᱒᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖,᱕᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱠ ᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱭᱩᱡᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮᱠᱣᱤᱯᱢᱮᱱᱴ (CUTE) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱞᱴ ᱨᱮ ᱮᱠᱥ-ᱨᱮᱭ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱠᱟ-ᱤᱱᱪᱚᱠᱠᱚᱞ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱟᱠᱩᱴᱴᱚᱢ ᱤᱱᱪᱤᱵᱤᱞᱟ ᱮᱱ.ᱮᱪ. (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱔᱗ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱯᱩᱛᱷᱱᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|url=http://www.hindu.com/2011/02/12/stories/2011021262860300.htm|title=Terminal may put development on fast track|date=12 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301084310/http://www.hindu.com/2011/02/12/stories/2011021262860300.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=1 March 2011}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤ-ᱯᱮᱰ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱ ᱚᱫᱚᱞ-ᱵᱚᱫᱚᱞ (ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱩᱠ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱕ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱨᱳᱰᱨᱟᱢ ᱠᱳᱰ ᱔ᱤ/᱔ ᱮᱯᱷ ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮᱛ ᱛᱷᱚᱠ-ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱮᱠᱥᱤᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[File:P 20160211 085640.jpg|thumb|(ᱡᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ) ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] ===ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ=== ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ (ᱮᱴᱤᱥᱤ) ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱑᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱮᱴᱤᱥᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ? ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ CAT-1 ᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (ILS), DVOR ᱟᱨ ᱰᱤᱢᱮ (DME) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱳᱱᱳ-ᱯᱚᱞᱥ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱱ ᱨᱟᱰᱟᱨ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱱ ᱨᱟᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱱ ᱨᱟᱰᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Trivandrum International Airport|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/airport_brochures/TRIVANDRUM-Broucher.pdf|website=Airports Authority of India|access-date=6 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206062301/https://www.aai.aero/sites/default/files/airport_brochures/TRIVANDRUM-Broucher.pdf|archive-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/new-upgraded-radar-at-thiruvananthapuram-airport/article5138854.ece|title=New upgraded radar at Thiruvananthapuram airport|date=18 September 2013|newspaper=The Hindu|access-date=6 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206063349/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/new-upgraded-radar-at-thiruvananthapuram-airport/article5138854.ece|archive-date=6 December 2017|url-access=subscription}}</ref> ==ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ== ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. (AAI) ᱫᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱔,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘ ᱮᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱮᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite news|last=K.|first=Krishnachand|title=Runway expansion at Thiruvananthapuram airport: State may take final call by December-end|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/nov/29/runway-expansion-at-thiruvananthapuramairport-state-may-take-final-call-by-december-end-2637049.html|work=The New Indian Express|date=29 November 2023|access-date=12 December 2023|language=en}}</ref> ==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== <!-- WHEN ADDING A NEW ROUTE, OR ADDING AN END DATE FOR A ROUTE PLEASE ADD A REFERENCE, ALSO ADD THE ROUTE AND LINK ON THE CORRESPONDING AIRPORTS ARTICLE AND THE AIRLINES ARTICLE IF IT IS A NEW DESTINATION, ANYTHING WHICH IS NOT REFERENCED WILL BE REMOVED.ALSO WHEN ADDING A NEW ROUTE, A FIRM DATE IS MANDATORY--> {{Airport destination list <!-- --> |[[ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ]]| [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]],<ref>{{cite web|url=https://www.airarabia.com/en/destinations|title=Destinations|publisher=[[Air Arabia]]|access-date=3 February 2022}}</ref> [[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]] <!-- --> |[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]| [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]],<ref>{{cite tweet|author=Bangalore SkyUpdates|user=AeroUpdatesBLR|number=1801643776450171072|title=Air India opens bookings for daily flights to Thiruvananthapuram starting 1st July 2024. |date=14 June 2024|access-date=15 June 2024}}</ref> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref name="dgca">{{cite web|url=https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=4207/4201/servicename|title=Airlines INTL Schedule|access-date=30 March 2022}}</ref><ref name="dgca1">{{cite web|url=https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=4201/4200/servicename|title=Airlines DOM Schedule|access-date=30 March 2022}}</ref> <!-- --> |[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]| [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]], [[ᱵᱟᱦᱨᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱟᱦᱨᱤᱱ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]],<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-india-express-to-commence-bangalore-thiruvananthapuram-service-in-nov-2023-1228213|title=Air India Express to commence Bangalore-Thiruvananthapuram service in Nov-2023|work=CAPA|accessdate=11 October 2023}}</ref> [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱠᱤᱝ ᱯᱷᱚᱦᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱟᱢᱢᱟᱱ]], [[ᱦᱟᱢᱟᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱩᱵᱟᱭ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/ArenaJet/status/1746143057542594908|title=Air India Express to launch Hyderabad-Thiruvananthapuram flight from January 22|work=JetArena|accessdate=13 January 2024}}</ref> [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱥᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱚᱥᱠᱚᱴ]], [[ᱠᱤᱝ ᱠᱟᱞᱤᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱤᱭᱟᱫᱽ]],<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2024/08/05/air-india-express-flight-thiruvananthapuram-riyadh-saudi-arabia.html|title=Air India Express resumes direct flights from Thiruvananthapuram to Riyadh|work=onmanorama|accessdate=5 August 2024}}</ref> [[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]]<ref name="dgca" /> <!-- --> |{{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]}}| [[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231213-akfeb24trv|title=AirAsia Resumes Thiruvananthapuram Service From Feb 2024|website=AeroRoutes|date=13 December 2023}}</ref> <!-- --> |[[ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ (ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ)|ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ]]| [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱩᱵᱟᱭ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://www.emirates.com/english/destinations/flights-to-india.aspx|title=Thiruvananthapuram|publisher=[[Emirates (airline)|Emirates]]|access-date=3 February 2022}}</ref> <!-- --> |[[ᱤᱴᱤᱦᱟᱫᱽ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]]| [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]]<ref>{{cite web |title=Etihad NW23 Network Changes – 09AUG23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230810-eynw23 |website=Aeroroutes |access-date=10 August 2023}}</ref> <!-- --> |[[ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱮᱭᱟᱨ]]| [[ᱵᱟᱦᱨᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱟᱦᱨᱤᱱ]]<ref>{{cite web|url=https://www.gulfair.com/flights/destination-guide/trivandrum|title=Trivandrum|publisher=[[Gulf Air]]|access-date=3 February 2022|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929141547/https://www.gulfair.com/flights/destination-guide/trivandrum|url-status=dead}}</ref> <!-- --> |[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]<ref>{{cite web|title=Flights Schedule for Domestic & International Flights – IndiGo|url=https://www.goindigo.in/information/flight-schedule.html|work=[[IndiGo]]|access-date=5 March 2024|language=en}}</ref>| [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]] <!-- --> | [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]]| [[ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱥᱤᱴᱤ]] (᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ)<ref>{{cite web |title=JAZEERA AIRWAYS RESUMES 2 INDIA ROUTES IN 4Q24|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240812-j94q24in|website=Aeroroutes |access-date=12 August 2024}}</ref> <!-- --> |[[ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]]| [[ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱥᱤᱴᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://www.kuwaitairways.com/en/destinations/Pages/Indian-SubContinent.aspx|title=Indian Sub-continent Flights |publisher=[[Kuwait Airways]]|access-date=1 February 2022}}</ref> <!-- --> |[[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]]|[[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230902-mhnw23in|title=MALAYSIA AIRLINES FURTHER EXPANDS INDIA NETWORK IN NW23|work=Aeroroutes|accessdate=2 September 2023}}</ref> <!-- --> |[[ᱢᱟᱞᱫᱤᱵᱷᱤᱭᱟᱱ (ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ)|ᱢᱟᱞᱫᱤᱵᱷᱤᱭᱟᱱ]]| [[ᱦᱟᱱᱤᱢᱟᱫᱷᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱱᱤᱢᱟᱫᱷᱩ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱟᱱᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱟᱞᱮ]] <!-- --> |[[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]]| [[ᱢᱚᱥᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱚᱥᱠᱚᱴ]]<ref>{{cite news|last=Khan|first=Faiz|title=Oman Air and Salam Air Launches New Flights to Kerala|url=https://aviationa2z.com/index.php/2023/09/04/oman-air-and-salam-air-launches-new-flights-to-kerala/|work=Aviation A2Z|date=4 September 2023|access-date=5 September 2023|language=en}}</ref> <!-- --> |[[ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]]| [[ᱦᱟᱢᱟᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱳᱦᱟ]]<ref>{{cite web|url=https://www.qatarairways.com/dapp/discovery/?origin=DOH&destination=TRV|title=Trivandrum, India|publisher=[[Qatar Airways]]|access-date=3 February 2022}}</ref> <!-- --> |[[ᱥᱠᱩᱴ]]| [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]]<ref>{{cite web|url=https://www.flyscoot.com/en/fly-scoot/who-we-are/destinations-map|title=Destinations Map|publisher=[[Scoot]]|access-date=3 February 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405130552/http://www.flyscoot.com/en/fly-scoot/who-we-are/destinations-map|url-status=dead}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]]}}| [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱱᱟᱭᱮᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱳ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱᱟᱭᱮᱠ]]<ref>{{cite news|url=https://www.srilankan.com/en_uk/plan-and-book/flight-routes|title=Route Map|publisher=[[SriLankan Airlines]]|access-date=2 February 2022}}</ref> <!-- --> |[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]]<ref>{{cite web|url= https://www.airvistara.com/in/en/flightschedule|title=Vistara Flight Schedule | access-date=17 March 2024}}</ref> | [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]],<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AviationAll_/status/1768202577731068092|title=Vistara to start Bengaluru - Thiruvananthapuram Flights from Summer|work=AviationAll|accessdate=14 March 2024}}</ref> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]],<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/vistara-announces-daily-direct-flights-between-delhi-thiruvananthapuram-check-fares-schedule/1737322/|title=Vistara announces daily direct flights between Delhi, Thiruvananthapuram; check fares, schedule|date=16 October 2019|access-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125063830/https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/vistara-announces-daily-direct-flights-between-delhi-thiruvananthapuram-check-fares-schedule/1737322/|archive-date=25 January 2020|url-status=live}}</ref> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] (ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ)<ref>{{cite web | url=https://www.airvistara.com/in/en/vistara-airindia-merger | title=Vistara Air India Merger }}</ref> <!-- --> }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category-inline|ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ}} * [https://web.archive.org/web/20160902180351/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ {{Portalbar|Aviation|India}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] goqa5he5te324yukbiuwnw1q7hr6o5w ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28610 199750 156260 2026-11-08T02:15:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199750 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | IATA = AGR | ICAO = VIAG | type = Military/Public | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] | city-served = [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] | location = ᱠᱷᱮᱨᱤᱭᱟ, [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | opened = {{date|15 August 1947}}<ref name="auto">{{cite web|title=Kheria Airport (Agra Airport)|url=https://cityseeker.com/agra/723657-kheria-airport-agra-airport|website=www.cityseeker.com}}</ref> | elevation-f = 551 | elevation-m = 167.94 | coordinates = {{coord|27.1618309|77.9707261|display=inline,title}} | website = [https://web.archive.org/web/20090805061947/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/agra_generalinfo.jsp Agra Airport] | pushpin_map = India Uttar Pradesh#India | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_label = '''AGR''' | pushpin_mark = Airplane_silhouette.svg | pushpin_map_caption = Location of airport in Uttar Pradesh | r1-number = 05/23 | r1-length-f = 9,000 | r1-length-m = 2,743 | r1-surface = Concrete | metric-rwy = | r2-number = 12/30 | r2-length-f = 5,964 | r2-length-m = 1,818 | r2-surface = Concrete | stat-year = April 2023 - March 2024 | stat1-header = ᱫᱮᱡ ᱦᱚᱲ | stat1-data = 182,956 ({{increase}} 39%) <!--Do not change or remove the figures, these are strictly as per the sources mentioned below and changing them will cause conflicting with sources.--> | stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱴ ᱢᱩᱵᱽᱢᱮᱱᱴ | stat2-data = 2,631 ({{increase}} 38.3%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱳᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = 47 ({{increase}} 146.6%) | footnotes = ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ: [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=20 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=20 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=20 September 2024}}</ref> | image = File:Agra Airport image.png }} '''ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (Pandit Deen Dayal Upadhyay Airport)<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/news/politics/yogi-adityanath-agra-gorakhpur-airport-renamed|title=Yogi Govt Renames Gorakhpur and Agra Airports |newspaper=[[The Quint]]|quote=The Agra Airport will be renamed after RSS ideologue Pandit Deen Dayal Upadhyay airport. }}</ref> <ref name="name">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/indian-airports-and-the-name-game-1351357-2018-09-27|title=Indian airports and the name game|work=[[India Today]]|date=27 September 2018|access-date=20 September 2024}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/indigo-announces-new-flight-between-agra-and-bangalore-check-schedule-fare-and-other-details/1814844/lite/| title=IndiGo announces new flight between Agra and Bangalore!| work=Financial Express| date=8 January 2020}}</ref> (IATA: '''AGR''', ICAO: '''VIAG'''), ᱟᱨᱦᱚᱸ '''ᱠᱷᱮᱨᱤᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ (Royal Indian Air Force) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱣᱤᱝ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱠᱩᱢᱟᱱᱰ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱥᱠᱣᱟᱨᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ (WAC) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴᱨᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ (CAC) ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ IAF ᱨᱮ ᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ C-47 Dakotas, C-119 Packets, HS 748 'Avros', AN-12s, AN-32s, IL-76s, Canberras, IL-78 MKI, ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ Airborne Early Warning and Control/AWACS ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱸᱜ ᱨᱮᱯᱷᱩᱞᱤᱝ ᱮᱭᱟᱨᱵᱷᱮᱞ ᱮᱥᱠᱣᱮᱰᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ. ᱗᱘  -  ᱢᱤᱰ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱤᱯᱷᱩᱞᱮᱱᱴᱤᱝ ᱮᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ -(MARS) ᱮᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ IL-78MKI ᱩᱰᱩᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱣᱞ ᱯᱷᱮᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱰᱮᱯᱳᱴ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱰᱮᱯᱳ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱴᱟᱨ, ᱵᱚᱢᱵᱮᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱴ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱯᱳ ᱨᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱭᱰ ᱛᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ("ᱫᱤ ᱦᱮᱢᱯ") ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱤᱥᱤ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ-ᱠᱩᱱᱢᱤᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱚᱯ ᱚᱵᱽ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱥᱴ ᱜᱟᱱ ᱟᱜ Fate Is the Hunter ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱮᱠ ᱟᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ C-87 ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://airforcehistoryindex.org/search.php?q=Agra&c=u&h=100&F=1/1/1940&L=1/1/1950|title=Air Force History Index -- Search|website=airforcehistoryindex.org}}</ref> == ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ == ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ IAF ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ Beriev A-50E/I Airborne Early Warning and Control (AWACS) ᱮᱭᱟᱨᱵᱳᱨᱱ ᱟᱨᱞᱤ ᱣᱟᱨᱱᱤᱝ ᱮᱸᱰ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ (AWACS) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱾ AWACS ᱫᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ IL-76 ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱵᱤᱭᱚᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ == === ᱨᱟᱱᱣᱮ === ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕/᱒᱓ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒,᱗᱔᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱘ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱑᱒/᱓᱐, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱗.᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕,᱙᱖᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱘ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ === ᱯᱷᱮᱰᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ === ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ILS CAT-II ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="agraairport">{{cite web|title=Agra Airport|url=https://www.aai.aero/en/node/2901|publisher=Airports Authority of India}}</ref> === ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ === ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱔,᱘᱗᱐ m2 (᱕᱒,᱔᱐᱐ sq ft) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜ-ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱟᱜᱟᱢ ᱮᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ == ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱒᱓ ᱠᱳᱴᱤ (᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨᱟ, ᱵᱚᱞᱦᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱩᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒.᱕᱐ ᱮᱠᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱑ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/agra-airport-set-to-be-expanded-123cr-cleared-for-land-acquisition/articleshow/103623117.cms|title=Agra Airport Set To Be Expanded; ₹123cr Cleared For Land Acquisition|work=The Times of India|access-date=20 September 2024}}</ref> == ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ == <!-- Please use only independent sources. The airport and airline itself are not independent sources. --> {{Airport-dest-list <!-- --> |[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]| [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]] (ᱮᱦᱚᱵᱽ {{date|28 September 2024}}),<ref> {{cite web|url=https://x.com/kvkndp/status/1823389431283273901?s=61|title=Indigo to launch Hyderabad to Agra flight from 28 September|work=kvkndp|accessdate=20 September 2024}}</ref> [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]]<ref>{{Cite web|url=https://m.jagran.com/lite/uttar-pradesh/agra-city-the-wait-is-going-to-end-agra-lucknow-flight-will-start-from-october1-22022579.html|title=Agra Lucknow flight: खत्म होने जा रहा है इंतजार, एक अक्टूबर से शुरू होगी आगरा-लखनऊ फ्लाइट|access-date=2024-09-20|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916104029/https://m.jagran.com/lite/uttar-pradesh/agra-city-the-wait-is-going-to-end-agra-lucknow-flight-will-start-from-october1-22022579.html|url-status=dead}}</ref> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] <!-- --> }} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20090805061947/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/agra_generalinfo.jsp ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ]] ᱨᱮ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] rcewbl02efn5mjq0tkrdtb1c9uwvyi5 ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28643 200001 190066 2026-11-08T09:57:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200001 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=28457D |name=ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ - ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image= |image_width=300px |image_alt= |alt= |caption= |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |first={{start date|27 June 2023|df=yes}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|28 June 2023|df=yes}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) |last= |operator=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (WR)]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(INDB)''' |stops=᱔ |end={{stnlnk|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(NGP)'''|distance={{convert|635|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱘:᱒᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} |trainnumber=᱒᱐᱙᱑᱑ / ᱒᱐᱙᱑᱒ |line_used= *[[ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱫᱮᱣᱟᱥ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱫᱮᱣᱟᱥ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] *[[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] *[[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]|class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱚᱴᱮᱵᱚᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} |sleeping=ᱵᱟᱝ |autorack= |catering=ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ |observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor |date=2024-06-15 |bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat Express |reason= ᱟᱱᱪᱚᱨ (ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ) [[Special:Diff/1183623994|has been deleted]].}} |gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ |el= |speed={{cvt|76|km/h|0|abbr=on}} (Avg.)|trainlength={{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |maintenance=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ| ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (INDB)]] |map={{Indore-Nagpur VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱐᱙᱑᱑/᱒᱐᱙᱑᱒ '''ᱤᱱᱫᱳᱨ - ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=पहली बार एक साथ 5 वंदे भारत ट्रेनों का होगा उद्घाटन |url=https://hindi.news18.com/news/business/railways-5-new-vande-bharat-trains-from-june-26-mumbai-goa-bangalore-hubli-patna-ranchi-bhopal-indore-bhopal-jabalpur-6517823.html |access-date=18 June 2023 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618065503/https://hindi.news18.com/news/business/railways-5-new-vande-bharat-trains-from-june-26-mumbai-goa-bangalore-hubli-patna-ranchi-bhopal-indore-bhopal-jabalpur-6517823.html |url-status=dead }}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=PM Modi Launches Bhopal-Indore, Bhopal-Jabalpur Vande Bharat Express Trains |url=https://zeenews.india.com/railways/pm-modi-launches-bhopal-indore-bhopal-jabalpur-vande-bharat-express-trains-2627530.html |access-date=27 June 2023 |website=Zee News |language=en}}</ref> ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾[https://www.patrika.com/indore-news/big-news-bhopal-indore-vande-bharat-train-will-run-daily-from-indore-to-nagpur-from-9-october-8526005/] ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱛᱩᱞ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱒᱐᱙᱑᱒/᱒᱐᱙᱑᱑ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Indore: समय नहीं बदला तो इंदौर सेे नहीं मिलेंगे इंदौर-भोपाल वंदे भारत ट्रेन को ज्यादा यात्री |url=https://www.amarujala.com/madhya-pradesh/indore/indore-bhopal-vande-bharat-train-will-not-get-more-passengers-if-time-does-not-change-2023-06-15 |access-date=18 June 2023 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /> ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾[https://www.patrika.com/indore-news/big-news-bhopal-indore-vande-bharat-train-will-run-daily-from-indore-to-nagpur-from-9-october-8526005/] ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱐᱙᱑᱑/᱒᱐᱙᱑᱒ ᱤᱱᱫᱳᱨ - ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱔᱗ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱖᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱖᱘ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱱᱳᱴᱥ== {{Notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] rjmv0noc69pff3bl0f3q9i6khl8etvc ᱠᱟᱡᱟᱱ 0 29056 199812 158562 2026-11-08T04:03:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199812 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian inhabited locality | en_name=ᱠᱟᱡᱟᱱ | ru_name=Казань | loc_name1=Казан | loc_lang1=Tatar | loc_name2= | loc_lang2= | loc_name3= | loc_lang3= | loc_name4= | loc_lang4= | other_name= | other_lang= | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Дворец земледельцев2.jpg{{!}}View to the Agricultural Palace and Palace Square | photo2a = Kazan Kremlin. Spasskaya Tower P8111872 2200.jpg{{!}}Spasskaya Tower | photo2b = Kazan Kremlin. Qolşärif Mosque P8111875 2200.jpg{{!}}Qolşärif Mosque | photo3a = Kazan Kremlin P8111944 2200.jpg{{!}}[[Söyembikä Tower]] at night | photo3b = Ансамбль церкви Богоявления.jpg{{!}}Epiphany Cathedral and Bauman Street | photo4a = К Кремлю со стороны вокзала.jpg{{!}}The Kazan Kremlin | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 }} | image_caption ='''Top-down, left-to-right:''' View to the [[:ru:Дворец земледельцев|Agricultural Palace]] and [[:ru:Дворцовая площадь (Казань)|Palace Square]]; [[:ru:Спасская башня (Казанский кремль)|Spasskaya Tower]]; [[Kul Sharif Mosque]]; [[Söyembikä Tower]] at night; [[:ru:Богоявленский собор (Казань)|Epiphany Cathedral]] and [[Bauman Street, Kazan|Bauman Street]]; and a view of the [[Kazan Kremlin]]. | image_map = | pushpin_map =Russia Tatarstan#European Russia#Russia | pushpin_relief = yes | coordinates ={{coord|55|47|47|N|49|06|32|E|display=inline,title}} | image_flag =Flag of Kazan.svg | flag_caption = | image_coa =Coat of Arms of Kazan (Tatarstan).svg | coa_caption = | anthem = | anthem_ref = | holiday = 30 August | holiday_ref = <ref>{{Cite web |title=Republic of Tatarstan |url=http://kgmu.kcn.ru/english/about_kazan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091208013913/http://kgmu.kcn.ru/english/about_kazan.html |archive-date=8 December 2009}}</ref> <!-- administrative status --> | federal_subject = [[Tatarstan]] | federal_subject_ref = <ref name="Ref1500" /> | adm_district_jur = | adm_district_jur_ref = | adm_inhabloc_jur = [[City of federal subject significance|City of republic significance]] of Kazan | adm_inhabloc_jur_ref = <ref name="Ref1500"/> | adm_citydistrict_jur = | adm_citydistrict_type = |adm_citydistrict_jur_ref = |adm_selsoviet_jur = |adm_selsoviet_type = |adm_selsoviet_jur_ref = |capital_of = [[Republic of Tatarstan]] |capital_of_ref =<ref>{{Cite web |title=Welcome to the Republic of Tatarstan |url=http://tatarstan.ru/eng/about/welcome.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916225234/http://tatarstan.ru/eng/about/welcome.htm |archive-date=16 September 2017 |access-date=8 May 2018 |website=tatarstan.ru}}</ref> |adm_ctr_of1 = city of republic significance of Kazan |adm_ctr_of1_ref=<ref name="Ref1500" /> |adm_ctr_of2= |adm_ctr_of2_ref= |adm_ctr_of3= |adm_ctr_of3_ref= |inhabloc_cat=City |inhabloc_cat_ref=<ref name="Ref1500" /> |inhabloc_type=City of republic significance |inhabloc_type_ref=<ref name="Ref1500" /> <!-- municipal status --> |mun_district_jur= |mun_district_jur_ref= |urban_okrug_jur=Kazan Urban Okrug |urban_okrug_jur_ref=<ref name="Ref894"/> |urban_settlement_jur= |urban_settlement_jur_ref= |rural_settlement_jur= |rural_settlement_jur_ref= |inter_settlement_territory= |inter_settlement_territory_ref= |mun_admctr_of1=Kazan Urban Okrug |mun_admctr_of1_ref=<ref name="Ref894" /> |mun_admctr_of2= |mun_admctr_of2_ref= |leader_title=Mayor |leader_title_ref=<ref name="Mayor">{{Cite web|url=http://www.metshin.ru/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110903062131/http://www.metshin.ru/|url-status=dead|title=Official website of the Mayor of Kazan|archivedate=3 September 2011}}</ref> |leader_name=[[Ilsur Metshin]] |leader_name_ref=<ref name="Mayor" /> |representative_body={{ill|Kazan City Duma|lt=City Duma|tt|Казан шәһәр Думасы|ru|Казанская городская дума}} |representative_body_ref=<ref name="RepBody">Official website of Kazan. [http://www.kzn.ru/gorduma Kazan City Duma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304073318/http://kzn.ru/gorduma |date=4 March 2012 }} {{in lang|ru}}</ref> <!-- statistics --> |elevation_m= |area_km2=425.3 |area_km2_ref=<ref name="GKS">площадь собственно города, [http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst92/DBInet.cgi Федеральная служба государственной статистики] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115054002/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst92/DBInet.cgi |date=15 November 2013 }}</ref> |pop_2010census=1143535 |pop_2010census_rank=8th |pop_2010census_ref=<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> <!-- unused, see talk page |pop_latest=1257391 |pop_latest_date=2020 |pop_latest_ref={{fact|date=January 2022}} --> |population_demonym= |time_zone_ref=<!-- history --> |established_date=1005 |established_title= |established_date_ref=<ref name="Foundation" /> |current_cat_date= |current_cat_date_ref= |abolished_date= |abolished_date_ref=<!-- misc --> |postal_codes=420xxx |postal_codes_ref=<ref>{{Cite web |title=Kazan Russia – a thousand-year Russian city travel guide |url=http://aboutkazan.com/ |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20070828022156/http://aboutkazan.com/ |archive-date=28 August 2007 |access-date=8 May 2018 |website=aboutkazan.com}}</ref> |dialing_codes=843 |dialing_codes_ref=<ref>{{Cite web |title=Current Local Time in Kazan, Russia |url=http://www.timeanddate.com/worldclock/city.html?n=354 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209215458/http://www.timeanddate.com/worldclock/city.html?n=354 |archive-date=9 February 2014 |access-date=8 May 2018 |website=timeanddate.com}}</ref> |website=http://www.kzn.ru/ }} '''ᱠᱟᱡᱟᱱ''' ᱫᱚ [[ᱛᱟᱛᱟᱨᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱞᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱚᱞᱜᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱡᱟᱱᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱒᱕.᱓ ᱠᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱖᱔.᱒ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref>{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=1 September 2022|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|url-status=dead}}</ref>, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱲᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱞᱜᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱚᱞᱜᱟ ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱵᱚᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱰᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱜᱟᱪᱮᱵᱽ ᱵᱷᱩᱞ (᱑᱗᱗᱓-᱑᱗᱗᱕) ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ (ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ), ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱱ ᱫᱟ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱨᱮᱫ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱛᱟᱨ ᱚᱴᱚᱱᱚᱥ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱥᱚᱥᱟᱞᱤᱥᱴ ᱨᱤᱯᱚᱞᱤᱠ (ᱛᱟᱛᱟᱨ ASSR) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱟᱸᱜᱚᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱛᱟᱨᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾  ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱠᱨᱮᱢᱞᱤᱱ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱔.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ "ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ "ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾  ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱭᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱨᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱗ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱦᱟᱞᱚᱛ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== [[File:Kazan IT-Park in 2015.jpg|right|thumb|Kazan IT-Park]] [[File:Korston Hotel&Mall Kazan 3.jpg|left|thumb|Korston-Kazan with local World Trade Center]] {{multiple image | background color = | image1 = Tupolev Tu-160 RF-94109.jpg | width1 = 141 | alt1 = [[Tupolev Tu-160]] strategic bomber | image2 = Russian Air Force Tu-214ON RA-64519 UUBW 2011-8-12.png | width2 = 141 | alt2 = [[Tupolev Tu-204]] airliner | footer_background = | footer_align = center | footer = Airplanes built by [[Kazan Aircraft Production Association]] }} {{multiple image | background color = | image1 = Mil Mi-14 of Polish Navy (reg. 1011), static display, Radom AirShow 2005, Poland.jpg | width1 = 158 | alt1 = [[Mil Mi-14]]/[[Mil Mi-17]] amphibious/middle helicopter | image2 = Kazan_Ansat_-_100th_anniversary_of_Russian_Air_Force_-02.jpg | width2 = 140 | alt2 = [[Kazan Ansat]] light helicopter | footer_background = | footer_align = centre | footer = Helicopter built by [[Kazan Helicopters]] }} ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱜᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾  ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱓᱘᱐ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱩᱵᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱴ ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭ.ᱴᱤ-ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱭᱳᱨᱳᱯ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾  ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱘᱖ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{Historical populations |type = |footnote = Source: Census data |1897 | 130000 |1926 | 175597 |1939 | 398014 |1959 | 646806 |1970 | 868537 |1979 | 992675 |1989 | 1094378 |2002 | 1105289 |2010 | 1143535 |2021 | 1308660 }} [[File:Kazan population.gif|thumb|Population of Kazan since 1800]] [[File:EBRD forum in Kazan 2007 09.jpg|thumb|[[Volga Tatars|Tatar]] women in Kazan, 2007]] ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱛᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ (᱔᱘.᱘%) ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ (᱔᱖.᱙%) ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱩᱣᱟᱥ, ᱩᱡᱽᱵᱮᱠ, ᱛᱟᱡᱤᱠ, ᱟᱡᱮᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴᱤᱡᱽ, ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱛᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱡᱟᱱ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ== ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 227zbhitieg369eyb1xnl88937gehp6 ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ 0 29067 199765 191151 2026-11-08T02:49:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199765 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organisation | name = {{collapsible list | titlestyle = text-align:center;line-height:normal;font-size:84%; | title = {{resize|1.25em|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ}} | {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[Burmese language|Burmese]]: | data1 = {{lang|my|အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း}}{{br}}<small>''aashaetaungaarsh ninenganmyarr aahpwal''</small> | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[Filipino language|Filipino]]: | data2 = {{lang|tl|Samahán ng mga Bansâ sa Timog Silangang Asya}}<ref>{{cite web|title=Ang Saligang Batas ng ASEAN|trans-title=The ASEAN Charter|url=http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|publisher=Association of Southeast Asian Nations|access-date=10 January 2018|language=fil|archive-date=10 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174642/http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|url-status=dead}}</ref> | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[Indonesian language|Indonesian]]: | data4 = {{lang|id|Perhimpunan Bangsa-bangsa Asia Tenggara}}<ref>{{cite web|title=Piagam Perhimpunan Bangsa-Bangsa Asia Tenggara|trans-title=The ASEAN Charter|url=http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Indonesia.pdf|publisher=Association of Southeast Asian Nations|access-date=10 January 2018|language=id|archive-date=15 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215070010/http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Indonesia.pdf|url-status=dead}}</ref> | rowclass5 = mergedrow | label5 = [[Khmer language|Khmer]]: | data5 = {{lang|km|សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍}}{{br}}<small>''Samāgam Prajājāti ʿʹāsʹī ʿʹāgney ̊''</small> | rowclass6 = mergedrow | label6 = [[Lao language|Lao]]: | data6 = {{lang|lo|ສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້}}{{br}}<small>''samakhom pasasad aehng asi tauaen ksiang tai''</small> | rowclass7 = mergedrow | label7 = [[Malaysian Malay|Malay(sian)]]: | data7 = {{lang|ms|Persatuan Negara-negara Asia Tenggara}}<ref>{{cite web|title=Piagam Persatuan Negara Asia Tenggara|trans-title=The ASEAN Charter|url=http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Malaysia.pdf|publisher=Association of Southeast Asian Nations|access-date=10 January 2018|language=ms|archive-date=10 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174728/http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Malaysia.pdf|url-status=dead}}</ref> | rowclass8 = mergedrow | label8 = [[Singaporean Mandarin|Mandarin]]: | data8 = {{lang|zh-sg|亚细安组织<br />东南亚国家联盟<br />東南亞國家協會}}{{br}}<small>''Yàxì'ān zǔzhī<br />Dōngnányà guójiā liánméng<br />Dōngnányà guójiā xiéhuì''</small> | rowclass9 = mergedrow | label9 = [[Tamil language|Tamil]]: | data9 = {{lang|ta|தென்கிழக்காசிய நாடுகளின் கூட்டமைப்பு}}{{br}}<small>''Teṉkiḻakkāciya nāṭukaḷiṉ kūṭṭamaippu''</small> | rowclass10 = mergedrow | label10 = [[Thai language|Thai]]: | data10 = {{lang|th|สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ }}{{br}}<small>''S̄mākhm prachāchāti h̄æ̀ng xecheīy khwām yĕn''</small> | rowclass11 = mergedrow | label11 = [[Vietnamese language|Vietnamese]]: | data11= {{lang|vi|Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á}}<ref>{{cite web|title=Hiến chương của Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á|trans-title=The ASEAN Charter|url=http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Vietnam.pdf|publisher=Association of Southeast Asian Nations|access-date=10 January 2018|language=vi|archive-date=10 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174732/http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Vietnam.pdf|url-status=dead}}</ref>}} }} | linking_name = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ | image_flag = Flag of ASEAN.svg | image_symbol = Seal of ASEAN.svg | symbol_type = [[Emblem of ASEAN|Emblem]] | other_symbol = | other_symbol_type = | motto = "One Vision, One Identity, One Community"<ref>{{cite web|title=ASEAN Motto|url=http://www.asean.org/asean/about-asean/asean-motto|website=ASEAN.org|publisher=ASEAN|access-date=9 May 2015|archive-date=18 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318053132/http://www.asean.org/asean/about-asean/asean-motto|url-status=live}}</ref> | anthem = "[[The ASEAN Way]]"{{parabr}}{{center| }} | image_map = Association of Southeast Asian Nations (orthographic projection).svg | map_width = 250px | map_caption = Member states shown in dark green. | largest_city = [[Jakarta]], Indonesia | admin_center_type = Headquarters<ref>{{Cite web|title=ASEAN Secretariat renamed as ASEAN Headquarters to strengthen regional diplomacy|url=https://gutzy.asia/2023/09/07/asean-secretariat-renamed-as-asean-headquarters-to-strengthen-regional-diplomacy|access-date=2023-09-10|publisher=Gutzy Asia|date=2023-09-07|archive-date=2023-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114110512/https://gutzy.asia/2023/09/07/asean-secretariat-renamed-as-asean-headquarters-to-strengthen-regional-diplomacy/|url-status=dead}}</ref> | admin_center = Jakarta, Indonesia{{efn|name="address"}} | coordinates = {{Coord|6|14|20|S|106|47|57|E|type:landmark}} | languages_type = [[Working language]] | languages = [[English language|English]]<ref>{{cite book|title=ASEAN Charter|publisher=Association of Southeast Asian Nations|pages=29|url=http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|quote='''Article 34.''' The working language of ASEAN is English.|access-date=29 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109180154/http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|archive-date=9 November 2015}}</ref> | languages2_type = Official languages<br />of contracting states | languages2 = {{hlist|[[Burmese language|Burmese]]|[[Standard Mandarin|Chinese]]|[[English language|English]]|[[Filipino language|Filipino]]|[[Indonesian language|Indonesian]]{{efn|name="pluriM"}}|[[Khmer language|Khmer]]|[[Lao language|Lao]]|[[Malaysian language|Malay]]{{efn|name="pluriM"}}|[[Tamil language|Tamil]]|[[Thai language|Thai]]|[[Vietnamese language|Vietnamese]]}} | org_type = [[Supranational union]] | membership = {{collapsible list | titlestyle = background: transparent; text-align: left; font-weight: normal; | title = [[Member states of ASEAN|10 member states]] | {{BRN}} | {{CAM}} | {{IDN}} | {{LAO}} | {{MYS}} | {{MYA}} | {{PHL}} | {{SGP}} | {{THA}} | {{VNM}} }} {{collapsible list | titlestyle = background: transparent; text-align: left; font-weight: normal; | title = [[Member states of ASEAN|2 observer states]] | {{ETM}} | {{PNG}} }} | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | leader_title1 = {{nowrap|[[Secretary-General of ASEAN|Secretary-General]]}} | leader_name1 = [[Kao Kim Hourn]] | leader_title2 = Chairmanship of ASEAN | leader_name2 = {{LAO}} | legislature = The [[ASEAN Inter-Parliamentary Assembly]] | established_event1 = {{nowrap|[[ASEAN Declaration|Bangkok Declaration]]}} | established_date1 = {{Start date and age|8 August 1967|df=y|p=y}} | established_event2 = [[ASEAN Charter|Charter]] | established_date2 = {{Start date and age|16 December 2008|df=y|p=y}} | area_km2 = 4,522,518<ref name="ASEAN-Indicators">{{cite web |title=Selected Basic ASEAN Indicators |url=http://www.asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |website=ASEAN.organisation |publisher=ASEANstats |access-date=9 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904103519/http://www.asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |archive-date=4 September 2015}}</ref> | area_sq_mi = 1,712,602 | percent_water = | population_estimate = 683,290,000<ref name="IMFWEOASEAN"/> | population_estimate_year = 2023 | population_density_km2 = 144 | population_density_sq_mi = 373 | GDP_PPP = {{increase}} $12.007 trillion<ref name="IMFWEOASEAN">{{Cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=516,522,536,544,548,518,566,576,578,582,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|access-date=2023-04-13|website=IMF}}</ref> | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $17,528<ref name="IMFWEOASEAN"/> | GDP_nominal = {{increase}} $4.248 trillion<ref name="IMFWEOASEAN"/> | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $6,201<ref name="IMFWEOASEAN"/> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | HDI_year = 2022 | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.736 <!--number only--> | HDI_ref = {{efn|Calculated as a mean latest estimate from the [[United Nations Development Programme|UNDP]] data of member states. See also: [[List of ASEAN countries by HDI]]}} | time_zone = | utc_offset = [[UTC+06:30|+06:30]] to [[UTC+09:00|+09:00]] | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = | official_website = {{official URL}} <!-- ORPHANED: | footnote_c = If considered as a single entity. | footnote_d = [http://www.asean.org/stat/Table1.pdf Selected key basic ASEAN indicators] | footnote_e = [[Population growth|Annual growth]] 1.6% -->| area_rank = | today = }} '''ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ''', ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ '''ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ''', ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱖᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔.᱕ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐.᱒ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮ (ᱯᱤ.ᱯᱤ.ᱯᱤ) ᱜᱷᱩᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ (ᱡᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ) ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ (ᱯᱤ.ᱯᱤ.ᱯᱤ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖.᱕% ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾  ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite journal |last=Yoshimatsu |first=Hidetaka |date=2023 |title=Meanings, norms, and social constitution: revisiting ASEAN centrality in East Asian regionalism |url=https://www.cambridge.org/core/journals/japanese-journal-of-political-science/article/meanings-norms-and-social-constitution-revisiting-asean-centrality-in-east-asian-regionalism/FAB58A6DB21B1E058FCB269EB4AD6611 |journal=Japanese Journal of Political Science|volume=24 |issue=4 |pages=409–423 |doi=10.1017/S1468109923000257 |issn=1468-1099}}</ref> ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱡᱚᱥ, ᱡᱮᱞᱠᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱥᱟᱶᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ", ᱟᱨ "ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ᱾" ᱱᱤᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱟᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ UN, SCO, PA, GCC, MERCOSUR, CELAC, ᱟᱨ ECO ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ᱾  ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮ.ᱳᱤ.ᱤ.ᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱯᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱫᱟᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.straitstimes.com/asia/a-trade-pact-nearly-10-years-in-the-making-5-things-to-know-about-rcep |title=A trade pact nearly 10 years in the making: 5 things to know about RCEP &#124; the Straits Times |newspaper=The Straits Times |date=15 November 2020 |access-date=4 November 2024 |archive-date=15 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115174453/https://www.straitstimes.com/asia/a-trade-pact-nearly-10-years-in-the-making-5-things-to-know-about-rcep |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://asia.nikkei.com/Economy/Trade/India-stays-away-from-RCEP-talks-in-Bali |title=India stays away from RCEP talks in Bali}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |title=PECC – Back to Canberra: Founding APEC |date=30 September 2005 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://harvardpolitics.com/asean-beats-the-odds/ |title=Beating the Odds: How ASEAN Helped Southeast Asia Succeed |date=15 March 2020}}</ref> [[File:ASEAN HQ 1.jpg|thumb|upright=1.35|[[ᱡᱟᱠᱟᱨᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ== [[File:Map of ASEAN member states.svg|550px|thumb|ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ]] {{Supranational Asian Bodies|align=right|size=380px}} ===ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ{{Anchor|Details of member states}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ; "white-space: nowrap;" ! scope="col" | [[ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ! scope="col" | Accession<ref>{{Cite web |title=You are being redirected... |url=https://asean.org/member-states/ |access-date=2024-02-03 |website=asean.org}}</ref> |- ! scope="row" | {{flagicon|BRN}} [[ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ]] | align="right" | 7 January 1984 |- ! scope="row" | {{flagicon|KHM}} [[ᱠᱚᱢᱵᱚᱰᱤᱭᱟ]] | align="right" | 30 April 1999 |- ! scope="row" | {{flagicon|IDN}} [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] | align="right" | 8 August 1967 |- ! scope="row" | {{flagicon|LAO}} [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]] | align="right" | 23 July 1997 |- ! scope="row" | {{flagicon|MAS}} [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] | align="right" | 8 August 1967 |- ! scope="row" | {{flagicon|MMR}} [[ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] | align="right" | 23 July 1997 |- ! scope="row" | {{flagicon|PHL}} [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] | align="right" | 8 August 1967 |- ! scope="row" | {{flagicon|SGP}} [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] | align="right" | 8 August 1967 |- ! scope="row" | {{flagicon|THA}} [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] | align="right" | 8 August 1967 |- ! scope="row" | {{flagicon|VNM}} [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]] | align="right" | 28 July 1995 |} ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱖᱕᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ (ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘.᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾  ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱕᱕.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱐-᱔ ᱟᱨ ᱔᱖.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="population">{{cite web|url=https://www.aseanstats.org/wp-content/uploads/2020/12/ASYB_2020.pdf|title=ASEAN Statistical Yearbook 2020|access-date=20 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aseanstats.org/publication/asyb_2020/|title=ASEAN Statistical Yearbook 2020|date=30 December 2020|access-date=20 January 2021}}</ref>{{update inline|date=September 2024}} ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱑.᱑%᱾  ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱐.᱒% ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ, ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱵᱷᱚᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑.᱙% ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ᱾ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱐.᱙᱙᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ, ᱓᱒᱖.᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱒᱗.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ᱾ ==ᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ==ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== ==ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ== ==ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ== ==ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ== ==ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ== ==ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ (ᱥᱤᱠᱩᱨᱤᱴᱤ)== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== syle8t8m5q67zzcwz5wtsa0eq3h493n ᱠᱳᱞ ᱯᱮᱢᱟᱨ 0 29076 199847 158262 2026-11-08T05:39:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199847 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ᱠᱳᱞ ᱯᱟᱞᱢᱤᱨ | image = Yokohama F. Marinos - Manchester City (3-5) - 53075276869 (Cole Palmer).jpg | caption = ᱯᱟᱞᱢᱤᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱢᱮᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷ. ᱥᱤ.|ᱢᱮᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ | fullname = ᱠᱳᱞ ᱡᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱞᱢᱤᱨ | birth_date = {{birth date and age|2002|5|6|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ]], ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ | height = 6ft 1in<ref name="ChelseaProfile">{{cite web |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/cole-palmer |title=Cole Palmer |publisher=Chelsea F.C. |access-date=6 October 2024 }}</ref> | position = | currentclub = ᱪᱮᱞᱥᱤᱭᱟ | clubnumber = ᱒᱐ | youthyears1 = ᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱒᱐ | youthclubs1 = ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ | years1 = ᱒᱐᱒᱐-᱒᱐᱒᱓ | clubs1 = ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ | caps1 = ᱑᱙ | goals1 = ᱐ | years2 = ᱒᱐᱒᱓- | clubs2 = ᱪᱟᱞᱥᱤᱭᱟ | caps2 = ᱔᱓ | goals2 = ᱒᱙ | nationalyears1 = ᱒᱐᱑᱗ | nationalteam1 = ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ | nationalcaps1 = ᱒ | nationalgoals1 = ᱐ | nationalyears2 = ᱒᱐᱑᱙ | nationalteam2 = ᱤᱝᱞᱨᱱᱰ <!-- per http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU17pg2.html -->| nationalcaps2 = ᱓ | nationalgoals2 = ᱐ | nationalyears3 = ᱒᱐᱑᱙ | nationalteam3 = ᱤᱝᱞᱨᱱᱰ <!-- per http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU18pg7.html -->| nationalcaps3 = ᱙ | nationalgoals3 = ᱒ | nationalyears4 = ᱒᱐᱒᱑- | nationalteam4 = ᱤᱝᱞᱨᱱᱰ <nowiki>]]</nowiki><!-- per http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU21pg5.html --> | nationalcaps4 = ᱑᱕ | nationalgoals4 = ᱕ | nationalyears5 = ᱒᱐᱒᱓- | nationalteam5 = ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ | nationalcaps5 = ᱑᱑ | nationalgoals5 = 2 | medaltemplates = {{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fb|ENG}}}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|RU|[[UEFA Euro 2024|2024 Germany]]|[[UEFA Euro 2024 squads#England|Team]]}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Under-21 Championship]]}} {{Medal|W|[[2023 UEFA European Under-21 Championship|2023 Georgia-Romania]]|}} | club-update = 18:30, 3 November 2024 (UTC) | nationalteam-update = 21:50, 13 October 2024 (UTC) }} '''ᱠᱳᱞ ᱡᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱯᱮᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱮᱥᱟᱶᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱢᱤᱨᱤᱢᱟᱨ ᱞᱤᱜ ᱠᱚᱞᱵᱽ ᱪᱮᱞᱥᱤᱭᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱠᱤᱝ ᱢᱮᱰᱯᱷᱤᱞᱰᱟᱨ ᱥᱮ ᱩᱭᱝᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱰᱨᱤᱵᱞᱤᱝ, ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱟᱨ ᱥᱩᱛᱚᱱᱚᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱣᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name="coaches">{{Cite web |title=Cole Palmer: position and style of play |url=https://www.coachesvoice.com/cv/cole-palmer-position-and-style-of-play-chelsea/ |access-date=16 April 2024 |website=The Coaches' Voice}}</ref> ᱠᱳᱞ ᱡᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱯᱮᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱢᱮᱝᱥᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱭᱛᱷᱮᱱᱥᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱭᱛᱷᱮᱱᱥᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱥᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱮᱥᱮᱥᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱞᱤᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱮᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱟᱫᱟᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱮᱰᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 April 2022 |title=Manchester City Academy |url=https://sbcm.co.uk/academic/manchester-city-football-academy/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106210729/https://sbcm.co.uk/academic/manchester-city-football-academy/ |archive-date=6 November 2023 |access-date=7 October 2023 |publisher=St Bede's College}}</ref> == ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱾ == == ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱾ == == ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱟ == === ᱠᱚᱞᱵᱽ === {{updated|match played 3 November 2024}}᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱮᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ᱠᱚᱞᱵ, ᱢᱚᱨᱥᱩᱢ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱜᱳᱞ ᱾ ! rowspan="2" |ᱠᱚᱞᱵᱽ ! rowspan="2" |ᱥᱮᱥᱚᱱ ! colspan="3" |ᱞᱤᱜᱽ ! colspan="2" |ᱮᱯᱷ ᱮ ᱠᱟᱯ ! colspan="2" |ᱤ ᱮᱯᱷ ᱮᱞ ᱠᱟᱯ ! colspan="2" |ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱾ ! colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜ ᱾ ! colspan="2" |ᱜᱩᱴ ᱾ |- !ᱠᱷᱚᱸᱰ !ᱮᱯᱥ !ᱡᱚᱥᱠᱚ ᱾ !ᱮᱯᱥ ᱾ !ᱡᱚᱥᱠᱚ ᱾ !ᱮᱯᱥ ᱾ !ᱡᱚᱥᱠᱚ ᱾ !ᱮᱯᱥ ᱾ !ᱡᱚᱥᱠᱚ ᱾ !ᱮᱯᱥ ᱾ !ᱡᱚᱥᱠᱚ ᱾ !ᱮᱯᱥ ᱾ !ᱡᱚᱥᱠᱚ ᱾ |- | rowspan="3" |ᱢᱮᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ U᱒᱑ |᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ | colspan="3" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |᱒ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱑] |0 |2 |0 |- |᱒᱐᱒᱑-᱒᱒<ref name="sb2122">{{soccerbase season|125454|2021|access-date=30 August 2023}}</ref> | colspan="3" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |᱑ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱑] |1 |1 |1 |- !ᱜᱩᱴ ᱾ ! colspan="3" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ ! colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ ! colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ ! colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ !3 !1 !3 !1 |- | rowspan="5" |ᱢᱮᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ |᱒᱐᱒᱐-᱒᱐᱒᱑ |ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ |0 |0 |0 |0 |1 |0 |᱑ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱒] |0 | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |2 |0 |- |᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ |ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ |4 |0 |1 |1 |2 |1 |᱓ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱒] |1 |᱑ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱓] |0 |11 |3 |- |᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ |ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ |14 |0 |4 |1 |3 |0 |᱔ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱒] |0 |0 |0 |25 |1 |- |᱒᱐᱒᱔-᱒᱕ |ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ |1 |0 | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |᱒ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱔] |2 |3 |2 |- ! colspan="2" |ᱜᱩᱴ ᱾ !19 !0 !5 !2 !6 !1 !8 !1 !3 !2 !41 !6 |- | rowspan="3" |ᱪᱮᱞᱥᱤ ᱾ |᱒᱐᱒᱔-᱒᱕ |ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ |33 |22 |6 |1 |6 |2 | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | colspan="2" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |45 |25 |- |᱒᱐᱒᱔-᱒᱕ |ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ |10 |7 |0 |0 |0 |0 |᱒ [ᱞᱟᱛᱟᱨᱼᱟᱞᱯᱷᱟ ᱕] |0 |0 |0 |12 |7 |- ! colspan="2" |ᱜᱩᱴ !43 !29 !6 !1 !6 !2 !2 !0 !0 !0 !57 !32 |- ! colspan="3" |ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ !62 !29 !11 !3 !12 !3 !10 !1 !6 !3 !101 !39 |} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] r80cjx4v5yf4sem3wdh8dkyggg17yay ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 29077 199800 170992 2026-11-08T03:48:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199800 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | native_name = {{lang|ne|कर्णाली प्रदेश}}<br><small>''Karṇālī pradēśa''</small> | other_name = | official_name = | government_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | motto = | image_seal = Emblem of Karnali Pradesh.png | image_skyline = {{Photomontage |size=290| spacing=3 | border=2|position=center | text= |photo1a = Pukson.jpg |photo2a=Mount Kanjiroba.JPG| photo2b =Sinja Valley.JPG | photo3a=Kakre Bihar.JPG| |photo3b=Simikot N.jpg|photo4a =Rara lake, Mugu.jpg}} | image_caption = From top going clockwise:[[Phoksundo lake]], [[Sinja Valley]], [[Simikot]], [[Rara lake]], ruins of Kakre Bihar in [[Surkhet District|Surkhet]] and [[Kanjiroba]] | imagesize = 300px | image_map = Nepal Karnali Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = Location of Karnali Province | image_map1 = {{center|{{Karnali Province districts labelled map}}}} | mapsize1 = | map_caption1 = Divisions of Karnali Province | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|Nepal}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | seat_type = [[Capital city|Capital]] | seat = [[Birendranagar]] | seat1_type = Largest city | seat1 = [[Birendranagar]] | parts_type = [[List of districts of Nepal|Districts]] | parts_style = para | p1 = [[Province No. 6#Districts|10]] | governing_body = [[Provincial governments of Nepal|Government of Karnali Province]] | leader_title = [[Governor (Nepal)|Governor]] | leader_name = [[Yagya Raj Joshi]] | leader_title1 = [[Chief minister (Nepal)|Chief Minister]] | leader_name1 = [[Yam Lal Kandel]] | leader_title2 = High Court | leader_name2 = Surkhet High Court | leader_title3 = [[Provincial Assembly of Karnali Province|Provincial Assembly]] | leader_name3 = [[Unicameralism|Unicameral]] (40 seats) | leader_title4 = [[Federal Parliament of Nepal|Parliamentary constituency]] | leader_name4 = [[Pratinidhi Sabha]] 12 <br> [[Rastriya Sabha]] 8 | government_footnotes = | established_title1 = Named as Karnali | established_date1 = 25 February 2018 | named_for = [[Karnali River]] | established_title = Formation | established_date = 20 September 2015 | area_footnotes = | area_total_km2 = 27984 | area_rank = [[Provinces of Nepal#List of provinces|1st]] | population_as_of = 2021 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 1694889 | population_rank = [[List of Nepalese provinces by Population|7th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[List of Nepalese provinces by Population|7th]] | population_demonym = Madhya Pashchimeli [[Nepalis|Nepali]] | blank_name_sec1 = [[Languages of Nepal|Official Language]] | blank_info_sec1 = [[Nepali language|Nepali]] | blank1_name_sec1 = [[Languages of Nepal|Other Official Languages]] | blank1_info_sec1 = 1.[[Jumli language|Jumli]]<br /> 2.[[Magar language|Magar]] | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec2 = 0.469 ({{color|#900|low}}) | blank1_name_sec2 = HDI rank | blank1_info_sec2 = 7th | blank2_name_sec2 = [[Literacy]] | blank2_info_sec2 = {{increase}}76.6%(2024) | blank3_name_sec2 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank3_info_sec2 = 95.78 [[males|♂]] /100 [[females|♀]] (2011) | blank4_name_sec2 = [[GDP]] | blank4_info_sec2 = US$1.44 billion | blank5_name_sec2 = [[List of Nepalese provinces by GDP|GDP rank]] | blank5_info_sec2 = [[List of Nepalese provinces by GDP|7th]] | timezone = [[Nepal Time|NST]] | utc_offset = +5:45 | coordinates = {{Coord|29.27|N|82.18|E|region:NP-P6_type:adm1st|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | elevation_max_m = 7,348 | elevation_min_m = 180 | elevation_min_point = [[Kuine]] | elevation_max_point = [[Churen Himal]]<ref>https://nepaloutlook.com/karnali-province/#:~:text=The%20highest%20peak%20point%20of,capital%20of%20the%20Karnali%20Province {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240913162955/https://nepaloutlook.com/karnali-province/#:~:text=The%20highest%20peak%20point%20of,capital%20of%20the%20Karnali%20Province |date=2024-09-13 }}.</ref> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | iso_code = NP-P6 | geocode = NP-SI | website = [http://karnali.gov.np/ www.karnali.gov.np] }} '''ᱠᱟᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कर्णालीदेश) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="statoids">{{cite web |url=http://www.statoids.com/unp.html |title=Nepal Provinces |publisher=statoids.com |access-date=2016-03-21 |archive-date=2017-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718031612/http://www.statoids.com/unp.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱒᱗,᱙᱘᱔ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱐,᱘᱐᱕ ᱵᱚᱨᱟᱵᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱘.᱙᱗% ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑,᱕᱗᱐,᱔᱑᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱚᱰᱚᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱥᱪᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.myrepublica.com/news/36901/?categoryId=81 |title=Prov 6 named as Karnali, permanent capital in Birendranagar |date=24 February 2018 |website=www.myrepublica.com |access-date=24 February 2018 |archive-date=25 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180225064917/http://www.myrepublica.com/news/36901/?categoryId=81 |url-status=live }}</ref>  ᱑᱕᱔,᱘᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ [[ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://nepalekhabar.com/2018/01/79987 |title=Government finalises provinces' governors and temporary headquarters |date=17 January 2018 |website=nepalekhabar.com |access-date=19 January 2018 |archive-date=15 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115144640/http://nepalekhabar.com/2018/01/79987 |url-status=live }}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱨᱟ== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱯᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-02-25/province-6-named-karnali-surkhet-capital.html |title=Province 6 named Karnali; Surkhet capital |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=en |access-date=2019-03-07 |archive-date=2019-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202015145/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-02-25/province-6-named-karnali-surkhet-capital.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nepalitimes.com/from-the-nepali-press/naming-new-provinces/ |title=Naming new provinces |last=Times |first=Nepali |date=13 July 2018 |language=en-US |access-date=2019-03-07 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215351/https://www.nepalitimes.com/from-the-nepali-press/naming-new-provinces/ |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱩᱢᱞᱟ, ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱞᱮᱠ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱷᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱢᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱓ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ; ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ, ᱠᱟᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱥᱟᱨᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱜᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱠᱷᱟᱟ-ᱱᱩᱣᱟᱠᱚᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱯᱤᱞᱵᱚᱥᱴᱩ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱷᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱸᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ-ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱥᱮ ᱨᱟᱡᱭᱚ (᱒᱒ ᱨᱟᱡᱽ) ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.telegraphnepal.com/national/2014-03-06/nepal-in-the-medieval-period |title=Nepal in the Medieval Period |date=2 February 2015 |website=www.telegraphnepal.com |access-date=26 February 2018 |archive-date=26 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226152200/http://www.telegraphnepal.com/national/2014-03-06/nepal-in-the-medieval-period |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱷᱤᱭᱟ ᱵᱟᱭᱥᱮ ᱨᱟᱡᱭᱟ (᱒᱒ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱥᱤ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱔᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱑᱐ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱑,᱖᱘᱘,᱔᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱖᱔,᱖᱕᱑ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱘᱒᱓,᱗᱖᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱑᱙.᱗᱔% ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱕.᱙᱓% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=तथ्याङ्कमा कर्णाली प्रदेश.pdf |url=https://drive.google.com/file/d/1tpLtGYaKC6r_SBVIriZd66l62Gm-ACFV/view?usp=embed_facebook |access-date=2020-12-24 |website=Google Docs |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal |page=34 |language=ne |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425031544/https://drive.google.com/file/d/1tpLtGYaKC6r_SBVIriZd66l62Gm-ACFV/view?usp=embed_facebook |url-status=live }}</ref> ===ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱠᱷᱟᱥ ᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱫᱮᱥᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱩᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮ-ᱠᱷᱟᱥ ᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱗᱐,᱗᱙᱗ (᱑᱐.᱘᱘%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾  ᱛᱟᱢᱟᱝ (᱐.᱘᱘%) ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ (᱐.᱗᱐%) ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |title=National Data Portal-Nepal |url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/6 |access-date=2020-12-24 |website=nationaldata.gov.np |archive-date=2020-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216104412/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/6 |url-status=live }}</ref> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== {| class="wikitable" !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ !ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |- |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |1,500,538 |95.55% |- |[[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱨ]] |32,537 |2.07% |- |[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]] |11,252 |0.72% |- |[[ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱛᱷᱟᱨᱩ]] |6,443 |0.41% |- |ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |19,648 |1.25% |} {{Pie chart |caption = ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |label1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value1 = 95.55 |color1 = orange |label2 = [[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱨ]] |value2 = 2.07 |color2 = violet |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |value3 = 2.38 |color3 = White }} ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱙᱕.᱕᱕% ᱦᱚᱲ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱜᱟᱨ (᱒.᱐᱗%) ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱟᱝ (᱐.᱗᱒%)᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱢᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="langcomreport">{{cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |website=Language Commission |access-date=28 October 2021 |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== alaxd19z0thswsyly560plcv2r567sn ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ 0 29080 199713 179981 2026-11-08T01:00:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199713 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ | official_name = | native_name = گوجرانوالہ | other_name = | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | nickname = ᱯᱟᱦᱟᱞᱣᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ<ref>{{Cite web|url=https://dailythepatriot.com/gujranwala-the-city-of-wrestlers/|title=Gujranwala- The City of Wrestlers|date=4 February 2016|access-date=5 November 2024|archive-date=19 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210919030704/https://dailythepatriot.com/gujranwala-the-city-of-wrestlers/|url-status=dead}}</ref> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Nishan-E-Manzil Gujranwala 20140925.jpg |caption1 = [[Gujranwala Cantonment|Nishan-e-Manzil]] | image2 = UCP Sub Campus Gujranwala 18-May-2017 (cropped).jpg |caption2 = [[University of Central Punjab|UCP Gujranwala]] | image3 = Gujranwala flyover.jpg |caption3 = ᱡᱤᱱᱱᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱪᱮᱸᱡᱽ ᱯᱷᱞᱟᱭ ᱚᱵᱷᱟᱨ | image4 = Mall of Gujranwala (cropped).jpg |caption4 = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱞ }} | image_caption = | pushpin_map = #Pakistan | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{Coord|32|9|24|N|74|11|24|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{nowrap|{{flag|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ}}}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_type2 = ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ | subdivision_type3 = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type4 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | subdivision_type5 = Autonomous towns | subdivision_type6 = ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱱᱥᱤᱞ | subdivision_name1 = {{flag|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ}} | subdivision_name2 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ]] | subdivision_name4 = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] | subdivision_name5 = ᱗ | subdivision_name6 = ᱑᱙ | established_date = | government_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ<ref name="dawn news 1524621"/> | government_footnotes = <ref name="mcorp-web">{{cite web|url=http://www.gujranwala.gop.pk/assets/uploads/images/sliders/cover_photo.jpg|title=Complaint Management System: Municipal Corporation, Gujranwala|publisher=The Urban Unit, Planning & Development (Punjab)|access-date=2018-04-26|archive-date=27 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427120305/http://www.gujranwala.gop.pk/assets/uploads/images/sliders/cover_photo.jpg|url-status=dead}}</ref> | leader_title = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (Administrator in absence of Mayor) | leader_name = ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱩᱢᱮᱨ<ref name="tn">{{cite news|url=https://nation.com.pk/31-Dec-2021/administrators-appointments-planned-as-punjab-lg-system-dissolves-today|title=Administrators' appointments planned as Punjab LG system dissolves today|date=31 December 2021|access-date=6 January 2022|work=The Nation (newspaper)|archive-date=31 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231091608/https://nation.com.pk/31-Dec-2021/administrators-appointments-planned-as-punjab-lg-system-dissolves-today|url-status=dead}}</ref> | leader_title1 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ (ᱮᱥ) | leader_name1 = ᱱᱳᱱ (Vacant)<ref name="tn"/> | leader_title2 = | leader_name2 = | area_metro_km2 = 3198 | area_total_km2 = 240 <!-- Elevation -------------------------->| elevation_footnotes = | elevation_m = 231 | elevation_ft = 758 | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | image_seal = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_alt = ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱤᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ | blank_emblem_size = 140px | total_type = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ]] | population_total = ᱒,᱕᱑᱑,᱑᱑᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_footnotes = <ref name="census2017">{{Cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/punjab/GUJRANWALA_BLOCKWISE.pdf|title=POPULATION AND HOUSEHOLD DETAIL FROM BLOCK TO DISTRICT LEVEL: PUNJAB|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]|access-date=2018-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508151404/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/punjab/GUJRANWALA_BLOCKWISE.pdf|archive-date=8 May 2018|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱕ ᱟᱱᱟᱜ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | population_note = <!-- | religion_main = ᱤᱥᱞᱟᱢ | religions_sub = Christianity | Literacy_rate = ᱕᱖.᱖% --> | postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]] | postal_code = ᱕᱒᱒᱕᱐ | area_code = ᱐᱕᱕ | website = {{URL|http://gujranwaladivision.gop.pk/}} | footnotes = | timezone = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset = +᱐᱕:00 }} '''ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] /[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: گوجرانوالہ) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱯᱟᱦᱟᱞᱣᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://dailythepatriot.com/gujranwala-the-city-of-wrestlers/|title=Gujranwala- The City of Wrestlers|website=Daily The Patriot|date=4 February 2016|access-date=2019-09-07|archive-date=2021-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210919030704/https://dailythepatriot.com/gujranwala-the-city-of-wrestlers/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]], [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]], [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱚᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱗᱖᱓ ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱙ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱚᱨᱪᱚᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱙% ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Azhar|first1=Annus|last2=Adil|first2=Shahid|title=Effect of Agglomeration on Socio-Economic Outcomes: A District Level Panel study of Punjab|url=http://www.pide.org.pk/psde/pdf/AGM32/papers/Effect%20of%20Agglomeration%20on%20Socio-Economic%20Outcomes.pdf|publisher=Pakistan Institute of Developmental Economics|access-date=2 June 2017}}</ref> ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ-ᱣᱟᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤ ᱨᱤᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱴᱨᱟᱭᱝᱜᱩᱞ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P5pvAwAAQBAJ&q=sialkot+gujranwala+gujrat+golden+triangle&pg=PA2|title=An assessment of industrial employment skill gaps among university graduates: In the Gujrat-Sialkot-Gujranwala industrial cluster, Pakistan|last1=Mehmood|first1=Mirza, Faisal|last2=Ali|first2=Jaffri, Atif|last3=Saim|first3=Hashmi, Muhammad|date=2014-04-21|publisher=Intl Food Policy Res Inst|pages=2}}</ref><ref name="Naz"/> ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱜᱩᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ", ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱩᱡᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IGI">{{Cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_369.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 12, page 363 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|access-date=2025-06-17|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603205340/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_369.gif|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=The History and Culture of the Indian People: The classical age |author=Ramesh Chandra Majumdar |author2=Bhāratīya Itihāsa Samiti |publisher=G. Allen & Unwin |year=1954 |page=64 |url=https://books.google.com/books?id=8QhuAAAAMAAJ&q=gujar+khan+}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱡᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱪᱟᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱜᱩᱡᱽᱡᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱟᱭ") ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱭᱟᱞᱤ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ=== ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="dawn/22march2021">{{cite news |last1=Mahmood |first1=Amjad |title=The importance of Gujranwala |url=https://www.dawn.com/news/1613809/the-importance-of-gujranwala |access-date=22 March 2021 |newspaper=Dawn|location=Pakistan |date=22 March 2021}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱩᱡᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Gazetteer of the Gujranwala District, 1883-4.|year=1895|publisher=Punjab Govt.|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281430|access-date=22 December 2017}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱡᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱸᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱠᱚᱨᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱩᱡᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱭᱟᱞᱤ ᱜᱮᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱟᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱛᱨᱚᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱥᱤᱠᱷ=== [[File:Ranjet Singh's Birth place.jpg|thumb|left|ᱥᱤᱠᱷ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱧ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱾]] [[File:Baradari_-_Sheranwala_Bagh,_Gujranwala.jpg|thumb|left|ᱥᱮᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱵᱟᱨᱟᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱾]] ᱑᱗᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱚᱣᱨᱚᱝᱡᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱗᱓᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱤᱨ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱟᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱗ ᱟᱨ ᱑᱗᱗᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Gandhi, Rajmohan, author">{{Cite book|last=Gandhi, Rajmohan, author.|url=http://worldcat.org/oclc/1056472770|title=Punjab : a history from Aurangzeb to Mountbatten|date=16 September 2015|isbn=978-93-83064-08-3|oclc=1056472770}}</ref> ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱢᱤᱥᱞᱳᱱ (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱹᱦᱤᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱦᱤᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Gandhi, Rajmohan, author"/> ᱥᱩᱠᱚᱨᱪᱚᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱚᱨᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱗᱕᱖ ᱟᱨ ᱑᱗᱕᱘ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ (ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ) ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱱᱩᱨᱩᱫᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱚᱨᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Gandhi, Rajmohan, author"/> ᱑᱗᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱵᱽᱫᱟᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱠᱷᱟᱣᱟᱡᱟ ᱚᱵᱮᱰ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱰᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱷ ᱢᱤᱥᱞᱱ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Gandhi, Rajmohan, author"/> ᱚᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱴᱩᱠᱰᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱵᱮᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Gandhi, Rajmohan, author"/> ᱪᱚᱨᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱗᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Naz" /><ref name="TSA" /> ᱑᱗᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱚᱨᱪᱚᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱚᱨᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱵᱷᱚᱝᱜᱤ ᱢᱤᱥᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Gandhi, Rajmohan, author"/> ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱳᱣᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Gandhi, Rajmohan, author"/> ===ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ=== [[File:Clock Tower, Hafizabad road side, Gujranwala.jpg|thumb|upright|ᱮᱥᱴᱠᱳᱨᱴ ᱠᱮᱞᱚᱠ ᱴᱟᱣᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱞᱚᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]] [[File:Gujranwala Railway Station.jpg|thumb|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] ᱑᱘᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|title=Reports on the Administration of the Punjab|date=1872|url=https://books.google.com/books?id=HpgIAAAAQAAJ&q=gujranwala+1867&pg=PR19|access-date=21 December 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱟᱱᱰᱨᱮᱛᱷ, ᱠᱷᱤᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱳᱨᱤ ᱜᱮᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱘᱖᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱞᱚᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱮᱥᱵᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ - ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱥᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱠᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱠᱷᱟᱞᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱘᱙᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱝᱠᱤ ᱦᱮᱰᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱮᱠᱚᱨ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱟᱹᱲᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱙,᱒᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱪᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱳᱣᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱵᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:Punjabdoabs1.jpg|thumb|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱪᱱᱟ ᱫᱳᱣᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱭ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱔᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱠᱠᱷᱚᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱵᱮᱨ, ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱷᱤᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱤᱱᱰᱤ ᱵᱷᱚᱴᱴᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱝ, ᱪᱤᱱᱤᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box | width = auto | location = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ | metric first = Yes | single line = Yes | Jan high C = 19.1 | Feb high C = 22.1 | Mar high C = 27.4 | Apr high C = 33.7 | May high C = 39.0 | Jun high C = 40.8 | Jul high C = 36.1 | Aug high C = 34.6 | Sep high C = 35.0 | Oct high C = 33.0 | Nov high C = 27.0 | Dec high C = 21.2 | Jan mean C = 12.2 | Feb mean C = 15.0 | Mar mean C = 20.3 | Apr mean C = 26.0 | May mean C = 31.0 | Jun mean C = 33.8 | Jul mean C = 31.4 | Aug mean C = 30.2 | Sep mean C = 29.5 | Oct mean C = 25.4 | Nov mean C = 18.6 | Dec mean C = 13.4 | Jan low C = 5.3 | Feb low C = 8.0 | Mar low C = 13.3 | Apr low C = 18.4 | May low C = 23.1 | Jun low C = 26.9 | Jul low C = 26.7 | Aug low C = 25.9 | Sep low C = 24.0 | Oct low C = 17.8 | Nov low C = 10.3 | Dec low C = 5.7 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 31 | Feb precipitation mm = 30 | Mar precipitation mm = 29 | Apr precipitation mm = 18 | May precipitation mm = 19 | Jun precipitation mm = 46 | Jul precipitation mm = 147 | Aug precipitation mm = 168 | Sep precipitation mm = 65 | Oct precipitation mm = 9 | Nov precipitation mm = 5 | Dec precipitation mm = 14 | source 1 = ''Climate-Data.org'', altitude: 225m<ref name="Climate-Data.org"/> }} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱓.᱐% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱒.᱕᱑% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/gujranwala-population|title=Gujranwala Population 2020 (Demographics, Maps, Graphs)|website=worldpopulationreview.com}}</ref> {{Historical populations | auto_percent = yes |type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ |1881 |22,884 |1891 |26,785 |1901 |29,224 |1911 |29,472 |1921 |37,887 |1941 |85,000 |1951 |121,000 |1961 |196,000 |1972 |324,000 |1981 |601,000 |1998 |1,133,000 |2000 |1,208,940 |2010 |1,647,271 |2020 |2,229,220 | source = https://worldpopulationreview.com/world-cities/gujranwala-population }} ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[File:Gujranwala Wikivoyage banner.jpg|thumb|500px|ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱚᱴ ᱨᱳᱰ, ᱪᱚᱨᱪ ᱨᱳᱰ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ]] ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== [[File:Gujranwala flyover.jpg|thumb|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭ ᱚᱵᱷᱟᱨ]] ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱥᱟᱵᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱞᱟᱝ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱠᱟᱵᱩᱞ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱪᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱜᱚᱨ, ᱪᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ-ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱢᱚᱴᱚᱨᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱴᱚᱨᱣᱮ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=49km Sambrial-Kharian motorway on the cards|url=http://nation.com.pk/09-Dec-2017/49km-sambrial-kharian-motorway-on-the-cards|access-date=24 December 2017|agency=The Nation|date=9 December 2017}}</ref> ===ᱨᱮᱞ=== [[File:Railway Station city Gujranwala.jpg|thumb|[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]]] [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱖᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱔᱘ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ-᱑ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱚᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱥᱟᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ|voy=ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ}} * [http://www.gcci.org.pk/ Gujranwala Chamber of Commerce & Industry] * {{cite EB1911 |wstitle=Gujranwala |volume=12 |page=713 |short=x}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] 8cj7x2jl5a5t7ijc6t31zvhvao0f5af ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 29093 199900 162333 2026-11-08T07:32:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199900 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ | official_name = | native_name = {{Nastaliq| ضلع جھنگ}} | native_name_lang = | settlement_type = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = A view of a sunrise from a countryside in Jhang, Punjab, Pakistan.jpg |photo2a = Charms beside Heer Ranjha's tomb.jpg }} | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ: ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ<br />ᱞᱟᱛᱟᱨ: ᱦᱤᱨ ᱨᱚᱧᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱵᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱢᱥ | image_map = Pakistan - Punjab - Jhang.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ | coordinates = {{coord|30|35|N|71|39|E|region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱘᱔᱙{{citation needed|date=June 2015}} | founder = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱡᱷᱟᱝ]] | government_footnotes = | government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | leader_party = | leader_title = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name = (ᱠᱮᱯ) ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱤᱭᱩᱞᱟᱦ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠᱭᱩ | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name1 = N/A | leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name2 = N/A | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_total_km2 = 6166 | area_footnotes = <ref name=jhang>[https://www.punjab.gov.pk/jhang Jhang on Punjab Portal, Punjab Government website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605173335/https://www.punjab.gov.pk/jhang |date=2021-06-05 }} Retrieved 15 April 2021</ref> | population_footnotes = <ref name="2023census" /> | population_total = ᱓,᱐᱗᱗,᱗᱒᱐ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_density_km2 = auto | population_urban = ᱘᱐᱐᱙᱒᱖ | population_rural = ᱒,᱒᱖᱔,᱗᱑᱓ | blank2_name_sec1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ({{sigfig|95.4|2}}%) | demographics2_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ | demographics2_info1 = {{bulleted list |'''ᱜᱩᱴ:'''<br />(᱕᱙.᱔᱕%) |'''ᱠᱚᱲᱟ:'''<br />(᱖᱙.᱐᱙%) |'''ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ:'''<br />(᱔᱙.᱑᱔%) }} | timezone1 = [[Time in Pakistan|PKT]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱐᱐ | blank1_name_sec1 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | blank1_info_sec1 = ᱕ | blank_name_sec1 = [[Constituencies of Pakistan|Constituencies]] | blank_info_sec1 = [[NA-114 (Jhang-I)|NA-114]], [[NA-115 (Jhang-II)|NA-115]], [[NA-116 (Jhang-III)|NA-116]] | demographics1_title1 = ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_info1 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | image_flag = Flag of Punjab.svg | image_seal = Coat of arms of Punjab.svg | blank_name_sec2 = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱔) | postal_code = ᱔᱐᱑᱐᱐ | area_code = ᱐᱔᱗ | postal_code_type = [[:en:Postal codes of Pakistan|ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]] | blank_info_sec2 = '''ᱜᱩᱴ (᱔)''' <br> *{{color box|{{party color|Pakistan Rah-e-Haq Party}}|border=silver}} [[Pakistan Rah-e-Haq Party|Rah-e-Haq]] (2) *{{color box|{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}|border=silver}} [[Pakistan Tehreek-e-Insaf|PTI]] (0) | blank1_name_sec2 = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱔) | blank1_info_sec2 = '''ᱜᱩᱴ (᱗)''' <br> *{{color box|{{party color|Pakistan Rah-e-Haq Party}}|border=silver}} [[Pakistan Rah-e-Haq Party|Rah-e-Haq]] (3) *{{color box|{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}|border=silver}} [[Pakistan Tehreek-e-Insaf|PTI]] (0) | website = {{URL|jhang.punjab.gov.pk}} }} '''ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: ضلع جھنگ) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱭᱡᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=13&dn=Jhang |title=Tehsils & Unions in the District of Jhang – Government of Pakistan |date=2 January 2007|publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website |access-date=15 April 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080212062545/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=13&dn=Jhang |archive-date=2008-02-12 }}</ref><ref name="Gazetteer 1883">{{cite book |last1=Punjab Government |title=Gazetteer of the Jhang District |date=1883 |publisher=Arya Press |location=Lahore |pages=1–22, 40–1, 46–7 |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105607 |access-date=13 July 2021}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱳᱢᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱦᱤᱛᱷᱟᱨ, ᱥᱮ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱮᱱᱰᱚᱞ ᱵᱟᱨ, ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨ, ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱦᱤᱛᱷᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱞ ᱩᱯᱵᱷᱩᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱔᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ - ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱱᱟᱣᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Gazetteer 1883"/> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== {{Historical populations |align=center |percentages=pagr |1951 |534046 |1961 |668540 |1972 |983818 |1981 |1276864 |1998 |1869421 |2017 |2742633 |2023 |3077720 |footnote= Sources:<ref>{{cite web |title=Population by administrative units 1951-1998 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/1998/administrative_units.pdf |publisher = [[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref>}} ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱒᱖,᱘᱔᱕ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱗᱔᱒,᱖᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱖᱖ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱕.᱖᱔% - ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱖᱘.᱐᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱒.᱙᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱕᱙᱘,᱔᱓᱒ (᱒᱑.᱘᱒%) ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱙᱐,᱘᱒᱙ (᱒᱘.᱘᱓%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2017census">{{cite web |title=District Wise Results / Tables (Census - 2017) |website=www.pbscensus.gov.pk |url=https://www.pbs.gov.pk/content/district-wise-results-tables-census-2017 |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]] |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407233606/https://www.pbs.gov.pk/content/district-wise-results-tables-census-2017}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱙᱔,᱗᱖᱑ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱐᱗᱗,᱗᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2023census">{{cite web |date=2023 |title=TABLE 1 : HOUSEHOLDS, POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE |website=www.pbscensus.gov.pk |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Punjab.pdf |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱙᱙.᱕᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf}}</ref> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |label1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] |value1 = 93.33 |color1 = red |label2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value2 = 4.71 |color2 = green |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value3 = 1.96 |color3 = grey }} ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱙᱓.᱓᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱨ ᱔.᱗᱑% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Cite book| title = 1998 District Census report of Jhang| location = Islamabad| publisher = Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan| series = Census publication| volume = 114| date = 2000| url = http://121.52.153.178:8080/xmlui/handle/123456789/14614| ref = {{harvid|PCO|2000}}| access-date = 13 December 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20161220134933/http://121.52.153.178:8080/xmlui/handle/123456789/14614| archive-date = 20 December 2016| url-status = dead}} *{{cite thesis|last= Wagha|first= Muhammad Ahsan|date= 1997|title= The development of Siraiki language in Pakistan|type= Ph.D.|publisher= School of Oriental and African Studies|url= http://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.267685|url-access= registration|access-date= 19 October 2019|archive-date= 14 February 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170214205829/http://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.267685|url-status= dead}} *[https://jhangtv.com/maloomat-e-jhang-complete-book-by-muhammad-tahir-bahoo/ Maloomat e Jhang Complete Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241209135901/https://jhangtv.com/maloomat-e-jhang-complete-book-by-muhammad-tahir-bahoo/ |date=2024-12-09 }} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] d7ng29k8z7w53ldx43bfgupz0j607ht ᱡᱷᱟᱝ 0 29103 199899 196241 2026-11-08T07:31:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199899 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱡᱷᱟᱝ | official_name = | native_name = {{nq|جھنگ}} | native_name_lang = pa | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage |photo1a = Shrine of Sufi Saint Sultan Bahu, Jhang .jpg |photo1b = Mahi Heer Tomb, Jhang, Punjab.jpg |photo2a = Chenab Bridge on Jhang Road.jpg |photo2b = Chenab College Jhang.jpg |photo3a = Trimmubarrage.jpg |size = 270 |border = 0 |color = black }} | imagesize = 250px | image_alt = | image_caption = '''Clockwise from top:''' ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱵᱟᱦᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ; ᱦᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ; ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ; ᱛᱨᱤᱢᱢᱩ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱵᱨᱤᱡᱽ | image_map = | map_alt = | map_caption = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{Coord|31|16|10|N|72|18|58|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} | pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan | pushpin_label_position = <!-- left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱝ]] | population_total = ᱖᱐᱖᱕᱓᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_rank = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ<br/>᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | population_est = | pop_est_as_of = | population_footnotes = <ref name=city>{{cite web |title=Pakistan: Provinces and Major Cities - population of Jhang city per 2023 census|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-Punjab.html |publisher=Citypopulation.de website|access-date=22 May 2023}}</ref> | population_density_km2 = auto | leader_title = | leader_name = | postal_code = ᱓᱕᱒᱐᱐ | postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱔᱗ | area_code_type = [[List of dialling codes of Pakistan|Calling code]] | timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱐᱐ | footnotes = | area_total_km2 = ᱒᱘.᱒᱗ }} '''ᱡᱷᱟᱝ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]/[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: جھنگ) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱳᱣᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Population city">{{Cite web|url=http://www.tageo.com/index-e-pk-cities-PK.htm|title=Pakistan City & Town Population List|access-date=22 May 2023|publisher=Tageo.com website}}</ref> ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱝ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱩᱵᱽᱨᱩᱫᱼᱠᱷᱚᱵᱽᱨᱩᱫ ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ; ᱡᱷᱟᱝ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ" ᱾<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":1">{{Cite web|title=Gazetteer - Punjab District Gazetteers, Jhang District, with Map, 1929 - South Asia Archive|url=http://www.southasiaarchive.com/Content/sarf.100009/222773|access-date=2020-09-22|website=www.southasiaarchive.com}}</ref><ref name="HISTORY OF JHANG Jhang" /> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱒᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱭ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite book|last=Punjab Government|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105607|title=Gazetteer Of The Jhang District|date=1883|pages=Chap. II. — History. 27}}</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Wikeley|first=J. M. |url=https://archive.org/details/punjabimusalmans00wikeuoft |title=Punjabi Musalmans|date= |publisher=Lahore Book House|others=Robarts - University of Toronto}}</ref><ref name="HISTORY OF JHANG Jhang">{{Cite web |title=HISTORY OF JHANG |url=https://jhang.punjab.gov.pk/our-history |access-date=2023-05-22 |website=Jhang on Punjab Portal, Government of Pakistan website |archive-date=2025-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416082051/https://jhang.punjab.gov.pk/our-history |url-status=dead }}</ref> ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱝᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱟᱡᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ (᱑᱘᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Government of Pakistan, Map of Jhang|url=http://www.aserpakistan.org/document/aser/map/Jhang.pdf}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱚᱣᱟᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱯᱼᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱜᱚᱲ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱪᱤᱱᱤᱭᱚᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱠᱟᱢᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱤᱨᱣᱟᱞᱟ ᱤᱞᱟᱠᱚᱥ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱲ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱱᱟ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱩᱪ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱜᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱢᱤᱞ (᱓.᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱝᱼᱢᱤᱜᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="IGI">[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_131.gif Jhang District article in the ''Imperial Gazetteer of India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240708115458/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_131.gif |date=2024-07-08 }}, v. 14, pp. 125 - 134</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱓᱑.᱒᱗ ᱞᱟᱴᱤᱪᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱒.᱓᱓ ᱞᱚᱝᱜᱤᱪᱩᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱕᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱢᱢᱩ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱨᱟ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author1=Shamsul Islam|title=Panicked residents flee Jhang city |url=https://tribune.com.pk/story/760273/panicked-residents-flee-jhang-city/|access-date=22 May 2023|work=The Express Tribune (newspaper)|date=10 September 2014|language=en}}</ref> ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱜᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱞᱳᱫᱷ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="IGI"/> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱙᱓,᱓᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱔᱑.᱑᱗% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱑᱔,᱑᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=city/> ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱝ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ (ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=13&dn=Jhang Tehsils & Unions in the District of Jhang – Government of Pakistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212062545/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=13&dn=Jhang |date=12 February 2008 }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://web.archive.org/web/20100516002325/http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/group/310?page_name=Jhang$d_home&group_type=dist&group_id=310&group_name=Jhang&js_pane=P-1004ba76975-10000&pview=true Punjab Government (Jhang District profile) Archived] *[https://www.jhang.xyz/ Jhang Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015200045/https://www.jhang.xyz/ |date=2024-10-15 }} (in Urdu language) *[https://www.jhangtv.pk/ Jhang Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209072412/http://jhangtv.pk/ |date=2023-12-09 }} (in English) {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] n0pz8m8iilwfqs81s83aphs46bgqi31 ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 29137 199961 174643 2026-11-08T09:06:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199961 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | official_name = ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ | native_name = {{Nastaliq|ضِلع مُلتان}} | native_name_lang = ur | settlement_type = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Shrine Shah Rukn-e-Alam.jpg |photo2a = Aerial view of Multan Ghanta Ghar chawk.jpg }} | image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ: ᱥᱟᱦ ᱨᱩᱠᱚᱱ-ᱮ-ᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱠᱵᱟᱨᱟ<br />ᱞᱟᱛᱟᱨ: ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱧᱮᱞ | image_map = Pakistan - Punjab - Multan.svg | mapsize = | map_caption = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | coordinates = {{coord|29|56|N|71|22|E|region:PK_type:adm2nd|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱠᱚ | parts = ᱔ | government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | leader_party = | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = None (vacant) | leader_title1 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name1 = ᱢᱩᱫᱟᱥᱤᱨ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ ᱢᱟᱞᱤᱠ [[:en:Pakistan Administrative Service|(BPS-19 PAS)]] | leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name2 = ᱢᱟᱱᱥᱩᱨᱩᱞ ᱦᱟᱠ ᱨᱟᱱᱟ [[:en:Police Service of Pakistan|(BPS-19 PSP)]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name="PopCensus1998">{{cite web |title= Multan District at Glance |publisher= Population Census Organization, Government of Pakistan |url= https://www.census.gov.pk/PUNJAB/MULTAN.htm |access-date= 28 June 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120425162404/http://www.census.gov.pk/PUNJAB/MULTAN.htm |archive-date= 25 April 2012 |url-status= dead }}</ref> | area_total_km2 = 3720 | population_footnotes = <ref name="2023census" /> | population_total = ᱕᱓᱖᱒᱓᱐᱕ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ | timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset1 = +᱐᱕:00 | blank_name_sec1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | blank_info_sec1 = [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | website = {{URL|multan.punjab.gov.pk}} | demographics1_info1 = {{bulleted list |'''ᱜᱩᱴ:'''<br />(᱖᱑.᱔᱑%) |'''ᱠᱚᱲᱟ:'''<br />(᱖᱗.᱒᱘%) |'''ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ:'''<br />(᱕᱕.᱒᱗%) }} }} '''ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: ضِلع مُلتان), ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕.᱔᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ (᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)<ref>{{Cite web |title=District wise population {{!}} Multan |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf |access-date=2024-11-06 |website=pbs.gov.pk}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱹᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓,᱗᱒᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱡᱟᱞᱟᱞᱯᱩᱨ ᱯᱤᱨᱣᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Profile {{!}} Multan |url=https://multan.punjab.gov.pk/district_profile |access-date=2022-10-04 |website=multan.punjab.gov.pk |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004205927/https://multan.punjab.gov.pk/district_profile |url-status=dead }}</ref> [[ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ]], [[ᱠᱷᱟᱱᱮᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱱᱮᱣᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱞᱳᱫᱷᱨᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱳᱫᱷᱨᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱮᱣᱟᱞ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱳᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Our History {{!}} Multan |url=https://multan.punjab.gov.pk/history_mtn |access-date=2022-10-04 |website=multan.punjab.gov.pk |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210134015/https://multan.punjab.gov.pk/history_mtn |url-status=dead }}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱱᱮᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱱᱮᱣᱟᱞ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱞᱳᱫᱷᱨᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱳᱫᱷᱨᱟᱱ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱜᱚᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟᱣᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱞᱩᱡᱽ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== {{Historical populations |align=center |percentages=pagr |1951 |725131 |1961 |983815 |1972 |1506223 |1981 |1970075 |1998 |3116851 |2017 |4746166 |2023 |5362305 |footnote= Sources:<ref>{{cite web |title=Population by administrative units 1951-1998 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/1998/administrative_units.pdf |publisher = [[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> }} ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱕,᱘᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱗᱔᱖,᱑᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱕.᱓᱖% - ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱖᱕.᱑᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱕.᱕᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒,᱐᱕᱘,᱙᱒᱐ (᱔᱓.᱓᱘%) ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑,᱒᱙᱓,᱕᱑᱔ (᱒᱗.᱒᱕%) ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="2017census">{{cite web |title=District Wise Results / Tables (Census - 2017) |url=https://www.pbs.gov.pk/census-2017-district-wise |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱘᱗,᱓᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱓᱖᱒,᱓᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2023census">{{cite web |date=2023 |title=TABLE 1 : HOUSEHOLDS, POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Punjab.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float = right |bars= {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|99.15}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|0.79}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|grey|0.06}} }} {| class="wikitable sortable" |+ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ! rowspan="2" |[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]<br>ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ! colspan="2" |᱑᱙᱔᱑<ref name="Multan1941">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/south-asia-open-archives/saoa/censusofindia1941-28216851/|title=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME VI PUNJAB PROVINCE|access-date=21 July 2022}}</ref>{{rp|62–63}} ! colspan="2" |᱒᱐᱑᱗ ! colspan="2" |᱒᱐᱒᱓<ref>{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf}}</ref> |- ![[Population|{{abbr|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ|Population}}]] !{{Abbr|%|percentage}} !{{abbr|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ|Population}} !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !% |- | [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] |᱔᱒᱘,᱖᱕᱙ |{{Percentage|428659|539886|2}} |᱔,᱗᱑᱖,᱒᱖᱗ |{{Percentage|4716267|4746166|2}} |᱕,᱒᱙᱕,᱓᱑᱕ |᱙᱙.᱑᱕% |- | [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[File:Om.svg|15px]]{{efn|name=ad-dharmi}} |᱑᱐᱑,᱙᱘᱕ |{{Percentage|101985|539886|2}} |᱒,᱓᱖᱖ |{{Percentage|2366|4746166|2}} |᱑,᱗᱐᱙ |᱐.᱐᱓% |- | [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] [[File:Khanda.svg|15px]] |᱖,᱘᱐᱒ |{{Percentage|6802|539886|2}} |{{N/a}} |{{N/a}} |᱑᱒᱐ |᱐% |- | [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] [[File:Christian cross.svg|15px]] |᱑,᱐᱑᱒ |{{Percentage|1012|539886|2}} |᱒᱕,᱖᱙᱓ |{{Percentage|25693|4746166|2}} |᱔᱒,᱑᱕᱕ |᱐.᱗᱙% |- |[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱤ]] |{{N/a}} |{{N/a}} |᱑,᱖᱖᱕ |{{Percentage|1665|4746166|2}} |᱑,᱑᱐᱕ |᱐.᱐᱒% |- | ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |᱑,᱔᱒᱘ |{{Percentage|1428|539886|2}} |᱑᱗᱕ |{{Percentage|175|4746166|2}} |᱓᱕᱘ |᱐.᱐᱑% |- !ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !᱕᱓᱙,᱘᱘᱖ !{{Percentage|539886|539886|2}} !᱔,᱗᱔᱖,᱑᱖᱖ !{{Percentage|4746166|4746166|2}} !᱕,᱓᱔᱐,᱗᱖᱒ !᱑᱐᱐% |- class="sortbottom" | colspan="13" | {{small|ᱱᱳᱴ: ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾}} |} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |label1 = [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ]] |value1 = 63.89 |color1 = firebrick |label2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value2 = 17.72 |color2 = green |label3 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] |value3 = 16 |color3 = red |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value4 = 2.39 |color4 = grey }} ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱖᱓.᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ]], ᱑᱖% ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱨ ᱑᱗.᱗᱒% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf}}</ref> ==ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ== # [[ᱡᱟᱞᱟᱞᱯᱩᱨ ᱯᱤᱨᱣᱟᱞᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱡᱟᱞᱟᱞᱯᱩᱨ ᱯᱤᱨᱣᱟᱞᱟ]] # [[ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ|ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] # [[ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] # [[ᱥᱩᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱥᱩᱡᱟᱵᱟᱫᱽ]] ==ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳᱠᱟᱞ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱗ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱵᱟᱠᱷ ᱢᱩᱵᱟᱨᱟᱠ, ᱵᱩᱥᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱱᱰᱮᱞᱟ ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱚᱱᱳᱨᱟ ᱠᱳᱴ ᱨᱚᱵᱽ ᱱᱟᱵᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱳᱴ== {{Reflist|group=lower-alpha}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} * [https://web.archive.org/web/20190617232515/http://himultani.com/ Multan City] * [https://web.archive.org/web/20070507050653/http://hamaramultan.com/profile.asp Hamara Multan] * [http://www.dawn.com/weekly/herald/herald52.htm Multan District] {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] cfu3pd89ai8tyj67e8dzlxq3gw0z60g ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 29173 199955 187375 2026-11-08T09:04:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199955 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ | official_name = | native_name = {{Nastaliq|ضِلع مِيانوالی}} | native_name_lang = ur | settlement_type = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a=Namal Lake.png |photo2a=Salt Range.jpg }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ: ᱱᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ<br />ᱞᱟᱛᱟᱨ: ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ | image_map = Pakistan - Punjab - Mianwali.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱠᱚ | parts_style = coll,para | parts = ᱐᱓ | p1 = '''ᱤᱥᱟᱠᱷᱮᱞ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ'''<br />'''ᱢᱤᱭᱟᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ'''<br />'''ᱯᱤᱯᱞᱟᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ''' | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ]] | government_footnotes = | leader_party = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 5900 | population_footnotes = <ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_total = ᱑,᱗᱙᱕,᱘᱙᱗ | population_density_km2 = auto | population_urban = | population_rural = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱑ | founder = [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] | government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | leader_title = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name = ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ<ref>{{cite news|url=https://pakobserver.net/commissioner-reviews-revenue-officers-performance/|title=Commissioner reviews revenue officers' performance|date=December 2023|work=Pakistan Observer (newspaper)}}</ref> | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name1 = N/A| | leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name2 = N/A| | image_flag = Flag of Punjab.svg | image_seal = Coat of arms of Punjab.svg <!-- General information --------------->| timezone = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset = +᱐᱕:᱐᱐ | timezone_DST = [[DST]] ''is not observed'' | utc_offset_DST = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = <!-- <!-- Elevation -------------------------->| elevation_footnotes = | elevation_max_m = | elevation_min_m = | elevation_m = 210 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | area_code_type = [[List of dialing codes in Pakistan|NWD]] (area) code | area_code = ᱐᱔᱕᱙ | footnotes = | extinct_title = | extinct_date = | postal_code_type = [[List of postal codes in Pakistan|Postal Code]] | postal_code = ᱔᱒᱒᱐᱐ | iso_code = [[ISO 3166-2:PK|PK-PB]] | website = {{URL|mianwali.punjab.gov.pk}} }} [[File:Thal Canal.JPG|thumb|right|ᱛᱷᱟᱞ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] '''ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: ضِلع مِيانوالى) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, (ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱟᱨ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ) ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ (ᱵᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱟᱨ ᱞᱮᱭᱭᱟᱦ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ) ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱮᱨᱟ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱣᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑.᱗᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱣᱟᱞ, ᱟᱴᱚᱠ, ᱠᱳᱦᱟᱴ,<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mianwali|title =Mianwali &#124; Pakistan on Encyclopedia Britannica website}}</ref> ᱠᱟᱨᱟᱠ, ᱞᱚᱠᱠᱤ ᱢᱟᱨᱣᱟᱛ, ᱰᱮᱨᱟ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱷᱚᱠᱠᱚᱨ,<ref>{{cite web |url=http://bhakkar.dc.lhc.gov.pk/PublicPages/HistoryOfDistrict.aspx |title=District Website |publisher=District Courts Bhakkar, Punjab Government website |date= |access-date=2023-02-21 |archive-date=2020-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613123554/http://bhakkar.dc.lhc.gov.pk/PublicPages/HistoryOfDistrict.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱥᱟᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛ ᱢᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱤ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ (ᱜᱚᱴᱟ ᱓᱐᱐-ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱓᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱫᱤᱠ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ '''ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ''' ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tareekh e Pakistan pdf - Available for Download |url=https://yahyaamjad.com/books/tareekh-e-pakistan-wasti-ahad/ |access-date=2022-11-12 |website=Yahya Amjad |language=en-US}}</ref> ᱙᱙᱗ ᱮᱰᱤ ᱨᱮ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱢᱚᱦᱢᱩᱫᱽ ᱜᱟᱡᱽᱱᱟᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱮᱵᱚᱠᱛᱮᱜᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱡᱽᱱᱟᱵᱤᱰ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱐᱐᱕ ᱮᱰᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱦᱤ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱮᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱥᱤᱹᱮᱢ ᱯᱟᱨᱵᱮᱡᱽ ᱤᱞᱟᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱟᱣᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱟᱞᱟᱜᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱚᱸ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Reporter |first=((News)) |date=14 January 2023 |title=ECP bars Punjab gov from notifying Mianwali as division |pages=1 |work=Duniya News |url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/690050-ECP-bars-Punjab-gov-to-notify-Mianwali-as-division- |access-date=14 January 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Malik |first=Mansoor |date=January 15, 2023 |title=Punjab cabinet approves upgrade of Mianwali as division |pages=1 |work=Dawn News |url=https://www.dawn.com/news/1731626/punjab-cabinet-approves-upgrade-of-mianwali-as-division |access-date=January 15, 2023}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱕,᱘᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱒᱕᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.maplandia.com/pakistan/punjab/mainwali/mianwali/|title = Mianwali Map &#124; Pakistan Google Satellite Maps}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱛᱷᱳᱦᱚᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ<ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/figure/A-map-of-Punjab-Province-Pakistan-showing-Potohar-Plateau-consisting-of-four-Districts_fig2_234140568|title=Fig. 1. A map of Punjab Province, Pakistan, showing Potohar Plateau...|website=ResearchGate}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱳᱦᱤᱥᱛᱟᱱ-ᱮ-ᱱᱚᱢᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.lukeduggleby.com/pakistans-salt-mines|title=PAKISTAN'S SALT MINES - Luke Duggleby Photography|website=Luke Duggleby website}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮᱜᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Thal-Pakistan|title = Thal &#124; region, Pakistan on Encyclopedia Britannica}}</ref> ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Indus-River|title = Indus River &#124; Irrigation System and Barrages in Mianwali District included|website=Encyclopedia Britannica| date=8 October 2024 }}</ref> ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" |- ! style="background:#9cc; color:navy; height:17px;"| ᱪᱟᱸᱫᱚ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱢᱟᱨᱪ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱮᱯᱨᱤᱞ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱢᱮ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱡᱩᱱ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱡᱩᱞᱟᱭ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱚᱜᱚᱥᱴ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ! style="background:#9cc; color:navy;"| ᱥᱮᱨᱢᱟ |- ! style="background:#9cc; color:navy;"| Average High Temperatures °C (°F) | style="background:#ddd; color:black;"| 19° (66.2 °) | style="background:#ddd; color:black;"| 21° (69.8 °) | style="background:#ffc; color:black;"| 26° (78.8 °) | style="background:#fc6; color:black;"| 33° (91.4 °) | style="background:#fc6; color:black;"| 38° (100.4 °) | style="background: #FF8000; color:black;" | 42° (107.6 °) | style="background:#fc6; color:black;"| 39° (102.2 °) | style="background:#fc6; color:black;"| 37° (98.6 °) | style="background:#fc6; color:black;"| 37° (98.6 °) | style="background:#fc6; color:black;"| 33° (91.6 °) | style="background:#ffc; color:black;"| 28° (82.4 °) | style="background:#ddd; color:black;"| 21° (69.8 °) | style="background:#fc6; color:black;"| 31° (87.8 °) |- ! style="background:#9cc; color:navy; height:16px;"| Average Low Temperatures °C | style="background:#fff; color:black;"| 3 | style="background:#fff; color:black;"| 6 | style="background:#ddd; color:black;"| 12 | style="background:#ddd; color:black;"| 17 | style="background:#ffc; color:black;"| 22 | style="background:#ffc; color:black;"| 27 | style="background:#ffc; color:black;"| 27 | style="background:#ffc; color:black;"| 26 | style="background:#ffc; color:black;"| 23 | style="background:#ddd; color:black;"| 16 | style="background:#fff; color:black;"| 9 | style="background:#fff; color:black;"| 4 | style="background:#ddd; color:black;"| 16 |- ! style="background:#9cc; color:navy;"| Rainfall in. (cm) | style="background: #30FF80;" | 1.6 | style="background: #30FF80;" | 2.1 | style="background: #20E020;" | 4.1 | style="background: #30FF80;" | 2.4 | style="background: #30FF80;" | 1.9 | style="background: #30FF80;" | 1.8 | style="background: #20E020;" | 7.6 | style="background: #00994D;" | 11 | style="background: #20E020;" | 4.5 | style="background: #30FF80;" | 0.7 | style="background: #30FF80;" | 0.1 | style="background: #30FF80;" | 0.9 | style="background:#fff;"| 38.5 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|Source: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=415920&refer=&units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017165059/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=415920&refer=&units=metric |date=2019-10-17 }} |} ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref name=nrb>{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=19&dn=Mianwali |title=Tehsils & Unions in the District of Mianwali|website= Government of Pakistan website|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611223556/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=19&dn=Mianwali |archive-date=2008-06-11 |access-date=1 December 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dpomwi.punjabpolice.gov.pk/district_overview|title = District Overview - History of Mianwali District|website= District Police Office Mianwali website|access-date=21 February 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ! ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ! ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ! ᱯᱟᱨᱮᱱᱴ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ |- | [[ᱤᱥᱟᱠᱷᱮᱞ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱤᱥᱟᱠᱷᱮᱞ]]<ref name=nrb/> | ᱑᱓ | ᱓ | ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ |- | [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ]]<ref name=nrb/> | ᱒᱖ | ᱒ | ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ |- | [[ᱯᱤᱯᱞᱟᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱯᱤᱯᱞᱟᱱ]]<ref name=nrb/> | ᱑᱒ | ᱒ | ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ |- ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ (ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ) | ᱜᱩᱴ | ᱕᱑ | ᱗ |} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart |thumb = left |caption = ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |label1 = [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ]] |value1 = 73.69 |color1 = firebrick |label2 = [[ᱯᱟᱥᱛᱚ]] |value2 = 11.35 |color2 = lightgreen |label3 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] |value3 = 7.79 |color3 = red |label4 = [[ᱦᱤᱱᱰᱠᱳ]] |value4 = 3.5 |color4 = coral |label5 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value5 = 3.15 |color5 = green |value6=0.52|color6=grey|label6=ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ}} ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱗᱓.᱖᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], ᱑᱑.᱓᱕% ᱫᱚ [[ᱯᱟᱥᱛᱚ]], ᱗.᱗᱙% ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], ᱓.᱕% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱰᱠᱳ]] ᱟᱨ ᱓.᱑᱕% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf}}</ref> ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== {{Historical populations |align=center |percentages=pagr |1951 |315816 |1961 |413851 |1972 |595134 |1981 |711529 |1998 |1056620 |2017 |1542601 |2023 |1798268 |footnote= Sources:<ref>{{cite web |title=Population by administrative units 1951-1998 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/1998/administrative_units.pdf |publisher = [[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref>}} ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓᱗,᱙᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱔᱖,᱐᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2017census" /> ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱙᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱑.᱒᱘% - ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱗᱘.᱕᱔% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱔᱔.᱓᱕% ᱾ ᱓᱒᱗,᱘᱑᱒ (᱒᱑.᱒᱕%) ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱙᱖,᱘᱘᱐ (᱒᱕.᱗᱓%) ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2017census">{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk:80/sites/default/files/bwpsr/punjab/MIANWALI_BLOCKWISE.pdf|url-status=dead|archive-date=23 November 2018|access-date=25 February 2024|title=Population and Household Detail Blockwise - Mianwali District|website=Pakistan Bureau of Statistics, Government of Pakistan website|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123211126/http://www.pbscensus.gov.pk:80/sites/default/files/bwpsr/punjab/MIANWALI_BLOCKWISE.pdf}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱙᱖,᱖᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱙᱘,᱒᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2023census">{{cite web |date=2023 |title=Table 1: Households, Population, Household Size and Annual Growth Rate |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Punjab.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱢᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float = right |bars= {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|99.32}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|0.67}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|grey|0.01}} }} ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙᱙.᱓᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱑,᱙᱕᱑ ᱜᱟᱱ ᱾ {| class="wikitable sortable" |+ ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ! rowspan="2" |ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<br>group ! colspan="2" |᱑᱙᱔᱑<ref name="Mianwali1941">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/south-asia-open-archives/saoa/censusofindia1941-28216851/|title=Census of India, 1941 Volume VI Punjab Province|access-date=21 July 2022}}</ref>{{rp|42-43}} ! colspan="2" |᱒᱐᱑᱗ ! colspan="2" |᱒᱐᱒᱓ |- ![[Population|{{abbr|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ|Population}}]] !{{Abbr|%|percentage}} !{{abbr|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ|Population}} !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !% |- | [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] |᱒᱖᱖,᱙᱘᱔ |{{Percentage|266984|300286|2}} |᱑,᱕᱓᱕,᱓᱔᱕ |{{Percentage|1535345|1542601|2}} |᱑,᱗᱘᱓,᱖᱘᱗ |᱙᱙.᱓᱒% |- | [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[File:Om.svg|15px]]{{efn|name=ad-dharmi}} |᱓᱐,᱐᱘᱔ |{{Percentage|30084|300286|2}} |᱒᱑ |{{Percentage|21|1542601|2}} |᱖᱓ |᱐% |- | [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] [[File:Khanda.svg|15px]] |᱒,᱘᱖᱙ |{{Percentage|2869|300286|2}} |{{N/a}} |{{N/a}} |4᱔᱑ |᱐% |- | [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] [[File:Christian cross.svg|15px]] |᱓᱐᱒ |{{Percentage|302|300286|2}} |᱗,᱐᱔᱔ |{{Percentage|7044|1542601|2}} |᱑᱑,᱙᱕᱑ |᱐.᱖᱗% |- |[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱤ]] |{{N/a}} |{{N/a}} |᱑᱐᱑ |{{Percentage|101|1542601|2}} |᱔᱕ |᱐% |- | ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |᱔᱗ |{{Percentage|47|300286|2}} |᱙᱐ |{{Percentage|90|1542601|2}} |᱑᱑᱐ |᱐.᱐᱑% |- !ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !᱓᱐᱐,᱒᱘᱖ !{{Percentage|300286|300286|2}} !᱑,᱕᱔᱒,᱖᱐᱑ !{{Percentage|1542601|1542601|2}} !᱑,᱗᱙᱕,᱘᱙᱗ !᱑᱐᱐% |- class="sortbottom" | colspan="13" | {{small|Note: 1941 figures are for Mianwali and Isakhel tehsils of the then Mianwali District, which roughly corresponds to present-day Mianwali district.}} |} ==ᱱᱳᱴ== {{reflist|group=lower-alpha}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} * [https://pashtunhistory.com/history-of-the-niazi-tribe/ History of Niazi tribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230801012345/https://pashtunhistory.com/history-of-the-niazi-tribe/ |date=2023-08-01 }} * [https://www.pashtunhistory.com/2015/01/https://pashtunhistory.com/niazi-chiefs-in-the-service-of-mughals/ Niazi chiefs in the service of Mughals]{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://pashtunhistory.com/niazi-uprising-against-the-sikhs-1829-30/ Niazi uprising against the Sikhs (1829-30)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230801195038/https://pashtunhistory.com/niazi-uprising-against-the-sikhs-1829-30/ |date=2023-08-01 }} * [https://pashtunhistory.com/history-of-kalabagh/ History of Kalabagh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804080402/https://pashtunhistory.com/history-of-kalabagh/ |date=2024-08-04 }} *[http://www.mianwalionline.com/ Mianwali Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240621035003/http://www.mianwalionline.com/ |date=2024-06-21 }} *{{cite web |url=https://kundian.pk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111152953/https://kundian.pk/ |title=Kundian – Welcome to Global Kundian |archive-date=2020-01-11 |access-date=2023-02-21 |language=en}} {{Authority control}} {{Authority control}} {{Coord|32|00|N|71|30|E|region:PK_type:adm3rd_source:GNS-enwiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱭᱟᱱᱣᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 61nfs3jxdoqd1k0mctoits7an4130q6 ᱥᱟᱱᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ 0 29219 200033 191810 2026-11-08T11:00:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200033 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ᱥᱟᱱᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ | image = Sanu Sharma.jpg | imagesize = | alt = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱥᱟᱱᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | caption = ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ | birth_date = | birth_place = [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽ|ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱱᱟᱨᱥ | notable_works = {{bulleted list|''ᱟᱨᱠᱳ ᱫᱮᱥᱢᱟ''|''ᱩᱛᱥᱟᱨᱜᱟ''|''ᱮᱠᱟᱫᱮᱥᱢᱟ''|''ᱵᱤᱯᱞᱟᱵᱷᱤ''|''ᱟᱨᱛᱷᱟ''}} | nationality = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]ᱤ, [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]]ᱹᱱ | education = | alma_mater = | movement = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | native_name = सानु शर्मा | native_name_lang = ne }} '''ᱥᱟᱱᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ''' (Nepali: सानु शर्मा) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="onlinek">{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/04/671112|title=०७४ सालका चर्चित १० महिला साहित्यकार|trans-title=Popular Women Writers of the Year 2074 BS|first=|last=|date=9 April 2018|access-date=2022-11-13}}</ref><ref name="nagarik1">{{cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/467221-1614396955.html| script-title=ne:मानसिक विम्बमा प्रेम|language=ne|trans-title= Love in Mental Image |first=रञ्जना|last=निरौला|date=27 February 2021|access-date=2022-11-13}}</ref><ref name="kantipur1">{{cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2017/11/25/20171125091934.html|script-title=ne:नारी–पुरुष सम्बन्धबारे साहसिक दृष्टि|language=ne|trans-title=Courageous View Towards Male-Female Relationship|first=Geeta|last=Tripathee|author-link=Geeta Tripathee|date=25 November 2017|access-date=2022-11-13|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113040901/https://ekantipur.com/koseli/2017/11/25/20171125091934.html|url-status=dead}}</ref><ref name="poetry1">{{cite journal|url= https://grey-sparrow-press.com/43-two-poems-the-descendants-the-same-heart-nowadays-sanu-sharma-translator-suman-pokhrel |title= The Descendants |journal=Grey Sparrow Journal|issue=43|editor=Daine Smith|language=en|location=Minnesota |trans-title=|first=Sanu|last=Sharma|translator-last1=Pokhrel|translator-first1=Suman|translator-link1=Suman Pokhrel|date=2024-01-31|access-date=2024-04-28}}</ref><ref name="spillwords1">{{cite magazine |author= |title=Sanu Sharma |url=https://spillwords.com/author/sanusharma |magazine=Spillwords |location=New York |publisher=Spill Words Press |date= |access-date=2023-12-19 |archive-date=2026-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209121107/https://spillwords.com/author/sanusharma/ |url-status=dead }}</ref><ref name="portu">{{cite web|url= https://allpoetry.com/poem/18070329-Posso-Te-Conhecer-Algum-Dia-Assim-by-Sanu-Sharma |title=Posso Te Conhecer Algum Dia Assim|language=pt|trans-title=May I Meet You Someday Like This |first=Sanu|last= Sharma|translator-first1= Luiz |translator-last1= Alberto Machado |date=|access-date=2024-11-02}}</ref><ref name="poetry2">{{cite web |access-date=28 April 2024 |date=30 November 2023 |editor=Dagmara K |first=Sanu |language=en |last=Sharma |location=New York |magazine=Spillwords |publisher=Spill Words Press |title=May I Meet You Someday Like This |translator-first1=Suman |translator-last1=Pokhrel |translator-link1=Suman Pokhrel |url=https://spillwords.com/may-i-meet-you-someday-like-this |archive-date=26 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226220020/https://spillwords.com/may-i-meet-you-someday-like-this/ |url-status=dead }}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱪᱢᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱴ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱟᱨᱠᱳ ᱫᱤᱥᱚᱢ - ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ - ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱤᱰᱟᱱᱫᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱴᱞᱤᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="onlinek" /><ref name="tamsaling">{{cite web|url=https://www.tamsalingkhabar.com/?p=7692|title=मदन पुरस्कारको लागि सात वटा पुस्तक सिफारिस|trans-title=Seven Books are Shortlisted for Madan Puraskar|first=|last=|date=12 July 2019|access-date=2022-11-13|archive-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031113309/https://www.tamsalingkhabar.com/?p=7692|url-status=dead}}</ref><ref name="padmkantipur">{{cite web|url=https://ekantipur.com/literature/2024/07/30/the-list-of-the-best-five-books-for-the-padma-shri-literary-award-has-been-announced-30-33.html|title=पद्‍मश्री साहित्य पुरस्कारका लागि उत्कृष्ट पाँच पुस्तकको सूची सार्वजनिक|trans-title=Five Books are Shortlisted for Padmashree Sahitya Award|first= |last=|date=2024-07-30|access-date=2024-11-02}}</ref><ref name="sahityap1">{{cite web|url=https://english.sahityapost.com/kavidanda-national-fiction-award-2080-announced-for-gautams-adwait/|title=Kavidanda National Fiction Award 2080 Announced | first= |last=|date=30 July 2024|access-date=2024-11-02}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱱᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱩᱴᱤ ᱜᱷᱨᱤᱦᱟ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱤᱴᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="baahrakhari">{{cite web|url=https://baahrakhari.com/detail/53165|title=लेख्ने हुटहुटी|trans-title=Impatience to Write|first=Sanu|last=Sharma|date=14 April 2018|access-date=2022-11-13|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113042404/https://baahrakhari.com/detail/53165|url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨᱫᱷᱟᱵᱤᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱡᱤᱛᱠᱳ ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱥᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱚᱨᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="break">{{cite web|url=https://breaknlinks.com/nepali/news/35117737|script-title=ne:जियाको कथा बोल्ने 'अर्थ' |first=Rumu|last=Neupane|date=24 February 2021|access-date=2022-11-13}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱥᱢᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱠᱟᱫᱮᱥᱢᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="kantipur1"/><ref name="tamsaling"/><ref name="narad">{{cite web|url=https://nepaldristi.com/read/post/1848|script-title=ne:उही पुरानै प्रवृतिको वास्तविक चित्रण – 'एकादेशमा'|first=Narad|last=Nishthuri|date=|access-date=2022-11-13|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113150156/https://nepaldristi.com/read/post/1848|url-status=dead}}</ref><ref name="biplavi3">{{cite news |url=https://annapurnapost.com/story/84348|script-title=ne:पुस्तक समीक्षा- विप्लवी – नारी नियतिको परिदृश्य |newspaper=[[Annapurna Post]] |date=19 November 2017|access-date=2023-11-16}}</ref><ref name="enepalese">{{cite web|url= https://www.enepalese.com/2020/05/271716.html|title=दिमाग हल्लाइदिने एउटी कथाकार|trans-title=A Mind Blowing Storyteller|first=|last=|date=14 June 2020|access-date=2022-11-13}}</ref> ᱮᱠᱟᱫᱮᱥᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱩᱛᱥᱟᱨᱜᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱯᱩᱥᱛᱚᱠ ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱴᱤ ᱥᱟᱛ ᱫᱤᱱ, ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱟᱨᱠᱳ ᱫᱮᱥᱢᱟ, ᱯᱷᱟᱭᱱᱯᱨᱤᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Utsarga23">{{cite web|url= https://annapurnapost.com/story/175341|title=उत्सर्ग – स्वअस्तित्वको संघर्ष|trans-title=Utsarga: Struggle for Self-existence |publisher =[[Annapurna Post]]|first=Raman|last=Ghimire|date=2021-02-20|access-date=2023-11-16}}</ref><ref name="sahityap">{{cite web|url= https://sahityapost.com/gair-aakhyan/gair-aakhyan-samicha/29253|title= अभिभावकले पढ्नै पर्ने पुस्तक 'उत्सर्ग'|trans-title='Utsarga', A Book Every Parent Should Read|first=Geeta|last=Regmi|date=24 February 2021|access-date=2022-11-13}}</ref><ref name="utsarga04">{{cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2021/03/20/16162088920269896.html|title=एक्ला बालबालिकाका बेचैनी|trans-title=Unease of Forsaken Children|publisher=[[Kantipur (daily)]]|first=Gyanu|last=Adhikari|date=20 March 2021|access-date=2023-11-16|archive-date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114040759/https://ekantipur.com/koseli/2021/03/20/16162088920269896.html|url-status=dead}}</ref><ref name="raman">{{cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2022/09/24/166398411093383853.html|title=पृथक् गन्तव्य|trans-title=A Distinct Destination|first=Raman|last=Ghimire|publisher=[[Kantipur (daily)]]|date=24 September 2022|access-date=2022-11-13|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104033420/https://ekantipur.com/koseli/2022/09/24/166398411093383853.html|url-status=dead}}</ref><ref name="pharak5">{{cite web|url=https://baahrakhari.com/detail/360528|title=नारी चरित्रहरूको उत्खनन|trans-title=Exploration of Women Characters|publisher=Baahrakhari|first=Sudha|last=Sharma|date=20 August 2022|access-date=2023-11-16|archive-date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114040801/https://baahrakhari.com/detail/360528|url-status=dead}}</ref><ref name="Goodreads8">{{cite book |last=Sharma|first=Sanu |date=September 2023|title=ती सात दिन |trans-title= Tee Saat Din|url= https://www.goodreads.com/book/show/198973068-te-saat-din|language=Nepali|location=Kathmandu |publisher=[[Ratna Pustak Bhandar]]|isbn=978-9937-790-20-8}}</ref><ref name="Arko1">{{cite book |last=Sharma|first=Sanu|date=April 2024|title=अर्को देशमा |trans-title=Arko Deshma|url=https://thuprai.com/book/arko-deshma|language=Nepali|location=Kathmandu |publisher=FinePrint|isbn=978-9937-790-20-8}}</ref> ᱥᱟᱱᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱜᱟᱭᱟᱱᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱠᱟᱭᱯᱷᱤᱭᱚᱛ ᱒' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sanusong">{{cite web|url=https://soundcloud.com/sanu-sharma-223383573/s0012|title=ए समय मलाई पनि|trans-title=O Time, to Me Too|first=Sanu|last=Sharma|date=|access-date=2023-10-25}}</ref><ref name="sanupoem">{{cite web|url=https://allpoetry.com/poem/17433021-On-This-Side-of-Life-by-Sanu-Sharma |title=On This Side of Life|trans-title=|first=Sanu|last=Sharma|translator-last1=Pokhrel|translator-first1=Suman|translator-link1=Suman Pokhrel|date=|access-date=2023-10-25}}</ref><ref name="poetry2"/> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ===ᱜᱟᱢᱟᱢ=== *ᱟᱨᱫᱟᱵᱤᱨᱟᱢ ᱒᱐᱐᱓ *ᱡᱤᱛᱠᱳ ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱥᱟ ᱒᱐᱑᱐ *ᱟᱨᱛᱷᱚ ᱒᱐᱑᱑ *ᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱤ ᱒᱐᱑᱗ *ᱩᱥᱟᱨᱜᱟ ᱒᱐᱒᱑ *ᱯᱷᱚᱨᱚᱠ ᱒᱐᱒᱒ *ᱴᱤ ᱥᱟᱛ ᱫᱤᱱ ᱒᱐᱒᱓ ==ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== *ᱮᱠᱟᱰᱮᱥᱢᱟ ᱒᱐᱑᱘ *ᱟᱨᱠᱳ ᱫᱮᱥᱢᱟ ᱒᱐᱒᱔ ==ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱜᱟᱹᱡᱟᱹᱞ ᱠᱚ== *ᱠᱟᱭᱯᱷᱤᱭᱟᱛ ᱒ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.breaknlinks.com/nepali/news/35142627 आँखा रसाउने उत्सर्ग], breaknlinks.com 6ot8u8zonlrrevmj0efcsg9xx70606s ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ 0 29298 199930 176354 2026-11-08T08:37:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199930 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ | image = Martin Kämpchen - Birbhum 2024-12-05 00431 Cropped.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1948|12|9}} | birth_place = [[ᱵᱳᱯᱟᱨᱰ]] | death_date = | death_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ | notableworks = | spouse = | children = | awards = }} '''ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]] ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑-᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱥᱤᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱨᱴᱮᱥᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱥ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dorfentwicklung-indien.de/en/about-us/martin-kaempchen/ | title = Martin Kämpchen | publisher = Freundeskreis | accessdate = 11 August 2019 | archive-date = 12 August 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190812171220/http://www.dorfentwicklung-indien.de/en/about-us/martin-kaempchen/ | url-status = live }}</ref><ref name="rajdeep">{{cite web | url = https://www.goethe.de/ins/in/en/kul/sup/umi/20846028.html | title = On tour with Martin Kämpchen through Santiniketan | first = Rajdeep | last = Konar | publisher = Goethe-Institut / Max Mueller Bhavan New Delhi, April 2016 | accessdate = 11 August 2019 | archive-date = 12 August 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190812171216/https://www.goethe.de/ins/in/en/kul/sup/umi/20846028.html | url-status = live }}</ref> ==ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ== ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱡᱦᱤ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮ, ᱟᱨ [[ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ|ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ]] ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱚᱥᱟᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱯᱟᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name="rajdeep"/> ==ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ== ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱨᱚᱛᱷᱮᱱᱥᱴᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ, "ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ"᱾ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱱᱥᱤᱠ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱡᱩᱛᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱩᱭᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱡᱚᱴᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ "ᱢᱤᱥᱴᱤᱠ" ᱟᱨ "ᱥᱮᱡ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱚᱢ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ᱾ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="martin">{{cite web| url = http://www.martin-kaempchen.de/?page_id=196| title = Rabindranath Tagore – the Story behind my research| first = Martin| last = Kämpchen| publisher = Website| accessdate = 8 August 2019| archive-date = 4 June 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200604115342/http://www.martin-kaempchen.de/?page_id=196| url-status = live}}</ref> ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱡᱩᱠᱛᱟ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱢᱚᱭ ᱜᱩᱦᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ - ᱮᱴ ᱦᱳᱢ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]]: ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=8zfX4llLjyUC&q=Translating+Tagore+from+Bengali+to+German&pg=PA20| title = Tagore – At Home in the World |work= edited by Sanjukta Dasgupta and Chinmoy Guha | date = 8 February 2013 | publisher = Sage Publications India Private Limited, 2013 | isbn = 9788132110842 |accessdate = 12 August 2019}}</ref> ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱡ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ - ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱢᱮᱭᱮᱨ-ᱯᱷᱨᱟᱱᱠ ᱟᱨ ᱟᱞᱳᱠᱮᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱮᱛᱟᱠᱤ ᱠᱩᱥᱟᱨᱤ ᱰᱟᱭᱥᱚᱱ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱯᱟᱹᱱᱭᱟᱥᱤᱠ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ), ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱮ ᱵᱤᱪᱞᱤᱛ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱨᱟᱰᱤᱥᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="martin"/> ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱥᱯᱷᱩᱞᱤᱝᱜᱟ, ᱞᱮᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱳᱱᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮᱥᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱗,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱛᱤ ᱪᱟᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱱ ᱜᱤᱛᱟᱸᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱥᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱤᱱᱥᱮᱞ ᱵᱷᱮᱨᱞᱟᱜ, ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱣᱤᱸᱠᱞᱟᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱞᱤᱴᱨᱮᱪᱟᱨ᱾ ᱥᱟᱦᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱨᱚᱯᱚᱲ, ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱪᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱞᱵᱚᱨᱴ ᱟᱭᱤᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="martin"/> ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ (ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ) ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ! ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱦᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱥᱯᱤᱭᱟᱨ, ᱴᱚᱞᱥᱴᱚᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱱᱛᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ"᱾<ref name="martin"/> ==ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱑᱙᱙᱑) ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱠᱥ ᱢᱩᱞᱟᱨ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱤ ᱮᱱᱟ᱾ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ: ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ, ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://archive.indianexpress.com/news/the-german-tagore/936842/| title = The German Tagore| publisher = The Indian Express, 15 April 2012| accessdate = 12 August 2019| archive-date = 5 May 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170505143056/http://archive.indianexpress.com/news/the-german-tagore/936842| url-status = live}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ - ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱵ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱯᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.exoticindiaart.com/book/details/rabindranath-tagore-in-germany-four-responses-to-cultural-icon-IDG108/| title = Rabindranath Tagore in Germany: Four Responses to a Cultural Icon| publisher = Exotic India| accessdate = 12 August 2019| archive-date = 13 August 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190813070035/https://www.exoticindiaart.com/book/details/rabindranath-tagore-in-germany-four-responses-to-cultural-icon-IDG108/| url-status = live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱞᱮᱠᱥ ᱟᱨᱚᱱᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ== ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱞᱤᱯᱷᱤᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ, ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ, ᱦᱟᱨᱢᱟᱱ ᱦᱮᱥᱮ, ᱜᱩᱱᱴᱟᱨ ᱜᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱜᱷᱳᱥᱟᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱱᱭᱟᱥ, ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="rajdeep"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱠᱯᱷᱚᱨᱴᱟᱨ ᱟᱞᱜᱮᱢᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱭᱛᱩᱝ, ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤ ᱞᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤᱵᱩᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱠᱟᱢᱯᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳ-ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱨᱠ ᱴᱮᱭᱜᱳᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.outlookindia.com/newswire/story/martin-kampchen-to-get-first-merck-tagore-award/754838| title = Martin Kampchen to get First Merck Tagore Award| publisher = Outlook, 9 March 2012| accessdate = 12 August 2019| archive-date = 13 August 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190813070203/https://www.outlookindia.com/newswire/story/martin-kampchen-to-get-first-merck-tagore-award/754838| url-status = dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|Martin Kempchen}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 4tmxozu9tk92mjohhmblfn8zinobs6n ᱠᱟᱥᱩᱨ 0 29331 199816 198948 2026-11-08T04:23:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199816 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱟᱥᱩᱨ | other_name = ᱠᱟᱥᱟᱨ | native_name = {{Nastaliq|قصور}} | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Kasur cityscape.jpg | imagesize = 250px | image_caption = ᱞᱟᱦᱚᱨ-ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ | image_map = | image_blank_emblem = Kasur Muncipal Committee Emblem.svg | blank_emblem_type = ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ | blank_emblem_alt = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱟᱥᱩᱨ | mapsize = 100px | map_caption = | coordinates = {{Coord|31|7|0|N|74|27|0|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{PAK}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱞᱟᱦᱚᱨ]] | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱩᱨ]] | leader_title1 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ | leader_name1 = None (Vacant)<ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1666869|title=Administrators appointed: Dissolution of local govts notified|date=1 January 2022|access-date=8 January 2022|work=Dawn (newspaper)}}</ref> | leader_title2 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name2 = ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱵᱷᱟᱛᱛᱤ<ref>{{cite news|url=https://pakobserver.net/punjab-cm-appoints-juniors-as-dcs-in-22-districts/|title=Punjab CM appoints juniors as DCs in 22 districts|date=6 January 2022|access-date=8 January 2022|work=Pakistan Observer (newspaper)}}</ref> <!-- | leader_title3 = ᱮᱥᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱟᱥᱩᱨ | leader_name3 = ᱚᱣᱨᱟᱝᱡᱮᱵᱽ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ | leader_title4 = ᱮᱥᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱯᱟᱴᱴᱳᱠᱤ | leader_name4 = ᱳᱥᱟᱢᱟ ᱥᱟᱨᱩᱱ ᱱᱤᱭᱟᱡᱤ | leader_title5 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱪᱩᱱᱤᱭᱟᱱ | leader_name5 = ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱵᱟᱫᱟᱨ | leader_title6 = ᱮᱥᱤ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱮ.ᱟᱨ.ᱠᱮ | leader_name6 = ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱥᱤᱢ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ -->| elevation_m = 218 | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.macrotrends.net/cities/22045/kasur/population#:~:text=The%20current%20metro%20area%20population,a%201.94%25%20increase%20from%202017.|title=Kasur, Pakistan Metro Area Population 1950-2020|website=www.macrotrends.net|access-date=2024-12-20|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201084547/https://www.macrotrends.net/cities/22045/kasur/population#:~:text=The%20current%20metro%20area%20population,a%201.94%25%20increase%20from%202017.|url-status=dead}}</ref> | population_total = ᱕᱑᱐,᱘᱗᱕ | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | population_rank = ᱒᱒ ᱟᱱᱟᱜ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | pop_est_as_of = | population_density_km2 = | timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱐᱐ | area_code_type = ᱠᱚᱞᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱔᱙ | blank_name_sec2 = ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱑᱒ | website = {{URL|https://kasur.punjab.gov.pk}} | named_for = | founder = [[ᱠᱷᱮᱥᱜᱤ|ᱠᱷᱮᱥᱜᱤ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] | official_name = | population_demonym = ᱠᱟᱥᱩᱨᱤ | native_name_lang = ar | pushpin_overlay = Pakistan Punjab relief map(pre-2022).svg | pushpin_relief = y }} '''ᱠᱟᱥᱩᱨ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] / [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: {{Nastaliq|قصور}}; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱥᱩᱨ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ; ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨᱵᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱥᱟᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱚᱦᱚᱞ" ᱥᱮ "ᱠᱤᱞᱟ"<ref>{{Cite web|title=Kasur {{!}} Punjab Portal|url=https://punjab.gov.pk/kasur|access-date=2020-08-24|website=punjab.gov.pk|archive-date=2020-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125154749/https://punjab.gov.pk/kasur/|url-status=dead}}</ref>) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title=Pakistan: Provinces and Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱷᱤ-ᱠᱟᱵᱤ ᱵᱩᱞᱞᱮ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱦᱚᱨ]], [[ᱥᱮᱠᱷᱩᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱮᱠᱷᱩᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Chopra 1940">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Garg |first1=Sanjay |title=Studies in Indo-Muslim History by S.H. Hodivala Volume II: A Critical Commentary on Elliot and Dowson's History of India as Told by Its Own Historians (Vols. V-VIII) & Yule and Burnell's Hobson-Jobson |date=30 August 2018 |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-75777-8 |url=https://books.google.com/books?id=JM5wDwAAQBAJ&q=Kasur+kheshgi&pg=PA500 |language=en |quote=... Kheshgi, which was the name of the Afghān tribe to which Naz̤r Bahādur Khān belonged (M.U. III. 777, l. 14). The Kheshgis were famous for their piety and integrity and were settled round about Lāhor and Kāsūr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Low |first1=D. A. |title=Political Inheritance of Pakistan |date=18 June 1991 |publisher=Springer |isbn=978-1-349-11556-3 |url=https://books.google.com/books?id=VaeuCwAAQBAJ&q=Kasur+kheshgi&pg=PA39 |language=en |quote=The third family, the Kheshgi Afghans of Kasur, had held distinguished posts under the Mughals since ...}}</ref> ==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ== ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱥᱩᱨ'' (قصور) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=Maya|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last2=Clark|first2=Henry Martyn|date=1895|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|language=en|quote=Kasur.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chopra|first=Gulshan Lall|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=Kasar|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱚᱦᱚᱞ," ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱠᱤᱞᱟ" ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ'' ᱭᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟ,<ref>{{cite book|last=Nadiem|first=Ihsan N|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=Kasur+Kusha|title=Punjab: land, history, people|publisher=Al-Faisal Nashran|year=2005|isbn=9789695034347|page=111|access-date=2009-05-29}}</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱣᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱕᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|last=Nadiem|first=Ihsan H.|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chopra|first=Gulshan Lall|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-28 |title=History of Lahore and Kasur تاریخ لاہور، قصور |url=https://salaamone.com/kasur/ |access-date=2022-06-20 |website=Salaam One سلام |language=en-US}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Mazar Shah Kamal Chisti - Kasur.JPG|thumb|ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱦ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱪᱤᱥᱴᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ===ᱞᱚᱜᱚᱱ=== ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱭᱟ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱤᱱᱰᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ, ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱩᱱ, ᱠᱩᱥᱟᱱᱳ-ᱦᱮᱯᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱩᱞ ᱥᱟᱦᱤ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱯᱟᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱓᱓ ᱮᱰᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱛᱟᱲᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱱᱡᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱟᱥ (ᱥᱚᱛᱞᱚᱡᱽ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Cunningham|first=Sir Alexander|url=https://books.google.com/books?id=yH9Xef_vm1EC&pg=PA199|title=The Ancient Geography of India: I. The Buddhist Period, Including the Campaigns of Alexander, and the Travels of Hwen-Thsang|date=1871|publisher=Trübner and Company|language=en}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱥᱟᱶ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱳᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱳᱠᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱸᱰᱟ ᱥᱤᱝ ᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box |width=auto |location = ᱠᱟᱥᱩᱨ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 27.0 |Feb record high C = 31.0 |Mar record high C = 37.0 |Apr record high C = 43.0 |May record high C = 47.0 |Jun record high C = 48.0 |Jul record high C = 42.0 |Aug record high C = 39.0 |Sep record high C = 39.0 |Oct record high C = 37.0 |Nov record high C = 38.0 |Dec record high C = 29.0 |Jan high C = 21.0 |Feb high C = 22.0 |Mar high C = 28.0 |Apr high C = 35.0 |May high C = 39.0 |Jun high C = 39.0 |Jul high C = 36.0 |Aug high C = 35.0 |Sep high C = 35.0 |Oct high C = 32.0 |Nov high C = 27.0 |Dec high C = 22.0 |Jan mean C=14 |Feb mean C=19 |Mar mean C=19 |Apr mean C=24 |May mean C=27 |Jun mean C=24 |Jul mean C=21 |Aug mean C=25 |Sep mean C=30 |Oct mean C=27 |Nov mean C=20 |Dec mean C=18 |Jan low C = 6.0 |Feb low C = 10.0 |Mar low C = 14.0 |Apr low C = 20.0 |May low C = 24.0 |Jun low C = 27.0 |Jul low C = 27.0 |Aug low C = 26.6 |Sep low C = 24.0 |Oct low C = 18.3 |Nov low C = 12.0 |Dec low C = 6.6 |Jan record low C = -2.0 |Feb record low C = 2.0 |Mar record low C = 6.0 |Apr record low C = 9.0 |May record low C = 13.0 |Jun record low C = 13.0 |Jul record low C = 13.0 |Aug record low C = 13.0 |Sep record low C = 10.0 |Oct record low C = 6.0 |Nov record low C = 3.0 |Dec record low C = -1.0 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 20 |Feb precipitation mm = 13 |Mar precipitation mm = 21 |Apr precipitation mm = 43 |May precipitation mm = 99 |Jun precipitation mm = 177 |Jul precipitation mm = 149 |Aug precipitation mm = 86 |Sep precipitation mm = 41 |Oct precipitation mm = 11 |Nov precipitation mm = 9 |Dec precipitation mm = 10 |Jan snow inch = |Feb snow inch = |Mar snow inch = |Apr snow inch = |May snow inch = |Jun snow inch = |Jul snow inch = |Aug snow inch = |Sep snow inch = |Oct snow inch = |Nov snow inch = |Dec snow inch = |Jan sun = 279 |Feb sun = 252 |Mar sun = 341 |Apr sun = 360 |May sun = 403 |Jun sun = 390 |Jul sun = 341 |Aug sun = 310 |Sep sun = 330 |Oct sun = 341 |Nov sun = 300 |Dec sun = 310 |source 1 = ''MyWeather2''<ref name="MyWeather2">{{Cite web |url=https://www.myweather2.com/City-Town/Pakistan/Kasur/climate-profile.aspx |publisher=Weather2 |title=Kasur Climate History |access-date=2019-12-03 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |source 2 = ''Weather Spark''<ref name="WeatherSpark">{{Cite web |url=https://weatherspark.com/y/108025/Average-Weather-in-Kas%C5%ABr-Pakistan-Year-Round |publisher= WeatherSpark|title=Climate and Average Weather Year Round in Kasūr |access-date=2019-12-03 }}</ref> }} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱫᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ, ᱡᱟᱴ, ᱟᱨᱟᱭᱱ, ᱰᱳᱜᱟᱨ, ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱥᱮᱠᱷ, ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱥᱟᱭ, ᱞᱳᱦᱟᱨ, ᱛᱟᱨᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱴᱴᱤ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ, ᱱᱟᱭᱤ, ᱵᱩᱱᱠᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|title=Our History {{!}} Kasur|url=https://kasur.punjab.gov.pk/our_history|access-date=2021-12-14|website=kasur.punjab.gov.pk|archive-date=2025-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250107122444/https://kasur.punjab.gov.pk/our_history|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" !ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ<ref>{{Cite web |title=Kasūr (Kasur, Punjab, Pakistan) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/punjab/kasur/7130103__kas%C5%ABr/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |- |᱑᱙᱗᱒ | style="text-align:right" |᱑᱕᱕,᱕᱒᱓ |- |᱑᱙᱘᱑ | style="text-align:right" |᱑᱕᱕,᱕᱒᱓ |- |᱑᱙᱙᱘ | style="text-align:right" |᱒᱔᱕,᱓᱒᱑ |- |᱒᱐᱑᱗ | style="text-align:right" |᱓᱕᱘,᱒᱙᱖ |- |᱒᱐᱒᱓ | style="text-align:right" |᱕᱑᱐,᱘᱗᱕ |} ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱙᱖% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱐.᱐᱔% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ ᱐.᱐᱓᱔% ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7452/1/1422_1951_POP.pdf|title=CENSUS OF RAKISTAN, 1951}}</ref> {| class="wikitable collapsible sortable" |+ ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ(᱑᱘᱘᱑−᱒᱐᱑᱗){{efn|1881-1941: Data for the entirety of the town of Kasur, which included Kasur Municipality.<ref name="Census1941"/>{{rp|32}}|name="KasurCity1881to1941"}} ! rowspan="2" |ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ<br>ᱜᱩᱴ ! colspan="2" |᱑᱘᱘᱑<ref name="Census1881">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |jstor=saoa.crl.25057656 |access-date=14 January 2024 |title=Census of India, 1881 Report on the Census of the Panjáb Taken on the 17th of February 1881, vol. I. |year=1881 }}</ref><ref name="Census1881B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |jstor=saoa.crl.25057657 |access-date=14 January 2024 |title=Census of India, 1881 Report on the Census of the Panjáb Taken on the 17th of February 1881, vol. II. |year=1881 }}</ref>{{rp|520}} ! colspan="2" |᱑᱘᱙᱑<ref name="Census1891">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318666 |jstor=saoa.crl.25318666 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India, 1891. General tables for British provinces and feudatory states. |year=1891 }}</ref>{{rp|68}}<ref name="Census1891B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |jstor=saoa.crl.25318669 |access-date=9 January 2024 |title=The Punjab and its feudatories, part II--Imperial Tables and Supplementary Returns for the British Territory |year=1891 }}</ref> ! colspan="2" |᱑᱙᱐᱑<ref name="Census1901">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25352838 |jstor=saoa.crl.25352838 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1901. Vol. 1A, India. Pt. 2, Tables. |year=1901}}</ref>{{rp|44}}<ref name="Census1901B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |jstor=saoa.crl.25363739 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1901. [Vol. 17A]. Imperial tables, I-VIII, X-XV, XVII and XVIII for the Punjab, with the native states under the political control of the Punjab Government, and for the North-west Frontier Province. |year=1901}}</ref>{{rp|26}} ! colspan="2" |᱑᱙᱑᱑<ref name="Census1911">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393779 |jstor=saoa.crl.25393779 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India, 1911. Vol. 1., Pt. 2, Tables. |year=1911}}</ref>{{rp|23}}<ref name="Census1911B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |jstor=saoa.crl.25393788 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1911. Vol. 14, Punjab. Pt. 2, Tables. |year=1911}}</ref>{{rp|19}} ! colspan="2" |᱑᱙᱒᱑<ref name="Census1921">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25394121 |jstor=saoa.crl.25394121 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1921. Vol. 1, India. Pt. 2, Tables. |year=1921}}</ref>{{rp|25}}<ref name="Census1921B">{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |jstor=saoa.crl.25430165 |access-date=9 January 2024 |title=Census of India 1921. Vol. 15, Punjab and Delhi. Pt. 2, Tables. |year=1921}}</ref>{{rp|21}} ! colspan="2" |᱑᱙᱓᱑<ref name="Census1931">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/SAOA/SouthAsiaOpenArchivesSAOA/CensusReports-1931-26575928/|title=CENSUS OF INDIA, 1931 VOLUME XVII PUNJAB PART II TABLES|access-date=9 January 2024}}</ref>{{rp|26}} ! colspan="2" |᱑᱙᱔᱑<ref name="Census1941">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/south-asia-open-archives/saoa/censusofindia1941-28216851/|title=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME VI PUNJAB|access-date=9 January 2024}}</ref>{{rp|32}} ! colspan="2" |᱒᱐᱑᱗<ref name="Census2017B">{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/content/final-results-census-2017|title=Final Results (Census-2017)|access-date=27 January 2024}}</ref> |- !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !{{Abbr|%|percentage}} |- | [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] | ᱑᱓,᱘᱕᱒ | {{Percentage | 13852 | 17336 | 2 }} | ᱑᱕,᱔᱐᱖ | {{Percentage | 15406 | 20290 | 2 }} | ᱑᱖,᱒᱕᱗ | {{Percentage | 16257 | 22022 | 2 }} | ᱑᱘,᱕᱘᱘ | {{Percentage | 18588 | 24783 | 2 }} | ᱒᱒,᱒᱙᱐ | {{Percentage | 22290 | 31018 | 2 }} | ᱓᱖,᱖᱕᱘ | {{Percentage | 36658 | 46815 | 2 }} | ᱓᱙,᱒᱙᱕ | {{Percentage | 39295 | 53101 | 2 }} | ᱔᱖᱙,᱖᱓᱕ | {{Percentage | 469635 | 488579 | 2 }} |- | [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[File:Om.svg|15px]] | ᱓,᱐᱗᱔ | {{Percentage | 3074 | 17336 | 2 }} | ᱔,᱔᱑᱓ | {{Percentage | 4413 | 20290 | 2 }} | ᱕,᱓᱒᱗ | {{Percentage | 5327 | 22022 | 2 }} | ᱕,᱒᱙᱑ | {{Percentage | 5291 | 24783 | 2 }} | ᱗,᱓᱓᱓ | {{Percentage | 7333 | 31018 | 2 }} | ᱘,᱒᱕᱑{{efn|name=ad-dharmi|1931-1941: Including [[Ad-Dharmi]]s}} | {{Percentage | 8251 | 46815 | 2 }} | ᱑᱐,᱗᱕᱒{{efn|name=ad-dharmi}} | {{Percentage | 10752 | 53101 | 2 }} | ᱑᱓ | {{Percentage | 13 | 488579 | 2 }} |- | [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] [[File:Khanda.svg|15px]] | ᱒᱔᱒ | {{Percentage | 242 | 17336 | 2 }} | ᱓᱘᱒ | {{Percentage | 382 | 20290 | 2 }} | ᱒᱙᱕ | {{Percentage | 295 | 22022 | 2 }} | ᱖᱓᱑ | {{Percentage | 631 | 24783 | 2 }} | ᱙᱘᱗ | {{Percentage | 987 | 31018 | 2 }} | ᱑,᱕᱒᱙ | {{Percentage | 1529 | 46815 | 2 }} | ᱒,᱐᱓᱔ | {{Percentage | 2034 | 53101 | 2 }} | {{N/a}} | {{N/a}} |- | [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]] | ᱑᱖᱘ | {{Percentage | 168 | 17336 | 2 }} | ᱘᱙ | {{Percentage | 89 | 20290 | 2 }} | ᱙᱗ | {{Percentage | 97 | 22022 | 2 }} | ᱑᱖᱙ | {{Percentage | 169 | 24783 | 2 }} | ᱒᱖᱕ | {{Percentage | 265 | 31018 | 2 }} | ᱑᱔᱔ | {{Percentage | 144 | 46815 | 2 }} | ᱔᱕᱒ | {{Percentage | 452 | 53101 | 2 }} | {{N/a}} | {{N/a}} |- | [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] [[File:Christian cross.svg|15px]] | {{N/a}} | {{N/a}} | 0 | {{Percentage | 0 | 20290 | 2 }} | ᱔᱓ | {{Percentage | 43 | 22022 | 2 }} | ᱑᱐᱑ | {{Percentage | 101 | 24783 | 2 }} | ᱑᱔᱑ | {{Percentage | 141 | 31018 | 2 }} | ᱒᱒᱗ | {{Percentage | 227 | 46815 | 2 }} | ᱕᱖᱒ | {{Percentage | 562 | 53101 | 2 }} | ᱑᱘,᱗᱑᱙ | {{Percentage | 18719 | 488579 | 2 }} |- | [[ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱨᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱽ]] [[File:Faravahar.svg|15px]] | {{N/a}} | {{N/a}} | ᱐ | {{Percentage | 0 | 20290 | 2 }} | ᱓ | {{Percentage | 3 | 22022 | 2 }} | ᱓ | {{Percentage | 3 | 24783 | 2 }} | ᱒ | {{Percentage | 2 | 31018 | 2 }} | ᱖ | {{Percentage | 6 | 46815 | 2 }} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} |- | [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱭᱟ]] [[File:Liwa-e-Ahmadiyya_1-2.svg|15px]] | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | {{N/a}} | ᱒᱑᱒ | {{Percentage | 212 | 488579 | 2 }} |- | ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ | ᱐ | {{Percentage | 0 | 17336 | 2 }} | ᱐ | {{Percentage | 0 | 20290 | 2 }} | ᱐ | {{Percentage | 0 | 22022 | 2 }} | ᱐ | {{Percentage | 0 | 24783 | 2 }} | ᱐ | {{Percentage | 0 | 31018 | 2 }} | ᱐ | {{Percentage | 0 | 46815 | 2 }} | ᱖ | {{Percentage | 6 | 53101 | 2 }} | ᱐ | {{Percentage | 0 | 488579 | 2 }} |- ! ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ! ᱑᱗,᱓᱓᱖ ! {{Percentage | 17336 | 17336 | 2 }} ! ᱒᱐,᱒᱙᱐ ! {{Percentage | 20290 | 20290 | 2 }} ! ᱒᱒,᱐᱒᱒ ! {{Percentage | 22022 | 22022 | 2 }} ! ᱒᱔,᱗᱘᱓ ! {{Percentage | 24783 | 24783 | 2 }} ! ᱓᱑,᱐᱑᱘ ! {{Percentage | 31018 | 31018 | 2 }} ! ᱔᱖,᱘᱑᱕ ! {{Percentage | 46815 | 46815 | 2 }} ! ᱕᱓,᱑᱐᱑ ! {{Percentage | 53101 | 53101 | 2 }} ! ᱔᱘᱘,᱕᱗᱙ ! {{Percentage | 488579 | 488579 | 2 }} |} ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category-inline}} * Hasan Saeed [https://propakistani.pk/2019/04/16/kasur-safe-city-project-almost-completed/ Kasur Safe City Project] * [https://www.thenews.com.pk/print/504417-buzdar-opens-safe-city-other-projects-in-kasur Minister inspects progress on Kasur Safe City Project] July 27, 2019 * [https://fp.brecorder.com/2019/04/20190416464913/ Kasur Safe City Project: PSCA connects CCTV cameras with IC3 Lahore] June 26, 2019 [https://www.brecorder.com/2019/07/26/513144/cm-inaugurates-three-mega-projects-in-kasur/ CM inaugurates three mega projects in Kasur] July 26, 2019 * Failsal Saeed [https://www.techjuice.pk/punjab-govt-all-set-to-launch-safe-city-project-in-yet-another-district/ Punjab govt all set to launch safe city project in yet another district] April 16, 2019 {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] e7xe2cdwn35dvbxdwk324ytqjcdh4eh ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱟᱶ 0 29399 199817 174066 2026-11-08T04:23:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199817 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱟᱶ | succeeded1 = ᱥᱩᱢᱟᱛᱤ ᱩᱨᱟᱶ | birth_place = ᱞᱤᱴᱴᱟᱴᱚᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])}} | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|08| 1924|10|12}} | birth_date = ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔ | parents = ᱡᱚᱭᱨᱟ ᱩᱨᱟᱶ (ᱵᱟᱵᱟ)<br/>ᱵᱤᱨᱥᱤ ᱩᱨᱟᱶ (ᱟᱭᱳ) | caption = ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱟᱶ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | image = Karthik Oraon (cropped).jpg | preceded1 = [[ᱞᱟᱞᱩ ᱩᱨᱟᱶ]] | office = [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | termstart1 = ᱑᱙᱘᱐ | termend1 = ᱑᱙᱘᱑ | successor = [[ᱞᱟᱞᱩ ᱩᱨᱟᱶ]] | predecessor = [[ᱫᱟᱵᱤᱫᱽ ᱢᱩᱱᱡᱽᱱᱤ]] | termend = ᱑᱙᱗᱗ | termstart = ᱑᱙᱖᱗ | death_place = ᱮᱢᱥ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] }} '''ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱟᱶ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔{{Spaced en dash}}᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑)<ref>{{Cite news |title=झारखंड के आदिवासियों के मसीहा थे कार्तिक उरांव, जयंती आज |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/gumla/1218970 |access-date=2020-08-20 |website=Prabhat Khabar |date=29 October 2015 |language=hi |trans-title=Karthik Oraon was the messiah of tribals of Jharkhand, birth anniversary today}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ''[[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]'' ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ<ref>{{Cite web|title=Members Bioprofile|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2819.htm.|access-date=2020-08-20|website=loksabhaph.nic.in}}{{dead link|date=July 2023}}</ref> ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱨᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Uttar Bengal Adivasi Vikas Parisad|url=https://www.facebook.com/1580766338851071/photos/a.1586862521574786/1631289767132061/?type=3 |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/1580766338851071/1631289767132061 |archive-date=2022-02-26 |url-access=limited|access-date=2020-08-20|website=Facebook}}{{cbignore}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱨᱟᱶ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱳᱱᱫᱟ ᱞᱤᱴᱴᱟᱴᱳᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kartik Oraon|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/159043/12/12_chapter%207.pdf|access-date=5 October 2020|website=Shodhganga|publisher=First Post}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱚᱭᱨᱟ ᱩᱨᱟᱶ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱥᱤ ᱩᱨᱟᱶ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱱ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱨᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱮᱰᱤᱭᱮᱴ ᱮᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2014-10-31 |title=महान जननायक थेे कार्तिक उरांव |url=https://www.bhaskar.com/JHA-RAN-MAT-latest-ranchi-news-025502-769899-NOR.html/ |access-date=2020-08-20 |website=Dainik Bhaskar |language=hi |trans-title=The great people's leader was Kartik Urav}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱟᱶ ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Borde |first=Radhika |date=October 2019 |title=New Roles for Indigenous Women in an Indian Eco-Religious Movement |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/10/10/554/pdf |journal=Religions |volume=10 |number=10 |publisher=MDPI |pages=554–|doi=10.3390/rel10100554 |doi-access=free }}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱨᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Shri Kartik Oraon MP biodata Lohardaga-STShri Kartik Oraon Member of Parliament (MP) from Lohardaga-ST (Bihar) Biodata|website=Entrance India|date=26 December 2018|url=https://entranceindia.com/election-and-politics/shri-kartik-oraon-member-of-parliament-mp-from-lohardaga-st-bihar-biodata/|access-date=2020-08-20|archive-date=2022-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330015640/https://entranceindia.com/election-and-politics/shri-kartik-oraon-member-of-parliament-mp-from-lohardaga-st-bihar-biodata/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱨᱚᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book |last=Gautam |first=Shivaji |title=Kartik Oraon A National Leader of Jharkhand |publisher=Disha International Publishing House |year=2016 |isbn=9789384782610 |location=New Delhi |translator-last=Devi Ram |translator-first=Rajesh}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱩᱨᱟᱶ, ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] rxbkh9eqjkyq1fyq5jpq854yqft0omn ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ 0 29420 199796 161971 2026-11-08T03:38:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199796 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ | image = KamleshKumarSinghMLA.jpg | caption = | birth_date = | birth_place = | residence = [[ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | office = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | term_start = ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | constituency = [[ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]] | term_end = ᱒᱐᱒᱔ | constituency1 = | website = {{url|http://www.kamleshkumarsingh.com/}} | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | predecessor = [[ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱡᱟᱱ ᱢᱮᱦᱛᱟ]] | successor = [[ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) | otherparty = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ) | spouse = | children = | alma_mater = | footnotes = }} '''ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Kamlesh Kumar Singh(Nationalist Congress Party(NCP)):Constituency- HUSSAINABAD(PALAMU ) - Affidavit Information of Candidate |url=http://myneta.info/jharkhand2019/candidate.php?candidate_id=11159 |website=myneta.info}}</ref><ref>{{cite news |title=Hussainabad Election Results 2019 Live Updates: Kamlesh Kumar Singh of NCP Wins |url=https://www.news18.com/news/india/hussainabad-election-results-2019-live-updates-winner-loser-leading-trailing-mla-2430755.html |work=News18}}</ref><ref>{{Cite news |author=(no byline) |date=24 December 2019|work=India Today (Web Desk) |title=Hussainabad election result: Kamlesh Kumar Singh of Congress wins |url=https://www.indiatoday.in/elections/jharkhand-assembly-election/story/hussainabad-jharkhand-assembly-election-result-live-updates-1630718-2019-12-23}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://web.archive.org/web/20200714080742/http://www.kamleshkumarsingh.com/ ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] a5iih3wbip1xbkuhujsy80j21n4dxzs ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ 0 29424 200010 161902 2026-11-08T10:11:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200010 wikitext text/x-wiki '''ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱘)<ref name="myneta">{{Cite web |title=Sanjay Kumar Singh Yadav(RJD):Constituency- HUSSAINABAD(PALAMU ) - Affidavit Information of Candidate|url=https://myneta.info/jharkhand2019/candidate.php?candidate_id=11158 |access-date=26 November 2024 |website=myneta.info}}</ref> ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=24 November 2024 |title=Jharkhand result signals RJD revival as party bags 4 of 6 seats it contested |url=https://indianexpress.com/article/india/jharkhand-result-signals-rjd-revival-as-party-bags-4-of-6-seats-it-contested-9686887/ |access-date=26 November 2024 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 November 2024 |title=Jharkhand election results 2024: Constituency-wise full winners list and key highlights |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jharkhand-election-results-2024-constituency-wise-full-winners-list-and-key-highlights/articleshow/115585742.cms |access-date=26 November 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱷᱮ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱚᱯᱞᱟ, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="myneta"/> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱑,᱔᱗᱖ ᱵᱷᱳᱴ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱓᱔,᱓᱖᱔ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 November 2024 |title=Hussainabad, Jharkhand Assembly Election Results 2024 Highlights: RJD's Sanjay Kumar Singh Yadav defeats BJP's Kamlesh Kumar Singh with 34364 votes |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/hussainabad-jharkhand-assembly-election-results-2024-live-updates-jaelb-2638499-2024-11-23 |access-date=26 November 2024 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hussainabad Election Result 2024 LIVE: Sanjay Kumar Singh Yadav of RJD Wins |url=https://www.news18.com/elections/hussainabad-election-result-2024-live-leading-winner-mla-9130317.html |access-date=26 November 2024 |website=News18 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hussainabad Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/hussainabad-bihar-assembly-constituency |access-date=26 November 2024 |website=resultuniversity.com |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201163209/https://resultuniversity.com/election/hussainabad-bihar-assembly-constituency |url-status=dead}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=IndiaVotes AC: Hussainabad 2009 |url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/2009/jharkhand/hussainabad/53/31279/209 |access-date=26 November 2024 |website=IndiaVotes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hussainabad Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/hussainabad-jharkhand-assembly-constituency |access-date=26 November 2024 |website=resultuniversity.com |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201162703/https://resultuniversity.com/election/hussainabad-jharkhand-assembly-constituency |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] 7g7ray2wegr17jueyo4e17zsba8josn ᱟᱞᱤᱡᱮ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ 0 29513 199752 176266 2026-11-08T02:22:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199752 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱞᱤᱡᱮ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ | image = Alizeh Agnihotri at Jio World Plaza launch (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱟᱞᱤᱡᱮ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|2000|10|27}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | father = [[ᱟᱛᱩᱞ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ]] | mother = [[ᱟᱞᱵᱤᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱ]] | relatives = [[ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱟᱸᱨᱚᱡᱽ]]<ref>{{Cite web |title=Alizeh Agnihotri on working with uncle Salman Khan: Why not, but...|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/alizeh-agnihotri-on-working-with-uncle-salman-khan-exclusive-2475002-2023-12-12 |first=Anita |last=Britto |access-date=5 February 2024 |website=[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ]] |date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205155147/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/alizeh-agnihotri-on-working-with-uncle-salman-khan-exclusive-2475002-2023-12-12 |archive-date=5 February 2024 |url-status=live |language=en}}</ref> }} '''ᱟᱞᱤᱡᱮ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱛᱩᱞ ᱟᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱞᱵᱤᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱮᱞᱳ (᱒᱐᱐᱘) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Filmfare> {{cite web |title=Filmfare Awards 2024 Winners - Complete List|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2024/winners |website=[[Filmfare]] |access-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318154936/https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2024/winners |archive-date=18 March 2024}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱞᱤᱡᱮ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱛᱩᱞ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱞᱵᱤᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱚ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱱ ᱟᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 December 2023 |title=Meet Alizeh Agnihotri: Know everything about her lifestyle, relationship with Salman Khan, family, Bollywood debut, and more |url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/meet-alizeh-agnihotri-know-everything-about-her-lifestyle-relationship-with-salman-khan-family-bollywood-debut-and-more/3328171/ |access-date=5 February 2024 |website=Financial Express |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918031034/https://www.financialexpress.com/life/lifestyle-meet-alizeh-agnihotri-know-everything-about-her-lifestyle-relationship-with-salman-khan-family-bollywood-debut-and-more-3328171/ |archive-date=18 September 2024 |url-status=live |language=en}}</ref> ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱟᱭᱤ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ SOAS ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱭ. ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last1=Sahani |first1=Alaka |title=Salman Khan made me promise that I won’t overact: Alizeh Agnihotri |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/salman-khan-made-me-promise-that-i-wont-overact-alizeh-agnihotri-9088518/lite/ |website=The Indian Express |publisher=The Indian Express Pvt. Ltd. |access-date=21 September 2024 |language=en |date=31 December 2023}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱟᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱛᱩᱞ ᱟᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱮᱞᱳ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱕᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱚᱠᱟ ᱥᱟᱦᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ "ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱨᱚᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨᱠᱮᱨᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱮᱴᱮᱵᱽ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱛᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤᱡᱮ ᱫᱚ GQ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ "᱓᱕ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱚᱲᱟ" ᱨᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Meet GQ's Most Influential Young Indians of 2024 |url=https://www.gqindia.com/content/gq-most-influential-young-indians-2024 |access-date=27 April 2024 |date=25 April 2024 |website=GQ India |first=Sanjana |last=Ray |display-authors=et al |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805075851/https://www.gqindia.com/content/gq-most-influential-young-indians-2024 |archive-date=5 August 2024 |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱳ, ᱫ ᱣᱟᱨᱰ, ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱽᱨᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰᱚᱨᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱦᱭᱩᱢᱟᱱ ᱠᱞᱮᱪᱟᱨ, ᱴᱳᱨᱤ ᱵᱩᱨᱪ ᱮᱞᱮᱞᱥᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/salman-khan-introduces-alizeh-agnihotri-as-the-face-of-being-human-women-collection/104309404|title=Salman Khan introduces Alizeh Agnihotri as the face of Being Human women collection|newspaper=ET BrandEquity|date=10 October 2023 |access-date=30 September 2024}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] 3fyp0aitswset660ed6zl60k9200aua ᱥᱤᱵᱟ ᱟᱠᱟᱥᱫᱤᱯ ᱥᱟᱵᱤᱨ 0 29519 200059 174221 2026-11-08T11:39:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200059 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Sheeba Akashdeep, 2012.jpg|thumb|ᱥᱤᱵᱟ ᱟᱠᱟᱥᱫᱤᱯ ᱥᱟᱵᱤᱨ]] '''ᱥᱤᱵᱟ ᱟᱠᱟᱥᱫᱤᱯ ᱥᱟᱵᱤᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱤᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ।<ref>{{cite web |url=http://www.shaaditimes.com/celebrities/wedding-stories/sheeba-akashdeep-040202 |title=Indian Celebrities - Sheeba Akashdeep, Made For Each Other |publisher=shaaditimes |accessdate=25 April 2012 |archive-date=26 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215307/http://www.shaaditimes.com/celebrities/wedding-stories/sheeba-akashdeep-040202 |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱠᱟᱥᱫᱤᱯ ᱥᱟᱵᱤᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱔᱒᱐ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮᱠᱟᱥᱫᱤᱯ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱠᱤᱱ ᱾<ref>{{cite web |url=http://freepressjournal.in/akashdeep-and-sheeba-sabir-make-a-comeback/ |title=Akashdeep and Sheeba Sabir make a comeback |publisher=FreePressJournal |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224000948/https://www.freepressjournal.in/akashdeep-and-sheeba-sabir-make-a-comeback/ |archive-date=24 February 2016 |date=11 October 2013}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== *ᱨᱚᱠᱤ ᱚᱣᱨ ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱤ ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ (᱒᱐᱒᱓) ᱢᱳᱱᱟ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sheeba-says-shes-elated-with-the-response-on-her-scene-with-dharmendra-in-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/articleshow/102255282.cms|title=Sheeba says she's elated with the response on her scene with Dharmendra in 'Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani'|date=31 July 2023|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> *ᱦᱩᱢ ᱵᱟᱡᱟ ᱵᱟᱡᱟ ᱰᱮᱱᱜᱤ (᱒᱐᱑᱕) *ᱫᱷᱩᱢ (᱒᱐᱐᱓) *ᱵᱟᱥᱴᱤ (᱒᱐᱐᱓) *᱕᱐ Ka Note (᱒᱐᱐᱒) *ᱢᱮᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤᱜᱚ (᱒᱐᱐᱒) *ᱮᱠ ᱚᱣᱨ ᱡᱩᱝ (᱒᱐᱐᱑) *ᱵᱷᱩᱴᱱᱤ (᱒᱐᱐᱐) *ᱜᱟᱛᱷ (᱒᱐᱐᱐) *ᱡᱟᱣᱞᱟᱢᱩᱠᱷᱤ (᱒᱐᱐᱐) (Item song) *ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ (᱑᱙᱙᱙) *ᱢᱤᱥ ᱔᱐᱐ (᱑᱙᱙᱘) *ᱟᱡᱽᱱᱟᱵᱤ ᱥᱟᱭᱟ (᱑᱙᱙᱘) *ᱡᱤᱣᱳ ᱥᱟᱱ ᱥᱮ (᱑᱙᱙᱗) *ᱠᱟᱞᱤᱭᱟ (᱑᱙᱙᱗) ᱮ.ᱥᱤ.ᱯᱤ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ *ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ *ᱥᱟᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ (᱑᱙᱙᱗) *ᱞᱟᱦᱩ ᱠᱮ ᱫᱳ ᱨᱚᱝ (᱑᱙᱙᱗) (ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ) *ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽ: ᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ (᱑᱙᱙᱕) *ᱥᱩᱨᱚᱠᱥᱟᱦᱟ (᱑᱙᱙᱕) *ᱠᱤᱝ ᱥᱳᱞᱳᱢᱟᱱ (᱑᱙᱙᱕) (ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ) *ᱥᱚᱱᱚᱢ ᱛᱤᱨᱤ ᱠᱟᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱔) *ᱴᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚᱣᱱ (᱑᱙᱙᱔) (ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ) *ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱳᱡᱽ (᱑᱙᱙᱔) *ᱦᱟᱢ ᱦᱮᱭᱱ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱠᱮ (᱑᱙᱙᱓) *ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ (᱑᱙᱙᱓) *ᱟᱥᱢᱟᱱ ᱥᱮ ᱠᱷᱤᱨᱟ (᱑᱙᱙᱒) *ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱚᱱᱥᱤ (᱑᱙᱙᱒) *Mr. ᱵᱚᱱᱰ (᱑᱙᱙᱒) ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ *ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱥᱟᱭᱟ (᱑᱙᱙᱑) *ᱱᱟᱪᱱᱤᱣᱟᱞᱮ ᱜᱟᱱᱤᱣᱟᱞᱮ (᱑᱙᱙᱑) *᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ *Athisaya Piravi (᱑᱙᱙᱐) ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ=== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱨᱭᱟᱞ ! ᱨᱳᱞ ! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | 2002 | ''[[ᱠᱩᱴᱩᱢᱵᱽ]]'' | ᱠᱟᱢᱤᱱᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱟ ᱢᱟᱱ | ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱒ |- | 2003–2004 | ''[[Karishma - The Miracles of Destiny]]'' | ᱟᱢᱨᱤᱛᱟ | |- | 2016 | ''[[SauBhagyalaxmi]]'' | ᱵᱷᱮᱨᱟᱵᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ | |- | 2017–2018 | ''[[ᱦᱟᱥᱤᱞ]]'' | ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ ᱡᱟᱛᱤᱱ ᱨᱟᱭᱪᱟᱱᱰ | |- | 2022–2023 | ''[[ᱱᱟᱜᱤᱱ 6]]'' | ᱢᱟᱱᱡᱤᱛ ᱠᱳᱨ | |- | 2023–2024 | ''[[Baatein Kuch Ankahee Si]]'' | ᱯᱟᱢᱢᱤ ᱥᱩᱫᱽ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-sheeba-akashdeep-on-her-character-pammi-in-baatein-kuch-ankahee-si-being-loved-i-am-truly-overwhelmed-by-the-reactions/articleshow/104364225.cms|title=Exclusive - Sheeba Akashdeep on her character Pammi in Baatein Kuch Ankahee Si being loved: I am truly overwhelmed by the reactions|date=12 October 2023|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|id=0790554}} 7848n6u48t9464ug1j05paforhxytht ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱮᱱᱠᱞᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱟ 0 29542 200032 162791 2026-11-08T11:00:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200032 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Saniya Anklesaria at launch of ‘Life’s Good’.jpg | caption = Anklesaria at ''[[Life's Good (film)|Life’s Good]]'' event in 2013 | yearsactive = 2009–present | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = [[ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ]] [[Northeastern University]], [[Boston]]<br/>[[SVKM's NMIMS]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] | relatives = [[ᱨᱚᱦᱤᱛ ᱜᱩᱯᱛᱟ]] (Uncle) }} '''ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱮᱱᱠᱞᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ''ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ'', ''ᱫ ᱥᱩᱭᱴ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱤᱨ'', ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱳ ''ᱫ ᱥᱩᱭᱴ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱚᱯᱷ ᱡᱟᱠ ᱟᱨ ᱠᱚᱰᱤ'' ᱟᱨ ''ᱜᱩᱨᱤ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ'', ''ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ ᱱᱤᱠᱤ'', ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱳ ''ᱜᱩᱰ ᱞᱚᱠ ᱪᱟᱨᱞᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱠᱥ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱣᱰᱤ ᱨᱟᱛᱷᱳᱨ'', ''ᱨᱚᱧᱡᱷᱟᱱᱚᱟ'', ''ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥ ᱜᱩᱰ''<ref>{{cite news|title=Life is Good first look|url=http://www.filmitown.com/2012/07/05/lifes-good-first-look-poster-2012-movie/|access-date=25 October 2014|archive-date=21 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821102213/http://www.filmitown.com/2012/07/05/lifes-good-first-look-poster-2012-movie/|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ''ᱵᱚᱢᱵᱮᱨᱤᱭᱟ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Bombairiya: Cast and Crew |url=https://www.cinestaan.com/movies/bombairiya-38898/cast-crew |website=Cinestaan |access-date=17 January 2019 |archive-date=19 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121145/https://www.cinestaan.com/movies/bombairiya-38898/cast-crew |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱟᱱᱠᱞᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱮᱭᱟᱜ ᱗ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱭᱟᱢᱚᱠ ᱫᱟᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥ ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱥ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Brian's Academy of Dance, Mumbai|url=http://www.dancebrian.com/|access-date=25 October 2014|archive-date=27 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827211017/http://www.dancebrian.com/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ, ᱫ ᱥᱩᱭᱴ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱠᱟᱵᱤᱨ (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫ ᱥᱩᱭᱴ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱚᱯᱷ ᱡᱟᱠ ᱮᱸᱰ ᱠᱚᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱨᱮ ᱢᱚᱠᱥ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ. ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱚᱣᱰᱤ ᱨᱟᱛᱷᱳᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱭᱚᱥᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱱᱚᱱᱛ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ ᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥ ᱜᱩᱰ ᱨᱮ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱠᱤ ᱥᱨᱚᱯᱷ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱛ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱴᱤ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱠᱞᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱟᱺᱪᱷᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱟᱯᱴᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱢᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Saniya gets picture clicked with Aamir Khan|url=http://freepressjournal.in/sania-gets-picture-clicked-with-aamir-khan/|accessdate=24 October 2014|publisher=The Free Press Journal|date=2012-11-25|archive-date=25 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025172127/http://freepressjournal.in/sania-gets-picture-clicked-with-aamir-khan/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Raanjhanaa preview|url=http://www.dailymotion.com/video/x10752d_raanjhanaa-theatrical-trailer-exclusive_shortfilms|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025163205/http://www.dailymotion.com/video/x10752d_raanjhanaa-theatrical-trailer-exclusive_shortfilms|archivedate=25 October 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱨᱳᱭ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱴᱮᱨᱳᱨᱤᱥᱴ ᱟᱸᱠᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱠᱞᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚᱭ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Saniya Anklesaria plays child protagonist in Terrorist Uncle directed by Sudipto chattopadhayay|url=http://www.indianmovies.com/hindi/1842-aatankwadi-uncle|website=Indian Movies|access-date=25 October 2014|archive-date=18 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518195916/http://www.indianmovies.com/hindi/1842-aatankwadi-uncle|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|3424698}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ww9mi2Fu7BI ''Kellogs Honey Loops commercial Watch Now''] * [https://www.youtube.com/watch?v=GAKN18zbRRs ''Dabur Honey commercial by Pradeep Sorcar Watch Now''] * [https://www.youtube.com/watch?v=hqvdWQXrRjQ ''ITC Classmate Notebooks Watch Now''] * [https://www.youtube.com/watch?v=J2XYjd62UPE ''Relieve and Relax 60 seconds commercial Watch Now''] 6gdt48k0ssw7w4k7kl7kobmxygsw6s5 ᱤᱥᱤᱛᱟ ᱚᱨᱩᱱ 0 29551 199993 162851 2026-11-08T09:41:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199993 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱤᱥᱤᱛᱟ ᱚᱨᱩᱱ | image = File:Ishitta Arun.png | birth_date = | birth_place = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱳᱰᱮᱞ, VJ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ | years_active = 1986-ᱱᱤᱛ | parents = [[ᱤᱞᱟ ᱚᱨᱩᱱ]] }} '''ᱤᱥᱤᱛᱟ ᱚᱨᱩᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, VJ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-03-14 |title=Ishitta Arun believes in a slower pace of life for her kids |url=https://indianexpress.com/article/parenting/family/ishitta-arun-believes-in-slower-pace-of-life-for-kids-5626001/ |access-date=2023-07-28 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=2023-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728084548/https://indianexpress.com/article/parenting/family/ishitta-arun-believes-in-slower-pace-of-life-for-kids-5626001/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=2023-06-25 |title=Ishitta Arun Stars in 'Scoop,' Becomes a Content Creator and Works as Lyricist |url=https://rollingstoneindia.com/ishitta-arun-scoop-lyricist-dhaakad-songs-dhruv-ghanekar-instagram/ |access-date=2023-07-28 |website=Rolling Stone India |language=en-US |archive-date=2023-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728084545/https://rollingstoneindia.com/ishitta-arun-scoop-lyricist-dhaakad-songs-dhruv-ghanekar-instagram/ |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱯ (᱒᱐᱒᱓), ᱨᱟᱱᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ (᱒᱐᱒᱓), ᱜᱩᱰ ᱵᱚᱰ ᱜᱟᱨᱞ (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱚᱞ ᱫ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ (᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱐᱗) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Scoop review: Powerful retelling of a real-life crime, this show puts the spotlight on media and mafia |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/scoop-review-powerful-retelling-of-real-life-crime-this-show-puts-the-spotlight-on-media-and-mafia-8642619/ |access-date=2023-07-28 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=2023-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728084545/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/scoop-review-powerful-retelling-of-real-life-crime-this-show-puts-the-spotlight-on-media-and-mafia-8642619/ |url-status=live }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱤᱥᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱱᱮᱜᱤᱛᱷᱤᱦᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ । ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱦᱟᱱ ᱦᱳ ᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Scoop, Rana Naidu ᱟᱨ Good Bad Girl ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Ishitta Arun Shares 1st Impression of Hansal Mehta On Sets of Scoop: 'He’s Extremely...' {{!}} Exclusive |url=https://www.news18.com/movies/ishitta-arun-shares-1st-impression-of-hansal-mehta-on-sets-of-scoop-hes-extremely-exclusive-7946443.html |access-date=2023-07-28 |website=News18 |language=en |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230606/https://www.news18.com/movies/ishitta-arun-shares-1st-impression-of-hansal-mehta-on-sets-of-scoop-hes-extremely-exclusive-7946443.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-08 |title=Ishitta Arun: Working with Venkatesh Daggubati was like taking a short class on etiquette and how to carry your stardom - Exclusive |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ishita-arun-working-with-venkatesh-daggubati-was-like-taking-a-short-class-on-etiquette-and-how-to-carry-your-stardom-exclusive/articleshow/99315331.cms |access-date=2023-07-28 |issn=0971-8257 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232259/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ishita-arun-working-with-venkatesh-daggubati-was-like-taking-a-short-class-on-etiquette-and-how-to-carry-your-stardom-exclusive/articleshow/99315331.cms |url-status=live }}</ref> ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dream girl judge |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/dream-girl-judge/cid/515353 |access-date=2023-08-08 |website=www.telegraphindia.com |language=en |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230650/https://www.telegraphindia.com/entertainment/dream-girl-judge/cid/515353 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴᱥ, ᱜᱩᱱᱡᱤ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱴᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱪᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱮᱱᱥᱤᱝ ᱠᱣᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ NDTV imagine's show Dil Jeetegi Desi Girl ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱸᱥᱴᱮᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱᱚᱨ ᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=GAA RE MAA play review , English play review - www.MumbaiTheatreGuide.com |url=https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/reviews/gaa-re-maa-english-play-review.asp |access-date=2023-07-28 |website=www.mumbaitheatreguide.com |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230335/https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/reviews/gaa-re-maa-english-play-review.asp |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaa Re Maa {{!}} Old World Culture |url=https://oldworldhospitality.com/oldworldculture/gaa-re-maa.php |access-date=2023-08-08 |website=oldworldhospitality.com |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230441/https://oldworldhospitality.com/oldworldculture/gaa-re-maa.php |url-status=dead }}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱜᱟ ᱨᱤ ᱢᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟᱠᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱴᱨᱟᱠ, ᱥᱳ ᱡᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱠ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭ ᱨᱚᱵᱽ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱚᱞᱤᱢ ᱟᱨ ᱫᱷᱨᱩᱵᱽ ᱜᱷᱟᱱᱮᱠᱚᱨ, ᱤᱧ ᱟᱞᱤᱵᱷ ᱟᱛᱷᱤᱯ ᱟᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱮᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Developer |first=Web |title=‘First it was mom, now my husband’ |url=https://www.mid-day.com/sunday-mid-day/article/first-it-was-mom-now-my-husband-23228257 |access-date=2023-07-28 |website=Mid-day |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230606/https://www.mid-day.com/sunday-mid-day/article/first-it-was-mom-now-my-husband-23228257 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-05-19 |title='Dhaakad' title song released in Varanasi, played on floating LED screen |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhaakad-title-song-released-in-varanasi-played-on-floating-led-screen/articleshow/91658968.cms |access-date=2023-07-28 |issn=0971-8257 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232257/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhaakad-title-song-released-in-varanasi-played-on-floating-led-screen/articleshow/91658968.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title='Ae Rab' - Dhruv Ghanekar, Master Saleem - Coke Studio@MTV Season 4 |url=https://www.youtube.com/watch?v=VUQvQtzPDWQ |access-date=2023-07-28 |language=en |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230744/https://www.youtube.com/watch?v=VUQvQtzPDWQ |url-status=live }}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |+ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱯᱷᱤᱞᱢ/ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ! scope="col" |ᱨᱳᱞ ! scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- |1986 |[[ᱭᱟᱛᱨᱟ]] |ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ | TV series |- |2000 |''[[Snegithiye]]'' (ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ) |ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱢᱚᱫᱟᱨᱟᱱ | |- |2003 |''[[Kahan Ho Tum (film)|Kahan Ho Tum]]'' |ᱢᱟᱱᱥᱤ | |- |2007 |''[[Raakilipattu]]'' (ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ) |ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱢᱚᱫᱟᱨᱟᱱ | |- |2009 |[[''ᱰᱟᱱᱥᱤᱝ ᱠᱩᱣᱤᱱ'']] |Contestant | |- |2010 |''[[Dil Jeetegi Desi Girl]]'' |Contestant | Second runner up |- |2022 |''[[Good Bad Girl (TV series)|Good Bad Girl]]'' |ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ | |- | rowspan="2" |2023 |''[[Rana Naidu]]'' |ᱟᱱᱱᱟ | |- |''[[Scoop (Indian TV series)|Scoop]]'' |Naila Siddiqui | |- |2024 |''[[Khel_Khel_Mein_(2024_film)|Khel Khel Mein]]'' |ᱢᱟᱞᱛᱤ ᱢᱮᱦᱨᱟ | |} === ᱜᱟᱭᱟᱱ === {| class="wikitable" |+ ! ᱜᱟᱭᱟᱱ ! ᱮᱠᱴᱚᱨ !ᱯᱨᱚᱵᱩᱥᱚᱨ !ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ |- |''[[The Merchants of Bollywood]]'' | {{Yes}} | | |- |''ᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱟ'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} |- |''ᱜᱚᱸᱡᱽ'' |{{Yes}} | | |- |''Mumbai Talkies'' | {{Yes}} | | |- |''Mareechika'' | {{Yes}} | | |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ === {| class="wikitable" |+ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱟᱢ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ! scope="col" |ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ! scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ. |- |1999 |''Bijuria'' |[[ᱥᱚᱱᱩ ᱱᱤᱜᱚᱢ]] |<ref>{{Cite news |date=2001-11-03 |title=Same script, different cast |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/same-script-different-cast/articleshow/207399746.cms?from=mdr |access-date=2023-08-08 |issn=0971-8257 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811062256/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/same-script-different-cast/articleshow/207399746.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> |- |2002 |''Aika Dajiba'' |[[Vaishali Samant]] |<ref>{{Cite news |date=2004-01-26 |title=Movies next on Ishita's agenda |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/movies-next-on-ishitas-agenda/articleshow/445248.cms?from=mdr |access-date=2023-08-08 |issn=0971-8257 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811055214/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/movies-next-on-ishitas-agenda/articleshow/445248.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> |- |2006 |''Loye Loye'' |[[Nusrat Fateh Ali Khan]] |<ref>{{Cite news |date=2023-05-24 |title=Ishitta Arun: I was highly nervous when I entered the sets of Scoop but Hansal Mehta sir put me at ease - Exclusive |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ishitta-arun-i-was-highly-nervous-when-i-entered-the-set-of-scoop-but-hansal-mehta-sir-put-me-at-ease-exclusive/articleshow/100482871.cms |access-date=2023-08-08 |issn=0971-8257 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811063816/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ishitta-arun-i-was-highly-nervous-when-i-entered-the-set-of-scoop-but-hansal-mehta-sir-put-me-at-ease-exclusive/articleshow/100482871.cms |url-status=live }}</ref> |- |2012 |''Lak Tunu Tunu'' |[[Surjit Bindrakhia]] |<ref>{{Cite web |title=Bollywood Stars Who Had Featured In Punjabi Music Videos Before Becoming Famous! |url=http://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/32564/bollywood-stars-punjabi-music-videos |access-date=2023-08-09 |website=Ghaint Punjab |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811012938/https://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/32564/bollywood-stars-punjabi-music-videos |url-status=dead }}</ref>'' |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== {| class="wikitable" |+ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ! scope="col" |ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ! scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- |2012 |Stay With Me |Dhruv Voyage | |- | rowspan="2" |2015 |Ae Rabb |[[Master Saleem]], [[Dhruv Ghanekar]] |ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ |- |I'm Alive |[[Atif Aslam]], Maher Zane | |- | rowspan="2" |2022 |"Dhaakad Title Song" |Vasundhara Vee | rowspan="2" |From the film ''[[Dhaakad]]'' |- |"So Ja Re" |[[Sunidhi Chauhan]], [[Hariharan]] |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== h26du9eqikdnp8xi8sygb2u20720byw ᱡᱮᱵᱟ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨ 0 29576 199896 163050 2026-11-08T07:24:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199896 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱮᱵᱟ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨ<br/>{{Nastaliq|زيبا بختيار}} | image = Zeba Bakhtiar at PFDC Sunsilk Fashion Week 2010.jpg | imagesize = | caption = | birthname = | birth_date = {{birth date and age|1962|11|5|df=y}}<ref name="YouTube">Interview given to Aamna Haider Isani (Jul-2023), published on YouTube (Zeba Bakhtiar On Life Survival Hacks I Six Pack at 60 I How To Overcome Depression I AHI).</ref> | occupation = {{Hlist | ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | ᱯᱨᱚᱭᱚᱥᱚᱨ | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ}} | known_for = ''[[ᱦᱮᱱᱱᱟ]]'' (1991)<br/>''[[ᱥᱟᱨᱜᱟᱢ]]'' (1995) | birth_place = [[ᱠᱩᱣᱮᱛᱟ]], [[ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | spouse = {{marriage|ᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱣᱟᱞᱭᱟᱱᱤ|1985 | 1986|end=div}}{{marriage|[[ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱡᱟᱯᱷᱨᱡ]]|1989 | 1990|end=div}}{{marriage|[[ᱟᱫᱱᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ]]|1993 | 1996|end=div}} | children = [[ᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱠᱷᱟᱱ]] (son) | parents = [[ᱭᱟᱦᱭᱟ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨ]] (father) | relatives = [[ᱥᱩᱞᱛᱟ ᱡᱟᱯᱷᱟᱨ]] (aunt) <br> [[ᱦᱩᱢᱟ ᱟᱠᱷᱵᱟᱨ]] (sister-in-law) }} '''ᱡᱮᱵᱟ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ/ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱱᱚᱨᱠᱚᱞᱤ (᱑᱙᱘᱘), ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱦᱮᱱᱱᱟ (᱑᱙᱙᱑), ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱥᱟᱨᱜᱟᱢ (᱑᱙᱙᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱜᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱱᱤᱜᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ== ᱡᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱭᱚᱦᱤᱭᱟ ᱵᱟᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱚᱨᱱᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱣᱮᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name="Dawn">{{Cite web |url=http://www.dawn.com/news/108677 |title=Yahya Bakhtiar dies |work=Dawn |date=28 June 2003 |access-date=18 May 2020 |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020152510/https://www.dawn.com/news/108677 |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱮᱣᱟ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="TNS">{{cite news |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/522369-azaan-sami-khan-discusses-relation-with-father-adnan-sami-khan |title=Azaan Sami Khan discusses relation with father, Adnan Sami Khan |work=The News |date=19 September 2019 |access-date=19 May 2020 |quote=Speaking about family dynamics, Azaan first revealed, "My mother’s mother was English; her parents were Hungarian. My grandfather met her in the early 1940s," he revealed. |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906023529/https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/522369-azaan-sami-khan-discusses-relation-with-father-adnan-sami-khan |archive-date=6 September 2019}}</ref><ref name="ARY">{{cite news |url=https://arynews.tv/en/zeba-bakhtiar-picture-late-father/ |title='My hero': Zeba Bakhtiar shares a memorable picture |work=ARY News |date=19 February 2020 |access-date=19 May 2020 |quote=Her father Yahya Bakhtiar was a lawyer and Attorney General of Pakistan who played a key role in the framing of the 1973 Constitution of Pakistan. Zeba’s mother was a Hungarian woman. |archive-date=20 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220175506/https://arynews.tv/en/zeba-bakhtiar-picture-late-father/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Dawn2">{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/597185 |title=Yahya Bakhtiar's wife dies |work=Dawn |date=8 January 2011 |access-date=19 May 2020 |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928162750/https://www.dawn.com/news/597185 |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ-ᱵᱟᱵᱟ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱥᱚᱞᱤᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱤᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ, ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱣᱮᱴᱴᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ, ᱟᱱᱚᱨᱠᱚᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱱᱚᱨᱠᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱮᱱᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱦᱮᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱛ ᱠᱤ ᱚᱨᱡᱩ (᱑᱙᱙᱔), ᱥᱴᱩᱸᱴᱢᱮᱱ (᱑᱙᱙᱔), ᱡᱚᱭ ᱵᱤᱠᱨᱟᱱᱛᱟ (᱑᱙᱙᱕) ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱟᱫᱟᱢᱟ (᱑᱙᱙᱖) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱮᱱᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱱᱩᱨ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱜᱟᱢ (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱱᱟ । ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱤᱯ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ (᱑᱙᱙᱖), ᱠᱮᱭᱫᱽ (᱑᱙᱙᱖) ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ (᱒᱐᱐᱑) ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱐᱒᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱡᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱥᱟᱱ, ᱞᱟᱜᱽ, ᱟᱨ ᱯᱮᱦᱞᱤ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Zeba-bakhtiar |url=https://profilepk.com/zeba-bakhtiar |website=Profiles of Famous Pakistanis |date=31 August 2021 |access-date=16 September 2021 |archive-date=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916072403/https://profilepk.com/zeba-bakhtiar |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=زیبا بختیار نے بھارتی فلم ''حنا'' سے فنی سفر کا آغاز کیا |url=https://www.express.pk/story/177029/ |website=express news |date=20 September 2013 |access-date=16 September 2021 |archive-date=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916075449/https://www.express.pk/story/177029/ |url-status=live }}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱵᱟᱯᱞᱟ=== ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱵᱷᱚᱞᱞᱤᱭᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="imdb">{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm0049085/trivia/ |title=Zeba Bakhtiar Biography &#124; IMDB |website=www.imdb.com}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱵᱮᱫᱽ ᱡᱟᱯᱷᱯᱮᱨᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱱᱚᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://tribune.com.pk/story/708857/the-buzz-in-conversation-with-zeba-bakhtiar/ |title=The buzz: In conversation with Zeba Bakhtiar |first=Zara Nasir |last=Hafeez |date=May 19, 2014 |website=tribune.com.pk |access-date=19 March 2017 |archive-date=8 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208133554/https://tribune.com.pk/story/708857/the-buzz-in-conversation-with-zeba-bakhtiar/ |url-status=live }}</ref> ===ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱥᱩ=== ᱡᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱡᱽ (diabetes) ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Zeba joins JJ diabetes care |url=https://nation.com.pk/10-Sep-2013/zeba-joins-jj-diabetes-care |website=The Nation |date=10 September 2013 |access-date=16 September 2021 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019162616/https://nation.com.pk/10-Sep-2013/zeba-joins-jj-diabetes-care |url-status=live }}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱪᱮᱜᱷᱟᱸᱣ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Zeba Bakhtiar and Johnson and Johnson aspire towards better diabetes care |url=https://asianetpakistan.com/zeba-bakhtiar-and-johnson-and-johnson-aspire-towards-better-diabetes-care/ |website=Asianet Pakistan |access-date=16 September 2021 |archive-date=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916081510/https://asianetpakistan.com/zeba-bakhtiar-and-johnson-and-johnson-aspire-towards-better-diabetes-care/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Adnan Sami married the star, not person: Zeba Bakhtiar |url=https://zeenews.india.com/home/adnan-sami-married-the-star-not-person-zeba-bakhtiar_414039.html |website=Zee News |access-date=16 September 2021 |archive-date=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916081509/https://zeenews.india.com/home/adnan-sami-married-the-star-not-person-zeba-bakhtiar_414039.html |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱭᱟ ᱰᱟᱵᱽᱞᱤ. ᱮᱯᱷ. ᱥᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last= |first= |date=2016-05-20 |title=A football victory for girls' rights in Karachi |url=https://issuu.com/uninformationcentreislamabad/docs/unp-newsletter-2-2016-web |work=United Nations Pakistan Newsletter Issue No. 2 (2016) |access-date=2021-03-15 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019162617/https://issuu.com/uninformationcentreislamabad/docs/unp-newsletter-2-2016-web |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|0049085}} ptqu5eql8r5y3z6x1lg9otr4k5o8scz ᱥᱣᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ 0 29612 200042 163178 2026-11-08T11:09:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200042 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ | image = Swara Bhaskar in 2017.jpg | caption = ᱥᱣᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ | birth_date = {{Birth date and age|1988|04|09|df=y}} | birth_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | years active = 2009–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | nationality = | education = | alma_mater = * [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * [[ᱡᱟᱣᱟᱦᱟᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱮᱢ.ᱮ.]]) | spouse = {{Marriage|[[ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱟᱫᱽ]]|2023}} | children = 1 | father = C. Uday Bhaskar }} '''ᱥᱣᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ''' (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ: Swara Bhasker; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱞᱟᱞ ᱠᱤᱯᱷ ᱣᱚᱞᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱮᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱟᱱᱩ ᱣᱮᱰᱥ ᱢᱟᱱᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱩ ᱣᱮᱰᱥ ᱢᱟᱱᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱯᱟᱭᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱤᱞ ᱵᱟᱴᱮᱭ ᱥᱟᱱᱱᱟᱛᱟ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱨᱠᱚᱞᱤ ᱚᱯᱷ ᱚᱨᱟ (᱒᱐᱑᱗) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ) ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Happy Birthday Swara Bhasker: 7 Facts About 'Veere Di Wedding' Actress |url=https://english.newsnationtv.com/photos/entertainment/happy-birthday-swara-bhaskar-10-facts-about-veere-di-wedding-actress-3933 |date=9 April 2020 |website=News Nation English |language=en |access-date=15 May 2020 |archive-date=26 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926073609/https://english.newsnationtv.com/photos/entertainment/happy-birthday-swara-bhaskar-10-facts-about-veere-di-wedding-actress-3933 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱵᱤᱨ ᱫᱤ ᱣᱮᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱣᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ<ref>{{cite news|title='Didn't Arrest Me As I Am Hindu': Swara Bhasker SLAMS Judge Who Recused Himself From Delhi Riots Accused Umar Khalid, Sharjeel Imam's Cases |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/didnt-arrest-me-as-i-am-hindu-swara-bhasker-slams-judge-who-recused-himself-from-delhi-riots-accused-umar-khalid-sharjeel-imams-cases |date=18 September 2024 |website=The Free Press Journal}}</ref> ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |title=Dating a writer makes for great conversations: Swara Bhaskar |url=http://www.hindustantimes.com/brunch/dating-a-writer-makes-for-great-conversations-swara-bhaskar/story-MU8nTxwz65RD5vUlWJiXvI.html |newspaper=Hindustan Times |date=18 January 2017 |access-date=8 April 2017 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225170735/https://www.hindustantimes.com/brunch/dating-a-writer-makes-for-great-conversations-swara-bhaskar/story-MU8nTxwz65RD5vUlWJiXvI.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |newspaper=Hindustan Times |title=Swara Bhaskar calls herself an unapologetic feminist, says it's a misunderstood term |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/swara-bhaskar-calls-herself-an-unapologetic-feminist-says-it-s-a-misunderstood-term/story-bdQJ9JxaqFG2TuPKfO2tNP.html |date=9 June 2017 |access-date=28 November 2017 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225170738/https://www.hindustantimes.com/bollywood/swara-bhaskar-calls-herself-an-unapologetic-feminist-says-it-s-a-misunderstood-term/story-bdQJ9JxaqFG2TuPKfO2tNP.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱫᱚᱭ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱤᱨᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ, ᱡᱮ.ᱱᱤ.ᱭᱩ. ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Personal Agenda: Swara Bhaskar, actress |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/Brunch/Brunch-Stories/Personal-Agenda-Swara-Bhaskar-actress/Article1-1157084.aspx |date=29 November 2013 |access-date=1 December 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131201132233/http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/personal-agenda-swara-bhaskar-actress/article1-1157084.aspx |archive-date=1 December 2013 }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮ.ᱱᱤ.ᱭᱩ. ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟ.ᱜᱤ. ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="swaranosex">{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/news-interviews/29400031_1_jnu-hain-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726234122/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/news-interviews/29400031_1_jnu-hain-film |url-status=dead |archive-date=26 July 2013 |title=No sex for a role: Swara Bhaskar |date=9 April 2012 |work=[[The Times of India]] |access-date=3 February 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=I was always a dramebaaz child: Swara Bhaskar |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/i-was-always-a-dramebaaz/article4966379.ece |date=9 July 2013 |access-date=1 December 2013 |work=The Times of India |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225170716/https://www.thehindu.com/features/cinema/i-was-always-a-dramebaaz/article4966379.ece%20/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Bindiya and Murari have some of the best dialogues in the film: Swara Bhaskar – Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Bindiya-and-Murari-have-some-of-the-best-dialogues-in-the-film-Swara-Bhaskar/Article1-1086901.aspx |date=4 July 2013 |access-date=1 December 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203190256/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Bindiya-and-Murari-have-some-of-the-best-dialogues-in-the-film-Swara-Bhaskar/Article1-1086901.aspx |archive-date=3 December 2013 }}</ref><ref>{{Cite web |title=In conversation with Swara Bhaskar {{!}} Yale MacMillan Center South Asian Studies |url=https://southasia.macmillan.yale.edu/news/conversation-swara-bhaskar |website=southasia.macmillan.yale.edu |access-date=15 May 2020 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018095913/https://southasia.macmillan.yale.edu/news/conversation-swara-bhaskar |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{IMDb name}} * {{Twitter}} 8efbzvyx1ch2yjf9z18tol7lrud25o5 ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ 0 29616 199933 163210 2026-11-08T08:37:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199933 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ | image = MadhuriBhattacharya.jpg | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ | birth_date = | birth_place = [[ᱵᱮᱝᱞᱚᱨ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | other_names = | occupation = ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ }} '''ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Madhuri is ready to play! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Madhuri-is-ready-to-play/articleshow/5492437.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=17 March 2011 |date=24 January 2010 |archive-date=7 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20120707100303/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-24/news-interviews/28125770_1_madhuri-dixit-kheny-s-prem-kaa-game-ashok-kheny-s-prem-kaa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Sandalwood-beckons-Madhuri-Bhattacharya/articleshow/8694405.cms |title=Sandalwood beckons Madhuri Bhattacharya - Times of India |website=The Times of India |access-date=2 February 2022 |archive-url=https://archive.today/20120701165445/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-03/news-interviews/29613563_1_three-films-sandalwood-ypd |archive-date=1 July 2012 |url-status=live}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱟᱭᱠᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Game on |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article258132.ece |work=[[The Hindu]] |accessdate=15 March 2011 |author=Shilpa Sebastian R. |location=Chennai, India |date=19 March 2010 |archive-date=29 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629143034/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article258132.ece |url-status=dead}}</ref> ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Madhuri is ready to play! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Madhuri-is-ready-to-play/articleshow/5492437.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=17 March 2011 |date=24 January 2010 |archive-date=7 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20120707100303/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-24/news-interviews/28125770_1_madhuri-dixit-kheny-s-prem-kaa-game-ashok-kheny-s-prem-kaa |url-status=live}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱵᱷᱚᱴᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ । ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱜ ᱱᱤᱱᱟ ᱵᱟᱨᱤ ᱱᱤᱱᱟ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Arbaaz is a dear friend: Madhuri |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Arbaaz-is-a-dear-friend-Madhuri/articleshow/4914367.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=17 March 2011 |date=21 August 2009 |archive-date=1 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20120701180212/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-21/news-interviews/28153500_1_kannada-film-arbaaz-khan-madhuri-bhattacharya |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Unfazed by rumours |url=http://www.deccanherald.com/content/60290/unfazed-rumours.html |work=[[Deccan Herald]] |accessdate=17 March 2011 |author=Nina C George |archive-date=28 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628192302/http://www.deccanherald.com/content/60290/unfazed-rumours.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Awesome threesome |url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/16/stories/2004111600280400.htm |work=[[The Hindu]] |accessdate=17 March 2011 |date=16 November 2004 |location=Chennai, India |archive-date=29 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629063823/http://www.hindu.com/mp/2004/11/16/stories/2004111600280400.htm |url-status=dead}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱩᱪᱷ ᱞᱚᱵᱽ ᱠᱩᱪᱷ ᱢᱟᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱸᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Madhuri Bhattacharya: Filmography |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/filmography/19482/index.html |website=[[Bollywood Hungama]] |accessdate=17 March 2011 |archive-date=21 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321095610/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/filmography/19482/index.html |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱵᱮᱪᱚᱞᱚᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱨ ᱓ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱔ ᱰᱟᱭᱡ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟ. ᱠᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱞᱮᱡᱽ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=Meet the girl who plays Prem Ka Game |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2009/05/01/5168/index.html |website=[[Bollywood Hungama]] |accessdate=17 March 2011 |date=1 May 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100519114315/http://www.bollywoodhungama.com/features/2009/05/01/5168/index.html |archivedate=19 May 2010}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤ ᱫᱮᱣᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱭᱚᱢᱞᱟ ᱯᱟᱜᱞᱟ ᱫᱤᱣᱟᱱ ᱨᱮ "ᱴᱤᱸᱠᱩ ᱡᱤᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ।<ref>{{cite news |title=Madhuri magic on the Deols |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Madhuri-magic-on-the-Deols/articleshow/7253248.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=17 March 2011 |date=11 January 2011 |archive-date=5 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405211149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-11/news-interviews/28355907_1_die-hard-fan-tinku-jiya-yamla-pagla-deewana |url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Madhuri-Bhattacharya-is-two-timing/articleshow/11338247.cms |archive-url=https://archive.today/20120707074716/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-03/news-interviews/30581563_1_deaf-mute-arjun-sarja-glam |url-status=live |archive-date=7 July 2012 |work=[[The Times of India]] |title=Madhuri Bhattacharya is two-timing |date=3 January 2012}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | 2003 || ''[[ᱠᱷᱩᱥᱤ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ)]]'' || || [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] || |- | 2004 || ''[[ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱤ]]'' || || ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ || |- | rowspan="2" | 2009 || ''[[ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]'' || ᱯᱩᱡᱟ || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || |- | ''3 Nights 4 Days'' || ᱡᱚᱦᱟ || ᱦᱤᱱᱫᱤ || |- || 2010 || ''[[ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟ ᱜᱮᱢ]]'' || ᱴᱣᱤᱝᱠᱟᱞ ᱪᱚᱯᱲᱟ || ᱦᱤᱱᱫᱤ || |- | rowspan="1" | 2011 || ''[[ᱭᱟᱢᱞᱟ ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ]]'' || "ᱴᱤᱝᱠᱩ ᱡᱤᱭᱟ" || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || |- | 2011 || ''[[ᱦᱤᱞᱚ ᱦᱤᱴᱞᱟᱨ ᱤᱱ ᱞᱟᱵᱽ]]'' || "ᱥᱟᱵᱟᱵᱽ" || [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] || |- | 2012 || ''[[ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ]]'' || ᱢᱟᱞᱟᱛᱷᱤ || ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ || |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|3825676}} tlc275tez0kkl1v15om57sllzx1gkk6 ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱵᱳᱰᱤᱣᱟᱞᱟ 0 29631 199883 163287 2026-11-08T06:52:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199883 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱵᱳᱰᱤᱣᱟᱞᱟ | image = | caption = in 2021 | birth_date = {{birth date and age|df=y|1995|10|30}} | birth_place = [[ᱚᱦᱚᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2015–ᱱᱤᱛ }} '''ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱵᱳᱰᱤᱣᱟᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱷᱮᱞᱳ ᱫᱤᱵᱟᱥ'' (᱒᱐᱑᱕), ''ᱪᱷᱩᱴᱴᱤ ᱡᱟᱥᱮ ᱪᱷᱚᱠᱠᱟ'' (᱒᱐᱑᱘), ''ᱱᱟᱫᱤ ᱫᱳᱥ'' (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ''ᱵᱚᱥ'' (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Shaitaan Teaser: Ajay Devgn, Jyotika And Madhavan Tangled In A Spookfest |url=https://www.ndtv.com/entertainment/shaitaan-teaser-to-a-terrified-ajay-devgn-r-madhavan-declares-you-must-not-be-tempted-4928317 |access-date=2024-01-25 |website=[[NDTV]] |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125152852/https://www.ndtv.com/entertainment/shaitaan-teaser-to-a-terrified-ajay-devgn-r-madhavan-declares-you-must-not-be-tempted-4928317 |url-status=live}}</ref><ref name="janki-movie3">{{cite web |url=https://www.cinestaan.com/people/janki-bodiwala-118926 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223125614/https://www.cinestaan.com/people/janki-bodiwala-118926 |url-status=dead |archive-date=23 December 2019 |title=Janki Bodiwala filmography and details |access-date=23 December 2019}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱚᱰᱤᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱟ ᱵᱚᱰᱤᱣᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Who is Shaitaan's Janki Bodiwala? Trained to be dentist, had superhit debut at 20, competed in Miss India but... |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-who-is-shaitaan-janki-bodiwala-trained-dentist-superhit-debut-20-competed-miss-india-ajay-devgn-r-madhavan-3078961 |access-date=2024-03-09 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bharatvarsh |first=TV9 |date=2024-03-03 |title=कौन हैं 'शैतान' में अजय देवगन की बेटी का रोल निभाने वाली जानकी बोड़ीवाला |url=https://www.tv9hindi.com/entertainment/bollywood-news/ajay-devgn-shaitaan-on-screen-daughter-janki-bodiwala-profile-2466252.html |access-date=2024-03-09 |website=TV9 Bharatvarsh |language=hi}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱨᱩᱯᱟᱫᱽ ᱵᱳᱫᱤᱣᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="janki-brother">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/photo-features/gujarati-film-celebrities-and-their-equally-attractive-siblings/janki-bodiwala/photostory/64646452.cms |title=Gujarati film celebrities and their equally attractive siblings}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱢ.ᱠᱮ. ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱭᱮᱱᱠᱟ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ (BDS) ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="janki-life">{{cite web |date=November 20, 2019 |title=Janki Bodiwala – Everything You Need to Know |url=https://bollybonda.com/janki-bodiwala/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226065759/https://bollybonda.com/janki-bodiwala/ |url-status=dead |archive-date=26 February 2024 |access-date=February 28, 2024 |website=BollyBonda }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱫᱮᱵᱽ ᱭᱟᱜᱱᱤᱠ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱪᱷᱮᱞᱞᱳ ᱫᱤᱵᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱳᱰᱤᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱒᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱵᱷᱤᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ O! ᱛᱟᱨᱤ, ᱛᱟᱢᱵᱩᱨᱳ ᱟᱨ ᱫᱟᱣᱩᱫ ᱯᱟᱠᱟᱰ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱩᱴᱴᱤ ᱡᱚᱥᱮ ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ, ᱛᱟᱨᱤ ᱢᱚᱴᱮ ᱚᱣᱱᱥ ᱢᱳᱨ (᱒᱐᱑᱘) ᱟᱨ ᱵᱚᱣ ᱱᱟ ᱵᱤᱪᱟᱨ (᱒᱐᱑᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Bau Na Vichaar Movie Review {3.0/5}: Critic Review of Bau Na Vichaar by Times of India|website=The Times of India |url= https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-reviews/bau-na-vichaar/movie-review/69164249.cms |access-date=27 April 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱫᱮᱵᱽ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ ᱟᱜ ᱱᱟᱫᱤ ᱫᱳᱥ (᱒᱒᱒) ᱨᱮ ᱡᱟᱥ ᱥᱳᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ. ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="janki-movie2">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/yash-soni-and-janki-bodiwala-wrap-up-the-untitled-venture/articleshow/72468209.cms |title=Yash Soni and Janki Bodiwala wrap up the untitled venture}}</ref><ref>{{Cite web |title=આવી ગયું રોમેન્ટિક ગુજરાતી ફિલ્મ 'નાડી દોષ'નું ટ્રેલર, છવાઈ ગયા યશ અને જાનકી |url=https://www.iamgujarat.com/entertainment/gujarati-movies/trailer-of-an-upcoming-gujarati-film-naadi-dosh-released-starring-yash-soni-janki-bodiwala-raunaq-kamdar/articleshow/91602129.cms |access-date=23 May 2022 |website=I am Gujarat |language=gu}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱳᱰᱤᱣᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ । ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱱ, ᱡᱷᱤᱭᱳᱛᱷᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱟᱨ. ᱵᱤᱠᱚᱥ ᱵᱷᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱷᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱦᱱᱵᱤ ᱨᱤᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Shaitaan review: Vikas Bahl's raw yet tiring horror debut is salvaged by Madhavan, Janki Bodiwala's chilling acts |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-shaitaan-review-vikas-bahl-s-raw-yet-tiring-horror-film-r-madhavan-janki-bodiwala-ajay-devgn-jyotika-3080793 |access-date=2024-03-09 |website=DNA India |language=en}}</ref> ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ== ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱤᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱢᱥ ᱢᱚᱥᱴ ᱰᱤᱡᱮᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱣᱚᱢᱮᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=MEET THE TIMES 50 MOST DESIRABLE WOMEN 2019 – Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/meet-indias-most-desirable-divas/articleshow/77805527.cms |access-date=7 August 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! class="unsortable" | ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | 2015 || ''[[ᱪᱷᱮᱞᱚ ᱫᱤᱣᱟᱥ]]'' || ᱯᱩᱡᱟ || |- | rowspan=3 | 2017 || ''ᱳ ᱛᱟᱨᱤ'' || ᱫᱤᱯᱟ || |- | ''[[ᱛᱟᱢᱵᱩᱨᱚ]]'' || ᱰᱤᱢᱯᱟᱞ || |- | ''Daud Pakad'' || ᱯᱨᱤᱝᱠᱟ || Guest Appearance |- | rowspan=2 | 2018 || ''Chhutti Jashe Chhakka'' || ᱚᱝᱠᱤᱛᱟ || |- | ''[[Tari Maate Once More]]'' || ᱟᱱᱤᱥᱟ || |- | 2019 || ''[[ᱵᱟᱣ ᱱᱟ ᱵᱤᱪᱟᱨ]]'' || ᱥᱤᱵᱟᱱᱤ || |- | rowspan=2 | 2022 || ''[[ᱱᱟᱫᱤ ᱫᱚᱥᱛ]]'' || ᱨᱤᱫᱷᱤ || |- | ''ᱛᱩ ᱨᱟᱡᱤ ᱨᱮ'' || ᱫᱤᱥᱟ ||<ref>{{Citation |title=Tu Rajee Re Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/tu-rajee-re/movieshow/92726746.cms |access-date=24 July 2022}}</ref> |- | 2023 || ''[[ᱣᱟᱥ]]'' || ᱟᱨᱭᱟ ||<ref>{{Cite web |title=Janki Bodiwala's first look from 'Vash' will leave you intrigued – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/janki-bodiwalas-first-look-from-vash-will-leave-you-intrigued/articleshow/91958836.cms |access-date=3 July 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | rowspan=2 | 2024 || ''[[ᱥᱮᱭᱛᱟᱱ]]'' || ᱡᱟᱱᱣᱤ ᱨᱤᱥᱤ ||ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ''[[Trisha On The Rocks]]!'' || ᱛᱨᱤᱥᱟ || <ref>{{Cite news |date=2023-10-30 |title=Janki Bodiwala unveils the first-look poster of 'Trisha: On the Rocks' on her birthday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/janki-bodiwala-unveils-the-first-look-poster-of-trisha-on-the-rocks-on-her-birthday/articleshow/104820923.cms |access-date=2024-03-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|7630835}} * {{Instagram|id=jankibodiwala|name=Janki Bodiwala}} * {{Facebook|id=OfficialJankiBodiwala|name=Janki Bodiwala}} tg5iev387sxcj1ct9h7lombejlqp7fo ᱥᱟᱨᱟ ᱚᱨᱡᱩᱱ 0 29651 200020 163426 2026-11-08T10:45:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200020 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱨᱟ ᱚᱨᱡᱩᱱ | image = | birth_date = {{Birth based on age as of date|5|2011|6|1|mos=1}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = <!-- post-secondary schools only; generally only those where a degree was earned --> | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 2011–ᱱᱤᱛ | father = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] }} '''ᱥᱟᱨᱟ ᱚᱨᱡᱩᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮ ᱒᱐᱐᱖)<ref name="intro">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/que-sara-sara/article2066769.ece |title=Que Sara Sara |date=1 June 2011 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=27 August 2016 |archive-date=11 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011013045/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/que-sara-sara/article2066769.ece |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮ. ᱮᱞ. ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱮᱭᱵᱟ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱜᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱟᱜ ᱯᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱜ ᱥᱟᱭᱵᱟᱢ (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="intro"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱰᱚᱱᱟᱞᱰᱥ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱭ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jul-11-01/vikram-anushka-06-07-11.html |title=Vikram Inspires Sara - Vikram - Anushka - Tamil Movie News - Behindwoods.com |access-date=29 July 2011 |archive-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728052419/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jul-11-01/vikram-anushka-06-07-11.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱨᱟᱢᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱫᱮᱵᱟ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱜᱚᱞ'' ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ। ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱰᱟᱭᱞᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱳᱜᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱦᱤᱱᱰᱣᱩᱰᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱜᱮ "ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ᱾" ᱤᱱᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱤᱴ ᱫᱚ "ᱥᱟᱨᱟ ᱱᱤᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱪᱷᱩᱴᱟᱣᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ CNN-IBN ᱨᱮᱱ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ "ᱪᱟᱨᱢ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱤᱵᱷᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾" ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱵᱷᱟᱭᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱩᱴᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱞᱮᱱᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱨᱮᱡᱚᱨ, ᱥᱩᱯᱚᱨᱱᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱨ ᱯᱮᱱᱥᱤᱞ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾"<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/article2292941.ece |title=All in the family |newspaper=The Hindu |date=25 July 2011 |last1=Chowdhary |first1=Y. Sunita |access-date=22 July 2015 |archive-date=8 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408211957/http://www.thehindu.com/life-and-style/article2292941.ece |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱢᱡᱟᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=25 September 2021 |title=Raj Arjun: Before I started getting offers, it was Sara who took care of me like a mother |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/interviews/2021/sep/25/raj-arjun-before-i-started-getting-offers-it-was-sara-who-took-care-of-me-like-a-mother-26894.html |access-date=2023-08-26 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱩᱦᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱰᱤᱱᱚᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ।<ref>{{Cite web |last=A |first=Deepa |date=2016-11-14 |title=This Boy's Mom Called Him For Dinner! What Happens Next Will Give You A Sleepless Night! |url=https://www.rvcj.com/boys-mom-called-dinner-happens-next-will-give-sleepless-night/ |access-date=2023-08-26 |website=RVCJ |language=en-US}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{IMDb name|id=4271961|name=Sara}} h531e52ybf435hzv900aiekvgcsxam7 ᱟᱨᱟ (ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ) 0 29663 199769 172426 2026-11-08T02:54:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199769 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱨᱟ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | other_names = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 2014–ᱱᱤᱛ | imagesize = | homepage = }} '''ᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱥᱟ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱚᱱ ᱣᱮ (᱒᱐᱒᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱫᱩᱨᱟᱭ ᱯᱟᱱᱰᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://moviegalleri.net/2016/06/actress-aara-paisa-is-mandatory-in-everyones-life-but-it-shouldnt-overtake.html |title=Actress Aara - "Paisa" is mandatory in everyone’s life. But it shouldn’t overtake" &#124; New Movie Posters |access-date=2024-02-18 |archive-date=2024-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224130751/https://moviegalleri.net/2016/06/actress-aara-paisa-is-mandatory-in-everyones-life-but-it-shouldnt-overtake.html |url-status=dead }}</ref> ᱡᱤᱵᱟ (᱒᱐᱑᱔) ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱟ (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱥᱟ (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/050516/following-her-heart-aara.html |title=Following her heart: Aara |first=S. |last=Subhakeerthana |date=5 May 2016 |website=Deccan Chronicle}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/aara-will-be-seen-as-a-slum-dweller/articleshow/52123857.cms |title=Aara will be seen as a slum-dweller |website=The Times of India }}</ref ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱩᱪᱷᱟᱛᱷᱩᱞᱟ ᱤᱨᱩᱠᱠᱟᱨᱩ (᱒᱐᱑᱗) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.woodsdeck.com/stories/8499-actress-aara-open-talk-about-guru-uchaththula-irukkaru |title=Actress Aara open talk about Guru Uchaththula Irukkaru |website=WoodsDeck |access-date=2025-02-05 |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222053426/http://www.woodsdeck.com/stories/8499-actress-aara-open-talk-about-guru-uchaththula-irukkaru |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2017/nov/22/hopes-of-a-debutant-look-out-for-director-b-dhandapanis-political-comedy-guru-uchaththula-irukkar-1707332.html |title=Hopes of a debutant: Look out for Director B Dhandapani's political comedy 'Guru Uchaththula Irukkaru' |website=The New Indian Express}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱩᱡᱷᱟᱞᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱥᱛᱷᱚᱨ ᱟᱱᱤᱞ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱ ᱣᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱳᱵᱟᱭ ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref>{{Cite web |url=https://chennaivision.com/tamil-movies/actress-aara-in-one-way-and-kuzhali-movies/ |title=Actress Aara in One Way and Kuzhali.Movies |date=13 March 2020}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== {| class="wikitable sortable" ! ᱥᱮᱨᱟᱢ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- |rowspan="2"|2014 || ''[[Jeeva]]'' || || |- | ''Poojai]'' || Vasu's sister || |- |rowspan="1"|2016 || ''[[ᱯᱮᱭᱥᱟ]]'' || ᱣᱮᱱᱤ || |- |rowspan="1"|2017 || ''[[Guru Uchaththula Irukkaru]]'' || Tamizhselvi || |- |rowspan="2"|2022 || ''[[Kuzhali]]'' || ᱠᱩᱡᱽᱟᱞᱤ || |- | ''[[One Way]]'' || ᱥᱮᱞᱵᱤ || |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|9445838}} {{authority control}} 433p4idqyuv8ailqpyquruod7a2sh69 ᱟᱨᱛᱷᱤ ᱜᱟᱱᱮᱥᱠᱚᱨ 0 29665 199768 163722 2026-11-08T02:54:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199768 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱨᱛᱷᱤ | image = [[File:Aarathi (actress).jpg|Actress Aarathi in a interview]] | caption = | birth_date = | birth_name = ᱟᱨᱛᱷᱤ | birth_place = [[ᱩᱴᱷᱟᱜᱟᱭ]], [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]] | other_names = ᱦᱟᱨᱛᱷᱤ<br />ᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨᱛᱷᱤ,<br/>ᱠᱩᱱᱰᱩ ᱟᱨᱛᱷᱤ | years_active = 1987–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱦᱳᱥᱴ | spouse = {{marriage|[[ᱜᱟᱱᱮᱥᱠᱚᱨ]]|2009}} }} '''ᱟᱨᱛᱷᱤ ᱜᱟᱱᱮᱥᱠᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐ ᱟᱨ ᱞᱳᱞᱩ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱟᱯ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱤ (᱒᱐᱐᱔), ᱯᱚᱫᱤᱠᱚᱫᱚᱵᱚᱱ (᱒᱐᱐᱙) ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=Actress Harathi's husband Ganesh hospitalised after a car accident near Pattinapakkam, rejects the allegations that he fled away |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/actress-harathis-husband-ganesh-hospitalised-after-a-car-accident-near-pattinapakkam-rejects-the-allegations-that-he-fled-away/articleshow/90070275.cms |access-date=2022-11-23 |website=The Times of India |date=8 March 2022 |language=en}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱱᱟ ᱠᱟᱱᱣᱟᱵᱩᱲᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ Iyal Isai Nadaka Mandram ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ Mr. ᱢᱩ. ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱢᱚᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ "ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱩᱞ (᱒᱐᱐᱔), ᱜᱤᱨᱤ (᱒᱐᱐᱔) ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱫᱚᱠᱠᱟ ᱢᱟᱱᱰᱚᱠᱠᱟ (᱒᱐᱐᱕) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱵᱚᱰᱤᱵᱷᱮᱞᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । ᱯᱚᱫᱤᱠᱚᱫᱟᱵᱚᱱ (᱒᱐᱐᱙) ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱤᱠᱚᱴᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱠᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱥᱮᱜᱟ ᱢᱟᱱᱚᱱ (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱴᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱥᱱᱩᱵᱷᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱟᱜ ᱭᱮᱴᱪᱟᱱ (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱚᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱳᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱤᱭᱚᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱥᱴᱟ ᱠᱚᱸᱥᱴᱮᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ‍᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱚᱭᱟᱣᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱱᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟ. ᱢᱟᱱᱚᱫᱟ ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=eventdetails.php?newsid=2265 |title=Ayngaran International |work=ayngaran.com |access-date=2024-02-01 |archive-date=2023-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426201740/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=eventdetails.php%3Fnewsid%3D2265 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|id=4742592}} m3f8l1573m1ghqcrle4reu3o2tnfa20 ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ) 0 29942 199879 165197 2026-11-08T06:49:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199879 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ | image = | caption = | birth_date = {{Birth based on age as of date|18|1987|01|14}} | birth_place = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 1979–1990 | known_for = ''[[ᱣᱤᱨᱟᱱᱟ]]'' }} '''ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ । ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱥᱮ ᱵᱨᱚᱰᱚᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/veerana-actress-jasmin-is-dead-or-alive-know-all-details-here |title=इस हीरोइन के साथ रात गुजारना चाहता था अंडरवर्ल्ड डॉन, खूबसूरती ही बन गई थी मुसीबत}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱦᱢᱚᱸᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ । ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱵᱷᱚᱨᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=a>{{cite web |url=https://www.cinestaan.com/articles/2016/feb/5/550/where-is-jasmin |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107041414/https://www.cinestaan.com/articles/2016/feb/5/550/where-is-jasmin |url-status=dead |archive-date=7 November 2019 |title=Where is Jasmin? |access-date=7 November 2019 |website=Cinestaan}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Aslam |first=Mohammed |date=1987-01-14 |title=Eyecatchers |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19870115-pankaj-kapoor-reportedly-charges-rs-25000-for-each-cloak-and-dagger-episode-of-karamchand-798423-1987-01-14 |access-date= |website=[[India Today]] |language=en}}</ref> ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱥᱮᱭ ᱵᱨᱚᱰᱚᱨᱥ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱤᱮᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=b>{{cite web |url=https://www.bhaskar.com/news/ENT-BOL-facts-about-veerana-fame-actress-jasmine-news-hindi-5562454-PHO.html |title='वीराना' की इस एक्ट्रेस के साथ रात गुजारना चाहते थे कई अंडरवर्ल्ड डॉन, लेकिन... |date=30 March 2017 |access-date=7 November 2019 |website=Cinestaan}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱥᱮᱭ ᱵᱨᱚᱰᱟᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱭᱟᱢ ᱨᱟᱢᱥᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱣᱤᱨᱟᱬᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-05-23 |title=Haunted havelis, desi vampires, scary shower scenes: The Ramsay brothers are back |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/haunted-havelis-desi-vampires-scary-shower-scenes-the-ramsay-brothers-are-back/story-uypHxKnf1xSgJQETGhVDvL.html |access-date=2023-09-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|1400180}} ph32ajrwzefze32l0ria09yoadujvkb ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱤᱱᱤ 0 29947 199871 165226 2026-11-08T06:30:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199871 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱤᱱᱤ | image = | imagesize = | birthname = Alamelu Manga | birth_date = | birth_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]],<ref>{{cite web |url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=18291&SupID=25 |title=మేము చేసే డ్యాన్సులు హీరోయిన్‌లే చేస్తున్నారు |date=13 September 2014 |publisher=Andhra Jyothy |language=ta |access-date=18 August 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819011020/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=18291&SupID=25 |url-status=dead}}</ref> [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | yearsactive = 1975–1994 | spouse = Parthiban (m. 1994) | children = 1 }} '''ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱤᱱᱤ''' (ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱡᱚᱭᱟ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱚᱨᱛᱷᱤᱵᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://andhravilas.com/movienews.asp?id=6217&curPage=2 |title=Why happiness eludes film actresses? |access-date=7 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930162040/http://andhravilas.com/movienews.asp?id=6217&curPage=2 |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱩᱭ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|nm0419666}} 9dgjf8e6677fee5hmpv3dfze0cd4bp3 ᱥᱤᱢᱨᱟᱛ ᱠᱚᱣᱨ 0 30021 200045 166678 2026-11-08T11:19:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200045 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱤᱢᱨᱟᱛ ᱠᱚᱣᱨ | image = Simrat-Kaur-grace-the-premiere-of-Gadar-2 (cropped).jpg | caption = ᱥᱤᱢᱨᱟᱛ ᱠᱚᱣᱨ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1997|07|16|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | height = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | othername = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | known for = ''[[ᱰᱟᱨᱴᱤ ᱦᱮᱭᱟᱨ]]''<br/>''[[ᱜᱟᱫᱟᱨ ᱒]]'' | years_active = 2017–ᱱᱤᱛ }} '''ᱥᱤᱢᱨᱟᱛ ᱠᱚᱣᱨ ᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱢᱟᱛᱷᱚ ᱢᱤ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱢᱨᱟᱛ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news |last=Chowdhary |first=Y. Sunita |date=5 February 2020 |title=Simrat Kaur keeps fingers crossed for her next outing, 'Dirty Hari' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/simrat-kaur-keeps-fingers-crossed-for-her-next-outing-dirty-hari/article30740493.ece |access-date=16 May 2023 |issn=0971-751X |archive-date=6 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206161025/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/simrat-kaur-keeps-fingers-crossed-for-her-next-outing-dirty-hari/article30740493.ece |url-status=live }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱮᱢᱟᱛᱷᱚ ᱢᱤ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱮᱭᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="s">{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Simrat-Kaur |title=Simrat Kaur: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday &#124; eTimes |website=The Times of India |access-date=2 January 2021 |archive-date=21 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321150120/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Simrat-Kaur |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱪᱟᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱪ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱰᱟᱨᱴᱤ ᱦᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/dirty-hari-simrat-kaur-turns-into-a-hot-bold-jasmine-for-ms-rajus-new-age-film/articleshow/73158189.cms |title=Dirty Hari: Simrat Kaur turns into a hot & bold Jasmine for MS Raju's new-age film |website=The Times of India |access-date=2 January 2021 |archive-date=27 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127143818/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/dirty-hari-simrat-kaur-turns-into-a-hot-bold-jasmine-for-ms-rajus-new-age-film/articleshow/73158189.cms |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱢᱢᱟᱛ ᱥᱟᱱᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱟᱨᱟ ᱞᱟᱯᱯᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱡᱤ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱳᱣᱟᱯᱷᱮᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱟ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱛᱮᱨᱮ ᱵᱤᱱ ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ" ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱᱟ ᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟᱨᱟᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱠᱟᱨᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱣᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱚᱦᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱜᱟᱫᱟᱨ ᱒ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Rajput |first=Raghav |date=16 July 2023 |title="Simrat Kour" - सिमरत कौर: Who Is Simrat Kour In 'Gadar 2' |url=https://mygeniusbrand.com/2023/07/16/simrat-kour-gadar-2/ |access-date=16 July 2023 |website=mygeniusbrand.com |language=HI |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716123605/https://mygeniusbrand.com/2023/07/16/simrat-kour-gadar-2/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{IMDb name|id=9678332}} * {{Instagram|simratkaur_16}} o5og6t4msumfnxvql0zb0pq1198jhz6 ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱮᱥ. ᱠᱷᱟᱱ 0 30058 199881 181899 2026-11-08T06:49:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199881 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |fetchwikidata=ALL |birth_name=ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱟᱜᱟ ᱠᱷᱟᱱ |other_names=ᱥᱟᱥᱟ ᱟᱜᱟ |image = Zahrah.jpg |caption = |birth_place=[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ |birth_date={{birth date and age|1 January 1992|df=y}} |family= |father=[[ᱨᱮᱦᱢᱟᱛ ᱠᱷᱟᱱ]] |mother=[[ᱥᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱟᱱ]] |relatives= |spouse={{marriage|[[ᱥᱟᱪᱤᱱ ᱜᱩᱯᱛᱟ]]|2014|2015}} }} '''ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱮᱥ. ᱠᱷᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱦᱨᱟ ᱟᱜᱷᱟ ᱠᱷᱟᱱ; ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱒), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟ ᱟᱜᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱞᱮᱭᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱸᱰ== ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱜᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱤᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱥᱴᱮᱯ-ᱜᱨᱮᱴ-ᱜᱨᱟᱸᱰᱯᱟ ᱡᱩᱜᱟᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱮᱦᱨᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱫᱩᱥᱨᱟᱹ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱵᱮᱜᱚᱢ, ᱡᱩᱜᱟᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱮᱦᱨᱟ ᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱨ ᱨᱟᱸᱡᱷᱟ (ᱨᱳᱢᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱤᱭᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱳᱞᱠᱴᱮᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱟᱥᱨᱤᱱ ᱢᱮᱦᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱥᱤᱫ ᱠᱟᱨᱫᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱮ. ᱮᱞ. ᱥᱟᱭᱜᱟᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱮᱸᱜᱟᱛ, ᱥᱟᱞᱢᱟ ᱟᱜᱷᱟ, ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱠᱟᱦ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Salma Agha: From singer to actor |url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/pakistani-singer-actress-salma-agha-369449-2013-04-04 |access-date=2023-09-06 |website=India Today |date=4 April 2013 |language=en |archive-date=2023-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906075402/https://www.indiatoday.in/movies/photo/pakistani-singer-actress-salma-agha-369449-2013-04-04 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan-born British actress Salma Agha says she's Indian too |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2016/may/24/pakistan-born-british-actress-salma-agha-says-shes-indian-too-907146.html |access-date=2023-09-13 |website=The New Indian Express|date=24 May 2016 }}</ref> ᱡᱟᱦᱨᱟᱦᱟᱜ ᱟᱯᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱜᱨᱮᱴ-ᱜᱨᱟᱸᱰᱯᱟ ᱱᱟᱥᱨᱩᱞᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱭᱜᱟᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱤᱜᱟᱲ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱠᱳᱪ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱥᱨᱚᱭ ᱞᱳᱨᱰ ᱣᱮᱵᱮᱞ ᱤᱡ ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱠᱳᱪ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱳᱱᱟᱦ ᱵᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱵᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱦᱢᱚᱛ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱠᱳᱪ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱤᱡ ᱟᱱᱠᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱑᱐-ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱱ ᱣᱤᱱᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱦᱢᱚᱛ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱛᱟᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱷ-ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name=":02">{{Cite news |date=2023-01-16 |title=Zahrah S Khan - 'My life has been a lovely journey and I would not have it any other way' - Exclusive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zahrah-s-khan-my-life-has-been-a-lovely-journey-and-i-would-not-have-it-any-other-way-exclusive/articleshow/97034741.cms |access-date=2023-09-12 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811052158/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zahrah-s-khan-my-life-has-been-a-lovely-journey-and-i-would-not-have-it-any-other-way-exclusive/articleshow/97034741.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Rahmat Khan is the founder of UNSQUASHABLE & coach to Jahangir Khan |url=https://unsquashable.com/en-us/blogs/world-tour-highlights/rahmat-khan-unsquashable-founder-jahangir-khan-coach-mentor |access-date=2023-09-13 |website=UNSQUASHABLE |language=en |archive-date=2023-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203074943/https://unsquashable.com/en-us/blogs/world-tour-highlights/rahmat-khan-unsquashable-founder-jahangir-khan-coach-mentor |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱩᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱪᱤᱱ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2015-04-02 |title=Sasha Agha, Sachin Gupta headed for splitsville? |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/sasha-agha--sachin-gupta-headed-for-splitsville--16109160 |access-date=2024-02-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> ==ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱡᱟᱦᱨᱟᱦ ᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱩᱫ ᱥᱮ ᱡᱭᱟᱫᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱷᱩᱞ-ᱯᱷᱞᱮᱡᱽᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱵᱷ ᱢᱚᱝᱜᱟᱞ ᱡᱭᱟᱫᱟ ᱥᱟᱣᱫᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱨᱛᱮ ᱛᱷᱮ ᱥᱟᱡᱱᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱞᱮᱭᱵᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} hp28fcww6hhva1eogoqjdee262r2wh2 ᱠᱩᱥᱦᱟᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ 0 30074 199841 191323 2026-11-08T05:25:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199841 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱩᱥᱦᱟᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ | image = KhushaliKumar.jpg | caption = ᱠᱩᱥᱦᱟᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_name = Khushali Kumar Dua | birth_date = {{Birth date and age|1988|12|19|df=y}}<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/designer-khushali-kumars-birthday-party-in-delhi/articleshow/17743025.cms|title=Designer Khushali Kumar's birthday party in Delhi|date=2012-12-25|website=Times of India|language=en|access-date=2022-05-23}}</ref> | birth_place = [[ᱢᱤᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | spouse = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | parents = [[ᱜᱩᱞᱥᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] (father)<br>ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ (mother) | relatives = | years_active = 2021–ᱱᱤᱛ | website = }} '''ᱠᱩᱥᱦᱟᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/designer-khushali-kumars-birthday-party-in-delhi/articleshow/17743025.cms|title=Designer Khushali Kumar's birthday party in Delhi|date=2012-12-25|website=Times of India|language=en|access-date=2022-05-23}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Gulshan Kumar's Daughter Khushali is All Set to Make Her Debut Opposite R. Madhavan |url=https://www.india.com/entertainment/gulshan-kumars-daughter-khushali-kumar-is-all-set-to-make-her-bollywood-debut-opposite-r-madhavan-3754333/ |accessdate=7 April 2020 |work=India.com |date=24 August 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407103846/https://www.india.com/entertainment/gulshan-kumars-daughter-khushali-kumar-is-all-set-to-make-her-bollywood-debut-opposite-r-madhavan-3754333/ |archive-date=7 April 2020 |url-status=dead }}</ref><ref name="TOI-10Apr17">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/khushali-kumar-showcases-her-acting-prowess-in-a-new-single/articleshow/58093347.cms?from=mdr|title=Khushali Kumar showcases her acting prowess in a new single|date=10 April 2017|work=The Times Of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="TOI-19Apr18">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/raat-kamal-hai-guru-randhawas-upcoming-song-will-witness-the-magic-of-kumar-sisters/articleshow/63833684.cms|title='Raat Kamal Hai': Guru Randhawa's upcoming song will witness the magic of Kumar sisters|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-12-27|date=19 Apr 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180424073037/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/raat-kamal-hai-guru-randhawas-upcoming-song-will-witness-the-magic-of-kumar-sisters/articleshow/63833684.cms|archive-date=24 April 2018|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-raat-kamaal-hai-guru-randhawa-s-latest-single-feat-khushali-kumar-promises-to-be-a-party-starter-2609445|title=Raat Kamaal Hai: Guru Randhawa's latest single feat Khushali Kumar promises to be a party starter|date=2018-04-28|website=DNA India|language=en|access-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230052612/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-raat-kamaal-hai-guru-randhawa-s-latest-single-feat-khushali-kumar-promises-to-be-a-party-starter-2609445|archive-date=30 December 2019|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱩᱥᱦᱟᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱴᱤ-ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Gulshan Kumar's daughter Khushali Kumar is making her Bollywood debut with this movie |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/gulshan-kumars-daughter-khushali-kumar-is-making-her-bollywood-debut-with-this-movie/videoshow/70805351.cms |access-date= |publisher=[[The Times Of India]]}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱱᱩᱢᱮᱨᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ "i" ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ NIFT, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ, ᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱢᱥ, ᱡᱮᱱᱟ ᱰᱤᱣᱟᱱ, ᱢᱮᱞᱟᱱᱤ ᱥᱤ, ᱠᱟᱨᱢᱮᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TOI-30Apr14">{{Cite web |title=Khushali Kumar on dressing up Shakira |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/designers/Khushali-Kumar-on-dressing-up-Shakira/articleshow/31834463.cms |access-date=2019-12-27 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Dahi Cheeni actress Khushali Kumar shares video of self designed jacket and it is beautiful; WATCH |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/dahi-cheeni-actress-khushali-kumar-shares-video-self-designed-jacket-and-it-beautiful-watch-498836 |accessdate=11 January 2020 |archive-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111173320/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/dahi-cheeni-actress-khushali-kumar-shares-video-self-designed-jacket-and-it-beautiful-watch-498836 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱥᱴᱤᱱ ᱵᱤᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ "ᱣᱮᱭᱤᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱢᱤᱱᱤᱴ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="MidDay-19May14">{{Cite web |date=2014-05-18 |title=Shakira gave me greater recognition: Khushali Kumar |url=https://www.mid-day.com/articles/shakira-gave-me-greater-recognition-khushali-kumar/15305176 |access-date=2019-12-27 |website=mid-day |language=en |archive-date=2019-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116174238/https://www.mid-day.com/articles/shakira-gave-me-greater-recognition-khushali-kumar/15305176 |url-status=dead }}</ref><ref name="IE-26Dec15">{{Cite web |date=2015-12-26 |title=Gulshan Kumar’s daughter Khushali to debut in music video |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/gulshan-kumars-daughter-khushali-to-debut-in-music-video/ |access-date=2019-12-27 |website=The Indian Express |language=en-US}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱠᱩᱥᱦᱟᱞᱤ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱞᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱨᱯᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ "ᱢᱮᱨᱮ ᱯᱟᱯᱟ, ᱤᱠ ᱭᱟᱫ ᱯᱩᱨᱟᱱᱤ" ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ "ᱢᱟᱭᱱᱩ ᱤᱥᱠ ᱰᱟ" ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱥᱴᱟᱨ", "ᱨᱟᱛ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱭ" (ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱚ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="TOI-10Apr172">{{cite news |date=10 April 2017 |title=Khushali Kumar showcases her acting prowess in a new single |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/khushali-kumar-showcases-her-acting-prowess-in-a-new-single/articleshow/58093347.cms?from=mdr |publisher=The Times Of India}}</ref><ref name="TOI-19Apr182">{{Cite web |date=19 Apr 2018 |title=‘Raat Kamal Hai’: Guru Randhawa’s upcoming song will witness the magic of Kumar sisters |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/raat-kamal-hai-guru-randhawas-upcoming-song-will-witness-the-magic-of-kumar-sisters/articleshow/63833684.cms |access-date=2019-12-27 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱤ-ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱟ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱦᱟᱭ ᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟᱦᱤ ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱮ ᱴᱤ-ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱟᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱨ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱳᱯ ᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴᱟᱱ ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥੱਚᱟᱭ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱢᱚᱥᱭᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱴᱤ-ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱳᱞᱰ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱥᱦᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱷᱳᱠᱷᱟ: ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱰᱤ ᱠᱳᱨᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱭᱤᱭᱚᱨ – ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱟᱨᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱮᱸᱡᱤᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱞᱚᱛᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱠᱮᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱰᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱰᱤ ᱾"<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/khushalii-kumar-on-her-role-in-starfish-i-got-into-tara-s-character-so-much-that-i-became-her-and-it-was-scary-101700459407390.html|title=Khushalii Kumar on her role in Starfish: I got into Tara’s character so much that I became her and it was scary|newspaper=[[Hindustan Times]]|date=20 November 2023|accessdate=22 June 2024}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱮᱰᱷ ᱵᱤᱜᱷᱟ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱳᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Dedh Bigha Zameen: Pratik Gandhi's Show All The Way">{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/dedh-bigha-zameen-review/20240531.htm|title=Dedh Bigha Zameen: Pratik Gandhi's Show All The Way|newspaper=[[Rediff.com]]|date=2024-05-31|accessdate=2024-06-08}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱤᱰ, ᱠᱨᱳᱥᱯᱷᱟᱭᱤᱨ ᱟᱨ ᱫᱤᱞ ᱠᱟᱴᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/khushalii-kumar-on-becoming-a-certified-scuba-diver-for-starfish-streaming-on-netflix/cid/1999608|title=Khushalii Kumar on becoming a certified scuba diver for Starfish, streaming on Netflix|newspaper=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]|date=2024-02-10|accessdate=2024-06-08}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|nm9286638}} skadthijaha235uo0ukj4enzck6th9r ᱢᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ 0 30096 199956 192999 2026-11-08T09:04:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199956 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ | image = Meena Kumari in Pakeezah.jpg | image_size = 220px | caption = ᱢᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ | birth_name = Mahjabeen Bano | birth_date = {{birth date|df=y|1933|08|01}} | birth_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_date = {{death date and age|df=y|1972|03|31|1933|08|01}} | death_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | burial_place = Rahmatabad cemetery, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ | occupation = {{flatlist| * ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ * ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱦᱤᱭᱟᱹ * ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ * ᱠᱟᱥᱴᱤᱭᱩᱢ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ}} | years active = 1939–1972 | works = | nickname = ''Tragedy Queen'' | signature = Meena Kumari Autograph.jpg | image_upright = 1 | spouse = {{marriage|[[ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱟᱦᱨᱚᱦᱤ]]|1952|1964|reason={{abbr|sep.|separated}}}} | relatives = | module = | module2 = }} '''ᱢᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ'''<ref>{{Cite web |date=31 July 2020 |title=Homage — Meena Kumari |url=https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |access-date=26 October 2020 |website=Journal of Indian Cinema |language=en-GB |archive-date=28 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028021036/https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |url-status=dead }}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱡᱟᱵᱤᱱ ᱵᱟᱱᱚ; ᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱓<ref name="Room2010">{{cite book |author=Adrian Room |title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins |page=269 |url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&pg=PA269 |access-date=22 April 2012 |date=26 July 2010 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-4373-4 |contribution=Meena Kumari |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012054005/https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&pg=PA269 |url-status=live}}</ref> – ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱚᱞᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Chinese Doll">{{cite web |title=Meena Kumari birth {{as written|annive|rary [sic]}}: She is inspiration for all! |website=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |access-date=3 October 2018 |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003181703/http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |url-status=live}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟ ᱴᱨᱟᱡᱮᱰᱤ ᱠᱩᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Readers' Pick: Top 10 Bollywood Actresses OF ALL TIME! |url=https://m.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-reader-s-pick-top-ten-actresses-in-bollywood-of-all-time-100-years/20130503.htm |access-date=2024-09-25 |website=Rediff |language=en}}</ref> ᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Cineplot.com 2017">{{cite web |title=Meena Kumari – Interview (1952) |website=Cineplot.com |date=19 July 2017 |url=http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952/ |access-date=29 July 2017 |archive-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716081953/http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952 |url-status=live}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱵᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱑᱙᱕᱕) ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱤᱱᱤᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱤᱠᱩᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱑᱙᱖᱓) ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵ ᱵᱤᱵᱤ ᱟᱣᱨ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |title=Filmfare Awards (1963) |publisher=[[IMDb]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101023017/http://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |url-status=live}}</ref> ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱑᱙᱖᱖) ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱡᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱦᱤᱵ ᱵᱤᱵᱤ ᱟᱣᱨ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱨᱟᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱫᱳ ᱵᱤᱜᱷᱟ ᱡᱟᱢᱤᱱ (᱑᱙᱕᱓), ᱫᱤᱞ ᱟᱯᱱᱟ ᱟᱣᱨ ᱯᱨᱤᱛ ᱯᱟᱨᱟᱭᱤ (᱑᱙᱖᱐), ᱟᱟᱨᱛᱤ (᱑᱙᱖᱒), ᱢᱮᱱ ᱪᱩᱯ ᱨᱟᱦᱩᱝᱜᱤ (᱑᱙᱖᱒), ᱫᱤᱞ ᱮᱠ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ (᱑᱙᱖᱓), ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱣᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨ (᱑᱙᱖᱖) ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱮ ᱟᱯᱱᱮ (᱑᱙᱗᱑)᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱮ ᱧᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱷᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱭᱤ ᱨᱟᱭᱤᱴ, ᱟᱭᱤ ᱨᱤᱥᱟᱭᱤᱴ (᱑᱙᱗᱑)᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱡᱟᱦ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱴᱩᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱥᱤᱨᱳᱥᱤᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱠᱳᱦᱳᱞᱤᱡᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name= "Khaleej">{{cite news |url=http://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |title=Remembering the Tragedy Queen Meena Kumari |last=Mohamed |first=Khalid |date=25 March 2016 |website=[[Khaleej Times]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=18 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018123244/https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name}} * [https://web.archive.org/web/20121201012010/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Culture/Cinema/MeenaK.html Meena Kumari] at Manas: Culture of India {{Commons}} lo1kptyzvwx1zb4ma4p0ya9vfoykm7g ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ 0 30121 199923 166206 2026-11-08T08:30:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199923 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ | image = Mahe wiki.png | caption = | birth_date = | birth_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{Flatlist| * ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ * ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ }} | spouse = {{marriage|ᱡᱟᱭᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ|2008}} | relatives = [[ᱥᱨᱤᱫᱮᱣᱤ]] (aunt)<br/>[[Avishek Karthik]] (brother) | yearsactive = 1994-2000 (films) <br/>2010-2014 (television) }} '''ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱞᱤᱰᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱟᱵᱩ, ᱡᱮ. ᱰᱤ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ, ᱨᱟᱵᱤ ᱛᱮᱡᱟ, ᱟᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱪᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ, ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱨᱡᱟ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱫᱮᱵᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱞᱞᱤ (᱑᱙᱙᱗), ᱜᱩᱞᱟᱵᱤ (᱑᱙᱙᱕), ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱟ (᱑᱙᱙᱔), ᱟᱨ ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱗) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Ullaasam / உல்லாசம் |url=https://screen4screen.com/movies/ullaasam |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530050255/https://screen4screen.com/movies/ullaasam |archive-date=30 May 2023 |access-date=30 May 2023 |website=Screen4Screen |language=en, ta}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱟᱭᱭᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱚᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱥᱳᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ 'ᱛᱮᱱᱢᱮᱨᱠᱩ ᱯᱟᱨᱩᱵᱟ ᱠᱟᱴᱨᱩ' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱣᱰᱤᱭᱮᱱᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮ. ᱰᱤ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱱᱟᱵᱷᱨᱟ ᱢᱟᱠᱟᱞᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱳᱨᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱮᱭᱟᱢ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱮᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱥᱴᱨᱮᱸᱡᱰ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮ. ᱰᱤ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱮ ᱱᱟᱵᱷᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱰᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱯᱮᱞᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱞᱩ, ᱡᱟᱵᱤᱞᱟᱢᱟ ᱯᱮᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱟᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱟᱣᱟᱨᱰ-ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱱᱤ ᱠᱳᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱤᱨᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ᱾ ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱱᱠᱮᱴᱮᱥᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ "ᱢᱟᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡ ᱢᱟᱝᱜᱟ ᱛᱟᱭᱟᱨᱩ" (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱟᱨ "ᱢᱟᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡ ᱢᱟᱝᱜᱟᱢᱢᱟ" (ᱛᱟᱢᱤᱞ) ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱦᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱮᱭ ᱠᱟᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱳᱨ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱭ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱮᱵᱟᱞ ‘ᱢᱟᱦᱮ ᱟᱭᱭᱟᱯᱟᱱ’ ᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/141130/lifestyle-fashionbeauty/article/%e2%80%98my-aunt-has-been-my-backbone%e2%80%99-maheswari-sridevis-niece |title='My aunt has been my backbone' - Maheswari, Sridevi's niece |date=1 December 2014 |website=Deccan Chronicle}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Maheshwari-is-a-talented-designer-Sridevi/articleshow/45363806.cms |title=Maheshwari is a talented designer: Sridevi - Times of India |website=The Times of India}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|nm5249162}} l12i0vs1l250aufso31o8hsvergebvs ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ 0 30162 199967 166645 2026-11-08T09:11:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199967 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ | image = Muskaan Mihani.jpg | image_size = | alt = | caption = ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ | birth_date = | birth_place = [[ᱚᱦᱚᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<ref>{{cite news|url= https://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Muskaan_badly_misses_Ahmedabad/rssarticleshow/2285091.cms |title= Muskaan badly misses Ahmedabad |newspaper=Times of India |agency=TNN |author=Prerna Shah |date= 17 August 2007}}</ref> | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | spouse = {{marriage|Tushal Sobhani|2013}}<ref name=MMM1/><ref name=MMM2/> | children = Mannat Sobhani (daughter) | parents = Omprakash Mihani (father) | known for = ''[[Dill Mill Gayye]]''<ref name=DMG/> | years_active = 2004–2014 | relatives = {{ubl|[[ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ]] (sister)|ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ (brother)}} | height = {{height|ft=5|in=6}} }} '''ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name=MM>{{cite news |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/tv/A-shot-in-the-arm/articleshow/15720590.cms |title=A shot in the arm - Mumbai Mirror |access-date=5 December 2013 |archive-date=11 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211202516/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/tv/A-shot-in-the-arm/articleshow/15720590.cms |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱮ ᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽᱱᱤ ᱪᱟᱞᱤ ᱡᱟᱞᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱳᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱟᱛ ᱦᱳᱱᱮ ᱠᱳ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱱᱩᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱮ ᱢᱮᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱫᱤᱯ / ᱢᱮᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱮ ᱫᱳ ᱱᱟᱢ: ᱮᱠ ᱨᱟᱫᱷᱟ, ᱮᱠ ᱥᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱳ ᱢᱟᱢᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱞᱮᱞ ᱞᱤᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱳᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱮᱭᱤ ᱵᱮᱵᱤ ᱨᱮ ᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱳ ᱫᱤᱞ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱮ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱯᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞᱥ: ᱰᱟᱨ ᱠᱤ ᱥᱟᱪᱪᱤ ᱛᱟᱥᱵᱷᱤᱨᱮᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱦᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱤᱥᱤᱠᱟ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱛᱩᱥᱟᱞ ᱥᱳᱵᱽᱦᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name=MMM2>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-08/mumbai/41872841_1_tv-actress-sangeet-ceremony-rishika|title=Wedding celebrations for telly actress Muskaan Mihani in Mumbai - The…|date=20 February 2014|website=archive.ph|access-date=2025-02-14|archive-date=2014-02-20|archive-url=https://archive.today/20140220063713/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-08/mumbai/41872841_1_tv-actress-sangeet-ceremony-rishika|url-status=dead}}</ref><ref name=BSKR>{{Cite web |url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT-muskaan-mihani-is-all-set-to-marry-businessman-tushal-sobhani-4357255-NOR.html |title=Dr Sapna of Dil Mil Gaye is all set to marry businessman Tushal Sobhani - daily.bhaskar.com |access-date=20 February 2014 |archive-date=24 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224180046/http://daily.bhaskar.com/article/ENT-muskaan-mihani-is-all-set-to-marry-businessman-tushal-sobhani-4357255-NOR.html |url-status=dead}}</ref> ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱢᱤᱦᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/itsy-bitsy/a-proud-mother-120741/|title=A proud mother|website=The Tribune}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|4371658}} n7s0clyfr0h7uo14jzrcifazof2wgf2 ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ 0 30164 199778 166475 2026-11-08T03:05:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199778 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱨᱟᱡᱟ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1977|09|26}}<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7l76yVE3_v4#t=453s |title=Kumud Mishra's (husband) interview|website=[[YouTube]] }}</ref> | birth_place = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|[[ᱢᱚᱰᱮᱞ]]|[[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]}} | spouse = {{marriage|[[ᱠᱩᱢᱩᱫ ᱢᱤᱥᱨᱟ]]|2008}} | children = | yearsactive = 2003–ᱱᱤᱛ }} '''ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱟᱨᱤ (᱒᱐᱑᱖), ᱵᱮᱯᱷᱤᱠᱨᱮ (᱒᱐᱑᱖), ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ – ᱮᱠ ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ (᱒᱐᱑᱗) ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱩ ᱠᱮ ᱛᱤᱛᱩ ᱠᱤ ᱥᱣᱤᱴᱤ (᱒᱐᱑᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱤᱨᱮ ᱫᱤ ᱣᱮᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱠᱟᱞ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱴᱨᱮᱭᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱧᱡᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱱᱟ: ᱫᱟ ᱠᱟᱨᱜᱤᱞ ᱜᱟᱨᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱧᱡᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱱᱟ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ayesha-raza-mishra-gunjan-saxena-the-kargil-war-pankaj-tripathi-janhvi-kapoor-6557081/ |title=Gunjan Saxena actor Ayesha Raza Mishra: Janhvi Kapoor is an old soul |date=17 August 2020 |work=The Indian Express}}</ref> ==ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ== ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱩᱢᱩᱫ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-life-in-the-times-of-love-jihad-2016530 |title=Life in the times of love-jihad |access-date=7 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819110617/http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-life-in-the-times-of-love-jihad-2016530 |archive-date=19 August 2017 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱟᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱦᱨᱟ ᱥᱮᱦᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱡᱽᱨᱟ ᱵᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ᱾<ref>{{cite web |title=Ayesha Raza artist detail |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/artists/ayesha-raza/67 |access-date=7 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828020013/http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/artists/ayesha-raza/67/ |archive-date=28 August 2017 |url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|2217498}} nztgdp1eqmeby69spmb3q2uqev2t180 ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱢᱳᱫᱤ 0 30171 199822 170373 2026-11-08T04:26:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199822 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱢᱳᱫᱤ | image = | birth_date = {{birth date and age|1980|12|23|df=yes}} | birth_place = [[ᱚᱦᱚᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | occupation = ᱢᱚᱰᱮᱞ]], [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] and television anchor | website = }} '''ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱢᱳᱫᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱱᱠᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱞᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref>{{Cite journal|title=Sheetal Mallar a woman with international appeal wins Femina Look of the Year contest|url=http://indiatoday.intoday.in/story/sheetal-mallar-a-woman-with-international-appeal-wins-femina-look-of-the-year-contest/1/294005.html|website=indiatoday.com}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱩᱠ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ 'ᱢᱤᱥ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴᱮᱰ' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/celebs/tv/karishma-modi|title=Karishma Modi|last=Team|first=Tellychakkar|website=Tellychakkar.com|language=en|access-date=2019-04-16}}</ref> ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱠᱚᱨᱢᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.punyakarmafoundation.org/Association.php|title=Punya Karma Foundation|website=punyakarmafoundation.org|access-date=2019-04-16|archive-date=2019-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416153411/http://www.punyakarmafoundation.org/Association.php|url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.seasonsindia.com/modelwatch/karishma_sea.htm ''Karishma Modi''] * [https://web.archive.org/web/20070914131150/http://www.indianpageants.com/femina_look_of_the_year_1999.html ''Femina Look of the year – 1999''] * [https://web.archive.org/web/20250124211847/https://www.indbazaar.com/fashion/index1.asp?artid=324&catid=2 ''Indbazaar – Karishma Modi''] 3ssqylcbv8z5b5k9gqzqc6v46ai7gnl ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ) 0 30196 199965 166694 2026-11-08T09:08:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199965 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ | image = Mumtaz (cropped).jpg | caption = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ) | native_name = | birth_name = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱟᱠᱥᱟᱨᱤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1947|07|31}} | birth_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱟᱵᱟᱫ ᱽ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]], (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], India) | years_active = 1958–1977, 1990 | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | children = 2 (ᱱᱟᱛᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱭᱟ) | relatives = [[ᱢᱟᱞᱤᱠᱟ]] (sister)<br />[[ᱨᱟᱱᱫᱷᱣᱟ]] (brother-in-law)<br />[[ᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱱᱫᱷᱣᱟ]] (nephew)<br />[[ᱯᱟᱨᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ]] (son-in-law) | spouse = {{marriage|[[ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱽᱣᱟᱱᱤ]]|29 May 1974}} }} '''ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱟᱥᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱫᱷᱵᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱟᱥᱠᱟᱨᱤ'''; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱡᱽᱣᱟᱱᱛᱤ (᱑᱙᱕᱘), ᱥᱚᱱᱮ ᱠᱤ ᱪᱤᱰᱤᱭᱟ (᱑᱙᱕᱘) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱛᱨᱤ (᱑᱙᱖᱑) ᱟᱨ ᱥᱮᱦᱨᱟ (᱑᱙᱖᱓) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name=DOB>{{cite news |last1=Jha |first1=Subhash |title=Mumtaz: I am lonely |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mumtaz-I-am-lonely/articleshow/15274809.cms |work=The Times of India |date=30 July 2012 |access-date=15 October 2019 |archive-date=18 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918132241/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mumtaz-I-am-lonely/articleshow/15274809.cms |url-status=live }}</ref> ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ "ᱥᱴᱚᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱭᱤᱯᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱷᱟᱣᱞᱟᱫᱽ (᱑᱙᱖᱓) ᱟᱨ ᱰᱟᱠᱩ ᱢᱟᱝᱜᱟᱞ ᱥᱤᱝ (᱑᱙᱖᱖) ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱢ ᱟᱩᱨ ᱥᱭᱟᱢ (᱑᱙᱖᱗), ᱢᱮᱨᱮ ᱦᱟᱢᱫᱚᱢ ᱢᱮᱨᱮ ᱫᱚᱥᱛ (᱑᱙᱖᱘) ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱪᱟᱨᱤ (᱑᱙᱖᱘) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱥᱛᱮ (᱑᱙᱖᱙) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱱ (᱑᱙᱖᱙), ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱩᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ (᱑᱙᱖᱙), ᱥᱟᱪᱟ ᱡᱷᱩᱴᱷᱟ (᱑᱙᱗᱐), ᱠᱷᱤᱞᱚᱱᱟ (᱑᱙᱗᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱰᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱮᱨᱮ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱯᱱᱮ (᱑᱙᱗᱑), ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ (᱑᱙᱗᱑), ᱟᱯᱱᱟ ᱫᱮᱥ (᱑᱙᱗᱒), ᱞᱚᱯᱷᱟᱨ (᱑᱙᱗᱓), ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱮ ᱩᱥ ᱯᱟᱨ (᱑᱙᱗᱓), ᱪᱚᱨ ᱢᱟᱪᱟᱭᱮ ᱥᱚᱨ (᱑᱙᱗᱔), ᱟᱯ ᱠᱤ ᱠᱟᱥᱟᱢ (᱑᱙᱗᱔), ᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱗᱔), ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ (᱑᱙᱗᱕) ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱤᱱ (᱑᱙᱗᱖)᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱩᱜᱟᱸᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱡᱤᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱑ ᱮ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱟᱥᱠᱟᱨᱤ (ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ) ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱤ ᱦᱟᱵᱤᱵᱽ ᱟᱜᱷᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱦᱟᱫᱽ, ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Mumtaz – The Asian Age |url=https://dailyasianage.com/print-news/77094 |website=The Asian Age |access-date=7 March 2018 |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308054318/https://dailyasianage.com/print-news/77094 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Mumtaz's Life In Pics |url=https://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/mumtazs-life-in-pics-291996-1.html |website=The Times of India |publisher=Times Internet Limited. |access-date=7 March 2018 |date=31 July 2013 |archive-date=13 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213092126/https://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/mumtazs-life-in-pics-291996-1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Mumtaz turns 70: Did you know Shammi Kapoor and Jeetendra were in love with the actor? |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/mumtaz-turns-70-did-you-know-shammi-kapoor-and-jeetendra-were-in-love-with-the-actor/story-8N5tdWG9OHDWAFc5K3SqeI.html |website=Hindustan Times |publisher=HT Media Limited |access-date=7 March 2018 |date=31 July 2017 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607114226/https://www.hindustantimes.com/bollywood/mumtaz-turns-70-did-you-know-shammi-kapoor-and-jeetendra-were-in-love-with-the-actor/story-8N5tdWG9OHDWAFc5K3SqeI.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱟᱜ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱞᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱦᱞᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ - ᱯᱟᱦᱞᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟ ᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Mumtaz: Dara Singh's kindness got me my first role |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mumtaz-Dara-Singhs-kindness-got-me-my-first-role/articleshow/14847676.cms |website=The Times of India |date=13 July 2012 |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd. |access-date=7 March 2018 |archive-date=6 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206003219/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mumtaz-Dara-Singhs-kindness-got-me-my-first-role/articleshow/14847676.cms |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{Wikiquote}} * {{IMDb name|id=0612614|name=Mumtaz}} * {{oweb|http://www.mumtaz.in}} 47pg9yatlyog8al8kwwmljhx1ogxmfy ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ 0 30208 199736 166788 2026-11-08T01:48:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199736 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ | image = Leela Naidu 2011 stamp of India.jpg | image_size = 250px | caption = ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ | birthname = | birth_date = 1940<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/leela-naidu-miss-india-of-1954-who-went-on-to-forge-a-career-as-an-actress-with-a-touch-of-western-1790753.html |title=Leela Naidu: Miss India of 1954 who went on to forge a career as an |website=[[The Independent]] |date=21 September 2009 |access-date=2 September 2017 |archive-date=16 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416030641/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/leela-naidu-miss-india-of-1954-who-went-on-to-forge-a-career-as-an-actress-with-a-touch-of-western-1790753.html |url-status=live}}</ref> | birth_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = 28 July 2009 (aged 69) | death_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | othername = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱴ | years_active = 1960–1992 | spouse = {{Unbulleted list | {{marriage |ᱛᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱳᱵᱽᱨᱚᱭ |1956 |end=div}} | {{marriage |[[ᱰᱚᱢ ᱢᱳᱨᱟᱭᱥ]]|1969|end=separated}} }} | father = Pattipati Ramaiah Naidu | awards = Femina Miss India | website = }} '''ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ''' (᱑᱙᱔᱐ – ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱙) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱭᱮ ᱨᱟᱥᱛᱮ ᱦᱮᱱ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱮ (᱑᱙᱖᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱴᱤ ᱠᱮᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱫᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥᱦᱳᱞᱰᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ ᱟᱭᱵᱷᱳᱨᱤ ᱯᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱜ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱜᱟᱭᱛᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ "ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ" ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱤᱞ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮ ᱵᱳᱢᱵᱮ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ), ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ, ᱰᱨ. ᱯᱟᱴᱴᱤᱯᱟᱴᱤ ᱨᱟᱢᱟᱭᱤᱭᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱩᱠᱞᱤᱭᱚᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱞᱮ, ᱪᱤᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱛᱷᱤᱥᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱩᱨᱤ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱢ ᱠᱩᱨᱤ ᱟᱜ ᱞᱟᱵ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷᱤᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱤᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱤᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ, ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ, ᱰᱨ. ᱢᱟᱨᱛᱷᱮ ᱢᱟᱱᱜᱮ ᱱᱟᱭᱰᱩ, ᱥᱣᱤᱥ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱳᱨᱤᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱳᱱᱴ ᱰᱤ'ᱟᱵᱷᱤᱱᱳᱱ, ᱥᱟᱣᱛᱷᱼᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱨᱵᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱭᱮᱪᱰᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>[http://prevention.intoday.in/index.php?id=1620&issueid=13&option=com_content&task=view Profile] Lata Khubchandani, Prevention Today ([[India Today]])."French Mother"</ref><ref name=outlook>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article/the-art-of-being-radiant/261179 |title=The Art Of Being Radiant |date=17 August 2009 |accessdate=30 July 2015 |work=Outlook |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924132658/http://www.outlookindia.com/article/the-art-of-being-radiant/261179 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱮᱜᱱᱮᱱᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱛᱷᱮ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱥᱠᱮᱨᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱢᱚᱡᱽ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱥᱣᱤᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱤᱴ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱴᱤᱱ ᱨᱮ, ᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱳᱭᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱞᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱱᱰ-ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱳᱯᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱵᱷᱟᱰᱳᱨ ᱰᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱰᱳᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=w9RSMrolEucC&q=dali |title=LEELA: A PATCHWORK LIFE |last=Pinto |first=Jerry |date=6 May 2010 |publisher=Penguin UK |isbn=9788184752540 |language=en |access-date=21 October 2020 |archive-date=3 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203130209/https://books.google.com/books?id=w9RSMrolEucC&q=dali |url-status=live}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱵᱷᱳᱜ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=yeh>{{cite news |work=The Times of India |title=Leela Naidu put India on the beauty map |url=http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India/Leela-Naidu-put-India-on-the-beauty-map/articleshow/4832227.cms |date=29 July 2009 |accessdate=29 July 2009 |author-link=The Times of India |archive-date=31 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731120231/http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India/Leela-Naidu-put-India-on-the-beauty-map/articleshow/4832227.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Actress, beauty queen Leela Naidu dead |url=http://ptinews.com/news/199096_Actress--beauty-queen-Leela-Naidu-dead |date=28 July 2009 |agency=[[Press Trust of India]] |accessdate=29 July 2009 |archive-date=3 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203130230/http://archive.ptinews.com/maintenance.htm |url-status=live}}</ref> ===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱫᱚ ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱮᱰ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱟᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱞᱟᱫᱮᱵᱤ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱫᱚ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱪᱟᱦᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱦᱟᱭᱮ ᱨᱮ ᱣᱳᱦ ᱫᱤᱱ ᱠᱮᱣᱱ ᱱᱟ ᱟᱟᱭᱮ", "ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱮᱭᱥᱮ ᱥᱟᱯᱱᱳᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱷᱳ ᱜᱟᱭᱤᱱ ᱟᱱᱠᱷᱤᱭᱟᱱ" ᱟᱨ "ᱠᱮᱭᱥᱮ ᱫᱤᱱ ᱵᱤᱛᱮ ᱠᱮᱭᱥᱤ ᱵᱤᱛᱤ ᱨᱟᱛᱮᱱ", ᱥᱤᱛᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱨᱳ ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>[http://in.rediff.com/movies/2000/sep/12raju.htm A cineaste in the mainstream cinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801144238/http://in.rediff.com/movies/2000/sep/12raju.htm |date=1 August 2009 }} Raju Bharatan, [[Rediff.com]] 12 September 2000.</ref> ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱣᱟᱜ ᱱᱮᱠᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱩᱢᱢᱤᱫ (᱑᱙᱖᱒) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱳᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱮᱰ ᱭᱮ ᱨᱟᱥᱛᱮ ᱦᱮᱱ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱮ (᱑᱙᱖᱓) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱟᱞᱴᱨᱟᱥ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱵᱤᱴ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱟᱛ ᱟᱨ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ ᱠᱳᱼᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱱᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱴᱤ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱥᱴᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱤᱢ ᱦᱩᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱳᱯ ᱮᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ "ᱭᱮ ᱠᱷᱟᱢᱳᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱭᱮ ᱛᱟᱱᱦᱟᱭᱤᱭᱟᱱ", ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name}} * [http://prevention.intoday.in/index.php?id=1620&issueid=13&option=com_content&task=view May you stay forever young:Profile] * [http://www.domain-b.com/people/in_the_news/20090729_leela_naidu.html Flower in the shade: Leela Naidu passes away] <!-- *[http://robotics.eecs.berkeley.edu/~srinath/leela_naidu/] not working anymore --> * [http://www.hamaraphotos.com/leela_naidu_463.html Photos of Leela Naidu] <!-- * Dom Moraes [https://web.archive.org/web/20070930184259/http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2004/06/13/stories/2004061300080100.htm] --> 3cx18u0divjzevy4xnk7ecszn967a8z ᱟᱠᱥᱟ ᱯᱟᱨᱫᱟᱥᱟᱱᱤ 0 30270 199754 176403 2026-11-08T02:25:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199754 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱠᱥᱟ ᱯᱟᱨᱫᱟᱥᱟᱱᱤ | image = | yearsactive = 2004 (Child artist),<br/>2007–present | occupation = {{hlist|[[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]|[[ᱢᱚᱰᱮᱞ]]}} | spouse = {{marriage|ᱠᱳᱥᱟᱞ ᱥᱟᱦ|2024}} | website = {{url|https://akshapardasany.com/}} }} '''ᱟᱠᱥᱟ ᱯᱟᱨᱫᱟᱥᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱩᱣᱟᱛᱷᱟ, ᱜᱚᱞ, ᱨᱟᱭᱤᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤᱨᱤᱜᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱟᱦᱤᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=I'm too young to fall in love |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2231611.ece |website=[[The Hindu]] |accessdate=9 July 2012 |archive-date=1 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701095026/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2231611.ece |url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱮ, ᱟᱠᱥᱟ ᱯᱟᱨᱫᱟᱥᱟᱱᱤ ᱠᱟᱥᱴ ᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱟᱯᱴᱟᱨ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Jamtara actress Aksha Pardasany marries cinematographer Kaushal Shah, shares wedding pictures |url=https://obeta.ttef.in/entertainment/jamtara-actress-aksha-pardasany-marries-cinematographer-kaushal-shah-shares-wedding-pictures/cid/2003261 |access-date=2024-12-10 |website=www.telegraphindia.com |language=en |archive-date=2025-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416133102/https://obeta.ttef.in/entertainment/jamtara-actress-aksha-pardasany-marries-cinematographer-kaushal-shah-shares-wedding-pictures/cid/2003261 |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱟᱡᱟᱜ ᱘ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱕ ᱴᱤ ᱠᱳᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱭᱩᱣᱟᱛᱷᱟ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱸᱜᱮᱞᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Aksha goes back to her roots |url=http://postnoon.com/2012/05/27/aksha-goes-back-to-her-roots/50637 |accessdate=9 July 2012 |archive-date=5 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605232746/http://postnoon.com/2012/05/27/aksha-goes-back-to-her-roots/50637 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱚ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱮᱥ-ᱵᱮᱥᱰ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱭᱳᱜ ᱫᱟ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.yogthelabel.com/ |title=Yog The Label |access-date=5 January 2019 |archive-date=6 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106055127/https://yogthelabel.com/ |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱳᱰᱟᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱫᱷᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱠᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=AKSHA PARDASANY - Yog The Label |url=https://www.yogthelabel.com/collections/aksha-pardasany |access-date=5 January 2019 |archive-date=5 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201407/https://yogthelabel.com/collections/aksha-pardasany |url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|id=4565031}} hr3rka94ym8w2a91ffchh7yeahl71qh ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱥᱤᱝ 0 30278 199980 190065 2026-11-08T09:25:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199980 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱤᱝ | image = Mohena singh.jpg | caption = ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱵᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱥᱤᱝ | birth_name = ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱤᱝ | birth_date = | birth_place = | nationality = | other_names = ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱥᱤᱝ, ᱢᱳ | alma_mater = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ • ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ • ᱭᱩᱴᱩᱵᱚᱨ • ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱑᱑–᱒᱐᱑᱙ | known_for = ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱟᱱᱥ<br/>[[ᱭᱮ ᱨᱤᱥᱛᱟ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱦᱞᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ]] | relatives = [[ᱢᱟᱨᱛᱚᱱᱰ ᱥᱤᱝ]] (ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ)<br/>[[ᱥᱚᱛᱯᱟᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ]] (ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱦᱟᱲᱟᱢ) | family = | spouse = {{marriage|ᱥᱩᱭᱮᱥ ᱨᱟᱣᱟᱛ|2019}} | children = ᱒ | father = [[ᱯᱩᱥᱯᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ]] }} '''ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱥᱤᱝ,''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱤᱝ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai's Shivangi Joshi, Mohena Singh and team turn in to fairies for a special episode |work=The Times of India |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |url=https://timesofindia.indiatimes.com/yeh-rishta-kya-kehlata-hais-shivangi-joshi-mohena-singh-and-team-turn-in-to-fairies-for-a-special-episode/photostory/65338488.cms |access-date=24 July 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱭᱮ ᱨᱤᱥᱛᱟ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱦᱞᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱛᱷᱤ ᱜᱳᱭᱟᱱᱠᱟ ᱥᱤᱝᱜᱷᱟᱱᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ,<ref>{{Cite news |title=Mohena Kumari reveals what made her fall for husband Suyesh Rawat |work=Hindustan Times |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |url=https://www.hindustantimes.com/tv/mohena-kumari-reveals-what-made-her-fall-for-husband-suyesh-rawat/story-GkJe2HHst6jt1KiDFSWRjP.html |access-date=24 July 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱮᱥ ᱨᱟᱣᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱥᱚᱛᱯᱟᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ]] ᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/tv/mohena-kumari-singh-gets-a-royal-reception-in-rewa-after-gran-d-wedding-in-haridwar-see-pics-videos/story-nIKAkwtyHl0h8nyjo0iyjK.html |title=Mohena Kumari Singh gets a royal reception in Rewa after grand wedding in Haridwar. See pics, videos |date=13 November 2019 |website=Hindustan Times |language=en |access-date=8 January 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.freepressjournal.in/india/pm-modi-attends-mohena-kumari-singhs-royal-reception-in-delhi-clicks-selfies |title=PM Modi attends Mohena Kumari Singh's royal reception in Delhi, clicks selfies}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/in-pictures-is-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-actress-mohena-singh-engaged |title=PM Modi attends Mohena Kumari Singh's royal reception in Delhi, clicks selfies}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=120 साल बाद रीवा रियासत की किसी बेटी ने बेटे को दिया जन्म, उत्तराखंड से है ये खास कनेक्शन |work=News 18 |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |url=https://hindi.news18.com/news/uttarakhand/dehradun-satpal-maharaj-younger-son-suyash-rawat-wife-mohina-singh-gave-birth-to-a-baby-boy-nodark-4196040.html |access-date=24 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724163936/https://hindi.news18.com/news/uttarakhand/dehradun-satpal-maharaj-younger-son-suyash-rawat-wife-mohina-singh-gave-birth-to-a-baby-boy-nodark-4196040.html |archive-date=24 July 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Yadav |first=Prerna |date=16 April 2022 |title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai fame Mohena Kumari blessed with baby boy {{!}} Tv News – India TV |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv/yeh-rishta-kya-kehlata-hai-mohena-kumari-blessed-with-baby-boy-suyesh-rawat-latest-celeb-news-2022-04-16-770114 |access-date=25 May 2022 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ''ᱰᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱟᱱᱥ'' ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ‘''ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱣᱚᱨ''’, ''ᱰᱮᱰᱷ ᱤᱥᱠᱤᱭᱟ'' ᱟᱨ ''ᱭᱮ ᱡᱚᱣᱟᱱᱤ ᱦᱟᱭ ᱫᱤᱣᱟᱱᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱢᱳ ᱰᱤᱥᱩᱡᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱫᱤᱞ ᱫᱳᱥᱛᱤ ᱰᱟᱱᱥ'' ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱰᱮᱱᱥ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱡᱷᱟᱞᱟᱠ ᱫᱷᱤᱠᱞᱟ ᱡᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=July 2020}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱞᱤᱠᱟᱞ ''ᱭᱮ ᱨᱤᱥᱛᱟ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱦᱞᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱩᱥ (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮ ''ᱥᱤᱞᱥᱤᱞᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ'' ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{citation needed|date=July 2020}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭ ''ᱰᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱰᱮᱱᱥ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱭᱮ ᱨᱤᱥᱛᱟ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱦᱞᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱥᱤ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱳᱵᱽ ᱵᱷᱟᱫᱽᱣᱟ ᱥᱟᱶ 'ᱨᱤᱢᱳᱨᱵᱷ ᱵᱞᱚᱝᱥ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱥᱟᱨᱵᱷᱚᱨᱠ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱟᱞ 'ᱢᱳᱦᱮᱱᱟ ᱣᱤᱞᱳᱜᱽᱥ' ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=February 2022}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} <references responsive="0" /> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|8870318|ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱥᱤᱝ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱢᱳᱦᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱤᱣᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] a6f06gckrnez6kjz743x6vbxtqirv1y ᱢᱟᱨᱛᱚᱱᱰ ᱥᱤᱝ 0 30279 199926 169728 2026-11-08T08:31:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199926 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱢᱟᱨᱛᱚᱱᱰ ᱥᱤᱝ | image = | imagesize = | caption = | office = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ |term_start = ᱑᱙᱗᱑ |term_end = ᱑᱙᱗᱗ | constituency = [[ᱨᱤᱣᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱤᱣᱟ]] | predecessor = [[ᱮᱥ.ᱮᱱ.ᱥᱩᱠᱞᱟ]] | successor = [[ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]] | office2 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ |term_start2 = ᱑᱙᱘᱐ |term_end2 = ᱑᱙᱘᱙ | constituency2 = [[ᱨᱤᱣᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱨᱤᱣᱟ]] | predecessor2 = [[ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]] | successor2 = [[ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]] | birth_date = ᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱒᱓ | birth_place = ᱨᱤᱣᱟ, ᱵᱟᱜᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ, [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{death date and age|1995|11|20|1923|03|15|df=yes}} | death_place = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱵᱮᱥᱚᱱᱤᱥᱴ<br />ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨ<br />ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ | yearsactive = | spouse = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱯᱨᱚᱵᱤᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ<br /> | domesticpartner = | children = [[ᱯᱩᱥᱯᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ]] | parents = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱜᱩᱞᱚᱵᱽ ᱥᱤᱝ | website = | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] }} '''ᱢᱟᱨᱛᱚᱱᱰ ᱥᱤᱝ''' (᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱒᱓ – ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Obituary: Maharaja Martand Singh of Rewa">{{cite web | url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/obituary-maharaja-martand-singh-of-rewa-1523492.html | title=Obituary: Maharaja Martand Singh of Rewa | publisher=Independent | work=News report | date=1 December 1995 | access-date=9 May 2016 | author=Kuldip Singh}}</ref> ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱚᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱞᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="Last Maharaja of Rewa">{{cite web | url=http://www.rewacity.in/2010/09/last-maharaja-of-rewa-maharajadhiraja.html | title=Last Maharaja of Rewa | publisher=The Rewa City Info | date=2016 | access-date=9 May 2016 | archive-date=16 June 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160616214042/http://www.rewacity.in/2010/09/last-maharaja-of-rewa-maharajadhiraja.html | url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾<ref name="Obituary: Maharaja Martand Singh of Rewa" /> ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Sharma2008">{{cite book|author=R. C. Sharma|title=The Wildlife Memoirs: A Forester Recollects|url=https://books.google.com/books?id=Chxpu5jU3VYC&pg=PA7|date=1 January 2008|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-517-9|pages=7–}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ_ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ (᱑᱙᱗᱑), ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ (᱑᱙᱘᱔) ᱨᱮ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Obituary: Maharaja Martand Singh of Rewa" /> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2016 |access-date=3 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱪᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱤᱬᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Last Maharaja of Rewa" /> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ''ᱨᱤᱣᱟ ᱠᱳᱴᱷᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱤᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱴᱟᱱᱰ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱴᱟᱱᱰ ᱥᱤᱝ ᱪᱟᱨᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾<ref name="Fraud deal: Maharaja's Rs 200 cr bungalow sold for Rs 20 cr">{{cite web | url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-03-07/news/37531989_1_bungalow-mumbai-pedder-road | archive-url=https://web.archive.org/web/20151020182632/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-03-07/news/37531989_1_bungalow-mumbai-pedder-road | url-status=dead | archive-date=20 October 2015 | title=Fraud deal: Maharaja's Rs 200 cr bungalow sold for Rs 20 cr | publisher=Economic Times | date=7 March 2013 | access-date=9 May 2016}}</ref> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱸᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱫᱷᱵᱽᱜᱚᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ (ᱟᱫᱷᱟ ᱟᱞᱵᱤᱱᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱨᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱛᱚᱱᱰ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The White Tigers of Rewa |url=https://www.outlookindia.com/traveller/mp/inspire-me/wildlife/white-tigers-rewa/ |access-date=2022-10-24 |website=Outlook Traveller |language=en-US}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ᱘. ᱢᱟᱨᱛᱚᱱᱰ ᱥᱤᱝ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱯᱩᱥᱯᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{cite web | url=http://www.maharajrewa.com/?id=history | title=500 Years of Glorious History | publisher=Maharaja of Rewa | work=Official website | date=2016 | access-date=9 May 2016 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060707/http://www.maharajrewa.com/?id=history | url-status=bot: unknown }} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱢᱟᱨᱛᱚᱱᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] tnxzfq2efj435o7desjo96uuu682pj4 ᱡᱤᱛᱩ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ 0 30287 199885 168521 2026-11-08T06:59:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199885 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱡᱤᱛᱩ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ | image = Jitu Patwari.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1973|11|19}}<ref name="Madhya Pradesh vidhan Sabha Profile">{{cite news |url=http://mpvidhansabha.nic.in/14thvs/2014_210.pdf | title=Madhya Pradesh vidhan Sabha}}</ref> | birth_place = [[ᱵᱤᱡᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | residence = [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]] | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ | citizenship = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | office = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ]] | term_start = ᱑᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ | term_end = | preceded = [[ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱱᱟᱛᱷ]] | successor = | office1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ''' | predecessor1 = | term_start1 = ᱒᱐᱑᱘ | term_end1 = ᱒᱐᱒᱓ | office2 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br />[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | predecessor2 = *[[ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱯᱟᱣᱟᱭᱭᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] *[[ᱭᱟᱥᱳᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱟᱡᱮ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] | successor2 = *[[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] *[[ᱭᱟᱥᱳᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱟᱡᱮ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] | term_start2 = ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ | term_end2 = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ | 1blankname2 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | 1namedata2 = [[ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱱᱟᱛᱷ]] | office3 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | term_start3 = ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ | term_end3 = ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ | constituency3 = [[ᱨᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱣ]] | 1blankname3 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | 1namedata3 = [[ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱱᱟᱛᱷ]] | 2blankname3 = ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ | 2namedata3 = [[ᱮᱱ. ᱯᱤ. ᱯᱨᱚᱡᱟᱯᱟᱛᱤ|ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱯᱨᱚᱡᱟᱯᱟᱛᱤ]] | successor3 = [[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] | term_start4 = ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ | term_end4 = ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ | constituency4 = [[ᱨᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱣ]] | predecessor4 = [[ᱡᱤᱛᱩ ᱡᱤᱨᱟᱛᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] | 1blankname4 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | 1namedata4 = [[ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] | 2blankname4 = ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ | 2namedata4 = [[ᱥᱤᱛᱟᱥᱚᱨᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ|ᱰᱨ. ᱥᱤᱛᱟᱥᱚᱨᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] | education = ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ. (ᱚᱱᱚᱨᱥ) ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱤ.ᱮ. ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱦᱤᱞᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | alma_mater = [[ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱦᱤᱞᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱢᱟᱞᱦᱟᱨ ᱟᱥᱨᱟᱢ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱤᱱᱫᱳᱨ | profession = ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ<br />ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | footnotes = | party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | spouse = ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ<ref>{{cite web|url=http://myneta.info/mp2013/candidate.php?candidate_id=140|title=Jitendra Patwari (Jitu)(Indian National Congress(INC)):Constituency- RAU(INDORE) - Affidavit Information of Candidate|last=ADR|website=myneta.info}}</ref> }} '''ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=Department Of Public Relations, Madhya Pradesh|website=www.mpinfo.org|access-date=2019-08-02|archive-date=2019-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802080342/https://www.mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Jitu Patwari Replaces Kamal Nath As MP Congress Chief, Baij To Continue Leading C'garh Unit|url=https://news.abplive.com/news/india/jitu-patwari-replaces-kamal-nath-as-madhya-pradesh-congress-president-deepak-baij-chhattisgarh-congress-president-bhupesh-baghel-1650467|publisher=abplive|date=16 December 2023|access-date=16 December 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=myneta>{{cite web|title=National Election Watch: Jeetu Patwari|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=2733|accessdate=23 January 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/india/story/madhya-pradesh-ministers-get-portfolios-kamal-nath-keeps-lion-s-share-1419288-2018-12-28|title=Madhya Pradesh ministers get portfolios, Bala Bachchan gets home, Bhanot finance|author=Rahul Noronha |date=December 29, 2018 |magazine=India Today|language=en|access-date=2019-08-02}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱵᱤᱡᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱳᱫᱟᱨᱞᱟᱞ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱤᱨᱟᱠ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="mpvidhansabha.nic.in">{{cite web|url=http://mpvidhansabha.nic.in/14thvs/2014_210.pdf |title=Data |website=mpvidhansabha.nic.in }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱢᱟᱞᱦᱟᱨ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱦᱤᱞᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱱᱫᱳᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱮ. ᱟᱨ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|last=Correspondent|first=dna|date=2013-11-03|title=Congress candidates enjoy good social rapport|url=https://www.dnaindia.com/india/report-congress-candidates-enjoy-good-social-rapport-1913246|access-date=2020-08-05|website=DNA India|language=en}}</ref> ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱳᱫᱟᱨᱞᱟᱞ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jitupatwari.in">{{Cite web | url=http://www.jitupatwari.in/ | title=Jitu Patwari Official Website | access-date=2025-02-16 | archive-date=2023-04-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230411011212/https://www.jitupatwari.in/ | url-status=dead }}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱱᱪᱟᱨᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱮᱱᱮᱞᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱭᱩᱴᱷ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/national-politics/ex-minister-jitu-patwari-named-mpcc-media-cell-chairman-820559.html|title= Ex-minister Jitu Patwari named MPCC Media Cell chairman|website=www.timesnownews.com|access-date=2 April 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/elections/mp-election/article/rau-assembly-constituency-election-2018-madhya-pradesh-polls-candidates-bjp-madhu-verma-congress-jitendra-patwari-mp-shivraj-singh-chouhan-chief/319109|title= Jitu Patwari's win|website=www.timesnownews.com|date= 11 December 2018|access-date=2019-11-28}}</ref> ᱑᱕ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="jitupatwari.in"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Agarwal |first1=Tanay |title=Who is Jitu Patwari, new Madhya Pradesh Congress president? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-jitu-patwari-new-madhya-pradesh-congress-president-101702787778544.html |website=Hindustan Times|date=17 December 2023 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website|jitupatwari.in}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱣᱟᱨᱤ, ᱡᱤᱛᱩ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱓–᱒᱐᱑᱘]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱦᱤᱞᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] 885vb7ign6iluu4vf7ntx27h98bm2i6 ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ 0 30370 199831 167611 2026-11-08T05:09:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199831 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱞᱤ ᱯᱨᱮᱢᱟ (᱑᱙᱙᱘), ᱯᱭᱟᱨ ᱤᱥᱠ ᱟᱩᱨ ᱢᱳᱦᱟᱵᱵᱟᱛ (᱒᱐᱐᱑) ᱟᱨ ᱟᱨᱡᱩᱱ (᱒᱐᱐᱔) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱡᱩᱱ (᱒᱐᱐᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨᱮᱥ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱮᱥᱦᱟᱞᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ, ᱛᱮᱞᱟᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱥ-ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱫᱩ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱟᱨᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱨᱩᱥᱱᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱜᱟᱱᱥᱩᱴ ᱨᱮ ᱚᱯᱳᱡᱤᱴ ᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱞᱤ ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱞᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱠᱵᱚᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠ ᱵᱟᱪᱪᱷᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱮᱨᱟ ᱡᱟᱫᱩ ᱪᱟᱞ ᱜᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱭᱟᱨ ᱤᱥᱠ ᱟᱩᱨ ᱢᱳᱦᱟᱵᱵᱟᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴᱟᱱᱴ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱨᱟᱢᱯᱟᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱥᱟᱠᱥᱮᱱᱟ, ᱭᱟᱥ ᱥᱟᱵᱟᱨᱣᱟᱞ (ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ) ᱟᱨ ᱛᱟᱡ ᱵᱷᱟᱨᱟᱫᱽᱣᱟᱡ (ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱥᱤᱵᱽᱫᱟᱥᱟᱱᱤ)᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱟᱭᱤ ᱦᱳ ᱵᱟᱫᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.viggy.com/english/current_filmfare_award_2004.asp |title=Filmfare 2004 Awards for South Indian Films |website=Viggy.com |date=13 March 2011 |access-date=31 January 2020 |archive-date=31 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131092110/http://www.viggy.com/english/current_filmfare_award_2004.asp |url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱩᱢᱟᱱᱛᱷ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱬᱡᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱟᱜ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tupaki.com/movienews/article/Keerti-Reddy-Attends-Marriage-Event-in-India/131366 |title=Keerthi in India again |access-date=3 June 2016 |archive-date=6 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160606011944/http://www.tupaki.com/movienews/article/Keerti-Reddy-Attends-Marriage-Event-in-India/131366 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |author=Published Date : 18 September 2011 22:00:00 GMT |url=http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=32169&cat=1&scat=5 |title=Sumanth Said Yes For Second Marriage |publisher=Greatandhra.com |date=18 September 2011 |access-date=18 March 2013 |archive-date=10 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210085357/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=32169&cat=1&scat=5 |url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 9q4m8mg041knq60x2hwrp33judogqp8 ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ 0 30460 200026 168532 2026-11-08T10:53:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200026 wikitext text/x-wiki '''ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱥᱟᱭᱜᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱗), ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱷᱤᱞ (᱒᱐᱑᱕) ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱟᱭᱤᱟᱭᱢᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.sayyeshaa.com/sayyeshaa_aboutMe.html|title=About Sayyeshaa|website=www.sayyeshaa.com|language=en|access-date=9 April 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170412053939/http://www.sayyeshaa.com/sayyeshaa_aboutMe.html|archive-date=12 April 2017}}</ref> ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱭ (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱳᱯᱷ ᱴᱩᱢᱳᱨᱳ - ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱱᱟᱢᱟᱜᱟᱱ (᱒᱐᱑᱗) ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱟᱭᱤᱟᱭᱢᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱟᱯᱯᱟᱟᱱ (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ ᱭᱩᱣᱟᱨᱟᱛᱱᱟᱟ (᱒᱐᱒᱑) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ᱾<ref>{{Cite web |title=Sayyeshaa: The Rising Star |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412053939/https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/sayyeshaa-saigal/ |archive-date=12 April 2017 |access-date=10 March 2019 |work=Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/sayyeshaa-saigal/}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ== [[File:Saiyesha with sumit dad.png|thumb|ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱥᱟᱭᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶ]] ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱥᱟᱭᱜᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref name="HBSS">{{cite web |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/arya-shares-adorable-picture-wife-sayyeshaa-saigal-her-birthday-check-it-out-467327?amp |title=Arya shares an adorable picture with wife Sayyeshaa Saigal on her birthday; Check it out |work=Pinkvilla |access-date=12 August 2022 |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126142645/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/arya-shares-adorable-picture-wife-sayyeshaa-saigal-her-birthday-check-it-out-467327?amp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/sayyeshaa-birthday-hubby-arya-soundara-raja-among-other-celebs-share-heartfelt-wishes-for-the-actress/635767 |title=Sayyeshaa birthday: Hubby Arya, Soundara Raja among other celebs share heartfelt wishes for the actress |work=Zoom TV |date=12 August 2020 |access-date=12 August 2021}}</ref ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱥᱟᱭᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱵᱟᱟᱱᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱵᱟᱟᱱᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱨᱟᱱᱰᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱭᱟᱝ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱟᱨ, ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱢ ᱵᱟᱟᱱᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱜᱽᱨᱟᱱᱰᱰᱳᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱮᱠᱳᱞ ᱢᱳᱱᱰᱤᱭᱟᱞ ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱩᱦᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱟᱜ ᱮᱱᱟᱠᱤᱱ᱾ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱷᱟᱨᱟᱦ ᱱᱟᱟᱡᱽ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱴᱮᱯ-ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱷᱟᱡᱤᱱᱤᱠᱟᱟᱱᱛᱷ (᱒᱐᱑᱙) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱭᱮᱥᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Sayyeshaa Saigal shares FIRST glimpses of daughter Ariana on husband's birthday |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/south-cinema/sayyeshaa-saigal-shares-first-glimpses-daughter-ariana-see-pictures/ |access-date=11 December 2022 |website=Bollywood Hungama|date=11 December 2022 }}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨᱤᱭᱟᱟᱱᱟ ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱭᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Arya's brother Sathya ties the knot with Bhavna. See pics |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/arya-s-brother-sathya-ties-the-knot-see-pics/story-JK9Q4mtc7BzjlHljAtSyyN.html |access-date=2022-06-10 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name}} g857hf74r1uk67oaju4jdaoz6lhr8mt ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ 0 30504 200021 169732 2026-11-08T10:46:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200021 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱟᱫᱤᱯᱟᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱨᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱕), ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="auto">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/%E2%80%98I-always-enjoyed-my-work-in-Malayalam%E2%80%99/article14425855.ece |title=I always enjoyed my work in Malayalam |first=P. K. Ajith |last=Kumar |newspaper=The Hindu |date=16 June 2016 |access-date=23 April 2017 |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615142843/https://www.thehindu.com/features/cinema/%E2%80%98I-always-enjoyed-my-work-in-Malayalam%E2%80%99/article14425855.ece |url-status=dead}}</ref> ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968">{{cite news |last1=Times of India |first1=Entertainment |title=National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1968/108 |url-status=live |access-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511142357/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/2005/108 |archive-date=11 May 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱩᱨᱵᱟᱥᱤ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱭᱟ - ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ ᱩᱨᱵᱟᱥᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱖᱘), ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱒), ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱟᱡᱽᱡᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱗᱗) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱱᱴᱤᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="auto1">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/reeltime-column-actor-sharada/article6775439.ece |title=The actor with a golden touch |first=SAJU |last=CHELANGAD |newspaper=The Hindu |date=11 January 2015 |access-date=23 April 2017 |archive-date=9 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109193758/https://www.thehindu.com/features/metroplus/reeltime-column-actor-sharada/article6775439.ece |url-status=live}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ,<ref>{{Cite web |last=Tfn |first=Team |date=12 June 2019 |title=Urvasi Sharada Birthday – The First Lady Of South Cinema Turns 74 |url=https://www.thetelugufilmnagar.com/2019/06/12/urvasi-sharada-birthday-the-first-lady-of-south-cinema-turns-74/ |access-date=19 June 2023 |website=Telugu Filmnagar |language=en-US |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619101045/https://www.thetelugufilmnagar.com/2019/06/12/urvasi-sharada-birthday-the-first-lady-of-south-cinema-turns-74/ |url-status=dead }}</ref> ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱮᱱᱠᱮᱴᱥᱣᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱭᱟᱵᱟᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱤᱨᱥᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱟᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟᱠᱟᱢᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱢᱤᱫ "ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱫᱚᱦᱚᱭᱤᱡ" ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ "ᱦᱤᱨᱳ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱞᱚᱭ ᱴᱟᱪ ᱠᱚᱢᱟ" ᱟᱨ "ᱨᱤᱦᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱱᱤᱥᱪᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ" ᱟᱱᱩᱢᱟᱹᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱥᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱩᱱᱤ "ᱥᱤᱱᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱪᱟᱞᱟᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱪᱟᱰᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱤᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱭᱟᱥᱩᱞᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱨᱳᱞ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱱᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ=== ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱥᱟᱨᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮᱞᱹᱵᱷᱤᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱱᱴᱨᱟᱠᱴ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱟᱣᱟᱨᱟᱥᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱟᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱨᱮᱠ ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱤᱫᱽᱫᱟᱨᱩ ᱢᱤᱛᱨᱩᱞᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱥᱟᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱟᱯᱮᱱᱱᱩ, ᱯᱤᱹ ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱷᱭᱳᱜᱟᱥᱛᱷᱟ, ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱛᱩᱞᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱩᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱪ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱳᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱩᱴᱴᱤᱱᱴᱮ ᱟᱛᱢᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱳᱱᱳᱨᱟᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱨᱵᱽᱥᱩᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱒, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱟᱡᱽᱡᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱗᱘, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱓ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱪᱩᱡᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱛᱩᱞᱞᱤᱠᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ (᱒᱐᱐᱒, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ), ᱨᱟᱯᱟᱠᱟᱞ (᱒᱐᱐᱕, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ), ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ (᱒᱐᱑᱑, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱞᱤᱱ (᱒᱐᱐᱖, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱳᱴᱟᱥ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱫᱮᱥᱟᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱮᱢᱟ ᱠᱚᱢᱢᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱰ ᱰᱟᱵᱞᱩᱥᱤᱥᱤ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/19/actress-sarada-hema-committee-report-reacts-casting-couch.html|title=Casting couch has been a reality in the film industry for a long time: Sarada|publisher=Onmanorama}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name}} fpxfewevhj0dg91rksjlpkvet5wp0y8 ᱡᱮᱛᱚᱞᱥᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 30569 199889 187370 2026-11-08T07:15:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199889 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱡᱮᱛᱚᱞᱥᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Jetalsar railway station IMG 20200125 154139 01.jpg | image_caption = ᱡᱮᱛᱚᱞᱥᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|21.729101|70.574214|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|107|m|ft}} | line = [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ–ᱥᱚᱢᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br>[[ᱯᱳᱨᱶᱚᱱᱫᱚᱨ–ᱡᱮᱛᱚᱞᱥᱚᱨ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] | other = | structure = ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ (ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ) | platform = ᱕ | tracks = ᱕ | parking = ᱦᱚᱭ | opened = ᱑᱘᱙᱐ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱦᱚᱭ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = JLR | zone = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = | map_type = India | map_dot_label = ᱡᱮᱛᱚᱞᱥᱚᱨ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 }} '''ᱡᱮᱛᱚᱞᱥᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/departures/jetalsar-junction-jlr/2126|title=Departures from JLR/Jetalsar Junction (5 PFs) |website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cleartrip.com/trains/stations/JLR/|title=Jetalsar Junction Train Station:Timetable |website=Cleartrip}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱣᱟᱸᱥᱡᱟᱞᱤᱭᱟ}}, {{stnlnk|ᱯᱳᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ}}, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱡᱩᱱᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱷᱮᱨᱟᱵᱚᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱠᱷᱤᱡᱚᱫᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱰᱷᱳᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.indianrailways.gov.in/maps/western_rly.htm western_rly<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516111540/http://www.indianrailways.gov.in/maps/western_rly.htm |date=16 May 2008 }}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=JLR| title=JLR:Passenger amenities details as on : 31/03/2018 Division : Bhavnagar| website=Raildrishti| access-date=2025-02-18| archive-date=2024-11-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20241127214111/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=JLR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.railnews.in/railway-minister-to-lay-foundation-for-dhasa-jetasar-railway-line-gauge-conversion-project/| title=Railway Minister to lay foundation for Dhasa-Jetalsar Railway line Gauge Conversion project| website=Rail News| access-date=2025-02-18| archive-date=2019-03-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070453/http://www.railnews.in/railway-minister-to-lay-foundation-for-dhasa-jetasar-railway-line-gauge-conversion-project/| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://wr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1507032353697-Projects%20and%20Surveys.pdf| title=SUMMARY OF PROJECTS AS ON 01-10-2017: Dhasa – Jetalsar (104.44 km)| website=Western Railway}}</ref> ᱤᱱᱪᱟᱨ-ᱥᱟᱵᱽ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱫᱟᱵᱤ ᱥᱟᱵᱽ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱢᱤᱱᱟ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] susjxboghnj99gm122y8ov9jh3p7qwr ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ 0 30668 199758 181330 2026-11-08T02:36:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199758 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ | image = | caption = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = [[ᱛᱨᱩᱣᱟᱱᱫᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = | death_place = | othername = | occupation = [[ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱰᱟᱱᱥᱟᱨ]]<br/>[[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | years_active = 1952 – 1979 | spouse = K. V. Sukumaran | children = 2 | relatives = | website = }} '''ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱨᱟᱣᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ; ᱞᱟᱞᱤᱛᱟ, ᱯᱟᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱱᱤᱛ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ᱾ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱩᱫᱟᱭᱟ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱤᱥᱟᱯᱯᱤᱱᱴᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱮᱢᱱᱟᱡᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱵᱤᱨᱩᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱞᱼᱞᱮᱸᱛᱷ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤᱹ ᱵᱤᱹᱵᱮᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|5893823}} *{{cite web |url=http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Ambika+(Old)&limit=65 |title=Profile of Malayalam Actor Ambika (Old) |website=En.msidb.org |accessdate=18 July 2018 |archive-date=19 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180719054606/https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Ambika+(Old)&limit=65 |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://www.betsywoodman.com/india/travancore-sisters-forever/ |title=Travancore Sisters Forever - Betsy Woodman |date=29 August 2012 |website=Betsywoodman.com |accessdate=18 July 2018}} 52li0z1ged0xcxkyoymeyyffsjy74fu ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ 0 30944 199938 198653 2026-11-08T08:43:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199938 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ | background = non_performing_personnel <!-- composer, music director --> | image = Manisharma.jpg | image_size = | caption = ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ | native_name = | birth_name = ᱭᱚᱱᱚᱢᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱭᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ | birth_date = {{Birth date and age|1964|7|11|df=yes}} | birth_place = [[ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱳᱨ|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ|ᱨᱳᱠ| ᱯᱷᱭᱩᱡᱚᱱ|ᱵᱞᱩᱡ| [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]}} | occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ|ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ}}<!-- <ref name="music occupation">{{cite web |first=Manju Latha |last=Kalanidhi |title=Amma, nanna and her world of music |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2021/jan/13/amma-nanna-and-her-world-of-music-2249298.html |website=The New Indian Express |date=13 January 2021}}</ref> --> | instrument = | years_active = ᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ }} '''ᱭᱚᱱᱚᱢᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱭᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ''' (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ: యనమండ్ర వెంకట సుబ్రహ్మణ్య శర్మ; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱔),<ref name=birthday>{{cite news |url=https://www.news18.com/movies/music-producer-mani-sharma-celebrates-birthday-with-bhola-shankar-team-8318353.html |title=Music Producer Mani Sharma Celebrates Birthday With Bhola Shankar Team |website=News 18|date=13 July 2023 }}</ref><ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.gulte.com/movienews/99852/gulte-special-melody-brahma-king-of-background-music|title=Gulte Special: Melody Brahma – King Of Background Music|first=Satya|last=B|date=11 July 2021|website=Gulte}}</ref> '''ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/041219/a-musical-blockbuster-in-the-making.html|title=A musical blockbuster in the making?|date=4 December 2019|website=Deccan Chronicle}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/One-for-the-melody/article13384998.ece|title=One for the melody|first1=Prabalika M.|last1=Borah|newspaper=The Hindu |date=29 January 2012|access-date=3 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403112205/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/One-for-the-melody/article13384998.ece|archive-date=3 April 2018}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱚᱱᱢᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱚᱴ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱭᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=సితార - మణి...సినీ సంగీత ఆమని! - పాటల పల్లకి - సంగీత దర్శకులు |url=https://www2.sitara.net/patala-pallaki/gaayanulu/mani-sharma-venkata-subramanya-sharma/13292 |access-date=2021-09-06 |website=[[Eenadu|సితార]] |language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-11|title=మరపురాని 'మణి' మధురం!|url=https://ntvtelugu.com/swara-brahma-manisharma-birthday-special/|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20210906152509/https://ntvtelugu.com/swara-brahma-manisharma-birthday-special/|archive-date=2021-09-06|website=[[NTV (India)|NTV]]|language=te}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱭᱚᱞᱤᱱ ᱵᱟᱰᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱩᱨᱩ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=birthday/> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱝ ᱮᱥ. ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱟᱵᱚᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱛᱨᱤ'' ᱟᱨ ''ᱮᱱᱛᱷᱚᱢ'' (᱑᱙᱙᱒ ᱵᱟᱱᱟᱨ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ''ᱮᱱᱛᱷᱚᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱦᱤᱨᱚᱥ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=happy>{{Cite web|url=https://www.cinejosh.com/news/1/99325/happy-birthday-to-melody-brahma-mani-sharma.html|title=Happy Birthday To Melody Brahma Mani Sharma|first=Ram|last=P|date=11 July 2023|website=cinejosh.com}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=birthday/> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱴ ''ᱯᱨᱚᱢᱤᱱᱪᱩᱠᱩᱸᱫᱚᱢ ᱨᱟ'' (᱑᱙᱙᱗) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=birthday/>''ᱪᱩᱰᱟᱞᱟᱱᱤ ᱵᱩᱱᱰᱤ'' ᱟᱨ ''ᱥᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ'' ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=happy/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱨᱟᱱᱡᱤᱵᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ, ᱯᱚᱣᱚᱱ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto2" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾.<ref name="auto2" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟ'' ᱟᱨ ''ᱥᱣᱚᱨ ᱵᱨᱚᱢᱦᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱮᱥ. ᱛᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱤᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|first=Asha Kiran |last=Kumar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/telugu/mani-sharma-top-telugu-musical-hits-of-melody-brahma/photostory/64945368.cms|title=Mani Sharma: Top Telugu musical hits of Melody Brahma|date=11 July 2018|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music-composers-working-one-single-projects/article7619513.ece|title=One good, two better?|first=Srivathsan|last=Nadadhur|newspaper=The Hindu |date=5 September 2015}}</ref><ref name="thaman">{{cite web |last1=Raghavan |first1=Nikhil |title=On a song |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/On-a-song/article16880509.ece |website=The Hindu |access-date=29 May 2021 |language=en-IN |date=2009-09-10 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213503/https://www.thehindu.com/features/cinema/On-a-song/article16880509.ece |url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|id=0788886|name=ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱚᱨᱢᱟ, ᱢᱟᱱᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱦᱚᱲ]] csont9xpx8r0jwfo31yfo8xfo35vgbs ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ 0 31132 199939 197905 2026-11-08T08:44:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199939 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ''', ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ.) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ ᱫᱚ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱯᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠᱥ ᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱢᱤᱸᱥᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱜᱮᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | last = Wasim | first = Umaid | date = 4 March 2020 | title = 'Trained to be stronger', Manizeh looks to put PFF back on track | url = https://www.dawn.com/news/1538200 | work = [[Dawn (newspaper)|Dawn]] | access-date = 21 December 2020 }}</ref> ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱪ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱯᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱤᱡᱮᱦ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱵᱷᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱣᱛᱤ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱟᱹᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱮ.ᱮᱥ.ᱤ.ᱮ.ᱮᱱ. ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱱᱟᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ== ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱯᱚᱸᱥ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱴᱟᱣ ᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Bossing the men's game: A chat with Pakistan football's first female admin|url=https://www.geosuper.tv/latest/5625-manizeh-zainli|access-date=17 November 2020|website=www.geosuper.tv|language=en-US}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱤᱥᱯᱚᱸᱥ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱚᱡᱤᱱᱤᱥᱴᱥ' ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱯᱚᱸᱥ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ... ᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱮ ᱮᱢ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱧ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱯᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱠᱟᱡ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ, ᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱥᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱳᱪ ᱵᱟᱹᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾" ᱥᱨᱳᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱱᱳᱨᱢᱚᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱴᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱳᱨᱢᱚᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱳᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱱᱳᱨᱢᱚᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱴᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱱ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱨ ᱥᱟᱫᱷᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ "ᱵᱮᱜᱟᱱᱩᱱᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ, ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱟᱨ ᱮᱠᱥ-ᱮᱱ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱳᱨᱴ ᱠᱮᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱜᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ== ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱚᱢᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱩᱛᱥᱟᱦᱟᱛᱟ ᱮᱢ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱯᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱸᱴ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟᱥᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱥᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱯᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱣᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=30 June 2020|title=Manizeh Zainli vows to help footballers affected by lockdown|url=https://www.bolnews.com/latest/2020/06/pff-general-secretary-manizeh-zainli-vows-to-help-footballers-affected-by-lockdown/|access-date=17 November 2020|website=BOL News|language=en-US|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624084956/https://www.bolnews.com/latest/2020/06/pff-general-secretary-manizeh-zainli-vows-to-help-footballers-affected-by-lockdown/|url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱞᱜᱤᱴ-ᱵᱟᱞᱴᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱰᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱞᱤᱢᱳᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱤᱞᱜᱤᱴ-ᱵᱟᱞᱴᱤᱥᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=admin|date=8 September 2020|title=PFF holds teaching clinic for females in Gilgit-Baltistan|url=https://powerr.life/2020/09/article-9814/|access-date=17 November 2020|website=Viral News Network -VNN|language=en-US|archive-date=22 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222014515/https://powerr.life/2020/09/article-9814/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dailymailnews.pk/2020/09/09/pff-holds-coaching-clinic-for-females-in-gilgit-baltistan/|title=PFF holds coaching clinic for females in Gilgit-Baltistan|date=8 September 2020}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://sports.gov.pk/Detail/NjhkY2NmYjUtZjYyMC00NThhLWIxNmItMmVjZTY3ZTRhOGZh Pakistan sports board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529153435/https://www.sports.gov.pk/Detail/NjhkY2NmYjUtZjYyMC00NThhLWIxNmItMmVjZTY3ZTRhOGZh |date=2024-05-29 }} fv55zv4s5iq19s87yf0c62pxc97zahw ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ 0 31161 199991 197433 2026-11-08T09:40:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199991 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ | image = Logo of the Nation of Islam.svg | image_size = 200px | abbreviation = NOI | formation = {{Start date and age|1930|7|4}} | founder = [[ᱣᱟᱞᱮᱥ ᱯᱷᱟᱨᱰ ᱢᱩᱦᱢᱟᱫᱷ]] | founding_location = [[ᱰᱮᱴᱨᱚᱭᱴ]], [[ᱢᱤᱪᱤᱜᱟᱱ]] | type = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ]] | status = ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ | purpose = | headquarters = [[ᱢᱟᱨᱭᱟᱢ ᱢᱚᱥᱠᱤ]], ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ, ᱤᱞᱤᱱᱚᱭᱤᱥ | location = [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] | methods = | fields = | membership = c. ᱕᱐,᱐᱐᱐ {{decrease}}<ref name="MacFarquhar">{{Cite news |last=MacFarquhar |first=Neil |date=February 26, 2007 |title=Nation of Islam at a Crossroad as Leader Exits |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/02/26/us/26farrakhan.html?pagewanted=all |access-date=March 21, 2021 |archive-date=November 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123014303/https://www.nytimes.com/2007/02/26/us/26farrakhan.html?pagewanted=all |url-status=live }}</ref> | membership_year = ᱒᱐᱐᱗ ᱮᱥᱴᱤᱢᱮᱴ | language = ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | leader_title = ᱱᱮᱛᱟ | leader_name = [[ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱨᱟᱠᱷᱟᱱ]] | key_people = {{plainlist| * [[ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱢᱩᱦᱢᱟᱫᱷ]] * [[ᱣᱟᱞᱮᱥ ᱯᱷᱟᱨᱰ ᱢᱩᱦᱢᱟᱫᱷ]] * [[ᱢᱟᱞᱠᱚᱢ ᱮᱠᱥ]] }} | subsidiaries = {{plainlist| * [[Fruit of Islam]] * [[Muhammad University of Islam]] * [[Muslim Girls Training]] * [[Star Chamber Academy]] }} | website = {{URL|https://noi.org}} | Flag = Nation of Islam.svg | Seal = }} '''ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ''' ('''NOI''') ᱫᱚ 1930 [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱞᱮᱥ ᱯᱷᱟᱨᱰ ᱢᱩᱦᱢᱟᱫᱷ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱰᱮᱴᱨᱚᱭᱴ]], [[ᱢᱤᱪᱤᱜᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ]] ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱰ ᱟᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱢᱩᱦᱢᱟᱫᱷ]] ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ, NOI ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱢᱟᱞᱠᱚᱢ ᱮᱠᱥ]] (Malcolm X) ᱟᱨ [[ᱢᱩᱦᱢᱟᱫᱷ ᱟᱞᱤ]] (Muhammad Ali) ᱮᱱᱳᱭ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱚᱢ ᱮᱠᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱭᱟ ᱮ ᱟᱝᱜᱚᱪ ᱠᱮᱫᱟ [[ᱥᱩᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢ]]᱾ NOI ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]], [[ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹᱛᱟ]], ᱟᱨ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ NOI ᱪᱮᱫ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱦᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ [[ᱭᱟᱠᱩᱵ]]᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ NOI ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱰ ᱢᱩᱦᱢᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱦᱫᱤ]] (ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱤᱡ) ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱢᱩᱦᱷᱟᱹᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱦᱷᱟᱹᱢ]] (PBUH) ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱱᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ NOI ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱤᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱱᱰᱤ, ᱱᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱵ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫᱟ᱾ NOI ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ, ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ᱾ NOI ᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛ, ᱯᱷᱟᱨᱰ ᱢᱩᱦᱷᱟᱹᱰ ᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱟᱨ ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱢᱩᱦᱷᱟᱹᱰ ᱟᱜ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱩᱱᱤ ᱥᱮ ᱥᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ 1975 ᱥᱟᱞᱮ ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱣᱟᱨᱤᱴ ᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱟᱢᱮᱰ]] ᱫᱚ NOI ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱩᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱨᱟᱠᱷᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱮᱱᱳᱭ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ NOI ᱫᱚ [[ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱦᱚᱠ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱚᱨ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, NOI ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ]], [[ᱮᱱᱴᱤᱥᱮᱢᱤᱴᱤᱡᱽ]] ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Louis Farrakhan 2018.jpg|thumb|right|ᱱᱤᱛᱚᱜ NOI ᱨᱮᱱ ᱱᱮᱛᱟ [[ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱨᱟᱠᱷᱟᱱ]]]] == ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱚᱨᱥ == {{Reflist}} * {{Cite journal |last1=Acevado |first1=Gabriel A. |last2=Ordner |first2=James |last3=Thompson |first3=Miriam |year=2010 |title=Narrative Inversion as a Tactical Framing Device: The Ideological Origins of the Nation of Islam |journal=Narrative Inquiry |volume=20 |issue=1 |pages=124–152 |doi=10.1075/ni.20.1.07ace}} * {{Cite journal |last=Akom |first=A. A. |year=2003 |title=Reexamining Resistance as Oppositional Behavior: The Nation of Islam and the Creation of a Black Achievement Ideology |url=https://archive.org/details/sim_sociology-of-education_2003-10_76_4/page/305 |journal=Sociology of Education |volume=76 |issue=4 |pages=305–325 |doi=10.2307/1519868 |jstor=1519868}} * {{Cite journal |last=Akom |first=A. A. |year=2007 |title=Cities as Battlefields: Understanding how the Nation of Islam impacts Civic Engagement, Environmental Racism, and Community Development in a Low Income Neighborhood |url=https://archive.org/details/sim_intl-journal-qualitative-studies-education_november-december-2007_20_6/page/711 |journal=International Journal of Qualitative Studies in Education |volume=20 |issue=6 |pages=711–730 |doi=10.1080/09518390701630858 |s2cid=145201636}} * {{cite journal |first=Ernest Jr.|last=Allen |year=1996 |title=Religious Heterodoxy and Nationalist Tradition: The Continuing Evolution of the Nation of Islam |url=https://archive.org/details/sim_black-scholar_1996_fall-winter_26_3-4/page/2|journal=The Black Scholar |volume=26 |issue=3–4 |pages=2–34 |doi=10.1080/00064246.1996.11430810}} * {{Cite journal |last=Austin |first=Algernon |year=2003 |title=Rethinking Race and the Nation of Islam, 1930–1975 |url=https://archive.org/details/ethnic-and-racial-studies_2003-01_26_1/page/53 |journal=Ethnic and Racial Studies |volume=26 |issue=1 |pages=52–69 |doi=10.1080/01419870022000025270 |s2cid=143645380}} * {{Cite journal |last=Barnett |first=Michael |year=2006 |title=Differences and Similarities Between the Rastafari Movement and the Nation of Islam |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2006-07_36_6/page/873 |journal=Journal of Black Studies |volume=36 |pages=873–893 |doi=10.1177/0021934705279611 |jstor=40034350 |number=6 |s2cid=145012190}} * {{Cite book |last=Barrett |first=David V. |title=The New Believers: A Survey of Sects, Cults and Alternative Religions |url=https://archive.org/details/newbelieverssurv00barr |publisher=Cassell and Co |year=2001 |isbn=978-0304355921 |location=London}} * {{Cite journal |last=Berg |first=Herbert |year=2005 |title=Mythmaking in the African American Muslim Context: The Moorish Science Temple, the Nation of Islam, and the American Society of Muslims |url=https://archive.org/details/sim_american-academy-of-religion-journal_2005-09_73_3/page/685 |journal=Journal of the American Academy of Religion |volume=73 |issue=3 |pages=685–703 |doi=10.1093/jaarel/lfi075}} * {{Cite journal |last=Boaz |first=Danielle N. |year=2018 |title=The Voodoo Cult of Detroit: Race, Human Sacrifice, and the Nation of Islam from the 1930s to the 1970s |journal=Journal of Interreligious Studies |volume=23 |pages=17–30}} * {{Cite journal |last=Colley |first=Zoe |year=2014 |title="All America Is a Prison": The Nation of Islam and the Politicization of African American Prisoners, 1955–1965 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-studies_2014-05_48_2/page/393 |journal=Journal of American Studies |volume=48 |issue=2 |pages=393–415 |doi=10.1017/S0021875813001308 |s2cid=144329284}} * {{Cite journal |author-last=Curtis IV |author-first=Edward E. |year=2016 |title=Science and Technology in Elijah Muhammad's Nation of Islam: Astrophysical Disaster, Genetic Engineering, UFOs, White Apocalypse, and Black Resurrection |url=https://online.ucpress.edu/nr/article-pdf/20/1/5/212858/novo_2016_20_1_5.pdf |journal=[[Nova Religio|Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions]] |volume=20 |issue=1 |pages=5–31 |doi=10.1525/novo.2016.20.1.5 |hdl=1805/14819 }} * {{Cite journal |last=Curtis IV |first=Edward E. |year=2002 |title=Islamizing the Black Body: Ritual and Power in Elijah Muhammad's Nation of Islam |url=https://archive.org/details/sim_religion-and-american-culture-rac_summer-2002_12_2/page/167 |journal=Religion and American Culture: A Journal of Interpretation |volume=12 |pages=167–196 |doi=10.1525/rac.2002.12.2.167 |jstor=10.1525/rac.2002.12.2.167 |number=2 |s2cid=145361488}} * {{cite book |last=Finley |first=Stephen C. |year=2022 |title=In and Out of This World: Material and Extraterrestrial Bodies in the Nation of Islam |location=Durham and London |publisher=Duke University Press |isbn=978-1478016137}} * {{cite journal |last1=Fishman |first1=Jason Eric |last2=Soage |first2=Ana Belén |title=The Nation of Islam and the Muslim World: Theologically Divorced and Politically United |journal=Religion Compass |volume=7 |issue=2 |year=2013 |pages=59–68 |doi=10.1111/rec3.12032}} * {{Cite book |last=Gabriel |first=Theodore |title=UFO Religions |url=https://archive.org/details/uforeligions0000unse |publisher=[[Routledge]] |year=2003 |isbn=978-0415263245 |editor-last=Partridge |editor-first=Christopher |location=London and New York |pages=[https://archive.org/details/uforeligions0000unse/page/149 149]–161 |chapter=The United Nuwaubian Nation of Moors}} * {{Cite book |last=Gardell |first=Mattias |title=In the Name of Elijah Muhammad: Louis Farrakhan and The Nation of Islam |url=https://archive.org/details/innameofelijahmu0000gard |publisher=Duke University Press |year=1996 |isbn=978-0822318453 |location=Durham}} * {{Cite book |last=Gibson |first=Dawn-Marie |title=A History of the Nation of Islam: Race, Islam, and the Quest for Freedom |url=https://archive.org/details/history_gib_2012_00_1145 |publisher=Praeger |year=2012 |isbn=978-0-313-39807-0 |location=Santa Barbara}} * {{Cite book |last1=Gibson |first1=Dawn-Marie |year=2017 |chapter=Ebony Muhammad's ''Hurt2Healing'' Magazine and Contemporary Nation Women |pages=31–45 |title=New Perspectives on the Nation of Islam |location=New York and Abingdon |publisher=Routledge |editor=Gibson Dawn-Marie and Herbert Berg |isbn=978-0367875176}} * {{Cite book |last1=Gibson |first1=Dawn-Marie |last2=Berg |first2=Herbert |year=2017 |chapter=Introduction |title=New Perspectives on the Nation of Islam |location=New York and Abingdon |publisher=Routledge |editor=Gibson Dawn-Marie and Herbert Berg |isbn=978-0367875176 |pages=1–6}} * {{Cite book |last=Haywood |first=D'Weston L. |year=2017 |chapter="A Superb Sales Force… the Men of Muhammad:" The Nation of Islam, Black Masculinity, and Selling ''Muhammad Speaks'' in the Black Power Era |pages=9–30 |title=New Perspectives on the Nation of Islam |location=New York and Abingdon |publisher=Routledge |editor=Gibson Dawn-Marie and Herbert Berg |isbn=978-0367875176}} * {{Cite journal |last1=Izadi |first1=Foad |last2=Hosseini |first2=Hassan |last3=Mohammadi |first3=Setareh Sadeqi |last4=Anjomeruz |first4=Susan |year=2020 |title=The Islamic Republic of Iran in the Rhetoric of the Nation of Islam |journal=Journal of World Sociopolitical Studies |volume=4 |issue=1 |pages=133–175}} * {{Cite journal |last=Jeffries |first=Bayyinah S. |year=2019 |title=Black Religion and Black Power: The Nation of Islam's Internationalism |journal=Genealogy |volume=3 |issue=3 |pages=34 |doi=10.3390/genealogy3030034 |doi-access=free}} * {{cite book |last1=Keener |first1=Craig S. |last2=Usry |first2=Glenn |year=2005 |chapter=The Nation of Islam |title=A Guide to New Religious Movements |url=https://archive.org/details/isbn_9780739454954 |editor=Ronald Enroth |publisher=InterVarsity Press |location=Downers Grove, Illinois |isbn=9780739454954 |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780739454954/page/169 169]–183}} * {{Cite book |last1=King |first1=Jacob |year=2017 |chapter=Clearing the Planet: Dianetics Auditing and the Eschatology of the Nation of Islam |pages=218–235 |title=New Perspectives on the Nation of Islam |location=New York and Abingdon |publisher=Routledge |editor=Gibson Dawn-Marie and Herbert Berg |isbn=978-0367875176}} * {{Cite journal |last=Knight |first=Frederick |year=1994 |title=Justifiable Homicide, Police Brutality, or Governmental Repression? The 1962 Los Angeles Police Shooting of Seven Members of the Nation of Islam |journal=The Journal of Negro History |volume=79 |number=2 |pages=182–196 |doi=10.2307/2717628 |jstor=2717628 |s2cid=141089165}} * {{cite book |last=Knight |first=Peter |year=2000 |title=Conspiracy Culture: From Kennedy to The X-Files |url=https://archive.org/details/conspiracycultur0000knig |location=London and New York |publisher=Routledge |isbn=9780415189781}} * {{cite book |last=Lincoln |first=C. Eric |authorlink=C. Eric Lincoln |year=1961 |title=The Black Muslims in America |url=https://archive.org/details/blackmuslimsinam0000ceri |location=Boston |publisher=Beacon Press |oclc=422580}} * {{Cite journal |last=MacGregor |first=Kirk R. |year=2007 |title=The Word-Faith Movement: A Theological Conflation of the Nation of Islam and Mormonism? |url=https://archive.org/details/sim_american-academy-of-religion-journal_2007-03_75_1/page/87 |journal=Journal of the American Academy of Religion |volume=75 |issue=1 |pages=87–120 |doi=10.1093/jaarel/lfl063}} * {{Cite journal |last=McCutcheon |first=Priscilla |year=2013 |title="Returning Home to Our Rightful Place": The Nation of Islam and Muhammad Farms |journal=Geoforum |volume=49 |pages=61–70 |doi=10.1016/j.geoforum.2013.05.001|s2cid=7188105 }} * {{Cite book |first=Priscilla |last=McCutcheon |year=2013b |chapter=Community Food Security "For Us, By Us": The Nation of Islam and the Pan African Orthodox Christian Church |title=Food and Culture: A Reader |url=https://archive.org/details/isbn_9780415521048 |edition=third |editor=Carole Counihan and Penny Van Esterik |location=New York |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780415521048/page/572 572]–586 |isbn=978-0-415-52103-1}} * {{Cite book |last=Oliver |first=Paul |title=New Religious Movements: A Guide for the Perplexed |url=https://archive.org/details/newreligiousmove0000oliv |publisher=Continuum |year=2012 |isbn=978-1-4411-0197-6 |location=London and New York}} * {{Cite journal |last=Paisley |first=Fiona |title=From Nation of Islam to Goodwill Tourist: African-American Women at Pan-Pacific and South East Asia Women's Conferences, 1937 and 1955 |journal=Women's Studies International Forum |volume=32 |year=2009 |pages=21–28 |doi=10.1016/j.wsif.2009.01.008}} * {{cite book |last1=Perry |first1=Marvin |last2=Schweitzer |first2=Frederick M. |year=2002 |title=Antisemitism: Myth and Hate from Antiquity to the Present |url=https://archive.org/details/antisemitismmyth0000perr |location=New York and Basingstoke |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0312165611 }} * {{Cite book |last1=Potorti |first1=Mary |year=2017 |chapter=Eat to Live: Culinary Nationalism and Black Capitalism in Elijah Muhammad's Nation of Islam |pages=68–94 |title=New Perspectives on the Nation of Islam |location=New York and Abingdon |publisher=Routledge |editor=Gibson Dawn-Marie and Herbert Berg |isbn=978-0367875176}} * {{Cite journal |last=Reid-Pharr |first=Robert |year=1996 |title=Speaking through Anti-Semitism: The Nation of Islam and the Poetics of Black (Counter) Modernity |journal=Social Text |pages=133–147 |doi=10.2307/466897 |jstor=466897 |number=49}} * {{Cite encyclopedia |year=2007 |title=The African Diaspora and the Study of Religion |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |last=Soumahoro |first=Maboula |editor-last=Theodore Louis Trost |pages=35–48 |isbn=978-1-4039-7786-1 |contribution=Christianity on Trial: The Nation of Islam and the Rastafari, 1930–1950}} *{{Cite book |last=Stein |first=Howard |contribution="The Eternal Jew": Resurgent Anti-Semitism in the Post-Cold War World |editor=Jerry S. Piven |url=https://books.google.com/books?id=eFFsEYvBEZgC |title=Judaism and Genocide: Psychological Undercurrents of History Volume IV |publisher=Writers Club Press |location=Lincoln, NE |year=2002 |isbn=0-595-24086-0 |pages=1–24 }} * {{Cite book |last=Taylor |first=Ula Yvette |url=http://dx.doi.org/10.5149/northcarolina/9781469633930.001.0001 |title=The Promise of Patriarchy: Women and the Nation of Islam |date=2017 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |doi=10.5149/northcarolina/9781469633930.001.0001 |isbn=978-1-4696-3393-0}} * {{Cite journal |last=Taylor |first=Wayne |year=2005 |title=Premillennium Tension: Malcolm X and the Eschatology of the Nation of Islam |url=https://archive.org/details/souls_winter-2005_7_1/page/52 |journal=Souls: A Critical Journal of Black Politics, Culture, and Society |volume=7 |issue=1 |pages=52–65 |doi=10.1080/10999940590910041 |s2cid=143226936}} * {{Cite journal |last=Tinaz |first=Nuri |year=1996 |title=The Nation of Islam: Historical Evolution and Transformation of the Movement |journal=Journal of Muslim Minority Affairs |volume=16 |issue=2 |pages=193–209 |doi=10.1080/13602009608716338}} * {{Cite journal |last=Tinaz |first=Nuri |year=2000 |title=Global Impacts of an Ethno-religious Movement: The Case of Nation of Islam (NOI) in Britain |journal=Journal of Economic and Social Research |volume=4 |issue=2 |pages=45–71}} * {{Cite journal |last=Tinaz |first=Nuri |year=2006 |title=Black Islam in Diaspora: The Case of Nation of Islam (NOI) in Britain |journal=Journal of Muslim Minority Affairs |volume=26 |number=2 |pages=151–170 |doi=10.1080/13602000600937580 |s2cid=143231871}} * {{Cite journal |last=Tsoukalas |first=Steven |year=2004 |title=Understanding the Nation of Islam: Toward a More Effective Evangelism |url=https://archive.org/details/sim_missiology_2004-10_32_4/page/449 |journal=Missiology: An International Review |volume=32 |issue=4 |pages=449–464 |doi=10.1177/009182960403200404 |s2cid=158017571}} * {{Cite journal |last=Turman |first=Eboni Marshall |year=2015 |title="The Greatest Tool of the Devil:" Mamie, Malcolm X, and the PolitiX of the Black Madonna in Black Churches and the Nation of Islam in the United States |journal=Journal of Africana Religions |volume=3 |pages=130–150 |doi=10.5325/jafrireli.3.1.0130 |jstor=10.5325/jafrireli.3.1.0130 |number=1 |s2cid=144861867}} * {{Cite book |last1=Vaught |first1=Seneca |year=2017 |chapter=The Crescent Moon and the Carceral State: The Nation of Islam and the Legal Battle for the Right to Assemble |pages=46–67 |title=New Perspectives on the Nation of Islam |location=New York and Abingdon |publisher=Routledge |editor=Gibson Dawn-Marie and Herbert Berg |isbn=978-0367875176}} * {{Cite journal |last=West |first=Cynthia S'thembile |year=1996 |title={{sic|nolink=y|reason=error in source|Revisting}} Female Activism in the 1960s: The Newark Branch Nation of Islam |url=https://archive.org/details/sim_black-scholar_1996_fall-winter_26_3-4/page/41 |journal=The Black Scholar |volume=26 |issue=3–4 |pages=41–48 |doi=10.1080/00064246.1996.11430812}} * {{Cite book |last=Wojcik |first=Daniel |title=UFO Religions |url=https://archive.org/details/uforeligions0000unse |publisher=[[Routledge]] |year=2003 |isbn=978-0415263245 |editor-last=Partridge |editor-first=Christopher |location=London and New York |pages=[https://archive.org/details/uforeligions0000unse/page/274 274]–300 |chapter=Apocalyptic and Millenarian Aspects of American UFOism}} * {{Cite journal |last=Woodford |first=Maize |year=1996 |title=A Chronology: Farrakhan's "World Friendship Tour" to Africa and the Middle East: January–February 1996 |url=https://archive.org/details/sim_black-scholar_1996_fall-winter_26_3-4/page/35 |journal=The Black Scholar |volume=26 |issue=3–4 |pages=35–40 |doi=10.1080/00064246.1996.11430811}} == ᱞᱟᱦᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ == {{refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Berg |first=H. |title=Elijah Muhammad and Islam |url=https://archive.org/details/elijahmuhammadis0000berg |publisher=New York University Press |series=Makers of the Muslim World |year=2009 |location=New York |isbn=978-0814791134}} * {{Cite book |last=Curtis IV |first=Edward E. |title=Black Muslim Religion and the Nation of Islam, 1960-1975 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=2006 |isbn=978-0807857717}} * {{Cite book |last=Damak |first=Sadok |title=The Nation of Islam's Cautious Return to Americanity in the 2010s: A Cultural Studies Inquiry |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2019 |location=Newcastle upon Tyne |isbn=978-1527543379}} * {{Cite book |last=DeCaro |first=Louis A. |title=Malcolm and the Cross: The Nation of Islam, Malcolm X, and Christianity |year=1998 |url=https://archive.org/details/malcolmcrossnati0000deca |location=New York |publisher=New York University Press |isbn=978-0814718605}} * {{Cite book |last=Lee |first=M. F. |title=The Nation of Islam: An American Millenarian Movement |url=https://archive.org/details/nationofislamame0021leem |publisher=Syracuse University Press |year=1996 |location=Syracuse |isbn=978-0889468535}} * {{Cite journal |last=Sahib |first=Hatim A. |year=1951 |title=The Nation of Islam |url=https://scholarworks.umass.edu/cibs/vol13/iss1/3/ |journal=Contributions in Black Studies |publication-date=1995 |volume=13 |pages=48–160 |access-date=2018-04-23 |archive-date=2018-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180423101950/https://scholarworks.umass.edu/cibs/vol13/iss1/3/ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Singh |first=Robert S. |title=The Farrakhan Phenomenon: Race, Reaction, and the Paranoid Style in American Politics |url=https://archive.org/details/farrakhanphenome0000sing |publisher=Georgetown University Press |year=1997 |location=Washington D.C. |isbn=978-0878406579}} {{refend}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ == * [noi.com ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [https://web.archive.org/web/20250124215046/https://wrldrels.org/2016/10/08/nation-of-islam/ Nation of Islam] profile at the World Religion and Spirituality Project (WRSP) * [https://web.archive.org/web/20070113202150/http://www.seventhfam.com/ Messenger Elijah Muhammad Web Resources Center, Online books, audio, and video] * [http://www.finalcall.com Nation of Islam-affiliated ''Final Call'' newspaper website] * [http://www.noi.org.uk/ Official Website of the United Kingdom Branch of the Nation of Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205152317/https://noi.org.uk/ |date=2024-12-05 }} * [https://web.archive.org/web/20110626212207/http://static.nicic.gov/Library/017613.pdf Federal Bureau of Prisons ''Technical Reference Manual on Inmate Beliefs and Practices''] * [http://vault.fbi.gov/Nation%20of%20Islam FBI file on the Nation of Islam] [[Category:Nation of Islam| ]] [[Category:African-American-related controversies]] [[Category:Anti-white racism in the United States]] [[Category:Antisemitism in the United States]] [[Category:Black separatism]] [[Category:Black supremacy]] [[Category:Discrimination against LGBTQ people in the United States]] [[Category:Islam-related controversies in North America]] [[Category:Millenarianism]] [[Category:Apocalyptic groups]] [[Category:Religious belief systems founded in the United States]] [[Category:New religious movements established in the 1930s]] akb7q4vc4a1obh7zypngceyuj2fqpxh ᱟᱢᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ 0 31215 199757 170304 2026-11-08T02:36:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199757 wikitext text/x-wiki '''ᱟᱢᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: अम्बालिकादेवी; ᱑᱘᱙᱔–᱑᱙᱓᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱯᱟᱹᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱱᱟᱥ 'ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱟᱢᱟᱱᱤ' ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱘᱙᱔ (᱘ ᱡᱮᱥᱴᱷᱟ ᱑᱙᱕᱑ ᱵᱤ.ᱥ.) ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮᱠᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱬᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ (ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚᱭᱤᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱤᱡ ᱡᱚᱴᱤᱧ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱟᱞᱤ (ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ: ᱯᱤᱯᱤᱞᱤ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱩᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ 'ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱟᱢᱟᱱᱤ' ᱯᱩᱛᱷᱤᱭ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱒ (᱑᱙ ᱵᱟᱭᱥᱟᱠᱷ ᱑᱙᱘᱙ ᱵᱤ.ᱥ.) ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱯᱟᱹᱱᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ== ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱩᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱩᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱩᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱛᱨᱚ (ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ (᱑ ᱯᱳᱣᱥ ᱑᱙᱙᱓ ᱵᱤ.ᱥ.) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Cite web|title=Ambalika Devi|url=https://nai.com.np/contents.php?id=87|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109073930/http://nai.com.np/contents.php?id=87|archive-date=9 November 2011|access-date=25 October 2021|website=Nai Prakashan|language=ne}} scub0fqzq7e9dojmluomdw6tkw9bhby ᱤᱞᱟ ᱞᱳᱫᱷ 0 31276 199987 170578 2026-11-08T09:40:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199987 wikitext text/x-wiki '''ᱤᱞᱟ ᱞᱳᱫᱷ''' (ᱜᱩᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱗᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱛᱩᱛᱤᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱱᱟᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱢᱚᱨᱬᱟᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=PTI |title=Eminent Tripura doctor Ila Lodh to be honoured with posthumous ‘Nari Shakti Puraskar’ |url=https://theprint.in/india/eminent-tripura-doctor-ila-lodh-to-be-honoured-with-posthumous-nari-shakti-puraskar/861379/ |access-date=2022-10-15 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱤᱞᱟ ᱞᱳᱫᱷ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱳᱣᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱩᱛᱤᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱱᱟᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱞᱤᱯᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱳᱥᱴ ᱫᱚᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱯᱟᱴᱟᱭᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TP-Death">{{cite news |title=Tripura: Noted Gynocologist Ela Lodh Dies Of Cardiac Arrest |url=https://thetripurapost.com/tripura-noted-gynocologist-ela-lodh-dies-of-cardiac-arrest/ |access-date=9 March 2022 |work=Tripura Post |date=19 July 2021 |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309234807/https://thetripurapost.com/tripura-noted-gynocologist-ela-lodh-dies-of-cardiac-arrest/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ== ᱞᱳᱫᱷ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱢᱚᱨᱬᱟᱱᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="FD">{{cite news |title=Dr. Ela Lodh to get Nari Shakti Puraskar-2020 posthumously |url=https://www.firstdespatch.com/read.aspx?news=5390 |access-date=9 March 2022 |work=First Despatch |date=7 March 2022 |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309234812/https://www.firstdespatch.com/read.aspx?news=5390 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== thyf85rh3x57lubcfmymvthkwaust9m ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ 0 31288 199945 170627 2026-11-08T08:53:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199945 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ) ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱦᱥᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱠᱷᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="TH-17">{{cite news |last1=Chandra |first1=Kavita Kanan |title=Mittal Patel has worked relentlessly to provide the nomadic and de-notified tribes of Gujarat with voter ID cards and social benefits |url=https://www.thehindu.com/society/mittal-patel-has-been-putting-nomadic-and-de-notified-tribes-on-the-map/article22331573.ece |access-date=26 September 2022 |work=The Hindu |date=30 December 2017 |language=en-IN |archive-date=22 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122094749/https://www.thehindu.com/society/mittal-patel-has-been-putting-nomadic-and-de-notified-tribes-on-the-map/article22331573.ece |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱦᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱵᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱨᱛᱟ ᱥᱟᱢᱩᱫᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱸᱪ (VSSM) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱵᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱣᱟ, ᱜᱟᱫᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱠᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱨ, ᱱᱟᱛᱷᱣᱟᱰᱤ, ᱥᱟᱞᱟᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱹᱣ ᱠᱟᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ VSSM ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱦᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ VSSM ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱞᱩᱯᱩᱨ ᱠᱚ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱮᱱᱥ ᱞᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱵᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱵᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱰᱮᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱷᱟᱹᱨᱩᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱦᱮᱵᱚᱨᱰᱟᱥᱟᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱯᱩ ᱧᱤᱫᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱤ-ᱪᱟᱹᱞᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱰᱟᱯᱷᱮᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱔᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱰᱟᱯᱷᱮᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱙᱐ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱠ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱳᱛᱟᱨᱟᱢ ᱫᱮᱣᱟᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱤ ᱟᱭᱳᱜᱽ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱱᱟᱢᱟ ᱵᱤᱱᱟᱱᱟ ᱢᱟᱱᱵᱷᱤᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱩᱲᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ== ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱠ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="Ashaval">{{cite news |last1=Dave |first1=Harita |title=Mittal Patel: The Messiah for Nomadic and Denotified Tribes |url=https://ashaval.com/mittal-patel-the-messiah-for-nomadic-and-denotified-tribes-0923619/ |access-date=26 September 2022 |work=Ashaval |date=12 September 2020 |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525071638/https://ashaval.com/mittal-patel-the-messiah-for-nomadic-and-denotified-tribes-0923619/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== du2mb2kx1nrpknwk38xh2er3poka9ql ᱥᱟᱦᱵᱟᱱᱚ ᱵᱤᱞᱜᱨᱟᱢᱤ 0 31332 200017 176472 2026-11-08T10:41:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200017 wikitext text/x-wiki '''ᱥᱟᱦᱵᱟᱱᱚ ᱵᱤᱞᱜᱨᱟᱢᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱰᱤᱴᱟᱨ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ/ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱦᱵᱟᱱᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱣᱮᱵᱮᱠ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱷᱩᱨ ᱮᱥᱥᱮ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ-ᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮ ᱞᱮᱵᱮᱞᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱵᱟᱱᱚ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤ ᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱠᱤᱝᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱢ ᱮ ᱤᱱ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤᱭᱮᱛᱷ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://harpercollins.co.in/author-details/shahbano-bilgrami/ Harper Collins website, ''Shahbano Bilgrami'']</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱤᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱱ ᱮᱱᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱵᱟᱱᱚ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱩᱯᱱᱟᱥ ᱣᱤᱛᱷᱟᱣᱩᱴ ᱰᱨᱤᱢᱥ, ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱒᱐᱐᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱯᱱᱟᱥ ᱫᱳᱡᱽ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ, ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱮᱥᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱞᱜᱨᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱵᱮᱵᱤ ᱞᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kitaab Now website, ''Shahbano Bilgrami '' |url=https://kitaabnow.com/?s=Shahbano+Bilgrami&post_type=product |access-date=2026-03-02 |archive-date=2025-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811033427/https://kitaabnow.com/?s=Shahbano+Bilgrami&post_type=product |url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.thebigbookstores.com/products/starlight-graded-english-readers-pack-of-six-readers-level-3?srsltid=AfmBOopjNxp7hjBAicQY_BpCRUPxXS6NPvnjRejPcg4i9KO7rJORBgN0 Big Book Stores website, ''Starlight Graded English Readers'']</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱ== ᱒᱐᱐᱗, ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱤᱥᱴᱮᱰ, ᱢᱮᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ<ref>{{cite web |url=http://www.manasianliteraryprize.org/longlist2007.php |title=2007 Man Asian Literary Prize |website=www.manasianliteraryprize.org |access-date=14 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814022216/http://www.manasianliteraryprize.org/longlist2007.php |archive-date=14 August 2007 |url-status=dead}}</ref><ref>[https://asianreviewofbooks.com/content/excerpt-from-those-children-a-novel-by-shahbano-bilgrami/ Asian Review of Books website, ''Excerpt from “Those Children”, a novel by Shahbano Bilgrami'', article dated 2 August 2017]</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://web.archive.org/web/20070928082510/http://www.manasianliteraryprize.org/ShahbanoBilgrami.html Man Asia Literary Prize biography], via manasianliteraryprize.org *[https://web.archive.org/web/20071025070830/http://www.laurahird.com/newreview/everyman.html A book review by Shahbano Bilgrami], via laurahird.com 74o1k9urwg0cy1ayfinueg9eiruodq7 ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱮᱨ 0 31342 200030 171074 2026-11-08T11:00:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200030 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱮᱨ | nationality = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | occupation = ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | notable_works = The sensational life of Qandeel Baloch | website = https://sanammaher.com/ }} '''ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱮᱨ''' ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱤᱵᱟᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱫᱟ ᱥᱮᱱᱥᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱱᱫᱤᱞ ᱵᱟᱞᱚᱪ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱫᱤᱞ ᱵᱟᱞᱚᱪ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Sanam Maher – Karachi Literature Festival|url=https://www.karachiliteraturefestival.com/speakers/sanam-maher/|access-date=2020-12-06|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Pidathala|first=Archana|date=2019-12-21|title=Pak celebrity Qandeel Baloch was murdered because of people's judgement: Sanam Maher|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/qandeel-was-murdered-because-of-peoples-judgement-sanam-maher/article30366539.ece|access-date=2020-12-06|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title="If there's anything to be learned here, it's that we need to look at how complicit we are in a woman's undoing." – Sanam Maher|url=https://blogs.lse.ac.uk/southasia/2019/04/03/if-theres-anything-to-be-learned-here-its-that-we-need-to-look-at-how-complicit-we-are-in-a-womans-undoing-sanam-maher/|access-date=2020-12-06|website=South Asia@LSE}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱢᱟᱦᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱠᱥᱤᱞᱳᱯᱷᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱡᱚᱱ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|last=Maher|first=Sanam|title=My mother's battle with drug addiction in Pakistan|url=https://www.aljazeera.com/features/2016/7/4/my-mothers-battle-with-drug-addiction-in-pakistan|access-date=2020-12-07|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱤᱵᱩᱱ, ᱰᱚᱣᱱ, ᱟᱞ-ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ, ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ, ᱵᱟᱡᱽᱯᱷᱤᱰ, ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱫᱟ ᱥᱠᱨᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱰᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱯᱟᱠᱷᱛᱩᱱᱠᱷᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱮ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱨᱟᱞᱰ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱤᱵᱩᱱ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱠ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ "ᱫᱟ ᱥᱮᱱᱥᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱱᱫᱤᱞ ᱵᱟᱞᱚᱪ" ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ "ᱮ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱦᱟᱨ" ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱤᱞ ᱵᱟᱞᱚᱪ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱵᱷᱟᱴ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱩᱠ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱠ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱤᱚᱰᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱤᱱ ᱚᱵᱟᱭᱫᱽ-ᱪᱤᱱᱚᱭᱤᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤ ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ "ᱱᱳᱞᱮᱡᱽ ᱤᱡᱽ ᱵᱩᱞᱮᱴᱯᱨᱩᱯᱷ" ᱫᱚ ᱥᱟᱡᱤᱭᱟ ᱨᱚᱢᱡᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱱᱟᱛ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱞᱟ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷᱡᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱱ ᱜᱩᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, 'ᱱᱳᱞᱮᱡᱽ ᱤᱡᱽ ᱵᱩᱞᱮᱴᱯᱨᱩᱯᱷ' ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱳ, ᱮᱰᱤ ᱥᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱑ ᱜᱳᱞᱰ, ᱕ ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱗ ᱵᱨᱳᱱᱡᱽ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱥᱴᱮ ᱦᱳᱢ, ᱥᱴᱮ ᱨᱤᱰᱤᱝ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱰᱤᱝ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ== *ᱫᱟ ᱥᱮᱱᱥᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱱᱫᱤᱞ ᱵᱟᱞᱚᱪ (᱒᱐᱑᱘)<ref>{{Cite web|last=Jimenez|first=Megin|date=2020-02-17|title=Reclaiming Humanity from the Headlines|url=https://chireviewofbooks.com/2020/02/17/a-woman-like-her-sanam-maher/|access-date=2020-12-06|website=Chicago Review of Books|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sanam maher {{!}} Latest News on Sanam-maher {{!}} Breaking Stories and Opinion Articles|url=https://www.firstpost.com/tag/sanam-maher|access-date=2020-12-06|website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web|title=Author Sanam Maher Says the Murder of Pakistani Social Media Star at The Hands of Her Brother Was a Defining Moment for Pakistan|url=https://www.prweb.com/releases/author_sanam_maher_says_the_murder_of_pakistani_social_media_star_at_the_hands_of_her_brother_was_a_defining_moment_for_pakistan/prweb17297038.htm|access-date=2020-12-06|website=PRWeb}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sanam Maher's 'The Sensational Life And Death Of Qandeel Baloch': An excerpt {{!}} Life & Style - Geo.tv|url=https://www.geo.tv/latest/197628-sanam-mahers-the-sensational-life-and-death-of-qandeel-baloch-an-excerpt|access-date=2020-12-06|website=www.geo.tv}}</ref> *ᱮ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱦᱟᱨ (᱒᱐᱑᱙)<ref>{{Cite web|title=Sanam Maher|url=https://www.goodreads.com/author/show/18051818.Sanam_Maher|access-date=2020-12-06|website=www.goodreads.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Woman Like Her: The Story Behind the Honor Killing of a Social Media Star by Sanam Maher|url=https://www.porchlightbooks.com/product/woman-like-her-the-story-behind-the-honor-killing-of-a-social-media-star--sanam-maher|access-date=2020-12-06|website=Porchlight Books|language=en|archive-date=2023-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005053820/https://www.porchlightbooks.com/product/woman-like-her-the-story-behind-the-honor-killing-of-a-social-media-star--sanam-maher|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Maher|first=Sanam|date=2020-02-26|title=Influencers in Islamabad|url=https://www.theparisreview.org/blog/2020/02/26/influencers-in-islamabad/|access-date=2020-12-06|website=The Paris Review|language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://caravanmagazine.in/author/710 Caravan articles] *[https://www.aljazeera.com/author/sanam_maher_160111130934202 Al Jazeera articles] *[https://tribune.com.pk/author/435/sanam-maher Express Tribune articles] *[https://www.dawn.com/authors/8112/sanam-maher Dawn articles] p01i6yssw6pbn76hfnp92bimpmcp25r ᱡᱮᱦᱨᱟ ᱱᱤᱜᱟᱦ 0 31344 199895 172303 2026-11-08T07:22:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199895 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱮᱦᱨᱟ ᱱᱤᱜᱟᱦ''' (ᱩᱨᱫᱩ: زہرا نگاہ) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱩᱨᱫᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱡᱮᱦᱨᱟ ᱟᱯᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱭᱟ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱨᱫᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱚᱞᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱜᱟᱦ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱥᱟᱭᱤᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱨᱚᱥᱛᱷᱟᱭᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱚᱞᱤᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱤᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱤᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱ ᱢᱩᱦᱱᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱢᱤ ᱩᱨᱫᱩ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ (᱒᱐᱐᱖), ᱮᱞᱮᱞᱮᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱓), ᱟᱞᱟᱢᱟ ᱤᱠᱵᱟᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱘), ᱭᱩᱵᱤᱮᱞ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱙), ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱒᱑) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱟᱢ ᱠᱟ ᱯᱮᱦᱞᱟ ᱛᱟᱨᱟ," "ᱣᱟᱨᱠ," "ᱯᱷᱤᱨᱟᱠ," ᱟᱨ "ᱜᱩᱞ ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ"᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱥᱟᱸᱜᱽᱨᱚᱦ ᱫᱚ "ᱞᱟᱯᱷᱡᱽ" ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱮᱦᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨᱮ ᱨᱩᱪᱤ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱦᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱥᱩᱨᱚᱭᱟ ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱣᱟᱨ ᱢᱚᱠᱥᱩᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱛᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱦᱢᱟᱫᱽ ᱢᱚᱠᱥᱩᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱦᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱡᱤᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱨᱮ ᱨᱩᱪᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="front">{{cite web|url=http://www.frontlineonnet.com/fl2909/stories/20120518290908500.htm|title=Zehra Nigah, a powerful voice on Pakistan's poetic horizon, shines brighter in her twilight years.|publisher=Front Line, India's National Magazine|date=2012-05-18|access-date=2012-11-23}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ== * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="Dawn1">[http://www.dawn.com/news/184551/127-awards-conferred-on-pakistan-day, Zehra Nigah's Pride of Performance Award info] listed on [[Dawn (newspaper)|Dawn]] newspaper, Published 24 March 2006, Retrieved 12 June 2017</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱡᱮᱦᱨᱟ ᱱᱤᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱚᱞᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾" ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.dawn.com/weekly/books/archive/070422/books4.htm ARTICLE: In the jungle of loneliness – DAWN.com] * [https://web.archive.org/web/20110816053958/http://www.newslinemagazine.com/2011/07/zehra-nigah-pays-tribute-to-faiz-ahmed-faiz/ Zehra Nigah Pays Tribute to Faiz Ahmed Faiz] * [http://tribune.com.pk/story/194118/remembering-faiz/ Remembering Faiz by Zehra Nigah], The Express Tribune newspaper nkk497rp3chm7kojx0smp0c6x9eq9i3 ᱢᱤᱨᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ 0 31383 199952 171117 2026-11-08T09:02:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199952 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱤᱨᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ''' ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱠᱠᱤ ᱜᱷᱟᱥ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱱᱰᱤᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== [[File:The tableau of Bihar on the theme ‘Sikki Grass Craft of Bihar’ passes through the Rajpath during the full dress rehearsal for the Republic Day Parade-2013, in New Delhi on January 23, 2013.jpg|ᱥᱤᱠᱠᱤ ᱜᱷᱟᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱳᱴ|alt=|thumb|right]] ᱢᱤᱨᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱢᱨᱤ, ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱠᱠᱤ ᱜᱷᱟᱥ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱪᱮᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚ, ᱵᱷᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱠᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱱᱟᱹ ᱨᱮᱥᱟᱢ ᱮ ᱮᱢᱟ᱾ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱥᱛᱟᱠᱟᱞᱟ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱦᱮᱱᱰᱤᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="Tatsat">{{cite news |last1=Kainthola |first1=Deepanshu |title=President Presents Nari Shakti Puraskar for the Years 2020, 2021 |url=https://tatsatchronicle.com/president-presents-nari-shakti-puraskar-for-the-years-2020-2021/ |access-date=4 April 2022 |work=Tatsat Chronicle |date=8 March 2022 |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309001953/https://tatsatchronicle.com/president-presents-nari-shakti-puraskar-for-the-years-2020-2021/ |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ== ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱞ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱱᱰᱤᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="BE">{{cite news |title=मधुबनी की मीरा को राष्ट्रपति ने किया सम्मानित, यूनेस्को सील ऑफ एक्सीलेंस अवॉर्ड मिला था 2005 में |url=https://bihar.express/president-of-madhubani-honored-meera-thakur-received-unesco-seal-of-excellence-award-in-2005/ |access-date=4 April 2022 |work=Bihar Express |date=11 March 2022 |archive-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404144027/https://bihar.express/president-of-madhubani-honored-meera-thakur-received-unesco-seal-of-excellence-award-in-2005/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} g2pnkmzryudy44wlgku9kxu7ten08ra ᱢᱟᱞᱤᱭᱮᱠᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ 0 31416 199918 175368 2026-11-08T08:22:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199918 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱞᱤ | image = File:English mariyumma - thalasseri.jpg | imagesize = 160 px | caption = ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱞᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ | birth_date = 1925 | birth_place = [[ᱠᱮᱨᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = 5 August 2022 | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = | yearsactive = | parents = | spouse = | relatives = | children = ᱔ }} '''ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱞᱤ''', '''ᱢᱟᱞᱤᱭᱮᱠᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ (᱑᱙᱒᱕ - ᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒) ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱦᱚᱛᱵᱷ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾<ref name="Icon">{{Cite web |author=News9 Staff |date=2022-08-06 |title=Maliyekkal Mariyumma, icon of girls education in Kerala, no more |url=https://www.news9live.com/state/kerala/maliyekkal-mariyumma-icon-of-girls-education-in-kerala-no-more-187639 |access-date=2023-01-09 |website=NEWS9LIVE |language=en |archive-date=2023-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109151446/https://www.news9live.com/state/kerala/maliyekkal-mariyumma-icon-of-girls-education-in-kerala-no-more-187639 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-06 |title=Maliyekkal Mariyumma, the first Muslim woman in North Kerala to get English education, dies at 95 |url=https://indianexpress.com/article/cities/thiruvananthapuram/maliyekkal-mariyumma-first-muslim-woman-kerala-english-education-dies-at-95-8073875/ |access-date=2023-01-09 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱩᱛ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱢᱟᱞᱤᱭᱮᱠᱠᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱡᱚᱣᱛᱩᱠ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-08-05 |title=പൊരുതി നേടിയഅക്ഷര പ്രകാശമണഞ്ഞു...മാളിയേക്കൽ മറിയുമ്മ ഇനി ചരിത്രം'ഇംഗ്ലീഷ് മറിയുമ്മ'യ്ക്ക് നാടിന്റെ അന്ത്യാഞ്ജലി - Kannadiparamba Online News |url=https://kannadiparambaonline.com/17173/ |access-date=2023-01-09 |language=en-US |archive-date=2023-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109150458/https://kannadiparambaonline.com/17173/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Column {{!}} Why Malayalis need to record oral histories |url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/keralaspora/2022/11/14/malayalis-oral-histories-maliyekkal-mariyumma.html |access-date=2023-01-09 |website=OnManorama}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱟᱞᱤᱭᱮᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱡᱩᱢᱢᱟ ᱟᱨ ᱳᱹ ᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱦ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷᱚᱛ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱒᱐᱐ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱨᱵᱷᱵᱟᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱚᱠᱠᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱦᱚᱛᱵᱷ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ᱾ ᱢᱟᱨᱤᱭᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=വയസ്സ് 90 ; രാവിലെ ഉണർന്നാൽ ഇംഗ്ലീഷ് പത്രം നിർബന്ധം, പാചകത്തിലും ബഹുകേമി |url=https://www.manoramaonline.com/women/family-corner/inspirational-life-story-of-mariyumma.html |access-date=2023-01-09 |website=ManoramaOnline}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ra1ltwlsje4n1vdxc38c7a7zxj6v7it ᱢᱤᱛᱩ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ 0 31418 199946 197907 2026-11-08T08:53:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199946 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱤᱛᱩ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱳᱜ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/my-girls-will-enjoy-their-right-to-life/articleshow/15843285.cms|title=My girls will enjoy their right to life|access-date=2025-03-22|archive-date=2025-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219204938/https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/my-girls-will-enjoy-their-right-to-life/articleshow/15843285.cms|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱷᱨᱩᱱ ᱜᱚᱡ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱩᱞᱴᱨᱟᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱳᱯ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱯ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱨᱟᱡᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱵᱽᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱠᱟᱹᱣᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |last1=Khare |first1=Vineet |title=India activist to fight sex determination ruling |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34441403 |website=bbc.com |publisher=BBC Online |accessdate=22 March 2019 |date=8 October 2015}}</ref><ref name=Saini>{{cite book |last1=Saini |first1=Angela |title=Inferior: How Science Got Women Wrong and the New Research That's Rewriting the Story |date=2017 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8070-7170-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=U5DEDgAAQBAJ&pg=PA29 |language=en |chapter=2. Females get sicker but males die quicker|page=29}}</ref><ref name=Kannabiran2022>{{cite book |last1=Nanda |first1=Bijayalaxmi |editor1-last=Kannabiran |editor1-first=Kalpana |title=Routledge Readings on Law, Development and Legal Pluralism: Ecology, Families, Governance |date=2022 |publisher=Taylor & Francis |location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1-03-226928-3 |pages=173–174 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YOxvEAAAQBAJ&pg=PT173 |language=en |chapter=7. Selective abortion and reproductive rights: a syncretic feminist approach}}</ref> ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱠᱞᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱤᱠᱤᱪᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱴᱟᱯ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱩᱞᱴᱨᱟᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱯ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱯ ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱵᱟᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱧᱤᱡ ᱵᱚᱦᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱧ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ,"᱾ "ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟᱭ ᱢᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱤᱧᱟ ᱡᱮ ᱟᱞᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟᱞᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱞᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱨᱛᱷᱟ ᱵᱟᱞᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾" ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱩᱨᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱚᱨᱵᱷᱵᱟᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ, ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱟᱹᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱷᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱩᱵ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱩᱫᱟᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱴᱥ ᱮ ᱜᱟᱨᱞ: ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤ ᱰᱮᱰᱞᱤᱮᱥᱴ ᱣᱟᱨᱰᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱳᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref name=Kalantry2017>{{cite book |last1=Kalantry |first1=Sital |title=Women's Human Rights and Migration: Sex-Selective Abortion Laws in the United States and India |date=2017 |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Philadelphia |isbn=978-0-8122-9420-0 |pages=81–82 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H4ElDwAAQBAJ&pg=PA81 |language=en |chapter=3. The policy of sex-selective abortion laws in the United States}}</ref> ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱲᱟᱡᱽ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{YouTube|ISme5-9orR0|''It's a Girl: The Three Deadliest Words in the World''}} q79go3c6mpfstt44yo0fu67wlengoau ᱢᱨᱤᱫᱩᱞ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ 0 31465 199960 176710 2026-11-08T09:05:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199960 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱨᱤᱫᱩᱞ ᱢᱟᱪᱷᱤᱱᱫᱨᱟ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱘) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ, ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱱᱴᱤ-ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱵᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱥ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=Vahanomy>{{cite news |title=Mridul Wadhwa, Chartered MCIPD |url=https://www.vahanomy.com/mridul-wadhwa |access-date=13 September 2024 |work=Vahanomy}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱱᱚᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱨᱮᱯ ᱠᱨᱟᱭᱥᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱜᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤ-ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱨᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱨᱮᱯ ᱠᱨᱟᱭᱥᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱢᱯᱞᱳᱭᱢᱮᱱᱴ ᱴᱨᱤᱵᱩᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱮᱯ ᱠᱨᱟᱭᱥᱤᱥ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱸᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ== ᱢᱨᱤᱫᱩᱞ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱛᱨᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱜᱨᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Deshmukh">{{Cite news |last=Deshmukh |first=Chaitraly |date=20 November 2017 |title=International Transgender Day: 5 trans people prove why all is not lost |language=en |work=Mid-Day |url=https://www.mid-day.com/news/india-news/article/international-transgender-day-5-trans-people-prove-why-all-is-not-lost-18756170 |access-date=6 February 2023 |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206232247/https://www.mid-day.com/news/india-news/article/international-transgender-day-5-trans-people-prove-why-all-is-not-lost-18756170 |url-status=live }}</ref><ref name="Greer">{{Cite news |last=Greer |first=James |date=19 October 2020 |title=Forth Valley Rape Crisis Centre manager announces MSP bid for 2021 |language=en-US |work=Brig News |url=https://brignews.com/2020/10/19/forth-valley-rape-crisis-centre-manager-announces-msp-bid-for-2021/ |access-date=6 February 2023 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204142757/https://brignews.com/2020/10/19/forth-valley-rape-crisis-centre-manager-announces-msp-bid-for-2021/ |url-status=dead }}</ref><ref name="McCool-Stalker">{{Cite news |last=McCool |first=Mary |last2=Stalker |first2=Fiona |date=September 19, 2024 |title=Charity boss apologises to rape survivors over crisis centre failings |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj310jvzpd8o |access-date=2024-10-05 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |last1=Carrell |first1=Severin |title=JK Rowling launches support centre for female victims of sexual violence|date=12 December 2022 |url=https://www.theguardian.com/books/2022/dec/12/jk-rowling-launches-support-centre-for-female-victims-of-sexual-violence |website=theguardian.com |publisher=Guardian |access-date=25 January 2024}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ===ᱤᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱱᱴᱤ-ᱵᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ=== ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱱᱴᱤ-ᱵᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱣᱤᱢᱮᱱᱥ ᱮᱭᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱴᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱯ ᱠᱨᱟᱭᱥᱤᱥ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱳᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱷᱳᱨᱛᱷ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱯ ᱠᱨᱟᱭᱥᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱭᱩᱣᱟᱭᱥᱤᱮ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱤᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱨᱮᱯ ᱠᱨᱟᱭᱥᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱨᱟᱭᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱤ/ᱰᱩᱰᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://theedinburghreporter.co.uk/2017/04/council-elections-2017-craigentinnyduddingston/ |access-date=2025-03-22 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125182355/https://theedinburghreporter.co.uk/2017/04/council-elections-2017-craigentinnyduddingston/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.edinburgh.gov.uk/downloads/file/26406/ward-14-craigentinny-duddingston-results-2017</ref><ref>https://www.thenational.scot/news/18855332.this-independence-about-snp-minority-members-plea-empathy/</ref> ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨᱞᱤᱝ ᱠᱚᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱣᱮᱱᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱮᱥᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱮᱱᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱳᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱸᱰ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱤᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱠᱴ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱳᱨᱴᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱡᱮ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱠᱳᱜᱽᱱᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱡᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱱᱟ; ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱱᱥᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱫᱷᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱵᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱱᱯᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱡᱮ ᱮᱢᱮᱥᱯᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱵᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱸᱰᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱠᱷᱮᱬ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== exj50okas8m7w4vr9qbgvucrgu79o7b ᱜᱟᱭᱟᱛᱨᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ 0 31486 199704 191314 2026-11-08T00:43:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199704 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher |region = [[ᱣᱮᱥᱴᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] |era = [[ᱠᱚᱱᱴᱨᱢᱯᱨᱮᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] |image = File:Gayatri Spivak on Subversive Festival.jpg |caption = Spivak in 2012 |name = Gayatri Chakravorty Spivak |native_name = |native_name_lang = |birth_date = {{birth date and age|1942|2|24|df=y}} |birth_place = [[ᱠᱟᱞᱠᱟᱴᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]],<br/ >[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] |spouse = }} '''ᱜᱟᱭᱟᱛᱨᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ''' ᱮᱯᱷᱵᱤᱮ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="CU">{{Cite web|url=http://english.columbia.edu/people/profile/409|title=Gayatri Chakravorty Spivak|website=Department of English and Comparative Literature|publisher=Columbia University in the City of New York|access-date=March 22, 2016|archive-date=11 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111012404/http://english.columbia.edu/people/profile/409|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱵᱩᱫᱷᱤᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ "ᱠᱟᱱ ᱫᱟ ᱥᱚᱵᱚᱞᱴᱟᱨᱱ ᱥᱯᱤᱠ?" ᱟᱨ ᱡᱟᱠᱣᱮᱥ ᱰᱮᱨᱤᱰᱟ ᱟᱜ ᱰᱤ ᱞᱟ ᱜᱨᱟᱢᱟᱴᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱩᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3hurBgAAQBAJ&q=%22one+of+the+most+influential+postcolonial+intellectuals%22+Spivak&pg=PA210|title=From Agamben to Zizek: Contemporary Critical Theorists: Contemporary Critical Theorists|last=Simons|first=Jon|date=2010-09-10|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9780748643264|language=en|access-date=17 October 2020|archive-date=17 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717125801/https://books.google.com/books?id=3hurBgAAQBAJ&q=%22one+of+the+most+influential+postcolonial+intellectuals%22+Spivak&pg=PA210|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Morton|first1=Stephen|editor1-last=Simons|editor1-first=Jon|title=From Agamben To Zizek Contemporary Critical Theorists|date=2010|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-3973-1|page=210|url=https://books.google.com/books?id=b0wTTPRsPv8C|language=en|access-date=17 October 2020|archive-date=7 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407011737/https://books.google.com/books?id=b0wTTPRsPv8C|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱱᱩᱵᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱱᱳᱴ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱢᱮᱡᱤᱱᱟᱨᱤ ᱢᱮᱯᱥ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱥᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤᱡᱽ᱾ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱷᱤᱡᱤᱣᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱣᱟᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱭᱩᱢᱮᱱᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱤᱭᱳᱛᱳ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ "ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱵᱨᱮᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱞᱵᱟᱨᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱮᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ᱾ ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱱ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ "ᱦᱟᱣ ᱫᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱚᱰᱤᱡᱽ ᱛᱷᱤᱝᱠᱥ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱤᱢ ᱴᱩᱰᱮ" ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱥ ᱟᱱᱵᱟᱣᱩᱱᱰ: ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱚᱰᱤᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱛᱨᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱟᱱᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱱᱥ ᱰᱤᱭᱳᱥᱮᱥᱚᱱ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ- ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱞᱵᱚᱴ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱥᱟᱶ, ᱑᱙᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{commons category-inline|Gayatri Spivak}} * [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3AGayatri_Chakravorty_Spivak%2C_Righting_Wrongs.pdf&page=2 "Righting Wrongs" (read full article)] * [http://socioproctology.blogspot.de/2017/11/spivaks-rani-of-sirmur.html "Spivak's Rani of Sirmur"] * [https://www.radicalphilosophy.com/commentary/woman-as-theatre "'Woman' as Theatre"] in ''[[Radical Philosophy]]'' *[http://www.lrb.co.uk/v21/n10/eagl01_.html "In the Gaudy Supermarket"]&nbsp;– A critical review of ''A Critique of Post-Colonial Reason: Toward a History of the Vanishing Present'' by [[Terry Eagleton]] in the [[London Review of Books]], May 1999 *[http://www.lrb.co.uk/v21/n13/letters.html "Exacting Solidarities"]&nbsp;– Letters responding to Eagleton's review of Spivak by [[Judith Butler]] and others *[https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/19/spivak-gayatri-chakravorty/ Glossary of Key Terms in the Work of Spivak]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20200104032229/https://www.mlajournals.org/toc/pmla/123/1 MLA Journals: PMLA, Vol. 123, No. 1, January 2008] * [https://web.archive.org/web/20200104031237/https://www.mlajournals.org/toc/pmla/125/4 MLA Journals: PMLA, Vol. 125, No. 4, October 2010] * {{YouTube|YBzCwzvudv0|"An Aesthetic Education in the Era of Globalization"}}; Gayatri Spivak describes her 2012 collection from [[Harvard University Press]] * [https://www.nytimes.com/2002/02/09/arts/creating-a-stir-wherever-she-goes.html?pagewanted=all&src=pm "Creating a Stir Wherever she goes"]&nbsp;– ''The New York Times'', February 2002 * [https://www.readingspivak.eu/ Reading Spivak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200104031557/https://www.readingspivak.eu/ |date=4 January 2020 }} dpa46sk7x29b2cvtlutcsgi07kxppep ᱥᱟᱱᱛᱟᱵᱟᱭ ᱫᱷᱟᱱᱟᱡᱤ ᱫᱟᱱᱤ 0 31492 200029 172002 2026-11-08T10:59:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200029 wikitext text/x-wiki '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱵᱟᱭ ᱫᱷᱟᱱᱟᱡᱤ ᱫᱟᱱᱤ''' (᱑᱙᱑᱙-᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱣᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱛ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last1=Paswan|first1=Sanjay|url=https://books.google.com/books?id=_DMUdof3ZQMC&dq=Shantabai+Dhanaji+Dani&pg=PA305|title=Encyclopaedia of Dalits in India: Leaders|last2=Jaideva|first2=Pramanshi|date=2002|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-033-2|location=|pages=305–306|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱭ ᱫᱩᱦᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱦᱟ ᱨᱟᱫᱷᱟᱵᱟᱭ ᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱤᱭᱮᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ, ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱦᱟᱜ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱜᱟᱭᱠᱣᱟᱰ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱨᱚᱦ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱪᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱮᱨᱣᱟᱰᱟ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱪᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟ ᱯᱮᱠᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱤᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱮᱨᱣᱟᱰᱟ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱜᱟᱭᱠᱣᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱢᱟᱵᱟᱭ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱚᱥᱣᱟᱱᱛᱨᱟᱣ ᱪᱚᱣᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱳᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤᱵᱟᱭ ᱯᱷᱩᱞᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱛᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱵᱟᱭ ᱟᱛᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱟᱱ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱛᱨᱟᱫᱤᱱ ᱟᱢᱦᱟ (ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Kothari|first=Vishwas|date=14 February 2011|title=Well-known singer Asha Bhosale will be presented an honorary doctor of letters (D.Litt)|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Well-known-singer-Asha-Bhosale-will-be-presented-an-honorary-doctor-of-letters-D-Litt-degree-at-the-annual-convocation-ceremony-of-the-Yashwantrao-Chavan-Maharashtra-Open-University-YCMOU-at-Nashik-on-March-1-Bhosale-will-be-the-fourth-recipient-of-the-honour-in-the-21-years-of-the-YCMOUs-existence-Dalit-movement-activist-Shantabai-Dani-socialist-union-leader-Baba-Aadhav-and-Jnanapeeth-award-winning-poet-V-V-Shirwadkar-alias-Kusumagraj-were-the-earlier-recipients-/articleshow/7496706.cms|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-06|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛ ᱛᱩᱠᱟᱨᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-12-27|title=How three generations of Dalit women writers saw their identities and struggle?|url=https://indianexpress.com/article/gender/how-three-generations-of-dalit-women-writers-saw-their-identities-and-struggle-4984202/|access-date=2020-12-06|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Masoodi|first=Ashwaq|date=2016-07-25|title=14 must reads from Dalit literature|url=https://www.livemint.com/Politics/KtQ5gihj2uxqkTvvpl5dMM/14-must-reads-from-Dalit-literature.html|access-date=2020-12-06|website=mint|language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤ ᱛᱤᱞᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Rajni Tilak - Centre for Alternative Dalit Media (CADAM)|url=https://cadam.org.in/rajni-tilak/|access-date=2020-12-06|website=CADAM|date=21 May 2020|language=en-US|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927041356/https://cadam.org.in/rajni-tilak/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Cite book|last=Upadhyay|first=Vaishnavi|url=http://hdl.handle.net/10603/307838|title=Understanding Others: A Study of Dalit Women Writers in Bakhtinian Light|work=University |publisher=[[Gujarat University]]|year=1990|isbn=|location=|pages=|hdl=10603/307838}} * {{Cite book|last=Rege|first=Sharmila|title=Writing Caste/Writing Gender: Narrating Dalit Women's Testimonies|publisher=[[Zubaan Books]]|year=2014|isbn=9789383074679|location=New Delhi|pages=}} 62nipld51i8wy5pw4q0c9n946hp7iab ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 31521 200046 190078 2026-11-08T11:19:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200046 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | other_name = | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|50px]] | image_upright = | address = ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, [[ᱥᱤᱢᱨᱤ-ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱘᱕᱒᱑᱒᱗ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|25.7200|86.5973|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|39|m|ft}} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] | line = ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ–ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | platform = ᱒ | tracks = ᱓ | other = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱢᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱜᱩᱞᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | accessible = ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | bicycle = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | code = {{Indian railway code | code = '''SBV''' | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = {{rwd|ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ}} }} | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | opened = ᱑᱘᱘᱙ | electrified = ᱦᱚᱭ | passengers = ᱩᱥᱩᱞ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱯᱟᱴ) | services = * ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ: [[ᱠᱳᱯᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱳᱯᱟᱨᱤᱭᱟ]] * ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ: [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] | map_type = India Bihar#India | map_caption = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ SBV ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Simri Bakhtiyarpur Railway Station|url=https://ecr.indianrailways.gov.in/test.jsp?DIVISION_ID=1&STATION_ID=Simri%20Bakhtiyarpur|publisher=Indian Railways|accessdate=2024-12-05}}</ref> ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱘ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱢᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ]], [[ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=S Bakhtiyarpur Railway Station (SBV) : Station Code, Time Table, Map, Enquiry |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/s-bakhtiyarpur-sbv-station |access-date=2024-12-05 |website=www.ndtv.com |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱭᱤᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱴᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Simri Bakhtiarpur to Bakhtiyarpur Trains {{!}} Book from 4 Trains, Fare, Time Table |url=https://www.ixigo.com/by-train-rail/simri-bakhtiarpur-to-bakhtiyarpur-by-train |access-date=2024-12-05 |website=www.ixigo.com |language=en}}</ref> ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-02-26 |title=Amrit Bharat Station scheme: Here is the list of stations, facilities to be developed under Rs 25,000 crore modernisation project |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/amrit-bharat-station-scheme-here-is-the-list-of-stations-facilities-to-be-developed-under-rs-25000-crore-modernisation-project/articleshow/107997120.cms?from=mdr |access-date=2024-12-05 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-02-06 |title=अमृत भारत स्टेशन योजना की सूची में शामिल हुआ सहरसा और सिमरी बख्तियारपुर, जल्द दिखेगा एयरपोर्ट जैसा नजारा |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/saharsa-saharsa-and-simri-bakhtiyarpur-railway-station-included-in-the-list-of-amrit-bharat-station-scheme-5337611.html |access-date=2024-12-05 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207101019/https://hindi.news18.com/news/bihar/saharsa-saharsa-and-simri-bakhtiyarpur-railway-station-included-in-the-list-of-amrit-bharat-station-scheme-5337611.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱴᱨᱮᱴᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ== ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱞᱠᱷᱩᱣᱟ, ᱫᱷᱟᱢᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱴ, ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱵᱚᱨᱥᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ''' ᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Simri Bhakhtiyarpur (SBV) Railway Station: Station Code, Schedule & Train Enquiry - RailYatri |url=https://www.railyatri.in/stations/simri-bhakhtiyarpur-sbv |access-date=2024-12-17 |website=www.railyatri.in}}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱵᱷᱮᱭᱤᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱴᱚᱞ, ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ, ᱣᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨ, ᱟᱥᱞᱮᱨᱭᱚ ᱣᱮᱞᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱚᱞ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱱᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱤᱨᱤᱮᱱᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Simri Bakhtiyarpur{{!}}Red bus |url=https://www.redbus.in/trains/stations/bakhtiyarpur-junction-bkp#:~:text=About%20Bakhtiyarpur%20Junction%20Railway%20Station&text=The%20station%20offers%20a%20wide,%2C%20food%20stalls%2C%20and%20restrooms. |access-date=17 December 2024}}</ref> ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ== [[File:Simri Bakhtiyarpur Railway Station outside Market (Nawab Market).jpg|alt=Nawab market Simri Bakhtiyarpur |left|thumb|300x300px|ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱮᱞ]] [[File:Simri Bakhtiyarpur station Reconstruction.jpg|alt=Simri Bakhtiyarpur station |thumb|ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ "[[ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ]]" ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔|center|300x300px]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] bu6yxrkkd8ei5gvno83b7buj6xn3ekn ᱞᱟᱛᱟ ᱱᱟᱨᱵᱷᱮᱠᱚᱨ 0 31555 199728 172862 2026-11-08T01:34:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199728 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱞᱟᱛᱟ ᱱᱟᱨᱵᱷᱮᱠᱚᱨ |image = |caption = |birthname = ᱞᱟᱛᱟ |birth_date = 28 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1940 |birth_place =Girgaon |death_date = |death_place = |occupation = Producer |yearsactive = |parents= }} '''ᱞᱟᱛᱟ ᱱᱟᱨᱵᱷᱮᱠᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱥᱟᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤ', 'ᱟᱢᱪᱭᱟᱥᱟᱨᱠᱷᱮ ᱟᱢᱦᱤᱪ' ᱟᱨ 'ᱞᱳᱪᱭᱟ ᱡᱷᱟᱞᱟ ᱨᱮ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Lata Narvekar’s new play premieres May 6 |url=http://www.afternoondc.in/film-review/lata-narvekars-new-play-premieres-may-6/article_23709 |accessdate=18 March 2013 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043825/http://www.afternoondc.in/film-review/lata-narvekars-new-play-premieres-may-6/article_23709 |url-status=dead }}</ref> ᱞᱟᱛᱟ ᱱᱟᱨᱵᱷᱮᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱢᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱᱥ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=‘Adhi Basu Mag Bolu’- A play about marriages |url=http://www.afternoondc.in/film-review/adhi-basu-mag-bolu-a-play-about-marriages/article_28468 |accessdate=18 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813194127/http://www.afternoondc.in/film-review/adhi-basu-mag-bolu-a-play-about-marriages/article_28468 |archive-date=13 August 2014 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱤ ᱟᱪᱨᱮᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ - ᱥᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱷᱤ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|id=nm2343167}} nfpz3rh4jj01mksigvopq8p3xi7ke70 ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 31764 199801 173039 2026-11-08T03:49:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199801 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|50px]]<br />{{font color|black|कोचबिहार}}<br />{{font color|blue|ᱠᱚᱪᱵᱤᱦᱟᱨ}} | native_name = কোচবিহার | type = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Cooch Behar RLY STN Façade.jpg | image_caption = | address = ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|26.31871|89.45631|type:railwaystation_region:IN|format=DMS|display=inline,title}} | elevation = {{convert|42|m|ft}} | line = [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = ᱤ-ᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱵᱟᱥ | structure = [[:en:Intersection_(road)#At_grade_railways|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]] | platform = ᱑ | tracks = ᱑ | parking = {{rint|park}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = {{rint|bicycle}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱐᱑ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱵᱟᱝ | accessible = {{Accessicon|20px}} ᱦᱚᱭ | code = {{Indian railway code | code = '''COB''' | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ}} }} | owned = | operator = ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | services = [[File:Waiting_Room_-_The_Noun_Project.svg|20px|ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ]][[File:Surveillance_camera.svg|40px|ᱥᱤᱥᱤᱴᱤᱵᱷᱤ]] [[File:Wifiservice.svg|15px|Railwire Free Wifi]] | former = [[ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = {{increase}} {{color|#fc5|high}} | map_type = India West Bengal | map_dot_label = | map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | mapframe = ᱦᱚᱭ }} '''ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== {{main|ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ}} ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱴᱩᱨᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱨᱤᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱴᱟᱞᱫᱟᱦᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱗᱖᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱳᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓ ᱯᱷᱤᱴ ᱓+᱓ᱹ᱘ ᱤᱸᱪ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html| title = The Cooch Behar State Railways (1903)| work = "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan| publisher = IRFCA| access-date = 2013-02-19| archive-date = 28 October 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121028181432/http://irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html| url-status = live}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱼᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | title = Role of Engineering Deptt in Meeting Corporate Objectives of Indian Railways | first = V.P. | last = Srivastava | access-date = 2013-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140330160317/http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | archive-date = 30 March 2014 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bepari |first=Sahel |last2=Adhikari |first2=Dr. Madhab Chandra |title=Railway expansion in the Princely State of Cooch Behar: A Case Study of Maharaja Nripendra Narayan |url=https://www.gsmp.in/uploads/journal/20220302040435.pdf |journal=Journal of People's History and Culture |volume=7 |issue=2 |pages=2 |ISSN=2395-7379 |via=Garia Society for Studies of Marginal People |access-date=21 October 2023 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714085534/https://www.gsmp.in/uploads/journal/20220302040435.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ== ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱡᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱚᱣᱟᱞᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱴᱮᱞ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Full scale Superlative RailWire Wi-Fi Experience |url=https://www.railtelindia.com/key-projects/station-wi-fi-project.html |access-date=2023-10-21 |website=RailTel |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307204023/https://www.railtelindia.com/key-projects/station-wi-fi-project.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱞᱳᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ 'ᱣᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱣᱚᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ' ᱥᱴᱳᱨ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=728 Railway stations are covered with 785 One Station One Product outlets in 21 States and 3 Union Territories across the country |url=https://pib.gov.in/pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1923698 |access-date=2023-10-21 |website=pib.gov.in |archive-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021074937/https://pib.gov.in/ErrorPage.html?aspxerrorpath=/pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx |url-status=live }}</ref> ==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kagyung |first=Biplob |title=6 Departures from Cooch Behar NFR/Northeast Frontier Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/departures/cooch-behar-cob/7543 |access-date=2023-10-21 |website=indiarailinfo.com |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314084704/https://indiarailinfo.com/departures/cooch-behar-cob/7543 |url-status=live }}</ref> * ᱐᱗᱕᱑᱓/᱐᱗᱕᱑᱔ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]-[[ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ]] ᱰᱮᱢᱩ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ * ᱐᱕᱔᱖᱕/᱐᱕᱔᱖᱖ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ * ᱑᱕᱔᱖᱗/᱑᱕᱔᱖᱘ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ {{Adjacent stations|noclear=y |system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ|to-left= ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ|right=ᱫᱮᱣᱟᱱᱦᱟᱴ|to-right=ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ|type=ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ–ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ== [[File:Façade of the Cooch Behar Railway Museum.jpg|left|thumb|ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱮᱰ]] ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Heritage buildings / templet / precincts / sites etc of Cooch Behar Town |format=PDF |url=https://wbhc.in/files/contents/coochbehar_heritage_place_list_15_03_2022.pdf |access-date=2023-10-21 |website=West Bengal Heritage Commission |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503105610/https://wbhc.in/files/contents/coochbehar_heritage_place_list_15_03_2022.pdf |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://coochbeharcalling.blogspot.in/2011/03/construction-of-railway-heritage-museum.html | title =Construction of Railway Heritage Museum starts | publisher =Cooch Behar Calling | access-date =2013-02-19 | archive-date =5 March 2016 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160305055038/http://coochbeharcalling.blogspot.in/2011/03/construction-of-railway-heritage-museum.html | url-status =live }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.tribuneindia.com/2010/20101121/spectrum/main1.htm | title = Track Record | last = Bora | first = Bijay Sankar | work = The Tribune, 21 November 2010 | access-date = 2013-02-19 | archive-date = 14 January 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130114223220/http://www.tribuneindia.com/2010/20101121/spectrum/main1.htm | url-status = live }}</ref> ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rail Museum at Cooch Behar |url=https://nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,6,655,657,1369 |url-status=dead |access-date=2023-10-21 |website=Northeast Frontier Railway zone |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705124014/https://nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,6,655,657,1369 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Temple of heritage |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/temple-of-heritage/cid/1524317 |access-date=2023-10-21 |website=www.telegraphindia.com |language=en |archive-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021074928/https://www.telegraphindia.com/west-bengal/temple-of-heritage/cid/1524317 |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱮᱞᱟᱨᱡᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱪ ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱟᱱᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱪ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |year=2018 |title=Rail Museum at Cooch Behar |url=https://nfr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1631531900173-Heritage.pdf |url-status=dead |access-date=22 August 2023 |website=Northeast Frontier Railway zone |format=PDF |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429102221/https://nfr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1631531900173-Heritage.pdf }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Wikivoyage inline|ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ}} * [https://nfr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1632999052779-RAIL%20MUSEUM%20Photo%20Gallery.pdf Official images of Cooch Behar Railway Museum] ([https://web.archive.org/web/20230823071128/https://nfr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1632999052779-RAIL%20MUSEUM%20Photo%20Gallery.pdf Archived]) [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]] akeaqo2nwtn6o2kv4wr97gztfpw8arv ᱥᱤᱧᱚᱛ - ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ 0 31837 200048 173560 2026-11-08T11:23:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200048 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|ᱤᱱᱫᱳ-ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ|ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱱᱚᱨᱣᱮ|filetype=png|mission1=ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ, ᱚᱥᱞᱳ|mission2=ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}} ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/India-Norway_Relations.pdf|title=India-Norway relations|access-date=2018-01-15|archive-date=2021-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817050655/https://mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/India-Norway_Relations.pdf|url-status=live}}</ref> [[ᱚᱥᱞᱳ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.indemb.no/ambassador.html |title=The Indian Embassy, Oslo |access-date=2021-10-27 |archive-date=2014-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140308174144/http://www.indemb.no/ambassador.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, [[ᱰᱮᱱᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== [[File:The Prime Minister of Norway, Mr. Jens Stoltenberg calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on February 04, 2010.jpg|thumb|right|᱔ ᱯᱷᱮᱵᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱟᱬᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱮᱱᱥ ᱥᱴᱚᱞᱴᱮᱱᱵᱟᱨᱜᱽ (ᱞᱮᱸᱜᱟ) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱳᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ (ᱡᱚᱡᱚᱢ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ]] ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱱᱚᱨ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱴᱮᱞᱤᱱᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ "ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ" ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Norway-warns-India-of-political-implications-if-Telenor-fails/articleshow/13110426.cms|newspaper=The Times of India|date=12 May 2012|title=Norway warns India of 'political implications' if Telenor fails|access-date=15 January 2018|archive-date=28 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828052336/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Norway-warns-India-of-political-implications-if-Telenor-fails/articleshow/13110426.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/indianorway-signed-13-agreements-to-promote-bilateral-relations-1413450288-1|date=16 October 2014|title=India-Norway signed 13 agreements to promote bilateral relations|access-date=15 January 2018|archive-date=13 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913180712/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/indianorway-signed-13-agreements-to-promote-bilateral-relations-1413450288-1|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱫᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱧᱮᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖᱘.᱖᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱘᱒.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://ficci.in/international/75129/Project_docs/Norway_Profile.pdf|title=India-Norway bilateral tie|access-date=2018-01-15|archive-date=2017-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516192043/http://ficci.in/international/75129/Project_docs/Norway_Profile.pdf|url-status=dead}}</ref>, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ== {{Infobox diplomatic mission | name = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ, ᱚᱥᱞᱳ | image = Niels Juels gate 30 - 2009-06-20 at 18-18-06.jpg | address = ᱱᱤᱭᱮᱞᱥ ᱡᱩᱭᱮᱞᱥ ᱜᱮᱴ ᱓᱐ | jurisdiction = {{flag|ᱱᱚᱨᱣᱮ}} | website = https://www.indianembassyoslo.gov.in | ambassador = ᱵᱳᱰᱰᱩ ᱵᱷᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ }} [[ᱚᱥᱞᱚ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱰᱚᱞᱯ ᱵᱞᱟᱠᱥᱴᱟᱰ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱢᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱮ-ᱠᱟᱥ ᱠᱤᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟ ᱵᱟᱥᱠᱟᱨ ᱵᱚᱰᱰᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.indemb.no/ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱫᱚᱞᱟᱱ, ᱚᱥᱞᱳ, ᱱᱚᱨᱣᱮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227105430/http://www.indemb.no/ |date=2008-12-27 }} *[https://www.norway.no/en/india/ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱫᱚᱞᱟᱱ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱚᱨᱣᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 5iwcgisn2fdyu9gnriiz6s3auqewq1t ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ 0 31942 200022 174245 2026-11-08T10:46:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200022 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.75|N|86.23|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2.63 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 23788 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ* | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱑᱐᱐᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱗ | registration_plate = JH 05 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱖.᱙᱐% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱯᱚᱴᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱚᱴᱠᱟ]] | website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ ᱫᱚ {{coord|22.75|N|86.23|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ=== ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ “ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾” ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱟᱫᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱔,᱙᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱒᱓,᱗᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱑.᱑% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘.᱙% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ (SC) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕.᱘% (᱑,᱓᱗᱐) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ST) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱐% (᱑᱑,᱘᱙᱔) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱖.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱓᱓.᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EScensus2011/> ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱓᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱑᱕,᱗᱓᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱗᱖.᱙᱐%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2012_PART_B_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII B| at=Location code: 363455, Pages 26-27: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 15 December 2021}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱓᱑.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱘.᱖% ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱒.᱓% ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖᱘.᱙% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱖.᱐% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱒.᱘% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EScensus2011>{{cite web |title=PCA: Primary Census Abstract C.D. Block wise, Jharkhand - District Purbi Singhbhum - 2011 |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/41035/download/44666/PCA_CDB-2012-F-Census.xlsx |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name=Language>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |title=C-16 City: Population by mother tongue (town level), Jharkhand - 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205182830/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |archive-date=5 February 2022 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }} [https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/10246/download/13358/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250101145922/https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/10246/download/13358/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |date=2025-01-01 }}</ref> |label1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value1 = 26.2 |label2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 18.3 |label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value3 = 15 |label4 = [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱞᱟᱲᱠᱟ)|ᱦᱳ]] |value4 = 11 |label5 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value5 = 6.8 |label6 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value6 = 6.7 |label7 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |value7 = 6.4 |label8 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱦᱤ]] |value8 = 2.1 |label9 = [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] |value9 = 1.4 |label10 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] |value10 = 0.8 |other = yes |other-color = grey |footer= }} ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ), ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ (ᱳᱡᱤ), [[ᱢᱟᱱᱜᱳ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ)|ᱢᱟᱱᱜᱳ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ]] (ᱮᱢ), [[ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ|ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ]] (ᱥᱤᱰᱤ), ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱜᱟᱫᱷᱲᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱜᱷᱳᱲᱟᱵᱟᱱᱫᱷᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (ᱮᱢ. ᱠᱳᱨ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (ᱥᱤᱴᱤ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of Urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date = 15 December 2021 }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱟᱫᱟᱜ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱓᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱑% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱐% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱟᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ'', ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱟᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱒.᱖᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑.᱐᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱑᱐᱐.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐.᱕᱖ ᱤᱸᱪ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱱᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱚᱢᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓,᱔᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱨᱪᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ/ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱛᱟᱞ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱵᱟ ᱥᱩᱯᱟᱛᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱵᱨᱮᱰ, ᱟᱜᱟᱨᱵᱟᱛᱤ, ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2012_PART_A_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII A| work= Pages 863-871 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 14 December 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 1r6ef0tolvr9tkdd7lr4xmfaaok9q73 ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ 0 31945 200023 174273 2026-11-08T10:46:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200023 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ | image = | imagesize = | birth_date = {{Birth date and age|1919|02|24}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱹᱭ]] | residence = | death_date = | death_place = | constituency = | office = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ (भूतपूर्व), <br> ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ (भूतपूर्व) | term = | predecessor = | successor = | office1 = | term1 = | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | term2 = | office3 = | term3 = | party = | religion = | spouse = | children = | website = }} '''ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱙)<ref>{{cite web |url=http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/1565.htm |title=Members Profile |accessdate=22 नवम्बर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312091801/http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/1565.htm |archive-date=12 मार्च 2016 |url-status=dead }}</ref>) [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱚᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱫᱚ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱩᱭᱥᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱽᱨᱳᱛᱚ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱠᱚ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚ ᱫᱩᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱴᱚᱠᱭᱚ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱮᱱᱮᱢ== ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭᱥᱮᱱᱟ ᱯᱚᱨᱳᱯᱚᱠᱟᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱳᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱤᱸᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱵᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱒ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url= http://164.100.47.132/LssNew/members/lokprev.aspx |title= Former Members of Lok Sabha |accessdate= 22 नवम्बर 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140116233330/http://164.100.47.132/LssNew/members/lokprev.aspx |archive-date= 16 जनवरी 2014 |url-status= dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱥ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱤ ᱕ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |url=http://www.rajbhavan.gujarat.gov.in/uniquepage.asp?id_pk=64 |title=राजभवन गुजरात की वेबसाईट पर शारदा मुखर्जी का जीवन वृत |access-date=22 नवंबर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203024448/http://www.rajbhavan.gujarat.gov.in/uniquepage.asp?id_pk=64 |archive-date=3 दिसंबर 2013 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 04n245y2pgl9ysauqxen43gaxb2wvc5 ᱛᱟᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ 0 32096 199669 180177 2026-11-07T23:01:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199669 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Tala | native_name = ᱛᱟᱞᱟ | settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ |ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | image_skyline = Tetulia Jame Mosque.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Tetulia Jame Mosque | image_map = Tala in Khulna division (Bangladesh).svg | coordinates = {{coord|22|{{#expr:.7500*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.2500*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ |ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ |ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = <!-- Capital --> | subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name2 = [[Satkhira District|Satkhira]] | subdivision_name3 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_total_km2 = 337.24 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = 326111 | population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]] | population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=[[Dhaka]] |pages=400}}</ref> | population_density_km2 = auto | timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset = +6 | postal_code_type = [[Postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 9420<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/18935c75-e990-474a-b778-0de527950f6b |title=Bangladesh Postal Code |date=21 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=[[Dhaka]] |access-date=3 June 2025 |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425140115/https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/18935c75-e990-474a-b778-0de527950f6b |url-status=dead }}</ref> | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Tropical savanna climate|Aw]] | website = {{URL|tala.satkhira.gov.bd}} | footnotes = }} '''ᱛᱟᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱢᱟ [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱩᱯᱨᱩᱢ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱟᱨᱚᱣᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ -ᱟ᱾ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱭᱤᱠᱜᱟᱪᱷᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱥᱩᱱᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱰᱩᱢᱩᱨᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} jesbylwrpf6hoxc036kql9fc9lfxc3u ᱠᱚᱞᱟᱨᱚᱣᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ 0 32097 199790 180186 2026-11-08T03:28:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199790 wikitext text/x-wiki {{more citations needed|date=March 2015}} {{Infobox settlement | official_name = Kalaroa | native_name = ᱠᱚᱞᱟᱨᱚᱣᱟ | settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = Skyline of Kalaroa, Bangladesh | image_map = Kalaroa in Khulna division (Bangladesh).svg | coordinates = {{coord|22|{{#expr:.8750*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.0417*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = <!-- Capital --> | subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱵ|ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱠᱷᱤᱨᱟ]] | subdivision_name3 = | seat = [[Kalaroa]] | leader_title = [[Member of Parliament]] | leader_name = Vacant | area_total_km2 = 231.42 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = 261270 | population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]] | population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=[[Dhaka]] |pages=400}}</ref> | population_density_km2 = auto | postal_code_type = [[Postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 9410<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/18935c75-e990-474a-b778-0de527950f6b |title=Bangladesh Postal Code |date=21 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=[[Dhaka]] |access-date=3 June 2025 |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425140115/https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/18935c75-e990-474a-b778-0de527950f6b |url-status=dead }}</ref> | website = {{URL|http://kalaroa.satkhira.gov.bd/}} | footnotes = | timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset = +6 }} '''ᱠᱚᱞᱟᱨᱚᱣᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱵ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱨᱥᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱠᱚ == ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱐᱗᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱮ ᱕᱐.᱙᱖%, ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱔᱙.᱐᱔%᱾ == ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ == * [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]] * [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]] * [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == rbw1w94knnk5wbo121ogpl70e9s2352 ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ 0 32305 200018 199508 2026-11-08T10:42:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200018 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ | state = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | constituency_no = ᱒᱗ | type = SLA | map_image = | map_caption = | map_alt = | division = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | district = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] | loksabha_cons = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] | established = ᱒᱐᱐᱙ | reservation = ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ | incumbent_image = Bhadav Hansdah.jpg | mla = [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | latest_election_year = [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]] | electors = ᱒,᱐᱙,᱖᱐᱕{{efn|as on 2024}}{{efn|as data published by election commission}} }} '''ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223024526/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=27|url-status=usurped|archive-date=23 February 2014|title= Orissa Assembly Election 2009 |work=empoweringindia.org |quote= Constituency: Saraskana (27) District : Mayurbhanj |accessdate= 18 February 2014}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱤᱡᱟᱹᱛᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱤᱥᱳᱭᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱩᱢᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ (ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱩᱥᱩᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱩᱨᱫᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Orissa/orissa.pdf Assembly Constituencies and their Extent]</ref><ref>[http://eci.nic.in/delim/paper1to7/Orissa.xls Seats of Odisha]</ref> ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=Delimitation 2008 |url=https://www.elections.tn.gov.in/Web/forms/int1.pdf |website=[[Election Commission of India|ECI]] |access-date=2025-07-15 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529075331/https://elections.tn.gov.in/Web/forms/int1.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ [[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ== {{bar box |float=right |title= ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱮᱢ |titlebar=#ddd |width=300px |barwidth=275px |bars= {{bar percent|2019|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|37.79}} {{bar percent|2019|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|34.28}} {{bar percent|2014|{{party color|Biju Janata Dal}}|32.16}} {{bar percent|2009|{{party color|Nationalist Congress Party}}|35.75}} }} ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name=prevMLAs>{{cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |title=Odisha Reference Annual - 2011 - List of Members of Odisha Legislative Assembly - (1951–2004) |access-date=6 October 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217121136/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |archive-date=17 December 2013 }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {|class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱚᱦᱮᱫ !colspan=2|ᱫᱚᱞ |- |[[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Saraskana Assembly Election Results 2024: Saraskana Election Candidates List, Election Date, Vote Share - IndiaToday |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/odisha/saraskana-constituency-result-18027 |access-date=2025-06-19 |website=India Today |language=en}}</ref> |[[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] |{{full party name with color|rowspan=2|Bharatiya Janata Party}} |- |[[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]<ref name=election2019>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/11679-odisha-legislative-assembly-election-2019/ |title=State Election, 2019 to the Legislative Assembly of Odisha |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=7 October 2021 |url-access=limited}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Saraskana Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/saraskana-odisha-assembly-constituency |access-date=2025-06-19 |website=resultuniversity.com}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |[[ᱵᱩᱫᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] |- |[[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]<ref name=":1" /> |[[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] |{{full party name with color|Biju Janata Dal}} |- |[[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]]<ref name=":2" /> |[[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] |{{full party name with color|Nationalist Congress Party}} |} ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ== ===᱒᱐᱒᱔=== ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=General Election to Legislative Assembly of Odisha 2024 |url=https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |website=[[Election Commission of India|ECI]] |access-date=2025-07-10 |archive-date=2024-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507223908/https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱑᱓,᱖᱕᱒ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> {{Election box begin | |title= [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] |votes = ᱕᱙,᱓᱘᱗ |percentage = 37.79 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ |votes = ᱔᱕,᱗᱓᱕ |percentage = 29.11 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ |candidate = ᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱱ |votes = ᱒᱐,᱗᱒᱕ |percentage = 13.19 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱨᱟᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ |votes = ᱑᱙,᱖᱓᱔ |percentage = 12.49 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |votes = ᱒,᱐᱐᱙ |percentage = 1.28 |change = }} {{Election box majority| |votes = ᱑᱓,᱖᱕᱒ |percentage = 8.68 |change = }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱕᱗,᱑᱓᱖ |percentage = 74.97 |change = }} {{Election box hold with party link no swing| |winner = }} {{Election box end}} ===᱒᱐᱑᱙=== ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱵᱩᱫᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱡ ᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱴᱩᱰᱩ ᱖,᱘᱑᱓ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" /> {{Election box begin | |title= [[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]],ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = [[ᱵᱩᱫᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] |votes = ᱕᱓,᱑᱙᱗ |percentage = ᱓᱔.᱒᱘ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = ᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱴᱩᱰᱩ |votes = ᱔᱖,᱓᱘᱔ |percentage = 29.89 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ |candidate = ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ |votes = ᱓᱔,᱘᱓᱑ |percentage = 22.44 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ |candidate = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] |votes = ᱑᱐,᱐᱓᱖ |percentage = 6.47 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |votes = ᱒᱒᱐᱖ |percentage = 1.42 |change = }} {{Election box majority| |votes = ᱖,᱘᱑᱓ |percentage = ''4.39''{{efn|% of total valid votes}} |change = }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱕᱕,᱑᱘᱔ |percentage = 76.02 |change = }} {{Election box gain with party link no swing| |winner = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |loser = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ }} {{Election box end}} ===᱒᱐᱑᱔=== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱓᱘᱓᱙ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" /> {{Election box begin | |title= [[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = ᱵᱷᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ |votes = ᱔᱖,᱘᱖᱗ |percentage = 32.16 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ |candidate = ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ |votes = ᱔᱓,᱐᱒᱘ |percentage = 29.52 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ |votes = ᱒᱓,᱔᱔᱗ |percentage = 16.09 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱤᱨᱠᱟ |votes = ᱒᱐,᱐᱔᱐ |percentage = 13.75 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |votes = ᱑,᱘᱐᱕ |percentage = 1.24 |change = }} {{Election box majority| |votes = ᱓,᱘᱓᱙ |percentage = ''2.64''{{efn|% of total valid votes}} |change = }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱔᱕,᱗᱕᱑ |percentage = 79.67 |change = }} {{Election box gain with party link no swing| |winner = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |loser = Nationalist Congress Party }} {{Election box end}} ===᱒᱐᱐᱙=== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱑᱔,᱕᱙᱐ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":2">{{cite web |url=http://leadtech.in/infoelection/index.php/odisha/431-odisha-election-result-2009-votemargin.html |title=Orissa Election Result 2009 With Vote Margin |work=leadtech.in |quote=14590 |accessdate=18 February 2014 |archive-date=27 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527163949/http://leadtech.in/infoelection/index.php/odisha/431-odisha-election-result-2009-votemargin.html |url-status=dead }}</ref> {{Election box begin| |title= [[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱥᱟᱨᱚᱥᱠᱚᱬᱟ<ref name=election2009>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3630-orissa-2009/ |title=Statistical Report on General Election, 2009 to the Legislative Assembly of Orissa |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date= 6 October 2021}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Nationalist Congress Party |candidate = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] |votes = ᱓᱙,᱘᱓᱒ |percentage = 35.75 |change = ''-'' }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ |candidate = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ |votes = ᱒᱕,᱒᱔᱒ |percentage = 22.65 |change = ''-'' }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = ᱢᱟᱹᱡᱷᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ |votes = ᱑᱗,᱖᱕᱗ |percentage = 15.85 |change = ''-'' }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱥᱚᱱᱟᱛᱚᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ |votes = ᱑᱖,᱖᱖᱗ |percentage = 14.96 |change = ''-'' }} {{Election box majority| |votes = ᱑᱔,᱕᱙᱐ |percentage = ''13.09''{{efn|% of total valid votes}} |change = ''-'' }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱑᱑,᱕᱑᱖ |percentage = 69.87 |change = ''-'' }} {{Election box new seat win| |winner = Nationalist Congress Party }} {{Election box end}} ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] ngvuut15w9hoiww0d65wyuk4bbt6bhg ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ 0 32365 199911 176717 2026-11-08T08:07:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199911 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ | image = | caption = | birth_date = | birth_place =[[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ) | residence = | death_date = ᱑᱙᱙᱗ | death_place =[[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ) | office1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency1 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] | termstart1 = ᱑᱙᱙᱐ |term_end1 = ᱑᱙᱙᱕ | successor1 = [[ᱡᱟᱱᱟᱨᱫᱟᱱ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ]] | termstart2 = ᱑᱙᱘᱕ |term_end2 = ᱑᱙᱙᱐ | predecessor2 = [[ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱨᱟᱢ]] | party = {{hlist| [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] }} | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | religion = |father= | spouse = | children =[[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ]] (ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ) | website = | footnotes = | date = ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙| }} '''ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ''' ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title= Chatra Assembly Constituency Election Result|url= https://resultuniversity.com/election/chatra-bihar-assembly-constituency|website= resultuniversity|access-date= 2025-07-20|archive-date= 2025-09-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20250928114035/https://resultuniversity.com/election/chatra-bihar-assembly-constituency|url-status= dead}}</ref><ref>{{Cite news|url= https://www.telegraphindia.com/jharkhand/upa-allies-gun-for-each-other-in-simaria/cid/629683|title=UPA allies gun for each other in Simaria|website=telegraphindia|date=21 January 2008|access-date=2 November 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://newswing.com/after-two-years-bahu-reshmi-will-take-over-the-legacy-of-minister-satyanand-bhokta-in-chatra/414355/|title=दो सालों बाद चतरा में मंत्री सत्यानंद भोक्ता की विरासत संभालेगी 'बहू' रेशमी!|publisher=newswing|date=13 August 2022|access-date=1 December 2022}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url= https://www.telegraphindia.com/jharkhand/upa-allies-gun-for-each-other-in-simaria/cid/629683|title=UPA allies gun for each other in Simaria|website=telegraphindia}}</ref> ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱚᱣᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱣᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/jharkhand/story/831219.html|title=सरकार ने नहीं पूछा, तो पहाड़ काट कर बना लिया रास्ता|website=prabhatkhabar|access-date=2 November 2019}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ, ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱘᱕–᱑᱙᱙᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱐–᱑᱙᱙᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]] tuj23mxyx50c9ij969ec9w6ggwz8o2r ᱠᱳᱞᱟᱭᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 32531 199848 178564 2026-11-08T05:40:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199848 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱠᱳᱞᱟᱭᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian Railways Suburban Railway Logo.svg|25px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = | image_size = | image_caption = | address = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ - ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱨᱳᱰ, ᱠᱳᱞᱟᱭᱜᱨᱟᱢ, ᱦᱚᱱᱚᱛ - ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|26.5518|89.0499|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | elevation = {{convert|75|m|ft}} | line = [[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱣ-ᱱᱤᱭᱩ ᱵᱳᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | other = | structure = | platform = ᱓ | tracks = ᱔ (ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ) | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱦᱚᱭ | code = {{Indian railway code | code = KLGM | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_dot_label = '''ᱠᱳᱞᱟᱭᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' | map_size = 300 | map_type = India West Bengal#India | map_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱠᱳᱞᱟᱭᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱟᱭᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Departures from Kolaigram (3 PFs)|url=http://amp.indiarailinfo.com/arrivals/kolai-gram-klgr/7250|website=indiarailinfo.com|access-date=2025-08-03|archive-date=2022-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220724021751/http://amp.indiarailinfo.com/arrivals/kolai-gram-klgr/7250|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱵᱳᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kolai Gram/KLGR|url=http://www.totaltraininfo.com/station/klgr/|website=totaltraininfo.com}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] mbx1n0zgv3npf8pk8os9t7vtcxlkakx ᱢᱮᱜᱽᱱᱚᱥ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ 0 32558 199971 177821 2026-11-08T09:13:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199971 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess biography | name = ᱢᱮᱜᱽᱱᱚᱥ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ | image = MagnusCarlsen24.jpg | caption = 2024 ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ | full_name = ᱥᱣᱮᱱ ᱢᱮᱜᱽᱱᱚᱥ ᱳᱣᱮᱱ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ | country = ᱱᱚᱨᱣᱮ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1990|11|30}} | birth_place = [[ᱴᱳᱱᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]], ᱱᱚᱨᱣᱮ | title = [[ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ (ᱪᱮᱥ)|ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ]] (2004) | worldchampion = [[World Chess Championship 2013|2013]]{{ndash}}[[World Chess Championship 2023|2023]] | peakrating = 2882 (ᱢᱮ 2014)<!-- Only the date the rating was first achieved should be listed here. Please also note that only ratings published by FIDE are acceptable. Do not use a "live rating" from the site 2700chess.com --> | peakranking = [[:en:List of FIDE chess world number ones|No. 1]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ 2010)ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ | FideID = 1503014 }} '''ᱢᱮᱜᱽᱱᱚᱥ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ''' ᱵᱟᱝᱢᱟ '''ᱥᱣᱮᱱ ᱢᱮᱜᱽᱱᱚᱥ ᱳᱣᱮᱱ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱨᱣᱮᱭᱤᱡᱽ ᱪᱮᱥ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ, ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱟᱯᱤᱰ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ, ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱞᱤᱴᱡᱽ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ (ᱟᱭᱟᱱ ᱱᱮᱯᱳᱢᱱᱤᱭᱟᱠᱪᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ FIDE ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ,[᱑] ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱜᱟᱨᱨᱤ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱳᱵᱷ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱩᱭ (peak) ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱒᱘᱘᱒ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒᱕ ᱜᱮᱢ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱪᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|author=Aimee Lewis|title=Magnus Carlsen breaks record for longest unbeaten run in chess|url=https://edition.cnn.com/2020/01/15/sport/magnus-carlsen-unbeaten-record-spt-intl/index.html|access-date=10 September 2020|website=CNN|date=15 January 2020|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028114826/https://edition.cnn.com/2020/01/15/sport/magnus-carlsen-unbeaten-record-spt-intl/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 October 2020 |title=Longest unbeaten streak in professional chess |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/610829-most-consecutive-professional-chess-wins |access-date=6 September 2023 |website=Guinness World Records |language=en-gb |archive-date=6 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906022158/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/610829-most-consecutive-professional-chess-wins |url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱤᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱩᱥ ᱪᱮᱥ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮᱭᱤᱡᱽ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴᱥ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":3">{{Cite web |last=Svensen |first=Tarjei J. |date=2024-02-16 |title=The 7 Most Mindblowing Magnus Carlsen Records |url=https://www.chess.com/article/view/7-most-mindblowing-magnus-carlsen-records |access-date=2024-02-16 |website=Chess.com |language=en-US |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217000110/https://www.chess.com/article/view/7-most-mindblowing-magnus-carlsen-records |url-status=live }}</ref> ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱒᱘᱐᱐ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FIDE ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]] ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱟᱯᱤᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱽᱞᱤᱴᱡᱽ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱒᱐᱑᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last=Barden |first=Leonard |date=30 December 2022 |title=Chess: Magnus Carlsen captures double world crown in Rapid and Blitz |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/dec/30/chess-carlsen-triumphs-in-world-rapid-then-sprints-to-avoid-blitz-time-forfeit |access-date=30 December 2022 |website=[[The Guardian]] |archive-date=20 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520052728/https://www.theguardian.com/sport/2022/dec/30/chess-carlsen-triumphs-in-world-rapid-then-sprints-to-avoid-blitz-time-forfeit |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 December 2022 |title=World Blitz: Carlsen clinches triple crown, Assaubayeva defends her title |url=https://en.chessbase.com/post/world-rapid-blitz-ch-2022-live-blitz-2 |access-date=31 December 2022 |website=Chess News |language=en |archive-date=30 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230103656/https://en.chessbase.com/post/world-rapid-blitz-ch-2022-live-blitz-2 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱠᱟᱨᱡᱟᱠᱤᱱ]], ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱵᱤᱭᱟᱱᱳ ᱠᱟᱨᱩᱣᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱱ ᱱᱮᱯᱳᱢᱱᱤᱭᱟᱴᱪᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name=Lourim>{{cite web |last1=Lourim |first1=Jake |title=Magnus Carlsen Is Giving Up The World Title. But The Carlsen Era Lives On. |url=https://fivethirtyeight.com/features/magnus-carlsen-is-giving-up-the-world-title-but-the-carlsen-era-lives-on/ |website=FiveThirtyEight |date=26 July 2022 |access-date=12 September 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726145423/https://fivethirtyeight.com/features/magnus-carlsen-is-giving-up-the-world-title-but-the-carlsen-era-lives-on/ |url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱴᱟᱠᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref>{{Cite web|author=Leonard Barden|title=Magnus Carlsen: the greatest of all time or too much of a grinder?|url=https://www.theguardian.com/sport/2014/feb/28/magnus-carlsen-record-rating-critics|access-date=20 August 2023|website=The Guardian|date=1 March 2014|archive-date=20 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820164954/https://www.theguardian.com/sport/2014/feb/28/magnus-carlsen-record-rating-critics|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱳᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱞᱤᱠᱩᱣᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=Team Liquid signs World Chess champion Magnus Carlsen |url=https://esportsinsider.com/2025/02/team-liquid-magnus-carlsen-signing |access-date=2025-08-04 |author=Jonno Nicholson|website=Esports Insider |language=en-GB}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱕ ᱤᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱞᱤᱨᱮᱡᱟ ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱤᱭᱟᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Chess-Carlsen claims first Esports World Cup title |url=https://www.reuters.com/sports/chess-carlsen-claims-first-esports-world-cup-title-2025-08-01/ |access-date=4 August 2025 |archive-url=https://archive.md/TkieB|archive-date=4 August 2025|website=[[Reuters]] |language=en-GB}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] n0y69qyavo00zmob4lls6l6z9iccg3i ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ 0 32666 200060 189721 2026-11-08T11:46:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200060 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | image = Shivpal singh Yadav.png | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1955|02|16}} | birth_place = [[ᱥᱟᱭᱯᱷᱟᱭ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | residence = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | death_date = | death_place = | office1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start1 = ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱖ | term_end1 = | constituency1 = [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] | predecessor1 = [[ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | successor1 = | office2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start2 = ᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ | term_end2 = ᱒᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ | term_start3 = ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/hindi/southasia/030906_mulayam_nk.shtml |title=मुलायम मंत्रिमंडल का विस्तार &#124; BBC Hindi |access-date=21 August 2016 |archive-date=19 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919185113/http://www.bbc.com/hindi/southasia/030906_mulayam_nk.shtml |url-status=dead }}</ref> | term_end3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱗ | office4 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.]] | term_start4 = ᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ | term_end4 = ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ | predecessor4 = [[ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | successor4 = [[ᱱᱟᱨᱮᱥ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] | term_start5 = ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ | term_end5 = ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱙<ref>{{cite web|url=http://hindi.oneindia.com/news/2009/06/04/sp-appoints-akhilesh-vadav-as-up-party-chief.html|title = यूपी: अखिलेश को सपा की कमान|date = 4 June 2009}}</ref> | predecessor5 = ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱟᱱ ᱫᱟᱥ | successor5 = [[ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | office6 = [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱱᱪᱟᱨᱡᱽ | term_start6 = ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱖<ref>{{Cite news|url = http://khabar.ibnlive.com/news/politics/shivpal-yadav-appointed-as-samajwadi-partys-incharge-in-up-469016.html|title = शिवपाल का कद बढ़ा, बने सपा के यूपी प्रभारी|newspaper = News18 Hindi|archive-url = https://web.archive.org/web/20161018051907/http://khabar.ibnlive.com/news/politics/shivpal-yadav-appointed-as-samajwadi-partys-incharge-in-up-469016.html|archive-date = 2016-10-18|access-date = 2025-08-13|url-status = dead}}</ref> | term_end6 = ᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ | predecessor6 = ''ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ'' | successor6 = ''ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ'' | office7 = ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] | term_start7 = ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ | term_end7 = ᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ | predecessor7 = [[ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | successor7 = [[ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱚᱣᱨᱭᱟ]] | office8 = [[ᱯᱨᱚᱜᱚᱛᱤᱥᱤᱞ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱛᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱞᱳᱦᱤᱭᱟ)]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start8 = ᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘ | term_end8 = ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | predecessor8 = ''ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ'' | successor8 = ''ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ'' | party = [[File:Samajwadi Party.png|20px]] [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱑᱙᱙᱒-᱒᱐᱑᱗; ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) | otherparty = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘), [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (᱒᱐᱑᱘) ᱟᱨ [[ᱯᱨᱚᱜᱚᱛᱤᱥᱤᱞ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱞᱳᱦᱤᱭᱟ)]] (᱒᱐᱑᱘-᱒᱐᱒᱒) | spouse = {{Marriage|ᱥᱟᱨᱞᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|1981}} | relations = [[ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br/>[[ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱠᱟᱠᱟᱭᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br/>[[ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱵᱷᱚᱬᱡᱟ)<br/>[[ᱰᱤᱢᱯᱚᱞ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ)<br/>[[ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱵᱷᱚᱬᱡᱟ)<br/>[[ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱵᱷᱚᱬᱡᱟ)<br/>[[ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱚᱬᱡᱟ)<br/>[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱵᱮᱴᱟ) | children = ᱒ (ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱴᱤ), [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)]] ᱥᱟᱶᱛᱮ | father = ᱥᱩᱜᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | mother = ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ | alma_mater = [[ᱠᱟᱨᱢ ᱠᱥᱮᱛᱨᱟᱹ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱤᱴᱟᱣᱟ]]<br /> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱩ ᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱵᱤ.ᱮ.), ᱑᱙᱗᱖),<br />[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]<br /> [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱰ.), ᱑᱙᱗᱗)<ref>{{cite web|url=http://myneta.info/uttarpradesh2017/candidate.php?candidate_id=2573|title = Shivpal Singh Yadav(Samajwadi Party(SP)):Constituency- JASWANTNAGAR(ETAWAH) - Affidavit Information of Candidate}}</ref> | footnotes = <!-- Bot generated title --> | date = | year = }} '''ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱕) ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱯᱷᱟᱭ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱣᱟᱨᱜᱤ [[ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱤᱡ]] ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱤᱡ]] ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱜᱚᱛᱤᱥᱤᱞ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱞᱳᱦᱤᱭᱟ)]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://eci.nic.in/archive/May2007/pollupd/ac/states/S24/Aconst289.htm |title= State elections 2007 result |access-date= 5 March 2012}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ<ref>{{Cite web |title=Shivpal Yadav |url=https://www.indiatoday.in/topic/shivpal-yadav |access-date=2025-02-19 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱨᱮ [[ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱯᱷᱚᱭ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱩᱜᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱤ.ᱡᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. (᱑᱙᱗᱖) ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱰ (᱑᱙᱗᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ=== ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱕ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, [[ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]], ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱨᱟᱢ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ [[ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱤᱜ ᱢᱤᱥᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱭᱚᱵᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://legislativebodiesinindia.nic.in/States/UttarPradesh/lop.htm |title= Leader of Opposition, UP Assembly |access-date= 5 March 2012}}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ== ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱖ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ {| class="wikitable sortable" width=50% ! # !! ᱠᱷᱚᱱ !! ᱛᱮ !! ᱴᱷᱟᱶ !! ᱫᱚᱞ |- | ᱑. || ᱑᱙᱙᱖ || ᱒᱐᱐᱒ || [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ) || [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱮᱥ.ᱯᱤ.]] |- | ᱒. || ᱒᱐᱐᱒ || ᱒᱐᱐᱗ || [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ (ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ) || [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱮᱥ.ᱯᱤ.]] |- | ᱓. || ᱒᱐᱐᱗ || ᱒᱐᱑᱒ || [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ (ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ) || [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱮᱥ.ᱯᱤ.]] |- | ᱔. || ᱒᱐᱑᱒ || ᱒᱐᱑᱗ || [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ (ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱣ) || [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱮᱥ.ᱯᱤ.]] |- | ᱕. || ᱒᱐᱑᱗ || ᱒᱐᱒᱒ || [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ (ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ) || [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱮᱥ.ᱯᱤ.]] |- | ᱖. || ᱒᱐᱒᱒ || ᱱᱤᱛᱚᱜ || [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ) || [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱮᱥ.ᱯᱤ.]] |} ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱞᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱱᱩᱵᱷᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱩᱵᱷᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱮᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://ndtv.in/india/shivpal-yadav-writes-to-pm-for-deputation-of-his-ias-son-in-law-cabinet-committee-overrules-dopts-re-1436011 |title=अपने IAS दामाद की पोस्टिंग के लिए शिवपाल ने लिखी पीएम को चिट्ठी, नियमों में ढील देकर केंद्र ने दिया डेप्युटेशन |work=NDTV India |date=26 July 2016 |access-date=13 August 2025 |archive-date=12 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212110116/https://ndtv.in/india/shivpal-yadav-writes-to-pm-for-deputation-of-his-ias-son-in-law-cabinet-committee-overrules-dopts-re-1436011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.amarujala.com/lucknow/shivpal-yadav-writes-letter-to-pm-narendra-modi-for-ajay-yadav-deputation |title=आईएएस दामाद के लिए शिवपाल ने लिखी मोदी को चिट्ठी, पीएम ने तोड़ा नियम |work=Amar Ujala |date=27 July 2016 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱭᱯᱷᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱗-᱒᱐᱑᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱩ ᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ)|ᱥᱤᱵᱽᱯᱟᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱗]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 9dmk0qpa767rgoz3gvk3o3gj64gb888 ᱜᱟᱨᱤ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ 0 32684 199700 196619 2026-11-08T00:39:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199700 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess biography | name = ᱜᱟᱨᱤ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ<br/>{{nobold|Гарри Каспаров}} | image = Garri Kasparow (18776605665) (cropped) 2.jpg | caption = 2015 ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ | full_name = Garry Kimovich Kasparov | country = {{ubl|Soviet Union (before 1992)|Russia (after 1992)}}<!-- This is the federation played for, not the country of citizenship; see https://en.wikipedia.org/wiki/Template_talk:Infobox_chess_biography#Does_"country"_refer_to_federation,_citizenship_or_residence? --> | birth_date = {{Birth date and age|1963|04|13|df=y}}<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=12 April 2020 |title=On this day: Born April 13, 1963; Russian chess champion Garry Kasparov |url=https://www.reuters.com/article/us-sport-anniversary-kasparov/on-this-day-born-april-13-1963-russian-chess-champion-garry-kasparov-idUSKCN21U060 |work=Reuters |access-date=28 June 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628043800/https://www.reuters.com/article/us-sport-anniversary-kasparov/on-this-day-born-april-13-1963-russian-chess-champion-garry-kasparov-idUSKCN21U060 |archive-date=28 June 2020}}</ref> | birth_place = [[Baku]], ᱟᱡᱮᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ ᱮᱥᱹᱮᱥᱹᱟᱨᱹ, ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ | title = [[:en:Grandmaster (chess)|ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ]] (1980) | worldchampion = {{ubl|1985–1993 (undisputed)|1993–2000 (classical)}} | yearsactive = {{ubl|1976–2005|2016–present (speed chess only)}} | peakrating = 2851 (July 1999) | peakranking = [[List of FIDE chess world number ones|No. 1]] (January 1984) | FideID = 4100018 | module = {{Listen|embed=yes|filename=Garri Kasparov voice.oga|title= ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ (ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)(in Russian)|type=speech|description=13 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 2011 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱠᱚ ᱢᱚᱥᱠᱚᱣ ᱤᱱᱴᱚᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ}} }} '''ᱜᱟᱨᱤ ᱠᱤᱢᱚᱵᱷᱤᱪ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ '''ᱜᱟᱨᱤᱠ ᱠᱤᱢᱚᱵᱷᱤᱪ ᱣᱮᱱᱥᱴᱮᱭᱤᱱ''' ᱑᱓ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱥ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ (᱑᱙᱘᱕-᱒᱐᱐᱐), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱰᱮ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱒᱘᱕᱑,<ref>{{cite web |url=http://www.chess.com/article/view/who-is-the-strongest-chess-player |title=Who is the Strongest Chess Player? |access-date=2 March 2009 |date=27 October 2008 |work=Bill Wall |publisher=Chess.com |archive-date=31 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331020751/https://www.chess.com/article/view/who-is-the-strongest-chess-player |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱽᱱᱚᱥ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱫᱚ ᱒᱕᱕ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱚᱴᱟᱜᱩᱴᱤ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱑᱕) ᱟᱨ ᱪᱮᱥ ᱚᱥᱠᱟᱨ (᱑᱑) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱛᱚᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱵᱷ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱠᱮᱥ ᱰᱚᱢᱢᱟᱨᱟᱡᱩ ᱑᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=McGourty (Colin_McGourty) |first=Colin |date=12 December 2024 |title=18-Year-Old Gukesh Becomes Youngest-Ever Undisputed Chess World Champion |url=https://www.chess.com/news/view/fide-world-chess-championship-2024-game-14 |access-date=13 December 2024 |website=Chess.com |language=en-US}}</ref><ref>[[Ruslan Ponomariov]] won the disputed [[FIDE]] title, at the age of 18, when the world title was split</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖, ᱑᱙᱘᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱯᱚᱵᱷ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱑᱙᱙᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱷᱤᱰᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱰᱮ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱫᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱮᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Garry-Kasparov|title=Garry Kasparov {{!}} Biography & Facts|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=3 August 2017|archive-date=3 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203040544/https://www.britannica.com/biography/Garry-Kasparov|url-status=live}}</ref>᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱵᱤ.ᱮᱢ. ᱥᱩᱯᱚᱨᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱰᱤᱯ ᱵᱽᱞᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱪ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱵᱷᱞᱟᱫᱤᱢᱤᱨ ᱠᱨᱟᱢᱱᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ "ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ" ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱯᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱹ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱨᱢᱮᱱᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱮ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱞᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱰᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱢᱟᱭᱤ ᱜᱨᱮᱴ ᱯᱨᱤᱰᱤᱥᱮᱥᱚᱨᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱢᱩᱵᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱞᱟᱫᱤᱢᱤᱨ ᱯᱩᱛᱤᱱ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱺᱴ (coalition) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱚᱢᱚᱥᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱮᱱ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ" ᱫᱚᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="heir">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL1364229620071213|title=Putin "heir" on course to win Russia election: poll|work=Reuters|date=13 December 2007|access-date=2 July 2017|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625205623/https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL1364229620071213|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last=Gessen |first=Masha |date=2012 |title=The Man Without a Face: The Unlikely Rise of Vladimir Putin |location=New York |publisher=Riverhead Books |pages=[https://archive.org/details/manwithoutfaceun0000gess/page/196 196]–197 |isbn=978-1-59448-842-9 |title-link=The Man Without a Face: The Unlikely Rise of Vladimir Putin }} Gessen describes some of the obstacles Kasparov encountered during the attempt to build his campaign: his chartered plane was refused airport access; hotels were advised not to house him; event attendees and organisers were threatened; secret police were a constant presence; a "total television blackout" was enforced. These measures, Gessen concludes, kept the Kasparov movement from growing.</ref><ref>{{cite news |last=Demirjian |first=Karoun |date=13 September 2014 |title=Moscow city elections leave little room for Russian opposition |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/moscow-city-elections-leave-little-room-for-russian-opposition/2014/09/12/918f562c-070c-4ef8-8592-bc1f8d674e46_story.html |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2014 |archive-date=4 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004062920/http://www.washingtonpost.com/world/europe/moscow-city-elections-leave-little-room-for-russian-opposition/2014/09/12/918f562c-070c-4ef8-8592-bc1f8d674e46_story.html |url-status=live }}"Independent opposition candidates faced many obstacles. In February, Putin signed a law requiring all independent candidates to collect signatures from 3 percent of their constituents. The city didn't finalize the boundaries of the districts – which expanded from 35 to 45 – until April. Then in May, two of the original 'For Moscow' members were slapped with fraud charges, effectively ending their campaigns.[paragraph break] The remaining would-be candidates had a few weeks in the summer to collect approximately 5,000 signatures. It proved an elusive goal for most coalition members."</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱥ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ftfear">{{cite news |url=https://www.ft.com/content/0fc438d4-ce8f-11e2-ae25-00144feab7de |title=Garry Kasparov not returning to Russia out of fear of prosecution |newspaper=Financial Times |date=6 June 2013 |access-date=26 December 2020 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525000000/https://www.ft.com/content/0fc438d4-ce8f-11e2-ae25-00144feab7de |url-status=live }}</ref> ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Incorrigible"/><ref>{{cite news |last=Boot |first=Max |date=25 April 2018 |title=The political center is fighting back |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=23 April 2019 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508152332/https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-political-center-is-fighting-back/2018/04/25/6170f646-489b-11e8-827e-190efaf1f1ee_story.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱫᱽᱥᱴᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾.<ref name="vecernjidrz">{{cite web |url=https://www.vecernji.hr/vijesti/gari-kasparov-dobio-hrvatsko-drzavljanstvo-923829 |title=Gari Kasparov dobio hrvatsko državljanstvo |publisher=[[Večernji list]] |date=27 February 2014 |access-date=26 December 2020 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414025912/https://www.vecernji.hr/vijesti/gari-kasparov-dobio-hrvatsko-drzavljanstvo-923829 |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.nacional.hr/gari-kasparov-vladimir-putin-ima-previse-problema-da-bi-nastavio-svoje-agresivne-politike-na-podrucju-balkana/ GARI KASPAROV: 'Vladimir Putin ima previše problema da bi nastavio svoje agresivne politike na području Balkana'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122144712/https://www.nacional.hr/gari-kasparov-vladimir-putin-ima-previse-problema-da-bi-nastavio-svoje-agresivne-politike-na-podrucju-balkana/ |date=22 November 2021 }}''[[Nacional (weekly)|Nacional]]'', 22 December 2020, # 1183, p. 51.</ref><ref name="slobdalm">{{cite web |url=https://slobodnadalmacija.hr/mozaik/zivot/je-li-se-legendar-sahist-gari-kasparov-trajno-preselio-u-podstranu-pokraj-splita-u-dalmaciju-se-sklonio-nakon-sto-je-pocela-pandemija-koronavirusa-1071006 |title=Je li se legendarni šahist Gari Kasparov trajno preselio u Podstranu pokraj Splita? U Dalmaciju se 'sklonio' nakon pandemije koronavirusa |publisher=[[Slobodna Dalmacija]] |date=15 January 2021 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207225548/https://slobodnadalmacija.hr/mozaik/zivot/je-li-se-legendar-sahist-gari-kasparov-trajno-preselio-u-podstranu-pokraj-splita-u-dalmaciju-se-sklonio-nakon-sto-je-pocela-pandemija-koronavirusa-1071006 |url-status=live }}</ref> Here is the translation: ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱭᱩᱢᱮᱱ ᱨᱟᱭᱴᱥ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱱᱤᱭᱩ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ (RDI) ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱞᱤᱵᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴ ᱟᱨ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] c8ktngae1fo7zr5r13v9p08israzi9u ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ 0 32728 199708 179781 2026-11-08T00:57:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199708 wikitext text/x-wiki '''ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ''' ({{translation|'ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ'}}) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Chaturvedi>{{cite book|last1=Chaturvedi|first1=Mahesh Chandra|title=India's waters|date=2012|publisher=CRC Press|location=Boca Raton, Florida|isbn=978-1439872833|page=74|url=https://books.google.com/books?id=b39UVL6nO_0C&q=how+many+grampanchayats+in+india&pg=PA74|access-date=14 July 2015}}</ref><ref name=scroll>{{cite web |title=Ground Rules |url=http://scroll.in/article/706266/two-village-councils-have-governance-lessons-for-the-rest-of-india |website=[[Scroll.in]] |date=14 February 2015 |access-date=4 December 2020 |archive-date=15 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615033254/https://scroll.in/article/706266/two-village-councils-have-governance-lessons-for-the-rest-of-india |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ; ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ; ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱾ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱳᱣᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Panchayati Raj – History|url=http://www.rajpanchayat.rajasthan.gov.in/en-us/aboutus/history.aspx#:~:text=Th%20e%20system%20later%20came,held%20in%20September|access-date=2020-12-01|website=www.rajpanchayat.rajasthan.gov.in|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033558/http://rajpanchayat.rajasthan.gov.in/en-us/aboutus/history.aspx#:~:text=Th%20e%20system%20later%20came,held%20in%20September|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱟᱹᱛᱩ, ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱾<ref name=DC>{{cite web |last=Sapra |first=Ipsita |title=Living in the villages |url=http://www.dandc.eu/en/article/after-25-years-elected-village-councils-india-democracy-still-needs-be-deepened |website=[[D+C Development and Cooperation]] |department=Rural Democracy |date=February 2013 |access-date=24 April 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065324/http://www.dandc.eu/en/article/after-25-years-elected-village-councils-india-democracy-still-needs-be-deepened |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ== ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱶᱛᱟ (ᱯᱤᱟᱨᱟᱭᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱱ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱥᱟᱸᱥᱚᱫᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |author1=Benoy Banerjee |author2=Irfaan Khan |author3=Rajeev Kumar |display-authors=etal |chapter=Chapter Eight: Local Governments |title=India Constitution at Work: Textbook in Political Science for Class XI |url=https://schools.aglasem.com/ncert/ncert-books-class-11-political-science-indian-constitution-at-work-chapter-8/ |date=2006 |publisher=[[National Council of Educational Research and Training]] |isbn=81-7450-550-4 |access-date=29 August 2020 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201204654/https://schools.aglasem.com/ncert/ncert-books-class-11-political-science-indian-constitution-at-work-chapter-8/ |url-status=live }}</ref> * ''ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ'' * ''ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'' * ''ᱵᱮᱥ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ'' ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱸᱪ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aDoppmCmeqUC&q=sarpanch|title=Citizen Participation in Rural Development|last=Seetharam|first=Mukkavilli|date=1 January 1990|publisher=Mittal Publications|isbn=9788170992271|page=34|language=en}}</ref> ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=2021-01-30|title=Rajasthan Sarpanch Salary 2021 – What is the Salary Of Sarpanch|url=https://examcraze.in/rajasthan-sarpanch-salary/|access-date=2021-12-03|website=Exam Craze|language=en-US|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203041543/https://examcraze.in/rajasthan-sarpanch-salary/|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xKEQxEtNR-AC&q=village%2520ward%2520member&pg=PA117|title=Social Science|publisher=Vk Publications|isbn=9788179732144|page=117|language=en}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ=== ''[[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱱ|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱱ ᱑᱙᱙᱔]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱖ (᱓) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=The Andhra Pradesh Panchayat Raj Act, 1994 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/andhra_pradesh/1994/1994AP13.pdf |date=2002 |at=Section 6.(3) |website=Lawsofindia.org |access-date=30 September 2015 |archive-date=13 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713235139/http://www.lawsofindia.org/pdf/andhra_pradesh/1994/1994AP13.pdf |url-status=usurped }}</ref> ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ, ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ ᱟᱨ ᱩᱯᱚᱥᱚᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱥᱟᱨᱯᱚᱧᱪ) ᱟᱨ ᱩᱯᱚᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ (ᱩᱯᱚ-ᱥᱟᱨᱯᱚᱧᱪ) ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱣᱟᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ ᱟᱨ ᱩᱯ-ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://vikaspedia.in/social-welfare/community-power/role-of-gram-sabha/what-is-gram-sabha |title=What is Gram Sabha |publisher=Vikaspedia |date= |access-date=2022-02-28 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202205555/https://vikaspedia.in/social-welfare/community-power/role-of-gram-sabha/what-is-gram-sabha |url-status=live }}</ref><ref name="Toppr Panchayati Raj">{{cite web |title=Panchayati Raj System in India {{!}} Definition, Examples, Diagrams |url=https://www.toppr.com/en-in/content/concept/panchayati-raj-system-in-india-204086 |access-date=4 December 2020 |website=www.toppr.com |language=en}}</ref> ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ [https://www.nokriwale.in/gujarat-gram-panchayat-election-result-2021/ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005121431/https://nokriwale.in/gujarat-gram-panchayat-election-result-2021/ |date=2022-10-05 }} ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Toppr Panchayati Raj" /> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== * '''ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ''' ** ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱧᱮᱞ, ᱱᱟᱞᱟ, ᱯᱚᱞ, ᱠᱩᱸᱧ ᱧᱮᱞ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ** ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱞᱟᱢᱯᱷ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱢᱮ ᱾<ref name="Toppr Panchayati Raj" /> ** ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱢᱮ ᱾ * '''ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ''' (ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ) ** ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱾ ** ᱩᱪᱤᱛ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱠᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱢᱮ ᱾ ** ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱾<ref name="Toppr Panchayati Raj" /> * '''ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ''' (ᱱᱭᱟᱭᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ; ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟᱭ ᱾) ** ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱥᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱢᱮ ᱾ ** ᱑᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ** ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Toppr Panchayati Raj" /> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽᱯᱩᱨ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.panchayat.gov.in ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] * {{cite news|url=http://www.indiatogether.org/2003/apr/gov-kardcrefm.htm|title=Ugly duckling to swan|author=Subramaniam Vincent|publisher=India Together|date=28 February 2002}} * [http://www.hks.harvard.edu/fs/rpande/papers/politics.pdf "Indian local governments" (Harvard University)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126060415/http://www.hks.harvard.edu/fs/rpande/papers/politics.pdf |date=26 January 2016 }} * [https://web.archive.org/web/20160609164208/http://www.nbkeduit.in/ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ" (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱫᱭᱟᱯᱤᱛ ᱥᱳᱞᱟᱯᱩᱨ)] {{ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ}} {{DEFAULTSORT:ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱯ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ| ]] hchpab50yqoaipeukz3r673uuv8nug4 ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ 0 32802 199639 199469 2026-11-07T22:29:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199639 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ | image =Ankur Mittal being felicitated by Manav Rachna International University (cropped).jpg | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ | nickname = | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | birth_date = {{birth date and age|1992|3|30|df=yes}} | birth_place = [[ᱥᱚᱱᱤᱯᱚᱛ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | death_date = | death_place = | residence = | years_active = | country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | sport = [[Shooting sports|Sport shooter]] | rank = ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱑ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ | event = [[ISSF Double trap|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ/ᱴᱨᱟᱯ]] | coach = | highestranking = ᱑ | pb = ᱑᱔᱕/᱑᱕᱐, ᱗᱕/᱘᱐ (ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ) | medaltemplates = {{MedalSport|ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Shooting sports|shooting]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[ISSF World Shooting Championships|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalGold|[[2018 ISSF World Shooting Championships|᱒᱐᱑᱘ ᱪᱟᱝᱣᱚᱱ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} {{MedalSilver|[[2017 World Shotgun Championships|᱒᱐᱑᱗ ᱢᱚᱥᱠᱚ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} {{MedalBronze|᱒᱐᱑᱘ ᱪᱟᱝᱣᱚᱱ|ᱫᱚᱞ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} {{MedalCompetition|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold|᱒᱐᱑᱔ ᱟᱞ-ᱟᱭᱤᱱ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} {{MedalGold|᱒᱐᱑᱗ ᱟᱥᱛᱟᱱᱟ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} {{MedalGold|᱒᱐᱑᱗ ᱟᱥᱛᱟᱱᱟ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}} {{MedalGold|[[2025 Asian Shooting Championships|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱤᱢᱠᱮᱱᱴ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} {{MedalSilver|[[2016 Asian Shotgun Championships|᱒᱐᱑᱖ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}} {{MedalBronze|᱒᱐᱑᱔ ᱟᱞ-ᱟᱭᱤᱱ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}} {{MedalBronze|᱒᱐᱑᱖ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} {{MedalBronze|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱤᱢᱠᱮᱱᱴ|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱫᱚᱞ}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalBronze|[[2018 Commonwealth Games|᱒᱐᱑᱘ ᱜᱚᱞᱰ ᱠᱚᱥᱴ]]|[[Shooting at the 2018 Commonwealth Games – Men's double trap|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Shooting Championships|ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalGold|[[2017 Commonwealth Shooting Championships|᱒᱐᱑᱗ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ]]|ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ}} }} '''ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱩᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2018 ISSF World Shooting Championships ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ [[ᱪᱟᱝᱣᱚᱱ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ 2017 ISSF World Shotgun Championships ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱚᱥᱠᱚ, ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱱᱤᱯᱚᱛ]], ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="2017 CWC gold">{{cite news |title=ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱥᱩᱴᱤᱝ: ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ, ᱱᱟᱱᱡᱟᱯᱯᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ |url=http://www.tribuneindia.com/news/sport/commonwealth-shooting-mittal-nanjappa-shoot-gold/492200.html |accessdate=9 July 2018 |work=[[The Tribune (Chandigarh)]] |agency=[[Press Trust of India]] (PTI) |date=4 November 2017 |archiveurl=https://archive.today/20180411223711/http://www.tribuneindia.com/news/sport/commonwealth-shooting-mittal-nanjappa-shoot-gold/492200.html |archivedate=11 April 2018 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱡᱚᱭ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱮᱴ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱱᱥᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱨᱟᱪᱱᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱵᱤᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱨᱟᱪᱱᱟ ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑ ᱮᱞ ᱰᱟᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱟᱨ |url=https://manavrachna.edu.in/latest/manav-rachna-felicitates-ankur-mittal-worlds-no-1-double-trap-shooter-press/ |access-date=2023-01-20 |website=ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱨᱟᱪᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱟᱨᱤᱠᱥᱟ |date=6 October 2017}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱒ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://results.glasgow2014.com/PEVU/PEVU_SHM402901.html|title=Shooting Double trap Men's Qualification|accessdate=31 May 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416124137/http://results.glasgow2014.com/PEVU/PEVU_SHM402901.html|url-status=usurped}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ankur Biography|url=http://results.glasgow2014.com/athlete/shooting/1068879/1068879.html|accessdate=31 May 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141745/http://results.glasgow2014.com/athlete/shooting/1068879/1068879.html|url-status=usurped}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ (ISSF) ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur">{{cite web|title=2018 Commonwealth Games: Know your CWG athlete: Ankur Mittal|work=The Times of India |date=22 March 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/commonwealth-games/2018-commonwealth-games-know-your-cwg-athlete-ankur-mittal/articleshow/63396312.cms|accessdate=31 May 2018}}</ref> ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱯᱩᱞᱠᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur1">{{cite news|title=Ankur Mittal Profile, Stats, Record: Ankur Mittal looks to bag gold in double trap|url=http://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/ankur-mittal-profile-shooting-biography-stats-medals-cwg-5105998/|newspaper=The Indian Express | date=1 April 2018 | accessdate=8 June 2018}}</ref> ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱛᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱴᱜᱟᱱ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur2">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/commonwealth-games/2018-commonwealth-games-know-your-cwg-athlete-ankur-mittal/articleshow/63396312.cms|title=2018 Commonwealth Games: Know your CWG athlete: Ankur Mittal|work=The Times of India |date=22 March 2018 |accessdate=31 May 2018}}</ref> ᱨᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱥᱚᱴᱜᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ankur1" /> ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ (ᱠᱚᱲᱟ) ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Ankur1"/> ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ, ᱚᱝᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱕᱓ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=CWG 2018: India's Ankur Mittal Grabs Bronze in Double Trap, Ashab Finished Fourth|url=https://www.news18.com/news/other-sports/cwg-2018-indias-ankur-mittal-grabs-bronze-in-double-trap-ashab-finished-fourth-1715045.html|accessdate=31 May 2018}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{ISSF|SHINDM3003199201}} *https://web.archive.org/web/20250804115432/https://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=DT150&evlinkid=301 [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 2hanim75b9guvu37ep5pi96ak68tqx7 ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ 0 32814 199830 184919 2026-11-08T05:09:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199830 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | headercolor = | name = ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ | image = Kiran Bishnoi.JPG | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ ᱳᱥᱞᱳ, ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ | residence = | birth_date = | birth_place = ᱠᱷᱮᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | height = | weight = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | sport = [[ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ]] | spouse = | event = [[ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ]] | collegeteam = | universityteam = | club = | team = | turnedpro = | partner = | former_partner = | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | highestranking = | show-medals = | updated = ᱒᱐᱒᱕ | medaltemplates = {{MedalSport|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ]]}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ]]}} {{MedalBronze|[[2022 ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]]|᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ}} {{MedalCompetition|[[ᱠᱳᱢᱟᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalBronze|[[2018 ᱠᱳᱢᱟᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱑᱘ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ]]|᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ}} {{MedalCompetition|[[ᱠᱳᱢᱟᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ|ᱠᱳᱢᱟᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalGold| ᱒᱐᱑᱗ ᱡᱳᱦᱟᱱᱥᱵᱟᱨᱜᱽ | ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ}} }} '''ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ''', ᱫᱚ '''ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱳᱢᱟᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Sharma 2018 d048">{{cite web | last=Sharma | first=Nitin | title=ᱥᱤ.ᱰᱟᱹᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱡᱤ. ᱒᱐᱑᱘: ᱤᱧᱤᱡ ᱟᱡ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ, ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ | website=The Indian Express | date=12 Apr 2018 | url=https://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/cwg-2018-my-grandfather-would-have-been-proud-says-kiran-bishnoi-after-winning-historic-bronze-5135160/ | access-date=6 Oct 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱢᱟᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Daijiworld.com 2023 n627">{{cite web | title=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ: ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ, ᱟᱢᱟᱱ ᱥᱮᱦᱨᱟᱣᱟᱛ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ; ᱵᱟᱡᱽᱨᱟᱝ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱮᱱᱟ | website=Daijiworld.com | date=6 Oct 2023 | url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=1127833 | access-date=6 Oct 2023}}</ref><ref name="wrestling_asian_games_results_book_2022">{{Cite web |title=2022 Asian Games Wrestling Results Book |url=https://d3u2kdyvfaxwhl.cloudfront.net/s3fs-public/2023-10/final-book-19th_asian_games.pdf?VersionId=9H_h8q43B_vk2i2naUW65gaX0JclYtZX |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126104236/https://d3u2kdyvfaxwhl.cloudfront.net/s3fs-public/2023-10/final-book-19th_asian_games.pdf?VersionId=9H_h8q43B_vk2i2naUW65gaX0JclYtZX |archive-date=26 November 2023 |access-date=10 March 2024 |website=United World Wrestling}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱥᱱᱤ == ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱛ ᱠᱷᱮᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤᱨᱟᱣᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱨᱟᱢᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱠᱷᱤᱪᱚᱲ ᱠᱟᱞᱤᱨᱟᱣᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱦᱞᱳᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱮᱢᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱨᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ [[ᱦᱤᱥᱟᱨ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱦᱤᱥᱟᱨ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱮᱢᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱸᱴᱩ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱭᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱜᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱮᱥᱚᱨᱤ ᱫᱚᱝᱜᱚᱞ]] ᱠᱷᱮᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Chander, 2018">{{cite news |last1=Chander |first1=Subash |title=नाना के साथ पहलवानी कर रेसलर बनी किरण, एक अॉपरेशन ने बचाया था कैरियर |url=https://www.bhaskar.com/harayana/panipat/news/commonwealth-games-2018-bronze-medalist-wrestler-kiran-story-5850441.html |accessdate=18 August 2018 |work=[[Dainik Bhaskar]] |date=12 April 2018 |archiveurl=https://archive.today/20180818194711/https://www.bhaskar.com/harayana/panipat/news/commonwealth-games-2018-bronze-medalist-wrestler-kiran-story-5850441.html |archivedate=18 August 2018 |language=Hindi |url-status=live }}</ref><ref name="Jargran, 2018">{{cite news |title=ऑस्ट्रेलिया में चमकी हिसार की किरण, कॉमनवेल्थ में कुश्ती में जीता कांस्य पदक |url=https://www.jagran.com/haryana/hisar-kiran-godara-won-the-brounze-medal-in-commanwelth-in-austrelia-17816477.html |accessdate=18 August 2018 |work=[[Dainik Jagran]] |date=13 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180818191013/https://www.jagran.com/haryana/hisar-kiran-godara-won-the-brounze-medal-in-commanwelth-in-austrelia-17816477.html |archivedate=18 August 2018 |language=Hindi |url-status=live}}</ref><ref name="Bharat Kesari">{{cite news |title=नाना की पहलवानी के किस्से सुन किरण ने सीखे दांव, अब बनी भारत केसरी |url=https://www.bhaskar.com/harayana/hisar/news/HAR-HIS-OMC-kiran-win-bharat-kesari-title-news-hindi-5469228-NOR.html |accessdate=18 August 2018 |work=Dainik Bhaskar |date=28 November 2016 |archiveurl=https://archive.today/20180728060300/https://www.bhaskar.com/harayana/hisar/news/HAR-HIS-OMC-kiran-win-bharat-kesari-title-news-hindi-5469228-NOR.html |archivedate=28 July 2018 |language=Hindi |url-status=live }}</ref> ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ ᱫᱚ ᱡᱳᱦᱟᱱᱥᱵᱚᱨᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="2017 CWC">{{cite news |title=India Grabs 9 Gold, 7 Silver In Johannesburg Commonwealth Wrestling Championship |url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-grabs-9-gold-7-silver-in-johannesburg-commonwealth-wrestling-championship/305664 |accessdate=18 August 2018 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |date=17 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180409192105/https://www.outlookindia.com/website/story/india-grabs-9-gold-7-silver-in-johannesburg-commonwealth-wrestling-championship/305664 |archivedate=9 April 2018 |url-status=live}}</ref> [[᱒᱐ traveler ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ – ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳ|᱒᱐ traveler ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ, ᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱽᱞᱮᱥᱤᱝ ᱚᱱᱭᱮᱵᱩᱪᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱥᱱᱳᱭᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱤᱥᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱴᱩᱥᱠᱤᱭᱟ ᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱷᱟᱵᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="2018 CWG">{{cite news |title=CWG: Wrestler Babita Kumari takes silver, Kiran bags bronze |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/cwg-wrestler-babita-kumari-takes-silver-kiran-bags-bronze/articleshow/63727892.cms |accessdate=18 August 2018 |work=[[The Economic Times]] |agency=[[Indo-Asian News Service]] (IANS) |date=12 April 2018 |archiveurl=https://archive.today/20180818192127/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/cwg-wrestler-babita-kumari-takes-silver-kiran-bags-bronze/articleshow/63727892.cms |archivedate=18 August 2018 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[᱒᱐᱒᱑ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[᱒᱐᱒᱑ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ – ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳ|᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳ]] ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="adelaine_maria_gray_wins_sixth_title_wrestling_world_championships_2021">{{Cite news|last=Burke|first=Patrick|date=6 October 2021|title=Adelaine Maria Gray wins sixth title at Wrestling World Championships|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1113900/uww-world-championships-day-five|access-date=6 October 2021}}</ref><ref name="uww_results_book_world_wrestling_championships_2021">{{Cite web|title=2021 World Wrestling Championships Results Book|url=https://uww.org/sites/default/files/2021-10/results_10_oslo.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016114828/https://uww.org/sites/default/files/2021-10/results_10_oslo.pdf|archive-date=16 October 2021|access-date=16 October 2021|website=United World Wrestling}}</ref> ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱝᱡᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤ – ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳ|᱗᱖ ᱠᱤᱞᱳ]] ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="wrestling_asian_games_results_book_2022"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|30em}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?spid=8F6DEA15B4D341759D49AFF90B85D0DC ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ] [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] 3q8y97y0gtglxxjzioimm436qoq2f1x ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ 0 32818 199851 180122 2026-11-08T05:46:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199851 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = Corundum | category = [[Oxide mineral]] – Hematite group | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Several corundum crystals.jpg | imagesize = 260px | caption = | formula = Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> | IMAsymbol = Crn<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | strunz = 4.CB.05 | dana = 4.3.1.1 | system = [[Trigonal]] | class = Hexagonal scalenohedral ({{overline|3}}m)<br/>[[H-M symbol]]: ({{overline|3}} 2/m) | symmetry = {{mvar|R}}{{overline|3}}{{mvar|c}} (No. 167) | unit cell = {{nowrap|{{mvar|a}} {{=}} 4.75 Å}}, {{nowrap|{{mvar|c}} {{=}} 12.982 Å}}; {{nowrap|{{mvar|Z}} {{=}} 6}} | color = Colorless, gray, golden-brown, brown; purple, pink to red, orange, yellow, green, blue, violet; may be color zoned, asteriated mainly grey and brown | habit = Steep bipyramidal, tabular, prismatic, rhombohedral crystals, massive or granular | twinning = Polysynthetic twinning common | cleavage = None – parting in 3 directions | tenacity = Brittle | fracture = Conchoidal to uneven | mohs = 9 (defining mineral)<ref>{{cite web |title=Mohs' scale of hardness |url=http://www.minsocam.org/msa/collectors_corner/article/mohs.htm |work=Collector's corner |publisher=Mineralogical Society of America |access-date=10 January 2014}}</ref> | luster = Adamantine to vitreous | refractive = {{nowrap|{{mvar|n}}{{sub|{{math|ω}}}} {{=}} 1.767–1.772}} <br/>{{nowrap|{{mvar|n}}{{sub|{{math|ε}}}} {{=}} 1.759–1.763}} | opticalprop = Uniaxial (&minus;) | pleochroism = None | streak = Colorless | diaphaneity = Transparent, [[translucent]] to [[opacity (optics)|opaque]] | gravity = 3.95–4.10 | melt = {{cvt|2044|°C}} | fusibility = Infusible | diagnostic = | solubility = Insoluble | other = May fluoresce or phosphoresce under UV light | alteration = May alter to mica on surfaces causing a decrease in hardness | references = <ref name=Handbook>{{cite book |editor1=Anthony, John W. |editor2=Bideaux, Richard A. |editor3=Bladh, Kenneth W. |editor4=Nichols, Monte C. |title=Handbook of Mineralogy |year=1997 |publisher=Mineralogical Society of America |place=Chantilly, VA, US |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/corundum.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060905204655/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/corundum.pdf |archive-date=2006-09-05 |url-status=dead |chapter=Corundum |isbn=0962209724 |volume=III Halides, Hydroxides, Oxides}}</ref><ref name=Mindat>{{cite web |url=http://www.mindat.org/min-1136.html |title=Corundum |website=Mindat.org}}</ref><ref name=Webmin>{{cite web |url=http://www.webmineral.com/data/Corundum.shtml |title=Corundum |website= Webmineral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20061125202622/http://webmineral.com/data/Corundum.shtml |archive-date=2006-11-25 |df=dmy-all}}</ref><ref name=Hurlbut>{{cite book |author1=Hurlbut, Cornelius S. |author2=Klein, Cornelis |year=1985 |title=Manual of Mineralogy |url=https://archive.org/details/manualofmineralo00klei |url-access=registration |edition=20th |publisher=Wiley |pages=[https://archive.org/details/manualofmineralo00klei/page/300 300]–302 |isbn=0-471-80580-7}}</ref> | var1 = [[Sapphire]]|var1text = Any color except red | var2 = [[Ruby]] |var2text = Red | var3 = [[Emery (mineral)|Emery]] |var3text = Black granular corundum intimately mixed with [[magnetite]], [[hematite]], or [[hercynite]] }} '''ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ''' ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱮᱠᱥᱟᱭᱰ (Al᱒O᱓) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱨᱩᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱩᱨᱚᱱ, ᱴᱟᱭᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱱᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨᱠᱨᱚᱢᱤᱭᱟᱢ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱪ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱥᱟᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱥᱴ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱚᱯᱷᱩᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱚᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱳᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ, ᱨᱩᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱦᱟᱭᱟᱨ ᱾ ᱠᱨᱚᱢᱤᱭᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱨᱩᱵᱤᱠᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱟᱱ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱚᱝ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱯᱦᱟᱭᱟᱨ, ᱯᱮᱰᱯᱟᱨᱟᱰᱥᱚ ᱥᱮᱯᱦᱟᱭᱤᱨ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱤᱯᱼ ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱾  '''ᱠᱩᱨᱩᱱᱫᱚᱢ''<nowiki/>' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱼᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱠᱩᱨᱩᱱᱰᱚᱢ (ᱨᱩᱵᱤᱼᱥᱟᱯᱷᱤᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱰᱱᱮᱥ ᱚᱡᱮᱛᱮ (ᱱᱤᱨ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱥ ᱥᱠᱮᱞ ᱨᱮ ᱙ᱹ᱐ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱᱫᱨᱟᱹᱜᱮ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱮᱢᱮᱨᱤ ᱾, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱨᱫᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱵᱟᱝ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱰᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱟᱱ, ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱨᱚᱡᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱞᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱᱟᱭᱞᱟᱨ ᱨᱩᱯ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱜᱮᱱᱴᱟᱭᱤᱴ, ᱦᱮᱢᱟᱴᱟᱭᱤᱴ ᱥᱮ ᱦᱟᱨᱥᱤᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Mindat>{{cite web |url=http://www.mindat.org/min-1136.html |title=Corundum |website=Mindat.org}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱫᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱚᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱᱥᱚᱛᱤ ᱔ᱹ᱐᱒ ᱜᱨᱮᱹ/(᱒᱕᱑ ᱞᱮᱹᱵ/ᱠᱩᱭᱤᱴᱯᱷᱚᱴ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱢᱼᱚᱛᱳᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱾ ᱚᱠᱡᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱾ == ᱡᱤᱭᱳᱞᱡᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱭᱩᱨᱮᱱᱥ == [[ᱨᱮᱫ:Corindon_azulEZ.jpg|left|thumb|180x180px|ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ, ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭ ᱒ ᱥᱮᱢᱤ (᱐ᱹ᱘ ᱤᱱᱪ×᱑ ᱤᱱᱪ) ]] ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱟ ᱥᱠᱟᱤᱥ, ᱜᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱴᱟᱢᱚᱨᱯᱷᱤᱠ ᱴᱮᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ-ᱥᱤᱞᱤᱠᱮ ᱥᱤᱞᱤᱠᱟᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱷᱮᱞᱤᱱ ᱥᱤᱞᱤᱠᱟᱥ ᱤᱱᱴᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱵᱽ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱞᱴᱨᱟᱢᱟᱯᱷᱤᱠ ᱤᱱᱴᱨᱩᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱢᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱨ ᱰᱟᱭᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱜᱢᱮᱴᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱴᱨᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱩᱱᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱰ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱖᱕ ᱥᱤᱹᱢᱤᱹ × ᱔᱐ ᱥᱤᱹᱢᱤᱹ × ᱔᱐ ᱥᱤᱹᱢᱤᱹ (᱒᱖ ᱤᱱᱪ × ᱑᱖ ᱤᱱᱪ × ᱑᱖ ᱤᱱᱪ) ᱟᱨ ᱑᱕᱒ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ (᱓᱓᱕ ᱯᱤᱹᱵᱤᱹ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱛᱷᱤᱴᱤᱠ ᱵᱩᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱮ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱟᱯᱷᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱨᱤᱞᱟᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱵᱨᱟᱥᱤᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱱ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱰᱩᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱮᱜᱚᱢᱩᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱷᱮᱞᱤᱱ ᱥᱟᱭᱮᱱᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱜᱨᱤᱠ ᱰᱷᱤᱯ ᱾ᱱᱟᱠᱥᱳᱥ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱳᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱠᱥᱠᱤᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢᱮᱨᱤᱼᱜᱨᱮᱰ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱵᱚᱨᱥᱟᱣᱟ ᱠᱚᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱕᱐᱐ ᱠᱷᱤᱥᱴᱚᱯᱩᱨᱵᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱭᱟᱝᱡᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱾ ᱥᱟᱱᱥᱤᱝᱠᱩᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱᱭᱟ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱮᱠᱥ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾&nbsp; == ᱥᱤᱱᱛᱷᱴᱤᱠ ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ == === ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱠᱳ === ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱠᱳᱨᱩᱱᱰᱟᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == tqgr6o0yvivxesoa15vec5owo61meql ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ 0 32911 199893 198471 2026-11-08T07:21:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199893 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ|image=James Peace at home in Wiesbaden3.jpg|image caption=ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ (᱒᱐᱒᱐)|birth_date=᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱙᱖᱓ (ᱩᱢᱮᱨ: ​​᱖᱑)|birth_place=ᱯᱮᱥᱞᱮ, ᱥᱠᱳᱴᱞᱮᱱᱰ|residence=ᱣᱤᱥᱵᱟᱰᱮᱱ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ|nationality=ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ|occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ}} '''ᱠᱮᱱᱮᱛᱷ ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]: Kenneth James Peace) ᱒᱘ [[ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱪᱚᱸᱫᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱯᱟᱭᱥᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱳᱦᱤ, ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱩᱻᱨᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱫᱨᱤᱥᱡ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ (ᱵᱷᱤᱡᱩᱭᱮᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ == '''ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱭᱞᱮᱥ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Paisley) ᱨᱮ ᱒᱘ [[ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">Birgitta Lamperth. ꞌꞌKeine ꞌstacheligenꞌ Klängeꞌꞌ (ꞌꞌ ꞌᱠᱟᱸᱴᱮᱫᱟᱨꞌ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱰᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟ ꞌꞌ). Wiesbadener Tagblatt (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ), ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱾</ref><ref name=":1">Julia Anderton. ꞌꞌTango als süß-traurige Geschichteꞌꞌ (ꞌꞌ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚᱼᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ꞌꞌ). Wiesbadener Kurier ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ), ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱾</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Soledad Carrizo-Araya. ꞌꞌUna entrevista al compositor James Peace”. Hoja de Ruta Digital. ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱒᱐᱒᱒ |url=https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523121450/https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱥᱛᱤ ᱜᱤᱫᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱱᱟ.ᱭ ᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱴᱷᱟᱣ ᱦᱮᱞᱮᱱᱥᱵᱩᱨᱜᱷ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]: Helensburgh) ᱨᱮᱭ ᱵᱤᱛᱟ.ᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟ.ᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱥᱮ ᱡᱳᱱ ᱢᱮᱠᱟᱜᱷᱤ, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : John McGhie) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐ ᱵᱤᱸ. ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱠᱷᱩᱲᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟ.ᱨᱤᱜᱚᱨ ᱯᱷᱮᱞᱤᱞᱥ ᱵᱚᱱᱟᱨᱥ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Felix Burns) ᱾<ref name=":0" /><ref name=":3">Sabine Klein. ꞌꞌMeine Musik ist wie ich – sehr romantischꞌꞌ (ꞌꞌ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ - ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱢᱱᱴᱤᱠ ꞌꞌ. Frankfurter Rundschau ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ), 1992. Edition number 254, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱒ ᱾</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱼᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱳᱨ ᱨᱮ ᱥᱠᱳᱴ ᱡᱚᱯᱞᱤᱱ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Scott Joplin) ᱦᱚᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱥᱠᱚᱴᱴᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱩᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ (ᱱᱤᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ : ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱭᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] Royal Conservatoire of Scotland) ᱨᱮᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱯᱩᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱯᱟ.ᱴᱷᱩᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">G Müller. ꞌꞌ Die Seele des Klaviers tanzt Tango ꞌꞌ (ꞌꞌ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱮᱱᱮᱡᱚ ꞌꞌ). Kulturspiegel Wetterau ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ), ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱾  ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱕ ᱾</ref> ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱜᱟᱞᱟᱥᱚᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : University of Glasgow) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱛᱮ B.A. ᱰᱤᱜᱨᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref name=":4" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟᱜᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ RSAMD ᱚᱨᱜᱮᱥᱛᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱰᱮᱞᱥᱳᱦᱟᱱ ᱣᱟᱜ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱩᱸᱫᱟ. ᱠᱷᱮᱸᱞᱳᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":5">ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ. FRIZZ ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱦᱟᱢ ). ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱕ ᱾</ref> ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱚᱼᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱤᱛ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱩᱼᱨᱩᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱᱼᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱙᱑ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡᱼᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ ᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱙ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱚᱰ ᱱᱚᱦᱮᱢᱤ ([[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Bad Nauheim), [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱬᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /><ref>Manfred Merz. ꞌꞌVirtuose, Gefühlsbetonte Welt der Romantik ꞌꞌ (ꞌꞌ ᱢᱤᱛ ᱜᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱵᱮᱫᱚᱱᱥᱤᱞ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ꞌꞌ). Wetterauer Zeitung (German newspaper). ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱑᱙ ᱾</ref><ref name=":6">ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ. The Tango Times ( ᱱᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱦᱟᱢ ). Winter edition 2002/2003. Edition number 39, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱑ - ᱕ ᱾</ref><ref name=":7">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland. ''ꞌꞌTango escocésꞌꞌ'']</ref> ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ CD ꞌꞌ ''Tango escocés'' ꞌꞌ (''ᱥᱠᱳᱴᱤᱥ'' ''ᱴᱮᱸᱜᱳ'') ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8">{{Cite web |title=Philharmonie de Paris. ''ꞌꞌTango escocésꞌꞌ.'' |url=https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |access-date=2025-09-13 |archive-date=2025-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928140339/https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |url-status=dead }}</ref><ref name=":9">{{Cite web |title=de bibliotheek. ''ꞌꞌTango escocésꞌꞌ.'' |url=https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s |access-date=2025-09-13 |archive-date=2025-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928195355/https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱥᱡᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Fellow), ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱜᱮ [[ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ]]/[[ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱩᱛᱚᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱨᱫᱷᱟ.ᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ|ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /> [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ|ᱦᱚᱸᱜᱠᱚᱸᱜ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ꞌꞌ ''Tango XVII'' ꞌꞌ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref>La Cadena (Dutch magazine). ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱒᱖ ᱾</ref><ref>''TangoTang'' Newsletter ( ᱠᱦᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ), 香港, ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱾</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ. 南華早報 ( ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ). ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒]</ref> [[ᱨᱮᱫ:James Peace - Idylls Op.4b.webm|left|thumb|358x358px|James Peace - Idylls Op.4b]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱸᱣ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱨᱳᱯ|ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱰᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱯᱲᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱠᱟ.ᱨᱫᱷᱟ.ᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚᱣ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ : ᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱮᱢ, ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ,<ref>Concert programme brochure ''{Για σένα Αγγελική}''. ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ ᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱾</ref> [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ|ᱵᱮᱨᱞᱤᱱ]],<ref>Tangodanza ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ). Edition number 1/2002, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱖ ᱾</ref> ᱵᱨᱟᱥᱮᱞᱥ, ᱦᱮᱞᱥᱤᱱᱠᱤ,<ref>Concert poster (concert tour of Finland, ᱒᱐᱑᱔)</ref> ᱞᱤᱥᱵᱳᱱ,<ref name=":2" /><ref>Concert poster (concert tour of Portugal, ᱒᱐᱑᱖)</ref> [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ]],<ref name=":2" /><ref>Concert poster (concert tour of Spain - ''«¡Feliz Cumpleaños, 2013!»'')</ref> ᱳᱥᱞᱳ,<ref>{{Cite web |title=Listen.no. Konsert, James Peace (flygel). Munch Museum ( ᱚᱥᱞᱳ ), ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱾ |url=https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |access-date=2025-09-13 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱠᱡᱟᱵᱤᱠ<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö Pálsson. “Skozir Slaghörputangoár”. Morgunblaðið (ᱚᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰᱤᱠ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ), ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱾] </ref> ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ]] ᱾<ref>Concert programme brochure. ᱵᱷᱤᱭᱱᱟ, ᱒᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱾</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱯᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱢᱟ. ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱳᱱᱰᱳᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱢᱤᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":10">[https://search.nls.uk/discovery/search?query=any,contains,k.%20james%20peace&tab=MainCatalogue&search_scope=MainCatalogue&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&offset=0 National Library of Scotland. ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ]</ref><ref name=":11">[https://portal.dnb.de/opac/simpleSearch?query=K.+James+Peace Deutsche Nationalbibliothek. ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ]</ref><ref name=":12">[https://whittakerlive.blogspot.com/2012/05/new-dvd-interview-with-wiesbaden.html Whittaker Live. ꞌꞌ Wiesbadener Highlander K. James Peace - New DVD ꞌꞌ]</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=''International Piano Duo Society'' ( 東京 ). List of prizewinners, 2002. |url=http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |access-date=2025-09-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527164059/http://www.ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |url-status=dead }}</ref> ᱤᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱛ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱚᱞᱚᱢᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ|ᱯᱷᱮᱵᱽᱩᱣᱟᱨᱤ]] ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱵᱟᱰᱮᱱ ([[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Wiesbaden) ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱡᱟᱨᱢᱟ.ᱱᱤ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱭᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱤᱰᱩᱨ ᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱚᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱼᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱞᱫᱚᱦᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ꞌꞌ ᱠ. ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ ᱤᱱ ᱵᱮᱥᱵᱟᱰᱮᱱ ꞌꞌ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ|ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱛᱮ]] : K. James Peace in Wiesbaden) ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /> [[ᱨᱮᱫ:Tango Milonga op. 26.wav|center|thumb|308x308px|Tango Milonga op. 26]] [[ᱨᱮᱫ:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|center|thumb|307x307px|Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano)]] == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟ. == ●     ᱯᱟ.ᱭᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟ., ꞌꞌ Agnes Millar ꞌꞌ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ ᱜᱟᱥᱜᱳ, ᱑᱙᱘᱓<ref name=":4" /> ●     ᱯᱟ.ᱭᱞᱟ. ᱥᱤᱨᱯᱟ., ꞌꞌ Dunbartonshire E.I.S. ꞌꞌ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ ᱜᱟᱥᱜᱳ, ᱑᱙᱘᱔<ref name=":4" /> ●     ᱯᱟ.ᱭᱞᱟ. ᱥᱤᱨᱯᱟ., ꞌꞌ Sibelius ꞌꞌ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ ᱜᱟᱥᱜᱳ, ᱑᱙᱘᱕<ref name=":4" /> ●     ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱱᱟᱱᱜ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ, T.I.M. ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ [[ᱨᱳᱢ]], ᱒᱐᱐᱐<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":11" /> ●     ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱱᱟᱱᱜ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ, ꞌꞌ IBLA ꞌꞌ ᱯᱷᱟᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱟᱨᱠ]], ᱒᱐᱐᱒<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":11" /> ●     ᱥᱳᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ, ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱫᱩᱭᱳ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ ᱾ [[ᱴᱚᱠᱭᱚ]], ᱒᱐᱐᱒<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> ●      ᱥᱳᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ, ᱴᱮᱜᱮᱫ ᱢᱟᱠᱟᱛ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ꞌꞌ Lutèce ꞌꞌ ᱾ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]], ᱒᱐᱐᱘<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱵᱟᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Cover page, Eternal Song Op.32 by James Peace (study score).png|thumb|The cover page - Eternal Song Op.32 by James Peace (study score)]] ●     ''ᱞᱤᱜᱱᱤᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ'' (The Waterfall)<ref name=":14">Hessisches Staatstheater (concert programme brochure). ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱒/᱑᱙ ᱒᱐᱒᱑ ᱾</ref>                                             ●     ''ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱤᱱᱤ ᱚᱠᱛᱚ'' (Idylls) ●     ᱞᱤᱴᱷᱩᱨ ᱢᱮᱛ ᱫᱟᱜ (Silent Tears)                                         ●     ''ᱠᱦᱤᱱᱫᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ'' (Forgotten Leaves)                                 ●     ''ᱳᱵᱳᱭᱮ ᱥᱳᱱᱟᱴᱟ'' (Sonata for oboe and piano)                               ●     ''ᱵᱡᱟᱞᱟᱰ'' (Ballade) ●     ''ᱥᱤᱨᱟᱢᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑'' (Ceremonial March no.1) ●     ''ᱥᱤᱨᱟᱢᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒'' (Ceremonial March no.2) ●     ''ᱥᱳᱱᱟ ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱥᱚᱨᱚᱛ'' (Autumn Gold)<ref name=":14" /> ●     ''ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ'' (Eternal Song)<ref name=":0" /> ●     ''ꞌꞌ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱨ ᱱᱤᱢᱤᱛᱛᱮ ꞌꞌ'' ([[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]: საქართველოსთვის) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱺ ᱛᱟᱢᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱣᱟᱭᱰᱡᱮ, ᱡᱩᱨᱟᱵᱤ ᱪᱤᱠᱣᱟᱭᱰᱡᱮ ᱟᱨ ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ ●      ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱔ ᱥᱮᱨᱮᱧ <ref name=":0" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref>ꞌꞌVioline schwebt über das Orchesterꞌꞌ. Schwäbische Post. ᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱔ ᱾</ref><ref>[https://www.britishviolasociety.co.uk/wp-content/uploads/2024/01/Latest-news-from-the-British-Viola-Society.-August-2023-compressed.pdf ''British Viola Society newsletter''. ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱾] </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240522135254/https://hojaderutadigital.mx/una-corta-historia-del-tango/ La hoja de ruta , México. ꞌꞌUna corta historia del tangoꞌꞌ. ᱙  ᱟᱜᱷᱟᱲ ᱒᱐᱒᱑ ᱾]</ref> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [https://www.youtube.com/watch?v=9fKrf5TtvrU Lento Lacrimoso - ''www.youtube.com''] [https://www.youtube.com/watch?v=sSX1c8EUukg Souvenir de Buenos Aires ''- www.youtube.com''] [https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4 Autumn Gold - ''www.youtube.com''] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == d00sq7usplu7qumuunmokn7j4gd5olc ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ 0 32922 199825 180369 2026-11-08T04:35:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199825 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ | native_name = | native_name_lang = bn | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|31|30.0|N|86|52|22.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱑,᱒᱒᱕ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ. ᱠᱳᱰ | area_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=400| height=600| zoom=10 | coord={{coord|22|18|0|N|87|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ'''<br/> CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> |mark-coord1= {{coord|22|12|30|N|86|54|0|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|37|59|N|86|45|52|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord3={{coord|21|59|15|N|87|6|40|E}} | label-pos3=right|label3=ᱵᱮᱞᱤᱜᱮᱨᱤᱭᱟ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱵᱮᱞᱤᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|16|18|N|86|57|8|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟᱜ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟᱜ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|11|57|N|87|8|19|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱲ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱲ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|35|9|N|86|55|5|E}} | label-pos6=right|label6=ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|11|19|N|86|55|34|E}} | label-pos7=right|label7=ᱪᱷᱚᱛᱤᱱᱟᱥᱚᱞ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱱᱟᱥᱚᱞ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|27|3|N|86|52|54|E}} | label-pos8=left|label8=ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|30|20|N|86|59|32|E}} | label-pos9=right|label9=ᱫᱟᱦᱤᱡᱩᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱫᱟᱦᱤᱡᱩᱨᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|28|51|N|86|51|10|E}} | label-pos10=right|label10=ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|32|31|N|86|50|33|E}} | label-pos11=right|label11=ᱤᱨᱜᱚᱰᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱤᱨᱜᱚᱰᱟ]] (R) |mark-coord12={{coord|22|27|3|N|86|53|52|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] (R) |mark-coord13={{coord|22|31|30|N|86|52|22|E}} | label-pos13=right|label13=ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|22|0|39|N|87|8|38|E}} | label-pos14=let|label14=ᱠᱷᱟᱨᱤᱠᱚᱢᱛᱷᱟᱱᱤ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱠᱷᱟᱨᱤᱠᱚᱢᱛᱷᱟᱱᱤ]] (R) |mark-coord15={{coord|22|10|56|N|87|9|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱠᱩᱞᱛᱤᱠᱨᱤ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱠᱩᱞᱛᱤᱠᱨᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|22|34|30|N|87|3|20|E}} | label-pos16=right|label16=ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord17={{coord|22|20|16|N|87|2|53|E}} | label-pos17=right|label17=ᱞᱚᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ| numbered17=R| mark-title17= ᱞᱚᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ (R)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord18={{coord|22|19|25|N|87|0|44|E}} | label-pos18=right|label18=ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord19={{coord|22|1|54|N|87|10|41|E}} | label-pos19=left|label19=ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord20={{coord|22|35|30|N|87|2|0|E}} | label-pos20=right|label20=ᱱᱮᱛᱟᱭ|numbered20=R| mark-title20= [[ᱱᱮᱛᱟᱭ]] (R) |mark-coord21={{coord|22|10|10|N|87|5|58|E}} | label-pos21=right|label21=ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |mark-coord22={{coord|22|12|8|N|87|7|40|E}} | label-pos22=left|label22=ᱥᱟᱝᱠᱨᱮᱞ| numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱝᱠᱨᱮᱞ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord23={{coord|22|38|18|N|87|0|54|E}} | label-pos23=right|label23=ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord24={{coord|22|15|25|N|86|54|53|E}} | label-pos24=right|label24=ᱛᱚᱯᱥᱤᱭᱟ numbered24=R| mark-title24= [[ᱛᱚᱯᱥᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord25={{coord|22|27|40|N|86|58|48|E}}| label-pos25=right|label25= ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ| numbered25=M| mark-title25= [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (M)| shape-color25= #800000 |mark-coord26={{coord|22|37|4|N|86|49|5|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ]] (CT) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|22|24|26|N|87|8|30|E}}|label27= ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=25| label-pos27=top| label-size27=11| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|22|8|20|N|87|2|0|E}}|label28= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=24| label-pos28=top| label-size28=11| mark-size28=0| mark-title28=none |arc-coordA={{coord|22|0|0|N|86|50|0|E}}|arc-textA= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43 |arc-coordB={{coord|22|15|0|N|86|46|0|E}}|arc-textB= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-90| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.43}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ ᱫᱚ {{coord|22|31|30.0|N|86|52|22.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱜᱩᱲᱩᱵ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, "ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱤᱛᱤᱞ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ” ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= pages 4-5|publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱓.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱙᱖.᱕᱒% ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱑᱑% ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱒᱙.᱓᱗% ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱔᱖ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱗᱙ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱘᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱑.᱔᱓%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 13 January 2007 }}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱤᱦᱟᱴᱤ-ᱫᱟᱦᱤᱡᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ|ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱷᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱨᱟᱥᱟᱭᱟᱱ (ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ) ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/SevaBharatiMahavidyalaya/Seva_Bharati_Mahavidyalaya.shtml | title = Seva Bharati Mahavidyalaya | publisher = College Admission | accessdate = 28 October 2016 | archive-date = 3 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161203101359/http://www.collegeadmission.in/SevaBharatiMahavidyalaya/Seva_Bharati_Mahavidyalaya.shtml | url-status = dead }}</ref> ==ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱜᱭᱟᱱ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ== ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱜᱭᱟᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱜᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://sevabharatikvk.org/report_pulication/Annual_Report_2014-15.pdf | title = Seva Bharati Krishi Vigyan Kendra | publisher = SBKVK | accessdate = 15 January 2017 | archive-date = 16 January 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170116171833/http://sevabharatikvk.org/report_pulication/Annual_Report_2014-15.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ== ᱵᱚᱝᱜᱤᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.bgvb.co.in/BranchNetwork.aspx | title = Bangiya Gramin Vikash Bank | work = Branch Network | publisher = BGVB | accessdate = 15 January 2017 | archive-date = 16 January 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170116171836/http://www.bgvb.co.in/BranchNetwork.aspx | url-status = dead }}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱫᱟᱦᱤᱡᱩᱨᱤ]] *[[ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ]] *[[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] rpyazd89q383msnmergl9maftdszdn1 ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ-ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ 0 33092 199940 185123 2026-11-08T08:44:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199940 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ}} {{Infobox college | name = ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ-ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | image = | image_size = 200px | motto = | established = ᱒᱐᱒᱐ | type = ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ | dean = ᱰᱨ. ᱡᱤ. ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ | students = '''ᱜᱩᱴ:''' * ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ - ᱑᱕᱐ | address = ᱠᱟᱰᱟᱱᱤ ᱨᱳᱰ | city = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | postcode = | coordinates = | affiliation = [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱚᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ|ᱮᱱᱮᱢᱥᱤ]] | website = https://manipal.edu/mtmc-jamshedpur.html }} '''ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ-ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ''', ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Manipal-Tata Medical College in Jamshedpur|date=8 February 2022 |url=https://avenuemail.in/hope-manipal-tata-medical-college-provides-best-education-saryu/|access-date=9 August 2022}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ-ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=MAHE Partners with TATA Steel to open Manipal Tata Medical College|url=https://educationasia.in/notice-details/mahe-partners-with-tata-steel-to-open-manipal-tata-medical-college|access-date=9 August 2022|archive-date=9 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809210916/https://educationasia.in/notice-details/mahe-partners-with-tata-steel-to-open-manipal-tata-medical-college|url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ-ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.) ᱠᱚᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱪ.) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱚᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=List of Colleges, National Medical Commission|url=https://www.nmc.org.in/information-desk/for-students-to-study-in-india/list-of-college-teaching-mbbs/|access-date=9 August 2022|archive-date=18 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018200555/https://www.nmc.org.in/information-desk/for-students-to-study-in-india/list-of-college-teaching-mbbs/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]] lataot6hpq3f9qgbd0n3j7lq62eca7h ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ 0 33187 199683 185413 2026-11-07T23:58:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199683 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱘)}} {{Infobox officeholder | image = Tej Pratap Yadav.jpg | name = ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | birth_date = {{birth date and age|1988|04|16|df=yes}}<ref name=profile/> | birth_place = [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱵᱤᱦᱟᱨ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | residence = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | office = ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br>[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | term_start = ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ | term_end = ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ | governor = *[[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱨᱞᱮᱠᱚᱨ]] *[[ᱯᱷᱟᱜᱩ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] | 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | 2blankname = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata = *ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ *ᱵᱤᱨ & ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ | predecessor = [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱵᱽᱞᱩ|ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ]] | successor = | term_start1 = ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ | term_end1 = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ | predecessor1 = [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱣᱵᱮ]] | successor1 = [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱯᱟᱱᱰᱮ (ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱯᱟᱱᱰᱮ]] | governor1 = {{ubl|[[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱰ]]|[[ᱠᱮᱥᱟᱨᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱛᱨᱤᱯᱚᱛᱷᱤ]]}} | 1blankname1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata1 = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | 2blankname1 = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata1 = *ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ *ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ *ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ | office2 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency2 = [[ᱦᱟᱥᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱥᱟᱱᱯᱩᱨ]] | term_start2 = ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ | term_end2 = | predecessor2 = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱭ]] | successor2 = | term_start3 = ᱒᱐᱑᱕ | term_end3 = ᱒᱐᱒᱐ | predecessor3 = ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱨᱟᱭ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | successor3 = ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱨᱟᱣᱥᱚᱱ | constituency3 = [[ᱢᱟᱦᱩᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱦᱩᱣᱟ]] | party = {{ubl|[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] (᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)<ref>{{cite web|last=Bose|first=Saikat Kumar|title=Lalu Yadav Expels Son Tej Pratap From Party For "Ignoring Moral Values"|website=www.ndtv.com|date=2025-05-25|url=https://www.ndtv.com/india-news/lalu-yadav-expels-son-tej-pratap-from-party-for-ignoring-moral-values-8503268|access-date=2025-05-25}}</ref>|[[ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] (᱒᱐᱒᱕-ᱱᱤᱛᱚᱜ)}} | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | relations = {{ubl|[[ᱛᱮᱡᱟᱥᱣᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | [[ᱢᱤᱥᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ]] (ᱢᱤᱥᱤᱨᱟ) | [[ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱦᱤᱞᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ) | ᱪᱤᱨᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱟᱣ (ᱦᱤᱞᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ) | [[ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱠᱟᱠᱟ) | [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱼ]] (ᱠᱟᱠᱟ) | [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱚᱭ]] (ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱦᱟᱲᱟᱢ)}} | children = | father = [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | mother = [[ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ]] | spouse = {{marriage|ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱭ|᱒᱐᱑᱘}}<ref>{{cite web|last=Online|first=FE|title=Who is Aishwarya Rai? Meet MBA graduate set to marry Tej Pratap Yadav, become Lalu-Rabri's 'sanskari bahu'|website=Financialexpress|date=2018-04-06|url=https://www.financialexpress.com/india-news/meet-aishwarya-rai-mba-graduate-set-to-marry-12th-pass-tej-pratap-yadav-become-lalu-rabris-sanskari-bahu/1123366/|access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{cite web|last1=Kumar|first1=Manish|last2=Jacob|first2=Jimmy|last3=Agencies)|first3=(with inputs from|title=6 Months After Wedding, Tej Pratap Yadav Files For Divorce In Patna Court|website=www.ndtv.com|date=2018-11-02|url=https://www.ndtv.com/india-news/5-months-after-wedding-tej-pratap-yadav-files-for-divorce-from-wife-aishwarya-rai-in-patna-court-1942047|access-date=2025-05-25}}</ref> | footnotes = | date = | year = | source = | website = | partner = {{partner|ᱚᱱᱩᱥᱠᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|᱒᱐᱑᱓}}{{efn|In May 2025, Tej Pratap Yadav shared on social media that he had been in a relationship with Anushka Yadav for 12 years, but later said his account was hacked. He had earlier married Aishwarya Rai in 2018, and their divorce is still pending.}} (ᱫᱷᱚᱢᱠᱟᱣ) ᱟᱨ {{partner|ᱱᱤᱥᱩ ᱥᱤᱱᱦᱟ|᱒᱐᱒᱕}}<ref>{{cite news|url=https://www.latestly.com/socially/india/news/tej-pratap-yadav-has-affair-with-another-woman-named-nishu-sinha-tejashwi-yadav-sponsored-their-maldives-trip-bjp-makes-big-claim-over-leaked-facebook-chats-6885103.html|title='Tej Pratap Yadav Has Affair With Another Woman Named Nishu Sinha, Tejashwi Yadav Sponsored Their Maldives Trip': BJP Makes Big Claim Over Leaked Facebook Chats|website=latestly.com|date=27 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251012175424/https://www.latestly.com/socially/india/news/tej-pratap-yadav-has-affair-with-another-woman-named-nishu-sinha-tejashwi-yadav-sponsored-their-maldives-trip-bjp-makes-big-claim-over-leaked-facebook-chats-6885103.html|archive-date=12 October 2025|access-date=12 October 2025|url-status=dead}}</ref> (ᱫᱷᱚᱢᱠᱟᱣ) | image_size = 150 | Logo size = | office1 = | office3 = | office4 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ<br>[[ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] | predecessor4 = ''ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ'' | term_start4 = ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ }} '''ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="profile">{{cite web|title=Member Profile|url=http://vidhansabha.bih.nic.in/pdf/member_profile/126.pdf|access-date=15 June 2019|website=[[Bihar Vidhan Sabha]]|publisher=[[Government of Bihar]]|language=Hindi|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815072301/http://vidhansabha.bih.nic.in/pdf/member_profile/126.pdf|archive-date=15 August 2019}}<br>{{cite web |url=https://bla.neva.gov.in/Member/Details/67 |title=Bihar Vidhan Sabha Member details, NeVA |publisher=Ministry of Parliamentary Affairs & National Informatics Centre: Government of India |language=Hindi |access-date=2025-10-12 |archive-date=2026-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217110329/https://bla.neva.gov.in/Member/Details/67 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/bihar-polls-tej-pratap-yadavs-margin-higher-than-tejaswis-other-political-families-suffer-losses/ | title=Bihar poll results: Tej Pratap Yadav's margin higher than Tejaswi's, other political families suffer losses | publisher=[[The Indian Express]] | date=9 November 2015 | access-date=10 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151110150206/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/bihar-polls-tej-pratap-yadavs-margin-higher-than-tejaswis-other-political-families-suffer-losses/ | archive-date=10 November 2015 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=http://indiatoday.intoday.in/story/bihar-results-list-of-prominent-winners-losers/1/519620.html | title=Bihar results: List of prominent winners, losers | publisher=[[India Today]] | date=8 November 2015 | access-date=10 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151109081340/http://indiatoday.intoday.in/story/bihar-results-list-of-prominent-winners-losers/1/519620.html | archive-date=9 November 2015 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=http://thewire.in/2015/11/21/nitish-keeps-home-lalus-son-tejaswi-yadav-named-deputy-cm-15996/ | title=Nitish Takes Oath, Lalu's son Tejaswi Yadav Named Deputy CM | publisher=The Wire | date=21 November 2015 | access-date=21 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151121161538/http://thewire.in/2015/11/21/nitish-keeps-home-lalus-son-tejaswi-yadav-named-deputy-cm-15996/ | archive-date=21 November 2015 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1151121/jsp/frontpage/story_54325.jsp#.Vk_zk-JtaUk | title=Only sons rise? But Misa missed her catch | publisher=The Telegraph | date=21 November 2015 | access-date=21 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151121163611/http://www.telegraphindia.com/1151121/jsp/frontpage/story_54325.jsp#.Vk_zk-JtaUk | archive-date=21 November 2015 | url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱵᱤᱦᱟᱨ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ [[ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱨᱤᱱ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱢᱤᱥᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ]], ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ, ᱪᱚᱱᱫᱟ, ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ, ᱦᱮᱢᱟ, ᱚᱱᱩᱥᱠᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱾ [[ᱛᱮᱡᱽᱥᱣᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|last=|first=|date=1 November 2019|title=Tej Pratap Yadav: A man of many guises|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/tej-pratap-yadav-a-man-of-many-guises/1652834|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109103419/https://www.outlookindia.com/newsscroll/tej-pratap-yadav-a-man-of-many-guises/1652834|archive-date=9 November 2020|work=[[Outlook (Indian magazine)]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮ.ᱵᱤ. ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ (ᱤᱱᱴᱚᱨᱢᱮᱰᱤᱭᱮᱴ) ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱯᱷᱤᱰᱵᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tej Pratap Yadav(RJD):Constituency- HASANPUR(SAMASTIPUR) - Affidavit Information of Candidate |url=https://myneta.info/Bihar2020/candidate.php?candidate_id=12313 |access-date=2023-10-30 |website=myneta.info}}</ref><ref>{{Cite news |date=2018-10-12 |title=FAKE ALERT: No, Tej Pratap Yadav was not awarded doctorate from 'Takshsila University' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/times-fact-check/news/fake-alert-no-tej-pratap-yadav-was-not-awarded-doctorate-from-takshsila-university/articleshow/66178910.cms |access-date=2023-10-30 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=hi:तेजस्वी 10वीं, तेज प्रताप 12वीं, लेकिन लालू यादव की 7 बेटियां कहां तक हैं पढ़ी, जानें यहां |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/news/tejashwi-yadav-9th-tej-pratap-12th-but-where-far-are-7-daughters-of-lalu-yadav-studying/articleshow/79143783.cms |access-date=2023-10-30 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱭ]]ᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱫᱟᱨᱳᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱭ]]ᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.news18.com/news/india/chaos-at-tej-prataps-aishwarya-rai-lalu-prasad-yadav-wedding-unruly-rjd-crowd-loots-food-items-and-crockery-1746391.html |title=Food Riot at Tej Pratap's Wedding; Rowdy Guests Break VIP Cordon, Loot Crockery and Embellishments |work=[[News18.com]] |date=13 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513071635/https://www.news18.com/news/india/chaos-at-tej-prataps-aishwarya-rai-lalu-prasad-yadav-wedding-unruly-rjd-crowd-loots-food-items-and-crockery-1746391.html|archive-date=2018-05-13|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/tej-wont-campaign-against-me-he-played-prank-on-media/articleshow/69150697.cms |title='Tej won't campaign against me, he played prank on media' |first1=Piyush |last1=Tripathi |date=3 May 2019 |newspaper=[[The Times of India]] }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱰᱨᱚᱜᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱠᱨᱚᱥ-ᱰᱨᱮᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Tewary|first=Amarnath |date=7 August 2019 |title=Tej Pratap Yadav is a drug addict, dresses up like Radha and Krishna, alleges wife Aishwarya Rai |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/tej-pratap-yadav-is-a-drug-addict-dresses-up-like-radha-and-krishna-alleges-wife-aishwarya-rai/article28844598.ece |access-date=2020-08-22|issn=0971-751X}}</ref> ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾"<ref>{{Cite news|date=6 Nov 2018 |agency=Press Trust of India |title=Tej Pratap Yadav hasn't come back to Patna after meeting Lalu Prasad in Ranchi: Family sources |url=https://timesofindia.indiatimes.com/best-of-the-week/india/tej-pratap-hasnt-come-back-to-patna-after-meeting-lalu-prasad-in-ranchi-family-sources/articleshow/66528827.cms |access-date=2020-11-23 |newspaper=[[The Times of India]] |language=en}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱩᱥᱠᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱨᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱰᱤᱞᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮᱵᱤᱯᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱞᱤᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-06-30 |title='Posted It Myself': Tej Pratap On Relationship With Anushka, 'Vanvaas', 'Rift' With Tejashwi |url=https://news.abplive.com/elections/abp-exclusive-tej-pratap-yadav-on-relationship-with-anushka-yadav-rift-with-tejashwi-yadav-bihar-election-2025-rjd-lalu-yadav-1784259 |access-date=2025-06-30 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jaiswal |first=Arushi |date=2025-06-30 |title=Exclusive: Tej Pratap Yadav breaks silence on viral photo, confesses love for Anushka {{!}} Watch |url=https://www.indiatvnews.com/bihar/news-tej-pratap-yadav-breaks-silence-on-viral-photo-confesses-love-for-anushka-video-latest-updates-2025-06-30-996760 |access-date=2025-06-30 |website=India TV News |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱦᱚᱸ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱩᱥᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱞᱟᱞᱩ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱫᱚᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2025-05-25 |title=RJD chief Lalu removes elder son Tej Pratap Yadav from party and 'family' after 'love confession' post |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/rjd-chief-lalu-removes-elder-son-tej-pratap-yadav-from-party-and-family-after-love-confession-post/articleshow/121392236.cms |access-date=2025-05-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Tej Pratap Yadav: Latest News, Videos and Photos of Tej Pratap Yadav|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/tej-pratap-yadav|website=The Times of India|access-date=2020-05-17}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱴᱤᱠᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Tej Pratap gets on his high horse!|url=https://www.dailypioneer.com/2015/page1/tej-pratap-gets-on-his-high-horse.html|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2020-05-17|archive-date=2023-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408105434/https://www.dailypioneer.com/2015/page1/tej-pratap-gets-on-his-high-horse.html|url-status=dead}}</ref> ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱭ]]ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-11-01|title=Bihar Polls: Tej Pratap Yadav's troubled marriage a running subplot in fight for Parsa seat|url=https://www.deccanherald.com/election-2020/bihar-polls-tej-pratap-yadavs-troubled-marriage-a-running-subplot-in-fight-for-parsa-seat-909845.html|access-date=2020-11-23|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱯᱟᱨᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-22|title=Bihar Assembly Election 2020: Lalu's estranged daughter-in-law seeks votes for rival Nitish Kumar|url=https://www.hindustantimes.com/bihar-election/bihar-assembly-election-2020-lalu-s-estranged-daughter-in-law-seeks-votes-for-rival-nitish-kumar/story-TPSs6s8I7bYWukNIHA8S4K.html|access-date=2020-11-23|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Anand |first=Raj |date=2025-05-27 |title=Tej Pratap Yadav and Anushka Yadav Controversy in-depth Report - RJPL Insight |url=https://news.rjplindia.com/tej-pratap-yadav-and-anushka-yadav-controversy-in-depth-report/ |access-date=2025-05-28 |website=RJPL Insight |language=en-US}}</ref><ref name="Lalu Prasad expels elder son Tej Pratap Yadav from party and family for ‘irresponsible behaviour’">{{cite news |last1= |first1= |title=Lalu Prasad expels elder son Tej Pratap Yadav from party and family for 'irresponsible behaviour' |url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/lalu-prasad-expels-elder-son-tej-pratap-yadav-from-party-and-family-for-irresponsible-behaviour/article69617199.ece |access-date=25 May 2025 |work=The Hindu |date=25 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525185107/https://www.thehindu.com/news/national/bihar/lalu-prasad-expels-elder-son-tej-pratap-yadav-from-party-and-family-for-irresponsible-behaviour/article69617199.ece |archive-date=25 May 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="Lalu expels son Tej Pratap from party, family: ‘His conduct not in accordance with our family values, traditions’">{{cite news |title=Lalu expels son Tej Pratap from party, family: 'His conduct not in accordance with our family values, traditions' |url=https://indianexpress.com/article/india/lalu-prasad-expels-son-tej-pratap-yadav-from-party-for-6-years-for-ignoring-moral-values-10027916/ |access-date=25 May 2025 |publisher=The Indian Express |date=25 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525185148/https://indianexpress.com/article/india/lalu-prasad-expels-son-tej-pratap-yadav-from-party-for-6-years-for-ignoring-moral-values-10027916/ |archive-date=25 May 2025 |language=en}}</ref> ===ᱫᱚᱞ ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ=== ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱸᱯᱨᱮᱱᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱱᱪᱤᱴ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱵᱷᱚᱡᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱡᱟᱱ ᱢᱚᱨᱪᱟ, ᱯᱨᱟᱜᱟᱛᱤᱥᱤᱞ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱣᱟᱡᱤᱵᱽ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱥᱟᱸᱭᱩᱠᱛ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱲᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-08-05 |title=Tej Pratap Yadav forms coalition with 5 minor parties ahead of Bihar assembly elections |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tej-pratap-yadav-forms-coalition-with-5-minor-parties-ahead-of-bihar-assembly-elections-101754403527621.html |access-date=2025-08-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-08-05 |title=Tej Pratap Yadav floats new alliance with five regional parties, invites RJD and Congress ahead of 2025 Bihar elections |url=https://indianexpress.com/article/india/tej-pratap-yadav-new-alliance-rjd-congress-bihar-elections-2025-10171755/ |access-date=2025-08-05 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=2025-07-26 |title=Tej Pratap Yadav to contest Bihar Assembly election as independent candidate from Mahua |url=https://www.thehindu.com/elections/bihar-assembly/tej-pratap-yadav-to-contest-bihar-assembly-election-as-independent-candidate-from-mahua/article69859479.ece |access-date=2025-08-05 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ== ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱟᱞ (ᱡᱮᱡᱮᱰᱤ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tej Pratap Yadav announces party symbol a month after launching Janshakti Janata Dal |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/tej-pratap-yadav-announces-party-symbol-months-after-launching-janshakti-janata-dal-13582888.html |date=2025-09-26 |access-date=2025-09-26 |website=Money Control}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/bihar/tej-pratap-floats-new-outfit-jan-shakti-janata-dal-ahead-of-bihar-polls/articleshow/124154129.cms|title=Tej Pratap unveils new party 'Jan Shakti Janata Dal' ahead of Bihar polls|date=September 26, 2025|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sundayguardianlive.com/news/janshakti-janta-dal-bihar-gathbandhan-will-protest-till-mahua-mla-is-sent-to-jail-tej-pratap-yadav20250921182425-145229/|title="Janshakti Janta Dal, Bihar Gathbandhan will protest till Mahua MLA is sent to jail": Tej Pratap Yadav|date=September 21, 2025|website=The Sunday Guardian}}</ref> ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱨᱰ ᱵᱟᱸᱥᱩᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<!-- 2025 New Indian Express article says "basuri" without the "n"; unsure if alternate spelling, misspelling, or different instrument altogether. --> flute.<ref>{{Cite web |author=Ramashankar |date=2025-08-18 |title=Expelled RJD leader Tej Pratap Yadav floats new party ahead of Bihar polls |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Aug/18/expelled-rjd-leader-tej-pratap-yadav-floats-new-party-ahead-of-bihar-polls |access-date=2025-08-18 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ᱫᱟᱭᱱᱤᱠ ᱡᱟᱜᱽᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |script-title=hi:Bihar Politics: ...तो इस पार्टी की टिकट पर चुनाव लड़ेंगे तेज प्रताप! CEO ऑफिस में जमा किए दस्तावेज |trans-title=Tej Pratap Yadav Submits Party Documents to Election Commission Patna City News |url=https://www.jagran.com/bihar/patna-city-tej-pratap-yadav-submits-party-documents-to-election-commission-patna-city-news-24017309.html |access-date=2025-08-18 |website=Jagran |language=hi}}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ== ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class= wikitable width=60% |- ! ᱠᱷᱚᱱ ! ᱨᱮ ! ᱴᱷᱟᱶ ! ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |- | ᱒᱐᱑᱕ | ᱒᱐᱒᱐ | [[᱒᱐᱒᱕ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ | [[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ]] |- | ᱒᱐᱒᱐ | ᱒᱐᱒᱕ | | [[᱒᱐᱒᱐ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ | [[ᱦᱟᱥᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱥᱟᱱᱯᱩᱨ]] |} ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ== ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱥᱠᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱯᱚᱥᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|last=Rao|first=Lingamgunta Nirmitha|title=Who is Tej Pratap Yadav? Lalu's ousted son and 'Aishwarya Rai's' ex-husband in row over 'partner of 12 years'|website=Hindustan Times|date=2025-05-25|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-tej-pratap-yadav-lalu-yadav-ousted-son-ex-husband-aishwarya-rai-girlfriend-anushka-yadav-relationship-101748169964095.html|access-date=2025-05-25}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱥᱴ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱞ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Tej Pratap Yadav's 'partner of 12 years' post, then account hacked clarification|website=India Today|date=2025-05-25|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tej-pratap-yadav-anushka-yadav-long-time-girlfriend-facebook-post-rjd-2730000-2025-05-24|access-date=2025-05-25}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱯᱚᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ "LR Vlog" (@lrvlog1624) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱷᱞᱚᱜᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱱᱮ-ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱷ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱚᱜᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱫᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱨᱰᱤᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱳᱨᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱞᱚᱜᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ" ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tej Pratap's vlog channel crosses 1 lakh subscribers, posters thanking supporters crop up in Patna |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tej-pratap-vlog-channel-crosses-1-lakh-subscribers-posters-thanking-supporters-crop-up-patna-2390666-2023-06-09 |access-date=2023-06-14 |website=India Today |language=en}}</ref> ==ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱱᱚᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱒᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱵᱤᱦᱟᱨ)|ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱐-᱒᱐᱒᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] ac85jqbquti4d1wyjg7eoag52fydi9r ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ 0 33216 199901 197724 2026-11-08T07:33:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199901 wikitext text/x-wiki {{Infobox state <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | native_name = ᱡᱟᱦᱮᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | other_name = Jharkhand | native_name_lang = | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Dassam fall, ranchi.jpg | photo2a = Coal Mine.jpg | photo2b = Panchet Dam (DVC) Dhanbad.jpg | photo3a = Baba Dham.jpg | photo3b = Sikharji jalmandir.jpg | photo4a = Shikharji Parasnath Giridih.jpg | photo4b = Patratu Driveway.jpg | photo5a = Wild Abode.jpg | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 275 | foot_montage = }} | image_caption = From Top: [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]], [[ᱣᱮᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ|ᱵᱮᱭᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ]], [[ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱡᱤ]], [[ᱯᱟᱨᱚᱥᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ]], [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] | image_seal = | seal_alt = Jharkhand seal map | image_map = IN-JH.svg | map_alt = | map_caption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | image_seal = | image_map1 = Districts of Jharkhand map.svg | map_caption1 = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ | latd = 23.84 | longd = 91.28 | coor_pinpoint = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | coordinates_type = region:IN-JH_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-JH | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ | parts_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮᱞ | parts_style = para | p1 = ᱒᱔ | seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | seat = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ | seat1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | government_footnotes = | leader_title = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ | leader_name = [[ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱜᱟᱝᱜᱽᱣᱟᱨ]] | leader_title1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | leader_name1 = [[ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ|ᱡᱢᱢ]]) | leader_title2 = ᱱᱭᱟᱭ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_name2 = [[ᱢᱤᱫ ᱱᱭᱟᱭ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] (᱘᱑ ᱢᱟᱹᱪᱤ) | leader_title3 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ | leader_name3 = (᱖ ᱢᱟᱹᱪᱤ) | leader_title4 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ | leader_name4 = (᱑᱔ ᱢᱟᱹᱪᱤ) | unit_pref = ᱢᱟᱹᱪᱤMetric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ᱗᱙,᱗᱑᱖ | area_note = | area_rank = [[ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ᱓᱙,᱒᱘᱐,᱘᱑᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱙ | population_rank = ᱑᱓ ᱟᱜ | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-JH]] | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec1 = {{increase}} ᱐.᱕᱗᱘ (<span style="color:#fc0;">ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ</span>) | blank1_name_sec1 = HDI ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱮᱞ | blank1_info_sec1 = ᱓᱓ ᱭᱟᱜ | blank_name_sec2 = [[Literacy in India|ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ]] | blank_info_sec2 = ᱖᱗.᱖% | blank1_name_sec2 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank1_info_sec2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | website = [http://jharkhand.nic.in jharkhand.nic.in] | footnotes = {{Infobox region symbols | embedded = yes | region = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | flag = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | ᱫᱤᱥᱚᱢ = ᱥᱤᱧᱚᱛ | emblem = | language = [[File:Santali written in Ol Chiki script.svg|200px|left]] [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | | animal = [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|70px]] [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]] | bird = [[File:Asian koel.jpg|70px]] [[ᱠᱩᱭᱞᱤ]] | flower = [[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|70px]] [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ]] | tree = [[File:Sal (Shorea robusta)- flowering canopy W Picture 117.jpg|70px]] [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] | food = | sweet = }} }} '''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ''' {{IPA-sat|c’ʰarkʰɔ̃ɖ|3=LL-Q33965 (sat)-Maina Tudu-ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ.wav}}ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱗᱙,᱗᱑᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐,᱗᱗᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱦᱮᱨ'' ᱟᱨ ''ᱠᱷᱚᱸᱰ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱦᱮᱨᱠᱷᱚᱸᱰ'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, [[ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱨᱠ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Nagpuri Shist Sahitya">{{Cite web|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.322091/2015.322091.Nagpuri-Sisth_djvu.txt|title=Nagpuri Shist Sahitya|access-date=24 September 2022}}</ref> ᱢᱚᱲᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱵᱤᱥᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱱᱟ (᱑᱒᱐᱐ ᱮᱰᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱯᱩᱸᱰᱨᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱤᱱ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱫᱮᱵᱽ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱣᱮᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱸᱫᱤᱨ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱟᱨ|ᱵᱟᱭᱫᱟᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨᱱᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱛᱚᱱᱯᱩᱨ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱳᱦᱛᱟᱥᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Gautam Kumar Bera-2008">{{cite book|author=Gautam Kumar Bera|url=https://books.google.com/books?id=9qrmTdshzKQC&pg=PA31|title=The unrest axle: ethno-social movements in Eastern India|publisher=Mittal Publications|year=2008|isbn=978-81-8324-145-8|pages=32–44|access-date=30 May 2020|archive-date=4 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004170932/https://books.google.com/books?id=9qrmTdshzKQC&pg=PA31|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=znJuAAAAMAAJ|title=Bihar|author=Ram Chandra Prasad|publisher=National Book Trust, India|year=1983|page=69|access-date=8 April 2022}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== === ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ=== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱝᱜᱷᱚᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱔᱐᱐ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱨᱮᱡ (ᱢᱮᱴᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ) ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱒᱕ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱚᱜᱽᱫᱷᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱨᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱬᱤ ᱢᱩᱠᱩᱴ ᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ===ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ=== ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱑᱕᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱱᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱤᱜ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱱᱟᱜᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱷᱚᱦ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱫᱽᱱᱤ ᱨᱟᱭ ᱫᱚ, ᱑᱖᱕᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱗᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱜ ᱞᱚᱡᱚᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱚ ᱣᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ===ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ=== ᱑᱗᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱟᱥᱮᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ - ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱭᱟᱜ * ᱑᱗᱖᱙-᱑᱘᱐᱕: ᱪᱩᱣᱟᱲ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱦᱛᱚ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ * ᱑᱗᱗᱒-᱑᱗᱘᱐: ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ * ᱑᱗᱘᱐-᱑᱗᱘᱕: ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱟᱜ ᱞᱟᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱗᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ * ᱑᱗᱙᱕-᱑᱘᱒᱑: ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ * ᱑᱗᱙᱓-᱑᱗᱙᱖: ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱟᱢᱥᱟᱦᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ * ᱑᱘᱐᱐-᱑᱘᱐᱒: ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ * ᱑᱘᱑᱒: ᱵᱟᱠᱷᱛᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱰᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱵᱷᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ * ᱑᱗᱗᱐-᱑᱗᱗᱑: ᱪᱮᱨᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱭᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ * ᱑᱘᱓᱒-᱑᱘᱓᱓: ᱠᱷᱚᱣᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱜᱚᱥᱟᱭ, ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ * ᱑᱘᱓᱓-᱑᱘᱓᱔: ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ * ᱑᱘᱕᱕: ᱞᱚᱨᱰ ᱠᱟᱨᱱᱵᱟᱞᱤᱥ ᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ * ᱑᱘᱕᱕-᱑᱘᱖᱐: ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ * ᱑᱘᱕᱗: ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱚᱨ-ᱯᱤᱛᱟᱢᱵᱚᱨᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱨᱮ * ᱑᱘᱕᱗: ᱥᱟᱦᱤᱫᱽᱞᱟᱞ, [[ᱨᱟᱭ]] ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷᱩ ᱵᱤᱨᱟᱜ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟᱜ ᱟᱸᱫᱳᱲ * ᱑᱘᱗᱔: ᱠᱷᱮᱨᱚᱣᱟᱲ ᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ * ᱑᱘᱘᱐: ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮᱞᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ * ᱑᱘᱙᱕-᱑᱙᱐᱐: ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱱᱩᱠᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱟᱛᱮᱫ ᱯᱷᱚᱡᱚᱸ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱟᱜ ᱟᱱᱟᱭᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨ (᱒᱖᱐᱐᱐) ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱜ ᱨᱩᱞ ᱟᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱸᱫᱳᱲ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱤᱫᱥᱟᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱠᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱹᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱠᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱲᱛᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱛᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱯᱷᱮᱴᱟᱹᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱝ ᱢᱩᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱤᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱒᱐᱐᱐, ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱦᱤᱛᱤᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱒᱔ (ᱵᱟᱜᱮᱞᱯᱩᱱ) ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱙,᱗᱑᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ === ===ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ=== *ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟᱺ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱾ *ᱥᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟᱺ ᱥᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ : ᱚᱢᱚᱨᱠᱚᱸᱴᱚᱠ, ᱥᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱫᱷᱤ, ᱰᱮᱦᱨᱤ, ᱯᱟᱴᱱᱟ *[[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟᱺ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱫᱚ : (ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱨᱟᱺᱪᱤ) ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱤᱯ, ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ : ᱨᱟᱺᱪᱤ, ᱪᱚᱱᱰᱤᱞ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱜᱚᱯᱤᱵᱟᱞᱞᱵᱽᱯᱩᱨ *ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ : ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱫᱚ : ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱳᱰᱤᱥᱟ; ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ : ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ *[[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] : ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱫᱚ : ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ (ᱛᱚᱨᱤ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ), ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ : ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ, ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ, [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ, [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ *ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱲᱳ ᱜᱟᱰᱟ *ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱲᱳ ᱜᱟᱰᱟ *ᱞᱤᱞᱟᱡᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ *ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ *ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ *ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ === ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ === [[File:Palaash flowers.jpg|thumb|[[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ]]]] [[File:Muta crocodile park.jpg|thumb|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱨᱢᱟᱡᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱴᱟ ᱛᱟᱭᱟᱱ ᱟᱥᱩᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱭᱟᱱ|alt=]] [[File:RAJNI.jpg|thumb| ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ]] ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱒.᱙᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖.᱙᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱐᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱔᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱗᱗.᱑᱓ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱕᱐.᱑᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name=2011census>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/jharkhand/Jharkhand%20Provisional%20Result%20Data%20sheet%20for%20release.pdf|title=Jharkhand Provisional Result-Census 2011-Data Sheet|work=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|accessdate=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517080810/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/jharkhand/Jharkhand%20Provisional%20Result%20Data%20sheet%20for%20release.pdf|archive-date=17 May 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref>᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== [[File:Coal Mine.jpg|thumb| [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ]], [[ᱠᱚᱭᱞᱟ]], [[ᱢᱟᱭᱠᱟ]], [[ᱵᱚᱠᱥᱟᱭᱤᱴ]], [[ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ-ᱠᱞᱮ]], [[ᱜᱨᱮᱯᱷᱟᱭᱤᱴ]], [[ᱠᱟᱭᱱᱟᱭᱤᱴ]], [[ᱥᱮᱞᱤᱢᱟᱭᱤᱴ]], [[ᱪᱩᱱᱟᱹ ᱫᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱭᱩᱨᱮᱱᱤᱭᱚᱢ]] ===ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ=== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱞᱯᱮᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ [[ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ]] ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ (ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ) [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱸᱴ]] [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱾ * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱵᱟᱨᱩᱫᱽ]] ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ) [[ᱜᱚᱢᱚ|ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱾ *[[ᱢᱤᱛᱷᱮᱱ|ᱢᱤᱛᱷᱮᱱ ᱜᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱾ ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ===ᱡᱚᱢ ᱧᱩ=== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱚᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ, ᱫᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱰᱤ, ᱩᱛᱩ, ᱟᱲᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://greatindianfood.in/10-dishes-cuisine-jharkhand-must-try-least-life/|title=10 Dishes of Cuisine of Jharkhand you must try at least once in Life|date=30 September 2016|newspaper=Great Indian Food|language=en-US|access-date=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203080725/https://greatindianfood.in/10-dishes-cuisine-jharkhand-must-try-least-life/|archive-date=3 February 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.jharkhandtourism.in/artculture/cuisines.htm|title=Jharkhand Tourism::Cusines|website=www.jharkhandtourism.in|access-date=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170226222111/http://jharkhandtourism.in/artculture/cuisines.htm|archive-date=26 February 2017|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱩᱜᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱷᱤᱞᱠᱟᱹ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱢᱟᱞᱯᱩᱣᱟ, ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱰᱷᱚᱥᱠᱟᱹ, ᱟᱨᱥᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱫᱩᱫᱷᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ (ᱜᱩᱯᱪᱩᱯ) ᱾ ᱯᱩᱴᱩ ᱟᱨ ᱨᱩᱜᱽᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱫ ᱯᱚᱦᱟ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱛᱟᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/rugra-on-a-rain-high-mushroom-demand-shoots-up-in-holy-month-of-shravan/cid/400619|title=Rugra on a rain high - Mushroom demand shoots up in holy month of Shravan|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=9 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328191914/https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/rugra-on-a-rain-high-mushroom-demand-shoots-up-in-holy-month-of-shravan/cid/400619|archive-date=28 March 2019|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱧ ᱟᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://indianvagabond.com/2016/04/15/tribal-food-of-chota-nagpur/ |title=Tribal Food of Chota Nagpur |date=15 April 2016 |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418061544/https://indianvagabond.com/2016/04/15/tribal-food-of-chota-nagpur/ |archive-date=18 April 2019 |url-status=live }}</ref> === ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ === {{ᱢᱩᱬ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|}} ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/pti-news/2017/nov/03/jharkhand-govt-gives-approval-for-production-of-20-films-1690803.html |title=Archived copy |access-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014165012/http://www.newindianexpress.com/pti-news/2017/nov/03/jharkhand-govt-gives-approval-for-production-of-20-films-1690803.html |archive-date=14 October 2015}}</ref> ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:Ranchi Airport Night View.jpg|thumb|[[ᱵᱤᱨᱥᱟᱹ ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (IXR)]]]] [[File:NH 33 Between Ramgarh and Chutupallu.jpg|thumb|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|[[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱹᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓]] [[File:Patratu , Jharkhand, INDIA.jpg|thumb|ᱵᱩᱨᱩ [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒]] ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ=== [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ranchi Airport crosses one million mark of passengers. PASSENGERS|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi-airport-crosses-1-million-mark-of-passengers.html|website=Pioneer|publisher=www.dailypioneer.com|accessdate=6 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730152209/http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi-airport-crosses-1-million-mark-of-passengers.html|archive-date=30 July 2017|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Dhanbad, Dumka on chartered flight path |url=http://www.telegraphindia.com/1110814/jsp/frontpage/story_14377165.jsp |publisher=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=14 August 2011 |accessdate=29 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235804/http://www.telegraphindia.com/1110814/jsp/frontpage/story_14377165.jsp |archive-date=30 December 2013 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref> ===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ=== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱨᱮᱦᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name=Highways>{{cite web|title=National highways in Jharkhand|url=http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=147618|website=pib.nic.in|publisher=Press Information Bureau, Government of India|accessdate=6 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213201556/http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=147618|archive-date=13 December 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ===ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ=== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱰᱥᱞᱟᱤᱰ (Landslide) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱜᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Multi-model port to come up at Sahibganj: Gadkari |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/multi-model-port-to-come-up-at-sahibganj-gadkari.html |publisher=[[The Pioneer (newspaper)|The Pioneer]] |date=28 January 2016 |accessdate=17 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822220148/http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/multi-model-port-to-come-up-at-sahibganj-gadkari.html |archive-date=22 August 2017 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref> ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱢᱚᱰᱟᱞ ᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱭᱚᱡᱽᱱᱟ (plan) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title= Sahibganj to be exim hub with a multimodal plan: Nitin Gadkari |url= http://www.business-standard.com/article/economy-policy/sahibganj-to-be-exim-hub-with-a-multimodal-plan-nitin-gadkari-116101300729_1.html |publisher= [[Business Standard]] |date= 13 October 2016 |accessdate= 17 June 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170822220514/http://www.business-standard.com/article/economy-policy/sahibganj-to-be-exim-hub-with-a-multimodal-plan-nitin-gadkari-116101300729_1.html |archive-date= 22 August 2017 |dead-url= no |df= dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱤᱭᱚᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱜᱟᱣ INR 6,500 ᱠᱟᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ (Step) - ᱒᱐᱑᱙ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|first=Rajat|last=Arora|title=L&T to construct Sahibganj Multi modal transportation terminal|{{cite news|first=ᱨᱟᱡᱟᱛ|last=ᱟᱨᱚᱨᱟ|title=ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱢᱚᱰᱟᱞ ᱴᱨᱟᱝᱥᱯᱚᱨᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞ ᱮᱱᱰ ᱴᱤ ᱾|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/lt-to-construct-Sahebganj-malti-model-tarminal/articleshow/54937877.cms|publisher=[[ᱫᱟ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱴᱟᱤᱢᱥ]]|date=19 October 2016|accessdate=᱑᱗ June ᱒᱐᱑᱗|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629231331/http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/lt-to-construct-sahibganj-multi-modal-transportation-terminal/articleshow/54937877.cms|archive-date=᱒᱙ June ᱒᱐᱑᱗|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ===ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ=== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/rail-funds-up-this-time-206613 Rail funds up this time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330211230/https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/rail-funds-up-this-time-206613|date=30 March 2018}} [[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] 7 February 2018</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱠᱚᱲᱟ: ᱗᱘.᱔᱕%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱕᱖.᱒᱑%) ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ:<ref>{{cite web |author=Dr. Arun C. Mehta |url=http://www.educationforallinindia.com/page157.html |title=District-specific Literates and Literacy Rates, 2001 |publisher=Educationforallinindia.com |date= |accessdate=12 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414170051/http://www.educationforallinindia.com/page157.html |archive-date=14 April 2010 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=National Family Health Survey, 1998–99: Fact Sheet, Jharkhand, Section: Basic Socio-Demographic Features of Jharkhand|page=3|url=http://www.nfhsindia.org/data/jh/jhfctsum.pdf|access-date=21 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20071003195738/http://www.nfhsindia.org/data/jh/jhfctsum.pdf|archive-date=3 October 2007|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> *[[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]: ᱗᱗.᱑᱓% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱕.᱕%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱖᱘.᱒᱐%) * *[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]: ᱗᱖.᱑᱓% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱔.᱕᱑%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱖᱗.᱓᱓%) *[[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]: ᱗᱕.᱗᱑% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱕.᱖᱘%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱖᱔.᱗᱐%) * *[[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]: ᱗᱓.᱙᱒% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱓.᱕᱑%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱖᱓.᱔᱙%) *[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]]: ᱗᱓.᱔᱘% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱔.᱕᱐%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱖᱑.᱔᱖%) *[[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]: ᱗᱐.᱔᱘% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱑.᱑᱕%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱕᱙.᱒᱕%) *[[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱚᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱚᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]: ᱖᱘.᱘᱕% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱑.᱐᱑%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱕᱖.᱑᱙%) *[[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ]]: ᱖᱘.᱓᱕% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱘᱑.᱒᱕%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱕᱔.᱗᱗%) *[[ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]]: ᱖᱘.᱒᱙% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱗᱘.᱖᱒%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱕᱗.᱘᱖%) *[[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ]]: ᱖᱗.᱕᱙% (ᱠᱚᱲᱟ: ᱗᱖.᱐᱘%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱕᱙.᱙᱒%) ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱟᱨᱤᱭᱚᱡᱟᱱᱟ (JEPC) ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱰᱤᱯᱤᱤᱯᱤ, ᱮᱥᱮᱥᱮ, ᱱᱯᱤᱤᱡᱤᱤᱮᱞ, ᱟᱨ ᱠᱮᱡᱤᱵᱤᱣᱤ ᱾<ref>{{cite web|title=The poor state of girl child education in Jharkhand State|author=Sanjay Pandey|date=16 October 2007|website=MyNews.in|url=http://www.mynews.in/fullstory.aspx?storyid=89|access-date=15 October 2025|archive-date=13 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713021411/http://www.mynews.in/fullstory.aspx?storyid=89|url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ, ᱦᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱠᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱬᱛᱮᱱ ᱟᱨ ᱚᱞᱟᱸᱯᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱚᱦᱟᱨ ᱴᱚᱯᱱᱚ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱠᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱠᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱛᱮᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱚᱞᱟᱸᱯᱤᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱛᱮᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒ ᱟᱯᱨᱮᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ICC ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨᱥᱤᱯ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱚᱨᱰᱥ ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱛᱮᱱ [[ᱠᱟᱯᱤᱞ ᱫᱮᱣ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱤᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱯᱷᱤᱴ (Feat) ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱸᱜᱤ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ndtv.com/article/sports-news/dhonis-world-cup-bat-sold-for-rs-72-lakhs-at-auction-120337 |title=Dhoni's world cup bat sold for Rs. 72 lakhs |publisher=Ndtv.com |date=19 July 2011 |accessdate=9 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007225807/http://www.ndtv.com/article/sports-news/dhonis-world-cup-bat-sold-for-rs-72-lakhs-at-auction-120337 |archive-date=7 October 2012|df=dmy-all }}</ref> [[File:Keenan Stadium aerial view.jpg|thumb|left|200px| ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱮᱟᱨᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]] ᱟᱨ [[ᱠᱤᱱᱟᱱ ᱴᱟᱸᱰᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱧᱮᱞ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ [[ᱣᱚᱨᱩᱬ ᱟᱨᱚᱱ]], [[ᱥᱟᱦᱵᱟᱡᱽ ᱱᱚᱫᱤᱢ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱣᱨᱟᱵᱷ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ]] ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱘ U/ ᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱫᱫᱟ ᱭᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱞᱟᱠᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱠᱤ ᱢᱩᱬᱛᱮᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱵᱟ ᱛᱤᱨᱟᱝᱫᱟᱡᱽ [[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱽ ᱮᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱱᱤᱠᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱠᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱤ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱞᱟᱝᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥᱮᱱᱴᱮᱰ (represented) ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[File:MS Dhoni.jpg|thumb|ᱟᱭᱟᱲ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱴᱮᱱ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ]] [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱰᱚᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱠ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱮᱪ ᱵᱮᱴᱣᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-19/ranchi/34583646_1_jsca-jharkhand-state-cricket-association-foundation-stone | work=The Times Of India | title=Ranchi's new stadium set to host maiden One-Day International on January 19 | date=19 October 2012 | access-date=18 March 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130509010706/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-19/ranchi/34583646_1_jsca-jharkhand-state-cricket-association-foundation-stone | archive-date=9 May ᱒᱐ | df=dmy-all }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮ.ᱠᱮ.ᱟᱨ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱖ ᱢᱮᱪ ᱵᱮᱴᱣᱤᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱠᱮ. ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱥᱤ.ᱵᱤ. ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱘ ᱠᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱒ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱫᱟᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ (Celebrity) ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱢᱮᱪ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ [[ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱭᱮᱵᱽ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.ndtv.com/album/listing/news/tennis-takes-sania-shoaib-to-ranchi-7204 |title=Tennis takes Sania-Shoaib to Ranchi |accessdate=4 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408165410/http://www.ndtv.com/album/listing/news/tennis-takes-sania-shoaib-to-ranchi-7204 |archive-date=8 April 2011 }}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡᱟᱜ ᱦᱚᱠᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪᱟᱭᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱮᱞ-ᱭᱩᱱᱤᱮᱠᱥᱮᱞ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱟᱭᱱᱚᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱦ-ᱢᱮᱡᱽᱵᱟᱱᱤᱜ (co-hosted) ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱡᱽ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-14/top-stories/33845464_1_hockey-india-league-sport-joint-venture | work=The Times Of India | title=Ranchi franchise becomes third team in Hockey India League | date=14 September 2012 | access-date=18 March 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130508225654/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-14/top-stories/33845464_1_hockey-india-league-sport-joint-venture | archive-date=8 May 2013 | df=dmy-all }}</ref> [[File:J.R.D. Tata Stadium.jpg|260px|thumb|alt= The photo is the upgraded stadium of football club JFC|ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱟᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]] [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱟᱢᱞᱮᱠᱥ|ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱟᱢᱯᱞᱮᱠᱥ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱳᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱥᱴᱥ ᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱳᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱢᱩᱬ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ - [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ]] [[File:Jonha falls.jpg|thumb|[[ᱡᱚᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]]]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱚᱥᱱᱟᱛᱷ]], [[ᱣᱮᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱟᱨ|ᱵᱮᱭᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ]] ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/ranchi/tourists-discover-jharkhand/story-nhkaXu7zVfEYXcLsuOnsbI.html|title=Jharkhand registers 385% increase in foreign tourist visits|website=[[Hindustan Times]]|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403051406/https://www.hindustantimes.com/ranchi/tourists-discover-jharkhand/story-nhkaXu7zVfEYXcLsuOnsbI.html|archive-date=3 April 2019}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱩᱵᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://tourism.webindia123.com/tourism/wildlife/tigerreserves/betla_national_park/index.htm|title=BETLA NATIONAL PARK & TIGER RESERVE|website=WebIndia123|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403063337/https://tourism.webindia123.com/tourism/wildlife/tigerreserves/betla_national_park/index.htm|archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.india.com/news-travel/you-can-walk-amid-wildlife-at-dalma-wildlife-sanctuary-in-jharkhand-3448450/|title=You Can Walk Amid Wildlife at Dalma Wildlife Sanctuary in Jharkhand|website=[[India.com]]|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403051744/https://www.india.com/news-travel/you-can-walk-amid-wildlife-at-dalma-wildlife-sanctuary-in-jharkhand-3448450/|archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/winter-holiday-rush-at-betla-netarhat/cid/1340501|title=Winter holiday rush at Betla, Netarhat|website=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403051715/https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/winter-holiday-rush-at-betla-netarhat/cid/1340501|archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/dalma-wildlife-sanctuary-bursts-at-the-seams-of-autumn-season.html|title=Dalma Wildlife Sanctuary bursts at the seams of autumn season|website=[[The Pioneer (India)|The Pioneer]]|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403051250/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/dalma-wildlife-sanctuary-bursts-at-the-seams-of-autumn-season.html|archive-date=3 April 20᱒᱑}}</ref> *[[ᱞᱚᱫᱷ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] *[[ᱣᱮᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱸᱫᱤᱨ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱟᱨ|ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱣᱮᱫᱷᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]], *[[ᱵᱟᱥᱩᱠᱤᱱᱟᱛᱷ]], *[[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], *[[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]], *[[ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], *[[ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱡᱤ ᱡᱮᱱ ᱛᱤᱨᱛᱷᱥᱛᱷᱟᱱ]] (ᱯᱟᱨᱚᱥᱱᱟᱛᱷ) * ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱰᱮᱢ, ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ * ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱫᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱚᱱᱦᱟ * ᱪᱷᱤᱱᱢᱟᱥᱛᱤᱠᱟᱹ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ * ᱯᱟᱸᱪᱜᱷᱟᱜᱷ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, * ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, * [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ==ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱦᱚᱲ== *[[ᱯᱷᱟᱬᱤ ᱢᱩᱠᱩᱛ ᱨᱟᱭ]] * ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱤᱝ (ᱨᱟᱡᱟ) * ᱫᱩᱨᱡᱟᱱ ᱥᱟᱞ *[[ᱢᱮᱫᱽᱱᱤ ᱨᱟᱭ]] * ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱦ *[[ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]] * ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱦᱟᱛᱚ *[[ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ]] * ᱵᱟᱠᱷᱛᱟᱨ ᱥᱟᱭ * ᱢᱩᱸᱰᱟᱞ ᱥᱤᱝ * ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱤᱝ * ᱯᱤᱛᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱤᱝ * ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱜᱟᱬᱯᱟᱛ ᱨᱟᱭ * ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱦᱫᱮᱣ * ᱴᱤᱠᱮᱛ ᱩᱢᱨᱟᱝᱣ ᱥᱤᱝ * ᱜᱷᱟᱥᱤᱨᱟᱢ ᱢᱟᱦᱞᱤ *[[ᱥᱤᱫᱚ-ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ]] *[[ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ. ᱢᱩᱸᱰᱟ.]] *[[ᱛᱮᱞᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱟᱰᱤᱭᱟ]] *ᱟᱞᱵᱟᱨᱴ ᱮᱠᱠᱟ *ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ * ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱥᱟᱠᱛᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱦᱛᱚ *ᱢᱩᱠᱩᱸᱫ ᱱᱚᱭᱚᱞ *[[ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱪᱚᱯᱨᱟ]] *[[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ]] *[[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] * ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱢᱟᱦᱛᱚ *ᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱟᱱ *ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱥᱮᱥᱟᱫᱨᱤ *ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱫᱣᱟᱡ *[[ᱤᱢᱛᱤᱭᱟᱡ ᱟᱞᱤ]] *[[ᱛᱟᱱᱩᱥᱨᱤ ᱫᱟᱛᱛᱟ]] *[[ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱵᱟᱥᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] *[[ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤᱢᱟ ᱛᱩᱞᱤ]] *[[ᱤᱥᱤᱛᱟ ᱫᱟᱛᱛᱟ]] *[[ᱡᱚᱭᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝᱦᱟ]] ==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱩᱴ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ :- ===ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ=== {| |- valign=top | * '''[[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]''' ** [[ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱣᱲᱟ]] ** [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]] ** [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] | * '''[[ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]''' ** [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] ** [[ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ** [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]] ** [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ]] ** [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ** [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ** [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] | * '''[[ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]''' ** [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ** [[ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ]] ** [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱩᱢᱞᱟ]] ** [[ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ]] ** [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]] | * '''[[ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]''' ** [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] ** [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱚᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] ** [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | * '''[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]''' ** [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]] ** [[ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ]] ** [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ]] ** [[ᱜᱚᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱰᱰᱟ]] ** [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] ** [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] |} ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱨᱡᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜᱚᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ : ᱩᱨᱫᱩ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ, ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱩᱨᱟᱝ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱾ ==ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ, ᱱᱤᱣᱥ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱹᱰᱤᱹ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱬᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mapsofindia.com/jharkhand/media.html|title=Jharkhand Media|website=mapsofindia.com|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430072908/https://www.mapsofindia.com/jharkhand/media.html|archive-date=30 April 2019|url-status=live}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ, ᱫᱮᱭᱱᱤᱠ ᱡᱟᱜᱽᱨᱟᱱ, ᱥᱚᱠᱟᱞ ᱥᱚᱠᱟᱞ, ᱯᱨᱟᱵᱷᱟᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢ, ᱱᱟᱶᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ, ᱫᱟ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱸᱨᱟᱹᱡᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ}} '''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ''' * [https://jharkhand.gov.in ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731224922/https://jharkhand.gov.in/ |date=2023-07-31 }} '''ᱥᱟᱠᱤᱞ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ''' * [https://www.britannica.com/place/Jharkhand Jharkhand] ''Encyclopædia Britannica'' entry * {{dmoz|Regional/Asia/India/Jharkhand|Jharkhand}} * {{osmrelation-inline|1960191}} {{Geographic location |Centre = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ |North = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] |Northeast = |East = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |Southeast = |South = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] |Southwest = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] |West = |Northwest = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] }} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 2000]] [[ᱛᱷᱚᱠ:2000 establishments in India]] hg519r5mzp3nc2he50o35tfq2ytlejc ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ 0 33431 199931 182826 2026-11-08T08:37:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199931 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ | name = ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ | native_name = {{nobold|माधवकुमार नेपाल}} | image = KP Yohannan with Madvah Kumar Nepal cropped.jpg | caption = | office = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱓᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | president = [[ᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | deputy = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]]<br>[[ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | term_start = ᱒᱕ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱙ | term_end = ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ | predecessor = [[ᱯᱨᱚᱪᱚᱸᱰ|ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] | successor = [[ᱡᱷᱟᱞᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱟᱱᱚᱞ]] | office1 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | monarch1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ|ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | primeminister1 = [[ᱢᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] | term_start1 = ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ | term_end1 = ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ | predecessor1 = [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱵᱤᱥᱛᱟ]] (᱑᱙᱖᱙){{efn|This position was vacant from 7 April 1969 until 30 November 1994.}} | successor1 = [[ᱵᱟᱢ ᱫᱮᱵᱽ ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ]] (᱑᱙᱙᱗){{efn|There was no deputy prime minister from 12 September 1995 until 12 March 1997.}} | office2 = ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱥᱟᱞᱤᱥᱴ) ᱟᱨ ᱥᱚᱥᱟᱞᱤᱥᱴ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start2 = ᱒᱐᱒᱑ | term_end2 = | predecessor2 = ''ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ'' | office3 = ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | monarch3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ|ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | primeminister3 = [[ᱢᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] | term_start3 = ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ | term_end3 = ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ | predecessor3 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | successor3 = [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱞᱳᱦᱟᱱᱤ]] | office4 = ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | monarch4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ|ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | primeminister4 = [[ᱢᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] | term_start4 = ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ | term_end4 = ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ | predecessor4 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | successor4 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ]] | office5 = ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start5 = ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | predecessor5 = [[ᱟᱱᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱷᱟ]] | constituency5 = ᱨᱟᱣᱛᱟᱦᱟᱴ ᱑ | term_start6 = ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱙ | term_end6 = ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱒ | constituency6 = ᱨᱟᱣᱛᱟᱦᱟᱴ ᱑ | predecessor6 = ᱵᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱤᱝ | successor6 = [[ᱵᱟᱵᱟᱱ ᱥᱤᱝ]] | term_start7 = ᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ | term_end7 = ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | constituency7 = [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱒]] | predecessor7 = ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱩᱭᱠᱮᱞ | sucessor7 = | office8 = ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start8 = ᱒᱘ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱘ | term_end8 = ᱒᱘ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱒ | constituency8 = ᱢᱟᱱᱳᱱᱤᱛ | term_start9 = ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ | term_end9 = ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ | constituency9 = ᱨᱟᱣᱛᱟᱦᱟᱴ ᱑ | predecessor9 = [[ᱵᱟᱵᱟᱱ ᱥᱤᱝ]] | successor9 = [[ᱟᱱᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱷᱟ]] | office10 = [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] | term_start10 = ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱑ | term_end10 = ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙ | birth_date = {{birth date and age|1953|3|6|df=y}}<ref>{{Cite book |url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/z3qljvte6vwen2cy.pdf |title=संघीय संसद सदस्य, २०७४ परिचयात्मक पुस्तिका |publisher=Federal Parliament Secretariat |year=2021 |location=Nepal |pages=270 |language=ne |trans-title=Federal Parliament Members 2017 Introduction Booklet}}</ref> | birth_place = [[ᱜᱚᱣᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱜᱚᱣᱨ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ | death_date = | death_place = | party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ}} | otherparty = [[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱥᱚᱥᱟᱞᱤᱥᱴ)]] {{small|(᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)}}<br />[[Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|CPN (UML)]] {{small|(until 2018; 2021)}}<br />[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱑᱘-᱒᱐᱒᱑)}} | alma_mater = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | website = {{Official website|http://www.madhavnepal.com}} | native_name_lang = ne }} '''ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: माधवकुमार नेपाल, {{IPA|ne|madʱʌbˈkumar neˈpal||Madhavkumar NEpal.ogg}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓), ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news | url = https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gD6g0JrxeQ5R-4t1N1bfBE0CSOwQ | archive-url = https://web.archive.org/web/20140131172545/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gD6g0JrxeQ5R-4t1N1bfBE0CSOwQ | url-status = dead | archive-date = January 31, 2014 | title = Nepal parliament elects new PM }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱮᱠᱭᱮᱠᱨᱤᱛ ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱵᱟᱫᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=१५ वर्ष महासचिव बनेका माधव नेपाल १५ वर्षपछि दलको नेता|url=https://nepalkhabar.com/politics/104653-2021-8-29-16-21-54|access-date=2022-01-21|website=nepalkhabar|date=3 June 2019 |language=Nepali}}</ref> ᱑᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱳᱰᱤᱱᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="onlinekhabar.com">{{Cite web|title=माधव नेपालप्रति ओलीको टिप्पणी : सरकार ढाल्ने, अनि उनैलाई अध्यक्ष बनाउनुपर्ने ?|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/07/986158|access-date=2022-01-21|website=Online Khabar|language=en-US}}</ref> ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱭᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷ (WHD) ᱠᱷᱚᱱ "ᱢᱟᱱᱚᱣᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://english.khabarhub.com/2020/30/108572/ | title=Ex-PM Nepal honored with "Patron of Humanity" award }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱫᱮᱵᱤ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="surendra">K.C., Surendra. ''Aitihasik Dastavej Sangraha - Bhag 2''. [[Kathmandu]]: Pairavi Prakashan, 2063 B.S. p 460.</ref><ref>{{Cite news|title=CPN-UML Comrades Apart|publisher=Spotlight Nepal Magazine|url=https://www.spotlightnepal.com/2014/05/23/cpn-uml-comrades-apart/|access-date=2017-12-13}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱳᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱤᱥᱤᱨᱟ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱤ, ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱱᱩᱯᱟᱱᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱩᱫᱷᱟ ᱯᱳᱠᱷᱨᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{fact|date=July 2025}} ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ=== ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱑᱙᱖᱙ (᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ) ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱤᱥᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱥᱩᱵᱚᱫᱷ', 'ᱥᱩᱱᱤᱞ', 'ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ' ᱟᱨ 'ᱵᱤᱵᱮᱠ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱨᱤ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱥᱚᱱ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱚᱣᱟᱫᱤ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱣᱟᱫᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱡᱩᱱ ᱗-᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱣᱟᱫᱤ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱣᱟᱫᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱭᱩᱨᱳ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ANCRCC (ML) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱣᱟᱫᱤ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱣᱟᱫᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱤᱴ ᱵᱭᱩᱨᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ (᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱖)=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ) ᱠᱚᱢ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ) ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦᱤ ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱫᱟᱦᱟᱞ ‘ᱯᱨᱚᱪᱚᱸᱰᱚ’ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱴᱤᱰᱟᱹᱜ ᱥᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱫᱚᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{fact|date=July 2025}} ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷᱤ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱪᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾{{Citation needed|date=August 2017}} ===ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ=== ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.nepalnews.com/archive/2008/apr/apr12/news09.php "MK Nepal announces resignation as UML gen secy"]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Nepalnews, April 12, 2008.</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱒ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱢᱟᱣᱳᱣᱟᱫᱤ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱷᱚᱠᱠᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱩᱵᱮᱫᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾<ref>[http://www.nepalnews.com/archive/2008/apr/apr12/news05.php "UML gen secy loses to CPN-M candidate in Kathmandu-2; NWPP takes both constituencies in Bhaktapur"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122041533/http://www.nepalnews.com/archive/2008/apr/apr12/news05.php |date=2008-11-22 }}, Nepalnews, April 12, 2008.</ref> ᱥᱩᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.csmonitor.com/2008/0415/p01s02-wosc.html "Big Maoist wins could reshape Nepal's politics"], ''The Christian Science Monitor'', April 15, 2008.</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱷᱟᱴ-᱖ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.nepalnews.com/archive/2008/apr/apr14/news13.php "MK Nepal loses in Rautahat, too"]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Nepalnews, April 14, 2008.</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱒ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱛᱷᱚᱴ ᱑ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱚᱣᱛᱷᱚᱦᱟᱴ ᱑ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The difficulty of being Madhav Nepal|url=https://kathmandupost.com/politics/2021/04/05/the-difficulty-of-being-madhav-nepal|access-date=2022-01-30|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱑᱔,᱐᱐᱐ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱒ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=निर्वाचन मतगणनाको परिणाम|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx|access-date=2022-01-30|website=result.election.gov.np|archive-date=2021-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱣᱳᱣᱟᱫᱤ) ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.nepalnews.com/archive/2008/jun/jun21/news08.php "UML, Maoist leaders differ on presidential candidate"]{{dead link|date=May 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, Nepalnews, June 21, 2008.</ref> ===ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ=== [[File:Ram Varan and MP Nepal1.jpg|thumb|210x210px|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱥᱟᱶ|left]] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱓᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱯᱨᱟᱪᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8065216.stm | title = Communist leader elected Nepal PM | date = 23 May 2009 | publisher = BBC }}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/10464705 | work=BBC News | title=Nepal PM quits in live TV address | date=June 30, 2010}}</ref><ref>{{Cite news|date=1 July 2010|title=Prime Minister Madhav Kumar Nepal Resigns|publisher=Nepal News|url=http://www.nepalnews.com/main/index.php/news-archive/2-political/7218-pm-nepal-announces-his-resignation.html}}{{dead link|date=September 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> [[File:Madhav Kumar Nepal.jpg|thumb|250 px|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱸᱰᱤᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ ᱾]] ===ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ) ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ=== ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ) ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ) ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱚᱥᱟᱞᱤᱥᱴ) ᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱮᱯᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="onlinekhabar.com"/> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱥᱚᱣᱨᱟᱵᱷ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="surendra"/><ref>{{Cite news|title=NCP leader Nepal denies any link with Christianity |publisher=Republica|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ncp-leader-nepal-denies-any-link-with-christianity/}}</ref> ==ᱯᱟᱛᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱞᱮᱱᱰ-ᱥᱠᱮᱢ ᱠᱮᱥ (᱒᱐᱒᱕)== ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤ ᱠᱚᱨᱟᱯᱥᱚᱱ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ,ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (CIAA) ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱭᱚᱜᱽᱯᱤᱛ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱯᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Former PM Madhav Nepal, then ministers charged in Patanjali land scam |url=https://kathmandupost.com/national/2025/06/05/former-pm-madhav-nepal-charged-in-patanjali-land-scam |website=The Kathmandu Post |date=2025-06-05 |access-date=2025-06-11 }}</ref> ᱥᱤᱟᱭᱤᱮᱮ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱷᱨᱮᱯᱟᱞᱟᱱᱪᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱡᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱘᱑᱕ ᱨᱚᱯᱟᱱᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱮ-ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱝᱜᱚᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱠᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱘᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱩᱯᱭᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱞᱚᱠᱥᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ex-PM Madhav Nepal among 93 booked in 815-ropani Patanjali land scam |url=https://english.khojsamachar.com/tmadhav-kumar-nepal-patanjali-land-scam-815-ropani/|website=Khoj Samachar English |date=2025-06-05 |access-date=2025-06-11 }}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ *ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ* ᱟᱨ *ᱮᱱᱤ ᱱᱭᱩᱡᱽ* ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Patanjali land ‘scam’: Graft case filed against former Nepal PM Madhav Nepal |url=https://indianexpress.com/article/world/patanjali-land-scam-case-filed-against-former-nepal-pm-madhav-10050529/ |website=The Indian Express |date=2025-06-06 |access-date=2025-06-11 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nepal’s ex-PM Madhav Kumar Nepal booked in land scam case |url=https://www.aninews.in/news/world/asia/nepals-ex-pm-madhav-kumar-nepal-booked-in-land-scam-case20250605142717/ |website=ANI News |date=2025-06-06 |access-date=2025-06-11 }}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱛᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱭᱚᱜᱽᱯᱤᱴᱷ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱥᱚᱥᱟᱞᱤᱥᱴ) ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Unified Socialist terms corruption charges against party chair Nepal ‘political vendetta’ |url=https://www.theannapurnaexpress.com/story/54942/ |website=The Annapurna Express |date=2025-06-06 |access-date=2025-06-11 }}</ref> ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== *Busky, Donald F (2002). ''Communism in History and Theory''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|0-275-97733-1}} *Hutt, Michael (2004). ''Himalayan "People's War"''. C. Hurst & Co Publishers. {{ISBN|1-85065-722-X}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20220124083759/https://www.cpnus.org/ Official website of CPN (US)] {{s-start}} {{s-ppo}} {{s-bef | before = [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱤ]] }} {{s-ttl | title = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱭᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱞ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ | years = ᱑᱙᱙᱓–᱒᱐᱐᱘ }} {{s-aft | after = [[ᱡᱷᱟᱞᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱟᱱᱚᱞ]] }} |- {{s-off }} {{s-bef | before = [[ᱯᱨᱚᱪᱚᱸᱰᱚ|ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] }} {{s-ttl | title = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | years = ᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱑᱑ }} {{s-aft | after = [[ᱡᱷᱟᱞᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱟᱱᱚᱞ]] }} {{s-end}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱣᱛᱟᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱦᱩᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱱᱮᱯᱟᱞ) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗–᱒᱐᱒᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱯᱤ.) ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] jaebx5cxyh930q3ppx8wfillqff08yw ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ 0 33442 199723 197341 2026-11-08T01:23:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199723 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder |name = ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ |image = Grjoshi.JPG |image_size = |caption = |birth_name = |birth_date = {{Birth date|df=yes|1949|08|12}} |birth_place = ᱠᱷᱟᱞᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ, ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ, ᱱᱮᱯᱟᱞ |residence = ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ |nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ |citizenship = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ |education = ᱮᱢ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱞ., ᱵᱤ.ᱤᱮᱰ |occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ |party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |spouse = ᱦᱮᱢ ᱠᱮ ᱡᱳᱥᱤ |children = ᱓ |website = [http://www.grjoshi.com.np www.grjoshi.com.np] |alma_mater = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] |footnotes = |box_width = }} '''ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯᱠᱳᱴ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱞᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱨᱜᱤᱭ ᱵᱤ.ᱯᱤ. ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ (ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ) ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱰᱠᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱟᱸᱜᱟᱲ ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ<ref>{{cite web |date=2019-07-07 |title=Nepali Congress divided over action against Govinda Raj Joshi |url=https://english.onlinekhabar.com/nepali-congress-divided-over-action-against-govinda-raj-joshi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622132719/https://english.onlinekhabar.com/nepali-congress-divided-over-action-against-govinda-raj-joshi.html |archive-date=22 June 2022 |access-date=16 March 2020 |website=OnlineKhabar |publisher=}}</ref> ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ, ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱯᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱳᱱᱟᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱠ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱣᱚᱸᱥᱮᱵᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱫᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱵᱤ ᱵᱷᱟᱱᱩᱵᱚᱠᱛᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱴ ᱯᱳᱠᱷᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱱᱮᱥᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱚᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱮᱠᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑, ᱑᱙᱙᱔ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱥᱤ. ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱩᱭᱤᱯ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱔), ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱕-᱑᱙᱙᱖),<ref>{{cite web |date=2016-09-15 |title=GOVINDA RAJ JOSHI Light of Education |url=https://www.spotlightnepal.com/2016/09/15/govinda-raj-joshi-light-of-education/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622132721/https://www.spotlightnepal.com/2016/09/15/govinda-raj-joshi-light-of-education/ |archive-date=22 June 2022 |access-date=15 September 2016 |website=New Spotlight Magazine |publisher=}}</ref> ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱘), ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱘), ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱙), ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱐), ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱑) ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱑) ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱥᱨᱤ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: - ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱨᱴ ᱑, ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱨᱴ ᱒, ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱨᱴ ᱓, ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱪᱤᱛᱨᱚᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱵᱤᱜᱚᱴ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱟ ᱵᱷᱟᱵᱤᱥᱭᱟ) ᱱᱮᱯᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱᱟᱞᱤ) ᱤᱥᱨᱤ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ]], ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱪᱤᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]], [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱰᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱫᱟᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱳᱣᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱱᱩᱵᱚᱠᱛᱟ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱱᱮᱥᱴᱤ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱚᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱠᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ, ᱞᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://grjoshi.com.np/bio/ |title=Personal web site of Govinda Raj Joshi |access-date=7 January 2015 |archive-date=28 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140628052632/http://grjoshi.com.np/bio/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ᱥᱟᱞ ᱑᱙᱙᱑, ᱑᱙᱙᱔ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱩᱭᱤᱯ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ: ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ,<ref>{{cite web |date=2013-07-27 |title="Education Should Meet 21st Century Needs" Govinda Raj Joshi |url=http://www.spotlightnepal.com/News/Article/Govinda-Joshi-education-Nepal-private |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108010620/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/Govinda-Joshi-education-Nepal-private |archive-date=8 January 2015 |access-date=7 January 2015 |website=New Spotlight Magazine }}</ref> ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱔), ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱕-᱑᱙᱙᱖), ᱚᱲᱟᱜᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱘),<ref>{{cite web |date= |title=NC leader Govinda Raj Goshi hospitalized |url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=71549 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108015626/http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=71549 |archive-date=8 January 2015 |access-date=25 March 2014 |website=myRepublica.com |publisher=}}</ref> ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱕), ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱙), ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱑) ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱪᱤᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ, ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱫᱟᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱱᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:Grjoshi.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ]] [[File:Khalte.jpg|thumb|right|ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ]] ==ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ== *ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ -᱑᱙᱖᱗ *ᱥᱟᱝᱜᱷ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱟᱹᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ:-᱑᱙᱗᱐ *ᱨᱟᱡᱠᱟᱡᱽ ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ ᱟᱭᱤᱱ ​​-᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ *ᱨᱮᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱰᱟᱢ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ -᱑᱙᱗᱐ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ *᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱵᱤᱱ-ᱦᱤᱸᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ *᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ== * [http://www.info-nepal.com/politics/elections/general2051/ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱞᱤᱥᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928143948/http://www.info-nepal.com/politics/elections/general2051/ |date=2007-09-28 }} *[http://grjoshi.com.np ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251114094259/https://grjoshi.com.np/ |date=2025-11-14 }} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.nepalicongress.org/ Nepali congress] *[http://www.nepalnews.com.np/deshantar.htm Deshanter interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503082735/http://www.nepalnews.com.np/deshantar.htm |date=2009-05-03 }} *[http://www.telegraphnepal.com/backup/test/news_det.php?news_id=4003 http://www.telegraphnepal.com Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092915/http://www.telegraphnepal.com/backup/test/news_det.php?news_id=4003 |date=2016-03-04 }} * [http://www.nepalnews.com/contents/2010/englishweekly/spotlight/feb/feb19/encounter.php My memories Published in Spotlight]{{Dead link|date=January 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.telegraphnepal.com/news_det.php?news_id=4003 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129072226/http://telegraphnepal.com/news_det.php?news_id=4003 |date=2010-11-29 }} *[http://202.52.255.34/contents/2011/englishweekly/spotlight/jan/jan21/forum.php#1 For Post-UNMIN Consensus]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.youtube.com/results?search_query=govinda+raj+joshi&aq=f ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ] {{DEFAULTSORT:ᱡᱳᱥᱤ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱟᱠᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱑–᱑᱙᱙᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] jnjvnts9r198hobu9gkoiq15rdbawq3 ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱞᱟᱞ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ 0 33447 199835 182343 2026-11-08T05:15:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199835 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (᱑᱘᱘᱘–᱑᱙᱒᱓)}} {{Infobox person | name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱞᱟᱞ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ | image = Krishna Lal Adhikari (transparent).png | caption = Krishna Lal Adhikari in prison | birth_date = {{Birth date|1888|2|5|df=yes}} | birth_place = [[ᱨᱟᱢᱮᱪᱷᱟᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱯᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ | death_date = {{Death date and age|1923|12|9|1888|2|5|df=yes}}<ref name=":3" /> | death_place = [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ | nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | other_names = ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱞᱟᱞ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ <br/> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱞᱟᱞ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | years_active = | known_for = | notable_works = ''[[ᱢᱚᱠᱠᱟᱭᱠᱚ ᱠᱷᱮᱛᱤ]]'' (᱑᱙᱒᱐) }} '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱞᱟᱞ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: कृष्णलाल अधिकारी, ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱘ – ᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱠᱠᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ "ᱢᱚᱠᱠᱟᱭᱠᱚ ᱪᱟᱥ" (᱑᱙᱒᱐) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ "ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱛᱷᱞᱤ, ᱨᱟᱢᱮᱪᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱞᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱮᱪᱷᱟᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=":3">{{Cite web|title=अनन्तशमशेर थापा क्षेत्रीको शताब्दीअघिको कृषि–पशु क्षेत्र विश्लेषण|url=https://www.himalkhabar.com/news/6776|access-date=14 October 2020|website=Himal Khabar|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014124954/https://www.himalkhabar.com/news/6776|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ" ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://viaf.org/viaf/25998481/|title=Adhikārī, Kr̥shṇalāla, 1888–1923|work=Virtual International Authority File|year=2020|access-date=12 October 2020|archive-date=13 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013191940/https://viaf.org/viaf/25998481/|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=10 January 2004|title=Maze on maize|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/maze-on-maize/|access-date=7 October 2020|work=The Himalayan Times|language=en-US|archive-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007121855/https://thehimalayantimes.com/entertainment/maze-on-maize/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 January 2016|title=A difficult harvest|url=https://www.recordnepal.com/art-letter/a-difficult-harvest/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005170711/https://www.recordnepal.com/art-letter/a-difficult-harvest/|archive-date=5 October 2020|access-date=7 October 2020|website=The Record|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Maoists in Nepal: Historical Background|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/4069/10/10_chapter%203.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006195907/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/4069/10/10_chapter%203.pdf|archive-date=6 October 2020|access-date=13 October 2020|website=Shodhganga|page=72}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":6">{{Cite book|last=Uprety|first=Prem Raman|url=https://books.google.com/books?id=KPtGAQAAIAAJ|title=Political Awakening in Nepal: The Search for a New Identity|date=1992|publisher=Commonwealth Publishers|isbn=978-81-7169-190-6|pages=25|language=en|access-date=14 October 2020|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017123439/https://books.google.com/books?id=KPtGAQAAIAAJ|url-status=live}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱠᱟ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2" /> ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱩᱢᱩᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱠᱟᱭᱠᱚ ᱠᱷᱮᱴᱤ'' ᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Uprety|first=Prem Raman|url=https://books.google.com/books?id=yHduAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari|title=Political Awakening in Nepal: The Search for a New Identity|date=1992|publisher=Commonwealth Publishers|isbn=978-81-7169-190-6|language=en|access-date=7 October 2020|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017123517/https://books.google.com/books?id=yHduAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ - ᱨᱟᱢᱦᱟᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱷᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱢᱥᱮᱨ ᱡᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱫᱷᱚᱢᱠᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱚᱫᱚᱨ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":02">{{Cite web|date=2 July 2015|title=The Book on Makai Parba|url=https://www.spotlightnepal.com/2015/07/02/the-book-on-makai-parba/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005165853/https://www.spotlightnepal.com/2015/07/02/the-book-on-makai-parba/|archive-date=5 October 2020|access-date=6 October 2020|website=SpotlightNepal|language=en}}</ref> ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱞᱟᱞ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱨᱚᱢ" ᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ "ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|last=Uprety|first=Sanjeev|date=2017–2018|title=Masculinity and Mimicry: Ranas and Gurkhas|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_50-51.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718160840/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_50-51.pdf|archive-date=18 July 2020|access-date=6 October 2020|website=Digital Himalaya|pages=106–107}}</ref> ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱒᱐ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱯᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02" /> ᱙᱙᱙ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|last=Serchan|first=Sanjaya|url=https://books.google.com/books?id=-SyOAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|title=Democracy, Pluralism, and Change: An Inquiry in the Nepalese Context|date=2001|publisher=Chhye Pahuppe|isbn=978-99933-54-39-0|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155914/https://books.google.com/books?id=-SyOAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bad blood- Nepali Times|url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=9004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005170059/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=9004|archive-date=5 October 2020|access-date=6 October 2020|website=archive.nepalitimes.com}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Mottin|first=Monica|url=https://books.google.com/books?id=leZNDwAAQBAJ&pg=PA39|title=Rehearsing for Life: Theatre for Social Change in Nepal|date=9 March 2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-41611-5|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155933/https://books.google.com/books?id=leZNDwAAQBAJ&q=Makaiko+Kheti&pg=PA39|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ''ᱢᱚᱠᱟᱭᱠᱳ ᱠᱷᱮᱛᱤ'' ᱫᱚ ᱨᱟᱬᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ''ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱥᱤᱠᱥᱟᱣᱟᱞᱤ'' ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} कृषि कर्मका प्रारम्भिक ज्ञान|url=http://nepalihimal.com/|access-date=14 October 2020|website=nepalihimal.com|language=en-US|archive-date=10 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/|url-status=live}}</ref> ==ᱜᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ== ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱭᱩᱵᱟᱨᱠᱩᱞᱚᱥᱤᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1zNMAQAAIAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|title=Nepali Journal of Contemporary Studies|date=2007|publisher=Nepal Centre for Contemporary Studies|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155930/https://books.google.com/books?id=1zNMAQAAIAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Pathak|first=Bishnu|url=https://books.google.com/books?id=QTVuAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|title=Politics of People's War and Human Rights in Nepal|date=2005|publisher=BIMIPA Publications|isbn=978-99933-939-0-0|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155933/https://books.google.com/books?id=QTVuAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱵᱮᱰ ᱨᱮ, ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱥᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱢᱥᱮᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":10">{{Cite web|date=10 January 2004|title=Maze on maize|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/maze-on-maize/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007121855/https://thehimalayantimes.com/entertainment/maze-on-maize/|archive-date=7 October 2020|access-date=7 October 2020|website=The Himalayan Times|language=en-US}}</ref> ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ: "ᱨᱟᱱᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ"᱾<ref name=":10" /> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱢᱥᱮᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":10" /> ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱢᱟᱱᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rana|first=Pramode Shamshere J. B.|url=https://books.google.com/books?id=PnFuAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|title=A Chronicle of Rana Rule|date=1999|publisher=R. Rana|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155934/https://books.google.com/books?id=PnFuAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱠᱮ.ᱯᱤ. ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱞᱟᱞ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Royal crown on display for public view (Photos)|url=https://en.setopati.com/social/132501/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006192529/https://en.setopati.com/social/132501|archive-date=6 October 2020|access-date=6 October 2020|website=Setopati}}</ref> ᱢᱟᱱᱛᱷᱞᱤ, ᱨᱟᱢᱮᱪᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱞᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱠᱟᱨᱤ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱞᱟᱞ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱞᱟᱞ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ|ᱯᱩᱥᱯᱟᱞᱟᱞ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":9">{{Cite web|title=Martyrs honoured through a recital|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2017/01/29/martyrs-honoured-through-a-recital|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007115902/https://kathmandupost.com/art-entertainment/2017/01/29/martyrs-honoured-through-a-recital|archive-date=7 October 2020|access-date=7 October 2020|website=kathmandupost.com|language=en}}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ "ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚᱠ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":9" /><ref>{{Cite web|title=प्रतिबन्धित पुस्तक सप्ताह : नेपालमा पुस्तकमाथि प्रहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2020/09/899423|access-date=14 October 2020|website=Online Khabar|language=en-US|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014122330/https://www.onlinekhabar.com/2020/09/899423|url-status=live}}</ref> ''ᱢᱟᱠᱟᱭᱠᱚ ᱟᱨᱠᱟᱭ ᱠᱷᱮᱴᱤ'', ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Symbols and satire|url=https://kathmandupost.com/opinion/2015/12/20/symbols-and-satire|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005173212/https://kathmandupost.com/opinion/2015/12/20/symbols-and-satire|archive-date=5 October 2020|access-date=13 October 2020|website=The Kathmandu Post|language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱞᱟᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱘᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱮᱪᱷᱟᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱩᱵᱟᱨᱠᱩᱞᱚᱥᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱠᱨᱟᱢ ᱨᱚᱜᱽ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱩᱵᱟᱨᱠᱩᱞᱚᱥᱤᱥ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] f6axqe3k87n3pnxtf2jomh6wb2r12vq ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ 0 33776 199744 196509 2026-11-08T01:57:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199744 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ}} {{other uses}} {{Use dmy dates|date=ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓}} {{Infobox settlement | name = ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ | native_name = {{nobold|ຫຼວງພະບາງ}} | native_name_lang = lo | other_name = {{lower|0.2em|ᱞᱩᱣᱟᱝᱯᱷᱟᱵᱟᱝ}} | settlement_type = [[ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]] | official_name = ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = File:Phou si Luang Prabang Laos プーシーの丘 ラオス・ルアンプラバーン DSCF6777.jpg | imagesize = | image_caption = ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = Laos | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 250 | coordinates = {{Coord|19|53|24|N|102|08|05|E|region:LA_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱞᱟᱣᱚᱥ}} | subdivision_type1 = [[ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name1 = [[ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ]] | subdivision_name2 = ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = | subdivision_name4 = | established_title = [[ᱢᱩᱭᱟᱝ ᱥᱩᱣᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱖᱙᱘ | established_title2 = [[ᱱᱟᱱᱡᱷᱟᱣ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ | established_date2 = ᱗᱐᱙ | established_title3 = [[ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ|ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ]] ᱵᱷᱟᱥᱟᱞ | established_date3 = ᱙᱕᱐ | established_title4 = [[ᱞᱟᱱ ᱡᱟᱝ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ | established_date4 = ᱑᱓᱕᱓ | government_footnotes = | government_type = ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱞᱩᱣᱟᱝᱯᱷᱟᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ<ref name=Sengnaly>{{cite web |last1=Sengnaly |first1=Phanthong |title=Conference of Local Committee For World Heritage |url=http://www.luangprabang-heritage.org/index.php/en/more-eng/news-eng/97-conference_en.html |website=www.luangprabang-heritage.org |access-date=16 June 2016 |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202010332/http://www.luangprabang-heritage.org/index.php/en/more-eng/news-eng/97-conference_en.html |url-status=dead}}</ref> | leader_title = ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱞᱩᱣᱟᱝᱯᱷᱟᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ</ref name=Sengnaly> | leader_name = | leader_title1 = ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱭᱚᱨ<ref name=Sengnaly/> | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | elevation_footnotes = <ref name= NOAA/> | elevation_m = ᱓᱐᱕ | elevation_ft = | population_total = ᱕᱕,᱐᱒᱗ | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_note = | postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴ ᱠᱳᱰ | postal_code = ᱐᱖᱐᱐᱐<ref>{{cite web |title=Laos Postal Explorer |url=http://pe.usps.com/text/imm/il_020.htm |website=pe.usps.com |access-date=19 October 2016 |archive-date=19 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019145639/http://pe.usps.com/text/imm/il_020.htm |url-status=live}}</ref> | area_code = | website = http://tourismluangprabang.org/ | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 479 |Year = ᱑᱙᱙᱕ |Criteria = ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ: ii, iv, v |Area = ᱘᱒᱐ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ |Buffer_zone = ᱑᱒,᱕᱖᱐ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ }} | image_dot_map = | timezone = [[ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ|ICT]] | utc_offset = +᱗ }} '''ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ''' ([[ᱞᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱟᱣ]]: [[wikt:ຫຼວງພະບາງ|ຫຼວງພະບາງ]], ᱩᱪᱟᱨᱚᱱ {{IPA|lo|lǔaŋ pʰāʔ.bàːŋ|}}), ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱡᱤᱭᱮᱝ ᱛᱷᱚᱝ''' (ຊຽງທອງ) ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ '''ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱷᱟᱵᱟᱝ''' ᱥᱮ '''ᱞᱳᱣᱟᱝᱯᱷᱟᱵᱟᱝ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ", [[ᱯᱷᱨᱟ ᱵᱟᱝ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱣ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Evans |first=Grant |title=A short history of Laos: the land in between |url=https://archive.org/details/shorthistoryofla0000evan |date=2002 |publisher=Allen & Unwin |isbn=978-1-86448-997-2 |series=Short history of Asia series |location=Crows Nest NSW, Australia}}</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ, ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱚ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="takada">[http://www.isocarp.net/data/case_studies/901.pdf Application of Information and Communication Technology to Promote Sustainable Development A Case Study: Town of Luang Prabang, Lao PDR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808052327/http://www.isocarp.net/Data/case_studies/901.pdf|date=8 August 2017}} (pdf) Tokyo Institute of Technology, Retrieved 15 June 2016</ref><ref>{{cite web |title=Town of Luang Prabang – Map |url=https://whc.unesco.org/en/list/479/multiple%3D1%26unique_number%3D1954 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160621131323/http://whc.unesco.org/en/list/479/multiple%3D1%26unique_number%3D1954 |archive-date=21 June 2016 |access-date=15 June 2016 |publisher=[[UNESCO]] |language=en}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱫᱣᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ === {{further|ᱢᱩᱭᱟᱝ ᱥᱩᱣᱟ}} ᱖ ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱣ ᱯᱷᱨᱟᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ, [[ᱢᱳᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱫᱣᱟᱨᱵᱚᱛᱤ|ᱫᱣᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱧᱡᱚᱭ]] ([[ᱞᱟᱢᱯᱷᱩᱱ]]) [[ᱫᱣᱟᱨᱵᱚᱛᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ᱘ ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱢᱳᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟ ᱰᱮᱴ (ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱟᱥᱤᱱ]], ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ); ᱥᱨᱤ ᱜᱳᱴᱟᱯᱩᱨᱟ (ᱥᱤᱠᱷᱳᱴᱴᱟᱵᱚᱝ) ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱛᱷᱟ ᱠᱷᱮᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱟ ᱠᱷᱮᱠ]], ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱥᱩᱨ; [[ᱢᱩᱭᱟᱝ ᱥᱩᱣᱟ]] (ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ); ᱟᱨ ᱪᱟᱱᱛᱟᱵᱩᱨᱤ ([[ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱛᱤᱭᱮᱱ]]) ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱘ ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱨᱤ ᱜᱳᱴᱟᱯᱩᱨᱟ (ᱥᱤᱠᱷᱳᱴᱴᱟᱵᱚᱝ) ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱠᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱛᱷᱮᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Viravond">{{cite web |url=http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_viravong.pdf |title=HISTORY OF LAOS |author=Maha Sila Viravond |access-date=29 December 2017 |publisher=Refugee Educators' Network |archive-date=3 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403030051/http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_viravong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref name="Manich">{{cite web |url=http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_manich.pdf |title=HISTORY OF LAOS (including the history of Lonnathai, Chiangmai) |author=M.L. Manich |access-date=29 December 2017 |publisher=Refugee Educators' Network |archive-date=8 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008182646/http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_manich.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{citation |url=https://books.google.com/books?id=seglAAAAQBAJ&pg=PA328 |title=Historical Dictionary of Laos |author=Martin Stuart-Fox |date=6 February 2008 |page=328 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810864115 |access-date=26 February 2021 |archive-date=24 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124021606/https://books.google.com/books?id=seglAAAAQBAJ&pg=PA328 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/57571 |title=The That Phanom chronicle : a shrine history and its interpretation |author=Phra Thep Rattanamoli |date=1976 |access-date=27 February 2021 |archive-date=10 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310155835/https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/57571 |url-status=dead}}</ref>{{rp|6,7}}<ref>{{citation |url=https://books.google.com/books?id=bCMgBlhtm8sC |title=Culture and Customs of Laos |date=2009 |first=Arne |last=Kislenko |access-date=26 February 2021 |page=19 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=9780313339776 |archive-date=24 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124021606/https://books.google.com/books?id=bCMgBlhtm8sC |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://vietlongtravel.com/news/laos-history/the-mon-and-khmer-kingdoms |title=The Mon and Khmer Kingdoms |date=31 March 2015 |access-date=26 February 2021 |archive-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924092038/https://vietlongtravel.com/news/laos-history/the-mon-and-khmer-kingdoms |url-status=live}}</ref> [[File:Luangphrabang 1897 (cropped).jpg|thumb|left|ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ, ᱑᱘᱙᱗]] === ᱞᱟᱱ ᱡᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ === ᱡᱤᱭᱮᱝ ᱰᱚᱝ ᱡᱤᱭᱮᱝ ᱛᱷᱚᱝ ᱫᱚ ᱑᱑᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱙᱑ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱚᱭᱵᱚᱨᱢᱚᱱ VII]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ [[ᱥᱩᱡᱮᱨᱟᱱᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱒᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱠᱷᱳᱛᱷᱟᱭ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱥᱩᱠᱷᱳᱛᱷᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱑᱓᱕᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱮᱝ ᱰᱚᱝ ᱡᱤᱭᱮᱝ ᱛᱷᱚᱝ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱱ ᱡᱟᱝ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱓᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱚᱝᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱱ ᱡᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ [[ᱯᱷᱟ ᱝᱜᱩᱢ]] (᱑᱓᱕᱓–᱑᱓᱗᱓) ᱫᱚ [[ᱯᱷᱨᱟ ᱵᱟᱝ]] ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱟ ᱝᱜᱩᱢ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱮᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱩᱣᱟᱝᱯᱷᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Coedes>{{cite book |last=Coedès |first=George |author-link=George Coedès |editor=Walter F. Vella |others=trans.Susan Brown Cowing |title=The Indianized States of Southeast Asia |year=1968 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-0368-1}}</ref>{{rp|225–226}} [[ᱞᱮ ᱛᱷᱟᱱᱦ ᱴᱚᱝ]] ᱟᱜ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ-ᱞᱟᱣᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ (᱑᱔᱗᱙-᱘᱐)|᱑᱔᱗᱘-᱑᱔᱘᱐ ᱞᱟᱱ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱞᱟᱱᱱᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ অভিযান]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="M">Manlch, M.L. (1967) ''History of Laos'', pages 126–129.</ref> [[File:Market in Luang Prabangpre 1900.png|thumb|right|ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱑᱙᱐᱑-ᱞᱟᱦᱟ]] ᱑᱗᱐᱗ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱟᱱ ᱡᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ [[ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱ [[ᱯᱷᱤᱜᱚᱨᱦᱮᱰ (ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ)|ᱯᱷᱤᱜᱚᱨᱦᱮᱰ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ, [[ᱥᱤᱥᱟᱵᱷᱟᱝ ᱵᱷᱚᱝ]], [[ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱ [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.globalurban.org/GUDMag08Vol4Iss1/YamaguchiVaggione.htm |title=Promoting Conservation through ICT: Luang Prabang |access-date=4 April 2016 |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120259/http://www.globalurban.org/GUDMag08Vol4Iss1/YamaguchiVaggione.htm |url-status=live}}</ref> === ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ === [[File:Damaged Laotian North American T-28D aicraft at Luang Prabang, Laos, in 1967 (110329-F-XN622-002).jpg|thumb|left|᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱛᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ([[ᱵᱷᱤᱪᱤ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱯᱟᱱ]], [[ᱯᱷᱨᱤ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]], ᱟᱨ [[ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ प्रजातंत्र (᱑᱙᱑᱒-᱔᱙)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱪᱤᱱ]]) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱪᱤ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱐–᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱚ-ᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱷᱟᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="A Country Study: Laos">Savada, Andrea Matles (editor) (1994) "Events in 1945" [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/latoc.html ''A Country Study: Laos''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150721090309/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/latoc.html |date=21 July 2015 }} Federal Research Division, Library of Congress</ref> ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ [[ᱥᱤᱥᱟᱵᱷᱟᱝ ᱵᱷᱚᱝ]] (ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱩᱠᱩ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ [[ᱠᱤᱱᱰᱟᱵᱷᱚᱝ]] ᱫᱚ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ|ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱥᱟᱵᱷᱟᱝ ᱵᱷᱟᱛᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref name="A Country Study: Laos"/> ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱭᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="A Country Study: Laos"/> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱣᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱪᱟᱥ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="A Country Study: Laos"/> === ᱞᱟᱣᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ === ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱟᱴᱨᱩᱯ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱛᱤᱭᱮᱱ ᱟᱨ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱮᱴᱥᱟᱨᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ ᱞᱟᱣ ᱤᱥᱥᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱣᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱫᱳᱪᱟᱭᱱᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱢᱤᱱᱦ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱮᱴ ᱞᱟᱣ]] ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱑᱙᱕᱓ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="ReferenceB">{{cite book |title=At War in the Shadow of Vietnam: U.S. Military Aid to the Royal Lao Government, 1955&nbsp;– 1975 |pages=9–10}}</ref> {{Clear}} == ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ == [[File:Lao New Year, parade with river boat.jpg|thumb|right|ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱣ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱮᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱣᱟᱝ ᱥᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], [[ᱛᱟᱛ ᱥᱟᱭ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠ ᱳᱣ ᱜᱩᱯᱷᱟ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱳᱣ ᱥᱤ|ᱯᱷᱳᱣ ᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱯᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱢᱟ, ᱥᱟᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣ ᱠᱷᱟᱢ|ᱦᱟᱣ ᱠᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱣᱟᱴ ᱡᱤᱭᱮᱝ ᱛᱷᱚᱝ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱥᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱴ ᱦᱳᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱳᱨᱟᱵᱷᱤᱦᱟᱱᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱣᱟᱴ (ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ) ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱚᱠᱛᱚ, ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱭᱤᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱥᱮ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱥᱮᱫ ᱫᱤᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱠᱚᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱱ ᱪᱟᱱ (ᱠᱩᱢᱵᱷᱟᱹᱨ ᱟᱹᱛᱩ)<ref>{{Cite web |url=http://www.luangprabang-laos.com/spip.php?article53 |title=Ban Chan, the pottery village |access-date=13 August 2014 |archive-date=24 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124021611/https://www.luangprabang-laos.com/The-pottery-village |url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == i2518iettyttl52q2elj4orcxa6hk5b ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 33780 199860 191800 2026-11-08T06:10:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199860 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | name = ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ | native_name = खोटाङ जिल्ला | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = View of Maratika ~ Halesi.jpg | image_size = 270 | image_alt = | image_caption = View of [[Halesi-Maratika Caves|Maratika-Halesi]], a famous pilgrimage site | image_map = Khotang_district_locator map.png | mapsize = | map_alt = | map_caption = Location of Khotang in dark yellow | image_map1 = Khotang District division map.jpg | mapsize1 =300 | map_caption1 = Khotang District with local level body | coordinates = {{Coord|27|12|N|86|47|E|type:adm2nd_region:NP_source:enwiki|display=title, inline}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | parts_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | parts_style = coll | p1 = | p2 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱙᱖᱓ | seat_type = ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱫᱤᱠᱛᱮᱞ]] | leader_title = Head Mr. Iraj Khadka | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱵᱚᱦᱚᱜ | leader_name1 = ᱢᱨ. ᱤᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱨᱥ. ᱯᱩᱡᱟ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ | leader_title2 = ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | leader_name2 = ᱑ ᱢᱥ ᱤᱨᱩᱡᱟ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ | leader_title3 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | leader_name3 = ᱒ | government_footnotes = | government_type = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ|ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ]] | governing_body = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ|ᱰᱤᱥᱤᱥᱤ]], ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ | area_footnotes = | area_total_km2 = 1591 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = | population_total = 175298 | population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | population_blank1_title = Households | population_blank1 = 42,647 | blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank_info_sec1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱪᱟᱢᱞᱤᱝ , ᱢᱟᱜᱟᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank_name_sec2 = ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec2 = [[ᱯᱩᱥᱯᱟᱞᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱟᱜᱟᱨᱢᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] | demographics_type1 = ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://nepalmap.org/profiles/district-37-khotang/|title=NepalMap profile: Khotang|access-date=2025-11-30|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409184838/https://nepalmap.org/profiles/district-37-khotang/|url-status=dead}}</ref> | demographics1_title1 = Ethnic groups | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱠᱤᱨᱟᱴ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ]] | demographics1_title2 = Ethnic castes | demographics1_info2 ={{hlist|[[ᱨᱟᱭ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱭ]]|[[ᱜᱩᱨᱩᱝ]]|[[ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]]|[[ᱵᱟᱦᱩᱱ]]| [[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱜᱟᱨ]]|[[ᱱᱮᱣᱟᱨ]]|}} | demographics1_title3 = ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ [[♀]] | demographics1_info3 = ᱕᱓ % | demographics1_title4 = ᱠᱚᱲᱟ [[♂]]/᱑᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ | demographics1_info4 = ᱘᱘.᱙᱐ | demographics_type2 = [[Human Development Index]] | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web | url=http://www.npc.gov.np/human_development_indicators_by_district/ | title=Nepal Human Development Report 2014 | access-date=2023-05-01 | archive-date=2021-03-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210301075301/https://www.npc.gov.np/human_development_indicators_by_district/ | url-status=dead }}</ref> | demographics2_title1 = Income per capicta | demographics2_info1 = 1,132 US$ | demographics2_title2 = Poverty rate | demographics2_info2 = 29.47 | demographics2_title3 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics2_info3 = ᱖᱙% | demographics2_title4 = Life Expectancy | demographics2_info4 = 70.24% | timezone1 = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱔᱕ | postal_code_type = ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ | postal_code = ᱐᱓᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱕᱖᱒᱐᱐ (ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ) | website = {{URL|ddckhotang.gov.np/en/}} | footnotes = }} '''ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: [[:ne:खोटाङ जिल्ला|खोटाङ जिल्ला]]{{Audio|Khotang district.ogg|ᱟᱧᱡᱚᱢ}}) ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑,᱕᱙᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒,᱒᱖,᱓᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱾<ref name="CBS">[http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf Household and population by districts, Central Bureau of Statistics (CBS) Nepal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927102414/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2013-09-27 }}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱳᱠᱷᱟᱞᱫᱷᱩᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱳᱞᱩᱠᱷᱩᱢᱵᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Briefintro">{{cite web |url=http://dcckhotang.gov.np/en/brief-introduction/ |title=Brief Introduction of Khotang District |access-date=20 January 2020 |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203094028/http://dcckhotang.gov.np/en/brief-introduction |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱠᱤᱨᱟᱴ ᱥᱮ ᱠᱷᱚᱢᱵᱷᱩᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱫᱷ ᱠᱳᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱠᱤᱨᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱫᱟᱱᱰᱤᱜᱚᱲᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://hamrokhotang.com/3976/ |title=खोटाङ जिल्लाको इतिहास |date=8 December 2013 |access-date=20 January 2020 |trans-title=History of Khotang District |language=ne }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[File:Eastern Nepal.png|thumb|290px|A map of Nepal of 1942 shows current Khotang was part of Okhaldhunga (East No. 3) and Bhojpur (East No. 4)|left]] ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 260° 50" ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ 270° 28" ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ 860° 26" ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ 860° 58" ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱳᱰᱤᱱᱟᱸᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 27° 11' 60.00" ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ 86° 46' 59.99" ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑,᱕᱙᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱑᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱾<ref>{{cite web |url=https://latitude.to/articles-by-country/np/nepal/65934/khotang-district |title=Latitude and longitude of Khotang District |access-date=21 January 2020}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://dcckhotang.gov.np/ne-brief-introduction/ |title=संक्षिप्त परिचय |access-date=21 January 2020 |trans-title=Short Introduction |language=ne |archive-date=16 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116145705/http://dcckhotang.gov.np/ne-brief-introduction |url-status=dead }}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== {{Historical populations |align=center |percentages=pagr |1981 |212,571 |1991 |215,965 |2001 |231,385 |2011 |206,312 |2021 |175,298 |footnote= Sources:<ref>{{cite web |title=Nepal: Provinces and Districts |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |website=www.citypopulation.de|language=en}}</ref> }} ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱗᱕,᱒᱙᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖.᱐᱐% ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱐,᱐᱘᱖ (᱓᱙.᱙᱘%) ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="provincialreport">{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Koshi Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/provincial/1 |access-date= |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> {{Pie chart |thumb=left |caption=ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ/ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱑)<ref name="caste"/> |label1 = [[ᱨᱟᱭ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱭ]] |value1 = 40.98 |color1 = royalblue |label2 = [[ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]] |value2 = 19.13 |color2 = red |label3 = [[ᱵᱟᱦᱩᱱ]] |value3 = 5.62 |color3 = orange |label4 = [[ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱦᱚᱲ|ᱱᱮᱣᱟᱨ]] |value4 = 5.22 |color4 = pink |label5 = [[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱜᱟᱨ]] |value5 = 5.19 |color5 = darkturquoise |label6 = [[ᱠᱟᱢᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱠᱟᱢᱤ]] |value6 = 4.96 |color6 = salmon |label7 = [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]] |value7 = 3.76 |color7 = orchid |label8 = [[ᱥᱟᱨᱠᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱥᱟᱨᱠᱤ]] |value8 = 3.50 |color8 = lightsalmon |label9 = [[ᱫᱟᱢᱟᱭ]] |value9 = 3.01 |color9 = darksalmon |label10 = [[ᱵᱷᱩᱡᱮᱞ]] |value10 = 1.82 |color10 = cornsilk |label11 = [[ᱫᱟᱥᱟᱱᱟᱢᱤ ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱟ|ᱥᱟᱱᱭᱟᱥᱤ]] |value11 = 1.38 |color11 = brown |label12 = [[ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱦᱚᱲ|ᱜᱩᱨᱩᱝ]] |value12 = 1.08 |color12 = darkorchid |label13 = ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ|value13 = 4.14 |color13 = teal |label14 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value14 = 0.21 |color14 = grey }} ᱡᱟᱹᱛ/ᱡᱟᱹᱛᱤ: ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱙᱘% [[ᱨᱟᱭ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱭ]], ᱑᱙.᱑᱓% [[ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]], ᱕.᱖᱒% [[ᱵᱟᱦᱩᱱ]], ᱕.᱒᱒% [[ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱦᱚᱲ|ᱱᱮᱣᱟᱨ]], ᱕.᱑᱙% [[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱜᱟᱨ]], ᱔.᱙᱖% [[ᱠᱟᱢᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱠᱟᱢᱤ]], ᱔.᱙᱐% [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]], ᱓.᱒᱓% [[ᱥᱟᱨᱠᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱥᱟᱨᱠᱤ]], ᱓.᱐᱑% [[ᱫᱟᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ|ᱫᱟᱢᱟᱭ]], ᱑.᱘᱒% [[ᱵᱷᱩᱡᱮᱞ]], ᱑.᱓᱘% [[ᱫᱟᱥᱟᱱᱟᱢᱤ ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱟ|ᱥᱟᱱᱭᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱐᱘% [[ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱦᱚᱲ|ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="caste">{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> {{Pie chart |caption = ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱑)<ref name="mothertongue"/> |thumb = right |label1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value1 = 47.63 |color1 = orange |label2 = [[ᱪᱟᱢᱞᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱢᱞᱤᱝ]] |value2 = 17.52 |color2 = lightsteelblue |label3 = [[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱫᱷᱩᱛ]] |value3 = 4.52 |color3 = orchid |label4 = [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]] |value4 = 3.85 |color4 = turquoise |label5 = [[ᱵᱟᱱᱴᱟᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱱᱴᱟᱣᱟ]] |value5 = 3.82 |color5 = cornflowerblue |label6 = [[ᱥᱟᱢᱯᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱢᱯᱟᱝ]] |value6 = 3.62 |color6 = #70b5d1 |label7 = [[ᱰᱩᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱩᱢᱤ]] |value7 = 2.71 |color7 = lightsteelblue |label8 = [[ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱣᱟᱨ]] |value8 = 2.27 |color8 = mediumvioletred |label9 = [[ᱯᱩᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱩᱢᱟ]] |value9 = 2.13 |color9 = #afd2ee |label10 = [[ᱛᱷᱩᱞᱩᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱷᱩᱞᱩᱝ]] |value10 = 2.09 |color10 = #a6cff2 |label11 = [[ᱣᱟᱢᱵᱩᱞᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱣᱟᱢᱵᱩᱞᱮ]] |value11 = 1.94 |color11 = #bde1f0 |label12 = [[ᱱᱟᱪᱦᱤᱨᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱪᱦᱤᱨᱤᱝ]] |value12 = 1.35 |color12 = #5a7fe0 |label13 = [[ᱠᱳᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱭᱤ]] |value13 = 1.27 |color13 = #2b86aa |label14 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value14 = 5.28 |color14 = grey }} ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱔᱗.᱖᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱗.᱕᱒% [[ᱪᱟᱢᱞᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱢᱞᱤᱝ]], ᱔.᱕᱒% [[ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱫᱷᱩᱛ]], ᱓.᱘᱕% [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]], ᱓.᱘᱒% [[ᱵᱟᱱᱴᱟᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱱᱴᱟᱣᱟ]], ᱓.᱖᱒% [[ᱥᱟᱢᱯᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱯᱟᱢᱟᱝ]], ᱒.᱗᱑% [[ᱰᱩᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱩᱢᱤ]], ᱒.᱒᱗% [[ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱣᱟᱨᱤ]], ᱒.᱑᱓% [[ᱯᱩᱢᱟ|ᱯᱩᱢᱟ]], ᱒.᱐᱙% [[ᱛᱷᱩᱞᱩᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱷᱩᱞᱩᱝ]], ᱑.᱙᱔% [[ᱣᱟᱢᱵᱩᱞᱮ|ᱣᱟᱢᱵᱩᱞᱮ]], ᱑.᱓᱕% [[ᱱᱟᱪᱦᱤᱨᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱪᱦᱤᱨᱤᱝ]] ᱟᱨ ᱑.᱒᱗% [[ᱠᱳᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱭᱤ]] ᱾<ref name="mothertongue">{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕᱐.᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Social characteristics tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2020/07/National-Population-and-Housing-Census-2011-Caste-ethnicity-and-mother-tongue.pdf |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]] |access-date=2024-03-17 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923053412/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2020/07/National-Population-and-Housing-Census-2011-Caste-ethnicity-and-mother-tongue.pdf |url-status=dead }}</ref> {{bar box | title = ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱑)<ref name="religion"/> | titlebar = #Fcd116 | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = left | bars = {{bar percent|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|darkorange|52.20}} {{bar percent|[[ᱠᱤᱨᱟᱴ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ]]|red|36.20}} {{bar percent|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Yellow|8.34}} {{bar percent|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|dodgerblue|3.07}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.19}} }} ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ: ᱕᱒.᱒᱐% [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], ᱓᱖.᱒᱐% [[ᱠᱤᱨᱟᱴ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ|ᱠᱤᱨᱟᱴᱤ]], ᱘.᱓᱔% [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]], ᱓.᱐᱗% [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], ᱐.᱑% [[ᱮᱱᱤᱢᱤᱥᱢ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱨ ᱐.᱓% ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ (ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱰᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱰᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱰᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱚᱞᱟ ᱠᱷᱟᱰᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱰᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ-ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{statoids|id=ynp|title=ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} {{Commons category|position=left}} {{Geographic location |Centre = |North = [[ᱥᱳᱞᱩᱠᱷᱩᱢᱵᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱞᱩᱠᱷᱩᱢᱵᱩ]] |Northeast = |East = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ]] |Southeast = |South = [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] |Southwest = [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] |West = |Northwest = [[ᱳᱠᱷᱟᱞᱫᱷᱩᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱳᱠᱷᱟᱞᱫᱷᱩᱝᱜᱟ]] }} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] sbu01u8va8929m9metynz6o1u8eff5k ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ 0 34926 199843 196237 2026-11-08T05:29:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199843 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ|image=Portrait of Kuntala Kumari Sabat.jpg|caption=ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ|birth_date={{birth date|1901|2|8}}|birth_place=ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ, ᱵᱚᱥᱛᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)|death_date={{death date and age|1938|8|23|1901|2|8}}|death_place=ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|occupation=ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ|language=ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ|nationality=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ|spouse=ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱽᱨᱚᱢᱦᱚᱪᱟᱨᱤ|children=᱑|honors=ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱒᱕)}} '''ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ''' (᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱑ – ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="te_wiki">{{cite web|url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2_%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B8%E0%B0%AB%E0%B0%A4%E0%B1%8D|title=ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ|publisher=Telugu Wikipedia|access-date=2024-05-20}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ) ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.123orissa.com/person/person.asp?sno=23&cat=a |title=KUNTALA KUMARI SABAT |access-date=17 February 2020 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112193030/http://123orissa.com/person/person.asp?sno=23&cat=a |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱠᱟ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱰᱟᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱯᱩᱨ, [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://odisha.360.batoi.com/infopedia/odia-personalities/kuntala-kumari-sabat/ |title=Kuntala Kumari Sabat |work=odisha.360.batoi.com |quote=Her grandfather was from a Brahmin family of Danda Mukundpur a village of Puri district |access-date=15 November 2012 |archive-date=17 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217055554/https://odisha.360.batoi.com/infopedia/odia-personalities/kuntala-kumari-sabat/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ [[ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ, (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ|ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮᱸᱰ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]]) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱞ.ᱮᱢ.ᱯᱤ (L.M.P - Licentiate Medical Practitioners) ᱰᱤᱜᱽᱨᱤᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱽᱢᱚᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ ᱾ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱢᱚᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱫᱟᱥ ᱾ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱢᱚᱦᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱢᱚᱭᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱨᱤ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱚᱥᱨᱤ ᱫᱟᱥ, ᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱱᱛᱚ ᱫᱟᱥ ᱾<ref name="Lal Kumar Indian Institute of Advanced Study 2002 p.">{{cite book | last1=Lal | first1=M. | last2=Kumar | first2=S.P. | author3=Indian Institute of Advanced Study | title=Women's studies in India: contours of change | publisher=Indian Institute of Advanced Study | issue=v. 2001 | year=2002 | isbn=978-81-7986-016-8 | url=https://books.google.com/books?id=YEMpAAAAYAAJ | access-date=2020-02-17}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱠᱳᱭᱞᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱮᱰ ᱠᱨᱚᱥ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Singh 2001 p. ">{{cite book | last=Singh | first=N.K. | title=Encyclopaedia of women biography: India, Pakistan, Bangladesh | publisher=A.P.H. Pub. Corp. | issue=v. 3 | year=2001 | isbn=978-81-7648-261-5 | url=https://books.google.com/books?id=wZMrAQAAIAAJ | access-date=2020-02-14}}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Mohanty 2005 p. 130">{{cite book | last=Mohanty | first=S. | title=Early Women's Writings in Orissa, 1898-1950: A Lost Tradition | publisher=SAGE Publications | year=2005 | isbn=978-0-7619-3308-3 | url=https://books.google.com/books?id=WAicQsB1jkgC&pg=PA130 | page=130 | access-date=2020-03-05}}</ref> == ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱷᱮᱫᱽᱼᱵᱷᱟᱹᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱼᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱯᱨᱚᱛᱷᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱰᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Orissa (India). Home Department Orissa 1998 p.12-17-18 ">{{cite book | author=Orissa (India). Home Department | last2=Orissa | first2=India. Home Dept | title=Orissa Review | publisher=Home Department, Government of Orissa | issue=v. 55, nos. 1–5 | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=glhQAQAAMAAJ | language=en | pages=12, 17–18 | access-date=2020-02-17}}</ref><ref>{{cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/25-28.pdf |title=Kuntala Kumari Sabat : A True Patriotic Litterateur and Reflection of Her Literary Works on Gandhian Movement |first=Janmejay |last=Choudhury |work=Orissa Review |access-date=2018-05-02 |archive-date=2025-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223074227/https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/25-28.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="OrissaSpider.com 2011">{{cite web | title=Nightingale or BulBul of Orissa Kuntala Kumari Sabat | website=Orissa Spider | date=2011-11-22 | url=http://www.orissaspider.com/resources/3427-BulBul-of-Orissa-Kuntala-Kumari-Sabat.aspx | access-date=2020-02-14 | archive-date=17 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200217055544/http://www.orissaspider.com/resources/3427-BulBul-of-Orissa-Kuntala-Kumari-Sabat.aspx | url-status=usurped }}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ, ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ 'ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱛᱚᱯᱳᱵᱚᱱ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱚᱨᱳᱡᱤᱱᱤ ᱱᱟᱭᱰᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://www.odiya.org/personality/perslink/kksabat.html |title=Kuntala Kumari Sabat |work=odiya.org|quote=Kuntala Kumari's literary gifts and role in the public life of her time are comparable to those of Sarojini Naidu |access-date=15 November 2012}}</ref> == ᱚᱞ ᱵᱮᱞ ᱠᱚ == ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * ''ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ'' * ''ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ'' * ''ᱥᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱚ'' * ''ᱟᱦᱣᱟᱱ'' * ''ᱯᱟᱨᱚᱥᱢᱚᱬᱤ'' * ''ᱠᱟᱲᱤ ᱵᱚᱦᱩ'' == ᱜᱩᱨ == ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ (᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [[:or:କୁନ୍ତଳା_କୁମାରୀ_ସାଫତ୍|ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ]] lqj214qsgn7upw9c4vutc7zue7h24w6 ᱞᱭᱟᱢ ᱟᱠᱨᱟᱵᱽ 0 34950 199746 190023 2026-11-08T02:00:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199746 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱚᱜᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱕)}} {{Infobox rugby biography | birth_date = {{birth date and age|2005|9|6|df=y}}<ref>{{cite web|title=Lyam Akrab|website=Its Rugby|accessdate=8 October 2025|url=https://www.itsrugby.co.uk/players/lyam-akrab-60160.html|archive-date=18 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118123558/https://www.itsrugby.co.uk/players/lyam-akrab-60160.html|url-status=dead}}</ref> | image = | height = 178cm<ref>{{cite web|title= Lyam Akrab |website=All Rugby|accessdate=8 October 2025|url= https://all.rugby/player/lyam-akrab}}</ref> |weight = 103kg | school = | university = | relatives = | position = ᱦᱩᱠᱚᱨ | currentclub = [[ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱮᱨᱚᱞᱴ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ|ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ]] | years1 = ᱒᱐᱒᱔- |clubs1 = [[ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱮᱨᱚᱞᱴ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ|ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ]] | apps1 = | points1 = | repyears1 = | repteam1 = [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱒᱐ ᱨᱚᱜᱵᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱴᱤᱢ|ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱭᱩ᱒᱐]] | repcaps1 = | reppoints1 = | ru_sevensnationalyears1 = | ru_sevensnationalteam1 = | ru_sevensnationalcomp1 = | medaltemplates = }} '''ᱞᱭᱟᱢ ᱟᱠᱨᱟᱵᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱮᱨᱚᱞᱴ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱠᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱱᱳᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱞᱟᱨᱰ-ᱵᱳᱱᱟᱴ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱥᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱮᱥ ᱜᱨᱮᱥᱤᱵᱷᱟᱣᱰᱟᱱ ᱵᱮᱞ ᱰᱳᱱᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱜᱨᱮᱱᱳᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱮᱨᱚᱞᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=5 Feb 2025|website=Le Dauphine|url= https://www.ledauphine.com/sport/2025/02/05/l-iserois-lyam-akrab-enchaine-avec-les-bleuets-pour-le-crunch-face-a-l-angleterre#google_vignette|title= Isérois Lyam Akrab continues with the Bleuets for the Crunch against England|accessdate=8 October 2025}}</ref><ref>{{cite web|date=14 July 2025|website=Lequipe|accessdate=8 October 2025|url= https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/-il-sent-les-bons-coups-qui-est-lyam-akrab-le-serial-marqueur-des-bleuets/1577602|title= “He smells the right shots”: who is Lyam Akrab, the Bleuets’ serial scorer?}}</ref> ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱠᱨᱟᱵᱽ ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱰᱮ ᱴᱩᱞᱩᱥᱮᱱ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱚᱯᱷᱚᱨ ᱴᱳᱞᱳᱯᱷᱩᱣᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.rugbyrama.fr/2024/05/18/en-direct-montpellier-toulouse-suivez-le-match-de-la-24e-journee-de-top-14-11958961.php#|website=Rugbyrama|accessdate=8 October 2025|title= Top 14 - Montpellier – Toulouse: the summary of Toulouse's victory |date=18 May 2024|first=Raphael|last= Fernandez}}</ref> ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱨᱟᱭ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱤᱯᱤᱥᱤᱟᱨ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱽ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱣᱮᱞᱥ ᱴᱤᱢ ᱚᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.rugbyrama.fr/2024/12/14/challenge-cup-montpellier-ecrase-les-ospreys-et-enchaine-12392076.php#|website=Rugbyrama|accessdate=8 October 2025|title= Challenge Cup – Montpellier crushes the Ospreys and continues |date=14 December 2024|first=Mathias|last= Merlo}}</ref> ==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱠᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱒᱐ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱗ ᱴᱨᱟᱭ ᱥᱠᱳᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱴᱤᱢ ᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱒᱐ ᱥᱤᱠᱥ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱴᱮᱯ ᱥᱠᱳᱨᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|website=Lequipe|accessdate=8 October 2025|url= https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/Les-bleuets-profitent-de-la-defaite-de-l-angleterre-au-pays-de-galles-et-remportent-le-tournoi-des-6-nations-en-s-offrant-l-ecosse/1546901|title= The Bleuets take advantage of England's defeat in Wales to win the 6 Nations Tournament by beating Scotland|date=14 March 2025}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱷᱚᱨᱣᱟᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱨᱟᱭ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.sixnationsrugby.com/en/u6n/u20-mens/news/lyam-akrab-named-u20-six-nations-player-of-the-championship|website=Sixnationsrugby|accessdate=8 October 2025|title= LYAM AKRAB NAMED U20 SIX NATIONS PLAYER OF THE CHAMPIONSHIP|date=24 April 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rugbypass.com/plus/the-players-set-to-light-up-the-world-rugby-u20-championship/|website=Rugby Pass|accessdate=7 October 2025|title= The players set to light up the World Rugby U20 Championship}}</ref> ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱒᱐ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.rugbyrama.fr/2025/06/16/coupe-du-monde-u20-fabien-brau-boirie-jon-echegaray-simon-daroque-la-liste-des-30-joueurs-francais-convoques-en-italie-est-connue-12764815.php#|website=Rugbyrama|accessdate=8 October 2025|title= U20 World Cup – Fabien Brau-Boirie, Jon Echegaray, Simon Daroque… The list of 30 French players called up to Italy is known|first= Quentin|last=Barbaza|date=16 June 2025}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱠᱨᱟᱵᱽ, ᱞᱭᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱚᱜᱵᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱴᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱮᱨᱚᱞᱴ ᱨᱚᱜᱵᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 33thj28pz6ppxx9gduazak66qc54lsi ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ 0 35101 199782 189683 2026-11-08T03:09:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199782 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}{{infobox ethnic group|group=ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ (Afemai)|pop2=~᱗᱐᱕,᱐᱐᱐ (ᱞᱮᱠᱷᱟ)|region2=ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ([[Etsako West|ᱯᱟᱪᱮ]], [[Etsako Central|ᱛᱟᱞᱢᱟ]], [[Etsako East|ᱥᱟᱢᱟᱝ]])|pop3=~᱔᱐᱕,᱐᱐᱐ (ᱞᱮᱠᱷᱟ)|region3=ᱳᱣᱟᱱ ([[Owan West|ᱯᱟᱪᱮ]], [[Owan East|ᱥᱟᱢᱟᱝ]])|pop4=~᱔᱒᱐,᱐᱐᱐ (ᱞᱮᱠᱷᱟ)|region4=[[Akoko-Edo|ᱟᱠᱳᱠᱳ-ᱮᱰᱳ]]|total=~᱑,᱕᱓᱐,᱐᱐᱐ (ᱞᱮᱠᱷᱟ)|total_year=᱒᱐᱒᱕|popplace={{Flag|Nigeria}}|languages=[[Afenmai language|ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ]]<ref name=ethno>[http://www.ethnologue.com/language/ets "Yekhee."] ''Ethnologue.''</ref>|religions=[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]], [[African traditional religion|ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ]]}} '''ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱟᱯᱷᱮᱱᱢᱟᱭ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱤᱰᱚᱣᱤᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱰᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱯᱟᱪᱮ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱣᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱳᱣᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱳᱣᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱟᱠᱳᱠᱳ ᱮᱰᱳ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱮᱰᱳ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ''', '''ᱳᱣᱟᱱ''', ᱟᱨ ᱟᱠᱳᱠᱳ-ᱮᱰᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱟᱯᱷᱮᱱᱢᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ '''ᱠᱩᱠᱩᱨᱩᱠᱩ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱡᱚᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>Udo, Reuben K. (1970). Geographical Regions of Nigeria.</ref> ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱱ == ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱮᱱᱢᱟᱭ, ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ , ᱮᱛᱥᱟᱠᱳᱨ, ᱤᱭᱮᱠᱷᱤ ᱥᱮ ᱭᱮᱠᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱤᱵᱷᱤᱭᱳᱥᱟᱠᱳᱱ ᱥᱮ ᱤᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱟᱠᱳᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ "ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱵᱚᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱜᱮᱭᱟ", ᱟᱨ "ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ (file)", ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱞᱮᱱᱰᱮ (tooth sharpening) ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ 'ᱤᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱟᱠᱳᱱ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱚᱸ "ᱰᱟᱴᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 'ᱳᱣᱟᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱱᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ 'ᱳᱱᱣᱟᱱ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ 'ᱳᱱᱣᱟᱱᱵᱩᱣᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ 'ᱳᱣᱟᱱ' ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ" ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱴᱳ-ᱩᱱᱮᱢᱮ-ᱭᱮᱠᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱰᱳᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱫᱚ ᱮᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱟᱣᱩᱪᱤ * ᱟᱵᱷᱟᱭᱤᱱᱣᱩ * ᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱞᱮ * ᱮᱠᱯᱮᱨᱤ * ᱤᱵᱷᱤᱭᱟᱫᱟᱳᱵᱤ * ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱵᱤᱭᱮ * ᱩᱣᱮᱯᱟ-ᱩᱣᱟᱱᱳ * ᱩᱱᱮᱢᱮ * ᱩᱡᱟᱭᱨᱩᱭᱮ * ᱳᱣᱟᱱ * ᱳᱠᱯᱮᱞᱞᱟ/ᱳᱠᱯᱮᱠᱯᱮ/ᱠᱚᱭᱮ ᱤᱵᱤᱭᱮ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱜᱮ ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ-ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱳᱵᱟ ᱮᱣᱩᱣᱟᱨᱮ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱣᱩᱣᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ" ᱥᱮ "ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱑᱔᱓᱕-᱑᱔᱔᱐ ᱮ.ᱰᱤ. (AD) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ, ᱟᱠᱟᱞᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱠᱯᱮᱭᱮ ᱟᱨ ᱳᱜᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱞᱟ-ᱩᱵᱤᱭᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱵᱤᱭᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱣᱮᱯᱟ ᱩᱣᱟᱱᱳ, ᱳᱠᱯᱮᱞᱞᱟ,ᱩᱡᱟᱭᱨᱩᱭᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱳᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱮᱠᱚᱵᱽ ᱤᱜᱷᱟᱨᱮᱵᱽᱵᱟᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱢᱳᱨᱳᱰᱤᱭᱳᱱ - ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱣᱳᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ 'ᱳᱰᱤᱭᱳᱱ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱵᱟ ᱮᱣᱮᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱳᱵᱟ ᱮᱣᱮᱠᱟ I ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱳᱢᱳᱨᱳᱰᱤᱭᱳᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱣᱳᱠᱷᱟᱭᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱣᱳᱠᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ "ᱩᱣᱳᱦᱟ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱵᱤᱨ" ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱣᱳᱠᱷᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Bradbury, R. E. (1957). The Benin Kingdom and the Edo-Speaking Peoples of South-Western Nigeria.</ref> == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ == ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal|last1=Nitzova|first1=Petya|title=Islam and Christianity in south Eastern Europe|journal=Religion Today|date=June 1992}}</ref> ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱳᱜᱷᱮᱱᱟ' , 'ᱳᱥᱤᱱᱮᱜᱽᱵᱟ' , 'ᱳᱥᱤ', ᱟᱨ 'ᱳᱥᱤᱭᱳ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Mfonobong|first=Daniel|title=Names of God in Different Nigerian Languages And Their Meanings|url=https://nigerianinfopedia.com.ng/names-of-god-in-different-nigerian-languages/|access-date=2022-05-28|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209121721/https://nigerianinfopedia.com.ng/names-of-god-in-different-nigerian-languages/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱟᱜᱮᱱᱮᱵᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱣᱩᱪᱤ, ᱟᱜᱽᱵᱮᱰᱮ ᱟᱨ ᱳᱠᱯᱮᱞᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱛᱥᱟᱠᱳ ᱮᱱᱮᱡ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱮᱰᱳ ᱟᱨ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱜᱳᱥ, ᱠᱟᱰᱩᱱᱟ, ᱠᱟᱱᱳ ᱟᱨ ᱟᱵᱩᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱦᱚᱪᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Musicians, Groups, People and Society in Etsako East L.G.A|url=https://www.directory.org.ng/lg-musicians_groups?lga=edo_etsako-east}}</ref><ref>{{Cite news|title=Though we are mainly farmers, we love making music and melody in Ogbona|url=https://m.guardian.ng/sunday-magazine/though-we-are-mainly-farmers-we-love-making-music-and-melody-in-ogbona/|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{usurped|[https://archive.today/20131230163430/http://www.afemaipeople.com/ ᱟᱯᱷᱮᱢᱟᱭ ᱦᱚᱲ (Afemai people)]}} * [http://www.edoworld.net/Tourism.html ᱮᱰᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ (Edo state tourism at Edo world)] {{authority control}} 597fx8fvwt9s3q6n98cqlhbf5m792kl ᱡᱟᱹᱨᱩᱞ 0 35495 199884 196537 2026-11-08T06:58:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199884 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ (Species)}} {{speciesbox |image = jarul.jpg |image_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, [[Kolkata|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ |genus = Lagerstroemia |species = speciosa |authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Christian Hendrik Persoon|Pers.]] |synonyms = * ''Lagerstroemia munchausia'' L. ex Forsyth f. * ''Munchausia speciosa'' L. * ''Murtughas speciosa'' (L.) Kuntze |synonyms_ref = <ref name=POWO>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:553618-1 ''Lagerstroemia speciosa'' (L.) Martyn. — Plants of the World Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260908053315/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:553618-1 |date=2026-09-08 }} (retrieved ᱒᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕)</ref> }} ᱡᱟᱹᱨᱩᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟᱱᱴ ᱠᱨᱮᱯ-ᱢᱟᱭᱨᱴᱮᱞ, ᱠᱩᱭᱤᱱᱥ ᱠᱨᱮᱯ-ᱢᱟᱭᱨᱴᱮᱞ, ᱵᱟᱱᱟᱵᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱡᱮᱨᱥᱴᱨᱚᱢᱤᱭᱟ'' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱟᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱚᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ "''ᱠᱩᱭᱤᱱᱥ ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ''" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ 'ᱨᱮᱡᱤᱱᱟᱭ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ" ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱥᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ/ᱥᱮᱜᱩᱱ ᱠᱟᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱠᱨᱮᱯ-ᱢᱟᱭᱨᱴᱮᱞ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱨᱮᱯ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱡᱟᱹᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == ''ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱚᱯ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ''Lagerstroemia speciosa subsp. intermedia'' * ''Lagerstroemia speciosa subsp. speciosa'' == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ == ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱚᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱪᱚᱨᱚᱠ' ᱾<ref name="etymology" /> ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref name="Vikas" /> * ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: '''ᱡᱟᱹᱨᱩᱞ''' * ᱤᱝᱞᱤᱥ: ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, queen crepe myrtle (ᱠᱩᱭᱤᱱ ᱠᱨᱮᱯ ᱢᱟᱭᱨᱴᱮᱞ) ᱾ * {{lang-as|ᱮᱡᱟᱨ|translit=Ezar|label=ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ}} * {{lang-bn|ᱡᱟᱨᱩᱞ|translit=Jarul|label=ᱵᱟᱝᱞᱟ}} * {{lang-hi|ᱡᱟᱨᱩᱞ|translit=Jarul|label=ᱦᱤᱱᱫᱤ}} * {{lang-mr|ᱛᱟᱢᱦᱚᱱ|translit=Tamhan|label=ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ}}, ᱡᱟᱨᱩᱞ (Jarul) * {{lang-tl|ᱵᱟᱱᱟᱵᱟ|translit=Banaba|label=ᱴᱟᱜᱟᱞᱚᱜᱽ}} == ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ == [[Image:Lagerstroemia speciosa at Kepong Botanical Garden, Taman Ehsan (221030).jpg|thumb|right|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱾]] ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱫᱚ ᱞᱤᱞᱠᱷᱟᱹᱲᱤ ᱥᱮ ᱠᱨᱤᱢ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Swamy" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱷᱚᱯᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱚᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱝᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱟᱫᱽ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱾ == ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱪᱤᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Swamy" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱵᱟ (ᱡᱟᱹᱨᱩᱞ) ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Ph-DOH" /> ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱪᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="VietnamPlants" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱤᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱨᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱨᱚᱥᱚᱞᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ (corosolic acid), ᱞᱮᱜᱟᱨᱼᱥᱴᱨᱚᱭᱮᱢᱤᱱ (lager-stroemin), ᱯᱷᱚᱡᱤᱱ ᱵᱤ (flosin B), ᱟᱨ ᱨᱮᱡᱤᱱᱤᱱ ᱮ (reginin A) ᱾<ref name="ChemistryRef" /> == ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ == ᱡᱟᱹᱨᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱤᱥᱟᱹᱜᱮᱭᱟ, ᱵᱟᱠᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱡ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱥᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱛᱤᱠᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Vikas" /> == ᱢᱟᱱᱚᱛ == 'ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ' ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ '''ᱛᱟᱢᱦᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱦᱟ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="MahaSymbols" /> == ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ == ᱛᱷᱮᱨᱟᱵᱟᱫᱟ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱤᱡ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ "ᱯᱟᱫᱩᱢᱟ" ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱱᱤᱡ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ "ᱱᱟᱨᱟᱫᱟ" ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱢᱩᱨᱩᱛᱷᱟ" ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ "ᱢᱚᱦᱟᱥᱳᱱᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱟᱞᱮᱨᱤ == <gallery> Image:Fruit, leaves & Drongo I IMG 5962.jpg|ᱡᱚ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱸᱪᱚ ᱟᱲᱮ (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) Image:Flowers & leaves I IMG 1864.jpg|ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) Image:Dried Fruits I IMG 1380.jpg|ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) Image:Dried Fruit I IMG 3279.jpg|ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) Image:Lagerstroemia Speciosa.JPG| ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ (ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ) Image:Banaba Flower (Lagerstroemia speciosa).jpg|ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱳᱡᱽ-ᱟᱯ (ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ) File:Lagerstroemia speciosa shrubs.jpg|ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ (ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) Image:Lagerstroemia Speciosa Tree.jpg|ᱡᱟᱹᱨᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱫᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist| <ref name=Swamy>{{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=NoOWDwAAQBAJ&dq=Lagerstroemia+speciosa+(giant+crepe-myrtle,+Queen%27s+crepe-myrtle)&pg=PA197|last1=Swaminathan|first1=M.S.|last2=Kochar|first2=S.L.|title=Major Flowering Trees of Tropical Gardens|year=2019|page=197|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-48195-3}}</ref> <ref name=etymology>"[https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LASP Lagerstroemia speciosa (L.) Pers. pride of India]." PLANTS Profile, United States Department of Agriculture / Natural Resources Conservation Service. Retrieved 2008-07-15.</ref> <ref name="powo">{{cite web |title=''Lagerstroemia speciosa'' (L.) Martyn |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:553618-1 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens Kew |access-date=19 February 2026 |archive-date=8 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260908053315/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:553618-1 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Lagerstroemia speciosa (Giant Crape Myrtle, Queen's Crape Myrtle) {{!}} North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/lagerstroemia-speciosa/|access-date=2021-11-01|website=plants.ces.ncsu.edu}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://dictzone.com/latin-english-dictionary/speciosa|title=Speciosa meaning in English|access-date=3 July 2024}}</ref> <ref name= Vikas>{{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=j98iEAAAQBAJ&dq=Lagerstroemia+speciosa+(giant+crepe-myrtle,+Queen%27s+crepe-myrtle)+vernacular+names&pg=PA43| last=Khatri|first=Vikas|title=Herbal Cure – Medicinal Plants that heal naturally| year=2020|page =43|publisher=V&S Publishers| isbn=978-93-5057-184-2}}</ref> <ref name=Ph-DOH> {{cite web |url=http://erdb.denr.gov.ph/publications/rise/r_v14n2.pdf |title=Propagation Management Of Herbal and Medicinal Plants|year=2002|author=Eduardo B. Principe and Aurora S. Jose|series=Research Information Series On Ecosystems| volume=14| issue=2 |access-date=25 January 2013 }} {{dead link|date=June 2016}}</ref> <ref name=VietnamPlants>{{ cite book | first1=Yoshitaka | last1=Tanaka | first2=Nguyen | last2=Van Ke | date=2007 | title=Edible Wild Plants of Vietnam: The Bountiful Garden | url=https://archive.org/details/ediblewildplants0000yosh | publisher=Thailand: Orchid Press | isbn=978-974-524-089-6 | page=[https://archive.org/details/ediblewildplants0000yosh/page/90 90]}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hargreaves |first=Dorothy |title=Tropical Trees of the Pacific |last2=Hargreaves |first2=Bob |publisher=Hargreaves |year=1970 |location=Kailua, Hawaii |page=[https://archive.org/details/tropicaltreesofp00harg/page/16 16]}}</ref> <ref name=ChemistryRef>{{cite journal | pmc=2176148 | year=2007 | last1=Klein | first1=G. | last2=Kim | first2=J. | last3=Himmeldirk | first3=K. | last4=Cao | first4=Y. | last5=Chen | first5=X. | title=Antidiabetes and Anti-obesity Activity of Lagerstroemia speciosa | journal=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine | volume=4 | issue=4 | pages=401–407 | doi=10.1093/ecam/nem013 | pmid=18227906 }}</ref> <ref name=MahaSymbols>{{Cite web|url=http://www.onlinesaraswati.com/en/Maharashtra-State-Symbols.php|title=Maharashtra State Symbols|website=www.onlinesaraswati.com|access-date=2019-10-17|archive-date=20 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020074351/http://www.onlinesaraswati.com/en/Maharashtra-State-Symbols.php|url-status=dead}}</ref> <ref name=MythologyRef>{{Cite web|url=https://stylenrich.com/queens-flower-benefits/|last=Samantaray|first= Anamika|title=Health Benefits Of Queen Flower Plant!|date=15 December 2020|publisher=StylEnrich.com}}</ref> }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]] 8ek9idtaeug6cvhww2hwjryckqmxobc ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ 0 35530 199907 196370 2026-11-08T07:47:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199907 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ (Genus)}} {{automatic taxobox |image = Tamarix_aphylla.jpg |image_caption = ''[[Tamarix aphylla]]'' ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱨᱮᱵᱷᱤᱵᱷᱤᱢ]], [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]] ᱨᱮ |taxon = Tamarix |authority = [[ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱱᱮᱭᱟᱥ|L.]]<ref>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?11855 |title=Genus: ''Tamarix'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=1998-04-28 |access-date=2011-02-18 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221640/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?11855 |url-status=live }}</ref> |subdivision_ranks = ᱡᱟᱹᱛ (Species) |subdivision = ᱚᱞ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ }} '''''ᱡᱷᱟᱹᱶ''''' ᱡᱟᱹᱛ ('''ᱡᱷᱟᱹᱶ''', ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱡᱷᱟᱹᱶ) ᱫᱚ ᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱠᱟᱥᱮᱭᱟᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ᱼ᱖᱐ ᱜᱟᱱ [[ᱵᱟᱦᱟ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Baum, Bernard R. (1978), "The Genus ''Tamarix''", The Israel Academy of Science and Humanities</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱟᱴᱤᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱥᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱛᱟᱨᱟᱠᱳᱱᱮᱱᱥᱤᱥ ([[ᱮᱥᱯᱮᱱ]]) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱟᱨᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Citation |url=https://books.google.com/books?id=2ndDtX-RjYkC |title=CRC World Dictionary of Plant Names |volume=4 R–Z |year=2000 |first=Umberto |last=Quattrocchi |publisher=Taylor & Francis US |isbn=978-0-8493-2678-3 |page=2628 |access-date=2020-12-03 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302193550/https://books.google.com/books?id=2ndDtX-RjYkC |url-status=live }}</ref> == ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱬ == ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱟᱹᱲ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮ ᱰᱮᱥᱤᱰᱩᱣᱟᱥ (deciduous) ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|1-18|m|ft|abbr=on|frac=2}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛ, ''[[:en:Tamarix_aphylla|ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱟᱯᱷᱟᱭᱞᱟ]]'', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱟᱹᱲ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|18|m|ft|abbr=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ,<ref name="fireflyforest"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ppm ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱣᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱞᱠᱟᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="knowhow">{{cite web |last1=Dyer |first1=Mary H. |title=Is ''Tamarix'' Invasive: Helpful ''Tamarix'' Information |url=https://www.gardeningknowhow.com/ornamental/trees/tamarix/tamarix-information.htm |website=www.gardeningknowhow.com |date=6 May 2016 |access-date=22 May 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129170507/https://www.gardeningknowhow.com/ornamental/trees/tamarix/tamarix-information.htm |url-status=live }}</ref> ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱸᱫᱽᱞᱩᱼᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱾ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜᱼᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱟᱠᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱸᱫᱽᱞᱩᱼᱵᱟᱫᱟᱢᱤ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱼᱠᱷᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="fireflyforest" /> ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱟᱛᱮ ᱡᱩᱱᱤᱯᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ,<ref>{{Citation |last=Dirr| first=Michael A. |title=Dirr's Hardy Trees and Shrubs, an illustrated encyclopedia |year=1997| page=392}}.</ref> {{convert|1-2|mm|in|frac=20|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱟᱨ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="fireflyforest" /> ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱸᱰ [[ᱵᱟᱦᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ {{convert|5-10|cm|in|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱟᱦᱟ]] ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ,<ref name="fireflyforest">{{cite web |title=''Tamarix'' spp. - Tamarisk, Saltcedar, Salt Cedar - Southeastern Arizona Wildflowers and Plants |date=16 March 2010 |url=https://www.fireflyforest.com/flowers/2434/tamarix-spp-tamarisk/ |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523230239/https://www.fireflyforest.com/flowers/2434/tamarix-spp-tamarisk/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=TAMARISK |url=https://www.southernliving.com/plants/tamarisk |website=Southern Living |access-date=22 May 2022 |language=en |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516183940/https://www.southernliving.com/plants/tamarisk |url-status=dead }}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Plants of the Bible {{!}} ''Tamarix aphylla'' |url=http://www.flowersinisrael.com/Tamarixaphylla_page.htm |website=[suspicious link removed] |access-date=22 May 2022 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130062427/http://www.flowersinisrael.com/Tamarixaphylla_page.htm |url-status=live }}</ref> == ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱬ == [[Image:Tamarix gallica bloemen.jpg|right|thumb|ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱡᱷᱟᱹᱶ'']] [[Image:Tamaris3.jpg|right|thumb|[[ᱟᱞᱡᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ''ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ'' ᱫᱟᱨᱮ]] [[Image:Tamarix stricta, Ateybeh, March 2014.jpg|right|thumb|[[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱥᱮᱦᱨ, ᱟᱛᱮᱭᱵᱮᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ''ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ'']] ''ᱡᱷᱟᱹᱶ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ [[:en:Vegetative_reproduction|ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱴᱤᱵᱽ]], ᱩᱱᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[:en:Adventitiousness|ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱭᱚᱥ]] ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ [[ᱡᱟᱝ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ (᱑ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ; ᱑/᱒᱐" ᱵᱮᱥ) ᱡᱟᱝ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱮᱯᱥᱩᱞ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱵ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱮ ᱦᱚᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱟ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=texasinvasives>{{cite web |url=https://www.texasinvasives.org/plant_database/detail.php?symbol=TAAP |website=Texas Invasive |title=Invasives Database: Invasive Plants, ''Tamarix aphylla'', Athel tamarisk |access-date=2017-12-22 |archive-date=2017-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804235212/http://www.texasinvasives.org/plant_database/detail.php?symbol=TAAP |url-status=live }}</ref> ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱟᱹᱨ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Huxley |first1=A. |title=The New RHS Dictionary of Gardening |date=1992 |publisher=MacMillan Press |location=London |isbn=0-333-47494-5}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ, ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱰᱷᱤᱯ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱥᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ, ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱸᱥ ᱴᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱡᱷᱟᱹᱶ'' ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱚᱢᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ''ᱯᱚᱯᱩᱞᱚᱥ (Populus)'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱡᱷᱟᱹᱶ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱚᱭᱛᱚ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱞᱚ ᱜᱚᱫᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱚ ᱜᱚᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Zouhar2003">Zouhar, Kris. 2003. [http://www.fs.fed.us/database/feis/plants/tree/tamspp/all.html ''Tamarix'' spp.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210320090103/https://www.fs.fed.us/database/feis/plants/tree/tamspp/all.html |date=2021-03-20 }} In: Fire Effects Information System, [Online]. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory.</ref> ''ᱡᱷᱟᱹᱶ'' ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱨᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱯᱤᱰᱚᱯᱴᱮᱨᱟ (Lepidoptera) ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱚᱞᱮᱭᱚᱯᱷᱚᱨᱟ ᱟᱥᱛᱷᱮᱱᱤᱞᱟ (Coleophora asthenella)'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ''ᱴᱤᱹ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱟ'' (''T. africana)'' ᱜᱮᱭ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://bladmineerders.nl/parasites/animalia/arthropoda/insecta/lepidoptera/ditrysia/gelechioidea/coleophoridae/coleophora/coleophora-asthenella/ |title=''Coleophora asthenella'' |access-date=12 August 2020 |website=Plant Parasites of Europe |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126030440/https://bladmineerders.nl/parasites/animalia/arthropoda/insecta/lepidoptera/ditrysia/gelechioidea/coleophoridae/coleophora/coleophora-asthenella/ |url-status=live }}</ref> === ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ === ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ, ''ᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱠᱥ ᱨᱟᱢᱚᱥᱤᱥᱤᱢᱟ (Tamarix ramosissima)'' ᱫᱚ ᱱᱟᱪᱩᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱨᱮ (invasive plant) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Zouhar2003" /> ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱵᱟᱛᱟᱵᱚᱨᱚᱬ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱾<ref name="Impact, Biology, and Ecology of Sal">{{cite journal |last1=Di Tomaso |first1=Joseph |date=1998 |title=Impact, Biology, and Ecology of Saltcedar (''Tamarix'' spp.) in the Southwestern United States |url=https://archive.org/details/sim_weed-technology_april-june-1998_12_2/page/326 |journal=Weed Technology |volume=12 |issue=2 |pages=326–336 |doi=10.1017/S0890037X00043906 |bibcode=1998WeedT..12..326D |s2cid=251573113}}</ref> ᱦᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱞᱚᱨᱟᱰᱳ ᱜᱟᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ''ᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱠᱥ ᱨᱟᱢᱚᱥᱤᱥᱤᱢᱟ (Tamarix ramosissima)'' ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱣᱤᱞᱚ (willow), ᱠᱚᱴᱚᱱᱩᱰ (cottonwood), ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱮᱞᱰᱮᱨ (box elder) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Wolf2016">{{cite web |author=Wolf, E. |date=June 6, 2016 |title=Science driving a new management strategy for ''Tamarix'' |url=https://cwseducation.ucdavis.edu/class/106/science-driving-new-management-strategy-tamarix}}</ref><ref>{{cite journal|title=Shifting dominance of riparian Populus and Tamarix along gradients of flow alteration in western North American rivers|author1=David Merritt|author2=LeRoy Poff|journal=Ecological Applications|volume=20|pages=135–152|year=2010|issue=1 |doi=10.1890/08-2251.1 |pmid=20349836 |bibcode=2010EcoAp..20..135M |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1890/08-2251.1|url-access=subscription}}</ref> ==== ᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ==== ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱟᱨ ᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ''ᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱠᱥ (Tamarix)'' ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite journal |last1=Sher |first1=Anna A. |author1-link=Anna Sher |last2=Marshall |first2=Diane L. |last3=Gilbert |first3=Steven A. |year=2000 |title=Competition between native ''Populus deltoides'' and invasive ''Tamarix ramosissima'' and the implications of reestablishing flooding disturbance |url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_2000-12_14_6/page/1744 |journal=Conservation Biology |volume=14 |issue=6 |pages=1744–1754 |bibcode=2000ConBi..14.1744S |doi=10.1111/j.1523-1739.2000.99306.x |pmid=35701936}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sher |first1=A.A. |last2=Marshall |first2=D.L. |last3=Taylor |first3=J.P. |date=June 2002 |title=Establishment patterns of native ''Populus'' and ''Salix'' in the presence of invasive, non-native ''Tamarix'' |url=https://archive.org/details/ecological-applications_2002-06_12_3/page/760 |journal=Ecological Applications |volume=12 |issue=3 |pages=760–772 |doi=10.1890/1051-0761(2002)012[0760:eponpa]2.0.co;2}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sher |first1=A. A. |last2=Marshall |first2=D. L. |year=2003 |title=Competition between native and exotic floodplain tree species across water regimes and soil textures |journal=American Journal of Botany |volume=90 |issue=3 |pages=413–422 |doi=10.3732/ajb.90.3.413 |pmid=21659134 |doi-access=free}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |author1=Busch, David E. |author2=Smith, Stanley D. |year=1995 |title=Mechanisms associated with decline of woody species in riparian ecosystems of the southwestern U.S. |url=https://archive.org/details/sim_ecological-monographs_1995-08_65_3/page/347 |journal=Ecological Monographs |volume=65 |issue=3 |pages=347–370 |bibcode=1995EcoM...65..347B |doi=10.2307/2937064 |jstor=2937064}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. |last2=McDaniel |first2=K. |date=1998 |title=Restoration of saltcedar (''Tamarix'' spp.)-infested floodplains on the Bosque del Apache National Wildlife Refuge |url=https://archive.org/details/sim_weed-technology_april-june-1998_12_2/page/345 |journal=Weed Technology |volume=12 |issue=2 |pages=345–352 |doi=10.1017/S0890037X0004392X |bibcode=1998WeedT..12..345T |s2cid=88903153}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, box elder ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱨᱟ (''Acer negundo'', ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱫᱟᱨᱮ) ᱫᱚ ''ᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱠᱥ (Tamarix)'' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==== ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ==== ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ''ᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱠᱥ (Tamarix)'' ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱭᱮᱸ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱚᱨᱠᱚᱼᱵᱤᱛᱚᱨᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==== ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ==== ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ, [[:en:Herbicide|ᱵᱤᱥ]] ᱪᱷᱤᱴᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱡᱚᱢ ᱛᱤᱡᱩ (''Diorhabda carinulata'') ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Adams1">{{cite journal |last1=Adams |first1=Aaron |date=2021 |title=Treating Invasive Tamarisk as an Intern at San Andres National Wildlife Refuge |url=https://gammathetaupsilon.org/the-geographical-bulletin/2020s/volume62-2/B/article3.pdf |url-status=live |journal=The Geographical Bulletin |volume=62 |issue=2 |pages=101–103 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302193602/https://gammathetaupsilon.org/the-geographical-bulletin/2020s/volume62-2/B/article3.pdf |archive-date=2 March 2023 |access-date=23 March 2022}}</ref> == ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ == * ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱴᱤᱹ ᱨᱟᱢᱚᱥᱤᱥᱤᱢᱟ (T. ramosissima)''<ref name="Zouhar2003" /> ᱟᱨ ''ᱴᱤᱹ ᱴᱮᱴᱨᱟᱱᱰᱮᱨᱟ (T. tetrandra)'',<ref>{{cite web |title=Tamarisk Shrub |url=https://www.best4hedging.co.uk/tamarisk-hedge-plants-p184 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215656/https://www.best4hedging.co.uk/tamarisk-hedge-plants-p184 |archive-date=2 June 2021 |access-date=31 May 2021 |website=www.best4hedging.co.uk}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟᱱ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ, ᱦᱚᱭ ᱴᱮᱠᱟᱣ (windbreaks), ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=3 July 2018 |title=Invasive Species Profile: Tamarisk |url=https://cirweb.org/blog/2018/7/3/invasive-species-profile-tamarisk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214130/https://cirweb.org/blog/2018/7/3/invasive-species-profile-tamarisk |archive-date=2 June 2021 |access-date=31 May 2021 |website=Channel Islands Restoration}}</ref> * ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣ (erosion) ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Everitt |first1=Benjamin |date=1998 |title=Chronology of the spread of tamarisk in the central Rio Grande |journal=Wetlands |volume=18 |issue=4 |pages=658–668 |bibcode=1998Wetl...18..658E |doi=10.1007/BF03161680 |s2cid=33405892}}</ref> * ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱯᱥ (steppes) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Karpowicz |first1=Adam |last2=Selby |first2=Stephen |date=2010 |title=Scythian Bow From Xinjang |url=http://www.atarn.org/chinese/Yanghai/Scythian_bow_ATARN.pdf |url-status=live |journal=Journal of the Soc. Of Archer-Antiquaries |volume=53 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110518165726/http://atarn.org/chinese/Yanghai/Scythian_bow_ATARN.pdf |archive-date=2011-05-18 |access-date=2019-03-01 |quote=The materials used in the construction of the original bows have not been established, however. The wood could be tentatively identified as that of tamarisk, which is available abundantly in the region and is known to have been the material used to make bows in other periods.}}</ref> * ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱦᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ (carpentry) ᱥᱮ ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://ecocrop.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=10274 Tamarix aphylla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215011230/http://ecocrop.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=10274|date=2009-02-15}}, in Ecocrop.</ref><ref>{{cite web |author=Abigail Klein Leichman |date=November 7, 2011 |title=Growing forests in the desert |url=http://israel21c.org/environment/growing-forests-in-the-desert |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111110101541/http://www.israel21c.org/environment/growing-forests-in-the-desert |archive-date=November 10, 2011 |access-date=November 23, 2011 |website=israel21c.org}}</ref> * ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱛᱤᱡᱩ (scale insects) ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱴᱷᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱱᱤᱰᱤᱣ (honeydew) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ "ᱢᱟᱱᱱᱟ" (manna) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Bodenheimer |first1=F.S. |date=Feb 1947 |title=The Manna of Sinai |url=[suspicious link removed] |url-status=live |journal=The Biblical Archaeologist |volume=10 |issue=1 |pages=2–6 |doi=10.2307/3209227 |jstor=3209227 |s2cid=165249625 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118215400/https://www.jstor.org/stable/3209227 |archive-date=2022-01-18 |access-date=2022-01-18|url-access=subscription }}</ref> * ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ (desertification) ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.ambchine.mu/eng/xwdt/t369657.htm Tree by Tree, China Rolls Back Deserts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517044251/http://www.ambchine.mu/eng/xwdt/t369657.htm|date=2015-05-17}}.</ref>{{failed verification|date=November 2024}}<ref>[http://www.asiawaterwire.net/node/466 Taklamakan – Where Oil and Water Don't Mix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029131108/http://www.asiawaterwire.net/node/466|date=2008-10-29}} - "A green belt of anti-desertification plant species such as Chinese tamarisk, honey tree and sacsaoul, was planted in 2003 all along the 466 km of the road's desert stretch to hold off the sands."</ref> === ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ === ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ, ᱦᱚᱭ ᱴᱮᱠᱟᱣ, ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱟᱞ (Great Depression) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱥᱟᱞᱴ ᱥᱤᱰᱟᱨ (salt cedars) ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Kirk |last=Johnson |title=War With Riverbank Invader, Waged by Muscle and Munching |url=https://www.nytimes.com/2008/12/27/us/27tamarisk.html?hp |work=[[The New York Times]] |date=December 26, 2008 |access-date=2008-12-27 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302193627/https://www.nytimes.com/2008/12/27/us/27tamarisk.html?hp |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.invasivespeciesinfo.gov/profile/saltcedar |title=Saltcedar_USDA National Agricultural Library |access-date=2019-08-21 |archive-date=2019-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821110235/https://www.invasivespeciesinfo.gov/profile/saltcedar |url-status=live }}</ref> ᱠᱚᱭᱮᱸ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ:<ref name=texasinvasives/> ; ᱡᱤᱭᱟᱹᱲ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ''ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱟᱯᱷᱟᱭᱞᱟ'' (Athel tree) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱭᱟᱹᱲ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱝ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬᱠᱟᱨᱤ (invasive) ᱡᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾<ref name=texasinvasives/> ᱟᱴᱷᱮᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱭ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>Sharma, U., Kataria, V., & Shekhawat, N. S. (2017) Aeroponics for adventitious rhizogenesis in evergreen haloxeric tree ''Tamarix aphylla'' (L.) Karst.: influence of exogenous auxins and cutting type. Physiology and Molecular Biology of Plants, 24(1):167–174 https://doi.org/10.1007/s12298-017-0493-0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230302193559/https://link.springer.com/article/10.1007/s12298-017-0493-0 |date=2023-03-02 }}</ref> ; ᱰᱮᱥᱤᱰᱩᱣᱟᱥ (Deciduous) ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱰᱮᱥᱤᱰᱩᱣᱟᱥ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ) ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ "ᱥᱟᱞᱴ ᱥᱤᱰᱟᱨ" (saltcedars) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ''ᱴᱤᱹ ᱯᱮᱱᱴᱟᱱᱰᱨᱟ (T. pentandra)'', ''ᱴᱤᱹ ᱴᱮᱴᱨᱟᱱᱰᱨᱟ (T. tetrandra)'', ''ᱴᱤᱹ ᱜᱟᱞᱤᱠᱟ (T. gallica)'', ''ᱴᱤᱹ ᱠᱤᱱᱮᱱᱥᱤᱥ'' (''T. chinensis)'', ''ᱴᱤᱹ ᱨᱟᱢᱚᱥᱤᱥᱤᱢᱟ (T. ramosissima)'' ᱟᱨ ''ᱴᱤᱹ ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱯᱷᱞᱚᱨᱟ (T. parviflora)'' ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=texasinvasives/> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == [[File:Almirithra.JPG|thumb|ᱜᱽᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱳᱥ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ (almyriki)]] * ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱤᱥᱤ (BC) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱢ, ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱡᱩᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Jiménez |first=Enrique |title=The Babylonian disputation poems |date=2017 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-33625-4 |series= |location= |pages=23–28}}</ref> * ᱡᱮᱱᱮᱥᱤᱥ ᱒᱑:᱓᱓ ᱨᱮ, ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱮᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ "ᱵᱤᱭᱮᱨᱼᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮᱭ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref>KJV ᱨᱮ "grove" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ NKJV ᱨᱮ "tamarisk" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ KJV ᱳᱞᱰ ᱴᱮᱥᱴᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ "grove" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱹᱲᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Tyndale">Tyndale New Living Translation.{{full citation needed|date=March 2021}}</ref> ᱑ ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ᱒᱒:᱖ ᱨᱮ, ᱥᱟᱣᱩᱞ ᱫᱚ ᱜᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ ᱫᱚ ᱡᱩᱰᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Tyndale" /> * ᱑ ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ᱓᱑:᱑᱓ ᱨᱮ, ᱥᱟᱣᱩᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱴᱚᱯᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Tyndale" /> * ᱠᱩᱨᱟᱱ ᱓᱔:᱑᱖ ᱨᱮ, ᱥᱟᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱞᱞᱟ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱲᱦᱟᱫ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱫᱟ..." ᱾<ref name="Adams1" /> * ᱣᱮᱡᱽᱣᱩᱰ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱡᱷᱟᱹᱶ" ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱢᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Wedgwood, Tamarisk |publisher=Replacements, Ltd. |url=https://www.replacements.com/china-wedgwood-tamarisk/c/114437 |access-date=31 May 2021 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214701/https://www.replacements.com/china-wedgwood-tamarisk/c/114437 |url-status=live }}</ref> * ᱤᱞᱤᱭᱟᱰ ᱑᱐:᱔᱖ ᱨᱮ ᱚᱰᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱳᱡᱟᱱ ᱜᱩᱯᱛᱚᱪᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱰᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ [[ᱮᱛᱷᱮᱱᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ * ᱡᱮᱨᱟᱞᱰ ᱢᱩᱨᱱᱮᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞ ''ᱡᱷᱟᱹᱶ ᱨᱳ'' (Tamarisk Row) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} 6w70cyy8zvqdn6samndx134emwqap3u ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ 0 35544 199984 190914 2026-11-08T09:35:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199984 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ}} {{Infobox website | name = ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ | logo = WiktionaryEn.svg | logo_alt = ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | logo_caption = ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ | logo_size = 125px | screenshot = English Wiktionary 2024.png | caption = ᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱥᱟᱦᱴᱟ | collapsible = yes | url = {{URL|wiktionary.org}} | commercial = ᱵᱟᱝ | type = [[Dictionary|ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ]] | language = [[Multilingual|ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ]] ({{NUMBEROF|active|wiktionary}} ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ)<ref name="Wikimedia-2" /> | registration = ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱤᱪᱷᱟᱹ | owner = [[Wikimedia Foundation|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱶᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]] | author = {{ubl|[[Jimmy Wales|ᱡᱤᱢᱤ ᱣᱮᱞᱥ]]|[[Wikimedia Foundation|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱜᱟᱶᱛᱟ}} | launch_date = {{Start date and age|2002|12|12}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ''' (Wiktionary) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ, [[World Wide Web|ᱣᱮᱵᱽ]]-ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ [[Constructed language|ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[free content|ᱨᱟᱲᱟ ᱦᱮᱛᱮᱛ]] ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[Dictionary|ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[word|ᱟᱹᱲᱟᱹ]], [[phrase|ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ]], [[proverb|ᱢᱮᱱᱠᱟᱛᱷᱟ]], [[linguistic reconstruction|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ [[definition|ᱢᱮᱱᱮᱛ]], ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[image|ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]], [[pronunciation|ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱨᱟ]], [[etymology|ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]], [[inflection|ᱨᱩᱯ ᱵᱚᱫᱚᱞ]], ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱱ, [[quotation|ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ]], ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ [[translation|ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱣᱳᱞᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[wiki|ᱣᱤᱠᱤ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[collaborative editing|ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]] ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[wikt:Wiktionary|ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱫᱚ ''[[wikt:wiki|ᱣᱤᱠᱤ]]'' (wiki) ᱟᱨ ''[[wikt:dictionary|ᱰᱤᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ]]'' (dictionary) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{NUMBEROF|languages|wiktionary}} ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱟᱨ [[Basic English|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ [[Wikipedia|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱦᱚᱸ [[Wikimedia Foundation|ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭᱟᱱ" (Wiktionarians) ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[wiki software|ᱣᱤᱠᱤ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ]], [[MediaWiki|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ]], ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱫᱚ [[Thesaurus|ᱛᱷᱮᱥᱟᱨᱚᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[natural language processing|ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱨᱳᱥᱮᱥᱤᱝ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ == ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[Larry Sanger|ᱞᱮᱨᱤ ᱥᱮᱱᱡᱟᱨ]] ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱮᱞᱥᱴᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Wikipedia mailing list archive discussion announcing the opening of the Wiktionary project |date=December 12, 2002 |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |access-date=May 3, 2011}}</ref> ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, [[French language|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] ᱟᱨ [[Polish language|ᱯᱳᱞᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝ-ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱳᱢᱮᱱ (wiktionary.wikipedia.org) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱰᱳᱢᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾{{efn|ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ URL ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{URL|http://www.wiktionary.org/}}}} ᱒᱐᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱓ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ (ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱴᱨᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.wiktionary.org/|title=Wiktionary|website=www.wiktionary.org|access-date=October 28, 2021}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (᱔᱗ ᱞᱟᱠᱷ) ᱟᱨ [[Malagasy language|ᱢᱟᱞᱟᱜᱟᱥᱤ]] ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (᱓᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[File:Wiktionary growth.png|thumb|left|250px|ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Internet bot|ᱵᱳᱴ]] (bot) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷ ᱨᱮ "growth spurts" (ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ (᱒᱐᱐᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ)]] ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱠᱚᱫᱚ [[Internet bot|ᱵᱳᱴ]] (bots) ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱥᱮ (ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱫᱷᱟᱣ) ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱭ-ᱥᱟᱭ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ (automatically) ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱳᱴ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱳᱴ ᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱖᱓,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{efn|1=ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Special%3AListUsers&username=&group=bot&limit=60 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ] ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱵᱳᱴ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥ" (bot status) ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾}}<ref>[http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=TheDaveBot&dbname=enwiktionary_p TheDaveBot], [http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=TheCheatBot&dbname=enwiktionary_p TheCheatBot], [http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=Websterbot&dbname=enwiktionary_p Websterbot], [http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=PastBot&dbname=enwiktionary_p PastBot], [http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=NanshuBot&dbname=enwiktionary_p NanshuBot]</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱳᱴ, "[[wikt:User:ThirdPersBot|ThirdPersBot]]", ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ-ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ (third-person) [[Grammatical conjugation|ᱠᱟᱱᱡᱩᱜᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ; ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "[[wikt:smoulders|smoulders]]" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ "[[wikt:smoulder|smoulder]]" ᱨᱮᱱᱟᱜ "third-person singular simple present form" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱙,᱙᱖,᱔᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱒,᱖᱙,᱙᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱔,᱗᱘,᱐᱖᱘ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ "form of" (ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ) ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''[[Webster's Dictionary#Webster's Third New International Dictionary (1961)|Merriam-Webster's Third New International Dictionary]]'' ᱨᱮ ᱔,᱗᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ''[[Oxford English Dictionary]]'' ᱨᱮ ᱖,᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱮᱰᱣᱟᱨᱰ (headwords) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ [[Middle English|ᱛᱟᱞᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱓᱔,᱒᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱞᱳᱥ (gloss) ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱛᱮ [[wikt:Wiktionary:Statistics#Detail|ᱞᱮᱠᱷᱟᱡᱚᱠᱷᱟ]] (statistics) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱳᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[French language|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] ᱟᱨ [[Vietnamese language|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ]] ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ 'ᱯᱷᱨᱤ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ ᱰᱤᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ' (FVDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ (imported) ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱜᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱦᱚᱸ [[Han unification|Unihan]] ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[CJK characters|ᱥᱤ.ᱡᱮ.ᱠᱮ. ᱪᱤᱠᱤ]] ᱠᱚᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱵᱳᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱳᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱲᱟ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[Dictionnaire de l'Académie française]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱯᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[Russian language|ᱨᱩᱥᱤ]] ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ "[[:ru:wikt:Участник:LXbot|LXbot]]" ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ [[German language|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ (boilerplate) ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=LXbot&dbname=ruwiktionary_p|title=LXbot}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱗,᱙᱑,᱘᱗᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[Gloss (annotation)|ᱜᱞᱳᱥ]] ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱑᱒,᱖᱙,᱙᱓᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱙᱙,᱒᱘,᱐᱕᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Wiktionary:Statistics&oldid=66261764|title=Wiktionary:Statistics|date=March 29, 2022}}</ref> === ᱞᱳᱜᱳ === ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱫᱚ "Wiktionary" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[MediaWiki]] ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱟᱨ ᱵᱽᱨᱩᱠ ᱵᱷᱤᱵᱽᱵᱚᱨ (Brooke Vibber) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱞᱳᱜᱳ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>"[[wikt:Wiktionary talk:Wiktionary Logo|Wiktionary talk:Wiktionary Logo]]", English Wiktionary, Wikimedia Foundation.</ref> ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ (textual) ᱞᱳᱜᱳ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱢᱮᱴᱟ-ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{efn|name=Wiktionary logo|"[[m:Wiktionary/logo|Wiktionary/logo]]", Meta-Wiki, [[Wikimedia Foundation]].}} ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ "[[wikt:User:Smurrayinchester|Smurrayinchester]]" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ (tiles) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱓x᱓ ᱜᱽᱨᱤᱰ (grid) ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱳᱴ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ ᱜᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{efn|name=Wiktionary logo}} ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱣ "AAEngelman" ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱳᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳᱜᱳ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>"[[m:Wiktionary/logo/refresh/voting|Wiktionary/logo/refresh/voting]]", Meta-Wiki, Wikimedia Foundation.</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳᱜᱳ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱞᱳᱜᱳ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ "Smurrayinchester" ᱟᱜ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ (localized) ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{efn|[[mailarchive:translators-l/2012-December/002193.html|[Translators-l] 56 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱞᱳᱠᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱞᱳᱜᱳ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ]]}} ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱳᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>[[phab:T139255]]</ref> ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱑᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱑% ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ) ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ, ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤ (᱓᱖%) ᱫᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤ (᱓%) ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ "AAEngelman" ᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[[m:Wiktionary/logo#Logo use statistics]].</ref> == ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ (Multi-lingual) == {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱜᱩᱴ {{NUMBEROF|languages|wiktionary}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ {{NUMBEROF|active|wiktionary}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩ (active) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ {{NUMBEROF|closed|wiktionary}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Wikimedia-2">[[Wikimedia]]'s [[MediaWiki]] [[:mw:API:Sitematrix|API:Sitematrix]]. Retrieved {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} from [[:c:Data:Wikipedia statistics/meta.tab|Data:Wikipedia statistics/meta.tab]]</ref> ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ {{NUMBEROF|articles|totalactive.wiktionary|N}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ {{NUMBEROF|articles|totalclosed.wiktionary|N}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Wikimedia">[[Wikimedia]]'s [[MediaWiki]] [[:mw:API:Siteinfo|API:Siteinfo]]. Retrieved {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} from [[:c:Data:Wikipedia statistics/data.tab|Data:Wikipedia statistics/data.tab]]</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱩᱴ {{NUMBEROF|users|totalactive.wiktionary|N}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ {{NUMBEROF|activeusers|totalactive.wiktionary|N}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Wikimedia" /> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: right;" |+ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ<ref name="Wikimedia" /> |- ! scope="col" | {{abbr|ᱮᱞ|number}} ! scope="col" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! scope="col" | ᱣᱤᱠᱤ ! scope="col" | ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱛᱟᱢ ! scope="col" | ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱦᱴᱟ ! scope="col" | ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ! scope="col" | ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ! scope="col" | ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ! scope="col" | ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ! scope="col" | ᱨᱮᱫ ᱠᱚ {{for nowiki||<nowiki> |- ! scope="row" | {{{i}}} ! scope="row" | {{Mw lang|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}}} | [[:wikt:{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}:|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}]] | {{NUMBEROF|articles|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}.wiktionary|N}} | {{NUMBEROF|pages|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}.wiktionary|N}} | {{NUMBEROF|edits|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}.wiktionary|N}} | {{NUMBEROF|admins|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}.wiktionary|N}} | {{NUMBEROF|users|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}.wiktionary|N}} | {{NUMBEROF|activeusers|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}.wiktionary|N}} | {{NUMBEROF|files|{{Wikipedia rank by size|{{{i}}}|wiktionary}}.wiktionary|N}}</nowiki>|count=10 }} |} ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱡᱚᱠᱷᱟ (Wikimedia Statistics) ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: <ref>{{Cite web |title=Wiktionary Statistics |url=http://meta.wikimedia.org/wiki/wiktionary#Statistics |access-date=11 September 2020 |website=[[WP:Meta|Meta.Wikimedia.org]]}}</ref> == ᱥᱟᱢᱟᱞᱳᱪᱚᱱᱟ (Critical reception) == ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱟᱢᱞᱳᱪᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[Jill Lepore|ᱡᱤᱞ ᱞᱮᱯᱳᱨ]] ᱫᱚ ''[[The New Yorker]]'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ "Noah's Ark" ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ,{{efn|ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Lepore|2006}}}} <blockquote>"ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ 'ᱟᱢ ᱟᱢᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮ!' (Be your own lexicographer!) ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ (experts) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ? ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱵᱚ ᱱᱤᱡᱮ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱵᱚᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪᱟ? ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[Republican Party (United States)|ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱟᱱ]] ᱥᱮ [[Democratic Party (United States)|ᱰᱮᱢᱳᱠᱨᱮᱴᱤᱠ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱞᱠᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Maoism|ᱢᱟᱣᱳᱭᱤᱥᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ-ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ (copyright-expired) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱚᱛᱷᱚ ᱠᱚᱭ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩᱭᱟ ᱾"</blockquote> [[Keir Graff|ᱠᱤᱭᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷ]] ᱫᱚ ''[[Booklist]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ (review) ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ: <blockquote>"ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ? ᱱᱤᱥᱪᱚᱭ ᱜᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽ ᱛᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾"</blockquote> ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ''[[The Telegraph (Nashua)|ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱩᱣᱟ ᱴᱮᱞᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷ]]'' ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱵᱽᱨᱩᱠᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ "wild and woolly" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>David Brooks, "Online, interactive encyclopedia not just for geeks anymore, because everyone seems to need it now, more than ever!" ''The Nashua Telegraph'' (August 4, 2004)</ref> ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱞᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾{{efn|ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ: {{Cite news |last=Adapted from an article by Naomi DeTullio |date=2006 |title=Wikis for Librarians |page=15 |work=NETLS News #142 |url=http://www.netls.org/NewContent/NewsAndPictures/NEWSLETTERS/NEWS2006/142final.pdf |access-date=2026-04-15 |archive-date=2007-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070605203652/http://www.netls.org/NewContent/NewsAndPictures/NEWSLETTERS/NEWS2006/142final.pdf |url-status=dead }} }} ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱵᱚᱫᱚᱞ (inflections) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱰᱮᱴᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ (᱔,᱗᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱑᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱜᱮ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾{{sfn|Kurmas|2010}} ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ([[Academy|academia]]) ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Harvnb|Sascha|Müller-Spitzer|2016|page=348}}</ref> == ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱨᱳᱥᱮᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱰᱮᱴᱟ == ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ [[semi-structured data|ᱱᱟᱥᱮ-ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱴᱟ]] (semi-structured data) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Meyer|Gurevych|2012|p=140}} ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (lexicographic) ᱰᱮᱴᱟ ᱫᱚ [[Machine-readable data|ᱢᱤᱥᱤᱱ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱨᱩᱯ]] (machine-readable format) ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[natural language processing|ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱨᱳᱥᱮᱥᱤᱝ]] (NLP) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Zesch|Müller|Gurevych|2008|p=4|loc=Figure 1}}{{sfn|Meyer|Gurevych|2010|p=40}}{{sfn|Krizhanovsky, Transformation|2010|p=1}} ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ [[data mining|ᱰᱮᱴᱟ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ]] (data mining) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:{{sfn|Hellmann|Auer|2013|p=302|loc=p. 16 in PDF}} * (᱑) ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ (schemata) ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ * (᱒) ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (heterogeneity){{efn|ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: [[wikt:Wiktionary:Entry layout explained|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ [[wikt:ru:Викисловарь:Правила оформления статей|ᱨᱩᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾}} ᱟᱨ * (᱓) ᱢᱤᱫ [[wiki|ᱣᱤᱠᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ-ᱛᱟᱞᱢᱟ (human-centric) ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[Parsing|ᱯᱟᱨᱥᱟᱨ]] (parsers) ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:{{sfn|Hellmann|Brekle|Auer|2012|p=3|loc=Table 1}} * DBpedia Wiktionary:<ref>{{Cite web|url=http://dbpedia.org/Wiktionary|title=DBpedia Wiktionary|access-date=2026-04-15|archive-date=2013-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504235547/http://dbpedia.org/Wiktionary|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[DBpedia]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ; ᱰᱮᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, [[Part of speech|ᱯᱟᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱤᱪ]], ᱢᱮᱱᱮᱛ, [[Semantic relationship|ᱥᱤᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ (page schema) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ,{{sfn|Hellmann|Brekle|Auer|2012|pp=8–9}} [[regular expression|ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ]] (regular expressions){{sfn|Hellmann|Brekle|Auer|2012|p=10}} ᱟᱨ [[finite state transducer|ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱭᱤᱴ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱰᱩᱥᱚᱨ]] (finite state transducer){{sfn|Hellmann|Brekle|Auer|2012|p=11}} ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ * JWKTL (Java Wiktionary Library):<ref>{{Cite web|url=https://dkpro.github.io/dkpro-jwktl/|title=Welcome|website=DKPro JWKTL}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Java (programming language)|Java]] ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ API ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱰᱟᱢᱯᱥ (dumps) ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{sfn|Zesch|Müller|Gurevych|2008}} ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱯᱟᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱤᱪ, ᱢᱮᱱᱮᱛ, ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ, ᱥᱤᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ, ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ JWKTL ᱫᱚ [[Apache License|ᱟᱯᱟᱪᱤ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * wikokit:<ref>{{Cite web|url=https://github.com/componavt/wikokit|title=Wikokit – Machine-readable Wiktionary}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[parser|ᱯᱟᱨᱥᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Krizhanovsky, Transformation|2010}} ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱯᱟᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱤᱪ, ᱢᱮᱱᱮᱛ, ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ,{{sfn|Smirnov et al.|2012}}{{efn|ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱨᱩᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Smirnov et al.|2012}}}} ᱥᱤᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ{{sfn|Krizhanovsky, Comparison|2010}} ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱲᱟ ᱥᱚᱛᱟ|ᱨᱟᱲᱟᱼᱥᱚᱛᱟ]] (open-source) ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [[Etymology|ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] (Etymological) ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱮᱴᱤᱢᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱣᱚᱨᱰᱱᱮᱴ' (Etymological WordNet) ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥ (parse) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://gerard.demelo.org/berkeley/|title=Gerard de Melo's Research at ICSI, Berkeley}}</ref> ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱰᱮᱴᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ [[natural language processing|ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱨᱳᱥᱮᱥᱤᱝ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * [[Dutch language|ᱰᱟᱪ]] ᱟᱨ [[Afrikaans|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[Rule-based machine translation|ᱱᱤᱭᱚᱢ-ᱴᱮᱦᱟᱫ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ]]; ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Apertium]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ, ᱰᱟᱪ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Otte|Tyers|2011}} * NULEX ᱯᱟᱨᱥᱟᱨ (parser) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[machine-readable dictionary|ᱢᱤᱥᱤᱱ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ, [[WordNet]], ᱟᱨ [[VerbNet]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱲᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾{{sfn|McFate|Forbus|2011}} NULEX ᱯᱟᱨᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱣᱟ (verbs) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ (tense), ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ (plural form) ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱤᱪ ᱠᱚ [[Web scraping|ᱥᱠᱨᱮᱯ]] (scrape) ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠᱟ ᱾ * [[Speech recognition|ᱨᱚᱲ ᱩᱨᱩᱢ]] (Speech recognition) ᱟᱨ [[Speech synthesis|ᱨᱚᱲ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] (synthesis), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱩᱪᱟᱹᱨ ᱰᱤᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Schlippe|Ochs|Schultz|2012}} ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ([[Czech language|ᱪᱮᱠ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ, [[Spanish language|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]], ᱯᱳᱞᱤᱥ, ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ-ᱩᱪᱟᱹᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱪᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[International Phonetic Alphabet|ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱳᱱᱮᱴᱤᱠ ᱟᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ]] (IPA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{efn|ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ IPA ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Schlippe|Ochs|Schultz|2012|p=4802}}}} * [[Ontology engineering|ᱚᱱᱴᱳᱞᱳᱡᱤ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ]]{{sfn|Meyer|Gurevych|2012}} ᱟᱨ [[semantic network|ᱥᱤᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾<ref>ConceptNet 5</ref> * [[Ontology alignment|ᱚᱱᱴᱳᱞᱳᱡᱤ ᱢᱮᱪᱤᱝ]] (Ontology matching) ᱾{{sfn|Lin|Krizhanovsky|2011}} * [[Text simplification|ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱚᱦᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ]] ᱾ ᱢᱮᱰᱮᱨᱳ ᱟᱨ [[Mari Ostendorf|ᱳᱥᱴᱮᱱᱰᱳᱨᱯᱷ]]{{sfn|Medero|Ostendorf|2009}} ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱰᱮᱴᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱴ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ([[Readability|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ]]) ᱠᱚ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱟᱥᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ: ** (᱑) ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱤᱪ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ** (᱒) ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ** (᱓) ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ * [[Part-of-speech tagging|ᱯᱟᱨᱴ-ᱚᱯᱷ-ᱥᱯᱤᱪ ᱴᱮᱜᱤᱝ]]: ᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱒){{sfn|Li|Graça|Taskar|2012}} ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ [[Part-of-speech tagging#Use of hidden Markov models|ᱦᱤᱰᱮᱱ ᱢᱟᱨᱠᱳᱵᱷ ᱢᱳᱰᱮᱞ]] (hidden Markov models) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ-ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ (resource-poor) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ POS-taggers ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{efn|POS-tagging ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱨᱥ ᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ: https://code.google.com/p/wikily-supervised-pos-tagger}} * [[Sentiment analysis|ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥᱤᱥ]] (ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱷᱟᱡᱚᱠᱷᱟ) ᱾{{sfn|Chesley|Vincent|Xu|Srihari|2006}} ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱴᱟ (structured data) ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "[[Wikidata]]:Lexicographical data" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ "[[Lexeme|ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ]]" (Lexeme) ᱱᱮᱢᱥᱯᱮᱥ (namespace) ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱰᱮᱴᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱥᱤᱱ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Wiktionary&oldid=1510363143|title=Wikidata:Wiktionary}}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[Lingua Libre]] == ᱱᱳᱴᱥ == {{notelist|35em}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == === ᱥᱟᱭᱴᱮᱥᱚᱱ === {{reflist|30em}} === ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ === {{refbegin}} * {{Cite journal |last1=Chesley |first1=Paula |last2=Vincent |first2=Bruce |last3=Xu |first3=Li |last4=Srihari |first4=Rohini K. |year=2006 |title=Using verbs and adjectives to automatically classify blog sentiment |url=http://www.aaai.org/Papers/Symposia/Spring/2006/SS-06-03/SS06-03-005.pdf |journal=Training |volume=580 |pages=233–235 |access-date=May 9, 2013 |archive-date=February 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224224202/https://www.aaai.org/Papers/Symposia/Spring/2006/SS-06-03/SS06-03-005.pdf |url-status=dead }} * {{Cite conference |last1=Hellmann |first1=Sebastian |last2=Brekle |first2=Jonas |last3=Auer |first3=Sören |year=2012 |title=Leveraging the Crowdsourcing of Lexical Resources for Bootstrapping a Linguistic Data Cloud |url=http://svn.aksw.org/papers/2012/JIST_Wiktionary/public.pdf |location=Nara, Japan |book-title=Proc. Joint Int. Semantic Technology Conference (JIST) |access-date=May 10, 2013 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308000237/http://svn.aksw.org/papers/2012/JIST_Wiktionary/public.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last1=Hellmann |first1=S. |title=The People's Web Meets NLP |last2=Auer |first2=S. |publisher=[[Springer-Verlag]] |year=2013 |isbn=978-3-642-35084-9 |editor-last=Gurevych |editor-first=Iryna |series=Theory and Applications of Natural Language Processing |pages=287–313 |chapter=Towards Web-Scale Collaborative Knowledge Extraction |editor2-last=Kim |editor2-first=Jungi |chapter-url=http://svn.aksw.org/papers/2012/PeoplesWeb/public_preprint.pdf |access-date=May 10, 2013 |archive-date=October 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141027012413/http://svn.aksw.org/papers/2012/PeoplesWeb/public_preprint.pdf |url-status=dead }} * {{wikicite |reference = {{Cite arXiv |eprint=1011.1368 |class=cs |first=Andrew |last=Krizhanovsky |title=Transformation of Wiktionary entry structure into tables and relations in a relational database schema |year=2010}} |ref = {{harvid|Krizhanovsky, Transformation|2010}} }} * {{wikicite |reference = {{Cite arXiv |eprint=1006.5040 |class=cs |first=Andrew |last=Krizhanovsky |title=The comparison of Wiktionary thesauri transformed into the machine-readable format |year=2010}} |ref = {{harvid|Krizhanovsky, Comparison|2010}} }} * {{Cite conference |last=Kurmas |first=Zachary |date=July 2010 |title=Zawilinski: a library for studying grammar in Wiktionary |url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=1832799 |conference=Proceedings of the 6th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |location=Gdansk, Poland |access-date=July 29, 2011 }} * {{Cite conference |last1=Li |first1=Shen |last2=Graça |first2=Joao V. |last3=Taskar |first3=Ben |year=2012 |title=Wiki-ly supervised part-of-speech tagging |url=http://newdesign.aclweb.org/anthology/D/D12/D12-1127.pdf |location=Jeju Island, Korea |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=1389–1398 |book-title=Proceedings of the 2012 Joint Conference on Empirical Methods in Natural Language Processing and Computational Natural Language Learning |conference= |access-date=May 10, 2013 |archive-date=May 22, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522135201/http://newdesign.aclweb.org/anthology/D/D12/D12-1127.pdf |url-status=dead }} * {{Cite magazine |last=Lepore |first=Jill |author-link=Jill Lepore |date=November 6, 2006 |title=Noah's Ark |url=http://www.newyorker.com/archive/2006/11/06/061106fa_fact_lepore |magazine=The New Yorker |type=Abstract |access-date=April 21, 2007 |archive-date=July 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706132549/http://www.newyorker.com/archive/2006/11/06/061106fa_fact_lepore |url-status=live }} * {{Cite conference |last1=Lin |first1=Feiyu |last2=Krizhanovsky |first2=Andrew |year=2011 |title=Multilingual ontology matching based on Wiktionary data accessible via SPARQL endpoint |location=Voronezh, Russia |pages=19–26 |arxiv=1109.0732 |bibcode=2011arXiv1109.0732L |book-title=Proc. of the 13th Russian Conference on Digital Libraries RCDL'2011}} * {{Cite conference |last1=McFate |first1=Clifton J. |last2=Forbus |first2=Kenneth D. |year=2011 |title=NULEX: an open-license broad coverage lexicon |url=http://www.aclweb.org/anthology/P/P11/P11-2063.pdf |location=Portland, Oregon, US |publisher=The Association for Computer Linguistics |pages=363–367 |isbn=978-1-932432-88-6 |book-title=The 49th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics: Human Language Technologies, Proceedings of the Conference |access-date=May 10, 2013 |archive-date=October 11, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011032213/http://www.aclweb.org/anthology/P/P11/P11-2063.pdf |url-status=live }} * {{Cite conference |last1=Medero |first1=Julie |last2=Ostendorf |first2=Mari |year=2009 |title=Analysis of vocabulary difficulty using wiktionary |url=http://www.eee.bham.ac.uk/SLaTE2009/papers%5CSLaTE2009-41-v2.pdf |book-title=Proc. SLaTE Workshop. |conference= |access-date=May 10, 2013 |archive-date=April 24, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424171742/http://www.eee.bham.ac.uk/SLaTE2009/papers%5CSLaTE2009-41-v2.pdf |url-status=dead }} * {{Cite book |last1=Meyer |first1=C. M. |title=Proc. 11th International Conference on Intelligent Text Processing and Computational Linguistics, Iasi, Romania |last2=Gurevych |first2=I. |year=2010 |pages=38–49 |chapter=Worth its Weight in Gold or Yet Another Resource – A Comparative Study of Wiktionary, OpenThesaurus and GermaNet |access-date=May 10, 2013 |chapter-url=http://www.informatik.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2010/cicling2010-meyer-lsrcomparison.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201182237/http://www.informatik.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2010/cicling2010-meyer-lsrcomparison.pdf |archive-date=December 1, 2017 |url-status=dead }} * {{Cite book |last1=Meyer |first1=C. M. |title=Semi-Automatic Ontology Development: Processes and Resources |last2=Gurevych |first2=I. |date=2012 |publisher=IGI Global |isbn=978-1-4666-0188-8 |editor-last=Pazienza |editor-first=M. T. |pages=131–161 |chapter=OntoWiktionary – Constructing an Ontology from the Collaborative Online Dictionary Wiktionary |editor2-last=Stellato |editor2-first=A. |chapter-url=http://www.ukp.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2012/igi-saod2011-meyer-ontowiktionary.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009004135/http://www.ukp.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2012/igi-saod2011-meyer-ontowiktionary.pdf |archive-date=October 9, 2013 }} * {{Cite conference |last1=Otte |first1=Pim |last2=Tyers |first2=F. M. |year=2011 |editor-last=Forcada |editor-first=Mikel L. |editor2-last=Depraetere |editor2-first=Heidi |editor3-last=Vandeghinste |editor3-first=Vincent |title=Rapid rule-based machine translation between Dutch and Afrikaans |url=http://www.mt-archive.info/EAMT-2011-Otte.pdf |location=Leuven, Belgium |pages=153–160 |book-title=16th Annual Conference of the European Association of Machine Translation, EAMT11 |conference= |access-date=May 10, 2013 |archive-date=February 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225012809/http://www.mt-archive.info/EAMT-2011-Otte.pdf |url-status=dead }} * {{Cite journal |last1=Sascha |first1=Wolfer |last2=Müller-Spitzer |first2=Carolin |title=How Many People Constitute a Crowd and What Do They Do? Quantitative Analyses of Revisions in the English and German Wiktionary Editions |url=https://www.proquest.com/docview/1859872658 |year=2016 |journal=Lexikos |volume=26 |pages=347–371 |issn=1684-4904 |oclc=7211535994 |id={{ProQuest|1859872658 }} |access-date=August 27, 2021 |archive-date=May 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509223842/https://www.proquest.com/docview/1859872658 |url-status=live }} * {{Cite conference |last1=Schlippe |first1=Tim |last2=Ochs |first2=Sebastian |last3=Schultz |first3=Tanja |author-link3=Tanja Schultz |year=2012 |title=Grapheme-to-phoneme model generation for Indo-European languages |url=http://csl.ira.uka.de/~schlippe/pubs/ICASSP2012-Schlippe_G2PModelGenerationIndoEuropean.pdf |location=Kyoto, Japan |pages=4801–4804 |book-title=Acoustics, Speech and Signal Processing (ICASSP) |conference= |access-date=May 10, 2013 |archive-date=October 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006052459/http://csl.ira.uka.de/~schlippe/pubs/ICASSP2012-Schlippe_G2PModelGenerationIndoEuropean.pdf |url-status=dead }} * {{Cite journal |vauthors=Smirnov A, Levashova T, Karpov A, Kipyatkova I, Ronzhin A, Krizhanovsky A, Krizhanovsky N |date=2012 |title=Analysis of the quotation corpus of the Russian Wiktionary |journal=Research in Computing Science |volume=56 |pages=101–112 |arxiv=2002.00734 |citeseerx=10.1.1.694.9627 |doi=10.13053/rcs-56-1-11 |doi-broken-date=July 12, 2025 |ref={{harvid|Smirnov et al.|2012}} |s2cid=10726045}} * {{Cite conference |last1=Zesch |first1=Torsten |last2=Müller |first2=Christof |last3=Gurevych |first3=Iryna |year=2008 |title=Extracting Lexical Semantic Knowledge from Wikipedia and Wiktionary |url=http://www.ukp.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2008/lrec08_camera_ready.pdf |location=Marrakech, Morocco |book-title=Proceedings of the Conference on Language Resources and Evaluation (LREC) |access-date=May 10, 2013 |archive-date=October 11, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011032436/https://www.ukp.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2008/lrec08_camera_ready.pdf |url-status=live }} * {{Cite magazine |date=April 6, 2005 |title=Wiktionary |url=https://www.pcmag.com/article2/0,1895,1786207,00.asp |department=Top 101 Web Sites |magazine=PC Magazine |publisher=Ziff Davis |archive-url=https://web.archive.org/web/20051221053113/https://www.pcmag.com/article2/0,1895,1786207,00.asp |archive-date=December 21, 2005 |access-date=December 16, 2005 |ref={{harvid|PC Mag|2005}} }} {{refend}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱚ== {{Wiktionary|2=Wiktionary}} *[[:en:List_of_Wiktionaries|Wikipedia:List of Wiktionaries]] * [[m:Wiktionary/Table|List of all Wiktionary editions]] * {{F-Droid|org.wiktionary}} * [//en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Multilingual_statistics Wiktionary's multilingual statistics] * [[meta:List of Wiktionaries|Wikimedia's page on Wiktionary]] (including list of all existing Wiktionaries) * [[meta:Category:Wiktionary|Pages about Wiktionary in Meta]]. {{Wikimedia Foundation}} {{Dictionaries of Santal}} [[Category:Internet properties established in 2002]] [[Category:MediaWiki websites]] [[Category:Multilingual websites]] [[Category:Online dictionaries]] [[Category:Wikimedia projects]] [[Category:Jimmy Wales]] [[Category:Larry Sanger]] hdjwo9rjf7u52hl2ocvbher7lylkvj5 ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ 0 35546 200037 196460 2026-11-08T11:05:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200037 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ}} {{Speciesbox | name = ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ | image = Starr 010304-0485 Tectona grandis.jpg | image_caption = ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱚ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |last1=Gua |first1=B. |last2=Pedersen |first2=A. |last3=Barstow |first3=M. |year=2022 |title=''Tectona grandis'' |volume=2022 |article-number=e.T62019830A62019832 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T62019830A62019832.en |access-date=29 January 2023}}</ref> | genus = Tectona | species = grandis | authority = [[Carl Linnaeus the Younger|L.f.]] | synonyms_ref = <ref name=powo>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:864923-1 |title=''Tectona grandis'' L.f. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=20 July 2024 |archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702014703/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:864923-1 |url-status=dead }}</ref> | synonyms = * ''Jatus grandis'' <small>(L.f.) Kuntze</small> * ''Tectona grandis'' f. ''abludens '' <small>Koord. & Valeton</small> * ''Tectona grandis'' f. ''canescens '' <small>Moldenke</small> * ''Tectona grandis'' f. ''pilosula'' <small>Moldenke</small> * ''Tectona grandis'' f. ''punctata'' <small>Moldenke</small> * ''Tectona grandis'' f. ''tomentella '' <small>Moldenke</small> * ''Tectona theca'' <small>Lour.</small> }} '''ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱞᱟᱢᱤᱭᱟᱥᱮᱭᱟᱭ (Lamiaceae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱴ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱼᱢᱤᱥᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱴ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ'' ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱥᱚᱣᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱰᱟᱹᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱚᱸᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱵᱷᱮᱨᱮᱫ ᱚᱝᱜᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚ ᱩᱰᱩᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱪᱟᱨ, ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Burmese Teak: Turning a new leaf">{{cite web|url=http:// East By South East |access-date=20 September 2015}}</ref> ᱢᱳᱞᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱣᱳᱥ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite journal|last1=Verhaegen|first1=D.|first2=Inza Jesus|last2=Fofana|first3=Zénor A|last3=Logossa|first4=Daniel|last4=Ofori|title=What is the genetic origin of teak (''Tectona grandis'' L.) introduced in Africa and in Indonesia?|journal=Tree Genetics & Genomes |volume=6|issue=5|pages=717–733|year=2010|doi=10.1007/s11295-010-0286-x|s2cid=11220716|url=http://hal.cirad.fr/cirad-00846130/file/TGG6_5_.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|journal=Canadian Journal of Forest Research|year=2015|volume=45|issue=3|pages=297–306|title=AFLP markers for analysis of genetic diversity and structure of teak (''Tectona grandis'') in India|first1=Vivek|last1=Vaishnaw|first2=Naseer|last2=Mohammad|first3=Syed Arif|last3=Wali|first4=Randhir|last4=Kumar|first5=Shashi Bhushan|last5=Tripathi|first6=Madan Singh|last6=Negi|first7=Shamim Akhtar|last7=Ansari|doi=10.1139/cjfr-2014-0279 |bibcode=2015CaJFR..45..297V }}</ref> == ᱵᱤᱥᱲᱤ == ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|40|m|ft|0|abbr=on}} ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱨᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱨᱚᱡᱼᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱨᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱰᱤᱢᱵᱟᱠᱟᱨᱼᱞᱮᱠᱟ, {{convert|15|-|45|cm|in|1|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|8|-|23|cm|in|1|abbr=on}} ᱚᱥᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|2|-|4|cm|in|1|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱰᱟᱹᱱᱴᱷᱤᱜ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="FOC">[http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200019434 ''Tectona grandis'']. ''Flora of China'' 17: 16. Accessed online: 17 December 2010.</ref> ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ {{convert|25|-|40|cm|in|0|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|30|cm|in|0|abbr=on}} ᱚᱥᱟᱨ ᱜᱚᱸᱡᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱣᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱒.᱕–᱓ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ''ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ'' ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚ ᱫᱷᱚᱨᱟᱣᱚᱜᱼᱟ; ᱡᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑.᱒–᱑.᱘ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="FOC" /> ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱯᱨᱳᱴᱟᱱᱰᱨᱟᱥ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱨᱩᱥ ᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱚᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱭ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱩ (pollen) ᱠᱚ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Tangmitcharoen and Owens">Tangmitcharoen, S. and J. N. Owens. 1996. Floral biology, pollination, pistil receptivity, and pollen tube growth of teak (''Tectona grandis'' Linn f.). ''Annals of Botany'', 79(3): 227–241.</ref> ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱛᱤᱡᱩᱼᱵᱤᱸᱫᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱵᱷᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱦᱚᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Bryndum & Hedegart">Bryndum, K. and T. Hedegart. 1969. Pollination of teak (''Tectona grandis'' Linn.f.). ''Silv. Genet.'' 18: 77–80.</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱜᱟᱵᱷᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱶᱟᱨ (bee) ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱟᱴᱤᱱᱱᱟ (''Ceratina)'' ᱡᱟᱹᱛ ᱾<ref name="Tangmitcharoen and Owens" /> <gallery widths="200" heights="200"> File:Parambikulam Tiger Reserve, in the Mornings.JPG|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱩᱞᱚᱢ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱱ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨ File:Nilambur Teak Plantation 0666.jpg|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ File:Plants of the coast of Coromandel Coast Tamil Nadu Andhra Pradesh India Flora Fruits Flowers (54).jpg|ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ File:Teak (Tectona grandis) flowers in Anantgiri, AP W2 IMG 8807.jpg|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ File:Flower, fruit & leaves (Tectona Grandis) I IMG 8818.jpg|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ, ᱡᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ File:U Bain Bridge1.JPG|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱨᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱩ ᱵᱮᱭᱤᱱ ᱯᱚᱞ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ {{convert|1.2|km|abbr=on}} ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ File:Leaves of Tectona grandis (Teak).jpg|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ File:Hyblaea puera at Kadavoor.jpg|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢᱤᱡ [[:en:Hyblaea_puera|ᱛᱤᱡᱩ]] File:Philippine Teak (Tectona philippinensis)--an endangered and endemic tree 01.jpg|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ Tectona grandis MHNT.BOT.2010.10.15.jpg|''ᱴᱮᱠᱴᱚᱱᱟ ᱜᱽᱨᱟᱱᱰᱤᱥ'' ᱼ [[:en:MHNT|MHNT]] </gallery> === ᱠᱟᱴ === ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱝ (rings) ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱳᱨᱚᱥ (porous) ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱽ (moisture) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ: ᱑᱕% ᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱖᱖᱐ ᱠᱤᱞᱳᱜᱽᱨᱟᱢ/ᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱓</sup> ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Porter |first1=Brian |title=Carpentry and Joinery |date=2001 |publisher=Butterworth |isbn=978-1-138-16816-9 |pages=54 |edition=Third|volume=1}}</ref> ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱟᱼᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱨᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱞ ᱥᱟᱥᱟᱝᱼᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱨᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱚᱝ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Yardley |first1=Kevin |title=About Teak Wood |url=https://www.diamondtropicalhardwoods.com/teak |website=DiamondTropicalHardwoods.com |publisher=Diamond Tropical Hardwoods |access-date=17 November 2022}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="pnh">{{cite book |last1=Hasluck |first1=Paul N |title=The Handyman's Guide: Essential Woodworking Tools and Techniques |url=https://archive.org/details/handymansguidees0000unse |date=1987 |publisher=Skyhorse |location=New York |isbn=978-1-60239-173-4 |pages=[https://archive.org/details/handymansguidees0000unse/page/174 174]–5}}</ref> == ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱗᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱨ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱟ ᱭᱚᱝᱜᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ''ᱥᱟᱯᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱚᱢ ᱯᱞᱟᱱᱴᱟᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="IPNI">{{IPNI|id=864923-1|access-date=17 December 2010}}</ref> ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱮᱨᱚᱞᱰ ᱱᱚᱨᱢᱟᱱ ᱢᱚᱨᱰᱮᱝᱠ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱟᱭᱛᱚᱞᱚᱡᱤᱭᱟ'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱤᱥᱲᱤᱭᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱞᱰᱮᱝᱠᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱩᱯ ᱜᱮ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱱᱟᱢᱩᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: ᱾ ''ᱴᱤᱹ ᱜᱽᱨᱟᱱᱰᱤᱥ ᱮᱯᱷᱹ ᱠᱟᱱᱮᱥᱠᱮᱱᱥ'' (''T. grandis'' f. ''canescens)'' ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ''ᱴᱤᱹ ᱜᱽᱨᱟᱱᱰᱤᱥ ᱮᱯᱷᱹ ᱯᱤᱞᱳᱥᱩᱞᱟ (T. grandis'' f. ''pilosula)'' ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ''ᱴᱤᱹ ᱜᱽᱨᱟᱱᱰᱤᱥ ᱮᱯᱷᱹ ᱯᱳᱸᱠᱴᱚᱴᱟ (T. grandis'' f. ''punctata)'' ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱴᱤᱹ ᱜᱽᱨᱟᱱᱰᱤᱥ ᱮᱯᱷᱹ ᱴᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱞᱟ (T. grandis'' f. ''tomentella)'' ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Moldenke">Moldenke, H. N. 1975. Notes on new and noteworthy plants. LXXVII. ''Phytologia'', 31: 28.</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ''ᱴᱤᱠ'' (teak) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱹᱲᱟᱹ 'teca' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ 'thekku' ᱛᱷᱮᱠᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ 'tekku', ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ 'teku', ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ 'tegu' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ) ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱖᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.etymonline.com/word/teak|title=Teak|publisher=Online Etymology Dictionary, Douglas Harper|date=2025|access-date=16 November 2025}}</ref> == ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ == ''ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱴᱚᱱᱟ (''Tectona)'' ᱜᱟᱱᱟᱝ (genus) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛ, ''ᱴᱤᱹ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱᱤᱭᱟᱱᱟ (T. hamiltoniana)'' ᱟᱨ ''ᱴᱤᱹ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱱᱮᱥᱤᱥ (T. philippinensis)'' ᱫᱚ ᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Tewari>Tewari, D. N. 1992. ''A Monograph on Teak (Tectona grandis Linn.f.)''. International Book Distributors.</ref> ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ, ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱠᱚᱸᱧᱮ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱠᱚᱸᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱞᱟᱣᱳᱥ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="FOC" /><ref name="Tangmitcharoen and Owens" /> ᱥᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ {{Convert|500|mm|abbr=on}} ᱫᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ {{Convert|5,000|mm|abbr=on}} ᱫᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱫᱽ (moist) ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ {{Convert|1,250–1,650|mm|abbr=on}} ᱫᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱓ᱼ᱕ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Kaosa-ard">Kaosa-ard, A. 1981. Teak its natural distribution and related factors. ''Natural History Bulletin of the Siam Society'', 29: 55–74.</ref> == ᱪᱟᱥ == [[File:Teak plant 2024.jpg|thumb|ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ]] ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱮᱞ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱱᱤᱥ (varnish) ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣ (erosion) ᱫᱚᱨ, ᱢᱟᱯ (dimensional stability) ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱸᱪᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱭᱩᱵᱷᱤ (UV) ᱛᱟᱹᱯᱩᱜ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|url= http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/pdf2001/willi01d.pdf|last1= Williams|first1=R. Sam|last2=Miller|first2=Regis|year=2001|title=Characteristics of Ten Tropical Hardwoods from Certified Forests in Bolivia |journal=Wood and Fiber Science |volume=33|issue=4|pages=618–626}}</ref> ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱯᱮᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱦᱩᱴᱟᱱᱤ (Perum Perhutani) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Teak Museum: Nalimbur">{{cite web|url=http://www.kfri.org/html/k1000mus.htm |title=Teak Museum: Nilambur |author=KRFI.org |publisher=Web Archive |access-date=20 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060928001233/http://www.kfri.org/html/k1000mus.htm |archive-date=28 September 2006 }}</ref> ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱮᱵᱩᱞ (sustainable) ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱯᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱥᱴᱮᱣᱟᱨᱰᱥᱤᱯ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ'' (FSC) ᱫᱚ ᱥᱚᱴᱷᱤᱠ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱥᱩ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱴ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://africanarguments.org/2013/03/14/is-all-well-in-the-teak-forests-of-south-sudan-by-aly-verjee/|title=Is all well in the teak forests of South Sudan? – By Aly Verjee|date=14 March 2013}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ (ᱠᱳᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ) ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱛᱮ ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Investing in Teak: The Market">{{cite web|url=https://www.catf.lu/investing-in-catf/the-market/|title=Investing in Teak: The Market|author=Central American Timber Fund|publisher=Central American Timber Fund|access-date=20 September 2015}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ᱦᱟᱭᱵᱽᱞᱟᱭᱟ ᱯᱩᱭᱮᱨᱟ (Hyblaea puera)'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱰᱮᱯᱷᱳᱞᱤᱭᱮᱴᱚᱨ' (Teak defoliator) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱴᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱱᱰᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref> {{cite web | title=''Hyblaea puera'' | last=Herbison-Evans | first=Don | publisher=University of Technology, [[Sydney]] | url=http://linus.socs.uts.edu.au/~don/larvae/hybl/puera.html | access-date=2008-03-12 | date=2007-09-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080724111814/http://linus.socs.uts.edu.au/~don/larvae/hybl/puera.html |archive-date = 2008-07-24}} </ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Tectona grandis|ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ (Tectona grandis)}} {{NSRW poster|wstitle=Teak}} {{WestAfricanPlants|Tectona grandis}} * ᱭᱩ.ᱮᱥ. ᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱯᱨᱳᱰᱟᱠᱴᱥ ᱞᱮᱵᱽ: [http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/TechSheets/Chudnoff/SEAsian_Oceanic/htmlDocs_SEAsian/tectonagrandis.html USDA ᱵᱤᱨ ᱥᱮᱵᱟ]; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224044926/http://www.fpl.fs.fed.us/documnts/TechSheets/Chudnoff/SEAsian_Oceanic/htmlDocs_SEAsian/tectonagrandis.html |date=24 February 2013 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]] 308ecubxgkvu8mvob6cqcdp1nflnj3k ᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱰ ᱠᱟᱱᱴᱮᱨ 0 35575 199738 190618 2026-11-08T01:52:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199738 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱰ ᱠᱟᱱᱴᱮᱨ | native_name = Леонід Кантер | native_name_lang = uk | image = Leonid Kanter.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ 'ᱢᱤᱛᱷ' (Myth) ᱩᱫᱩᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱴᱮᱨ | birth_date = {{Birth date|1981|7|27|mf=y}} | birth_place = [[ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ]], ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ | death_date = {{death date and age|2018|6|4|1981|7|27|mf=y}} | death_place = ᱳᱵᱤᱨᱳᱠ, [[ᱪᱮᱨᱱᱤᱦᱤᱵᱽ ᱳᱵᱽᱞᱟᱥᱴ]] | death_cause = ᱟᱡ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ | occupation = ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ }} '''ᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱰ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱳᱵᱷᱤᱪ ᱠᱟᱱᱴᱮᱨ''' ({{langx|uk|Леонід Віленович Кантер}}; ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱑ – ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱥ-ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱳᱵᱤᱨᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |title=Leonid Kanter {{!}} DOKweb |url=https://dokweb.net/database/persons/biography/9cd508e4-2a6d-43be-bf6c-7e9a43c9a627/leonid-kanter |access-date=2025-04-20 |website=dokweb.net |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Romanyshyn |first=Yuliana |date=2018-06-05 |title=Filmmaker Leonid Kanter commits suicide |url=https://archive.kyivpost.com/ukraine-politics/filmmaker-leonid-kanter-commits-suicide.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514100946/https://archive.kyivpost.com/ukraine-politics/filmmaker-leonid-kanter-commits-suicide.html |archive-date=2024-05-14 |access-date=2025-04-20 |website=[[Kyiv Post]]}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱠᱟᱱᱴᱮᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱞᱟᱭᱥᱤᱭᱚᱢ ᱮᱞ ᱑᱔᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱭ. ᱠᱮ. ᱠᱟᱨᱯᱮᱱᱠᱳ-ᱠᱟᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=2018-06-05 |title=Famous Ukrainian producer committed suicide |url=https://journalist.today/en/izviestnyi-ukrainskii-riezhissier-pokonchil-zhizn-samoubiistvom/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420163234/https://journalist.today/en/izviestnyi-ukrainskii-riezhissier-pokonchil-zhizn-samoubiistvom/ |archive-date=2025-04-20 |access-date=2025-04-20 |website=Journalist.today |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Movie Details of 30th Kolkata International Film Festival |url=https://kiff.in/archive/2018/official-selection/documentary-films/407 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420163439/https://kiff.in/archive/2018/official-selection/documentary-films/407 |archive-date=2025-04-20 |access-date=2025-04-20 |website=Kolkata International Film Festival |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ 'ᱞᱤᱡᱟᱨᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ' ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱪᱮᱨᱱᱤᱦᱤᱵᱽ ᱳᱵᱽᱞᱟᱥᱴ|ᱪᱮᱨᱱᱤᱦᱤᱵᱽ]] ᱨᱮ ᱳᱵᱤᱨᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱟᱹᱛᱩᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":0" /> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱣᱟᱨ ᱮᱴ ᱟᱣᱟᱨ ᱳᱱ ᱮᱠᱥᱯᱮᱱᱥ'' ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱱᱼᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kateryna |first=Minkina |date=2024-08-19 |title=The history of Ukrainian documentary cinema • Home page |url=https://www.ukrainer.net/en/dokumentary-cinema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420174051/https://www.ukrainer.net/en/dokumentary-cinema/ |archive-date=2025-04-20 |access-date=2025-04-20 |website=[[Ukraїner]]}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱱᱴᱮᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱮᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱞᱮᱱᱴᱤᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web |date=2018-06-05 |title=Police see suicide as major theory behind Ukrainian film director Kanter's death |url=https://www.unian.info/society/10142309-police-see-suicide-as-major-theory-behind-ukrainian-film-director-kanter-s-death.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105203207/https://www.unian.info/society/10142309-police-see-suicide-as-major-theory-behind-ukrainian-film-director-kanter-s-death.html |archive-date=2025-01-05 |access-date=2025-04-20 |website=www.unian.info |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=2023-09-27 |title=Ukrainian Filmmakers – Documenting a Decade of War |work=[[Center for Media at Risk]] |url=https://www.ascmediarisk.org/takeaways/ukrainian-filmmakers-documenting-a-decade-of-war/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113013103/https://www.ascmediarisk.org/takeaways/ukrainian-filmmakers-documenting-a-decade-of-war/ |archive-date=2025-01-13 |access-date=2025-04-20 |language=en-US}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱫᱟ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱᱥ'' (᱒᱐᱑᱕) ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱳᱱᱮᱴᱥᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱣᱮᱪᱪᱷᱟᱥᱮᱵᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱤᱛᱷ'' (᱒᱐᱑᱘), ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱭᱟᱥᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱥᱞᱤᱯᱟᱠ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |date=2018-01-23 |title=Film about Vasyl Slipak released in Ukraine |url=https://www.ukrinform.net/rubric-society/2387937-film-about-vasyl-slipak-released in-ukraine.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918030112/https://www.ukrinform.net/rubric-society/2387937-film-about-vasyl-slipak-released-in-ukraine.html |archive-date=2024-09-18 |access-date=2025-04-20 |website=www.ukrinform.net |language=en}}</ref> == ᱜᱩᱨ == ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱠᱟᱱᱴᱮᱨ ᱫᱚ ᱳᱵᱤᱨᱳᱠ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱤ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name=":4" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱤᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱭ. ᱠᱮ. ᱠᱟᱨᱯᱮᱱᱠᱳ-ᱠᱟᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱚᱢᱱᱟᱭ]] 919z14tf2m4vmzaz0jysasfml07qogh ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ 0 35727 199682 196352 2026-11-07T23:56:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199682 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ}} {{speciesbox | name = ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ | image = Indian_bay_leaf_-_tejpatta_-_indisches_Lorbeerblatt.jpg | image_caption = ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |last1=de Kok |first1=R. |year=2020 |title=''Cinnamomum tamala'' |volume=2020 |article-number=e.T145404427A145416586 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-1.RLTS.T145404427A145416586.en |access-date=3 February 2026}}</ref> | genus = Cinnamomum | species = tamala | authority = ([[Francis Buchanan-Hamilton|Buch.-Ham.]]) [[Theodor Friedrich Ludwig Nees von Esenbeck|T.Nees]] & [[Carl Heinrich Ebermaier|C.H.Eberm.]] |synonyms = * ''Cinnamomum albiflorum'' Nees * ''Cinnamomum cassia'' D.Don nom. illeg. * ''Cinnamomum lindleyi'' Lukman. * ''Cinnamomum macrocarpum''<ref>Glossary of Indian Medicinal Plants</ref> * ''Cinnamomum pauciflorum'' var. ''tazia'' (Buch.-Ham.) [[Carl Meissner|Meisn.]] * ''Cinnamomum reinwardtii'' Nees * ''Cinnamomum veitchii'' Lukman. * ''Cinnamomum zwartzii'' Lukman. * ''Laurus tamala'' Buch.-Ham. | synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2721651|title=The Plant List: A Working List of all Plant Species}}</ref> }} '''''ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ''' (Cinnamomum tamala)'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮ ᱞᱤᱯᱷ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛ,<ref name=GRIN/> ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱛᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱨᱠ,<ref name="GRIN">{{GRIN | access-date = 12 December 2017}}</ref> ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱥᱤᱭᱟ,<ref name="GRIN" /> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱛᱷᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱨᱮᱥᱤ (Lauraceae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱧᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ([[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ), [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=powo>{{cite web |title=Cinnamomum tamala |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:463718-1 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens Kew |access-date=10 March 2025 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416164814/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:463718-1 |url-status=dead}}</ref><ref name="GRIN" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ {{convert|20|m|abbr=on}} ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="FoC">{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200008729 |title=''Cinnamomum tamala'' |author=Xi-wen Li, Jie Li & Henk van der Werff |work=Flora of China |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA |access-date=29 March 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱣᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱟᱹᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱛᱷᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|author=Umberto Quattrocchi|title=CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology (5 Volume Set)|url=https://books.google.com/books?id=-37OBQAAQBAJ&pg=PA959|year=2016|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4822-5064-0|pages=959+}}</ref> == ᱜᱩᱱ ᱠᱚ == ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱛᱮ ''ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱛᱟ'', [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]] ᱛᱮ ''ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛ'', [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ ''ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ'', [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱟ/ᱮᱰᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱟ,''[[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱛᱮ ''ᱠᱟᱰᱩ ᱫᱷᱟᱞᱪᱤᱱᱤ'' , [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]] ᱛᱮ ''ᱛᱟᱢᱟᱞᱯᱟᱛᱨᱟ'' [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱛ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ''ᱛᱟᱢᱟᱞᱯᱟᱛᱨᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱠᱚᱸᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱜᱷᱞᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱤᱝᱢᱟ (''tsheringma)'' ᱦᱟᱨᱵᱟᱞ ᱪᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱛᱮ ''ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱟᱠᱩ/ᱵᱟᱜᱷᱟᱨᱟ ᱟᱠᱩ'' ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱛᱮ ''ᱛᱮᱡᱚᱯᱚᱛᱨᱚ'' ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱤᱱ [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ {{lang|lep|ᱱᱟᱯ ᱥᱚᱨ ᱠᱩᱝ}} ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Tamsang |first1=K.P. |title=The Lepcha-English Encyclopaedic Dictionary |date=1980 |publisher=Mrs. Mayel Clymit Tamsang |location=Kalimpong |page=509| isbn = 9632535979}}</ref> [[File:Wrapped Kumbilappam - Kerala - IMG 20210331 171153.jpg|thumb|ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱢᱵᱤᱞᱟᱯᱯᱟᱢ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱩᱢᱵᱤᱞᱟᱯᱯᱟᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱟᱠᱠᱟᱼᱟᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮ ᱞᱤᱯᱷ" ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ "ᱵᱮ ᱞᱤᱯᱷ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮ ᱞᱳᱨᱮᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱮ ᱞᱳᱨᱮᱞ (Bay laurel) ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱮ ᱞᱳᱨᱮᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱵᱟᱬ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ<ref>{{cite book|author1=P N Ravindran|author2=K Nirmal-Babu|author3=M Shylaja|title=Cinnamon and Cassia: The Genus Cinnamomum|url=https://books.google.com/books?id=KZa8aPxR_-wC&pg=PA199|date=29 December 2003|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-59087-4|pages=199+}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮ ᱞᱳᱨᱮᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ ᱾ [[File:Cinnamomum tamala W IMG 2433.jpg|thumb|190px|[[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] [[File:Cinnamomum tamala W IMG 2436.jpg|thumb|ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] == ᱥᱚ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ == * ᱵᱤᱴᱟᱼᱠᱮᱨᱤᱭᱳᱯᱷᱟᱭᱞᱤᱱ<ref name=eocs>{{cite journal| last1 = Ahmed| first1 = Aftab| title = Essential oil constituents of the spice ''Cinnamomum tamala'' (Ham.) Nees & Eberm.| journal = Flavour and Fragrance Journal| volume = 15| issue = 6| pages = 388–390| year = 2000| doi = 10.1002/1099-1026(200011/12)15:6<388::AID-FFJ928>3.0.CO;2-F| last2 = Choudhary| first2 = M. Iqbal | last3 = Farooq | first3 = Afgan| last4 =Demirci | first4 = Betül| last5 = Demirci| first5 = Fatih| last6 = Can Başer| first6 = K. Hüsnü |display-authors=etal| doi-access = free}}</ref> * ᱞᱤᱱᱟᱞᱩᱞ<ref name=eocs /> * ᱠᱮᱨᱤᱭᱳᱯᱷᱟᱭᱞᱤᱱ ᱚᱠᱥᱟᱭᱤᱰ * ᱤᱣᱡᱮᱱᱳᱞ<ref name=qdec>{{cite journal| last1 = Dighe| first1 = V. V.| title = Quantitative Determination of Eugenol from ''Cinnamomum tamala'' Nees and Eberm. Leaf Powder and Polyherbal Formulation Using Reverse Phase Liquid Chromatography| url = https://archive.org/details/chromatographia_2005-05_61_9-10/page/443| journal = Chromatographia| volume = 61| issue = 9–10| pages = 443–446| year = 2005 | doi = 10.1365/s10337-005-0527-6| last2 = Gursale| first2 = A. A.| last3 = Sane| first3 = R. T.| last4 = Menon| first4 = S.| last5 = Patel| first5 = P. H.| s2cid = 97399632|display-authors=etal}}</ref><ref name=aase>{{cite journal| last1 = Rao| first1 = Chandana Venkateswara| title = Antidiarrhoeal activity of the standardised extract of ''Cinnamomum tamala'' in experimental rats| journal = Journal of Natural Medicines| volume = 62| issue = 4| pages = 396–402| year = 2008| doi = 10.1007/s11418-008-0258-8| pmid = 18493839 | last2 = Vijayakumar | first2 = M | last3 = Sairam | first3 = K| last4 = Kumar| first4 = V| s2cid = 8641540|display-authors=etal}}</ref> == ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱢᱟᱞᱟ' ᱟᱨᱵᱟᱝ 'ᱢᱟᱞᱟᱭᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱵᱩᱨᱩ" ᱾ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱛᱷᱨᱚᱢ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱛᱟᱢᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱛᱨᱟᱢ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱦᱮᱸᱫᱮᱼᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ" ᱾ == ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ == * ᱠᱮᱥᱤᱭᱟ * ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ * ᱥᱟᱭᱜᱚᱱ ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{cite journal |last1=Sharma |first1=Vasundhara |last2=Rao |first2=Lingamallu Jagan Mohan |title=An Overview on Chemical Composition, Bioactivity and Processing of Leaves of Cinnamomum tamala |journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition |date=January 2014 |volume=54 |issue=4 |pages=433–448 |doi=10.1080/10408398.2011.587615 |pmid=24236996 |s2cid=46178245 }} * {{cite journal |last1=Pandey |first1=A. K. |last2=Mishra |first2=A. K. |last3=Mishra |first3=A. |title=Antifungal and antioxidative potential of oil and extracts derived from leaves of Indian spice plant Cinnamomum tamala |journal=Cellular and Molecular Biology |date=22 December 2012 |volume=58 |issue=1 |pages=142–147 |pmid=23273204 |url=https://cellmolbiol.org/index.php/CMB/article/view/589 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Cinn_tam.html Indian bayᱼleaf page from Gernot Katzer's Spice Pages] {{Commons category|Cinnamomum tamala}} {{Wikispecies|Cinnamomum tamala}} {{Herbs & spices}} {{Taxonbar|from=Q1661611}} [[Category:Cinnamomum|tamala]] [[Category:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[Category:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[Category:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[Category:ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ]] p4i6hh1157515pd5mb9l0f73uhlqa31 ᱡᱷᱚᱱᱡᱷᱩᱱᱤ 0 35730 199898 191105 2026-11-08T07:31:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199898 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ}} {{Speciesbox |image = Senna tora Blanco1.122-cropped.jpg |genus = Senna |species = tora |authority = ([[ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ|L.]]) Roxb. |synonyms = ᱟᱭᱢᱟ, ᱧᱮᱞᱢᱮ [[#ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱱ_ᱧᱩᱛᱩᱢᱠᱚ|ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱠᱚ]] }} '''''ᱡᱷᱚᱱᱡᱷᱩᱱᱤ''' (Senna tora)'' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱠᱟᱥᱤᱭᱟ ᱛᱚᱨᱟ'' (''Cassia tora)'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱫᱚ ''ᱯᱷᱮᱵᱚᱥᱮᱭᱟᱭ'' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱟᱞᱯᱤᱱᱤᱭᱳᱭᱰᱤ ᱩᱯᱼᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱥᱼᱯᱟᱛᱟᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=POWO>{{cite web | title = ''Senna tora'' (L.) Roxb. | work = [[Plants of the World Online]] | publisher = [[Royal Botanic Gardens, Kew]] | url = http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:518369-1 | access-date = 7 May 2018 | archive-date = 13 April 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200413152012/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:518369-1 | url-status = dead}}</ref> ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱤᱞ ᱥᱮᱱᱱᱟ <ref>{{PLANTS|id=SETO4|taxon=Senna tora|accessdate=10 November 2015}}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱤᱞ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰ ᱥᱮᱱᱥᱤᱴᱤᱵᱼᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>NatureServe (2007)</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱠᱤᱞ ᱯᱚᱰ, ᱛᱚᱨᱟ, ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱯᱚᱰ ᱟᱨ ᱯᱚᱭᱮᱴᱤᱰ ᱠᱟᱥᱤᱭᱟ ᱾<ref name=EPPO>{{cite web | title = ''Senna tora'' | url = https://gd.eppo.int/taxon/CASTO | publisher = [[European and Mediterranean Plant Protection Organization]] (EPPO) | access-date = 23 October 2022}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱥᱮᱱᱱᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱤᱞ ᱯᱚᱰ, ''ᱥᱮᱱᱟ ᱚᱵᱴᱚᱥᱤᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ == ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Taxonomy (biology)|ᱴᱮᱠᱥᱳᱱᱳᱢᱤᱠ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱮᱱᱟ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱤᱭᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱥ''. ᱴᱚᱨᱟ'' ᱟᱨ ᱮᱥ''. ᱚᱵᱴᱚᱥᱤᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱟ'' ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱴᱮᱠᱥᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>ILDIS (2005)</ref> * ''Cassia boreensis'' <small>Miq.</small> * ''Cassia borneensis'' <small>Miq.</small> * ''Cassia gallinaria'' <small>Collad.</small> * ''Cassia numilis'' <small>Collad.</small> :ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ''ᱠᱟᱥᱤᱭᱟ ᱦᱩᱢᱤᱞᱤᱥ'' ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱥᱮᱱᱟ ᱚᱵᱴᱚᱥᱤᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱟ'' ᱟᱨ ''ᱠᱮᱢᱮᱠᱨᱤᱥᱴᱟ ᱠᱩᱱᱴᱷᱤᱭᱟᱱᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱱᱳᱱᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ''Cassia tora'' <small>L.</small> :ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ''Cassia tora'' ᱫᱚ ''Senna obtusifolia'' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ''Cassia tora'' <small>L.</small> var. ''borneensis'' <small>(Miq.) Miq.</small> :''Cassia tora'' <small>L.</small> var. ''b'', var. ''humilis'', ᱟᱨ var. ''obtusifolia'' ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ''Senna obtusifolia'' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ''Emelista tora'' <small>Britton & Rose</small> == ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ == ᱱᱤᱣᱼᱠᱮᱞᱮᱰᱳᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱤ (invasive) ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers12-08/010052239.pdf|title=Les espèces exotiques envahissantes de Nouvelle-Calédonie|last=Hequet|first=Vanessa|year=2009|pages=17|language=fr}}</ref> == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:Cassia Tora (young plant).JPG|ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ, ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ File:Cassia Tora (the seeds).JPG|ᱡᱟᱝ ᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱟᱹᱨ File:தகரை1.jpg|ᱡᱷᱚᱱ ᱡᱷᱩᱱᱤ File:Pollens of Senna tora 2.jpg|''ᱥᱮᱱᱟ ᱛᱚᱨᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱮᱱ (Pollen) File:Pollens of Senna tora.jpg|''ᱥᱮᱱᱟ ᱛᱚᱨᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱮᱱ File:Young 'Senna Tora'.jpg|ᱡᱷᱚᱱ ᱡᱷᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ </gallery> == ᱯᱷᱩᱴᱱᱳᱴ ᱠᱚ == {{Reflist}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == * {{aut|International Legume Database & Information Service (ILDIS)}} (2005): [http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&LegumeWeb&tno~697&genus~Cassia&species~tora ''Senna tora'' <small>(L.) Roxb.</small>]. Version 10.01, November 2005. Retrieved 2007ᱼDECᱼ20. * {{aut|[[NatureServe]]}} (2007): [https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.145000/Senna_tora ''Senna tora'' <small>(L.) Roxb.</small> species factsheet]1 October 2022. Retrieved 23 October 2022. {{Taxonbar|from=Q2739004}} [[Category:Senna (plant)|tora]] [[Category:ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]] [[Category:᱑᱗᱕᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] ewmyos1i5prkfocd2hfdsyfyu3qrvrx ᱢᱟᱹᱞᱤ 0 35745 199944 197746 2026-11-08T08:51:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199944 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱳᱞᱤᱵᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱳᱞᱮᱥᱮᱭᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ}} {{automatic taxobox |image = Common Jasmine.jpg |image_caption = ''ᱢᱟᱹᱞᱤ'' ᱵᱟᱦᱟ |taxon = Jasminum |authority = [[ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ|L.]] |type_species = ''[[Jasminum officinale]]'' |type_species_authority= |subdivision_ranks = [[ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ]] |subdivision = ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ, ᱧᱮᱞ ᱢᱮ [[List of Jasminum species|'ᱢᱟᱹᱞᱤ' ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]<ref name="ing">{{cite web | url = http://botany.si.edu/ing/INGsearch.cfm?searchword=Jasminum | title = ''Jasminum'' | access-date = 2008-06-03 | work = Index Nominum Genericorum | publisher = [[International Association for Plant Taxonomy]] }}</ref><ref name="CPN">{{cite journal | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=116771 | title = 10. Jasminum Linnaeus | access-date = 2008-06-03 | journal = Chinese Plant Names | volume = 15 | page = 307 }}</ref><ref name="UniProt">{{UniProt Taxonomy | name = Jasminum | id = 4147 | accessdate = 2008-06-03 }}</ref> | synonyms= *''Mogorium''<small> Juss.</small> *''Noldeanthus''<small> Knobl.</small> *''Nyctanthos'' <small> St.-Lag.</small> |synonyms_ref = <ref name="POWO">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328128-2#synonyms |title=''Tacca'' J.R.Forst. & G.Forst |date=2023 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=25 March 2023 |archive-date=25 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525020258/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328128-2#synonyms |url-status=dead }}</ref> |}} [[File:Jasmine .jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ]] **ᱢᱟᱹᱞᱤ(ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ: '''''Jasminum''''') ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱭᱛᱩᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱳᱞᱮᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="POWO"/><ref name="WFO">{{cite web |url=http://worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000019529 |title=''Jasminum'' L. |date=2023 |website=World Flora Online |publisher=World Flora Consortium |access-date=25 March 2023}}</ref><ref name="singh2006"/>{{rp|193}} ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="singh2006"/>{{rp|194}} ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟ ᱵᱮᱞᱩᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.bbc.com/travel/article/20220106-shubra-beloula-the-tiny-egyptian-village-few-know Shubra Beloula: The tiny Egyptian village few know]</ref> == ᱵᱮᱣᱨᱟ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱱᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ, ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱮ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱤᱱᱱᱮᱴ (pinnate) ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|2.5|cm|in|abbr=on}} ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱭᱢᱳᱥ (cymose) ᱜᱩᱪᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱟᱹᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱳᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱳᱵᱷᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱽᱨᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱮᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱞᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱚᱣᱟ ᱾<ref name="singh2006"/><ref>[https://botanical.com/botanical/mgmh/j/jasmin06.html A Modern Herbal]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱨᱳᱢᱳᱡᱳᱢ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱰᱤᱯᱞᱚᱭᱮᱰ (2n=26) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱠᱩᱪᱷᱩ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱯᱳᱞᱤᱯᱞᱚᱭᱰᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱥᱟᱢᱵᱟᱠ'' (triploid 3n=39), ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱤᱞ'' (tetraploid 4n=52), ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱢᱮᱥᱱᱟᱭ'' (triploid 3n=39), ᱟᱨ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱟᱝᱜᱚᱥᱴᱤᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱚᱢ'' (tetraploid 4n=52) ᱨᱮ ᱾<ref name="singh2006"/> == ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], ᱟᱨ ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱟᱨ ᱩᱯ-ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CTEG">Townsend, C. C. and Evan Guest (1980). "Jasminum officinale," in ''Flora of Iraq,'' Vol. 4.1. Baghdad, pp. 513–519.</ref><ref name="mccleland">{{cite book|author1=Ernst Schmidt |author2=Mervyn Lötter |author3=Warren McCleland |title =Trees and shrubs of Mpumalanga and Kruger National Park|publisher =Jacana Media|year =2002|page=530|isbn =978-1-919777-30-6|url =https://books.google.com/books?id=RpVJJH3kV0oC&q=Jasminum+genus&pg=PA530}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=116771 ''Jasminum'' @ EFloras.org].</ref> ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="panda">{{cite book|author =Panda, H. |title =Cultivation and Utilization of Aromatic Plants|publisher =National Institute Of Industrial Research|year =2005|page =220|isbn =978-81-7833-027-3|url =https://books.google.com/books?id=EeckAgAAQBAJ&q=%E0%B9%88jusmine}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ (ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ, ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="singh2006"/><ref>{{GRIN |id=407300}}</ref> ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱯᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱱᱥ'' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱵᱟᱝ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱰᱤᱪᱚᱴᱚᱢᱚᱢ'' (Gold Coast Jasmine) ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{PLANTS |id=JAFL |taxon=Jasminum fluminense}}</ref><ref>{{PLANTS |id=JADI2 |taxon=Jasminum dichotomum}}</ref> ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱯᱚᱞᱤᱭᱟᱱᱛᱷᱚᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱟᱯᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Weeds of the Blue Mountains Bushland – Jasminum polyanthum |url=http://www.weedsbluemountains.org.au/jasmine.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204150633/http://weedsbluemountains.org.au/jasmine.php |archive-date=2014-02-04 }}</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ == ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ "''ᱡᱮᱥᱮᱢᱤᱱ"'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{langx|fa|یاسمن‎|yāsamin}} ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia |title=Jasmine, Jessamine |dictionary=An etymological dictionary of modern English |page=779 |url=https://archive.org/details/etymologicaldict00weekuoft/page/390/ |last1=Weekley |first1=Ernest |date=1921 |publisher=London J. Murray }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ {{lang|pal-Latn|yāsaman}} ᱟᱨ ᱟᱨᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ {{lang|ar-Latn|yāsamīn}} ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MWdict">{{cite web |title=Definition of Jasmine |website=[[Merriam-Webster]] |date=2021-10-23 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/jasmine |access-date=2022-01-20 }}</ref><ref name="oed">{{cite web |url=https://www.etymonline.com/search?q=jasmine |title=Jasmine |publisher=Online Etymology Dictionary |date=2022 |accessdate=4 March 2022 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱕᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=oed/> ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Bayton |first1=Ross |title=The Gardener's Botanical: An Encyclopedia of Latin Plant Names |url=https://books.google.com/books?id=D0ipDwAAQBAJ&q=jasminum |date=2019 |publisher=[[Royal Horticultural Society]] |location=London, UK |isbn=978-1-78472-677-5 |page=170}}</ref> == ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱤᱱᱭᱟᱥ == ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ (species) ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱭᱛᱩᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (Oleaceae) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jasmineae]] ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="singh2006">{{cite book|author=Singh, A. K. |title =Flower Crops: Cultivation and Management|publisher =New India Publishing|year =2006|pages=193–205|isbn =978-81-89422-35-6|url =https://books.google.com/books?id=Bfb1T6QbfaAC&q=Jasminum+genus&pg=PA193}}</ref> ''Jasminum'' ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ—''Alternifolia'', ''Jasminum'', ''Primulina'', ''Trifoliolata'', ᱟᱨ ''Unifoliolata'' ᱾<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6186 |title=''Jasminum'' L. |author=USDA, ARS, National Genetic Resources Program |publisher=Germplasm Resources Information Network, National Germplasm Resources Laboratory |access-date=November 22, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126042226/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6186 |archive-date=January 26, 2012 |url-status=dead }}</ref> [[File:Jasmine Rose photo.jpg|thumb|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ]] === ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚ === {{Main|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}} ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name=grin>{{ cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6186 |title=''Jasminum'' information from NPGS/GRIN |author=GRIN |author-link=Germplasm Resources Information Network |work=Taxonomy for Plants |publisher=[[United States Department of Agriculture|USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program |location=National Germplasm Resources Laboratory, [[Beltsville, Maryland]] |access-date=October 19, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122055/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6186 |archive-date=September 24, 2015 }}</ref> {{div col|colwidth=22em}} * ''[[Jasminum abyssinicum|J. abyssinicum]]'' – ᱵᱤᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ (forest jasmine) * ''[[Jasminum adenophyllum|J. adenophyllum]]'' – ᱵᱞᱩᱜᱽᱨᱮᱯ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱯᱤᱱᱣᱦᱤᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum andamanicum|J. andamanicum]]'' * ''[[Jasminum angulare|J. angulare]]'' * ''[[Jasminum angustifolium|J. angustifolium]]'' – [[ᱵᱤᱨᱢᱟᱹᱞᱤ]] * ''[[Jasminum auriculatum|J. auriculatum]]'' – ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱱᱤᱰᱚᱞ-ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum azoricum|J. azoricum]]'' * ''[[Jasminum beesianum|J. beesianum]]'' – ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum dichotomum|J. dichotomum]]'' – ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum didymum|J. didymum]]'' * ''[[Jasminum dispermum|J. dispermum]]'' * ''[[Jasminum elegans|J. elegans]]'' * ''[[Jasminum elongatum|J. elongatum]]'' * ''[[Jasminum floridum|J. floridum]]'' * ''[[Jasminum fluminense|J. fluminense]]'' * ''[[Jasminum fruticans|J. fruticans]]'' * ''[[Jasminum grandiflorum|J. grandiflorum]]'' – ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum humile|J. humile]]'' – ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum lanceolarium|J. lanceolarium]]'' * ''[[Jasminum laurifolium|J. laurifolium]]'' – ᱮᱧᱡᱮᱞ-ᱣᱤᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum malabaricum|J. malabaricum]]'' * ''[[Jasminum mesnyi|J. mesnyi]]'' – ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum multiflorum|J. multiflorum]]'' – ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱤᱯᱤᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum multipartitum|J. multipartitum]]'' – ᱤᱯᱤᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum nervosum|J. nervosum]]'' * ''[[Jasminum nobile|J. nobile]]'' * ''[[Jasminum nudiflorum|J. nudiflorum]]'' – ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ (winter jasmine) * ''[[Jasminum odoratissimum|J. odoratissimum]]'' – ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum officinale|J. officinale]]'' – ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum parkeri|J. parkeri]]'' – ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ (dwarf) ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum polyanthum|J. polyanthum]]'' * ''[[Jasminum sambac|J. sambac]]'' – ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Arabian jasmine) * ''[[Jasminum simplicifolium|J. simplicifolium]]'' * ''[[Jasminum sinense|J. sinense]]'' * ''[[Jasminum subhumile|J. subhumile]]'' * ''[[Jasminum tortuosum|J. tortuosum]]'' * ''[[Jasminum urophyllum|J. urophyllum]]'' * ''[[Jasminum volubile|J. volubile]]'' {{div col end}} == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Jasminum sambac 'Grand Duke of Tuscany'.jpg|''[[Jasminum sambac]]'' "ᱜᱽᱨᱟᱱᱰ ᱰᱤᱣᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱴᱟᱥᱠᱟᱱᱤ" File:Jsambac.jpg|''Jasminum sambac'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱚᱞ-ᱵᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ File:Jasmine Bud.jpg|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱸᱲᱤ ᱠᱚ File:Jasmine lifecycle.jpg|ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱠᱷᱟ (Lifecycle) File:Bunch of jasmine flowers.jpg|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱷᱚᱯᱮ </gallery> == ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴᱥ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴ ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱚᱨᱢᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱜᱨᱟᱱᱰᱤᱯᱞᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱛᱷᱟᱭᱤᱞ ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |author=Demole E |year=1962 |title=Isolement et détermination de la structure du jasmonate de méthyle, constituant odorant caractéristique de l'essence de jasmin|journal=Helv Chim Acta|volume=45 |pages=675–85 |doi=10.1002/hlca.19620450233 |last2=Lederer |first2=E. |last3=Mercier |first3=D. |issue=2 |bibcode=1962HChAc..45..675D }}</ref> ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴᱥ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ) ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ ᱴᱨᱟᱱᱥᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite journal|pmc=4701901|year=2016|last1=Sharma|first1=M|title=Jasmonates: Emerging Players in Controlling Temperature Stress Tolerance|journal=Frontiers in Plant Science|volume=6|pages=1129|last2=Laxmi|first2=A|doi=10.3389/fpls.2015.01129|pmid=26779205|doi-access=free |bibcode=2016FrPS....6.1129S }}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=What's So Great About the Jasmine Flower? |url=https://www.earth.com/earthpedia-articles/whats-great-about-jasmine/ |access-date=2022-04-27 |website=Earth.com |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last1=August 8 |last2=Comments |first2=2018 {{!}} Micaela Nerguizian {{!}} |title=Hopa! Rituals and Symbols of an Armenian Wedding |url=https://festival.si.edu/blog/rituals-symbols-armenian-wedding-celebration |access-date=2022-04-27 |website=Smithsonian Folklife Festival |language=en-US}}</ref> ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱟᱨ ᱢᱳᱛᱤᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱳᱜᱽᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱳᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱪᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=10 Different Types of Jasmine Plants (Photos) - Garden Lovers Club |url=https://www.gardenloversclub.com/ornamental/flowers/jasmine/types-of-jasmine/ |access-date=2022-04-27 |website=www.gardenloversclub.com |date=22 February 2020 |language=en-us}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ<ref name="jasmin87_ayari_geisser">{{cite web |last=Michael |first=Ayari |author2=Vincent Geisser |language=fr |title=Tunisie : la Révolution des "Nouzouh"* n'a pas l'odeur du jasmin |publisher=Témoignage chrétien |year=2011 |url=http://www.temoignagechretien.fr/ARTICLES/International/Tunisie-la-Revolution-des-%C2%ABNouzouh%C2%BB*-n%E2%80%99a-pas-l%E2%80%99odeur-du-jasmin/Default-3-2370.xhtml |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128201953/http://www.temoignagechretien.fr/ARTICLES/International/Tunisie-la-Revolution-des-%C2%ABNouzouh%C2%BB*-n%E2%80%99a-pas-l%E2%80%99odeur-du-jasmin/Default-3-2370.xhtml |archive-date=2011-01-28 |url-status=dead }}</ref><ref name="jasmin87_QudOran">{{cite web |language=fr |title=La révolution par le feu et par un clic |publisher=[[Le Quotidien d'Oran]]/moofid.com |date=2011-02-25 |url=http://news.moofid.com/fr-8441-La-revolution-par-le-feu-et-par-un-clic.htm |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714113629/http://news.moofid.com/fr-8441-La-revolution-par-le-feu-et-par-un-clic.htm |archive-date=2011-07-14 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ "ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱦᱩᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kim |first=Elvis H |date=September 2021 |title=Democratization and Authoritarianism in the Information Age |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/22338659211026006 |journal=International Area Studies Review |language=en |volume=24 |issue=3 |pages=205–223 |doi=10.1177/22338659211026006 |s2cid=237434616 |issn=2233-8659|url-access=subscription }}</ref> "ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <gallery mode="packed-hover"> File:Tea patterns p1160028.jpg|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱤᱥ File:Chinesischer Maler des 12. Jahrhunderts (I) 001.jpg|''ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱰᱟᱹᱨ'', ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱷᱟᱣ ᱪᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ File:Meenakshi Sundareswarar.jpg|ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ File:Jasmine Flower full bloom on the plant near Hyderabad, Andhra Pradesh, India. 01.jpg|ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ File:Photo Jasmine flowers harvest 1965 - Touring Club Italiano 1.2940.jpg|ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱡᱤᱭᱳ ᱠᱟᱞᱟᱵᱽᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱑᱙᱖᱕) </gallery> == ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ == ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ * ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ: ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱟᱢᱟᱥᱠᱟᱥ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://peacockplume.fr/food-travel/damascus-city-jasmine|title=Damascus, the City of Jasmine|author=Anabel Bachour|date=23 February 2017|publisher=Peacock Plume, Student Media, The American University of Paris, France|access-date=26 May 2019|archive-date=12 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412114937/http://peacockplume.fr/food-travel/damascus-city-jasmine|url-status=dead}}</ref> * ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ: ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱥᱟᱢᱵᱟᱠ'' ("''ᱯᱤᱠᱟᱠᱮ''") ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟ (ᱞᱮᱭᱤ) ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱣᱟᱭᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Hitt |first=Christine |date=1 May 2018 |title=7 of Hawaii's Most Popular Lei and What Makes Them Unique |work=Hawaii Magazine |url=https://www.hawaiimagazine.com/7-of-hawaiis-most-popular-lei-and-what-makes-them-unique/ |access-date=1 March 2022}}</ref> * ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ: ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱥᱟᱢᱵᱟᱠ'' ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.proxsis.com/perundangan/LH/doc/uu/F00-1993-00004.pdf Keputusan Presiden No. 4 Tahun 1993] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402234237/http://www.proxsis.com/perundangan/LH/doc/uu/F00-1993-00004.pdf |date=2012-04-02 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "**ᱢᱮᱞᱟᱛᱤ ᱯᱩᱛᱤᱦ**" (melati putih) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱡᱟᱵᱷᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱾ * [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]: ''[[Jasminum officinale]]'' ᱫᱚ "**ᱪᱟᱢᱵᱮᱞᱤ**" ᱟᱨᱵᱟᱝ "**ᱤᱭᱟᱥᱢᱤᱱ**" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[National symbols of Pakistan|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Akhtar |first=Moin |date=26 October 2020 |title=Pakistan National Flower, Animal and Bird |url=https://ilm.com.pk/pakistan/pakistan-information/pakistan-national-flower-animal-and-bird/ |access-date=2 March 2022 |website=ILM.com.pk |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302194426/https://ilm.com.pk/pakistan/pakistan-information/pakistan-national-flower-animal-and-bird/ |url-status=dead }}</ref> * [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]]: ''[[Jasminum sambac]]'' ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ "ᱥᱟᱢᱯᱟᱜᱩᱭᱴᱟ" (sampaguita) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 November 2021 |title=Philippine National Flower- Sampaguita |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/11/10/philippine-national-flower-sampaguita/#:~:text=For%20today's%20%23WildlifeWednesday%2C%20let's%20learn,purity%2C%20fidelity%2C%20and%20hope. |access-date=2 March 2022 |website=National Museum of the Philippines}}</ref> * [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]]: ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ (motherhood) ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.flowerstips.org/symbolic-spiritual-meaning-jasmine-flowers/|title=Symbolic and spiritual meaning of jasmine flowers|date=2017-01-03|website=Gardening Tips {{!}} Flower Wiki|language=en-US|access-date=2019-04-25|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412114938/https://www.flowerstips.org/symbolic-spiritual-meaning-jasmine-flowers/|url-status=dead}}</ref> * [[ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟ]]: ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Tunisian Revolution|ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * [[ᱤᱨᱟᱱ]]: (ᱟᱨᱵᱟᱝ [[Shia Islam|ᱥᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢ]]), ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱹᱵᱤ [[Muhammad|ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[Fatimah al-Zahra|ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱟᱞ-ᱡᱟᱦᱨᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=علت نامگذاری حضرت زهرا (س) به گل یاس و مهدی موعود (عج) به گل نرگس چیست ؟ التماس دها |url=https://www.pasokhgoo.ir/node/31525 |access-date=2026-04-26 |archive-date=2025-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627084542/https://www.pasokhgoo.ir/node/31525 |url-status=dead }}</ref> == ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱞᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ == {{div col|colwidth=20em}} * ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Mandevilla sanderi]]'' * ᱠᱮᱯ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Cape jasmine) ''[[Gardenia]]'' * ᱠᱮᱨᱳᱞᱟᱭᱱᱟ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Gelsemium sempervirens]]'' * ᱠᱨᱮᱯ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Tabernaemontana divaricata]]'' * ᱪᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Mandevilla laxa]]'' * [[Jasmine rice|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ]], ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱡᱟᱝ ᱪᱟᱣᱞᱮ * ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Stephanotis floribunda]]'' * ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Parsonsia capsularis]]'' * ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Night-blooming jasmine) ''[[Cestrum nocturnum]]'' * ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱹᱞᱤ / ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱨ ᱦᱟᱨ (Night-flowering jasmine) ''[[Nyctanthes arbor-tristis]]'' * ᱚᱨᱮᱧᱡᱽ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Murraya paniculata]]'' * ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Red jasmine) ''[[Plumeria rubra]]'' * ᱤᱯᱤᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Star jasmine) ''[[Trachelospermum jasminoides]]'' * ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Brunfelsia australis]]'' * [[Tree jasmine (disambiguation)|ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Tree jasmine)]] {{div col end}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ == * {{cite journal | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=116771 | title = ''Jasminum'' Linn | access-date = 2008-06-03 | journal = Flora of Pakistan | page = 12 }} *{{Cite book |title=The World in So Many Words |url=https://archive.org/details/worldinsomanywor00metc |first=Allan A. |last=Metcalf |publisher=Houghton Mifflin |year=1999 |isbn=0-395-95920-9}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{Commons category}} {{Wikispecies}} {{Wiktionary|Jasmine|Jasminum}} * {{cite web | url = http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Jasminum | title = Flora Europaea Search Results | access-date = 2008-06-03 | work = [[Flora Europaea]] | publisher = [[Royal Botanic Garden, Edinburgh]] }} * {{cite web | url = http://www.ville-ge.ch/musinfo/bd/cjb/africa/index.php?langue=an | title = African Plants Database | publisher = [[Natural History Museum of Geneva|South African National Biodiversity Institute, the Conservatoire et Jardin botaniques de la Ville de Genève]] and Tela Botanica}} * {{Cite EB1911|wstitle=Jasmine|volume=15|pages=277–278}} {{Taxonbar|from=Q82014}} {{Authority control}} [[Category:Jasminum| ]] [[Category:ᱥᱟᱢᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] [[Category:ᱫᱷᱩᱬᱟᱹ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ]] [[Category:ᱳᱞᱮᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] m8chcwwpgnvi82m3i15ixs44ron3ho7 ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ 0 35751 199891 196666 2026-11-08T07:18:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199891 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ}} [[File:Observance of International Workers' Day RGBY.svg|alt=|thumb|upright=2|ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮ ᱰᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ: {{legend|#dd3333|ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ}} {{legend|#ffcc33|᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ}} {{legend|#00af89|᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ}} {{legend|#cccccc|᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ}}]] '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦޭᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite magazine |url=https://time.com/3836834/may-day-labor-history/ |title=The Bloody Story of How May Day Became a Holiday for Workers |last=Rothman |first=Lily |date=1 May 2017 |magazine=Time |language=en |access-date=2 April 2025 |archive-date=28 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628180755/https://time.com/3836834/may-day-labor-history/ |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ / ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ == ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱘᱘᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦޭᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ == ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ == === ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ === [[File:Queensland State Archives 4773 May Day Procession May 1953.png|thumb|ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱤ, ᱑᱙᱕᱓]] ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ "ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱢᱟᱨᱪ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ, ᱱᱤᱣ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱣᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ (ᱛᱟᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref>{{cite web |url=https://content.legislation.vic.gov.au/sites/default/files/2020-04/93-119aa027%20authorised.pdf |title=Public Holidays Act 1993 |publisher=vic.gov.au |access-date=8 October 2024 |archive-date=19 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919000527/https://content.legislation.vic.gov.au/sites/default/files/2020-04/93-119aa027%20authorised.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.legislation.tas.gov.au/view/html/inforce/current/act-2000-096 |title=Tasmanian Legislation Online: Statutory Holidays Act 2000 |publisher=tas.gov.au |access-date=8 October 2024 |archive-date=3 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003230751/https://www.legislation.tas.gov.au/view/whole/html/inforce/current/act-2000-096 |url-status=live}}</ref> ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/prod/filestore.nsf/FileURL/mrdoc_44571.pdf/$FILE/Public%20and%20Bank%20Holidays%20Act%201972%20-%20[02-g0-00].pdf |title=Public and Bank Holidays Act 1972 |publisher=wa.gov.au |access-date=8 October 2024 |archive-date=17 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617020359/https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/prod/filestore.nsf/FileURL/mrdoc_44571.pdf/$FILE/Public%20and%20Bank%20Holidays%20Act%201972%20-%20[02-g0-00].pdf |url-status=live}}</ref> ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱫᱚᱱ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱫᱚ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ (ᱱᱚᱨᱫᱚᱱ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱰᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.australia.gov.au/about-australia/special-dates-and-events/public-holidays |title=Australian Government: National Public Holidays |publisher=australia.gov.au |access-date=7 March 2016 |archive-date=14 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414132759/https://www.australia.gov.au/about-australia/special-dates-and-events/public-holidays |url-status=live}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==== ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ==== ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱤ ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱕᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://alldownunder.com/australian-dates/holiday-labour-day.htm |title=Australian Public Holidays: Labour Day |work=alldownunder.com |date=1998 |access-date=7 March 2016 |archive-date=19 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619093412/http://alldownunder.com/australian-dates/holiday-labour-day.htm |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱮᱞᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱚᱞᱚᱯ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LewisBalderstone2006">{{cite book |first1=Wendy |last1=Lewis |first2=Simon |last2=Balderstone |first3=John |last3=Bowman |title=Events that Shaped Australia |url=https://books.google.com/books?id=_6TVAAAACAAJ |access-date=7 March 2016 |year=2006 |publisher=[[New Holland Publishers]] |isbn=978-1-74110-492-9 |page=57}}</ref> ==== ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ==== ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱑᱘᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ "ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ (ᱥᱮᱱᱴ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱰᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱦᱮᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>Radical Brisbane (2004), ISBN 0958079455, pp 231–4.</ref> === ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ === ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱟ ᱯᱞᱟᱡᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱨᱚᱠᱷᱤᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name = "dwelle2404">{{Cite web |title=Thousands mourn collapse victims of Rana Plaza garment factory one year on |publisher=[[Deutsche Welle]] |access-date=20 July 2014 |date=24 April 2014 |url=http://www.dw.de/thousands-mourn-collapse-victims-of-rana-plaza-garment-factory-one-year-on/a-17589288 |archive-date=20 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140720044730/http://www.dw.de/thousands-mourn-collapse-victims-of-rana-plaza-garment-factory-one-year-on/a-17589288 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://bangladesh.officialpublicholidays.com/national-holiday |publisher=Official Public Holidays |title=Bangladesh Official Public Holidays |access-date=27 December 2015 |archive-date=30 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330010026/http://bangladesh.officialpublicholidays.com/national-holiday |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱮ ᱰᱮ (May Day) ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ === ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ === ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.timeanddate.com/holidays/bahamas |publisher=timeanddate.com |title=Holidays in The Bahamas in 2015 |access-date=27 December 2015 |archive-date=21 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121015052/http://www.timeanddate.com/holidays/bahamas/ |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱗ ᱡᱩᱱ, ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱥᱟᱣ ᱨᱮ, ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱚᱝᱼᱵᱤᱨᱚᱝ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱰ ᱫᱚᱞ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱩᱱᱠᱟᱱᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱣᱛᱷᱚᱨᱱ ᱨᱤᱠᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Oswald |title=History of Randol Fawkes Labour Day |url=https://bahamaschronicle.com/history-of-randol-fawkes-labour-day/ |website=Bahamas Chronicle |access-date=18 January 2025 |date=2 June 2023}}</ref> === ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ === [[File:1900s Toronto LabourDay Parade.jpg|thumb|᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ, ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱞᱤ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ({{langx|fr|Fête du Travail}}) ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="CanPedia">{{Cite web |last=Gagnon |first=Marc-André |title=Labour Day in Canada |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/labour-day/ |access-date=7 September 2020 |website=[[The Canadian Encyclopedia]] |archive-date=10 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910101347/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/labour-day |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ (ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱮᱠᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=1872: The fight for a shorter work-week |url=https://canadianlabour.ca/who-we-are/history/1872-the-fight-for-a-shorter-work-week/ |website=Canadian Labour Congress |access-date=18 January 2025}}</ref> ᱒᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱘᱒ ᱨᱮ, ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[Peter J. McGuire]] ᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱤ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ [[Knights of Labor]] ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯ ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱮᱢᱤᱞᱴᱚᱱ, ᱳᱥᱟᱣᱟ, ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱮᱞ, ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱮᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱥ, ᱦᱮᱞᱤᱯᱷᱮᱠᱥ, ᱳᱴᱟᱣᱟ, ᱵᱷᱮᱱᱠᱩᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱳᱵᱷᱟ ᱥᱠᱳᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ (Provincial Workmen's Association, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱙ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ [[James Sherrard Armstrong]] (᱑᱘᱘᱖–᱘᱘) ᱟᱨ Augustus Toplady Freed (᱑᱘᱘᱘–᱘᱙) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Report of the Royal Commission on the Relations of Labor and Capital in Canada |date=1889 |publisher=Privy Council Office |location=Ottawa |page=12 |url=https://publications.gc.ca/site/eng/472984/publication.html |access-date=18 January 2025}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ, ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="CanPedia"/> ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱛᱷᱚᱢᱯᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱠᱤᱨᱤᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last1=Heron |first1=Craig |title=The Workers' Festival: A History of Labour Day in Canada |url=https://archive.org/details/workersfestivalh0000hero |last2=Penfold |first2=Steve |publisher=University of Toronto Press |year=2005 |isbn=0-8020-4886-2 |location=Toronto |pages=[https://archive.org/details/workersfestivalh0000hero/page/31 31]–38}}</ref> === ᱪᱤᱱ === ᱜᱚᱱᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱤ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=China scraps one of three Golden Week holidays |url=https://www.reuters.com/article/life-china-holidays-dc-idUKPEK14649920071216 |access-date=13 April 2022 |work=[[Reuters]] |date=16 December 2007 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413053106/https://www.reuters.com/article/life-china-holidays-dc-idUKPEK14649920071216 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=国务院关于修改《全国年节及纪念日放假办法》の决定 |url=https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202411/content_6986381.htm |date=10 November 2024 |access-date=1 May 2026 |language=Chinese |publisher=State Council of the People's Republic of China}}</ref> ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱱᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱯᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱪᱷᱩᱴᱤ" ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=调与休:黄金周长假的变迁 |trans-title=Reconcile and rest: the change of Golden Week vacation |url=http://politics.people.com.cn/n/2013/1127/c70731-23676181.html |date=27 November 2013 |access-date=13 April 2022 |language=Chinese |work=[[People's Daily]] |agency=[[Xinhua News Agency]] |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413052529/http://politics.people.com.cn/n/2013/1127/c70731-23676181.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=国务院办公厅关于2025年部分节假日安排の通知 |url=https://www.news.cn/politics/20241112/46dcf0de740844dd824ff54b5be5af2e/c.html |date=12 November 2024 |access-date=1 May 2026 |language=Chinese |work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱢᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=国务院办公厅关于2025年部分节假日安排の通知 |url=https://www.news.cn/politics/20241112/46dcf0de740844dd824ff54b5be5af2e/c.html |date=12 November 2024 |access-date=1 May 2026 |language=Chinese |work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> === ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ S.A.R. === ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=1 July 2012 |title=新闻背景:香港回归15年大事记 |trans-title=News Background: Events in the 15 years since Hong Kong's return to China |url=https://www.chinanews.com/ga/2012/07-01/3998742.shtml |language=Chinese |publisher=[[China News Service]] |access-date=1 May 2024 |archive-date=2 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702000613/http://www.chinanews.com/ga/2012/07-01/3998742.shtml |url-status=live}}</ref> === ᱥᱤᱧᱚᱛ === [[File:Chennai LabourStatue Closeup.jpg|thumb|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱱᱟ ᱵᱤᱪ ᱨᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ" ᱢᱩᱨᱛᱤ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ (ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ) ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 May 2024 |title=What is the significance of Labour Day or May Day? {{!}} Explained |url=https://www.thehindu.com/news/national/labour-day-may-day-explainer-significance-history-celebration/article68127947.ece/ |access-date=16 October 2024 |website=thehindu.com |publisher=[[The Hindu]]}}</ref> === ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ === ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥᱵᱟᱫᱽ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ, ᱒᱔ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ ᱰᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱩᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ ᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{cite web | url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/labourDay2008/history.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090910163817/http://www.jis.gov.jm/special_sections/labourDay2008/history.htm | archive-date=10 September 2009 | title=Labour Day 2008 }}</ref> ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱱᱳᱨᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ ᱰᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱷᱚᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱛᱚᱞᱚᱯ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱔᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱔᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱮᱦᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱤᱠᱤᱨᱤᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱑᱙᱖᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ — ᱵᱟᱥᱴᱟᱢᱟᱱᱴᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ (JLP) ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱣᱚᱨᱠᱟᱨᱥ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ (PNP) — ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱷᱤᱲ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱜᱮᱥ (tear gas) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱱᱮᱭᱟᱣᱼᱪᱟᱯᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱜᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱢᱮ" ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱥᱟᱰᱳᱥ ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱖᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱥᱤᱭᱟᱜᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱢᱮᱱᱞᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱢᱟᱭᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱡᱤᱢᱮᱵᱟᱨᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> === ᱡᱟᱯᱟᱱ === ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱷᱮᱝᱠᱥᱜᱤᱵᱷᱤᱝ (ᱜᱩᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.axiommagazine.jp/2011/11/22/labor-thanksgiving-day-%E5%8B%A4%E5%8A%B4%E6%84%9F%E8%AC%9D%E3%81%AE%E6%97%A5/ |title=Labor Thanksgiving Day – 勤労感謝の日 |last=Miller |first=Adam |date=22 November 2011 |work=Axiom Magazine |access-date=22 November 2011 |archive-date=29 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529122025/http://www.axiommagazine.jp/2011/11/22/labor-thanksgiving-day-%E5%8B%A4%E5%8A%B4%E6%84%9F%E8%AC%9D%E3%81%AE%E6%97%A5/ |url-status=dead}}</ref> === ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ === ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[Nursultan Nazarbayev]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱞᱚᱪ, ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱮᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://anydayguide.com/calendar/218 |title=Labor Day in Kazakhstan / September 24, 2017 |work=AnydayGuide |access-date=24 September 2017 |archive-date=25 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170925083259/https://anydayguide.com/calendar/218 |url-status=live}}</ref> === ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ === ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱᱥ (COTU) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ [[Francis Atwoli]] ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ === ᱢᱟᱠᱟᱣ S.A.R. === [[ᱢᱟᱠᱟᱣ]] ᱨᱮ, ᱑ ᱢᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{lang|pt|Dia do Trabalhador}} (ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ') ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=2023 |url=https://www.gov.mo/pt/public-holidays/year-2023/ |access-date=1 May 2023 |website=Portal do Governo da RAE de Macau |language=pt-PT |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501123231/https://www.gov.mo/pt/public-holidays/year-2023/ |url-status=live }}</ref> === ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ === ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱼᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱮ ᱰᱮ (May Day) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Hector |first=Charles |date=December 2017 |title=The Labor Movement in Malaysia |url=https://www.hurights.or.jp/archives/focus/section3/2017/12/the-labor-movement-in-malaysia.html |access-date=16 October 2024 |website=hurights.or.jp |publisher=Asia-Pacific Human Rights Information Center}}</ref> === ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ === ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite web |title=First Labour Day celebrations |url=https://nzhistory.govt.nz/first-labour-day-celebrations |website=NZHistory |access-date=6 September 2021 |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906154732/https://nzhistory.govt.nz/first-labour-day-celebrations |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ [[ᱣᱮᱞᱤᱝᱴᱚᱱ]] ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱦᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ [[Samuel Duncan Parnell]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱯᱟᱨᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱤᱡ ᱮ ᱢᱮᱛᱟ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ: "ᱟᱵᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ (᱒᱔) ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ 'ᱢᱮᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱢ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Labour Day NZ">{{cite web |title=Labour Day |url=https://nzhistory.govt.nz/politics/labour-day |website=[[Ministry for Culture and Heritage#History and heritage|NZ History online]] |access-date=6 September 2021 |archive-date=17 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917002822/https://www.nzhistory.govt.nz/politics/labour-day |url-status=live }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Labour Day celebrates 8-hour working day – New Zealand Parliament |url=https://www.parliament.nz/en/get-involved/features/labour-day-celebrates-8-hour-working-day/ |access-date=21 October 2021 |website=www.parliament.nz |archive-date=21 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021115840/https://www.parliament.nz/en/get-involved/features/labour-day-celebrates-8-hour-working-day/ |url-status=live}}</ref> ᱑᱘᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ 'ᱞᱮᱵᱟᱨ ᱰᱮ ᱮᱠᱴ ᱑᱘᱙᱙' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Labour Day NZ" /> === ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ === ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱮ ''ᱭᱚᱢ-ᱮ-ᱢᱟᱡᱽᱫᱩᱨ,'' ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱩᱞᱯᱷᱤᱠᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱞᱤ, ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱴᱷᱤᱠ ᱛᱚᱞᱚᱯ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ === ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ === ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱒ ᱢᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱓ ᱢᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ [[The Most Holy Virgin Mary, Queen of Poland|Queen of Poland]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱡᱳᱣᱠᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱼᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱥᱚᱲᱮ, ᱵᱟᱨᱵᱤᱠᱭᱩ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱫᱟᱬᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Labour Day |url=https://its-poland.com/travel-tips/polish-bank-holidays |access-date=25 November 2024 |website=its-poland}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Poland's day of the flag |url=https://poland.pl/experience-poland/traditions-and-holidays/day-flag-republic-poland/ |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=poland.pl}}</ref> === ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ === [[File:Labor Day May 1 2019 Protest Manila 3.jpg|thumb|᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ]] [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱯᱱᱤᱵᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ]] ᱨᱮ [[Unión Obrera Democrática Filipina]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest-appendix/ |title=APPENDIX: A History of the Philippine Political Protest |publisher=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]] |access-date=1 May 2024}}</ref> ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1112299/did-you-know-ph-first-observed-labor-day-in-1903 |title=DID YOU KNOW: PH first observed Labor Day in 1903 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=1 May 2019 |access-date=1 May 2024 |first=Marielle |last=Medina}}</ref> === ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ === ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ, ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱭᱤᱥ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ (Swiss cantons) ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kantonalrechtliche Feiertage |language=de,fr,it |url=https://www.bj.admin.ch/dam/bj/de/data/publiservice/service/zivilprozessrecht/kant-feiertage.pdf |access-date=2026-05-01 |archive-date=2026-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260110202636/https://www.bj.admin.ch/dam/bj/de/data/publiservice/service/zivilprozessrecht/kant-feiertage.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱯᱷᱨᱤᱵᱟᱨᱜᱽ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Historique du 1er mai |language=fr |url=https://res.friportail.ch/chantonsmai/fr/historique-du-1er-mai}}</ref> === ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ === [[ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=台灣國定假日與節日 – 2019年年曆 |url=https://holidays-calendar.net/calendar_zh_tw/taiwan_zh_tw.html |website=holidays-calendar.net |language=zh |access-date=6 September 2022 |archive-date=1 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501163806/https://holidays-calendar.net/calendar_zh_tw/taiwan_zh_tw.html |url-status=live }}</ref> === ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ === [[ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ|ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱟᱴᱼᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.advantour.com/tajikistan/holidays.htm#:~:text=Festive%20performances%20and%20concerts%20are,9%20is%20a%20sacred%20date |title=Public Holidays in Tajikistan in 2024–2025 |date=31 December 2020 }}</ref> === ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ === ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ ᱨᱮ, ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[Tubal Uriah Butler]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱔ᱼ᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://library2.nalis.gov.tt/Default.aspx?tabid=268 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080807210105/http://library2.nalis.gov.tt/Default.aspx?tabid=268 |title=Trinidad and Tobago Labour Day |archive-date=7 August 2008}}</ref> === ᱛᱩᱨᱠᱤ === [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱨᱮ, "ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱡᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Recep Tayyip Erdoğan]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=May 1 Labor and Solidarity Day marked throughout Turkey with rallies, meetings |url=https://www.dailysabah.com/turkey/2019/05/01/may-1-labor-and-solidarity-day-marked-throughout-turkey-with-rallies-meetings |access-date=30 April 2025 |work=Daily Sabah |date=1 May 2019}}</ref> ᱛᱟᱠᱥᱤᱢ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱠᱥᱤᱢ ᱥᱠᱩᱣᱟᱭᱟᱨ ᱜᱚᱯᱚᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 April 2024 |title=1 Mayıs'ın Taksim'de kutlanması tartışmaları sürüyor: Meydan neden önemli? |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cgrjmz35j7mo |access-date=30 April 2024 |website=[[BBC World Service|BBC News Türkçe]] |language=tr}}</ref> === ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ === [[File:First United States Labor Day Parade, September 5, 1882 in New York City.jpg|thumb|᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱘᱒ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱡᱚᱢᱮᱞᱟ]] ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Yelena. |url=http://www.celebrations.com/article/Labor-Day-End-of-Summer-White-Party |title=Labor Day End of Summer White Party |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018022008/http://www.celebrations.com/article/Labor-Day-End-of-Summer-White-Party |archive-date=18 October 2009 |website=Celebrations.com |access-date=5 October 2009}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Helderman |first1=Rosalind S. |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/05/AR2009090502666.html |title=Issues That Matter to You: School Start After Labor Day |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906183328/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/09/05/AR2009090502666.html |archive-date=6 September 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=6 September 2009}}</ref> [https://archives.nupge.ca/content/celebrating-labour-day-holiday-canada-gave-world ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ * ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱠ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ) * ᱢᱮ ᱰᱮ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/dls06p/alma99183587719602061 ToadShow ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ], [[State Library of Queensland]] ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ, ᱤᱯᱥᱣᱤᱪ, ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱠᱟᱞᱰᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱾ {{Australia Holidays}} {{Public holidays in Cambodia}} {{Hong Kong Holidays}} {{Public holidays in Indonesia}} {{Public holidays in Malaysia}} {{Mexico Holidays}} {{Public holidays in Myanmar}} {{Public holidays in New Zealand}} {{Public holidays in Pakistan}} {{Public holidays in the Philippines}} {{Public holidays in Singapore}} {{Public holidays in Spain}} {{Public holidays in Tajikistan}} {{Public holidays in Thailand}} {{Public holidays in Turkey}} {{Holidays in Maldives}} [[Category:ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ]] [[Category:ᱢᱟᱨᱪ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱢᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱡᱩᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ (ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱹᱢᱵᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ)]] [[Category:ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ| ]] [[Category:ᱟᱞᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ]] e3gzuas09iu5mn6xb84dfwc3yjlcxsh ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ 0 35848 199890 191723 2026-11-08T07:16:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199890 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ | native_name = {{Collapsible list|title = ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ:|{{langx|arb|منظمة الصحة العالمية|rtl=yes}}|{{langx|zh|世界卫生组织}}|{{langx|fr|Organisation mondiale de la santé|italic=unset}}|{{langx|ru|Всемирная организация здравоохранения}}|{{langx|es|Organización Mundial de la Salud|italic=unset}}}} | logo = World Health Organization Logo.svg | logo_size = 250px | image = World Health Organization @ Pregny-Chambésy (50636746028).jpg | caption = [[ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱱ ᱛᱥᱩᱢᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/about-us/modernizing-who-headquarters.pdf|title=Modernizing the WHO headquarters in Geneva|access-date=5 January 2023|archive-date=15 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115111613/https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/about-us/modernizing-who-headquarters.pdf|url-status=live}}</ref> | image_size = | map = | map_size = | map_caption = | type = [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] | abbreviation = WHO | pronunciation = ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ-ᱮᱭᱪ-ᱳ (W-H-O) | leader_title = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]] | leader_name = [[ᱴᱮᱰᱨᱳᱥ ᱟᱫᱷᱟᱱᱳᱢ ᱜᱷᱮᱵᱽᱨᱮᱭᱮᱥᱚᱥ]] | leader_title2 = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ | leader_name2 = [[ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱡᱮ. ᱨᱟᱭᱚᱱ (ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ)|ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱟᱭᱚᱱ]] | status = ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ | formation = {{start date and age|p=y|df=y|1948|4|7}} | headquarters = [[ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ]], ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ | website = {{URL|https://who.int/}} | parent_organization = [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ]] | subsidiaries = | budget = $᱖.᱘᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱕) }} '''ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ''' ('''ᱰᱚᱵᱽᱞᱭᱩ-ᱮᱪ-ᱳ''') ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾<ref name="The-Henry-J-Kaiser-Family-Foundation-2019">{{Cite web|last=<!-- no byline provided -->|date=21 January 2025|title=The U.S. Government and the World Health Organization|url=https://www.kff.org/global-health-policy/fact-sheet/the-u-s-government-and-the-world-health-organization/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250328103427/https://www.kff.org/global-health-policy/fact-sheet/the-u-s-government-and-the-world-health-organization/|archive-date=28 March 2025|access-date=2 April 2025|website=Kaiser Family Foundation|language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱨᱵᱚᱵᱷᱳᱣᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=WHO (World Health Organisation)|url=https://internews.org/covid-19/glossary/who/|access-date=2 March 2023|website=Information Saves Lives {{!}} Internews|language=en-US|archive-date=2 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302110349/https://internews.org/covid-19/glossary/who/|url-status=dead}}</ref> ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱢᱮᱴ ᱦᱚᱪᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲᱢᱚ, ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Constitution of the World Health Organization|url=https://www.who.int/about/governance/constitution|access-date=18 November 2024|website=www.who.int|language=en}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ; ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱞᱟᱹᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ; ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ WHO ᱫᱚ ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Ascher-1952">{{Cite journal|last=Ascher|first=Charles S.|date=1952|title=Current Problems in the World Health Organization's Program|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/current-problems-in-the-world-health-organizations-program/EBEA9C7AE079C2FB5121D1798BB847C5|journal=International Organization|language=en|volume=6|issue=1|pages=27–50|doi=10.1017/S0020818300016179|issn=1531-5088|access-date=14 July 2024|archive-date=14 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714132908/https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/current-problems-in-the-world-health-organizations-program/EBEA9C7AE079C2FB5121D1798BB847C5|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱤᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.euro.who.int/en/about-us/organization/who-at-70/milestones-for-health-over-70-years|title=Milestones for health over 70 years|date=17 March 2020|website=World Health Organization/Europe|language=en|access-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409092050/http://www.euro.who.int/en/about-us/organization/who-at-70/milestones-for-health-over-70-years|archive-date=9 April 2020|url-status=live}}</ref> ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/World-Health-Organization|title=World Health Organization {{!}} History, Organization, & Definition of Health|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403063522/https://www.britannica.com/topic/World-Health-Organization|archive-date=3 April 2020|url-status=live}}</ref> ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱹᱭ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟᱭ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱸᱪᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾<ref name="The-Henry-J-Kaiser-Family-Foundation-2019"/> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ, ''ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ'', ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/whr/en/|title=WHO {{!}} World health report 2013: Research for universal health coverage|website=WHO|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315231758/https://www.who.int/whr/en/|archive-date=15 March 2020|url-status=live}}</ref> ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱫ ᱜᱤᱰᱤ, [[ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱴᱤᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ]] ᱟᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱩᱯ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱵᱳᱞᱟ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ HIV/AIDS, ᱮᱵᱳᱞᱟ, ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱤ; ᱦᱟᱨᱴ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ; ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ; ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ; ᱟᱨ ᱱᱤᱥᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱫᱚᱦᱚ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=What we do|url=https://www.who.int/about/what-we-do|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317145801/https://www.who.int/about/what-we-do|archive-date=17 March 2020|access-date=17 March 2020|website=World Health Organization|language=en}}</ref> ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱮ. ᱫᱚ ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱭ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ; ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱭᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱮᱰᱨᱳᱥ ᱟᱫᱷᱟᱱᱳᱢ ᱜᱷᱮᱵᱽᱨᱮᱭᱮᱥᱚᱥ); ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭᱟ; ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱢᱟᱹᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/tedros-director-general/en/|title=Dr Tedros takes office as WHO Director-General|date=1 July 2017|publisher=World Health Organization|access-date=6 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418200413/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/tedros-director-general/en/|archive-date=18 April 2018|url-status=live}}</ref> ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ) ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ === ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨᱠᱳᱴ ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱩᱫᱟᱞᱤᱭᱟᱨ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ECOSOC ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱱᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱘᱕᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="SanCon">{{Cite book|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf|title=The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938|last=Howard-Jones|first=Norman|chapter=Introduction|pages=9–11|publisher=World Health Organization|year=1974|access-date=3 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820070452/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf|archive-date=20 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱚᱨᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="SanCon"/> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ-ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱒ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱩᱭᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱱᱤᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="SanCon7">{{Cite book|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf|title=The scientific background of the International Sanitary Conferences, 1851–1938|last=Howard-Jones|first=Norman|chapter=The seventh conference: Venice, 1892|pages=58–65|publisher=World Health Organization|year=1974|access-date=3 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820070452/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62873/1/14549_eng.pdf|archive-date=20 August 2017|url-status=live}}</ref>{{rp|65}} == ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱳᱯᱤᱥ ᱠᱚ == ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱡᱤᱱ ᱛᱥᱩᱢᱤ ‍ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/about/structure/modernizing-who-headquarters.pdf|title=Modernizing the WHO Headquarters in Geneva|website=who.int|access-date=13 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412085027/https://www.who.int/about/structure/modernizing-who-headquarters.pdf|archive-date=12 April 2019|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱳᱯᱤᱥ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.architectsjournal.co.uk/archive/design-contest-opens-for-world-health-organisation-headquarters|title=Design contest opens for World Health Organisation headquarters|work=Architects Journal|access-date=13 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213211145/https://www.architectsjournal.co.uk/home/design-contest-opens-for-world-health-organisation-headquarters/8664906.article|archive-date=13 December 2017|url-status=live}}</ref> === ᱰᱟᱹᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱳᱯᱤᱥ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ === <gallery mode="packed"> File:Stairwell in World Health Organization headquarters, Geneva, 1969.jpg|ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ, ᱑᱙᱖᱙ File:Patio of World Health Organization headquarters building, 1969.jpg|ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱪᱷᱟᱴᱠᱟ, ᱑᱙᱖᱙ File:Reflecting pool and women walking at World Health Organization, Geneva, 1969.jpg|ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱴᱤᱝ ᱯᱩᱞ, ᱑᱙᱖᱙ File:Women sunning selves at Geneva headquarters of World Health Organization, 1969.jpg|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ, ᱑᱙᱖᱙ File:WHO HQ main building, Geneva from Southwest.JPG|ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱒᱐᱑᱓ File:The entrance hall WHO HQ, Geneva.JPG|ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱞ, ᱒᱐᱑᱓ File:World Health Organization Executive Board Room.JPG|ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ, ᱒᱐᱑᱓ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links|collapsible=yes|auto=1|commonscat=y}} {{Library resources box}} * {{Official website}} * [https://www.who.int/news-room/fact-sheets WHO ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ] * [https://www.swissinfo.ch/eng/international-geneva_covid-19--who-really-calls-the-shots-/46588960 "ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙: WHO ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ", ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ, ᱒᱐᱒᱑] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] fre0xoewkwz7b4gs0oq2hzbysdn3yyp ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ 0 35867 199935 194102 2026-11-08T08:41:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199935 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Maynaguri@night by Tirtha.jpg | photo2a = New Maynaguri Railway Station (NMX).jpg | photo2b = Jalpesh Temple.jpg | photo3a = Radhika Library (Maynaguri).jpg | photo3b = Jatileswar Temple (Maynaguri).jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 300 | foot_montage = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ: ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱧᱮᱞ, ᱡᱚᱞᱯᱮᱥ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱴᱤᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] }} | image_alt = | image_caption = | nickname = ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ | pushpin_map = India West Bengal#India3#Asia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26|33|57|N|88|49|17|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = [[ᱢᱟᱭᱱᱟ]] | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = [[ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] | leader_title1 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | leader_name1 = ᱢᱟᱱᱳᱡᱽ ᱨᱳᱭ | leader_title2 = ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | leader_name2 = ᱥᱳᱢᱮᱥ ᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱞ (ᱡᱷᱩᱞᱟᱱ) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 12.38 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_total = 45,045 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|access-date=14 August 2019|archive-date=14 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614062657/https://wb.gov.in/404-page.aspx?aspxerrorpath=%2Fportal%2Fweb%2Fguest%2F404-page.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=14 August 2019|page=85|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱒᱔<ref>{{Cite web|url=http://www.citypincode.in/WEST_BENGAL/JALPAIGURI/Maynaguri_PINCODE|title=Maynaguri Pin Code, Search Maynaguri JALPAIGURI PinCode|website=www.citypincode.in|access-date=10 February 2020|archive-date=27 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127224747/http://www.citypincode.in/WEST_BENGAL/JALPAIGURI/MAYNAGURI_PINCODE|url-status=live}}</ref> | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | website = [https://www.maynagurimunicipality.in/ www.maynagurimunicipality.in] | footnotes = | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] }} '''ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/new-civic-bodies-for-jalpaiguri-and-alipurduar-districts/cid/1821504|title=Two new civic bodies for Jalpaiguri and Alipurduar districts|access-date=7 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184633/https://www.telegraphindia.com/west-bengal/new-civic-bodies-for-jalpaiguri-and-alipurduar-districts/cid/1821504|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱮᱥ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱚᱰᱟᱝᱜᱟ-᱑ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱵᱟᱲᱤ-᱑ ᱟᱨ ᱫᱳᱢᱳᱦᱚᱱᱤ-᱑ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/north-bengal/district-of-jalpaiguri-got-2-new-municipalities-in-falakata-and-mainaguri/cid/1291302|title=পুরসভার মর্যাদা পেল দু'জেলার দুই শহর|access-date=2 April 2023|archive-date=2 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402134404/https://www.anandabazar.com/west-bengal/north-bengal/district-of-jalpaiguri-got-2-new-municipalities-in-falakata-and-mainaguri/cid/1291302|url-status=live}}</ref> ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = live }}</ref> ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== [[ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=map>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work = Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 2 July 2020| archive-date = 15 February 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200215051029/http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| url-status = live}}</ref> ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ===ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ===ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ=== ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱳᱭᱥᱚᱠᱤ ᱢᱮᱞᱟ, ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱢᱮᱞᱟ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱐,᱔᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕,᱔᱘᱗ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱕,᱐᱐᱓ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱒,᱙᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱔,᱔᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱘.᱖᱓% ᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html | title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work = West Bengal – District-wise | publisher = Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 July 2020 | archive-date = 21 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161221211050/http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html | url-status = live }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱗,᱐᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱕% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱐% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱐% ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱚᱰᱟᱝᱜᱟ-᱑ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱵᱟᱲᱤ-᱑ ᱟᱨ ᱰᱳᱢᱳᱦᱚᱱᱤ-᱑ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱔᱕,᱐᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1= [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1= 96.2 |color1 = orange |label2= [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 3.1 |color2 = red |label3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value3 = 0.4 |color3 = yellow |label4 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |value4 = 0.3 |color4 = white }} ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=400| height=300| zoom=9 | coord={{coord|26|37|0|N|88|47|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1={{coord|26|43|10|N|88|27|41|E}}| label-pos1=top|label1= Dabgram| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|26|39|7|N|88|30|56|E}}| label-pos2=bottom|label2=Chakiabhita| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱠᱤᱵᱷᱤᱛᱟ]] (CT) |mark-coord3={{coord|26|39|35|N|88|28|7|E}}| label-pos3=left|label3=Binnaguri 2| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT) |mark-coord4={{coord|26|31|52|N|88|42|8|E}}| label-pos4=left|label4=Kharia| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|26|34|0|N|88|49|12|E}}| label-pos5=top|label5=Mainaguri| numbered5=CT| mark-title5= ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ (CT) |mark-coord6={{coord|26|32|50|N|88|50|17|E}}| label-pos6=right|label6=Dakshin Khagrabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord7={{coord|26|40|48|N|89|1|48|E}}| label-pos7=right|label7=Gairkata| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱜᱟᱭᱨᱠᱟᱴᱟ]] (CT) |mark-coord8={{coord|26|46|40|N|89|2|26|E}}| label-pos8=right|label8=Banarhat| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]] (CT) |mark-coord9={{coord|26|43|30|N|89|3|6|E}}| label-pos9=left|label9=Telipara TG| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱴᱮᱞᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (CT) |mark-coord10={{coord|26|30|10|N|88|43|48|E}}| label-pos10=right |label10=Jalpaiguri| numbered10=M| mark-title10= [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (M)| shape-color10=#800000 |mark-coord11={{coord|26|36|10|N|89|0|25|E}}| label-pos11=right|label11=Dhupguri| numbered11=M| mark-title11= ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ (M) | shape-color11=#800000 |mark-coord12={{coord|26|45|20|N|89|3|20|E}} | label-pos12=right|label12= Binnaguri 1| numbered12=C| mark-title12=[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] (C)|shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|26|38|19|N|88|24|59|E}}| label-pos13=left|label13=Phulbari|labela13=checkpoint| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222 |mark-coord14={{coord|26|34|50|N|88|31|43|E}}| label-pos14=left|label14=Rajganj| numbered14=R| mark-title14= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color14= #A42222 |mark-coord15={{coord|26|35|24|N|88|35|20|E}}| label-pos15=right|label15=Belakoba| numbered15=R| mark-title15= [[ᱵᱮᱞᱟᱠᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color15= #A42222 |mark-coord16={{coord|26|33|31|N|88|41|57|E}}| label-pos16= left |label16= Danguajhar TE | numbered16=TE| mark-title16= [[Danguajhar Tea Estate]] (TE)| shape-color16=#87A96B |mark-coord17={{coord|26|48|17|N|89|0|13|E}}| label-pos17= right |label17= Gandrapara TE | numbered17=TE| mark-title17= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color17=#87A96B |mark-coord18={{coord|26|49|45|N|89|0|53|E}}| label-pos18= top |label18= Lakhipara TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱜᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱯᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱤᱯᱟᱲᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B |mark-coord19={{coord|26|41|20|N|88|25|50|E}} | label-pos19=right|label19=New Jalpaiguri JRS| numbered19=F| mark-title19= [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (F)| shape-color19= #A40000 |mark-coord20={{coord|26|43|10|N|88|48|10|E}}| label-pos20=bottom|label20=Gorumara |labela20= National| labelb20= Park| numbered20=NP| mark-title20= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color20=#228B22 |mark-coord21={{coord|26|52|40|N|88|51|18|E}}| label-pos21=bottom|label21=Chapramari |labela21= Wildlife| labelb21= Sanctuary| numbered21=NP| mark-title21= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color21=#228B22 |mark-coord22={{coord|26|43|43|N|88|35|40|E}}|label22= Teesta| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=60| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none |mark-coord23={{coord|26|38|0|N|88|39|40|E}}|label23= River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23=50| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23=none |mark-coord24={{coord|26|39|0|N|88|53|0|E}}|label24= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ | labela24=ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=80| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24=none |arc-coordA={{coord|26|30|0|N|88|25|0|E}}|arc-textA= ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=28| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4 |arc-coordB={{coord|26|56|30|N|89|6|30|E}}|arc-textB= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=20| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}} ===ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ=== ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Gazette Notification|url=https://www.wburbanservices.gov.in/upload_file/circular/895-UDMA_Gazette_-_constitution_of_Maynaguri_Municipality.pdf|publisher=Department of Urban Development and Municipal Affairs|access-date=9 October 2024|date=6 July 2021}}</ref> ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱩᱵᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Debnath, S. |year=2010 |title=The Dooars in Historical Transition |publisher=Shiv Mandir: N. L. Publishers|url=http://14.139.206.50:8080/jspui/bitstream/1/885/1/THE%20DOOARS%20IN%20HISTORICAL%20TRANSITION.pdf}}</ref><ref>Dinerstein, E., Loucks, C. (2001). {{WWF ecoregion|name=Terai-Duar savanna and grasslands|id=im0701}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱒.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱗.᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ {{Coord|26.57|N|88.82|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Mainaguri.html|title=Maps, Weather, and Airports for Mainaguri, India|website=www.fallingrain.com|access-date=10 February 2020|archive-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814153907/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Mainaguri.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱘᱔ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱗᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱯᱮᱥ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱠᱞᱮᱵᱽ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.india9.com/i9show/-West-Bengal/Mainaguri-71007.htm|title=Mainaguri in Mainaguri India|website=www.india9.com|access-date=10 February 2020|archive-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927042551/https://www.india9.com/i9show/-West-Bengal/Mainaguri-71007.htm|url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ # [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]], [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (ᱯᱟᱪᱮ) # [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]], [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱥᱟᱢᱟᱝ) # [[ᱪᱟᱸᱜᱽᱲᱟᱵᱟᱸᱫᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱸᱜᱟ]] (ᱮᱛᱚᱢ) # [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱞᱟᱛᱟᱜᱩᱲᱤ]] (ᱠᱚᱧᱮ) # ᱨᱟᱢᱥᱟᱹᱭ (ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ) ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.citypincode.in/WEST_BENGAL/JALPAIGURI/Maynaguri_PINCODE |title=Mainaguri Pincode |publisher=citypincode.in |access-date=19 May 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924132405/http://www.citypincode.in/WEST_BENGAL/JALPAIGURI/Maynaguri_PINCODE |url-status=live }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =2 July 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== [[File:Himalayan Peaks from Maynaguri.jpg|thumb|ᱦᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱑᱒.᱓᱘ ᱠᱤ.ᱢᱤ.᱒ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱱᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱩᱧ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱕᱘ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ, ᱕᱑᱘ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱓ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱓᱐ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱕ ᱢᱤᱰᱮᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱕ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱕ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱛᱚᱨ, ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱒᱔ ᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ (ᱥᱟᱨᱵᱟ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱛᱟᱦᱟᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱤᱪᱟᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱑ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ/ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ, ᱑ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱪᱟᱨ, ᱡᱩᱴ ᱥᱩᱛᱩᱨ, ᱪᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | title = District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work = Section II Town Directory, Pages 451-453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454-455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456-457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458-459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460—463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal | access-date = 26 June 2020 | archive-date = 15 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200215051029/http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf | url-status = live }}</ref> * ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ, ᱑᱙᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱛᱷ ᱱᱟᱱᱰᱤ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥᱢᱟᱦᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱑ ᱟᱱᱟ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱯᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱔,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱖᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.wbpublibnet.gov.in/townlib/districts/jalpaiguri/radhika-library.html|title=Town Library Automation " Radhika Library|access-date=10 February 2020|archive-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619035833/http://www.wbpublibnet.gov.in/townlib/districts/jalpaiguri/radhika-library.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url = https://vvsindia.com/scllibrary/books31/index.php/site/index/2128| title = RADHIKA LIBRARY (T.L.), MAYNAGURI| publisher = VVS| access-date = 6 October 2024}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== <!---♦♦♦ Only add an institution to this list if it already has its own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order ♦♦♦---> * [[ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱤ.ᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱚᱜᱩᱨᱤ ᱵᱤ.ᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ WBUTTEPA ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱤᱪᱚᱨ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱰᱤ ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱰᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.msmbec.in/| title = Manoranjan Saha Memorial B.ed College| publisher = MSMBC|access-date = 6 October 2024}}</ref> *[[ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ; ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://maynaguricollege.ac.in/| title = Maynaguri College| publisher = MC|access-date = 6 October 2024}}</ref> * ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭᱤᱥᱤᱴᱤᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱵᱽᱵᱤᱮᱥᱴᱤᱭᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱨᱥ (᱑᱐+᱓) ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱤᱱᱴᱮᱠ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://polytechnic.wbtetsd.gov.in/maynagurigovpoly| title = Maynaguri Government Polytechnic| publisher = MGP|access-date = 6 October 2024}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== '''ᱥᱚᱲᱚᱠ:''' [[File:NH31 From Maynaguri.jpg|thumb|[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱗ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]]] ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱜᱮ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱥ ᱜᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱗ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱱᱤᱜᱳᱢ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱱᱤᱜᱳᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱤᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱡᱤᱯ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱥᱤ-ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱨᱮᱞ:''' [[File:New Maynaguri Railway Station.jpg|thumb|left|ᱢᱤᱫ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱭᱩ ᱴᱨᱮᱱ @ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]] ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱠᱳᱰ: ᱮᱱᱡᱮᱯᱤ) ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱱ ᱮᱢ ᱮᱠᱥ) ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱨᱤ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱢᱣᱟᱭᱡᱤᱰᱤ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱚᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ-ᱪᱟᱝᱨᱟᱵᱚᱱᱫᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱚᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱢᱚᱦᱚᱱᱤ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{clear}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] ks4iu8kvyk7zy75w8utj37kcm5z2gez ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ 0 35877 200051 191744 2026-11-08T11:26:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200051 wikitext text/x-wiki [[File:Life-expectancy, 1881 to 2023, IND.svg|thumb|right|᱑᱘᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ]] [[File:Child-mortality rate in india.png|thumb|᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱩᱨ ᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑.᱔᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Population, total - India {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2024&locations=IN&start=2024&view=bar|access-date=2026-01-13|website=data.worldbank.org|archive-date=13 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260113025701/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2024&locations=IN&start=2024&view=bar|url-status=dead}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨ ᱛᱟᱠ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱯᱩᱥᱴᱤ, ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱜᱩᱨ, ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱯ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-18 |website=humanrightsmeasurement.org |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329085456/https://humanrightsmeasurement.org/ |url-status=live }}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱐.᱕% ᱦᱤᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="India - HRMI Rights Tracker">{{Cite web |title=India - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2022-03-18 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329085646/https://rightstracker.org/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒.᱑% ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="India - HRMI Rights Tracker"/> ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱘᱕.᱖% ᱦᱤᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="India - HRMI Rights Tracker"/> ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱖᱓.᱗% ᱦᱤᱥ ᱜᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="India - HRMI Rights Tracker"/> == ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐–᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱔᱙.᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐–᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱖᱗.᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱖᱙.᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱖᱖.᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱖᱙.᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.gapminder.org/tools/#$chart-type=bubbles|title=Gapminder|last=Rosling|access-date=5 September 2018|archive-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904041729/https://www.gapminder.org/tools/#$chart-type=bubbles|url-status=live}}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱩᱨ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱗᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ (᱔᱑) ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ (᱒᱕) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱩᱨ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑,᱐᱐᱐ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱓᱔.᱖ ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱑᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱑.᱑ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗–᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑–᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱑᱖᱗ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ (᱖᱑) ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ (᱓᱐᱐) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑–᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱜᱩᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱙᱐ ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒.᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑.᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ (DALYs) ᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱥᱪᱮᱢᱤᱠ ᱦᱟᱨᱴ ᱟᱡᱟᱨ (ᱜᱩᱴ DALYs ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘.᱖᱖%), ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱳ.ᱯᱤ.ᱰᱤ (COPD) (᱔.᱘᱑%), ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱤᱭᱟ (᱔.᱖᱔%) ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱱᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ (᱔.᱓᱕%) ᱾<ref name=":6" /> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱩᱨ ᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ DALYs ᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱟᱭᱨᱤᱭᱟ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱱᱟᱹᱞᱤ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱒᱒,᱕᱙᱘.᱗᱑ DALYs), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web|url=http://vizhub.healthdata.org/gbd-compare|title=GBD Compare|website=Institute for Health Metrics and Evaluation|access-date=15 September 2021|archive-date=26 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926021552/https://vizhub.healthdata.org/gbd-compare/|url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱱᱚᱥᱚᱝᱠᱷᱭᱟ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱒.᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱗% ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱑.᱑᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=Aashish |last2=Hathi |first2=Payal |last3=Banaji |first3=Murad |last4=Gupta |first4=Prankur |last5=Kashyap |first5=Ridhi |last6=Paikra |first6=Vipul |last7=Sharma |first7=Kanika |last8=Somanchi |first8=Anmol |last9=Sudharsanan |first9=Nikkil |last10=Vyas |first10=Sangita |date=2024-07-19 |title=Large and unequal life expectancy declines during the COVID-19 pandemic in India in 2020 |journal=Science Advances |language=en |volume=10 |issue=29 |article-number=eadk2070 |doi=10.1126/sciadv.adk2070 |issn=2375-2548 |pmc=11259167 |pmid=39028821 |bibcode=2024SciA...10K2070G }}</ref> ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ-ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱑.᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ 'ᱟᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ' ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱒.᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱕.᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Yashraj |title=India's hidden COVID deaths: Was the toll in 2020 eight times higher? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/did-covids-first-wave-kill-eight-times-more-indians-than-announced |access-date=2024-07-20 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱰᱣᱟᱭᱤᱯᱷᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ – [http://www.unfpa.org/sowmy/resources/docs/country_info/profile/en_India_SoWMy_Profile.pdf ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ] * [http://www.thelancet.com/series/india-towards-universal-health-coverage Lancet - ᱥᱤᱧᱚᱛ: ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱫ] * [https://web.archive.org/web/20130228080432/http://www.dinodiacapital.com/pdfs/Indian%20Healthcare%20Industry,%20November%202012.pdf ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ, ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ – Dinodia Capital Advisors] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] 5bmnlg5bk66gy8626bddtr2h369qevs ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ 0 35884 199892 196553 2026-11-08T07:19:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199892 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ}} {{Infobox holiday |holiday_name = ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ |type = |image = Nursing students.jpg |imagesize = |caption = ᱪᱮᱠ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ (᱒᱐᱐᱖) |official_name = |nickname = ICN |observedby = ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ |litcolor = |longtype = |significance = |firsttime = ᱑᱙᱖᱕ |ends = |date = ᱑᱒ ᱢᱮ |scheduling = ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱜᱮ |duration = ᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ |frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ |celebrations = |observances = |relatedto = }} '''ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ('''IND''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱢᱮ ᱦᱤᱞᱚᱜ (ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=International Nurses Day |url=https://www.icn.ch/what-we-do/campaigns/international-nurses-day |publisher=International Council of Nurses |access-date=10 May 2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519044608/http://www.icn.ch/publications/international-nurses-day/ |archive-date=19 May 2013 }}</ref> == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯ ᱱᱚᱨᱥᱮᱥ (ICN) ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱰᱳᱨᱳᱛᱷᱤ ᱥᱟᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱤ. ᱟᱭᱤᱡᱮᱱᱦᱟᱣᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ "ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱭ ᱟᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱑᱒ ᱢᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Chung|first1=King-Thom|title=Women Pioneers of Medical Research: Biographies of 25 Outstanding Scientists. Chapter 2. Florence Nightingale (1820–1910). Founder of Modern Nursing|url=https://archive.org/details/womenpioneersofm0000chun|date=2009|publisher=McFarland|page=[https://archive.org/details/womenpioneersofm0000chun/page/16 16]}}</ref><ref>{{cite news|title=Florence Nightingale: the medical superstar|url=http://www.express.co.uk/expressyourself/170640/Florence-Nightingale-the-medical-superstar|publisher=Daily Express|date=12 May 2016}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ, ICN ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱤᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾<ref name="Kit" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱤᱴ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱤᱱ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱢᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱚ == ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: {| class="wikitable sortable" |+ ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱛᱷᱤᱢ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | 1988 || ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ (Safe Motherhood) || <ref name=":0">{{cite web |title=International Nurses Day |url=http://www.icn.ch/indkit_themes.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061209100339/http://www.icn.ch/indkit_themes.htm |archive-date=9 December 2006 |access-date=2 December 2006 |work=International Council of Nurses}}</ref> |- | 1989 || [[School nursing|ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] || <ref name=":0" /> |- | 1990 || ᱱᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱟᱣᱮᱫ (Nurses and Environment) || <ref name=":0" /> |- | 1991 || ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ – ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ || <ref name=":0" /> |- | 1992 || ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱚᱭᱚᱥ (Healthy Aging) || <ref name=":0" /> |- | 1993 || ᱜᱩᱱ, ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ || <ref name=":0" /> |- | 1994 || ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ || <ref name=":0" /> |- | 1995 || ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ: ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ || <ref name=":0" /> |- | 1996 || [[Nursing research|ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱛᱷᱩᱛ]] ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ || <ref name=":0" /> |- | 1997 || ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ = ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱜᱟᱢ || <ref name=":0" /> |- | 1998 || ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ || <ref name=":0" /> |- | 1999 || ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱡᱟᱣ || <ref name=":0" /> |- | 2000 || ᱱᱚᱨᱥ – ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱭᱟ || <ref name=":0" /> |- | 2001 || ᱱᱚᱨᱥ, ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ: ᱦᱤᱸᱥᱟᱹ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱩᱱ || <ref name=":0" /> |- | 2002 || ᱱᱚᱨᱥ, ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ: ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ || <ref name=":0" /> |- | 2003 || ᱱᱚᱨᱥ: [[AIDS|ᱮᱰᱥ]] [[social stigma|ᱦᱤᱱᱟᱹᱱ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ || <ref name=":0" /> |- | 2004 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ; [[poverty reduction|ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱟᱛ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ || <ref name=":0" /> |- | 2005 || ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱨᱥ: [[counterfeit medicine|ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱟᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ || <ref name=":0" /> |- | 2006 || ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ || <ref name=":0" /> |- | 2007 || ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱣᱮᱫ: ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ = ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚᱱ || |- | 2008 || ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱥᱮᱣᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱣᱟ: [[Primary health care|ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ || |- | 2009 || ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱥᱮᱣᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱣᱟ: ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥ || |- | 2010 || ᱜᱩᱱᱟᱱ ᱥᱮᱣᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱣᱟ: ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ || |- | 2011 || ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱢᱮ: ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱨ [[equity (legal concept)|ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]] ᱵᱷᱮᱡᱟᱣ || |- | 2012 || ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱢᱮ: [[evidence-based medicine|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ || |- | 2013 || ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱢᱮ: [[Millennium Development Goals|ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱚᱢ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱜᱳᱞᱥ]] || |- | 2014 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ – ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ || |- | 2015 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ: ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱥᱟᱥᱟ ᱡᱚᱛᱚᱱ || |- | 2016 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ: ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱰᱷᱟᱹᱪᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Resilience (organizational)|ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ]] || <ref name="Kit">{{Cite web |title=2016 – Nurses: A Force for Change: Improving health systems' resilience |url=http://www.icn.ch/publications/2016-nurses-a-force-for-change-improving-health-systems-resilience/ |website=www.icn.ch |access-date=9 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215223738/http://www.icn.ch/publications/2016-nurses-a-force-for-change-improving-health-systems-resilience/ |archive-date=15 February 2016 }}</ref> |- | 2017 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ – [[Sustainable Development Goals|ᱥᱟᱥᱛᱮᱱᱮᱵᱚᱞ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱜᱳᱞᱥ]] ᱦᱟᱢᱮᱴ || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day 2017 |url=https://www.icn.ch/international-nurses-day-2017 |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |- | 2018 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ – [[right to health|ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day 2018 |url=https://www.icn.ch/international-nurses-day-2018 |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |- | 2019 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ – ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day 2019 |url=https://www.icn.ch/international-nurses-day-2019 |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |- | 2020 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ – ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ || <ref>{{Cite web |date=11 May 2020 |title=Happy international Nurses Day |url=https://www.who.int/news-room/detail/11-05-2020-happy-international-nurses-day |access-date=16 January 2026 |website=WHO}}</ref> |- | 2021 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ - ᱟᱜᱟᱢ [[Healthcare|ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day 2021 |url=https://www.icn.ch/international-nurses-day-2021 |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |- | 2022 || ᱱᱚᱨᱥ: ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱯᱮ (Make a Difference) || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day 2022 |url=https://www.icn.ch/international-nurses-day-2022 |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |- | 2023 || ᱟᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱚᱨᱥ, ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day 2023 |url=https://www.icn.ch/international-nurses-day-2023 |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |- | 2024 || ᱟᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱚᱨᱥ, ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ: ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day 2024 |url=https://www.icn.ch/how-we-do-it/campaigns/international-nurses-day/international-nurses-day-2024 |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |- | 2025 || ᱟᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱚᱨᱥ, ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ: ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡᱚᱜᱼᱟ || <ref>{{Cite web |title=International Nurses Day |url=https://www.icn.ch/how-we-do-it/campaigns/international-nurses-day |access-date=2026-01-15 |website=ICN - International Council of Nurses |language=en}}</ref> |} == ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ == === ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ === ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 May 2020 |title=International Nurses Day 2020 |url=https://www.health.gov.au/ministers/the-hon-greg-hunt-mp/media/international-nurses-day-2020 |access-date=16 January 2026 |website=health.gov.au}}</ref> === ᱪᱤᱱ === ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱟᱝᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱤᱪᱩᱱ ᱨᱮ ᱕᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=International Nurses Day – china.org.cn |url=http://www.china.org.cn/english/health/210571.htm |website=www.china.org.cn |access-date=9 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515061437/http://www.china.org.cn/english/health/210571.htm |archive-date=15 May 2015 }}</ref> === ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ === ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱨᱥ ᱡᱚᱵᱽᱥ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ (ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱱᱚᱨᱥ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ) ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖-᱑᱒ ᱢᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱴᱤᱣᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ''ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱮᱴ ᱱᱚᱨᱥᱮᱥ'' ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤ-ᱵᱩᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Clinton |first=Orlaith |date=10 May 2020 |title=International Nurses Day to be marked with special 'shine a light' tribute |url=https://www.belfastlive.co.uk/news/belfast-news/international-nurses-day-marked-special-18228714 |access-date=16 January 2026 |website=belfastlive}}</ref> === ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ === ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_499_2004-12-30.html|title=Nurses Day {{!}} Infopedia|last=Singapore|first=National Library Board|website=eresources.nlb.gov.sg|access-date=2017-08-01}}</ref> ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ, ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱦᱳᱞᱤ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴ ᱡᱤᱥᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱱᱟᱱ (nuns) ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱨᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱘᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱣᱩᱴᱨᱟᱢ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱳᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title=More than a calling : nursing in Singapore since 1885. |url=https://archive.org/details/isbn_9971885743 |date=1997 |publisher=Ministry of Health |others=Singapore. Ministry of Health |isbn=9971-88-574-3 |location=Singapore |oclc=222309929}}</ref> === ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ === ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱥ (SARS) ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱪᱮᱱ ᱥᱩᱭ-ᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱥ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱓ ᱱᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=President Chen Inspects the Quarantine Wards of Taipei Veterans General Hospital |url=https://english.president.gov.tw/NEWS/220 |website=Office of the [[President of Taiwan]] |date=12 May 2003 |access-date=29 May 2018 }}</ref> [[File:05.12 總統出席「106年國際護師節聯合慶祝大會」,與傑出護理人員獲獎者一同合影 (34608299625).jpg|thumb|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱭ ᱤᱝ-ᱵᱮᱱ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ]] === ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ === ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ {{lang|th|ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱟᱭᱟᱵᱟᱱ ᱦᱟᱭᱮᱝ ᱪᱟᱴ}} (Wan Phayaban Haeng Chat) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱭᱳ ᱥᱨᱤᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cabinet.soc.go.th/soc/Program2-3.jsp?top_serl=119564|title=เรื่อง วันพยาบาลแห่งชาติ|work=Secretariat of the Cabinet website|language=th|access-date=1 June 2019|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801211014/http://www.cabinet.soc.go.th/soc/Program2-3.jsp?top_serl=119564|url-status=dead}}</ref> === ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ === ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱥᱴᱢᱤᱱᱥᱴᱟᱨ ᱮᱵᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱨᱥ ᱪᱮᱯᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ (Dean) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱮᱱᱰᱮᱞ (High Altar) ᱨᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾{{Citation needed|date=January 2026}} === ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱟᱯᱛᱟ) === [[File:President Trump Welcomes Heath Care and Nursing Association Representatives to the White House (49866369328).jpg|thumb|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱴᱨᱟᱢᱯ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱫᱼᱟᱭ]] ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱖ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱢᱮ (ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱑᱒ ᱢᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 May 2020 |title=International Nurses Day 2020: Know history, theme and significance of Florence Nightingale's birth anniversary |url=https://www.thedailyjagran.com/lifestyle/international-nurses-day-2020-know-history-theme-and-significance-of-florence-nightingales-birth-anniversary-10011701 |access-date=16 January 2026 |website=Jagran}}</ref> === ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ === ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱹᱜᱩ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱯᱷᱤᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱳᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱰᱩᱠ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ === ᱤᱨᱟᱱ === ᱤᱨᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱭᱱᱚᱵᱽ ᱵᱤᱱᱛ ᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 February 2025 |title=Iranian Nurses Day |url=https://pezeshkan.org/events/nurses-day/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010130251/https://pezeshkan.org/events/nurses-day/ |archive-date=10 October 2025 |access-date=16 January 2026 |website=pezeshkan.org}}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ * ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱢᱮᱰᱟᱞ * ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ * ᱫᱟ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *[https://www.icn.ch/what-we-do/campaigns/international-nurses-day ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220512070819/https://www.icn.ch/what-we-do/campaigns/international-nurses-day |date=12 May 2022 }} * [https://www.icn.ch/how-we-do-it/campaigns/international-nurses-day IND] ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱱ (ICN) ᱨᱮ [[International Council of Nurses]] {{Authority control}} {{Nursing}} [[Category:ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ]] [[Category:᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ]] [[Category:ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[Category:ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱣᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ]] 1b441b4otfmyi6k6zuwo8ushys6k99x ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱡᱤᱡᱽ ᱢᱟᱞᱟᱡᱟᱫᱟ 0 35906 199787 191961 2026-11-08T03:20:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199787 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱡᱤᱡᱽ ᱢᱟᱞᱟᱡᱟᱫᱟ | image = | honorific_prefix = [[ᱢᱩᱯᱷᱛᱤ]] | office1 = [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start1 = ᱑᱙᱗᱙ | term_end1 = ᱑᱙ ৮০ | predecessor1 = | successor1 = [[:fa:عبدالمالک ملازاده|ᱟᱵᱽᱫᱚᱞᱢᱟᱞᱮᱠ ᱢᱟᱞᱟᱡᱟᱫᱟ]] | office2 = [[ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱧᱮᱞᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start2 = ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱙ | term_end2 = ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱙ | module = {{Infobox religious biography|embed = yes|religion=ᱤᱥᱞᱟᱢ |birth_date = ᱑᱙᱑᱗ |birth_place = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱟᱨᱵᱟᱡᱽ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ)]], [[ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱮᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |death_date = ᱑᱙᱘᱗ |nationality= [[ᱤᱨᱟᱱ|ᱤᱨᱟᱱᱤ]] |alma_mater = {{unbulleted list|[[ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱫᱮᱣᱵᱚᱸᱫᱽ]]|[[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤᱭᱟ]]}} |main_interests = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ |notable_works = {{bulleted list|[[ᱢᱚᱠᱠᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]|[[ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱡᱟᱦᱮᱫᱟᱱ]]|[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]}} |teachers = [[ᱠᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟᱦ ᱫᱮᱦᱞᱟᱣᱤ]] |influenced = [[ᱟᱵᱽᱫᱚᱞᱦᱟᱢᱤᱫᱽ ᱤᱥᱢᱟᱭᱮᱞᱡᱟᱦᱤ]], [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱟᱨᱚᱣᱮᱭᱤ]] |denomination = [[ᱥᱩᱱᱱᱤ]] |Madh'hab = [[ᱦᱟᱱᱟᱯᱷᱤ]] |movement = [[ᱫᱮᱣᱵᱚᱸᱫᱤ]] |Sufi_order = [[ᱱᱚᱠᱥᱚᱵᱚᱸᱫᱤ]] }} }} '''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱡᱤᱡᱽ ᱢᱟᱞᱟᱡᱟᱫᱟ''' (᱑᱙᱑᱗ – ᱑᱙᱘᱗) ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ, ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Qalandarzahi |first=Abdul Wahed |date=2014-04-20 |title=All about Hazrat Maulana Abdul Aziz Molazad |url=http://sunnionline.us/balochi/2014/04/86 |access-date=2023-02-14 |website=SunniOnline |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱡᱟᱦᱮᱫᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱩᱵᱽ ᱪᱩᱦᱩᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱧᱮᱞᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱵᱩᱯᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Alim-e Rabbani and great reformer Hazrat Maulana Abdulaziz Molazade |url=http://ensani.ir/fa/article/245917/%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2-%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 |access-date=2023-02-14 |website=ensani.ir |language=fa |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214190845/http://ensani.ir/fa/article/245917/%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2-%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite thesis |last=Durrani |first=Abdul Ghafoor |title=Investigating the impact of Deobandi thought on the social and intellectual situation of Baluchistan |date=1970 |page= |degree=PhD |publisher=[[University of Sistan and Baluchestan]] |url=https://www.virascience.com/thesis/555411/ |pages=89–90 |language=fa |access-date=14 February 2023 |archive-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214181425/https://www.virascience.com/thesis/555411/ |url-status=live }}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱡᱤᱡᱽ ᱢᱟᱞᱟᱡᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱮᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱯᱠᱳᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱣᱵᱚᱸᱫᱤ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ]] * [[ᱫᱮᱣᱵᱚᱸᱫᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱑᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱗ ᱜᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱣᱵᱚᱸᱫᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱱᱟᱯᱷᱤ ᱯᱷᱤᱠᱷ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱱᱟᱯᱷᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱛᱩᱨᱤᱫᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱫᱮᱣᱵᱚᱸᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱦᱮᱫᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 761hfzwwvyp1vlzjwkkqbpcq1skdyjy ᱟᱞᱤ ᱥᱟᱠᱮᱨᱤ 0 35982 199751 192412 2026-11-08T02:18:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199751 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} '''ᱟᱞᱤ ᱥᱟᱠᱮᱨᱤ''' ({{langx|fa|علی شاکری}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱨᱵᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱯᱤᱥᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.socsci.uci.edu/~cpb/about.html#Ali |title=About Us<!-- Bot generated title --> |access-date=2007-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070525062319/http://www.socsci.uci.edu/~cpb/about.html#Ali |archive-date=2007-05-25 |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱠᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱨᱭᱟ-ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱤᱨᱟᱱᱤ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Wright, Robin, ''Dreams and Shadows : the Future of the Middle East'', Penguin Press, 2008, p.336-7</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == ᱥᱟᱠᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱮᱦᱟᱫᱮ ᱡᱚᱢᱦᱳᱨᱤᱠᱷᱟᱦᱟᱱ-ᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>[http://www.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/12998/ Iran Emrooz (iranian political online magazine)<!-- Bot generated title -->]</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://jomhouri.com/plus/platform_for_unity.htm |title=Platform for Unity<!-- Bot generated title --> |access-date=2007-06-25 |archive-date=2020-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320054213/http://jomhouri.com/plus/platform_for_unity.htm |url-status=dead }}</ref> == ᱡᱤᱦᱚᱞ == ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref>{{cite news| url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/31/AR2007053100995.html | newspaper=The Washington Post | title=Wife Appeals for Information on Husband Held in Iran | first=Robin | last=Wright | date=June 1, 2007 | accessdate=April 23, 2010}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/24/AR2007092400168.html | newspaper=The Washington Post | title=Ahmadinejad's Day One in New York: A Hostile Reception, a Rambling Talk | first1=Anthony | last1=Faiola | first2=Robin | last2=Wright | date=September 25, 2007 | accessdate=April 23, 2010}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱡᱽᱵᱟᱠᱷᱥ, ᱦᱟᱞᱮᱦ ᱮᱥᱯᱷᱟᱱᱫᱤᱭᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱱᱟᱡᱽ ᱟᱡᱤᱢᱟ ᱾ ᱘ ᱡᱩᱱ ᱒0᱐᱗ ᱨᱮ, ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Tehran confirms holding American Iranian| url=https://www.nbcnews.com/id/wbna19107061 |date=June 8, 2007|agency=[[Associated Press]] | work=[[NBC News]]}}</ref> ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref>[https://www.nytimes.com/2007/09/26/world/middleeast/25cnd-iran.html Iran Says American Detainee Released - New York Times]</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱸ "ᱫᱷᱟᱯ ᱫᱷᱟᱯ ᱛᱮ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ... ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱟᱜ" ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Wright, Robin, ''Dreams and Shadows : the Future of the Middle East'', Penguin Press, 2008, p.339</ref> ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ AIC ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱠᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱮ ᱯᱷᱳᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=American Iranian Council – AIC – A Platform for Dialogue<!-- Bot generated title --> |url=http://us-iran.org/ |access-date=2026-05-18 |archive-date=2026-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721035940/http://www.us-iran.org/ |url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|2}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.american-iranian.org ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316134304/http://www.american-iranian.org/ |date=2015-03-16 }} * [http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-me-missing26may26,0,7338132.story?coll=la-home-center Much-admired UC Irvine figure is missing in Iran], Los Angeles Times, ᱒᱖ ᱢᱮ, ᱒᱐᱐৭ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱡᱤᱦᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] mft13e0oifv48416j9ykto4gybqqlv9 ᱟᱨᱟᱥ ᱟᱵᱟᱡᱟᱨᱤ 0 36026 199770 192418 2026-11-08T02:56:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199770 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ}} {{Infobox academic | era = [[ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ|᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] | image = | name = ᱟᱨᱟᱥ ᱟᱵᱟᱡᱟᱨᱤ | birth_place = | death_date = | death_place = | school_tradition = [[ᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] | institutions = | main_interests = | thesis_title = ᱦᱮᱜᱮᱞᱥ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱫᱤ ᱚᱱᱴᱚᱞᱚᱡᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱱ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱡᱚᱢ | thesis_url = http://jhir.library.jhu.edu/handle/1774.2/60848 | thesis_year = 2017 | doctoral_advisor = [[ᱰᱤᱱ ᱢᱚᱭᱟᱨ]]<ref>{{Cite journal |date=2017 |title=Doctoral Dissertations |url=https://www.jstor.org/stable/44807032 |journal=The Review of Metaphysics |volume=71 |issue=1 |pages=197–221 |issn=0034-6632}}</ref> | academic_advisors = [[ᱴᱮᱨᱤ ᱯᱤᱱᱠᱟᱨᱰ]], [[ᱮᱠᱟᱨᱴ ᱯᱷᱳᱨᱥᱴᱟᱨ]], [[ᱭᱤᱛᱡᱟᱠ ᱢᱮᱞᱟᱢᱮᱰ]], [[ᱦᱮᱱᱴ ᱰᱤ ᱵᱷᱨᱟᱭᱤᱥ]] | workplaces = {{hlist|[[ᱵᱤᱞᱠᱮᱱᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | [[ᱮᱢᱳᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | [[ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ]] |[[ᱥᱟᱨᱤᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]}} | doctoral_students = | notable_ideas = | spouse = | education = [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱮᱢ.ᱰᱤ.]]) [[ᱮᱥᱮᱠᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱮᱢ.ᱮ.]]) [[ᱡᱚᱱᱥ ᱦᱚᱯᱠᱤᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ]]) | awards = | website = {{URL|http://www.phil.bilkent.edu.tr/index.php/arash-abazari/}} }} '''ᱟᱨᱟᱥ ᱟᱵᱟᱡᱟᱨᱤ''' ({{Langx|fa|آرش اباذری}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱠᱮᱱᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Arash Abazari |url=https://philosophy.emory.edu/people/bios/abazari-arash.html |access-date=2024-08-31 |website=philosophy.emory.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arash Abazari |url=http://www.phil.bilkent.edu.tr/index.php/arash-abazari/ |access-date=2025-09-15 |website=Bilkent Philosophy |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱱᱟᱞᱟᱭᱴᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=IPM - Institute for Research in Fundamental Sciences |url=https://ipm.ac.ir/personalinfo.jsp?PeopleCode=IP1700084 |access-date=2024-03-16 |website=ipm.ac.ir |archive-date=2024-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316105235/https://ipm.ac.ir/personalinfo.jsp?PeopleCode=IP1700084 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱮᱞᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱮᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱟᱡᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱨᱤᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-06-28 |title=Arash Abazari - Sharif Philosophy of Science |work=Sharif Philosophy of Science |url=http://philsci.sharif.ir/people/faculty/arash-abazari/ |access-date=2024-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628193454/http://philsci.sharif.ir/people/faculty/arash-abazari/ |archive-date=2022-06-28 }}</ref> ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱨᱤᱯᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱵᱟᱡᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-01-21 |title=2022-01-21 Sharif University of Technology |url=https://www.scholarsatrisk.org/report/2022-01-21-sharif-university-of-technology/ |access-date=2024-03-16 |website=[[Scholars at Risk]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-01-27 |title=Rouhani-era Officials Cry Foul as Third Humanities Professor Sacked |url=https://iranwire.com/en/society/71194/ |access-date=2024-03-16 |website=[[IranWire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=رادیوفردا |date=2022-01-22 |title=محمد فاضلی و آرش اباذری، استادان دانشگاه‌های بهشتی و شریف، "اخراج شدند" |url=https://www.radiofarda.com/a/31665608.html |access-date=2024-03-16 |work=رادیو فردا |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱢᱵᱚᱞᱴ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱒᱒-᱒᱔) ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱚᱱ/ᱮ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱥ. ᱰᱤᱥᱟᱨᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱑᱕-᱑᱖) ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=New Appointments & Promotions |url=https://college.emory.edu/stories/new-faculty-2024/ |access-date=2025-03-16 |website=college.emory.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arash Abazari |url=https://www.acls.org/fellow-grantees/arash-abazari/ |access-date=2025-03-16 |website=ACLS}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ == ᱟᱵᱟᱡᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite journal |last1=Ebrahimi |first1=Mitra |last2=Mansournia |first2=Mohammad A |last3=Haghdoost |first3=Ali A |last4=Abazari |first4=Arash |last5=Alaeddini |first5=Farshid |last6=Mirzazadeh |first6=Ali |last7=Yunesian |first7=Masud |date=August 2010 |title=Social disparities in prevalence, treatment and control of hypertension in Iran: Second National Surveillance of Risk Factors of Noncommunicable Diseases, 2006 |url=https://journals.lww.com/00004872-201008000-00006 |journal=Journal of Hypertension |language=en |volume=28 |issue=8 |pages=1620–1629 |doi=10.1097/HJH.0b013e32833a38f2 |issn=0263-6352|url-access=subscription }}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱠᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱢ.ᱮ. ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱥ ᱦᱚᱯᱠᱤᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱦᱮᱜᱮᱞᱥ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱫᱤ ᱚᱱᱴᱚᱞᱚᱡᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱱ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱡᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱤᱥᱟᱨᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite thesis |last=Abazari |first=Arash |title=Hegel's Logic of Essence and the Ontology of Power in Capitalism |date=2017-06-29 |publisher=Johns Hopkins University |url=http://jhir.library.jhu.edu/handle/1774.2/60848 |language=en-US}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱦᱮᱜᱮᱞᱥ ᱚᱱᱴᱚᱞᱚᱡᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱣᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱦᱮᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Graduate Faculty Philosophy Department, New School for Social Research |date=2021 |title=Notes On Recent Work |url=http://www.pdcnet.org/oom/service?url_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=&rft.imuse_id=gfpj_2021_0042_0001_0237_0242&svc_id=info:www.pdcnet.org/collection |journal=Graduate Faculty Philosophy Journal |volume=42 |issue=1 |pages=237–242 |doi=10.5840/gfpj202142112 |issn=0093-4240|url-access=subscription }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱴᱚᱱᱤ ᱥᱢᱤᱛ,<ref>{{Cite journal |last=Smith |first=Tony |date=2022 |title=Hegel's Logic and Marx's Concept of Capital |journal=[[Hegel Bulletin]] |language=en |publisher=[[Cambridge University Press]] |volume=43 |issue=2 |pages=278–290 |doi=10.1017/hgl.2022.15 |issn=2051-5367 |s2cid=249556414 |doi-access=free}}</ref> ᱡᱮᱠ ᱢᱮᱠᱱᱚᱞᱴᱤ,<ref>{{Cite journal |last=McNulty |first=Jake |date=2022 |title=Methodological Individualism v. Holism in Hegel and Marx |url=https://www.cambridge.org/core/journals/hegel-bulletin/article/abs/methodological-individualism-v-holism-in-hegel-and-marx/216CB518431C97ABCEFE5FCF110A1AEA |journal=[[Hegel Bulletin]] |language=en |volume=43 |issue=2 |pages=305–319 |doi=10.1017/hgl.2022.16 |issn=2051-5367 |s2cid=249935002|url-access=subscription }}</ref> ᱟᱞᱮᱜᱽᱨᱟ ᱰᱤ ᱞᱳᱨᱮᱱᱴᱤᱥ,<ref>{{Cite journal |last=Laurentiis |first=Allegra de |author-link=Allegra de Laurentiis |date=2022 |title=On Arash Abazari's Hegel's Ontology of Power |url=https://www.cambridge.org/core/journals/hegel-bulletin/article/abs/on-arash-abazaris-hegels-ontology-of-power/F827B219B47026FDA2AA4ACC44A0B73B |journal=[[Hegel Bulletin]] |language=en |volume=43 |issue=2 |pages=291–304 |doi=10.1017/hgl.2022.17 |issn=2051-5367 |s2cid=249700888|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Laurentiis |first=Allegra de |date=2022 |title=Arash Abazari. Hegel's Ontology of Power. The Structure of Social Domination in Capitalism |url=https://www.pdcnet.org/owl/content/owl_2022_0053_0001_0103_0108 |journal=The Owl of Minerva |language=en |volume=53 |issue=1/2 |pages=103–108 |doi=10.5840/owl2022531/22|url-access=subscription }}</ref> ᱱᱟᱦᱩᱢ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ,<ref>{{Cite journal |last=Brown |first=Nahum |date=2022 |title=Hegel's Ontology of Power: The Structure of Social Domination in Capitalism |url=https://doi.org/10.1093/pq/pqac021 |journal=[[The Philosophical Quarterly]] |volume=72 |issue=4 |pages=1040–1042 |doi=10.1093/pq/pqac021 |issn=0031-8094 |s2cid=250256261|url-access=subscription }}</ref> ᱵᱚᱨᱱᱟᱨᱰᱳ ᱯᱷᱮᱨᱳ,<ref>{{Cite journal |last=Ferro |first=Bernardo |date=2023 |title=Abazari, Arash. Hegel's Ontology of Power: The Structure of Social Domination in Capitalism |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/agph-2023-0004/html |journal=[[Archiv für Geschichte der Philosophie]] |language=en |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |volume=105 |issue=1 |pages=191–195 |doi=10.1515/agph-2023-0004 |issn=1613-0650 |s2cid=257430761|url-access=subscription }}</ref> ᱢᱟᱨᱤᱭᱳ ᱟᱜᱩᱭᱨᱤᱭᱟᱱᱳ ᱵᱮᱱᱮᱭᱴᱮᱡᱽ,<ref>{{Cite journal |last=Benéitez |first=Mario Aguiriano |date=2021 |title=Hegel's Ontology of Power. The Structure of Social Domination in Capitalism |url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=8215467 |journal=Antítesis: Revista Iberoamericana de Estudios Hegelianos |location=Cambridge |publisher=[[Cambridge University Press]] |issue=2 |pages=131–137 |isbn=978-1-108-83486-5 |issn=2792-436X}}</ref> ᱮᱰᱩᱣᱟᱨᱰᱳ ᱡᱟᱡᱳ ᱡᱤᱢᱮᱱᱮᱡᱽ,<ref>{{Cite web |date=2020 |title=ARGUMENTA PHILOSOPHICA 2020/2 |url=https://www.casadellibro.com/ebook-argumenta-philosophica-20202-ebook/9788425446627/12061851 |access-date=2024-09-01 |website=casadellibro |language=es-es}}</ref> ᱢᱟᱨᱠᱩᱥ ᱜᱟᱱᱴᱮ,<ref>{{Cite journal |last=Gante |first=Markus |date=2021 |title=Review of Hegel's Ontology of Power. The Structure of Social Domination in Capitalism |url=https://www.jstor.org/stable/27302985 |journal=[[Hegel-Studien]]|volume=55 |pages=237–241 |jstor=27302985 |issn=0073-1587}}</ref> ᱥᱡᱩᱨ ᱥᱟᱱᱰᱵᱷᱤᱠ ᱥᱴᱨᱚᱢ,<ref>{{Cite journal |last=Strøm |first=Sjur Sandvik |date=2022 |title=Dominansens skyggerike? Arash Abazari, Hegel's Ontology of Power. The Structure of Social Domination in Capitalism. Cambridge: Cambridge University Press 2020. |url=http://www.idunn.no/doi/10.18261/agora.40.2-3.31 |journal=Agora |language=no |volume=40 |issue=2–3 |pages=483–504 |doi=10.18261/agora.40.2-3.31 |issn=0800-7136|url-access=subscription }}</ref> ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱥᱠᱟᱴ,<ref>{{Cite journal |last=Mascat |first=Jamila |date=2023-09-29 |title=Bulletin de littérature hégélienne XXXIII:(2023) |url=https://shs.cairn.info/revue-archives-de-philosophie-2023-4-page-149 |journal=Archives de philosophie |language=fr |volume=86 |issue=4 |pages=149–185 |doi=10.3917/aphi.864.0149 |issn=0003-9632}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱷᱳᱥᱨᱟᱵᱷᱤ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Khosravi |first=Shahriar |date=2024-02-26 |title=Arash Abazari, "Hegel's Ontology of Power: The Structure of Social Domination in Capitalism." |url=https://journals.uvic.ca/index.php/pir/article/view/21393 |journal=Philosophy in Review |language=en |volume=44 |issue=1 |pages=1–4 |doi=10.7202/1110356ar |issn=1920-8936}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱵᱟᱡᱟᱨᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Abazari |first=Arash |date=2022 |title=Response to Critics of Hegel's Ontology of Power |url=https://www.cambridge.org/core/journals/hegel-bulletin/article/abs/response-to-critics-of-hegels-ontology-of-power/9CC319ABC172C9432E3497D75D6D94CF |journal=[[Hegel Bulletin]] |language=en |volume=43 |issue=2 |pages=320–343 |doi=10.1017/hgl.2022.18 |issn=2051-5367 |s2cid=250236713|url-access=subscription }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱭᱟᱱ ᱳ'ᱠᱚᱱᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱚᱰ ᱦᱮᱰᱨᱤᱠ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Abazari |first=Arash |url=https://www.cambridge.org/core/books/hegels-ontology-of-power/723349DD581CF8FDA264F3BA2B3243BF |title=Hegel's Ontology of Power: The Structure of Social Domination in Capitalism |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-83486-5 |location=Cambridge}}</ref> === ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ === * {{Cite journal |last= |first= |date=2017 |title=Opposition Instead of Recognition: The Social Significance of the Determinations of Reflection in Hegel's Science of Logic |url=https://doi.org/10.1177/0191453717723957 |journal=[[Philosophy & Social Criticism]] |volume=44 |issue=3|doi= 10.1177/0191453717723957|url-access=subscription }} * {{Cite journal |date=2017 |title=Hegel's Schein as Ideology of Equality and Freedom in Capitalism |url=https://doi.org/10.1017/hgl.2017.11 |journal=[[Hegel Bulletin]] |volume=40 |issue=2 |doi=10.1017/hgl.2017.11 |last1= Abazari|first1= Arash|pages=257–280|url-access=subscription }} * {{Cite journal |date=2019 |title=Marx's Conception of Dialectical Contradiction in Commodity |url=https://doi.org/10.1017/hgl.2018.29 |journal=[[Hegel Bulletin]] |volume=42 |issue=2 |doi=10.1017/hgl.2018.29 |last1= Abazari|first1= Arash|pages=180–200|url-access=subscription }} * {{Cite journal |date=2022 |title=Fichte's Concept of the Body: The Intertwining of Sociality and Embodiment |url=https://doi.org/10.1111/ejop.12777 |journal=[[European Journal of Philosophy]] |volume=30 |issue=4 |doi=10.1111/ejop.12777 |last1= Abazari|first1= Arash|pages=1488–1503|url-access=subscription }} * {{Cite journal |last= |first= |date=2024 |title=Politische Handlung und Hoffnung auf den Sozialismus: Eine Kantische Perspektive |url=https://doi.org/10.1515/dzph-2024-0037 |journal=[[Deutsche Zeitschrift für Philosophie]] |volume=72 |issue=4|doi= 10.1515/dzph-2024-0037|url-access=subscription }} ==== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ==== * {{Cite book |last= |first= |date=2022 |title=Hegel's Philosophy of Right |url= |volume= |chapter=Reading the Philosophy of Right in Light of the Logic: Hegel on the Possibility of Multiple Modernities |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003081036-5/reading-philosophy-right-light-logic-arash-abazari |editor-last= |editor-first= |editor2-last= |editor2-first= |publisher=[[Routledge]] |doi=10.4324/9781003081036-5 |isbn=9781003081036 |editor-link= |editor3-last= |editor3-first=}} * {{Cite book |last= |first= |date=2023 |title=The Handbook of Philosophy and Poverty |url= |volume= |chapter=Marx and Poverty |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003162926-16/marx-poverty-arash-abazari |editor-last= |editor-first= |editor2-last= |editor2-first= |publisher=[[Routledge]] |doi=10.4324/9781003162926-16 |doi-broken-date=1 July 2025 |isbn=9781003162926}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{Google Scholar ID|id=_T13r1oAAAAJ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱮᱜᱮᱞ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱱᱥ ᱦᱚᱯᱠᱤᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱮᱠᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱨᱤᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱳᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱞᱠᱮᱱᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] p6turg2qvgmmr0p0i1h4g4i46iz11ar ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ 0 36098 199813 199485 2026-11-08T04:14:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199813 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ | honorific_suffix = | native_name = {{No bold|{{Script/Nastaliq|کاظم نجفی علمی}}}} | native_name_lang = fa | image = کاظم نجفی علمی 1385.jpg | caption = ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱯᱨᱤᱝ | office2 = ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ [[EIKO|ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ᱾<ref>[https://www.irna.ir/news/81158735/پیام-تسلیت-رییس-ستاد-اجرای-فرمان-امام-ره-به-مناسبت-درگذشت-نجفی ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱚᱫᱚᱨ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔</ref> | appointer2 = [[ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ]] | term_start2 = ᱒᱐᱐᱙ | term_end2 = ᱒᱐᱑᱔ | 1blankname2 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | 1namedata2 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ]] | office3 = [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ|ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱤᱳ (CEO)|ᱥᱤᱤᱳ]]<ref name="SAR"/> | appointer3= [[ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ]] | term_start3 = ᱒᱐᱐৭ | term_end3 = ᱒᱐᱐᱙ | office4 = [[ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱤᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ<ref>{{cite news |title=ᱣᱮᱥᱴ ᱥᱤᱠᱤᱝ ᱴᱩ ᱟᱱᱰᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱢᱤᱰᱤᱥᱴ ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ |url=https://en.mehrnews.com/news/26831/West-seeking-to-undermine-Mideast-security-Rafsanjani |agency=ᱢᱮᱦᱮᱨ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ |date=᱑۲ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘}}</ref><ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/17779/دولت-باید-به-برنامه-چهارم-پایبند-باشد ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ] ᱦᱟᱢᱥᱟᱦᱨᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐৭</ref> | term_start4 = ᱒᱐᱐᱔ | term_end4 = ᱒᱐᱐৭ | appointer4 = [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]] | 1blankname4 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | 1namedata4 = [[ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ]] | office1 = [[ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱤᱳ (CEO)|ᱥᱤᱤᱳ]]<ref name="DIR" /><ref>{{cite web |title=ᱫᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨᱥ ᱮᱠᱴ ᱮᱱᱰ ᱫᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱟᱱᱡᱮᱠᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱᱥ |url=https://www.investigativeproject.org/documents/case_docs/1125.pdf |website=www.investigativeproject.org |page=22 |date=᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙}}</ref> | president1 = [[ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ]] | appointer1 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱵᱷᱟᱫᱽ ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ]] | term_start1 = ᱑᱙᱘᱖ | term_end1 = ᱑᱙᱘᱙ | birth_date = ᱑᱙᱔᱖ | death_date = ᱒᱐᱑᱔ | birth_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]],[[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ|ᱤᱨᱟᱱ]] | occupation = [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ]], [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ]] | education = [[ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ]] [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] }} '''ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ''' ({{langx|fa|کاظم نجفی علمی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑۹᱔᱖ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮ - ᱜᱩᱨ ᱒᱐᱑᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ,<ref>{{cite news |title=ᱢᱳᱢᱮᱱᱤ ᱥᱮᱭᱡᱽ ᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱱᱚᱴ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ-ᱮᱞᱢᱤ, ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱥᱤ ᱱᱚᱱ-ᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱩ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱞᱮᱢᱥ |url=https://tehrantimes.com/news/33151/Momeni-Says-Oil-Accords-Not-Fair-Najafi-Elmi-Iravani-See-Non-Oil |agency=ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱᱴᱟᱭᱤᱢᱥ |date=۷ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑۹۹۹ |quote=ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱰᱨ. ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ-ᱮᱞᱢᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱚᱱ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ-ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ}}</ref> ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑۹᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑۹᱘᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-بورس-6/715741-نجفی-علمی-از-تا "ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ" ᱑۹᱔᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐۷ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260610152414/https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-6/715741-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7 |date=2026-06-10 }} ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ-ᱮ-ᱤᱠᱛᱮᱥᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱑۵ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐۷</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://stb.iau.ir/faculty/www/fa |access-date=2026-05-24 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203105249/https://stb.iau.ir/faculty/www/fa |url-status=dead }}</ref><ref>[//commons.wikimedia.org/wiki/File:نجفی_علمی_کاظم_هیئت_علمی_دانشگاه_در_ایران.jpg ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ] ᱟᱭᱴᱤᱟᱭᱥᱤ (ITIC) - ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱪᱟᱨ/ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱠᱟᱨᱰ</ref><ref name="irna"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ (CEO)<ref name="DIR">{{Cite web|url=https://ia600509.us.archive.org/21/items/directoryofirani1988wash/|title=Index of /21/items/directoryofirani1988wash/|website=ia600509.us.archive.org}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱔᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒۵-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟᱭᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="irna">[https://www.irna.ir/news/80959455/مراسم-تجلیل-از-كاظم-نجفی-علمی-برگزار-شد ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓</ref><ref>[https://www.irna.ir/news/6667637/دبیر-همایش-سند-چشم-انداز-عدم-تحقق-سند-چشم-انداز-بیکاری-و-تورم ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟᱥᱯᱷᱤᱛᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐۷</ref> ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱ (ᱤᱨᱟᱱ ᱑᱔᱐᱔) (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=https://rafsanjani.ir/records/سخنرانی-آیت-الله-هاشمی-رفسنجانی-در-مراسم-همایش-ملی-سند-چشم-انداز-20-ساله-کشور|title=ᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱦᱟᱥᱮᱢᱤ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ | ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱦᱟᱥᱮᱢᱤ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ|website=rafsanjani.ir}}</ref><ref>{{Cite web |title=ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱤᱨᱟᱱ ᱑᱔᱐᱐ |url=http://www.ir1400.ir/ |access-date=2026-05-24 |archive-date=2015-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626184213/http://www.ir1400.ir/ |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐۷ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="SAR">{{cite news |title=ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ: ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ |url=https://www.magiran.com/article/1482049 |issue=554 |publisher=ᱥᱟᱨᱢᱟᱭᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ |date=᱒᱐᱐۷}}</ref><ref>https://audit.org.ir/Site_En/Audit_En.aspx/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱟᱢ ᱠᱷᱳᱢᱮᱱᱤ ᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ (EIKO) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑۹۸۵ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱨ-ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱢᱳᱣᱥᱟᱵᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=ᱟᱞᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ $۶ ᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ |url=https://www.jahannews.com/news/650485/کشور-نفت-۶-دلاری-هم-اداره-کردیم |publisher=ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ |date=᱒᱐᱑۸ |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222041101/https://www.jahannews.com/news/650485/%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%DB%B6-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%85 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱡᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱚᱰᱤᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱟᱢᱮᱦ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱢᱟᱢ ᱥᱟᱫᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱠᱨᱳᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱚᱫᱚᱨ |url=https://stb.iau.ir/fma/fa/news/7151/%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C |website=www.seb.iau.ir |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102222649/https://stb.iau.ir/fma/fa/news/7151/%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C |url-status=dead }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ, ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ (EIKO) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱵᱷᱟᱫᱽ ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱵᱟᱦᱢᱟᱱᱤ᱾<ref name="irna" /> ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱤ ''ᱠᱩᱥᱪᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ'' (᱒᱐᱐۹) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ (ᱤᱨᱟᱱ)'' (᱒᱐᱐۵) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |title=ᱫᱤ ᱠᱩᱥᱪᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ |date=᱒᱐᱐۹ |publisher=ᱥᱩᱨᱮᱦ ᱢᱮᱦᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ, ᱦᱳᱡᱮᱦ ᱦᱳᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ |isbn=9789645067777 |pages=204 |url=https://sooremehr.ir/book/1439/پرسش-جهانیشدن/ |language=fa |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815182710/https://sooremehr.ir/book/1439/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ (ᱤᱨᱟᱱ) |date=᱒᱐᱐۵ |publisher=ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] |page=87 |url=https://books.google.com/books?id=P7NEVlaHH-gC |access-date=8 April 2009 |language=fa}}</ref> == ᱜᱩᱨ == [[File:Commemoration ceremony Kazem Najafi Elmi.jpg|thumb|ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ, [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]], [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ]], ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓|240x240px]] ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ|url=https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=26386|website=www.farsi.khamenei.ir|date=12 May 2014|access-date=24 May 2026|archive-date=30 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130140507/https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=26386|url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] dqs7kl2m0j16p4nbnlpj1js18brhwwb ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱮᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱡᱟᱫᱮᱦ-ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ 0 36111 200015 199037 2026-11-08T10:37:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200015 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨᱴ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱠᱟᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱘)}} {{Infobox person | name = ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱮᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱡᱟᱫᱮᱦ-ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ | native_name = شاهین ابراهیم زاده پزشکی | native_name_lang = fa | other_names = ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ, ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ | birth_date = ᱮ. ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ | birth_place = [[ᱢᱟᱥᱦᱟᱫᱽ]], [[ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤ ᱠᱷᱳᱨᱟᱥᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]] | occupation = ᱱᱤᱰᱞᱣᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱞᱟᱠᱟᱨ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨᱴ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱭᱩᱢ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱟᱨ, ᱠᱭᱩᱨᱮᱴᱚᱨ, ᱮᱰᱩᱠᱮᱴᱚᱨ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱮᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱡᱟᱫᱮᱦ-ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ''' ({{Langx|fa|شاهین ابراهیم زاده پزشکی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮ. ᱑᱙᱕᱘), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ [[ᱟᱨᱴ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱱᱤᱰᱞᱣᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱱᱤᱰᱞᱣᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱞᱟᱠᱟᱨ, ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱟᱨ, ᱠᱭᱩᱨᱮᱴᱚᱨ, ᱮᱰᱩᱠᱮᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Malgapu |first=Hans |date=2017-10-19 |title=UST showcases Iranian artist's ethnic dresses - |url=https://www.ust.edu.ph/ust-showcases-iranian-artists-ethnic-dresses/ |access-date=2023-02-21 |language=en-US|website=[[ᱥᱟᱱᱛᱳ ᱴᱳᱢᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (UST)}}</ref><ref name="UP Asian Center-2017" /><ref name="IBNA-2010">{{Cite web |last= |date=2010-06-10 |title=پاسداري از ميراث و گنجينه گرانبهاي صنايع دستي در منابع مكتوب {{!}} ایبنا |trans-title=Protecting the heritage and precious treasure of handicrafts in written sources |url=https://www.ibna.ir/fa/report/72143/پاسداري-ميراث-گنجينه-گرانبهاي-صنايع-دستي-منابع-مكتوب |access-date=2023-02-21 |website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA) |language=fa}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱴᱨᱟᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱥᱴᱭᱩᱢ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱥᱴᱭᱩᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Honar Online">{{Cite web |title=Iran's tribal costumes on display in Tehran |url=https://www.honaronline.ir/Section-fashion-7/169852-iran-tribal-costumes-on-display-in-tehran |access-date=2023-02-21 |website=Honar Online |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-10-13 |title=Philippines Asian Center displays traditional Iranian costumes |url=https://www.tehrantimes.com/news/417541/Philippines-Asian-Center-displays-traditional-Iranian-costumes |access-date=2023-02-21 |website=[[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Palapar-2017">{{Cite web |last=Palapar |first=Kathleen Therese A. |date=October 25, 2017 |title=Iranian fashion designer flaunts traditional dresses |url=https://varsitarian.net/circle/20171025/iranian-fashion-designer-flaunts-traditional-dresses |access-date=2023-02-21 |website=Varsitarian |language=en-US |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221062452/https://varsitarian.net/circle/20171025/iranian-fashion-designer-flaunts-traditional-dresses |url-status=dead }}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱮᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱡᱟᱫᱮᱦ-ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱥᱦᱟᱫᱽ]], [[ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤ ᱠᱷᱳᱨᱟᱥᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱡᱟᱫᱮᱦ-ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, [[ᱠᱟᱨᱟᱡᱽ]], ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱨᱢᱮᱱᱴᱥ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱱ (ᱢᱩᱬᱩᱛ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Palapar-2017" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱞᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱰᱞᱣᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱟᱨᱢᱮᱦ ᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱭᱰᱟᱨᱤ]], ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱞᱠ ᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱭᱰᱟᱨᱤ, ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱴᱤᱯᱷ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱟᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱾<ref name="UP Asian Center-2017">{{Cite web |date=September 29, 2017 |title=Colors of Diversity: The Ethnic Dresses of Iran |url=https://ac.upd.edu.ph/index.php/news-announcements/1000-colors-diversity-ethnic-dresses-iran-exhibit-lecture |website=[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (UP), UP Asian Center}}</ref><ref>{{Cite web |date=2002-09-08 |title=درمقاله‌ي شهين پزشكي عنوان شده است: زوال هر يك از شاخه‌هاي هنر سنتي ايران به منزله‌ي از خود بيگانه شدن با هويت ديرينه‌ي خود است |url=https://www.isna.ir/news/8106-03595/درمقاله-ي-شهين-پزشكي-عنوان-شده-است-زوال-هر-يك-از-شاخه-هاي-هنر |access-date=2023-02-21 |website=ᱤᱥᱱᱟ (ISNA) |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2002-08-30 |title=به بهانه‌ي برپايي نمايشگاه سوزن دوزي در موزه ملي شهين پزشكي: هنر سوزن دوزي جزيي از هنرهاي كاربردي است |url=https://www.isna.ir/news/8106-01928/به-بهانه-ي-برپايي-نمايشگاه-سوزن-دوزي-در-موزه-ملي-شهين-پزشكي |access-date=2023-02-21 |website=ᱤᱥᱱᱟ (ISNA) |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱱᱰᱤᱠᱨᱟᱯᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "طرح هایی برای سوزن دوزی" (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ: ''ᱱᱤᱰᱞᱣᱚᱨᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ'') (ᱟᱱᱜᱮᱦ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱒᱐᱑᱖) ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IBNA-2010" /> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱮᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱡᱟᱫᱮᱦ-ᱯᱮᱡᱮᱥᱠᱤ ᱫᱚ "ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ: ᱫᱤ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱰᱨᱮᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ" ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱭᱩᱨᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱳ ᱴᱳᱢᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (UST), ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱡᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ]], ᱟᱨ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱞᱤᱢᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱰᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱴᱨᱟᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱯᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2017-10-29 |title=Artist feats traditional Iranian costumes |url=https://www.manilatimes.net/2017/10/29/weekly/expat-diplomats/artist-feats-traditional-iranian-costumes/359430 |access-date=2023-02-21 |website=[[ᱫᱤ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 14, 2017 |title=Philippines Asian Center displays traditional Iranian costumes |url=https://www.iranart.news/Section-culture-5/11512-philippines-asian-center-displays-traditional-iranian-costumes |access-date=2023-02-21 |website=ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨᱴᱥ |language=en |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221064742/https://www.iranart.news/Section-culture-5/11512-philippines-asian-center-displays-traditional-iranian-costumes |url-status=dead}}</ref> "ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ" ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱟᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱯᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱥᱛᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱯᱚᱲ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱭᱰᱟᱨᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), [[ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱠᱟᱯᱚᱲ]], ᱟᱨ [[ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱᱥ|ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱ]] ᱠᱟᱯᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Honar Online" /><ref name="Palapar-2017" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ]]-ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱵᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Palapar-2017" /> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱷᱳᱨᱟᱥᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱴ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱠᱷᱳᱨᱟᱥᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱭᱟᱹ" ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=پژوهشگران برتر سال 90 خراسان رضوی معرفی شدند |url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901008000235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221920/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901008000235 |archive-date=2016-03-04 |website=[[ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ]] |language=fa}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱥᱦᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨᱴ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱭᱩᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱭᱩᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ]] pkg2slasfuounmdhlchx9v30z2niige ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ 0 36374 199878 197894 2026-11-08T06:48:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 7 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199878 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ}} {{Infobox football club | clubname = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ | image = | upright = 0.8 | fullname = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ | nickname = ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ<ref>{{cite web|url=https://khelnow.com/football/isl-2020-21-jamshedpur-fc-season-preview|title=Indian Super League 2020–21 Team Profile: Jamshedpur FC|website=khelnow.com|access-date=24 November 2020|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109093043/https://khelnow.com/football/isl-2020-21-jamshedpur-fc-season-preview|url-status=live}}</ref><br />''ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ'' ''ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ'' | short name = ᱡᱮᱮᱯᱷᱥᱤ | founded = {{start date and age|df=y|2017|6|12}} | ground = [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ|ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ]] | capacity = ᱒᱔,᱔᱒᱔<ref>{{cite web|title=JRD Tata Sports Complex|url=http://www.indiansuperleague.com/clubs/1159-jamshedpur-fc-profile/venue|website=Indian Super League|access-date=30 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117193419/http://www.indiansuperleague.com/clubs/1159-jamshedpur-fc-profile/venue/|archive-date=17 November 2017|url-status=live}}</ref> | owntitle = ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ | owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]<br>{{small|([[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]])}} | chrtitle = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | chairman = ᱪᱟᱱᱚᱠᱭᱚ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ | mgrtitle = ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ | manager = [[ᱚᱣᱮᱱ ᱠᱚᱭᱮᱞ]] | league = {{indian football updater|Jamshedp}} | season = {{indian football updater|Jamshedp2}} | position = {{indian football updater|Jamshedp3}} | current = ᱒᱐᱒᱕–᱒᱖ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱ <!-- kit --><!--These kits are based on what the team has said is official. Several variations of these have been used on game day.official kits may change in future. Please do not edit these.-->| pattern_la1 = _navyborder | pattern_b1 = _navycollar | pattern_ra1 = _navyborder | pattern_sh1 = _navysides | pattern_so1 = _navytop | leftarm1 = 000080 | body1 = ED2939 | rightarm1 = 000080 | shorts1 = ED2939 | socks1 = ED2939 | pattern_la2 = _skyblueborder | pattern_b2 = _uskyblue | pattern_ra2 = _skyblueborder | pattern_sh2 = _skysides | pattern_so2 = _skybluetop | leftarm2 = FEFEFA | body2 = FEFEFA | rightarm2 = FEFEFA | shorts2 = FEFEFA | socks2 = FEFEFA | website = http://www.fcjamshedpur.com/ }} '''ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ''' ({{IPAc-en|ˈ|dʒ|æ|m|ʃ|ɛ|d|p|ʊər}}, {{IPA|hi|dʒəmˈʃeːdpʊr|lang|Jamshedpur.ogg}}) ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ (ᱟᱭᱤᱮᱥᱮᱞ) ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱯ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱞᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱦᱚᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Thapa|first=Chirinjibi|url=https://www.business-standard.com/article/sports/it-s-no-more-just-about-real-or-barca-breaking-records-la-liga-india-head-120032000916_1.html|title=It's no more just about Real or Barca breaking records: La Liga India head|date=20 March 2020|work=Business Standard India|access-date=26 March 2020|archive-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403062624/https://www.business-standard.com/article/sports/it-s-no-more-just-about-real-or-barca-breaking-records-la-liga-india-head-120032000916_1.html|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱚᱯᱯᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱤᱮᱥᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱫᱚᱥ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱚᱣᱮᱱ ᱠᱚᱭᱮᱞ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱸᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱣᱮᱱ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱤᱞᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱤᱜᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱤᱞᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱜᱚᱲᱚ=== [[File:ISL Jamshedpur FC vc Bangalore FC match.jpg|thumb|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱚᱡᱚᱢ) ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾]] ᱑᱑ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱤᱢ ([[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]) ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TOI Expansion">{{cite news|title=Indian Super League to invite bids for new teams|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/indian-super-league-to-invite-bids-for-new-teams/articleshow/58629483.cms|access-date=31 May 2017|work=[[The Times of India]]|date=11 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805190754/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/indian-super-league-to-invite-bids-for-new-teams/articleshow/58629483.cms|archive-date=5 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱤᱰᱮᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TOI Bengaluru FC">{{cite news|title=Bengaluru FC submit bid as ITB submission deadline ends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/bengaluru-fc-submit-bid-as-itb-submission-deadline-ends/articleshow/58851199.cms|access-date=31 May 2017|work=[[The Times of India]]|date=26 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807060336/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/bengaluru-fc-submit-bid-as-itb-submission-deadline-ends/articleshow/58851199.cms|archive-date=7 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱤᱢ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=ISL expanded to 10 teams, Bengaluru FC one of them|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/isl-expanded-to-10-teams-bengaluru-fc-one-of-them/articleshow/59113316.cms|access-date=13 June 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621050933/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/isl-expanded-to-10-teams-bengaluru-fc-one-of-them/articleshow/59113316.cms|archive-date=21 June 2017|url-status=live}}</ref> ᱵᱤᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱚᱯᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title=Steve Coppell joins Jamshedpur ISL team|url=https://twitter.com/TataSteelLtd/status/885855150321086464|website=Tata Steel (Twitter)|access-date=14 July 2017|archive-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706115637/https://twitter.com/TataSteelLtd/status/885855150321086464|url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Shukla|first1=Kaushal|title=Kerala Blasters manager Steve Coppell laments cramped schedule after loss|url=http://www.firstpost.com/sports/isl-2016-final-kerala-blasters-manager-steve-coppell-laments-cramped-schedule-after-loss-3163058.html|access-date=14 July 2017|work=FirstPost|date=19 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718220355/http://www.firstpost.com/sports/isl-2016-final-kerala-blasters-manager-steve-coppell-laments-cramped-schedule-after-loss-3163058.html|archive-date=18 July 2017|url-status=live}}</ref> ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ, ᱟᱨ ᱞᱳᱜᱳ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jamshedpur FC reveal name and logo|url=https://twitter.com/IndSuperLeague/status/889012604022267904|website=Indian Super League|access-date=29 July 2017|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100800/https://twitter.com/IndSuperLeague/status/889012604022267904|url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱱᱟᱥ ᱮᱰᱟᱛᱷᱳᱰᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱯᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Draft">{{cite news|title=Jamshedpur FC in ISL 2017 Draft: Anas Edathodika, Subrata Paul, Mehtab Hossain signed|url=http://www.goal.com/en-sg/news/3868/main/2017/07/23/37268432/jamshedpur-fc-in-isl-2017-draft-anas-edathodika-subrata-paul|access-date=29 July 2017|work=Goal.com|date=23 July 2017|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100457/https://www.goal.com/en-sg/news/isl-2017-draft-full-details-about-jamshedpur-fcs-picks/jn0dqfpolbz61oeizrm16mcxh|url-status=live}}</ref> ===ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱤᱡᱚᱱ=== [[File:Steve coppell 2006 promotion celebration cropped.JPG|thumb|left|195x195px|alt=Steve Cappell celebrating|[[ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱚᱯᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾]] ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱟᱨ ᱟᱱᱰᱨᱮ ᱵᱤᱠᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱐-᱐ ᱰᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Another goalless draw|url=https://www.telegraphindia.com/sports/another-goalless-draw-187237|access-date=5 March 2018|work=Telegraph India|date=17 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201080818/https://www.telegraphindia.com/sports/another-goalless-draw-187237|archive-date=1 December 2017|url-status=dead}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱟᱴᱠᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱢ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱓,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ 0-0 ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱨᱟᱣ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jamshedpur 0–0 ATK|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/12/01/india/indian-super-league/jamshedpur/atletico-de-kolkata/2597756/|website=Soccerway|access-date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306102616/https://int.soccerway.com/matches/2017/12/01/india/indian-super-league/jamshedpur/atletico-de-kolkata/2597756/|archive-date=6 March 2018|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱟᱭᱱᱟᱢᱚᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱤᱡᱩ ᱟᱡᱩᱠᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑-᱐ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱞ ᱥᱠᱚᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Bhattacharya|first1=Aditya|title=Azuka strike gives Jamshedpur maiden goal, Dynamos slip to third straight loss|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/azuka-strike-gives-jamshedpur-maiden-goal-dynamos-slip-to-third-straight-loss/articleshow/61952278.cms|access-date=5 March 2018|work=[[The Times of India]]|date=6 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207140019/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/azuka-strike-gives-jamshedpur-maiden-goal-dynamos-slip-to-third-straight-loss/articleshow/61952278.cms|archive-date=7 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱞᱮᱭᱚᱯᱷ ᱥᱯᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Manuel Lanzarote's double strike powers FC Goa to win over Jamshedpur FC|url=http://www.firstpost.com/sports/isl-2017-18-manuel-lanzarotes-double-strike-powers-fc-goa-to-win-over-jamshedpur-fc-4299045.html|access-date=5 March 2018|work=FirstPost|date=11 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306082939/http://www.firstpost.com/sports/isl-2017-18-manuel-lanzarotes-double-strike-powers-fc-goa-to-win-over-jamshedpur-fc-4299045.html|archive-date=6 March 2018|url-status=live}}</ref> ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱪ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ|ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=FC Goa and Jamshedpur FC face each other in play-off spot decider|url=https://scroll.in/field/870699/indian-super-league-fc-goa-and-jamshedpur-fc-face-each-other-in-play-off-spot-decider|access-date=5 March 2018|work=Scroll.in|date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328104206/https://scroll.in/field/870699/indian-super-league-fc-goa-and-jamshedpur-fc-face-each-other-in-play-off-spot-decider|archive-date=28 March 2019|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱟᱵᱷ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱓-᱐ ᱛᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Goa books playoff spot|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/goa-takes-last-semifinal-spot/article22927103.ece|access-date=5 March 2018|work=The Hindu|date=5 March 2018|archive-date=28 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628134712/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/goa-takes-last-semifinal-spot/article22927103.ece|url-status=live}}</ref> ===᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱤᱡᱚᱱ=== ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱰᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=21 July 2018|title=Jamshedpur FC appoint Cesar Fernando as head coach for upcoming ISL season|url=https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-appoint-cesar-fernando-head-coach|website=Khelnow|access-date=18 February 2021|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100500/https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-appoint-cesar-fernando-head-coach|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱭᱠᱟᱞ ᱥᱩᱥᱟᱭᱨᱟᱡᱽ, ᱥᱮᱨᱡᱤᱭᱚ ᱥᱤᱰᱚᱱᱪᱟ, ᱠᱟᱨᱞᱚᱥ ᱠᱟᱞᱵᱷᱚ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤᱭᱳ ᱟᱨᱠᱮᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱤ, ᱢᱮᱢᱚ, ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱛᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=23 September 2018|title=ISL 2018–19 Team Profile: Jamshedpur FC|url=https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-fc-preview|website=Khelnow|access-date=18 February 2021|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100500/https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-fc-preview|url-status=live}}</ref> ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱤᱢ ᱠᱟᱦᱤᱞ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=1 September 2018|title=Jamshedpur FC sign Australian star Tim Cahill|url=https://www.the-afc.com/news/afcsection/jamshedpur-fc-sign-australian-star-tim-cahill|website=AFC.com|access-date=18 February 2021|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923175332/http://www.the-afc.com/news/afcsection/jamshedpur-fc-sign-australian-star-tim-cahill|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|date=2 October 2018|title=ISL 2018–19: Arques, Morgado score in Jamshedpur's 2–0 win over Mumbai City|url=https://www.business-standard.com/article/sports/indian-super-league-2018-19-isl-2018-19-live-scoreboard-mumbai-city-fc-vs-jamshedpur-fc-live-score-in-todays-isl-2018-19-football-match-at-mumbai-football-arena-match-timings-live-streaming-paulo-machado-tim-cahill-118100200545_1.html|website=Businessstandard|access-date=18 February 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618015815/https://www.business-standard.com/article/sports/indian-super-league-2018-19-isl-2018-19-live-scoreboard-mumbai-city-fc-vs-jamshedpur-fc-live-score-in-todays-isl-2018-19-football-match-at-mumbai-football-arena-match-timings-live-streaming-paulo-machado-tim-cahill-118100200545_1.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 October 2018|title=ISL 2018: Jamshedpur FC hold Bengaluru FC to 2–2 draw|url=https://www.hindustantimes.com/football/jamshedpur-fc-hold-bengaluru-fc-to-2-2-draw-with-late-strike/story-dnW9cCrWxzQ3q7te1Q0V8K.html|website=hindustantimes.com|access-date=18 February 2021|archive-date=9 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009172624/https://www.hindustantimes.com/football/jamshedpur-fc-hold-bengaluru-fc-to-2-2-draw-with-late-strike/story-dnW9cCrWxzQ3q7te1Q0V8K.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱞᱮ-ᱚᱯᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱞᱮ-ᱚᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱴ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=28 February 2019|title=Indian Super League: Jamshedpur FC maul Bengaluru FC 5–1 in ISL 2018–19|url=https://www.dnaindia.com/sports/report-indian-super-league-jamshedpur-fc-maul-bengaluru-fc-5-1-in-isl-2018-19-2724810|website=dnaindia|access-date=18 February 2021|archive-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301140837/https://www.dnaindia.com/sports/report-indian-super-league-jamshedpur-fc-maul-bengaluru-fc-5-1-in-isl-2018-19-2724810|url-status=live}}</ref> [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱤᱨᱚᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱪᱤᱞ ᱵᱨᱟᱰᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱑᱖ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱣᱟᱠᱚᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=1 April 2019|title=Jamshedpur and NorthEast progress to the Hero Super Cup quarter-finals|url=http://www.supercup.in/news/jamshedpur-and-northeast-progress-to-the-hero-super-cup-quarter-finals|website=supercup.in|access-date=18 February 2021|archive-date=14 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914225600/http://www.supercup.in//news/jamshedpur-and-northeast-progress-to-the-hero-super-cup-quarter-finals|url-status=dead}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ [[ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱩᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 April 2019|title=Super Cup 2019: 10-man Goa claims thrilling 4–3 win over Jamshedpur FC|url=https://sportstar.thehindu.com/football/super-cup-2019-fc-goa-beats-jamshedpur-fc-seven-goals-edu-bedia-corominas-seriton-cidoncha-calvo/article26758521.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=17 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517010042/https://sportstar.thehindu.com/football/super-cup-2019-fc-goa-beats-jamshedpur-fc-seven-goals-edu-bedia-corominas-seriton-cidoncha-calvo/article26758521.ece|url-status=live}}</ref> ===᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱥᱤᱡᱚᱱ=== ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱚᱱᱤᱭᱚ ᱤᱨᱤᱭᱚᱸᱰᱳ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 July 2019|title=Jamshedpur FC appoint Spaniard Antonio Iriondo as head coach|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/jamshedpur-fc-appoint-spaniard-antonio-iriondo-as-head-coach/articleshow/70397123.cms|website=[[Times Of India]]|access-date=18 February 2021|archive-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706115002/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/jamshedpur-fc-appoint-spaniard-antonio-iriondo-as-head-coach/articleshow/70397123.cms|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱷᱤᱱᱤᱛ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱞᱚᱥᱴᱚᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱳᱞ ᱮ ᱜᱚᱫ ᱠᱮᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 August 2019|title=CK Vineeth joins Jamshedpur|url=https://sportstar.thehindu.com/football/isl-ck-vineeth-jamshedpur-kerala-blasters-chennaiyin-indian-football-transfers/article29261160.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618222224/https://sportstar.thehindu.com/football/isl-ck-vineeth-jamshedpur-kerala-blasters-chennaiyin-indian-football-transfers/article29261160.ece|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱳᱨ ᱢᱚᱱᱨᱳᱭ, ᱥᱮᱨᱡᱤᱭᱳ ᱠᱟᱥᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱢᱮᱰᱤᱱᱟ ᱞᱩᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=3 October 2019|title=Jamshedpur FC introduces squad for 2019–20 season as new season begins on 22nd October|url=https://www.fcjamshedpur.com/news/jamshedpur-fc-introduces-squad-for-2019-20-season-as-new-season-begins-on-22nd-october|website=Jamshedpur FC.com|access-date=18 February 2021|archive-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119032043/https://www.fcjamshedpur.com/news/jamshedpur-fc-introduces-squad-for-2019-20-season-as-new-season-begins-on-22nd-october|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱜᱷᱮᱞᱳᱴ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱨᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱤᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=22 October 2019|title=ISL 2019–20: 10-man Jamshedpur edge past Odisha|url=https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|website=Goal.com|access-date=18 February 2021|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023140845/https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱒-᱑ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱓-᱑ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱱ ᱜᱚᱞ ᱛᱮ ᱰᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|date=22 October 2019|title=ISL 2019–20: 10-man Jamshedpur edge past Odisha|url=https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|website=Goal.com|access-date=18 February 2021|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023140845/https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ATK ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱪ ᱓-᱑ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=9 November 2019|title=ISL 2019–20 HIGHLIGHTS, ATK vs Jamshedpur FC: Roy Krishna, Edu Garcia Help ATK Beat Jamshedpur|url=https://www.news18.com/news/football/isl-2019-20-highlights-atk-vs-jamshedpur-fc-2380285.html|website=news18.com|access-date=18 February 2021|archive-date=7 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107171937/https://www.news18.com/news/football/isl-2019-20-highlights-atk-vs-jamshedpur-fc-2380285.html|url-status=live}}</ref> ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱠ ᱴᱩ ᱵᱮᱠ ᱰᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷᱥᱤ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱠ ᱴᱩᱠ ᱰᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 November 2019|title=FC Goa vs Jamshedpur: Castel strike hands Goa first defeat of season – as it happened|url=https://sportstar.thehindu.com/football/isl/isl-2019-20-fc-goa-vs-jamshedpur-fc-live-score-corominas-piti-castel-boumous-tiri-iriondo-lobera-doungel-brandon-jahouh/article30087971.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302204206/https://sportstar.thehindu.com/football/isl/isl-2019-20-fc-goa-vs-jamshedpur-fc-live-score-corominas-piti-castel-boumous-tiri-iriondo-lobera-doungel-brandon-jahouh/article30087971.ece|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ, ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=18 December 2019|title=ISL: Jamshedpur faces Mumbai City as top-four race heats up|url=https://sportstar.thehindu.com/football/isl/indian-super-league-isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-mumbai-city-preview-analysis-rowllin-borges-sergio-castel-costa-iriondo-sougou/article30340713.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=12 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112232256/https://sportstar.thehindu.com/football/isl/indian-super-league-isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-mumbai-city-preview-analysis-rowllin-borges-sergio-castel-costa-iriondo-sougou/article30340713.ece|url-status=live}}</ref> ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱴ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=25 March 2020|title=ISL 2019–20 Season Review: Jamshedpur FC|url=https://khelnow.com/football/isl-2019-20-jamshedpur-fc-season-review|website=Khelnow|access-date=18 February 2021|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125744/https://khelnow.com/football/isl-2019-20-jamshedpur-fc-season-review|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ== {{main|ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ}} [[File:J.R.D. Tata Stadium.jpg|300px|thumb|ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱞ]] ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]] ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱫᱟ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱔,᱔᱒᱔ (ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ) – ᱔᱐,᱐᱐᱐ (ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ== ''ᱨᱮᱰ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱥ'' ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://fistosports.com/news/the-red-miners-jamshedpur-fcs-pride-and-passionate-fan-base/ |title=The Red Miners: Jamshedpur FC's pride and passionate fan base |website=Fisto |language=en-US |access-date=1 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902114637/https://fistosports.com/news/the-red-miners-jamshedpur-fcs-pride-and-passionate-fan-base/ |archive-date=2 September 2019 |url-status=dead }}</ref> ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''᱑᱒ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Red Miners all set to virtually cheer for JFC this ISL|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/red-miners-all-set-to-virtually-cheer-for-jfc-this-isl/cid/1796534|access-date=2020-11-06|website=www.telegraphindia.com|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107145019/https://www.telegraphindia.com/jharkhand/red-miners-all-set-to-virtually-cheer-for-jfc-this-isl/cid/1796534|url-status=live}}</ref> ==ᱠᱨᱮᱥᱴ, ᱨᱚᱝ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱤᱴ ᱠᱚ== ᱠᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://thefangarage.com/articles/11622-isl-2017-jamshedpur-fc-unveil-their-logo|title=ISL 2017: Jamshedpur FC Unveil Their Logo &#124; The Fan Garage (TFG)|date=23 July 2017|website=thefangarage.com|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328081009/https://thefangarage.com/articles/11622-isl-2017-jamshedpur-fc-unveil-their-logo|archive-date=28 March 2019|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱤᱵᱤᱭᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ===ᱠᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱴ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ ᱠᱚ=== {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;float:center" |- !ᱚᱠᱛᱚ !ᱠᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ !ᱥᱟᱨᱴ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ !ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ !ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ !ᱟᱥᱛᱟᱱ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ |- |᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ |rowspan=9|[[ᱱᱤᱵᱤᱭᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ|ᱱᱤᱵᱤᱭᱟ]]<ref>{{Cite web|date=2018-08-18|title=Indian Super League: Nivia signs 3-year, multi-crore deal to become official ball partner|url=https://www.insidesport.co/indian-super-league-nivia-signs-3-year-multi-crore-deal-to-become-official-ball-partner/|access-date=2021-07-02|website=Inside Sport|language=en-US|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182204/https://www.insidesport.co/indian-super-league-nivia-signs-3-year-multi-crore-deal-to-become-official-ball-partner/|url-status=dead}}</ref> |rowspan=2|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱴᱟᱴᱟ]] |rowspan=2|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] |rowspan=2|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ]] |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]] |- |᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ|ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ]] |- |᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ |rowspan=7|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]<ref>{{Cite web|last=Staff|date=2020-11-25|title=Jamshedpur FC Sponsors List 2020|url=https://sportskhabri.com/jamshedpur-fc-sponsors-list-2020/|access-date=2021-05-29|website=Sports Khabri|language=en-US|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213439/https://sportskhabri.com/jamshedpur-fc-sponsors-list-2020/|url-status=dead}}</ref> |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ]] |rowspan=7|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱴᱟᱴᱟ]] |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ|ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥ]] |- |᱒᱐᱒᱐-᱒᱑ |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ|ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|date=2020-11-26|title=ISL 2020-21: Tata Pravesh renews association with Jamshedpur FC as Associate Partner|url=https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-tata-pravesh-renews-association-with-jamshedpur-fc-as-associate-partner/|access-date=2021-05-29|website=The Sports News|language=en-US|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421085553/https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-tata-pravesh-renews-association-with-jamshedpur-fc-as-associate-partner/|url-status=live}}</ref> |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱞᱴᱨᱚᱡᱽ|ᱟᱞᱴᱨᱚᱡᱽ]]<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=ISL 2020-21: Jamshedpur FC ropes Tata Motors as Official Automobile Partner|url=https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-jamshedpur-fc-ropes-tata-motors-as-official-automobile-partner/|access-date=2021-05-29|website=The Sports News|language=en-US|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212721/https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-jamshedpur-fc-ropes-tata-motors-as-official-automobile-partner/|url-status=live}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ |rowspan=5|[[ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.]]<ref>{{Cite web|date=2021-11-16|title=SBI & Jamshedpur FC join hands to promote football in India|url=https://khelnow.com/football/isl-2021-22-sbi-jamshedpur-fc|access-date=2021-11-16|website=Khel Now|language=en-US|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116140038/https://khelnow.com/football/isl-2021-22-sbi-jamshedpur-fc|url-status=live}}</ref> |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱩᱸᱪ|ᱯᱩᱸᱪ]]<ref>{{Cite web|date=2021-11-11|title=Tata Motors continues association as Jamshedpur FC's Official Automobile Partner with PUNCH|url=https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-association-as-jamshedpur-fcs-official-automobile-partner-with-punch|access-date=2021-11-13|website=Jamshedpur FC|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113182655/https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-association-as-jamshedpur-fcs-official-automobile-partner-with-punch|url-status=dead}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱤᱭᱟᱜᱳ|ᱴᱤᱭᱟᱜᱳ]]<ref>{{cite web | url=https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-its-association-with-jamshedpur-fc | title=TATA Motors continues its association with Jamshedpur FC | date=11 October 2022 | access-date=7 July 2026 | archive-date=7 July 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260707145114/https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-its-association-with-jamshedpur-fc | url-status=dead }}</ref> |- |᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱮᱠᱥᱚᱱ|ᱱᱮᱠᱥᱚᱱ]] |- |᱒᱐᱒᱔-᱒᱕ |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ|ᱤᱱᱴᱨᱟ]] |- |᱒᱐᱒᱕-᱒᱖ |[[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱡᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱞᱩᱠᱳ+]] |} ==ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ== * {{flagicon|ESP}} [[ᱟᱴᱞᱮᱴᱤᱠᱚ ᱰᱤ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ]]<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/10-partnerships-between-indian-and-european-football-clubs-which-broke-down|title=10 Partnerships between Indian and European football clubs which broke down|date=28 June 2019|access-date=15 January 2022|website=sportskeeda.com|publisher=[[Sportskeeda]]|first1=Abhishek|last1=Kundu|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229133036/https://www.sportskeeda.com/indian-football/10-partnerships-between-indian-and-european-football-clubs-which-broke-down|archive-date=29 December 2023}}</ref> * {{flagicon|IND}} [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]{{efn|The players participate in the [[Reliance Foundation Development League|RFDL]] as a part of the Jamshedpur FC's youth team.}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ==ᱱᱳᱴ ᱠᱚ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== <!-- NOTE TO EDITORS: Before adding any external links to this section, please read Wikipedia's external links policy at http://en.wikipedia.org/wiki/WP:EL and the "Links to be avoided" section especially. If the site you are linking to is primarily a blog or forum with little additional content, then it will be removed as it contravenes the agreed conventions for inclusion. Per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only. --> * {{Official website|http://www.fcjamshedpur.com/}} * [http://www.indiansuperleague.com/jamshedpur-fc/squad Jamshedpur FC] at the [[Indian Super League|ISL official website]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112055117/http://www.indiansuperleague.com/jamshedpur-fc/squad |date=12 November 2017 }}. {{ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ}} {{ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ}} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ}} {{ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱤᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] 870ix5cdvf68zfjqguxl42lef5azsua ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ ᱡᱟᱢᱤᱞ 0 36384 199856 193622 2026-11-08T05:58:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199856 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ}} {{Infobox football biography | name = ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ ᱡᱟᱢᱤᱞ | image = Khalid Jamil At Mumbai FC Pre Match Conference (cropped).JPG | caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱞ | fullname = ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱢᱤᱞ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1977|4|21}} | birth_place = [[ᱠᱩᱣᱮᱴ ᱥᱤᱴᱤ]], ᱠᱩᱣᱮᱴ<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/who-is-khalid-jamil-the-new-india-mens-football-team-manager/articleshow/123042160.cms |title=Who is Khalid Jamil, the new India men's football team manager? |date=1 August 2025 |work=The Times of India |access-date=16 August 2025}}</ref> | height = 1.82 m | position = [[ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰ (ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ)|ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰᱟᱨ]] | currentclub = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]](ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ) | years1 = ᱑᱙᱙᱗–᱑᱙᱙᱘ | years2 = ᱑᱙᱙᱘–᱒᱐᱐᱑ | years3 = ᱒᱐᱐᱑–᱒᱐᱐᱗ | years4 = ᱒᱐᱐᱗–᱒᱐᱐᱙ | clubs1 = [[ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱭᱩᱱᱤᱴ]] | clubs2 = [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] | clubs3 = [[ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] | clubs4 = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref>{{Cite news|title = Mumbai Football Club launched|date = 28 June 2007|work = Rediff News|url = http://www.rediff.com/sports/2007/jun/28foot.htm|access-date = 9 June 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20100702234130/http://www.rediff.com/sports/2007/jun/28foot.htm|archive-date = 2 July 2010}}</ref> | caps1 = ᱓᱘ | goals1 = ᱑᱐ | caps2 = ᱗᱘ | goals2 = ᱔ | caps3 = ᱒᱒᱐ | goals3 = ᱒᱕ | caps4 = ᱔᱒ | goals4 = ᱖ | totalcaps = ᱓᱗᱘ | totalgoals = ᱔᱕ | nationalyears1 = ᱑᱙᱙᱘–᱒᱐᱐᱖ | nationalteam1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nationalcaps1 = ᱔᱐ | nationalgoals1 = ᱔ | manageryears1 = ᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱑᱕ | managerclubs1 = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] | manageryears2 = ᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱑᱗ | managerclubs2 = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱟᱭᱡᱚᱞ]] | manageryears3 = ᱒᱐᱑᱗–᱒᱐᱑᱘ | managerclubs3 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] | manageryears4 = ᱒᱐᱑᱘–᱒᱐᱑᱙ | managerclubs4 = [[ᱢᱳᱦᱩᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱳᱦᱩᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] | manageryears5 = ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱐ | managerclubs5 = [[ᱟᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] (ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ) | manageryears6 = ᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱑ | managerclubs6 = [[ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] (ᱛᱟᱞᱟ) | manageryears7 = ᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱒ | managerclubs7 = [[ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] | manageryears8 = ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱓ | managerclubs8 = [[ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] | manageryears9 = ᱒᱐᱒᱓ | managerclubs9 = [[ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ|ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ]] | manageryears10 = ᱒᱐᱒᱓–᱒᱐᱒᱕ | managerclubs10 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | manageryears11 = ᱒᱐᱒᱕– | managerclubs11 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] }} '''ᱠᱷᱟᱠᱤᱫᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱢᱤᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱟᱱᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="AIFF2"/> ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/sports/goan-bashing-for-mumbai-fc/story-stHvLxvGWceGagl5ev1v9H.html|title=Goan bashing for Mumbai FC|date=18 December 2010|website=hindustantimes.com|publisher=The Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119091916/https://www.hindustantimes.com/sports/goan-bashing-for-mumbai-fc/story-stHvLxvGWceGagl5ev1v9H.html|archive-date=19 November 2018|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], [[ᱮᱥᱥᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]], [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱟᱭᱡᱚᱞ]],<ref>{{cite web|url=https://i-league.org/aizawl-fc-journey-nothing-short-of-amazing-says-manager-hmingthana-zadeng/|title=Aizawl FC journey nothing short of amazing, says team manager Hmingthana Zadeng|first=Shraishth|last=Jain|date=7 January 2020|access-date=26 January 2020|website=i-league.org|publisher=Hero I-League|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728073012/https://i-league.org/aizawl-fc-journey-nothing-short-of-amazing-says-manager-hmingthana-zadeng/|archive-date=28 July 2023}}</ref> [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]],<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/indian-football-transfer-season-201213-updated|title=Indian Football: Transfer Season 2012/13 Updated|date=3 December 2012|access-date=15 July 2022|website=sportskeeda.com|publisher=[[Sportskeeda]]|first=Arunava|last=Chaudhuri|archive-date=21 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321155010/https://www.sportskeeda.com/indian-football/indian-football-transfer-season-201213-updated}}</ref> [[ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱯ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱥᱟᱶ [[᱒᱐᱑᱖–᱑᱗ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ|ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱪ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱯᱞᱮ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱪ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶ [[᱒᱐᱒᱐–᱒᱑ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐᱒᱐-᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":1"/><ref name=":2"/> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱣᱮᱴ ᱥᱤᱴᱤ, ᱠᱩᱣᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱪ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱥᱮᱞ ᱯᱞᱟᱴᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱞᱟᱴᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/Meet-Khalid-Jamil-Gods-own-midfielder/articleshow/888333.cms | newspaper=The Times Of India | title=Meet Khalid Jamil, God's own midfielder | date=17 October 2004 | first=Nilanjan | last=Datta | access-date=23 June 2018 | archive-date=21 July 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180721215358/https://timesofindia.indiatimes.com/Meet-Khalid-Jamil-Gods-own-midfielder/articleshow/888333.cms | url-status=live }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱨᱣᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> ==ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱗-᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="national-football-teams.com">{{cite web |url=https://www.national-football-teams.com/player/30180.html |title=Khalid Jamil |website=National-Football-Teams.com |access-date=2012-08-08 |archive-date=14 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814135847/http://www.national-football-teams.com/player/30180/Khalid_Jamil.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱮᱪ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱨᱚᱵ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱯᱥᱚᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱮᱱᱥᱟᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱪ ᱵᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱤᱝᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱮᱸᱰᱞᱤ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱟᱯ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱟᱢᱮᱨᱤᱴ, ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱭᱮᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱯᱚᱭᱤᱸᱴ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱮᱢᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱳᱞ ᱰᱤᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱭᱮᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|first=Arunava|last=Chaudhuri|title=The Indian Senior Team at the 2002 World Cup Qualifiers|url=http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/2002worldcupq.html|access-date=18 January 2021|website=www.indianfootball.de|publisher=Indian Football|archive-date=19 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819165359/http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/2002worldcupq.html}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|last=Strack-Zimmermann|first=Benjamin|url=https://www.national-football-teams.com/player/30180/Khalid_Jamil.html|title=NFT player — National team & Club appearances: Jamil, Khalid|website=national-football-teams.com|publisher=National Football Teams|access-date=26 November 2021|archive-date=14 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814135847/http://www.national-football-teams.com/player/30180/Khalid_Jamil.html}}</ref> ==ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ=== ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱫᱚ [[᱒᱐᱐᱙-᱑᱐ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹᱴᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/sport/report_khalid-jamil-fares-well-in-debut-season_1391664 |title=Khalid Jamil fares well in debut season – Sport – DNA |publisher=Dnaindia.com |date=2010-06-04 |access-date=2012-08-08 |archive-date=5 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605124145/http://www.dnaindia.com/sport/report_khalid-jamil-fares-well-in-debut-season_1391664 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱐-᱑᱑ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱮ ᱗ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|first=Kratik|last=Malhotra|url=http://www.goal.com/en-india/match/65445/salgaocar-sc-vs-mumbai-fc/report|title=Federation Cup: Salgaocar SC Held By Mumbai FC To A Goalless Draw|date=18 September 2011|access-date= 31 October 2011|publisher=Goal|website=goal.com|archive-date=25 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925145035/http://www.goal.com/en-india/match/65445/salgaocar-sc-vs-mumbai-fc/report|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[᱒᱐᱑᱔-᱑᱕ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐᱑᱔-᱑᱕]] ᱟᱨ [[᱒᱐᱑᱕-᱑᱖ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐᱑᱕-᱑᱖]] ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱖ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://khelnow.com/football/mumbai-fc-management-reasons-for-failure |title=Mumbai FC management must foot the blame for the sorry state of the club. Here’s why! |publisher=Khel Now|date=14 March 2017|access-date=26 November 2021}}</ref> ===ᱟᱭᱡᱚᱞ=== ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ|ᱟᱭᱡᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ [[᱒᱐᱑᱖-᱑᱗ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en-in/amp/news/indian-football-underdog-tales-aizawl-fc-2016-17-i-league/1i1b9ijvs7s5l1hlpl346fqziz|title=Indian football underdog tales: Aizawl FC become 2016-17 I-League champions|website=www.goal.com|date=15 April 2020|access-date=26 November 2021|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126090951/https://www.goal.com/en-in/amp/news/indian-football-underdog-tales-aizawl-fc-2016-17-i-league/1i1b9ijvs7s5l1hlpl346fqziz|url-status=live}}</ref> ===ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ=== ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ|ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=চোটে কাবু সুহেইর, তবু দমছে না ইস্টবেঙ্গল|trans-title=Suhair got injured, East Bengal still optimistic|url=https://www.anandabazar.com/sport/suhair-vp-got-injured-east-bengal-will-face-patha-chakra-fc-1.670688|website=anandabazar.com|publisher=[[Anandabazar Patrika]]|date=7 September 2017|access-date=2 August 2018|language=bn|archive-date=2 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802162631/https://www.anandabazar.com/sport/suhair-vp-got-injured-east-bengal-will-face-patha-chakra-fc-1.670688|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱪ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://khelnow.com/football/khalid-jamil-coach-east-bengal-2017|title=Khalid Jamil becomes highest paid Indian coach ever|publisher=Khel Now|date=21 June 2017|access-date=26 November 2021|archive-date=2 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702161340/https://khelnow.com/football/khalid-jamil-coach-east-bengal-2017|url-status=live}}</ref> ===ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ=== ᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱞᱟᱞ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ]] ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Khalid Jamil joins Mohun Bagan as head coach |url=https://indianexpress.com/article/sports/football/khalid-jamil-joins-mohun-bagan-as-head-coach-5527360/ |access-date=7 January 2019 |work=The Indian Express |date=7 January 2019 |language=en-IN |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702161326/https://indianexpress.com/article/sports/football/khalid-jamil-joins-mohun-bagan-as-head-coach-5527360/ |url-status=live }}</ref> ===ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ=== ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱠᱞᱟᱵᱽ [[ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://thenewsmill.com/former-aizawl-fc-coach-khalid-jamil-joins-northeast-united-fc/|title=Former Aizawl FC coach Khalid Jamil joins NorthEast United FC|date=2019-06-19|website=The News Mill|language=en-US|access-date=2019-06-19|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126020635/https://thenewsmill.com/former-aizawl-fc-coach-khalid-jamil-joins-northeast-united-fc/|url-status=live}}</ref> [[᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱨᱚᱵᱟᱨᱴ ᱡᱟᱨᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/football/northeast-united-fc-sack-head-coach-robert-jarni-isl-6261321/lite/|title=NorthEast United FC sack head coach Robert Jarni|publisher=The Indian Express|date=11 February 2020|access-date=26 November 2021|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126085449/https://indianexpress.com/article/sports/football/northeast-united-fc-sack-head-coach-robert-jarni-isl-6261321/lite/|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐-᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ [[ᱡᱮᱨᱟᱨᱰ ᱱᱩᱥ]] ᱟᱜ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨᱤᱢ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/sports/isl-2020-21-northeast-united-fc-part-ways-with-gerard-nus-khalid-jamil-appointed-as-interim-head-coach-3281969.html|title=ISL 2020-21: NorthEast United FC Part Ways with Gerard Nus, Khalid Jamil Appointed as Interim Head Coach|publisher=NEWS18|date=13 January 2021|access-date=26 November 2021|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126102506/https://www.news18.com/amp/news/sports/isl-2020-21-northeast-united-fc-part-ways-with-gerard-nus-khalid-jamil-appointed-as-interim-head-coach-3281969.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱯᱞᱮ ᱚᱯᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱯᱞᱮ ᱚᱯᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱪ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=NorthEast United 2–0 Kerala Blasters: VP Suhair, Lalengmawia send the Highlanders to the playoffs {{!}} Goal.com|url=https://www.goal.com/en-gb/news/live/northeast-united-vs-kerala-blasters-live-follow-isl-in-real/1u6lo4vzo6tps1gxg8yc3jxcuu|access-date=2021-02-26|website=www.goal.com|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512080814/https://www.goal.com/en-gb/news/live/northeast-united-vs-kerala-blasters-live-follow-isl-in-real/1u6lo4vzo6tps1gxg8yc3jxcuu|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Khalid Jamil creates history as NorthEast qualify for ISL playoffs with 2-0 win over Kerala|url=https://www.newindianexpress.com/sport/football/2021/feb/26/khalid-jamil-creates-history-as-northeast-qualify-for-isl-playoffs-with-2-0-win-over-kerala-2269469.html|access-date=2021-02-26|website=The New Indian Express|archive-date=2 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702161333/https://www.newindianexpress.com/sport/football/2021/feb/26/khalid-jamil-creates-history-as-northeast-qualify-for-isl-playoffs-with-2-0-win-over-kerala-2269469.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{cite web|url=https://khelnow.com/football/isl-2021-22-northeast-united-fc-appoint-khalid-jamil-head-coach|title=NorthEast United appoint Khalid Jamil as head coach|publisher=Khel Now|date=23 October 2021|access-date=26 November 2021|archive-date=2 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702161340/https://khelnow.com/football/isl-2021-22-northeast-united-fc-appoint-khalid-jamil-head-coach|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔-᱒ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ [[᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/sports/sports-news-isl-2021-22-bengaluru-fc-record-classic-4-2-win-against-northeast-united-news-401869|title=ISL 2021-22: Bengaluru FC Record Classic 4-2 Win Against NorthEast United|website=Outlook India|access-date=30 November 2021|date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123160022/https://www.outlookindia.com/website/amp/sports-news-isl-2021-22-bengaluru-fc-record-classic-4-2-win-against-northeast-united/401869|archive-date=23 November 2021|url-status=dead}}</ref> ===ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ=== ᱓᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, [[ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/football/khalid-jamil-hopes-to-take-fc-bengaluru-united-next-level-indian-football/article38500239.ece|title=Khalid Jamil hopes to take FC Bengaluru United to the next level|website=sportstar.thehindu.com|publisher=[[Sportstar]]|date=3 June 2022|access-date=6 June 2022|first=Ashwin|last=Achal|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603152503/https://sportstar.thehindu.com/football/khalid-jamil-hopes-to-take-fc-bengaluru-united-next-level-indian-football/article38500239.ece|archive-date=3 June 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/football/story/4677790/khalid-jamil-fc-bengaluru-united-head-coach|title=Khalid Jamil appointed as new head coach of FC Bengaluru United|date=30 May 2022|access-date=6 June 2022|website=espn.in|publisher=[[ESPN]]|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531083006/https://www.espn.in/football/story/4677790/khalid-jamil-fc-bengaluru-united-head-coach|archive-date=31 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=I-league second division side FC Bengaluru United have confirmed the appointment of Khalid Jamil |url=https://twitter.com/HalfwayFootball/status/1531172246181490689 |access-date=30 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530122149/https://twitter.com/HalfwayFootball/status/1531172246181490689 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱟᱯᱷᱳᱨᱰ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱽ ᱠᱟᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤᱱ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱡᱟᱨᱵᱽᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Stafford Cup">{{cite web|title=Stafford Cup 2023: FC Bengaluru United become champions- Highlights|url=https://thebridge.in/football/stafford-cup-2023-live-chennaiyin-fc-vs-fc-bengaluru-united-final-updates-scores-results-40249|date=6 March 2023|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|access-date=7 March 2023|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307075148/https://thebridge.in/football/stafford-cup-2023-live-chennaiyin-fc-vs-fc-bengaluru-united-final-updates-scores-results-40249}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ksfa.in/staffordchallengecup|title=THE HISTORY: STAFFORD CHALLENGE CUP – KARNATAKA|website=ksfa.in|publisher=Karnataka State Football Association|access-date=26 November 2022|location=Bengaluru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224073556/https://www.ksfa.in/staffordchallengecup|archive-date=24 February 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stafford Challenge Cup: A Brief History of Time |url=https://theawayend.co/2023/02/23/stafford-challenge-cup-a-brief-history-of-time/ |date=23 February 2023 |website=theawayend.co |publisher=The Away End |access-date=24 February 2023 |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224070459/https://theawayend.co/2023/02/23/stafford-challenge-cup-a-brief-history-of-time/ }}</ref> ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚᱪ [[ᱯᱷᱚᱨᱱᱟᱱᱰᱚ ᱥᱟᱱᱴᱤᱭᱟᱜᱳ ᱣᱟᱨᱮᱞᱟ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://thebridge.in/football/fc-bengaluru-united-part-ways-with-khalid-jamil-announce-fernando-varela-as-new-coach-40441|title=FC Bengaluru United part ways with Khalid Jamil; announce Fernando Varela as new coach|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023|website=thebridge.in|publisher=The Bridge News Desk|archive-date=13 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313182004/https://thebridge.in/football/fc-bengaluru-united-part-ways-with-khalid-jamil-announce-fernando-varela-as-new-coach-40441}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.footballcounter.com/2023/fc-bengaluru-united-announce-fernando-varela-as-head-coach-after-parting-ways-with-khalid-jamil/|title=FC Bengaluru United announce Fernando Varela as Head Coach, after parting ways with Khalid Jamil|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023|location=Bengaluru|website=footballcounter.com|publisher=Football Counter|archive-date=13 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313124758/https://www.footballcounter.com/2023/fc-bengaluru-united-announce-fernando-varela-as-head-coach-after-parting-ways-with-khalid-jamil/}}</ref> ===ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ=== ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱠᱞᱟᱵᱽ [[ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ|ᱪᱤᱛᱣᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://kolkata24x7.in/sports-news/star-coach-khalid-jamil-to-lead-fc-chitwan-in-nepals-football-arena/|title=দেশ ছাড়ছেন ভারতীয় ফুটবল কোচ খালিদ জামিল|language=bn|trans-title=Indian football coach Khalid Jamil leaving India to join Nepali club|date=29 September 2023|access-date=29 September 2023|location=Kolkata|website=kolkata24x7.in|publisher=Kolkata 24×7 Sports Desk|archive-date=29 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929130358/https://kolkata24x7.in/sports-news/star-coach-khalid-jamil-to-lead-fc-chitwan-in-nepals-football-arena/}}</ref> ===ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ=== ᱓᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ [[᱒᱐᱒᱓–᱒᱔ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱ|ᱥᱤᱡᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱪ ᱥᱠᱚᱴ ᱠᱩᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱳᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2023-12-31 |title=ISL: Jamshedpur FC appoints Khalid Jamil as head coach for remainder of the season |url=https://sportstar.thehindu.com/football/jamshedpur-fc-isl-club-appoints-khalid-jamil-head-coach-remainder-of-season/article67692536.ece |access-date=2023-12-31 |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ [[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱯ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱯ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱟᱢᱵᱨᱤ]] ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒-᱑ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mykhel.com/football/northeast-united-vs-jamshedpur-fc-live-score-kalinga-super-cup-2024-neufc-jfc-updates-256773.html|title=Northeast United vs Jamshedpur FC Highlights, Kalinga Super Cup: NEUFC 1-2 JFC &#124; Ambri scores late as Red Miners register huge win|first=Sauradeep|last=Ash|date=10 January 2024|website=www.mykhel.com}}</ref> [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱞᱚᱥᱴᱚᱨᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱟᱝ ᱞᱟᱡᱳᱝ]] ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="auto1">https://www.the-aiff.com/match-center/cms/27265</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱤᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒-᱐ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto1"/> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑-᱑ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/697790/northeast-united-fc-jamshedpur-fc|title=Jamshedpur 1-1 NorthEast (31 Jan, 2024) Final Score - ESPN (IN)|website=ESPN}}</ref> ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱫᱷᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiansuperleague.com/standings|title=ISL 2024-2025 Standings and Points Table|website=www.indiansuperleague.com}}</ref> ===ᱥᱤᱧᱚᱛ=== ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="AIFF1">{{cite web|url=https://www.the-aiff.com/article/khalid-jamil-appointed-senior-mens-national-team-head-coach |title=Khalid Jamil appointed Senior Men’s National Team head coach |website=the-aiff.com |publisher=[[All India Football Federation]] |date=1 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810113516/https://www.the-aiff.com/article/khalid-jamil-appointed-senior-mens-national-team-head-coach |archive-date=10 August 2025 |url-status=live |access-date=2 September 2025}}</ref> ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱵᱤᱭᱳ ᱢᱮᱰᱤᱨᱟ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |first=Soham |last=Halder |url=https://khelnow.com/football/why-does-khalid-jamil-being-indias-next-head-coach-make-sense |title=Why does Khalid Jamil being India's next head coach make sense? |website=Khel Now |date=1 August 2025 |access-date=2 September 2025}}</ref> ᱑᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AIFF2">{{cite web|url=https://www.the-aiff.com/article/khalid-jamil-signs-full-time-contract-as-indian-senior-mens-team-head-coach |title=Khalid Jamil signs full-time contract as Indian senior men’s team head coach |website=the-aiff.com |publisher=[[All India Football Federation]] |date=13 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824075529/https://www.the-aiff.com/article/khalid-jamil-signs-full-time-contract-as-indian-senior-mens-team-head-coach |archive-date=24 August 2025 |url-status=live |access-date=2 September 2025}}</ref> ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱮ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/no-sunil-chhetri-khalid-jamil-confirms-23-man-squad-for-cafa-nations-cup/articleshow/123501388.cms |title=No Sunil Chhetri! Khalid Jamil confirms 23-man squad for CAFA Nations Cup |work=[[The Times of India]] |date=25 August 2025 |access-date=2 September 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱜᱮ [[ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ|ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱒-᱑ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/football/india-vs-tajikistan-live-score-cafa-nations-cup-2025-tjk-v-ind-real-time-updates-indian-football-highlights/article69989789.ece |title=India vs Tajikistan Highlights, CAFA Nations Cup 2025 — Anwar, Jhingan score in 2-1 win |date=29 August 2025|work=[[Sportstar]] |publisher=[[The Hindu]] |access-date=2 September 2025}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/football/india-vs-tajikistan-live-score-cafa-nations-cup-2025-today-football-match-updates-hisor-central-stadium-10218985/|title=India vs Tajikistan, CAFA Nations Cup 2025 Highlights: Gurpreet Singh Sandhu stars with a penalty save as India defeat Tajikistan 2-1|date=30 August 2025 |work=[[The Indian Express]] |access-date=2 September 2025}}</ref> [[ᱳᱢᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ|ᱳᱢᱟᱱ]] ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱑-᱑ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮᱱᱮᱞᱴᱤ ᱥᱩᱴᱟᱣᱩᱴ ᱨᱮ ᱓-᱒ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>https://www.outlookindia.com/sports/football/india-vs-oman-head-to-head-record-cafa-nations-cup-2025</ref> ==ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ== {{updated|ᱢᱮᱪ ᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ |- !rowspan="2"|ᱫᱚᱞ !rowspan="2"|ᱠᱷᱚᱱ !rowspan="2"|ᱛᱮ !colspan="5"|ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ !rowspan="2"|{{abbr|Ref.|Reference}} |- !{{Tooltip|M|Matches coached}} !{{Tooltip|W|Matches won}} !{{Tooltip|D|Matches drawn}} !{{Tooltip|L|Matches lost}} !{{Tooltip|Win %|Winning percentage}} |- |[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]||᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱙||᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖ {{WDL|164|44|58|62}} | <ref name="2009–10season">{{Cite web |title=Mumbai FC » Fixtures & Results 2009/2010 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te25440/mumbai-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126020350/https://www.worldfootball.net/teams/mumbai-fc/2010/3/ |url-status=live }}</ref><ref name="2010–11season">{{Cite web |title=Mumbai FC » Fixtures & Results 2010/2011 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te25440/mumbai-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126020353/https://www.worldfootball.net/teams/mumbai-fc/2011/3/ |url-status=live }}</ref><ref name="2011–12season">{{Cite web |title=Mumbai FC » Fixtures & Results 2011/2012 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te25440/mumbai-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126020416/https://www.worldfootball.net/teams/mumbai-fc/2012/3/ |url-status=live }}</ref><br><ref name="2012–13season">{{Cite web |title=Mumbai FC » Fixtures & Results 2012/2013 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te25440/mumbai-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126021154/https://www.worldfootball.net/teams/mumbai-fc/2013/3/ |url-status=live }}</ref><ref name="2013–14season">{{Cite web |title=Mumbai FC » Fixtures & Results 2013/2014 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te25440/mumbai-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126021154/https://www.worldfootball.net/teams/mumbai-fc/2014/3/ |url-status=live }}</ref><ref name="2014–15season">{{Cite web |title=Mumbai FC » Fixtures & Results 2014/2015 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te25440/mumbai-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126021155/https://www.worldfootball.net/teams/mumbai-fc/2015/3/ |url-status=live }}</ref><ref name="2015–16season">{{Cite web |title=Mumbai FC » Fixtures & Results 2015/2016 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te25440/mumbai-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126021456/https://www.worldfootball.net/teams/mumbai-fc/2016/3/ |url-status=live }}</ref> |- | [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱟᱭᱡᱚᱞ]]|| ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ || ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ {{WDL|18|11|4|3}} | <ref name="2016–17season">{{Cite web |title=Aizawl FC » Fixtures & Results 2016/2017 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te110420/aizawl-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126023340/https://www.worldfootball.net/teams/aizawl-fc/2017/3/ |url-status=live }}</ref> |- | [[ᱮᱥᱥᱤ ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]]|| ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ || ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ {{WDL|22|11|7|4}} |<ref name="2017–18season">{{Cite web |title=SC East Bengal » Fixtures & Results 2017/2018 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te17734/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126025039/https://www.worldfootball.net/teams/sc-east-bengal/2018/3/ |url-status=live }}</ref> |- | [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱮᱥᱤ|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ]]|| ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ || ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ {{WDL|9|4|2|3}} |<ref name="2018–19season">{{Cite web |title=Mohun Bagan AC » Fixtures & Results 2018/2019 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te20883/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126030702/https://www.worldfootball.net/teams/atk-mohun-bagan-fc/2019/3/ |url-status=live }}</ref> |- | [[ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] (ᱛᱟᱞᱟ)|| ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ || ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ {{WDL|3|0|1|2}} |<ref name="2019–20season">{{Cite web |title=NorthEast United FC » Fixtures & Results 2019/2020 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te89209/northeast-united-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126032336/https://www.worldfootball.net/teams/northeast-united-fc/2020/3/ |url-status=live }}</ref> |- | ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ (ᱛᱟᱞᱟ)|| ᱑᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ || ᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑ {{WDL|11|6|4|1}} |<ref name="2020–21season">{{Cite web |title=NorthEast United FC » Fixtures & Results 2020/2021 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te89209/northeast-united-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126032346/https://www.worldfootball.net/teams/northeast-united-fc/2021/3/ |url-status=live }}</ref> |- | ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ|| ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ || ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱒ {{WDL|20|3|5|12}} |<ref name="2021–22season">{{Cite web |title=NorthEast United FC » Fixtures & Results 2021/2022 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te89209/northeast-united-fc/all-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=26 November 2021 |archive-date=26 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126034023/https://www.worldfootball.net/teams/northeast-united-fc/2022/3/ |url-status=live }}</ref> |- | [[ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] || ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ || ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ {{WDL|23|19|3|1}} | <ref>{{cite web |url=https://www.gcsstars.com/2022/09/bdfa-super-division-2022-23-fixture-table.html?m=1 |title=Football in Bangalore: BDFA Super Division 2022-23 - Table |website=gcsstars.com |archive-date=16 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116094332/https://www.gcsstars.com/2022/09/bdfa-super-division-2022-23-fixture-table.html?m=1 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ksfa.in/staffordchallengecup |title=Stafford Challenge Cup &#124; KFSA |publisher=Karnataka State Football Association |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925085152/https://www.ksfa.in/staffordchallengecup |url-status=live}}</ref> |- | [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] || ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ || ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ {{WDL|48|24|6|18}} |<ref name="2023–24season">{{Cite web |title=Jamshedpur FC » Fixtures & Results 2023/2024 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te135712/jamshedpur-fc/all-matches/ |website=WorldFootball.net |access-date=16 January 2024}}</ref><ref name="2024–25season">{{Cite web |title=Jamshedpur FC » Fixtures & Results 2024/2025 |url=https://www.worldfootball.net/teams/te135712/jamshedpur-fc/all-matches/ |website=WorldFootball.net |access-date=4 April 2025}}</ref> |- | [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] || ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ || ''ᱱᱟᱦᱟᱜ'' {{WDL|12|2|4|6}} |<ref>{{cite web |url=https://www.national-football-teams.com/country/86/2025/India.html |title=India (2025) |website=National Football Teams }}</ref> |- ! colspan="3"| ᱜᱩᱴ {{WDLtot|330|124|94|112}} ! |} ==ᱢᱟᱱᱚᱛ== ===ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ=== '''ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ''' *[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ]]: [[᱒᱐᱐᱕–᱐᱖ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|᱒᱐᱐᱕–᱐᱖]] *[[ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱯ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱯ]]: ᱒᱐᱐᱓, ᱒᱐᱐᱕ *[[ᱰᱩᱨᱟᱱᱰ ᱠᱟᱯ]]: ᱒᱐᱐᱑ *[[ᱟᱭᱤ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱥᱤᱞᱰ]]: ᱒᱐᱐᱖ '''ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ''' *[[ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]]: [[᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ|᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱐]]<ref>{{cite news |title=Maharashtra snares Kerala in its den |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/maharashtra-snares-kerala-in-its-den/article28013093.ece |access-date=28 April 2022 |website=thehindu.com |publisher=[[The Hindu]] |date=24 April 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929135112/https://www.thehindu.com/todays-paper/ |archive-date=29 September 2023 |first=A |last=Vinod |location=Thrissur }}</ref> '''ᱥᱤᱧᱚᱛ''' *[[ᱮᱥ ᱮᱯᱷ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]: [[᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱯᱷ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱟᱯ|᱑᱙᱙᱗]] ===ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ=== '''ᱟᱭᱡᱚᱞ''' *[[ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]]: [[᱒᱐᱑᱖-᱑᱗ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ|᱒᱐᱑᱖–᱑᱗]]<ref>{{cite news|first1=Abhijit|last1=Bharali|title=I-League champions Aizawl set to lose 4 players as big clubs circle|url=https://www.sportskeeda.com/football/i-league-champions-aizawl-set-to-lose-4-players-as-east-bengal-circle|access-date=8 January 2018|work=Sportskeeda.com|date=23 May 2017|archive-date=9 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109063838/https://www.sportskeeda.com/football/i-league-champions-aizawl-set-to-lose-4-players-as-east-bengal-circle}}</ref> '''ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ''' * [[ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱯ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱯ]] ᱨᱟᱱᱟᱨ-ᱟᱯ: [[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱯ (ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱮᱯᱨᱤᱞ)|᱒᱐᱒᱕]]<ref>{{Cite web |url=https://www.indiansuperleague.com/news/fc-goa-stroll-to-kalinga-super-cup-title-with-3-0-win-over-jamshedpur-fc |title=FC Goa stroll to Kalinga Super Cup title with 3-0 win over Jamshedpur FC |date=3 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504172609/https://www.indiansuperleague.com/news/fc-goa-stroll-to-kalinga-super-cup-title-with-3-0-win-over-jamshedpur-fc |archive-date=4 May 2025 |publisher=Indian Super League}}</ref> '''ᱥᱤᱧᱚᱛ''' * [[ᱥᱤ.ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱮ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱟᱯ|ᱥᱤ.ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱮ ᱠᱟᱯ]] ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ: [[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱮ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱟᱯ|᱒᱐᱒᱕]] '''ᱱᱤᱡᱮᱨ''' * [[ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱮ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ]] ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱪ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱭᱟᱨ: ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔,<ref name="2024 Awards">{{cite news |title=Lallianzuala Chhangte, Indumathi Kathiresan bag Player of the Year honour at AIFF awards ceremony |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/lallianzuala-chhangte-indumathi-kathiresan-bag-player-of-the-year-honours-at-aiff-awards-ceremony/articleshow/111869623.cms |access-date=20 July 2024 |work=[[The Times of India]] |date=19 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720071419/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/lallianzuala-chhangte-indumathi-kathiresan-bag-player-of-the-year-honours-at-aiff-awards-ceremony/articleshow/111869623.cms |archive-date=20 July 2024}}</ref> ᱒᱐᱒᱔-᱒᱕<ref name="2025 Awards">{{cite web |title=Soumya Guguloth, Subhasish Bose the crème de la crème of AIFF Awards 2025 |url=https://www.the-aiff.com/article/soumya-guguloth-subhasish-bose-the-creme-de-la-creme-of-aiff-awards-2025|publisher=[[All India Football Federation]] |access-date=5 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503023645/https://www.the-aiff.com/article/soumya-guguloth-subhasish-bose-the-creme-de-la-creme-of-aiff-awards-2025 |archive-date=3 May 2025 |date=2 May 2025 |url-status=live}}</ref> * [[ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱥᱟᱭᱮᱰ ᱟᱵᱷᱩᱞ ᱨᱟᱦᱤᱢ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱒᱐᱑᱖-᱑᱗<ref>{{cite news|title=There was little competition for the 'Best Striker Award' as Aser Pierrick Dipanda Dicka of Shillong Lajong grabbed the award|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/chhetri-voted-best-player-of-i-league-117050201030_1.html|access-date=2 May 2017|work=Business Standard|date=2 May 2017|archive-date=25 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625021517/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/chhetri-voted-best-player-of-i-league-117050201030_1.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thefangarage.com/articles/10600-sunil-chhetri-wins-the-hero-of-the-league-award|title=Chhetri, Khalid, Dipanda among others win individual I-League awards|website=thefangarage.com|publisher=The Fan Garage|date=2 May 2017|access-date=2 May 2017|archive-date=30 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630214135/https://thefangarage.com/articles/10600-sunil-chhetri-wins-the-hero-of-the-league-award}}</ref> *[[ᱮᱯᱷ.ᱯᱤ.ᱮ.ᱟᱭᱤ]] ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱺ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱪ (᱒᱐᱒᱐-᱒᱑)<ref>{{Cite web|title=FPAI Indian Football awards: Sunil Chhetri, Arindam Bhattacharya and other winners {{!}} Goal.com|url=https://www.goal.com/en-in/lists/fpai-indian-football-awards-sunil-chhetri-arindam/xkepb2idyo4azzob8fvb68wy#1ehho94vvcet41nhwyqtsajxxv|access-date=2021-03-31|website=www.goal.com|archive-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218093109/https://www.goal.com/en-in/lists/fpai-indian-football-awards-sunil-chhetri-arindam/xkepb2idyo4azzob8fvb68wy#1ehho94vvcet41nhwyqtsajxxv|url-status=live}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱞᱟᱦᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ== *{{cite web|title=After Shillong United shut shop, a look at clubs that withdrew from the I-League in the last 5 years|url=https://scroll.in/field/888836/after-shillong-united-shut-shop-a-look-at-clubs-that-withdrew-from-the-i-league-in-the-last-5-years|website=scroll.in|publisher=[[Scroll.in|Scroll]]|date=1 August 2018|access-date=26 November 2022|archive-date=28 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228071930/https://scroll.in/field/888836/after-shillong-united-shut-shop-a-look-at-clubs-that-withdrew-from-the-i-league-in-the-last-5-years}} *{{cite news|date=11 September 2014|title=Rahul Bheke pens contract extension at Mumbai FC|work=Goal.com|url=http://www.goal.com/en-india/news/1064/i-league/2014/09/11/5097740/rahul-bheke-pens-contract-extension-at-mumbai-fc|url-status=dead|access-date=1 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404072756/https://www.goal.com/en-india/news/1064/i-league/2014/09/11/5097740/rahul-bheke-pens-contract-extension-at-mumbai-fc|archive-date=4 April 2019}} *{{cite web|date=25 September 2017|first1=Joe|last1=Williams|url=https://khelnow.com/football/goa-maha-derby-i-league|title=The Goa and Maha Derby: A thing past in I-League|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720065558/https://khelnow.com/football/goa-maha-derby-i-league|archive-date=20 July 2021|website=khelnow.com|publisher=Khel Now News|access-date=20 July 2021}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Navboxes |title=ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ |list1= {{ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ}} {{ᱮᱥᱥᱤ ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ}} {{ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ}} {{ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ}} {{ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ}} }} {{DEFAULTSORT:ᱡᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚᱪ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱣᱮᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱣᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] 0pqgqku0t1s0xnfz5iio6c1xb59wyv9 ᱒᱐᱒᱖ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ Group I 0 37312 199637 195212 2026-11-07T22:26:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199637 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} {{Use mdy dates|date=December 2025}} {{Use American English|date=November 2025}} Group I of the [[2026 FIFA World Cup]] took place from June 16 to 26, 2026.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> The group consisted of [[France national football team|France]], [[Senegal national football team|Senegal]], [[Iraq national football team|Iraq]], and [[Norway national football team|Norway]]. France and Norway secured their spots in the [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Round of 32|round of 32]] after two group game wins each, with France topping the group after defeating Norway in their final group game. Senegal finished third with a decisive victory over Iraq, allowing them to advance as one of the [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|eight best third-place teams]]. Iraq were eliminated after losing all three of their group stage matches.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Teams== {| class="wikitable sortable" |- !rowspan=2| Draw position !rowspan=2| Team !rowspan=2| Pot !rowspan=2| Confederation !rowspan=2| Method of<br />qualification !rowspan=2| Date of<br />qualification !rowspan=2 data-sort-type="number"| Finals<br />appearance !rowspan=2| Last<br />appearance !rowspan=2| Previous best<br />performance !colspan=2| [[FIFA Men's World Ranking|FIFA Rankings]]<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20251015 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking (19 November 2025) |publisher=[[FIFA]] |date=November 19, 2025 |access-date=November 22, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260401 |title=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking (11 June 2026) |publisher=[[FIFA]] |date=June 11, 2026 |access-date=June 11, 2026}}</ref> |- ! November 2025{{refn|group=nb|The rankings of November 2025 were used for [[2026 FIFA World Cup seeding|seeding for the final draw]].<ref name="draw procedure">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref>}} ! June 2026 |- | I1 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|FRA}} || 1 || [[UEFA]] || [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA Group D|UEFA Group D]] winner || November 13, 2025 || 17th || [[2022 FIFA World Cup|2022]] || data-sort-value="8.2" | '''Winner''' ([[1998 FIFA World Cup|1998]], [[2018 FIFA World Cup|2018]]) || 3 || 3 |- | I2 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|SEN}} || 2 || [[Confederation of African Football|CAF]] || [[2026 FIFA World Cup qualification – CAF Group B|CAF Group B]] winner || October 14, 2025 || 4th || [[2022 FIFA World Cup|2022]] || data-sort-value="4.1" | Quarterfinals ([[2002 FIFA World Cup|2002]]) || 19 || 15 |- | I3 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|IRQ}} || 4{{refn|group=nb|name=Placeholder|As the identity of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)#Pathway 2|inter-confederation playoff Path 2]] winner was not known at the time of the final draw, positions in the FIFA Rankings were not taken into account, and the placeholder in the draw was automatically seeded into pot 4.<ref name="draw procedure"/>}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] || [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)#Pathway 2|Inter-confederation playoff Path 2]] winner || March 31, 2026 || 2nd || [[1986 FIFA World Cup|1986]] || data-sort-value="2.1" | Group stage ([[1986 FIFA World Cup|1986]]) || 58{{refn|group=nb|name=Placeholder}} || 57 |- | I4 || style=white-space:nowrap | {{#invoke:flag|fb|NOR}} || 3 || [[UEFA]] || [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA Group I|UEFA Group I]] winner || November 16, 2025 || 4th || [[1998 FIFA World Cup|1998]] || data-sort-value="3.1" | Round of 16 ([[1998 FIFA World Cup|1998]]) || 29 || 31 |} '''Notes''' {{reflist|group=nb}} ==Standings== {{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}} In the [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Round of 32|round of 32]]:<ref name="regulations"/> * The winner of Group I, [[France national football team|France]], advanced to play the third-place team of [[2026 FIFA World Cup Group F|Group F]], [[Sweden men's national football team|Sweden]]. * The runner-up of Group I, [[Norway national football team|Norway]], advanced to play the runner-up of [[2026 FIFA World Cup Group E|Group E]], [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]]. * The third-place team of Group I, [[Senegal national football team|Senegal]], advanced to play the winner of [[2026 FIFA World Cup Group G|Group G]], [[Belgium national football team|Belgium]], as one of the [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|eight best third-place teams]] from the group stage. ==Matches== All times listed are local, [[UTC−04:00|UTC−4]] ([[Eastern Time Zone|EDT]]).<ref name="match schedule"/> ===France vs Senegal=== [[File:Aurelien Tchouameni Ibrahim Mbaye France v Senegal 16 June 2026-457.jpg|thumb|Midway in the match between France and Senegal]] The teams had only met once prior, when Senegal defeated defending champions France 1–0 in a major [[Upset victory|upset]] at [[2002 FIFA World Cup Group A#France vs Senegal|the opening match]] of the [[2002 FIFA World Cup]].<ref>{{cite web|title=France national football team: record v Senegal|url=https://www.11v11.com/teams/france/tab/opposingTeams/opposition/Senegal|website=11v11.com|access-date=December 6, 2025}}</ref> In the first half, [[Nicolas Jackson]] hit the post with a low shot from the left that came back off French goalkeeper [[Mike Maignan]]'s leg and out for a corner. Just before half-time [[Ismaïla Sarr]] shot over the bar from six yards out after a low cross from [[Sadio Mané]] on the left.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/france-vs-senegal/report/549782|title= World Cup 2026: France 3–1 Senegal – Kylian Mbappe becomes leading scorer in Les Bleus history with stunning double|date=16 June 2026|work=Sky Sports|access-date=17 June 2026}}</ref> In the second half, Mané appeared to catch [[Kylian Mbappé]] inside the box but after a VAR review no penalty was given.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c4gyr9dr4yvo|title= The VAR call that dumbfounded the world's best refs|date=16 June 2026|work=BBC Sport|access-date=17 June 2026}}</ref> In the 66th minute, Mbappé made it 1–0 when he finished with a low right foot first time shot to the left corner from the right after a pass from [[Michael Olise]]. In the 82nd minute, Substitute [[Bradley Barcola]] ran onto a pass from [[Adrien Rabiot]] before chipping the ball over [[Édouard Mendy]] and into the net from the right to make it 2–0. In the 95th minute, Senegal pulled a goal back when substitute [[Ibrahim Mbaye]] scored with a shot from a tight angle on the right which French goalkeeper [[Mike Maignan]] got his hands to but couldn't prevent from going high into the net. A minute later, Mbappé got his second goal and France's third with a right foot shot from 30 yards out into the left of the net. In scoring his second goal of the game, Mbappé became the highest scorer in [[History of the France national football team|France's history]] with 58 goals.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cze9nr5eg2xt|title= France 3 Senegal 1|date=16 June 2026|work=BBC Sport|access-date=17 June 2026}}</ref> <section begin="I1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|16}} |time=3:00&nbsp;p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly> |team1={{#invoke:flag|fb-rt|FRA}} |score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#France vs Senegal|3–1}} |team2={{#invoke:flag|fb|SEN}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66', 90+6' *[[Bradley Barcola|Barcola]] 82' |goals2= *[[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5' |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance=80,545 |referee=[[Alireza Faghani]] ([[Football Australia|Australia]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 "France vs Senegal {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 16, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12499/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – France v. Senegal"]. FIFA. Retrieved June 16, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M17-FRA-V-SEN.pdf "Post match summary report – Group I – France v. Senegal"]. FIFA. June 16, 2026. Retrieved June 17, 2026. }}</ref> }}<section end="I1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = 1F14DE |body = 1F14DE |rightarm = 1F14DE |shorts = FFFFFF |socks = FF0000 |title = France<ref name="FRA-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12499/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – France v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26h |pattern_b = _sen26h |pattern_ra = _sen26h |pattern_sh = _sen26A |pattern_so = _sen26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 00924f |socks = FFFFFF |title = Senegal<ref name="FRA-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''11'''||[[Michael Olise]] |- |AM ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || || {{suboff|80}} |- |LW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''12''' ||[[Bradley Barcola]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''24''' ||[[Rayan Cherki]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SEN 2026-06-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Édouard Mendy]] |- |RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]] |- |CB ||'''3''' ||[[Kalidou Koulibaly]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]] |- |LB ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]] |- |CM ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] || || {{suboff|88}} |- |CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]] || || {{suboff|83}} |- |RF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{suboff|83}} |- |LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]] |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''21'''||[[Habib Diarra]] || || {{subon|75}} |- |FW ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]] || || {{subon|83}} |- |FW ||'''9'''||[[Bamba Dieng]] || || {{subon|83}} |- |MF ||'''6'''||[[Pathé Ciss]] || || {{subon|88}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Pape Thiaw]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Michael Olise]] (France)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="FRA-SEN line-ups"/> <br />George Lakrindis ([[Football Australia|Australia]]) <br />James Lindsay ([[Football Australia|Australia]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{ill|Abdullah Al-Shehri|nl}} ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[United States Soccer Federation|United States]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nicaraguan Football Federation|Nicaragua]]) |} ===Iraq vs Norway=== [[File:Iraq and Norway match 2026.jpg|thumb|Pre-match anthems of Iraq and Norway]] The two teams had never met before. The fixture marked the return of Iraq and Norway to the World Cup finals, their first appearances since [[1986 FIFA World Cup|1986]] and [[1998 FIFA World Cup|1998]] respectively. In the 29th minute, Norway went in front when [[Erling Haaland]] slid in to score at the back post from close range after a low cross from the left by [[David Møller Wolfe]]. Iraq got an equaliser in the 39th minute when [[Aymen Hussein]] headed into the right of the net from six yards out after a cross from the left by [[Amir Al-Ammari]]. Haaland put Norway back in front four minutes later when he chased down a back-pass to Iraq goalkeeper [[Jalal Hassan]] with the ball hitting him from the goalkeeper's kick into the net.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/iraq-vs-norway/549783|title= World Cup 2026: Iraq 1-4 Norway - Erling Haaland scores twice on tournament debut as Stale Solbakken's side make winning start|date=17 June 2026|work=Sky Sports|access-date=18 June 2026}}</ref> In the 76th minute, Norway went 3–1 in front when [[Leo Østigård]] scored with a near-post header to the net after a corner from [[Martin Odegaard]] on the right. Norway got a fourth goal in the 6th minute of added time when Haaland's looping header across goal was deflected by Aymen Hussein at the back post into his own net for an [[List of FIFA World Cup own goals|own goal]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cr5j6rn5ng2t|title= Iraq 1 Norway 4|date=17 June 2026|work=BBC Sport |access-date=18 June 2026}}</ref> <section begin="I2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|16}} |time=6:00&nbsp;p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly> |team1={{#invoke:flag|fb-rt|IRQ}} |score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Iraq vs Norway|1–4}} |team2={{#invoke:flag|fb|NOR}} |goals1= *[[Aymen Hussein|Hussein]] 39' |goals2= *[[Erling Haaland|Haaland]] 29', 43' *[[Leo Østigård|Østigård]] 76' *[[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6' o.g. |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance=63,106 |referee=[[Pierre Atcho]] ([[Gabonese Football Federation|Gabon]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 "Iraq vs Norway {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 16, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12497/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Iraq v. Norway"]. FIFA. Retrieved June 17, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M18-IRQ-V-NOR.pdf "Post match summary report – Group I – Iraq v. Norway"]. FIFA. June 16, 2026. Retrieved June 17, 2026. }}</ref> }}<section end="I2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _iraq26h |pattern_b = _iraq26h |pattern_ra = _iraq26h |pattern_sh = _iraq26h |pattern_so = _blacktopl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Iraq<ref name="IRQ-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12497/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Iraq v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 16, 2026 |access-date=June 16, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26h |pattern_b = _nor26h |pattern_ra = _nor26h |pattern_sh = _nor26h3 |pattern_so = |leftarm = BA0003 |body = BA0003 |rightarm = BA0003 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Norway<ref name="IRQ-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Jalal Hassan]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |RB ||'''3''' ||[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]] || || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Zaid Tahseen]] || {{yel|86}} |- |CB ||'''5''' ||[[Akam Hashim]] |- |LB ||'''23'''||[[Merchas Doski]] |- |RM ||'''8''' ||[[Ibrahim Bayesh]] || || {{suboff|78}} |- |CM ||'''24'''||[[Zaid Ismail]] || || {{suboff|59}} |- |CM ||'''16'''||[[Amir Al-Ammari]] |- |LM ||'''17'''||[[Ali Jasim]] || || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Aymen Hussein]] |- |CF ||'''9''' ||[[Ali Al-Hamadi]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |MF ||'''21''' ||[[Marko Farji]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''14''' ||[[Zidane Iqbal]] || || {{subon|59}} |- |DF ||'''25''' ||[[Mustafa Saadoon (footballer, born 2001)|Mustafa Saadoon]] || || {{subon|73}} |- |MF ||'''11''' ||[[Ahmed Qasem]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''10''' ||[[Mohanad Ali]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|AUS}} [[Graham Arnold]] |} |valign="top"|[[File:IRQ-NOR 2026-06-16.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''26'''||[[Julian Ryerson]] |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] || {{suboff|73}} |- |DM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |CM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{suboff|81}} |- |CM ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || {{suboff|73}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{suboff|73}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |DF ||'''4''' ||[[Leo Østigård]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''18''' ||[[Kristian Thorstvedt]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''21''' ||[[Andreas Schjelderup]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''22''' ||[[Oscar Bobb]] || {{subon|73}} |- |MF ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Erling Haaland]] (Norway)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="IRQ-NOR line-ups"/> <br />Boris Ditsoga ([[Gabonese Football Federation|Gabon]]) <br />Amos Abeigne Ndong ([[Gabonese Football Federation|Gabon]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Amin Omar]] ([[Egyptian Football Association|Egypt]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Mahmoud Abouregal ([[Egyptian Football Association|Egypt]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />{{ill|Hamza El Fariq|de|Hamza El-Fariq}} ([[Royal Moroccan Football Federation|Morocco]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]]) |} ===France vs Iraq=== The two teams had never met before. At 6:01&nbsp;p.m., during the halftime break, the match was interrupted due to adverse weather conditions (thunderstorm and lightning alert). The match resumed at 8:00&nbsp;p.m., and as a result, the second half was played concurrently with the first half of Norway vs Senegal in nearby New York&minus;New Jersey.<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/frankreich-gegen-irak-2026-weltmeisterschaft-5179726/ticker |title=Liveticker {{!}} Frankreich – Irak {{!}} 2. Spieltag {{!}} Weltmeisterschaft 2026 |trans-title=Live ticker {{!}} France – Iraq {{!}} Matchday 2 {{!}} 2026 World Cup |work=[[Kicker (magazine)|kicker]] |date=June 22, 2026 |access-date=June 22, 2026 |language=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cq810n4exgvt|title= France 3 Iraq 0|date=22 June 2026|work=BBC Sport |accessdate=23 June 2026}}</ref> <section begin="I3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|22}} |time=5:00&nbsp;p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly> |team1={{#invoke:flag|fb-rt|FRA}} |score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#France vs Iraq|3–0}} |team2={{#invoke:flag|fb|IRQ}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] 14', 54' *[[Ousmane Dembélé|Dembélé]] 66' |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance=68,324 |referee=[[Drew Fischer]] ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 "France vs Iraq {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 23, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12501/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – France v. Iraq"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M42-FRA-V-IRQ.pdf "Post match summary report – Group I – France v. Iraq"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. }}</ref> }}<section end="I3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H |pattern_so = _fra26H2l |leftarm = 1148A0 |body = 1148A0 |rightarm = 1148A0 |shorts = 1148A0 |socks = 1148A0 |title = France<ref name="FRA-IRQ line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12501/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – France v. Iraq |publisher=[[FIFA]] |date=June 22, 2026 |access-date=June 22, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _iraq26h |pattern_b = _iraq26h |pattern_ra = _iraq26h |pattern_sh = _iraq26h |pattern_so = _blacktopl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Iraq<ref name="FRA-IRQ line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|83}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] |- |CM ||'''6''' ||[[Manu Koné]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|68}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|68}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] || {{suboff|83}} |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{suboff|90+1}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|68}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|68}} |- |MF ||'''25'''||[[Maghnes Akliouche]] || {{subon|83}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|83}} |- |FW ||'''9''' ||[[Marcus Thuram]] || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-IRQ 2026-06-22.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''22'''||[[Ahmed Basil]] |- |RB ||'''3''' ||[[Hussein Ali (footballer, born 2002)|Hussein Ali]] |- |CB ||'''4''' ||[[Zaid Tahseen]] || || {{suboff|60}} |- |CB ||'''5''' ||[[Akam Hashim]] |- |LB ||'''23'''||[[Merchas Doski]] |- |CM ||'''24'''||[[Zaid Ismail]] || || {{suboff|60}} |- |CM ||'''16'''||[[Amir Al-Ammari]] || {{yel|6}} || {{suboff|68}} |- |RW ||'''11'''||[[Ahmed Qasem]] |- |AM ||'''14'''||[[Zidane Iqbal]] |- |LW ||'''8''' ||[[Ibrahim Bayesh]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''18'''||[[Aymen Hussein]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|26}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ali Al-Hamadi]] || || {{subon|26}} |- |DF ||'''2''' ||[[Rebin Sulaka]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''7''' ||[[Youssef Amyn]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''20'''||[[Aimar Sher]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''21'''||[[Marko Farji]] || || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|AUS}} [[Graham Arnold]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="FRA-IRQ line-ups"/> <br />Micheal Barwegen ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />Lyes Arfa ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />Antonio García ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Juan Soto (referee)|Juan Soto]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]]) |} ===Norway vs Senegal=== The teams previously faced each other once in 2006, a friendly won 2–1 by Senegal.<ref>{{cite web|title=Norway national football team: record v Senegal|url=https://www.11v11.com/teams/norway/tab/opposingTeams/opposition/Senegal|website=11v11.com|access-date=December 6, 2025}}</ref> [[Erling Haaland]] dominated the match throughout, scoring two goals, and overwhelming the promising Senegalese team altogether, with [[Marcus Holmgren Pedersen]] having scored first in the 43rd minute. This win was enough for Norway to secure their spot to the round of 32. <section begin="I4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|22}} |time=8:00&nbsp;p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly> |team1={{#invoke:flag|fb-rt|NOR}} |score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Norway vs Senegal|3–2}} |team2={{#invoke:flag|fb|SEN}} |goals1= *[[Marcus Holmgren Pedersen|Pedersen]] 43' *[[Erling Haaland|Haaland]] 48', 58' |goals2= *[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] 53', 90+3' |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance=80,663 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 "Norway vs Senegal {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 23, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12500/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Norway v. Senegal"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M41-NOR-V-SEN.pdf "Post match summary report – Group I – Norway v. Senegal"]. FIFA. June 23, 2026. Retrieved June 23, 2026. }}</ref> }}<section end="I4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _nor26a |pattern_b = _nor26a |pattern_ra = _nor26a |pattern_sh = _nor26a |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Norway<ref name="NOR-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12500/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Norway v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=June 22, 2026 |access-date=June 22, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26h |pattern_b = _sen26h |pattern_ra = _sen26h |pattern_sh = _sen26h |pattern_so = _sen26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Senegal<ref name="NOR-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''26'''||[[Julian Ryerson]] || {{suboff|13}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] || {{suboff|84}} |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |DM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |CM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |CM ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || {{suboff|46}} |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || {{suboff|84}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |DF ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || {{subon|13}} |- |MF ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] || {{subon|46}} |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || {{subon|84}} |- |DF ||'''4''' ||[[Leo Østigård]] || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |valign="top"|[[File:NOR-SEN 2026-06-22.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Édouard Mendy]] || {{suboff|63}} |- |RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]] |- |CB ||'''3''' ||[[Kalidou Koulibaly]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{suboff|72}} |- |CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]] |- |LB ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]] || {{suboff|54}} |- |CM ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || {{suboff|63}} |- |CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] |- |CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]] || {{suboff|54}} |- |RF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] |- |CF ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] |- |LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]] |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || {{subon|54}} |- |DF ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]] || {{subon|54}} |- |MF ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]] || {{subon|63}} |- |GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]] || {{subon|63}} |- |MF ||'''17'''||[[Pape Matar Sarr]] || {{subon|72}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Pape Thiaw]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Erling Haaland]] (Norway)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="NOR-SEN line-ups"/> <br />Bruno Pires ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[New Zealand Football|New Zealand]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Isaac Trevis ([[New Zealand Football|New Zealand]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Juan Lara (referee)|Juan Lara]] ([[Football Federation of Chile|Chile]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />{{ill|Tomasz Kwiatkowski|pl|Tomasz Kwiatkowski (sędzia piłkarski)}} ([[Polish Football Association|Poland]]) |} ===Norway vs France=== [[File:Manu Kone Jorgen Strand Larsen Maxence Lacroix France v Norway 26 June 26-146.jpg|thumb|right|During the match between Norway and France.]] The teams had previously faced each other 16 times, most recently in 2014, a 4–0 win for France in a friendly match.<ref>{{cite web|title=France national football team: record v Norway|url=https://en.fifaranking.net/nations/fra/results/head-to-head/index.php?team=nor|website=FIFARanking.net|access-date=December 6, 2025}}</ref> This marked the first time in World Cup history that Norway lost to an opponent other than [[Italy national football team|Italy]], who failed to qualify after finishing behind Norway [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA Group I|in their qualifying group]] and subsequently losing on penalties to [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]] in the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round#Path A|play-off final]]. By scoring three goals within the first 32 minutes, [[Ousmane Dembélé]] became the second-fastest [[hat-trick]] scorer in tournament history, trailing only [[Erich Probst]] of [[Austria national football team|Austria]], who completed his in 24 minutes [[1954 FIFA World Cup Group 3#Austria vs Czechoslovakia|against Czechoslovakia]] in [[1954 FIFA World Cup|1954]]. Following this result, France advanced as Group I winners while Norway qualified as runners-up, with the final standings heavily influenced by Norway's defensive errors and inconsistent performances. <section begin="I5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|26}} |time=3:00&nbsp;p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly> |team1={{#invoke:flag|fb-rt|NOR}} |score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Norway vs France|1–4}} |team2={{#invoke:flag|fb|FRA}} |goals1= [[Thelo Aasgaard|Aasgaard]] 21' |goals2= [[Ousmane Dembélé|Dembélé]] 7', 20', 32' [[Désiré Doué|Doué]] 90+4' |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance=64,146 |referee=[[Michael Oliver (referee)|Michael Oliver]] ([[The Football Association|England]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 "Norway vs France {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12498/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Norway v. France"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 26, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M61-NOR-V-FRA.pdf "Post match summary report – Group I – Norway v. France"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 27, 2026. }}</ref> }}<section end="I5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _nor26h |pattern_b = _nor26h |pattern_ra = _nor26h |pattern_sh = _nor26h3 |pattern_so = |leftarm = BA0003 |body = BA0003 |rightarm = BA0003 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Norway<ref name="NOR-FRA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12498/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Norway v. France |publisher=[[FIFA]] |date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _fra26a |pattern_b = _fra26a |pattern_ra = _fra26a |pattern_sh = _fra26a |pattern_so = _fra26al |leftarm = bde4d7 |body = bde4d7 |rightarm = bde4d7 |shorts = bde4d7 |socks = bde4d7 |title = France<ref name="NOR-FRA line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''13'''||[[Egil Selvik]] |- |RB ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] |- |CB ||'''25'''||[[Henrik Falchener]] || || {{suboff|66}} |- |CB ||'''4''' ||[[Leo Østigård]] |- |LB ||'''15'''||[[Fredrik André Bjørkan]] || || {{suboff|46}} |- |DM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{yel|10}} |- |CM ||'''18'''||[[Kristian Thorstvedt]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''19'''||[[Thelo Aasgaard]] |- |RF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{suboff|83}} |- |CF ||'''11'''||[[Jørgen Strand Larsen]] |- |LF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |MF ||'''2''' ||[[Morten Thorsby]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''24'''||[[Sondre Langås]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''23'''||[[Jens Petter Hauge]] || || {{subon|83}} |- |MF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |valign="top"|[[File:NOR-FRA 2026-06-26.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || || {{suboff|86}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] || || {{suboff|76}} |- |CB ||'''26'''||[[Maxence Lacroix]] |- |LB ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] || {{yel|74}} |- |CM ||'''6''' ||[[Manu Koné]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || || {{suboff|65}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || || {{suboff|65}} |- |LW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || || {{subon|65}} |- |DF ||'''15'''||[[Ibrahima Konaté]] || || {{subon|76}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || || {{subon|86}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Guy Stéphan]]{{efn-ua|France manager [[Didier Deschamps]] was not present for the match against Norway in order to attend the funeral of his mother in France. Assistant manager [[Guy Stéphan]] filled in as head coach.<ref>{{cite web |url=https://www.fff.fr/article/17015-didier-deschamps-endeuille.html |title=Didier Deschamps endeuillé |trans-title=Didier Deschamps in mourning |publisher=[[French Football Federation]] |date=June 23, 2026 |access-date=June 26, 2026 |language=fr |archive-date=July 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715061732/https://www.fff.fr/article/17015-didier-deschamps-endeuille.html |url-status=dead }}</ref>}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Ousmane Dembélé]] (France)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="NOR-FRA line-ups"/> <br />[[Stuart Burt]] ([[The Football Association|England]]) <br />James Mainwaring ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Ma Ning (referee)|Ma Ning]] ([[Chinese Football Association|China]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Zhou Fei ([[Chinese Football Association|China]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />{{ill|Bram Van Driessche|nl}} ([[Royal Belgian Football Association|Belgium]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />{{ill|Abdullah Al-Shehri|nl}} ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) |} ===Senegal vs Iraq=== The two teams had never met before. This was the only match in Group I held outside of the United States. With this result, Senegal became the first African team to score five goals in a single FIFA World Cup match, surpassing Algeria's [[2014 FIFA World Cup Group H#South Korea vs Algeria|4–2 win]] over South Korea in [[2014 FIFA World Cup|2014]]. This allowed Senegal to advance to the round of 32 as one of the eight best third-place teams, and the only one to progress with just three points. As for Iraq, they were eliminated from the tournament following three consecutive defeats. This brought their overall historical record to six losses across two World Cup appearances, leaving them entirely winless since returning to the competition after a 40-year absence. Additionally, it marked the joint second-largest defeat suffered by an Asian team during the tournament's group stage, following Qatar's [[2026 FIFA World Cup Group B#Canada vs Qatar|6–0 loss]] to Canada and tied with Uzbekistan's [[2026 FIFA World Cup Group K#Portugal vs Uzbekistan|5–0 loss]] to Portugal 3 days earlier. <section begin="I6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|26}} |time=3:00&nbsp;p.m. <includeonly>[[UTC−04:00|UTC−4]]</includeonly> |team1={{#invoke:flag|fb-rt|SEN}} |score={{score link|2026 FIFA World Cup Group I#Senegal vs Iraq|5–0}} |team2={{#invoke:flag|fb|IRQ}} |goals1= *[[Habib Diarra|Diarra]] 4' *[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] 56' *[[Pape Gueye|P. Gueye]] 59', 71' *[[Iliman Ndiaye|I. Ndiaye]] 82' |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance=43,036 |referee=[[Anthony Taylor (referee)|Anthony Taylor]] ([[The Football Association|England]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 "Senegal vs Iraq {{!}} First Stage {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12502/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Group I – Senegal v. Iraq"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 26, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M62-SEN-V-IRQ.pdf "Post match summary report – Group I – Senegal v. Iraq"]. FIFA. June 26, 2026. Retrieved June 27, 2026. }}</ref> }}<section end="I6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sen26h |pattern_b = _sen26h |pattern_ra = _sen26h |pattern_sh = _sen26h |pattern_so = _sen26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Senegal<ref name="SEN-IRQ line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12502/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group I – Senegal v. Iraq |publisher=[[FIFA]] |date=June 26, 2026 |access-date=June 26, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _iraq26a |pattern_b = _iraq26a |pattern_ra = _iraq26a |pattern_sh = _iraq26a |pattern_so = _whitetopl |leftarm = 228a59 |body = 228a59 |rightarm = 228a59 |shorts = 228a59 |socks = 228a59 |title = Iraq<ref name="SEN-IRQ line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]] |- |RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]] |- |CB ||'''4''' ||[[Abdoulaye Seck (footballer, born 1992)|Abdoulaye Seck]] || {{yel|18}} || {{suboff|58}} |- |CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]] |- |LB ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]] |- |DM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |CM ||'''21'''||[[Habib Diarra]] || || {{suboff|56}} |- |CM ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || || {{suboff|56}} |- |RF ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{suboff|56}} |- |CF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] || || {{suboff|81}} |- |LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]] |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |FW ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''26'''||[[Pape Gueye]] || {{yel|81}} || {{subon|56}} |- |MF ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''7''' ||[[Assane Diao]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|[[Pape Thiaw]] |} |valign="top"|[[File:SEN-IRQ 2026-06-26.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''22'''||[[Ahmed Basil]] || || {{suboff|46}} |- |RB ||'''26'''||[[Frans Putros]] |- |CB ||'''2''' ||[[Rebin Sulaka]] || {{sentoff|0|13}} |- |CB ||'''5''' ||[[Akam Hashim]] |- |LB ||'''23'''||[[Merchas Doski]] || {{yel|90}} |- |RM ||'''11'''||[[Ahmed Qasem]] || || {{suboff|16}} |- |CM ||'''14'''||[[Zidane Iqbal]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''16'''||[[Amir Al-Ammari]] || {{yel|75}} |- |LM ||'''8''' ||[[Ibrahim Bayesh]] ([[Captain (association football)|c]]) |- |CF ||'''9''' ||[[Ali Al-Hamadi]] || || {{suboff|57}} |- |CF ||'''17'''||[[Ali Jasim]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Substitutions:''' |- |DF ||'''6''' ||[[Manaf Younis]] || || {{subon|16}} |- |GK ||'''12'''||[[Jalal Hassan]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''15'''||[[Ahmed Maknzi]] || || {{subon|57}} |- |FW ||'''13'''||[[Ali Yousif]] || || {{subon|57}} |- |MF ||'''19'''||[[Kevin Yakob]] || || {{subon|67}} |- |colspan=3|'''Manager:''' |- |colspan=3|{{flagicon|AUS}} [[Graham Arnold]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Pape Gueye]] (Senegal)<ref name="MOTM"/> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="SEN-IRQ line-ups"/> <br />Gary Beswick ([[The Football Association|England]]) <br />Adam Nunn ([[The Football Association|England]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]]) |} ==Discipline== The team conduct ("fair play") score would have been used as a tiebreaker if the head-to-head and overall records of teams were tied. It would also be used as a tiebreaker for the [[2026 FIFA World Cup#Ranking of third-place teams|third-place ranking]] between groups if the overall records of teams were tied. The score was calculated based on yellow and red cards received by players and team officials in all group matches as follows:<ref name="regulations"/> *yellow card: −1 point; *indirect red card (second yellow card): −3 points; *direct red card: −4 points; *yellow card and direct red card: −5 points; Only one of the above deductions could be applied to a player or team official in a single match. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;white-space:nowrap;" |- !rowspan=2|Team !colspan=4 style="border-left:3px solid gray"|Match 1 !colspan=4 style="border-left:3px solid gray"|Match 2 !colspan=4 style="border-left:3px solid gray"|Match 3 !rowspan=2 style="border-left:3px solid gray"|Score |- !style="border-left:3px solid gray"|{{yel}} !{{sent off|2}} !{{sent off|0}} !{{sent off|1}} !style="border-left:3px solid gray"|{{yel}} !{{sent off|2}} !{{sent off|0}} !{{sent off|1}} !style="border-left:3px solid gray"|{{yel}} !{{sent off|2}} !{{sent off|0}} !{{sent off|1}} |- |align=left|{{#invoke:flag|fb|FRA}} |style="border-left:3px solid gray"| || || || |style="border-left:3px solid gray"| || || || |style="border-left:3px solid gray"| 1 || || || !style="border-left:3px solid gray"| –1 |- |align=left|{{#invoke:flag|fb|NOR}} |style="border-left:3px solid gray"| || || || |style="border-left:3px solid gray"| || || || |style="border-left:3px solid gray"| 1 || || || !style="border-left:3px solid gray"| –1 |- |align=left|{{#invoke:flag|fb|SEN}} |style="border-left:3px solid gray"| || || || |style="border-left:3px solid gray"| || || || |style="border-left:3px solid gray"| 2 || || || !style="border-left:3px solid gray"| –2 |- |align=left|{{#invoke:flag|fb|IRQ}} |style="border-left:3px solid gray"| 1 || || || |style="border-left:3px solid gray"| 1 || || || |style="border-left:3px solid gray"| 2 || || 1 || !style="border-left:3px solid gray"| −8 |} ==Notes== {{notelist-ua}} ==References== {{reflist}} ===Reports=== {{reflist|group=Report}} ==External links== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{2026 FIFA World Cup}} {{DEFAULTSORT:FIFA World Cup Group I, 2026}} [[Category:2026 FIFA World Cup group stage|I]] [[Category:2026 in Philadelphia]] [[Category:2026 in sports in Massachusetts]] [[Category:2026 in sports in New Jersey]] [[Category:2026 in sports in Ontario]] [[Category:2026 in sports in Pennsylvania]] [[Category:2026 in Toronto]] [[Category:France at the 2026 FIFA World Cup|Group]] [[Category:Iraq at the 2026 FIFA World Cup|Group]] [[Category:Norway at the 2026 FIFA World Cup|Group]] [[Category:Senegal at the 2026 FIFA World Cup|Group]] [[Category:Soccer competitions in Massachusetts]] [[Category:Soccer competitions in New Jersey]] [[Category:Soccer competitions in Pennsylvania]] [[Category:Soccer competitions in Toronto]] [[Category:Soccer in Philadelphia]] [[Category:Sports competitions in East Rutherford, New Jersey]] [[Category:Sports competitions in Foxborough, Massachusetts]] [[Category:Sports competitions in Philadelphia]] 14u91rg9f5tr2o2e98mxkfm1esud47e ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ 0 37517 199809 195477 2026-11-08T03:57:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199809 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, {{convert|120|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱛᱟᱢᱩᱰᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ|ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱡᱷᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱤᱭᱟᱨᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱡᱽᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱤᱭᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ|ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱟᱭᱤᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ]], [[ᱮᱰᱟᱢᱳᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱢᱩᱠᱩᱢᱪᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱤ]], [[ᱮᱱᱟᱛᱷᱩ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱤᱵᱷᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]], [[ᱢᱩᱱᱨᱳ ᱫᱤᱯ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠ|ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱞᱮᱠ (ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] (''ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱡᱚᱞᱳᱛᱥᱚᱵᱚᱢ'') ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ "''ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ - ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱨᱟ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟ ᱞᱮᱠ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ (ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ) ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ {{convert|1.5|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ== ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱞᱥ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ, ᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱞᱟᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/punalur-paper-mills-reopened/article7647502.ece|title = Punalur Paper Mills reopened|newspaper = The Hindu|date = 13 September 2015}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱜ ᱟᱨ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ (KIP)''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ|ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ]] ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱚᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱟᱰᱩᱨ, ᱢᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ {{convert|61630|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ {{convert|53514|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Kallada-River-38931.htm | title = Kallada River | publisher = india9 | access-date = 2010-06-26 | archive-date = 2012-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120529002805/http://www.india9.com/i9show/Kallada-River-38931.htm | url-status = dead }}</ref> ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|56.016|km|abbr=on}} ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|69.752|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ {{convert|61.692|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ {{convert|47.573|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kallada Irrigation Project {{!}} Irrigation-kerala|url=https://irrigation.kerala.gov.in/kallada-irrigation-project|access-date=2021-10-30|website=irrigation.kerala.gov.in}}</ref> ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱞᱩᱠᱟᱣᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20040315134925/http://www.hindu.com/2004/01/26/stories/2004012602460300.htm ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ] {{coord|8|59|N|76|38|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] bb15o6wvzwvbwnjsd13uo2tjp1oc0eg ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ 0 37652 199943 196704 2026-11-08T08:48:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199943 wikitext text/x-wiki [[File:Matta Rice.jpg|thumb|ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] [[File:Matta Rice - കുത്തരി ചോറ്.JPG|thumb|ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ)]] [[File:Brown rice porridge.jpg|thumbnail|ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱣ]] [[File:Par cooked brown rice - stonesoup.jpg|thumbnail|ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] '''ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ''' ('''ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ/ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ/ᱨᱳᱡᱽ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ''', '''ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱥᱮ ᱠᱩᱛᱷᱛᱷᱟᱨᱤᱥᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ({{langx|ml|കേരള മട്ട}}, ᱛᱩᱞᱩ:കജെ അരി, [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]: ମୁଗେଇ ଚାଉଳ (Mugei Chaula), ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ: ಕಜೆ, ಕುಚಲಕ್ಕಿ, {{Langx|ta|குத்தரிசி|lit=Kuttarici}}) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱰᱩᱯᱤ]] ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱯᱷᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ [https://www.google.com/search?client=ms-android-oneplus-terr1-rso2&hs=uCPq&sca_esv=af88a0e320de74d3&sxsrf=APpeQnv49AS7yhPCQ6TRXZv0FTjJA5zHQw:1786162527750&q=mugei+chaula&spell=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu6-j3lZCWAxVzTmwGHWiKL9UQBSgAegQIChAB&biw=354&bih=652&dpr=3.5#sbfbu=1&pi=mugei%20chaula ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ] ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321223633/http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|url-status=dead|archive-date=2008-03-21|work=[[The Hindu]]|date=2008-03-17|title=Recognition for two rice varieties}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020 |title=தேசிய அறுவடைக்கு பிந்திய முகாமைத்துவ நிறுவனத்தின் 2020 |url=https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512194403/https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |archive-date=12 May 2024 |access-date=12 May 2024 |website=National Audit Office}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱤᱰᱞᱤ, ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱳᱞᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cn|date=October 2023}} ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱳᱱᱰᱟᱴᱴᱟᱢ'', ''ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱩ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716071224/http://www.sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|url-status=dead|archive-date=2011-07-16|title=Kerala exporters appeal against rice export ban|work=Sify}}</ref> ᱪᱩᱱᱱᱤᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱯᱤ.ᱥᱤ. ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱤᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ'' ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱠᱠᱩᱨᱟᱞ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱨᱟ/ᱪᱳᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ == ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱳ ᱦᱳᱲᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ]] ᱓᱐᱐ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/agri-biz/article1383905.ece#|title=Govt lifts export ban on certain rice, onion varieties|date=11 February 2011|work=The Hindu Business Line|access-date=19 June 2011}}</ref> ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱞᱯᱟᱫᱟᱢ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱟᱫᱽ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ]] ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Krishnakumar |first1=A.K. |last2=Koshy |first2=M.M. |year=1985 |title=Physical characteristics of the poonthalpadam soils of Kerala |journal=Agricultural Research Journal of Kerala. |volume=23 |issue=2 |pages=141-145}}</ref> == ᱜᱩᱱ ᱠᱚ == ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ) ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱡᱽ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱥᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=AR2002>{{cite web|url=https://agresearchmag.ars.usda.gov/2002/may/rice|title=USDA ARS Online Magazine Vol. 50, No. 5}}</ref> [[File:Kerala matta rice.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ/ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] === ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱱ === ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ (Geographical Indications of Goods (Registration & Protection) Act, 1999) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=gi>{{cite journal|last=Kochhar|first=Sudhir|date=July 2008|title=Institutions and Capacity Building for the Evolution of Intellectual Property Rights Regime in India: IV– Identification and Disclosure of IP Products for their IPR Protection in Plants and Animals|journal=Journal of Intellectual Property Rights|publisher=CSIR|pages=336–343|issn=0975-1076|url=http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/1782}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱠᱟᱨᱯ (pericarp) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=gi/> ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱠᱟᱨᱯ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱨᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱞᱯᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱖᱐-᱘᱐% ᱠᱷᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱣᱮᱫ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ<ref name=gi/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱜᱮᱯ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱾ === ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ === ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱜᱮ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Travel Thursday #12 {{!}} Rosamatta Rice {{!}} Puzhukkalari {{!}} Chambaavari|url=https://vegeyum.wordpress.com/2008/05/23/tt1/|date=23 May 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nandyala.org/mahanandi/archives/2006/10/30/rosematta-rice-and-dal/|title=Rosematta Rice And Dal|date=30 October 2006}}</ref> ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾{{fact|date=September 2019}} ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱜᱩᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱓᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕-᱒᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕-᱒᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱥᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱐-᱑᱕ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱡᱚᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=http://asiyama.blogspot.co.uk/2013/09/perfect-kerala-matta-rice-brown-rice.html|title=My Healthy Happy Kitchen|author=Asiya Omar|publisher=asiyama.blogspot.co.uk}}</ref> == ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ == ᱦᱳᱲᱳ ᱫᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟᱜ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱚᱨᱴᱤᱝ ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱮᱠᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rice-app-gets-a-bran-update/article7943592.ece|title=Rice app gets a 'bran' update|first=K.A.|last=Shaji|date=3 December 2015|website=[[The Hindu]] }}</ref> == ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ == ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱥᱟᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱜᱩᱱ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.healthbenefitstimes.com/health-benefits-of-red-rice/|title=Health benefits of Red Rice|author=Sylvia|work=HB times|date=14 June 2015 }}</ref> ᱑/᱔ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱠᱮᱞᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Cn|date=August 2024}} ᱯᱩᱸᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱯ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮ ᱘᱔ ᱢᱤᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱜᱽᱱᱮᱥᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱢ ᱠᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Cn|date=January 2021}} == ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤ-ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ == ᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱥ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱜᱚᱨᱦᱟᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> == ᱢᱮᱥᱟᱞ == ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱵᱽᱥᱤᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱨᱟ (PDS) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/c/3687424|date=21 October 2014|title=Palakkad|access-date=10 August 2026|archive-date=29 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829160637/https://digitalpaper.mathrubhumi.com/c/3687424|url-status=dead}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] – ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤ.ᱟᱭ. ᱴᱮᱜᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ]] 9lapldcm70i25fy4xnw36hxj36x20pg ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ 0 37679 199832 196700 2026-11-08T05:11:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199832 wikitext text/x-wiki [[File:Indianfoodleaf.jpg|thumb|right|[[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱾]] '''''ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ''''' ᱫᱚ ''ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM Modi can't live without 'khichdi' and 'poha' |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2019/05/01/om-modi-favourite-food-khichdi-and-poha-recipes.html |access-date=2026-03-13 |website=PM Modi can't live without 'khichdi' and 'poha' |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Poojari |first=Devi |title=Key Differences Between Kichadi and Pachadi |url=https://www.slurrp.com/article/kichadi-vs-pachadi-key-differences-between-the-kerala-style-yoghurt-side-dishes-1712589063594 |date=8 April 2024}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱯᱮᱥᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]], ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=9 September 2019 |title=Here's looking at the delicious Onam Sadhya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/heres-looking-at-the-delicious-onam-sadhya/articleshow/71047268.cms |access-date=13 March 2026 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱭᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Rohatgi |first=Gauri |title=How To Make South-Indian-Style Tomato Raita |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-south-indian-style-tomato-raita-3224331 |access-date=11 October 2022 |website=[[NDTV|NDTV Food]] |language=en |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011082840/https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-south-indian-style-tomato-raita-3224331 |url-status=dead }}</ref> ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱳᱡᱽ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Rai">{{cite book |last=Rai |first=J. |title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों |publisher=Springwood Media |isbn=978-1-4761-2308-0 |url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 |pages=pt4-5}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist|30em}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] 9keaazy6cq790beeqfchmabqhmynujy ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ 0 37686 200041 197751 2026-11-08T11:09:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200041 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱖)}} {{Use British English|date=September 2014}} {{Use dmy dates|date=September 2014}} {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ | image = Dr. Swati Piramal.JPG | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|3|28}} | occupation = ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | alma_mater = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ]] | spouse = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] | children = ᱒ }} '''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱜᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱯᱟᱠᱮᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Partnerships to Advance Public Health and the Economy in the COVID-19 Era |url=https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |access-date=2022-11-17 |website=India Education {{!}} Latest Education News {{!}} Global Educational News {{!}} Recent Educational News |language=en-US |archive-date=17 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117114244/https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |url-status=dead }}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Swati Piramal - Most Powerful Women in 2012 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw/swati-piramal?year=2012|access-date=2020-09-17|website=www.fortuneindia.com|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bureau|first=The SME Times News|date=2018-01-20|title=Swati Piramal- The first woman President of India's Apex Chamber of Commerce, ASSOCHAM|url=http://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|access-date=2020-09-17|website=The SME Times|language=en-US|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218160125/https://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱰᱤᱱᱟᱥ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2012-05-28|title=Swati Piramal elected to Harvard board of overseers|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/swati-piramal-elected-to-harvard-board-of-overseers-112052800144_1.html|access-date=2020-09-17}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱥᱤᱝᱦᱟᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱥᱮᱸᱴ. ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&ciid=2757&crid=0|access-date=2020-09-17|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Piramal Family's Purposeful Philanthropy |url=https://www.forbesindia.com/article/philanthropy-awards-2014/the-piramal-familys-purposeful-philanthropy/39303/0 |access-date=2022-06-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-04-04|title=Dr. Swati A Piramal a women[sic] Business tycoon|url=https://magazine.xpert.tv/dr-swati-a-piramal-a-women-business-tycoon/|access-date=2020-09-17|website=Xpert Magazine|language=en-US}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱴᱜᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2014-06-01|title=Swati Piramal: What makes her special|url=https://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|access-date=2020-09-17|website=mid-day|language=en|archive-date=25 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025063638/https://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ। ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱥᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱤᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱜᱟᱱᱚᱛ [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ [[ᱱᱤᱛᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-12-12 |title=Isha Ambani and Anand Piramal {{!}} Mumbai {{!}} Celebrity Weddings |url=https://www.weddingsutra.com/celebrity-weddings/celeb-weddings/isha-ambani-and-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-03-30 |website=WeddingSutra}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 12, 2018 |title=Who is Anand Piramal, the man Mukesh Ambani's daughter Isha is marrying?|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/who-is-anand-piramal-mukesh-ambani-isha-1406111-2018-12-10|access-date=2022-02-11|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Interesting things about Nandini Piramal you need to know - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/interesting-things-about-nandini-piramal-you-need-to-know/articleshow/70073776.cms|access-date=2022-02-11|website=The Times of India|date=4 July 2019 |language=en}}</ref> ᱥᱟᱦ-ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=Isha Ambani and Anand Piramal to move into ₹450 cr Mumbai bungalow |url=https://www.architecturaldigest.in/content/antilia-isha-ambani-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-06-13 |website=Architectural Digest India |language=en-IN}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱥᱴᱤᱭᱳᱯᱳᱨᱳᱥᱤᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱯᱤᱞᱮᱯᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱮᱵᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=September 2020}} ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ HMRI - ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟᱭ,<ref>{{cite news|last1=Piramal|first1=Swati|title=Swati Piramal {{!}} The foundation for a family|url=http://www.livemint.com/Politics/x9LaUEgIY4mqjN6VogiGPO/My-work-to-support-adolescent-girls-in-India.html|accessdate=23 September 2016|website= Livemint.com |date=23 February 2014}}</ref> ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱞᱤᱸᱠ ᱣᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Of India|first1=Press Trust|title=Assocham appoints Swati Piramal as its new president|url=http://www.business-standard.com/article/companies/assocham-appoints-swati-piramal-as-its-new-president-109100900176_1.html|accessdate=23 September 2016|agency=Press Trust of India|newspaper=Business Standard|date=9 October 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱘ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱔) ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱠᱟᱱ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Kanga|first1=Fareeda|title=Swati Piramal: What makes her special|url=http://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|accessdate=23 September 2016|agency=Mid-Day|publisher=Mid-Day Infomedia Ltd|date=1 June 2014}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚ== * ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-05-16|title=First Indian garden at the Chelsea Flower Show wins Silver Gilt medal|url=https://www.architecturaldigest.in/content/first-indian-garden-chelsea-flower-show-swati-piramal/|access-date=2020-09-18|website=Architectural Digest India|language=en-US}}</ref> * ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ᱾<ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&crid=0&calpgid=61&calcid=753|access-date=2020-09-18|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref> * ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱾<ref>{{Cite web|date=2012-04-25|title=Swati Piramal, Director of Piramal Healthcare|url=https://www.hsph.harvard.edu/voices/events/piramal/|access-date=2020-09-18|website=Voices in Leadership|language=en-us}}</ref> * ᱵᱮ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱥᱞᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾<ref>{{Cite web|title=Dr. Swati A. Piramal, Non-Executive Director|url=https://www.nestle.in/sites/g/files/pydnoa451/files/asset-library/documents/profile/dr_swati_piramal.pdf}}</ref> * ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱟᱥᱚᱥᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> * ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱑᱔) ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱥᱣᱟᱛᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱴᱤ. ᱮᱪ. ᱪᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱩᱴ]] 4kcuwnpt016lqm06nrflxal78acn1lq ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ 0 37691 199824 199087 2026-11-08T04:33:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199824 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ | image = Banana Fritters and tea.jpg | caption = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ | alternate_name = | country = | region = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ]] | creator = | type = [[ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ]] | served = | main_ingredient = [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ|ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ]], [[ᱵᱮᱴᱟᱨ (ᱤᱥᱤᱱ)|ᱵᱮᱴᱟᱨ]] | variations = | calories = | other = }} ᱢᱤᱫ '''ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱞᱚᱞᱚ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ == === ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ === ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{Lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Ng 5.8.2019">{{cite news |author=Grace Ng |title=6 must-try dishes in Brunei for the adventurous |date=5 August 2019 |work=[[Free Malaysia Today]] |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120060258/https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |archive-date=20 November 2021 }}</ref><ref name="escape Brunei">{{cite magazine |author=<!-- not stated --> |date=<!-- not stated --> |title=BRUNEI Kekayaan Alam, sejarah dan budaya |magazine=escape! |page=11 |language=id |via=PDFSLIDE.NET |url=https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |access-date=20 November 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120061312/https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |archive-date=20 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[#ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[#ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ {{Lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱟᱫᱩ}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱧᱮᱞᱮ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ {{lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ({{lang|ms|ᱢᱤᱱᱩᱢ ᱯᱮᱴᱟᱝ}}) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Brudirect 8.8.2020">{{cite news |author=<!-- not stated --> |title=Cucur Pisang Madu C-Pyan : Sambutan Amat Menggalakkan |date=8 August 2020 |work=Brudirect.com |language=ms |url=https://brudirect.com/news.php?id=99346 |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120054852/https://brudirect.com/news.php?id=99346 |archive-date=20 November 2021 }}</ref> === ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ === [[File:Noum Chek Chien.jpg|thumb|ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱥᱤᱭᱮᱢ ᱨᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ]] ᱠᱷᱢᱮᱨ ᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱱᱩᱢ ᱪᱮᱠ ᱪᱤᱭᱮᱱ'' ({{lang|km|នំចេកចៀន}}; {{literal translation|ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱯᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱡᱟᱝ, ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Rivière |first1=Joannès |authorlink1=Joannès Rivière |date=2008 |title=Cambodian Cooking: A humanitarian project in collaboration with Act for Cambodia |url=https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi |publisher=[[Periplus Editions]] |page=[https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi/page/89 89] |isbn=978-0-794-65039-1}}</ref> [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱪᱮᱠ ᱪᱤᱭᱮᱱ ᱯᱤᱥᱮᱥ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱱᱳᱢ ᱯᱮᱱᱦ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱢᱟᱣ ᱛᱥᱮ ᱛᱩᱝ ᱵᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱯᱩᱪᱤᱭᱟ ᱠᱨᱚᱢ ᱵᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite news |last=Taing |first=Rinith |url=https://www.khmertimeskh.com/50618983/deep-fried-with-hope-and-hard-wok/ |title=Deep-Fried with Hope and Hard Wok |date=28 June 2019 |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=17 October 2021}}</ref> === ᱥᱤᱧᱚᱛ === ==== ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ==== [[File:Pazhampori.jpg|thumb|right|[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱟᱢ'']] ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱥᱮ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ({{langx|ml|പഴം പൊരി}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱮᱛᱷᱟᱠᱠᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ<ref name="Fodors 2015"/> ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Fodors 2015"/><ref>{{cite news|last1=Sathyendran|first1=Nithya|title=Kerala on the menu|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|accessdate=2 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=25 November 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱛᱮ ''ᱵᱟᱞᱮᱠᱟᱭᱤ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'' ({{lang|kn|ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿ}}), [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱭ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'', ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱛᱮ ''ᱟᱨᱟᱴᱤᱠᱟᱭᱟ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'' ({{lang|te|అరటికాయ బజ్జి}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.tastycircle.com/recipe/pazham-pori/|title=Pazham Pori / Ethakka appam - Kerala Recipes|date=2013-11-02|website=Tasty Circle|language=en-US|access-date=2019-02-22|archive-date=2024-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318232151/https://www.tastycircle.com/recipe/pazham-pori/|url-status=dead}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱥᱮ ''ᱮᱛᱷᱟᱠᱠᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ''ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ'' ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱩ ᱥᱮ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Ng 5.8.2019" /> ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|title=Kerala on the menu|last=Sathyendran|first=Nita|date=2016-11-25|work=The Hindu|access-date=2019-02-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ === [[File:Pisang goreng in a basket.jpg|thumb|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱ ''[[ᱜᱳᱨᱮᱝᱜᱟᱱ]]'' (ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ) ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱤᱡ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[File:Menggoreng bakwan dan pisang goreng.JPG|thumb|[[ᱠᱟᱨᱤᱢᱩᱱ ᱡᱟᱣᱟ]] ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱮᱫᱟ]] [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Backshall |first=Stephen |url=https://books.google.com/books?id=WKoIooGXjPYC&q=pisang+goreng+indonesian+fried+banana&pg=PA1093 |title=Indonesia |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781858289915 |pages=1093}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Street Food">{{cite book |last1=Kraig |first1=Bruce |last2=Sen |first2=Colleen Taylor |authorlink2=Colleen Taylor Sen |title=Street Food around the World: An Encyclopedia of Food and Culture |url=https://books.google.com/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA183 |publisher=[[ABC-CLIO]] |year=2013 |page=183 |isbn=978-1-59884-955-4}}</ref> ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'', ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱠᱮᱯᱳᱠ'' ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng">{{Cite news |url=https://www.indoindians.com/all-about-pisang-goreng/|title=All about Pisang Goreng |last=Fauziah |date=2017-07-07 |work=Indoindians |access-date=2018-06-25|language=en-US}}</ref> ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱜᱚᱦᱚᱢ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱥᱮ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱮ [[ᱛᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="allrecipes.asia">{{Cite web|url=http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|title=Pisang Goreng (Indonesian Banana Fritters)|website=allrecipes.asia|language=en|access-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922132524/http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|archive-date=22 September 2018|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮ ᱴᱚᱯᱤᱝ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ, ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱪᱤᱱᱤ, ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱪᱤᱱᱤ, ᱪᱤᱡᱽ, ᱡᱟᱢ, ᱠᱚᱱᱰᱮᱱᱥᱰ ᱛᱳᱣᱟ, ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ ᱮᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱟ ᱥᱮ [[ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱣᱟᱨᱩᱝ ᱠᱳᱯᱤ'' (ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱫᱳᱠᱟᱱ) ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱥᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱟᱨ ''ᱠᱩᱭᱮ'' ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱥᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Street Food"/> ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱴᱮᱢᱯᱮᱦ, ''ᱢᱮᱱᱰᱳᱣᱟᱱ'', ᱴᱳᱯᱷᱩ (''ᱛᱟᱦᱩ ᱜᱳᱨᱮᱝ''), ᱳᱱᱠᱳᱢ, ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ, ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱠᱩᱴᱤ, ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱴᱟᱯᱟᱭ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ (''ᱪᱤᱨᱮᱝ''), ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ (''ᱵᱟᱠᱣᱟᱱ'') ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱰᱯᱷᱨᱩᱴ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indoindians.com/gorengan-indonesias-favorite-fried-snacks/|title=Gorengan: Indonesia's Favorite Fried Snacks|last=Fauziah|date=2017-06-02|work=Indoindians|access-date=2018-06-27|language=en-US}}</ref> ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> [[ᱵᱟᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ''ᱜᱳᱫᱳᱦ ᱵᱤᱭᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱣ ᱜᱳᱨᱮᱝ'', [[ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ''ᱜᱮᱫᱷᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'', ᱥᱤᱵᱳᱞᱜᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱠᱤᱛ'' ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|title=Resep Pisang Goreng - InfoReseps.com|work=inforesep.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130530074250/http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|archivedate=2013-05-30}}</ref> ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ''ᱜᱳᱨᱮᱝᱜᱟᱱ'' ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱴᱳᱯᱷᱩ ᱟᱨ ᱴᱮᱢᱯᱮᱦ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ'' ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://traveling.bisnis.com/read/20180221/223/741463/pisang-goreng-khas-pontianak-makin-banyak-peminat|title=Pisang Goreng Khas Pontianak Makin Banyak Peminat|language = id|website=Bisnis.com|date=21 February 2018 |access-date=2020-02-05}}</ref> ==== ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==== [[File:Pisang Molen.jpg|thumb|upright|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'']] [[File:Pisang Goreng Sambal Roa Manado.jpg|thumb|upright|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ'', ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱞ ''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱨᱳᱣᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ]] ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱥᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ'' : ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩᱣᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱭᱟ ᱡᱟᱢ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ'' : ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱠᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ'' : ᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱤᱡᱽ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ'' ᱫᱚ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ''ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ'' ᱫᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱫᱩ'' : ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "[[ᱧᱮᱞᱮ]] ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'' : ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪᱽ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱮᱥᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ" ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'' ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱴᱮᱯ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱢᱤᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱪᱳᱠᱮᱞᱟᱴ'' : ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱪᱳᱠ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱨᱮᱯ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱯᱨᱤᱝᱠᱟᱞᱥ ᱥᱮ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱠᱚᱱᱰᱮᱱᱥᱰ ᱛᱳᱣᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱴᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱮᱢᱵᱟᱞ'' : ''ᱠᱟᱭ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱮᱢᱵᱟᱞ'' (ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱥᱴᱟᱨᱪ) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Stefany |first1=Aprilia |title=Pisang Embal, Sajian Pisang Goreng Khas Kei |date=17 May 2019 |url=https://travelingyuk.com/pisang-embal-kepulauan-kei/201201 |access-date=21 April 2022 |language=Indonesian |archive-date=14 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614062331/https://travelingyuk.com/pisang-embal-kepulauan-kei/201201 |url-status=dead}}</ref> ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱮᱴ'' : ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱜᱮᱴ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ'' ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ, ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱱᱟᱜᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.kompas.com/tren/read/2019/12/15/095200765/pisang-nugget-paling-tren-di-pencarian-resep-bagaimana-membuatnya|title=Pisang Nugget Paling Tren di Pencarian Resep, Bagaimana Membuatnya? Halaman all|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|date=15 December 2019 |language=id|access-date=2020-02-05}}</ref> ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱛᱮᱞᱟᱱᱡᱟᱝ'' : ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱩᱞᱟᱹᱝ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱵᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ,<ref name="All about Pisang Goreng"/> ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱰᱟᱨ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ'' ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ'' : ''ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱨᱳᱣᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱳᱣᱟ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> <gallery class="center" caption="Pisang goreng" widths="190px" heights="170px"> File:Pisang goreng fried banana.JPG|ᱯᱷᱤᱠᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾ File:YosriPisangTandukGoreng.jpg|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾ File:Pisang goreng snack.jpg|ᱰᱤᱥᱠ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱯᱮᱴ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾ File:Pisangcokelat.jpg|''[[ᱯᱤᱥᱪᱳᱠ]]'', ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' </gallery>``` === ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ === [[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱳᱯᱷᱳ ᱟᱠᱳᱱᱰᱨᱳ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ—ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ<ref>{{Cite web |last=RASOLONOMENDRAIBE |first=Fabruce |date=2024-10-07 |title=Mofo Akondro, literally banana fritters! |url=https://www.vivytravel.com/mofo-akondro-literally-banana-fritters/ |access-date=2025-08-21 |website=Vivy Travel Madagascar |language=en-US}}</ref> ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱯᱷᱳ ᱟᱠᱳᱱᱰᱨᱳ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ === ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ === [[File:Goreng pisang.jpg|thumb|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ]] [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱮ {{lang|ms|ᱪᱮᱠᱳᱫᱳᱠ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱟᱨ {{lang|ms|ᱡᱮᱢᱯᱩᱴ-ᱡᱮᱢᱯᱩᱴ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱞᱚᱞᱚ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ|ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |editor-last=Goldstein |editor-first=Darra |editor-link=Darra Goldstein |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |year=2015 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=XPNgBwAAQBAJ&pg=PT511 |isbn=978-0-199-31339-6}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.travelblissful.com/goreng-pisang-a-street-hawker-delight-in-penang-malaysia/ |title=GORENG PISANG: A STREET HAWKER DELIGHT IN PENANG, MALAYSIA Travel Blissful |work=travelblissful.com|date=15 November 2014 }}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Where to find the best goreng pisang in Singapore for the perfect midday snack |url=https://www.lifestyleasia.com/sg/dining/food/best-goreng-pisang-and-fried-bananas-in-singapore/ |website=Lifestyle Asia Singapore |access-date=13 July 2023 |date=8 September 2022}}</ref> ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱦᱳᱨ ᱨᱮ, '''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱠᱤᱪᱟᱯ''' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱳᱭᱟ ᱥᱚᱥ ᱰᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-07-27 |title=The Best Pisang Goreng you can taste in Johor Bahru |url=https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |access-date=2025-10-28 |website=Tourism Johor |language=en |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912002616/https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |url-status=dead }}</ref> === ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ === ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱡᱷᱟᱞ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱚᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Tate |first=D. J. M. |url=https://books.google.com/books?id=8QtIAAAAYAAJ&q=%22Banana+fritter%22+%22Myanmar%22 |title=Tropical Fruit of the Philippines |date=2000 |publisher=Archipelago Press |isbn=978-981-4068-00-0 |language=en}}</ref> === ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ === [[File:Maruya 01 Philippines.jpg|thumb|right|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ''ᱢᱟᱨᱩᱭᱟ'']] ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱨᱤᱴᱳᱝ ᱥᱟᱜᱤᱝ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱵᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ (ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮ ᱨᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱨᱩᱭᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱵᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ ᱟᱨ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱛᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ; ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ''ᱞᱩᱢᱯᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱮᱯ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ === ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ === [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ) ᱾<ref>{{Cite web |url=http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |title=South American Food |access-date=2021-11-17 |archive-date=2016-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815211433/http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |url-status=dead }}</ref> === ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ === [[File:Kluai thot.jpg|thumb|ᱛᱷᱟᱭ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ({{langx|th|กล้วยแขก}}, {{IPA|th|klûa̯j kʰɛ̀ːk|pron}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱛᱷᱳᱴ'' ({{lang|th|กล้วยทอด}}, {{IPA|th|klûa̯j tʰɔ̂ːt|}}) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ, ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱮᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱷᱟᱱᱳᱢ ᱠᱷᱟᱭ ᱱᱳᱠ ᱠᱨᱟᱛᱷᱟ'', ''ᱠᱷᱟᱣ ᱢᱟᱣ ᱛᱷᱳᱴ'', ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱛᱷᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱟᱨ ''ᱠᱷᱮᱠ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱮᱲᱟ" ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ — ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ]] ᱨᱮ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱱ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱪᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱠᱠᱨᱟᱯᱷᱟᱛᱫᱤ ᱯᱷᱳᱝ ᱪᱷᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱢ ᱯᱨᱟᱯ ᱥᱟᱛᱛᱨᱩ ᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱝ ᱞᱳᱭᱮᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱜᱽ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (BMA) ᱫᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.khaosodenglish.com/news/bangkok/2018/02/15/bangkok-declares-war-fried-banana-vendors/|work=[[Khao Sod]]|date=2018-02-15|access-date=2019-05-20|title=Bangkok Declares War on Fried Banana Vendors (Again)|first= Asaree|last= Thaitrakulpanich}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.komchadluek.net/news/regional/264118|work=[[Kom Chad Luek]]|date=2017-03-10|access-date=2019-05-20|title=ใครเคยกิน? "กล้วยทอดนางเลิ้ง"|language=th|trans-title=Who ever ate? "Nang Loeng Fried Banana"|first=Chalinee|last=Therasupa}}</ref> === ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ === [[Image:Chuối chiên.JPG|right|thumb|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱪᱩᱭᱳᱭ ᱪᱤᱭᱮᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ''ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱯᱷᱞᱮᱢᱵᱮ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Trang |first1=Corinne |authorlink1=Corinne Trang |date=1999 |title=Authentic Vietnamese Cooking: Food from a Family Table |url=https://books.google.com/books?id=1KPlqAmRcbYC&pg=PT231 |publisher=[[Simon & Schuster]] |page=231 |isbn=978-0-684-86444-0}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ]], ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ * [[ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ]], ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ]] ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ * [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] *[[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|refs= <ref name="Fodors 2015">{{cite book |title=Fodor's Essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala |publisher=Travel Distribution |series=Full-color Travel Guide |year=2015 |isbn=978-1-101-87868-2 |url=https://books.google.com/books?id=Spp5BAAAQBAJ&pg=PT772 |accessdate=January 29, 2017 |page=772}}</ref> }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱩᱱᱮᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱟᱭ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱜᱟᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] 8u7wbi24lu4klii2iprihid54m0gvvc ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ 0 37703 199810 196427 2026-11-08T04:01:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199810 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance |name=ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ |image= File:Kalankaval in Vellayani Devi Temple.jpg |alt= |caption=ᱠᱟᱞᱟᱢᱠᱟᱵᱷᱟᱞ, [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱾ |native_name= കാളിയൂട്ട് (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) |etymology= |genre= ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ |signature= |instruments= |inventor= |year= |origin=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ }} '''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ''' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱞᱤ ᱱᱟᱴᱟᱠᱟᱢ''' (ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤ]] ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱥᱩᱨ ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ == ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱱᱟᱴᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani">{{cite news |last1=B. |first1=Ravi kumar |title=ശാർക്കര കാളിയൂട്ട് |url=https://www.deshabhimani.com/special/news-27-05-2018/727249 |work=[[Deshabhimani]] |language=ml |access-date=2023-03-20 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320073735/https://www.deshabhimani.com/special/news-27-05-2018/727249 |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱰᱤᱯᱩᱨᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱰᱤᱯᱩᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱜ ᱩᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱢᱩᱰᱤ'' ᱫᱚ ᱩᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱯᱩᱨᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ) ᱾<ref name="Kerala">{{cite web |title=കാളിയൂട്ട് - അനുഷ്ഠാന കല{{!}} Kaliyoottu - ritual art form |url=http://www.keralaculture.org/malayalam/kaliyoottu/628 |website=www.keralaculture.org |publisher=Department of Culture, Kerala state |language=ml |access-date=2023-03-20 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320065805/http://www.keralaculture.org/malayalam/kaliyoottu/628 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱨᱟᱭᱤᱱᱠᱤᱡᱷᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Kanjirathil |first=Renjith |date=14 February 2023 |title=തങ്കത്തിരുമുടിയിൽ ദേവി പുറത്തെഴുന്നെള്ളി: കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ ഉത്സവമായ വെള്ളായണി കാളിയൂട്ടിനു തുടക്കമായി. |work=[[Janam TV]] |url=https://janamtv.com/80658628/ |access-date=20 March 2023 |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320134334/https://janamtv.com/80658628/ |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱗᱐ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱢᱩᱰᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱵᱷᱟᱛᱷᱤ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱛᱷᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱠᱟᱵᱷᱟᱞ'' ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱠᱟᱵᱷᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱟᱱᱤᱭᱟᱨᱟ ᱠᱮᱴᱴᱟᱞ'' (ᱥᱟᱡᱟᱣ) ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱢ, ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala"/> ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱠᱩᱡᱷᱤᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱠᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱩ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱜᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟᱭ ᱾<ref name="Kerala"/> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱣᱤᱡ ᱨᱟᱢᱟᱭᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱫᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟᱭ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ, ᱩᱢᱟᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱱᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="webdunia">{{cite web |last1=T |first1=Sasi Mohan |title=Spirituality enlightenes human beings and life |url=https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm |website=malayalam.webdunia.com |access-date=2023-03-20 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320071148/https://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0802/28/1080228054_1.htm |url-status=live }}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱙ ᱮ.ᱰᱤ. (AD) ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="webdunia"/> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Janmabhumi" /> == ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ == [[File:Uchabali in Vellayani Devi Temple.jpg|thumb|ᱩᱪᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱾]] ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱷᱟ (ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ/ᱢᱟᱨᱪ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱳᱴ (note) ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="webdunia"/><ref name="Janmabhumi">{{cite news |title=ശാര്‍ക്കര മഹാകാളിക്ക് കാളിയൂട്ട് |url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple |work=[[Janmabhumi]] |language=ml |access-date=2023-03-20 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320085226/https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/article-on-sharkara-temple |url-status=live }}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱳᱴ ᱢᱮᱞᱥᱟᱱᱛᱤ (ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱩᱡᱟᱹᱨᱤ) ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="Janmabhumi"/> ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱴ ᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱸᱫᱟᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Janmabhumi"/> ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="webdunia"/> ''ᱩᱪᱟᱵᱟᱞᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱛᱷᱤ ᱠᱚᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱩᱪᱟᱵᱟᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Kerala"/> ᱜᱚᱡ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱪᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱑᱒.᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓.᱓᱐ ᱵᱟᱡᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala"/> ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ, ''ᱛᱩᱞᱞᱟᱞᱯᱩᱨᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱢᱟᱰᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱟᱢᱟᱰᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱱ, ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ [[ᱯᱩᱡᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ)|ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱢᱟᱰᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱜᱩᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱤᱴᱤᱞ ᱯᱤᱞᱞᱟᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱴᱴᱟᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱸᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱩᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala"/> ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱤᱱ, ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱱᱟᱨᱚᱫᱽ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱨᱚᱫᱽ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱩᱠᱞᱤ-ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣᱤᱡ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱩᱴ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ-ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤᱠᱮᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱭ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱩᱴ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ-ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱ, ᱳᱞᱟᱢᱵᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱩᱜᱽᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱ, ᱠᱟᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯᱯ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱴᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱞᱟᱭᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱯᱯᱟᱰ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱞᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱯᱟᱴᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱯᱩᱞᱟᱭᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱯᱯᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱞᱟᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱥᱣᱟᱢᱤᱭᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱟᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱵᱷᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱥᱣᱟᱢᱤᱭᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱫᱮᱵᱤ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱱᱴᱤᱯᱟᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱪᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱜ ᱫᱤᱱ, ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱢᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱮᱨᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ ᱾<ref name="Janmabhumi"/> ᱠᱟᱞᱤᱭᱳᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱫᱟᱨᱤᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡ, ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱕ ᱵᱟᱡᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Deshabhimani"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱨᱟᱱᱟᱴᱮ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ (ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ) ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala"/> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ''ᱱᱤᱞᱟᱛᱷᱤᱞ ᱯᱳᱨᱩ'' (ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ) ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi">{{cite news |title=പള്ളിയറ കാളിയൂട്ട് : ദാരികനെ നിഗ്രഹിച്ച് ദേവി മടങ്ങി: മനം നിറഞ്ഞ് ഭക്തരും |url=https://newspaper.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/news/thiruvananthapuram-1.8400108 |work=[[Mathrubhumi]] |language=en |access-date=2023-03-20 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320085230/https://newspaper.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/news/thiruvananthapuram-1.8400108 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ ᱮ ᱜᱚᱡᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱮ ᱜᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Kerala"/><ref name="Mathrubhumi"/> ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ ᱱᱤᱜᱽᱨᱟᱦᱟ, ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ ᱜᱚᱡ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ശാര്‍ക്കര കാളിയൂട്ട് സമാപിച്ചു; ഭക്തിസാന്ദ്രമായി നിലത്തില്‍പോര് {{!}} Madhyamam |url=https://www.madhyamam.com/news/272617/140222 |work=www.madhyamam.com |agency=[[Madhyamam]] |date=22 February 2014 |language=ml |access-date=20 March 2023 |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320085227/https://www.madhyamam.com/news/272617/140222 |url-status=live }}</ref> ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ (ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱩᱢ) ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱭᱟᱱ]] pouukb24l99ix1rwpzmlzgdkfbna8m5 ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ 0 37709 199852 198631 2026-11-08T05:46:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199852 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ | native_name = കൊച്ചി-മുസിരിസ് ദ്വൈവാര്‍ഷിക കലാപ്രദര്‍ശനം | native_name_lang = ml | logo = Kochi-Muziris Biennale Logo.jpg | logo_caption = ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ | logo_size = 200px | founded = {{Start date and age|2012||}} | begins = ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ | ends = ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ | genre = ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ([[ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ]]) | people = {{Unbulleted_list|[[ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱪᱳᱯᱲᱟ]]<br>{{small|(ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱚᱨ)}}|[[ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ]]<br>{{small|(ᱥᱚᱦᱚ-ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ KBF ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ)}}}} | attendance = ᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱖–᱑᱗)<ref name="attendance">{{cite news|title=LuLu Financial Group's Adeeb Ahamed pledges Rs 1 crore to 2018 Kochi-Muziris Biennale|url=https://indianexpress.com/article/india/kerala/lulu-financial-groups-adeeb-ahamed-pledges-rs-1-crore-to-2018-kochi-muziris-biennale-5290294/|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=3 August 2018}}</ref> | location = [[ᱠᱳᱪᱤ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | website = {{URL|http://www.kochimuzirisbiennale.org}} }} '''ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |author=Design Team-Bblewrap, Development Team-Faircode |url=https://kochimuzirisbiennale.org/ |title=Kochi Muziris Biennale - KMB |website=kochimuzirisbiennale.org |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/event/kochi-muziris-biennale/117/ |title=Kochi Muziris Biennale {{!}} International Art Exhibition |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨᱴ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/apr/14/i-want-kochi-biennale-to-go-onsays-ex-ceo-manju-sara-rajan-1801232.html|title=I want Kochi Biennale to go on, says ex-CEO Manju Sara Rajan|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=14 April 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.theweek.in/leisure/society/2018/08/03/kochi-muziris-biennale-2018-final-list-of-artists-to-be-out-august-15.html|title=Kochi-Muziris Biennale 2018: Final list of artists to be out on August 15|publisher=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]|date=3 August 2018}}</ref> ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ, IAS ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱦᱚᱞ (halls), ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ, ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ, ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ, ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ, ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ, ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱟᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web | url=http://www.kochimuzirisbiennale.org/# | title=Kochi-Muziris Biennale 2018}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱢ. ᱮ. ᱵᱮᱵᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱳᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ (ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ == ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱞᱟᱵᱷ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ KBF ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ == [[File:Aspinwall House.jpg|thumb|ᱮᱥᱯᱤᱱᱣᱟᱞ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="1st Kochi-Muziris Biennale">{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012|access-date=2013-01-17}}</ref> ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱷᱟᱶ-ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱥᱯᱤᱱᱣᱟᱞ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ₹᱕᱐ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱯᱟᱥᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱤᱪᱷᱤ ₹᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱱᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ₹᱕᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱗.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱤᱱᱫᱟᱞ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱱᱫᱟᱞ ᱠᱚ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱡᱮᱠᱚᱵ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱩ ᱢᱟᱛᱷᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱫᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Kochi’s gift">{{cite news|title=Kochi's gift to the world|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/kochis-gift-to-the-world/article4448003.ece|newspaper=The Hindu|date=24 February 2013|access-date=2013-02-25}}</ref> ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: {{Div col|colwidth=22em}} # ᱮᱥᱯᱤᱱᱣᱟᱞ ᱦᱟᱣᱩᱥ # ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱚᱞ # ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱦᱟᱣᱩᱥ # ᱢᱚᱭᱫᱩ'ᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ # ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱞ # ᱠᱮᱵᱽᱨᱟᱞ ᱭᱟᱨᱰ # ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ # [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ]] # ᱠᱟᱥᱤ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ # ᱡᱤᱣ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱳᱰ ᱜᱳᱰᱟᱣᱩᱱ # ᱨᱳᱡᱽ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱳ # ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ # ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱳᱤᱰᱤ (OED) # [[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱳᱨᱵᱷᱤᱴᱡᱽ]] {{div col end}} == ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ == ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ₹᱑᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱱ ₹᱑᱖.᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ₹᱙ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ₹᱓ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱯᱳᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱨᱟᱣᱰ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱷ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="cppr.in">{{Cite web |date=April 2015 |title=Urban Space Dialogue- CPPR and Biennale |url=http://www.cppr.in/innews/urban-space-dialogue-cppr-and-biennale/}}</ref> == ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ == ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥ (urban spaces) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web | url=http://www.cppr.in/article/urban-space-dialogue-a-fusion-of-creativity-and-reality/ | title=Urban Space Dialogue| date=2015-03-24}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱩᱨᱩ ᱠᱟᱨᱤᱢ, ᱨᱟᱡᱽ ᱪᱮᱨᱩᱵᱟᱞ, ᱫᱷᱟᱱᱩᱨᱟᱡᱽ, ᱡᱤᱛᱤᱥ ᱠᱟᱞᱞᱟᱛ, ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="cppr.in" /> == ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ == ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kochi-Muziris Biennale Announces The Curatorial Vision">{{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2016/10/kochi-muziris-biennale-curatorial/ |title=Kochi-Muziris Biennale Announces The Curatorial Vision |date=1 October 2016 |publisher=Biennial Foundation}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="attendance" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="Biennale 2016: Kochi all set to open its heart for art lovers">{{cite news |date=11 December 2016 |title=Biennale 2016: Kochi all set to open its heart for art lovers |newspaper=The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2016/dec/11/biennale-2016-kochi-all-set-to-open-its-heart-for-art-lovers-1547818.html}}</ref> ᱟᱨ ᱙7 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="12 MUST-SEE WORKS FROM KOCHI-MUZIRIS BIENNALE 2016">{{Cite web |date=8 January 2017 |title=12 MUST-SEE WORKS FROM KOCHI-MUZIRIS BIENNALE 2016 |url=http://www.vervemagazine.in/arts-and-culture/12-must-see-works-from-kochi-muziris-biennale-2016 |publisher=Verve}}</ref> ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐১৫ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱠᱮ. ᱥᱤ. ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Kochi Biennale Foundation Announced Sudarshan Shetty As The Artistic Director And Curator of the Third Edition of Kochi-Muziris Biennale">{{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2015/07/kochi-biennale-foundation-announced-sudarshan-shetty-as-the-artistic-director-and-curator-of-the-third-edition-of-kochi-muziris-biennale/ |title=Kochi Biennale Foundation Announced Sudarshan Shetty As The Artistic Director And Curator of the Third Edition of Kochi-Muziris Biennale |date=15 July 2015 |publisher=Biennial Foundation}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱣᱟᱨ, ᱟᱛᱩᱞ ᱰᱳᱰᱤᱭᱟ, [[ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨ]] ᱟᱨ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤ ᱵᱟᱥᱩ, ᱟᱨᱴ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱦᱳᱥᱠᱳᱴᱮ, ᱯᱮᱴᱨᱚᱱ ᱠᱤᱨᱟᱱ ᱱᱟᱫᱟᱨ, ᱜᱮᱞᱮᱨᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱤᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ KBF ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱵᱷᱤ, ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="A People’s Biennale: A Conversation With Kochi-Muziris Biennale Co-Founders Bose Krishnamachari And Riyas Komu">{{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2016/03/a-peoples-biennale-a-conversation-with-kochi-muziris-biennale-co-founders-bose-krishnamachari-and-riyas-komu/ |title=A People's Biennale: A Conversation With Kochi-Muziris Biennale Co-Founders Bose Krishnamachari And Riyas Komu |date=9 March 2016 |publisher=Biennial Foundation}}</ref> ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱳᱞᱳ ᱟᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱣᱟᱝᱡᱩ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ (᱒᱐᱐᱐), ᱴᱮᱴ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ (᱒᱐᱐᱑), ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑), ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱚᱢᱯᱤᱰᱳ, ᱯᱮᱨᱤᱥ (᱒᱐᱑᱑), ᱜᱩᱜᱮᱱᱦᱟᱭᱤᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ (᱒᱐᱑᱐) ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ (᱒᱐᱑᱒) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ == ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱱᱤᱛᱟ ᱫᱩᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ == ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱜᱤ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮ ᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news|date=10 May 2019|title=Artist Shubigi Rao to curate Kochi-Muziris Biennale|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/artist-shubigi-rao-to-curate-biennale/articleshow/69258502.cms|url-status=live|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726045900/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/artist-shubigi-rao-to-curate-biennale/articleshow/69258502.cms|archive-date=26 July 2020}}</ref> ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":02">{{Cite news|last=Nanda|first=Akshita|date=10 May 2019|title=Singapore artist Shubigi Rao to helm South Asia's largest visual art biennale in 2020|work=The Straits Times|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/singapore-artist-shubigi-rao-to-helm-south-asias-largest-visual-art-biennale-in-2020|url-status=dead|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726044437/https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/singapore-artist-shubigi-rao-to-helm-south-asias-largest-visual-art-biennale-in-2020|archive-date=26 July 2020}}</ref> "In our Veins Flow Ink and Fire" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱥᱤᱝ, ᱰᱤᱠᱳᱞᱳᱱᱟᱭᱡᱤᱝ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱤᱢᱟᱱ ᱤᱥᱥᱟ, ᱡᱳᱣᱟᱱ ᱡᱳᱱᱟᱥ, ᱢᱮᱞᱟᱴᱤ ᱥᱩᱨᱭᱳᱫᱟᱨᱢᱳ, ᱥᱮᱢᱥᱚᱱ ᱭᱚᱝ, ᱥᱞᱟᱵᱷᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱟᱴᱟᱨᱥ, ᱛᱷᱟᱣ ᱱᱜᱩᱭᱮᱱ ᱯᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱭᱤᱱᱠᱟ ᱥᱳᱱᱤᱵᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Tse|first=Fion|date=22 July 2020|title=Kochi-Muziris Biennale 2020 Reveals First Artist List|work=ArtAsiaPacific|url=http://www.artasiapacific.com/News/KochiMuzirisBiennale2020RevealsFirstArtistList?fbclid=IwAR2TBgrZwTNUgbZjKvFl-l3pTHIJ-D9GHXyDdcGNrhqk2j1P4_diVaCuNVM|url-status=dead|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726142718/http://www.artasiapacific.com/News/KochiMuzirisBiennale2020RevealsFirstArtistList|archive-date=26 July 2020}}</ref> ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱜᱤ ᱨᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱟᱨᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ'' ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ "In Our Veins Flow Ink and Fire" ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ "ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ" ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.artnews.com/art-news/news/kochi-muziris-biennale-2022-shubigi-rao-exhibition-1234651000/|author=Pallavi Surana|date=December 22, 2022|title=India's Kochi-Muziris Biennale Return After Two Years of Delays, Full of Hope and Sound|work=ARTNews}}</ref> ᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨᱤ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Open Letter from the Artists of the Kochi-Muziris Biennale 2022–23 - Notes - e-flux |url=https://www.e-flux.com/notes/510681/open-letter-from-the-artists-of-the-kochi-muziris-biennale-2022-23 |access-date=2022-12-29 |website=www.e-flux.com |language=en}}</ref> == ᱨᱤᱭᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚ == ᱴᱮᱴ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱕,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱾ ᱢᱮᱠᱠᱤᱱᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Kochi’s gift" /> ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱭᱟᱱᱤ ᱡᱤ. ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ—ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱵᱟᱨᱳᱰᱟ ᱥᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ—ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=17 February 2013 |title=Biennale reflects changing Indian art scene in a decade |newspaper=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/biennale-reflects-changing-indian-art-scene-in-a-decade/article4422823.ece |access-date=2013-02-26}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱮᱨᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=13 January 2012 |title=Biennale will enhance Kochi's image: artist |newspaper=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2798367.ece |access-date=2012-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116190630/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2798367.ece |archive-date=2012-01-16 |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱢᱳᱱᱤᱴᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ $᱑.᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱤ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱰᱮᱢᱳᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ) ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱪᱤᱱᱟ, ᱡᱤᱣᱤᱥ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ, ᱰᱟᱪᱽ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ-ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ₹᱗.᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ "ᱟᱹᱰᱤ-ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ" ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮ-ᱵᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ-ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Kumar |first=S. Anandan & Surya Praphulla |date=2022-12-12 |title=Art world dismayed over last-minute postponement of Kochi Biennale's main show |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/art-world-dismayed-over-last-minute-postponement-of-kochi-biennales-main-show/article66255575.ece |access-date=2022-12-14 |issn=0971-751X}}</ref> ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱩᱞᱟᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sudeep |first=Theres |date=2022-11-16 |title=Kochi-Muziris Biennale is back again. So is its dirty war with angry, unpaid contractors |url=https://theprint.in/features/kochi-biennale-is-back-again-so-is-its-dirty-war-with-angry-unpaid-contractors/1217872/ |access-date=2022-12-14 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> == ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery class="center"> Image:Kochi-Muziris Biennale.jpg|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ" (Fish cemetery) Image:What does the vessel contain, that the river does not.JPG|ᱥᱩᱵᱳᱫᱷ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "What does the vessel contain, that the river does not" Image:Viewers seeing the ship of tarship by prasad raghavan3.JPG|ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "The ship of Tarshish" Image:Curatorial Note.jpg|ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱱᱳᱴ (Curatorial note) Image:Pyramid - an exhibit.jpg|ᱟᱞᱮᱥ ᱥᱴᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "The Pyramid of Exiled Poets" Image:Stop over.JPG|ᱥᱤᱞᱟ ᱜᱚᱣᱰᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Stop over" Image:Francesco Clementes peper tent at kochi muziris bienelle2014.JPG|ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥᱠᱳ ᱠᱞᱮᱢᱮᱱᱴᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Pepper Tent" Image:Pk sadanandan in KM biennale 2016.jpg|ᱯᱤ. ᱠᱮ. ᱥᱟᱫᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱨᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ Image:Visitors at Backbone by Santha muddaya.jpeg|ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱤ ᱢᱩᱫᱫᱟᱭᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Backbone" Image:Visitors at Logics of disappearence by KM Madusudanan.JPG|ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱢᱟᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Logics of disappearance" Image:Black gold.JPG|ᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Black gold" </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{Cite web |url=http://openart.in/2016/10/get-ready-kochi-muziris-biennale-2016/ |title=Get Ready for Kochi-Muziris Biennale 2016 |last=Malavika Byju |date=20 October 2016 |publisher=Open Art |work=News report}} * {{cite news |url=http://www.huffingtonpost.in/dipin-damodharan/3-must-see-artworks-from-the-kochi-muziris-biennale-2016/ |title=3 Must-See Artworks From The Kochi-Muziris Biennale 2016 |date=17 December 2016 |work=HuffPost}} * https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/no-plans-of-postponing-the-kochi-muziris-biennale-at-the-moment-bose-krishnamachari/article31268689.ece == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * {{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2017/01/timely-provocations-the-3rd-kochi-muziris-biennale/ |title=Timely Provocations: The 3rd Kochi-Muziris Biennale |last=Robert E. D’Souza and Sunil Manghani |date=10 January 2017 |publisher=Biennial Foundation |page=Feature}} * ᱨᱟᱪᱮᱞ ᱮ. ᱵᱷᱟᱨᱜᱷᱤᱥ, ᱒᱐᱑᱗. "[https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-319-47623-0_9 Past as a Metaphor in the New Utopian Imaginations of Heritage in Kerala]", in Tereza Kuldova and Mathew A Varghese (Eds.). ''Urban Utopias: Excess and Expulsion in Neoliberal South Asia'', New York: Palgrave Macmillan. pp. 169–180.{{ISBN|978-3-319-47622-3}}. {{commons category-inline|Kochi-Muziris Biennale}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ]] 1oo9a0h44re6eiswz0bsjtr0rv3ptb9 ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ 0 37715 199685 197741 2026-11-08T00:09:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199685 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ | type = ᱦᱤᱱᱫᱩ | image = Shiva Nataraja and Parvati, Thousand-Pillared Hall, Meenakshi Temple, Madurai.jpg | caption = [[ᱥᱤᱵᱽ]] ᱫᱚ [[ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱨᱮ | observances = [[ᱩᱯᱟᱹᱥ]], [[ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱟ]], [[ᱯᱩᱡᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ)|ᱯᱩᱡᱟᱹ]], ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ, [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱜᱟᱢ]], ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ | observedby = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] | longtype = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | date = [[ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ|ᱢᱟᱨᱜᱟᱞᱤ]] | date2023 = ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ (ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ); ᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ (ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ)<ref>[https://www.drikpanchang.com/festivals/arudra-darshan/arudra-darshan-date-time.html?year=2023 Arudra Darshan]</ref> | significance = ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ [[ᱥᱤᱵᱽ]] ᱟᱜ [[ᱚᱨᱫᱷᱟᱱᱟᱨᱤᱥᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱩᱯ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ | frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ / ᱟᱫᱷᱟ-ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | duration = ᱑᱐ ᱫᱤᱱ }} '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ''' ᱥᱮ '''ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱤᱥᱟᱱᱟᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3992&Cat=3|title=திருவாரூர் கோயிலில் திருவாதிரை திருவிழா – - Dinakaran|website=dinakaran.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219155434/http://dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3992&Cat=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailythanthi.com/2013-12-16-Spiritual-News--Happiness-gives-darshan-Arudra|title=Error -DailyThanthi|website=dailythanthi.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.drikpanchang.com/festivals/arudra-darshan/arudra-darshan-date-time.html|title=2018 Arudra Darshan Date and Time for Ujjain, Madhya Pradesh, India|first=Adarsh Mobile Applications|last=LLP|website=drikpanchang.com}}</ref> ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ'' (ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ "ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱷᱮᱣ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://captainnews.net/?p=14319|title=சிதம்பரம் நடராஜர் கோவிலில் ஆருத்ரா தரிசன திருவிழா – Captain News|website=captainnews.net|access-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220001808/http://captainnews.net/?p=14319|archive-date=20 December 2013|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.festivalsofindia.co.in/tag/arudra-darisanam-in-chidambaram |title=Arudra Darisanam in Chidambaram &#124; Festivals of India |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219155333/http://www.festivalsofindia.co.in/tag/arudra-darisanam-in-chidambaram |archive-date=19 December 2013 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱢ (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ-ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱤᱯᱤᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱤᱰᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱨ ᱫᱮᱵᱟᱥᱣᱚᱢ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱩᱯᱟᱹᱥ, ᱟᱨ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ'' (ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱮᱱᱮᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ [[File:Ekambareswarar Temple Kanchipuram Natarajar.jpeg|thumb|220x200px|right|[[ᱮᱠᱟᱢᱵᱟᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱠᱟᱧᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ)]]]] ==ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ (ᱛᱷᱤᱞᱞᱟᱭ) ᱨᱮ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱫᱤᱨᱟᱭ – ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱚᱛ ''ᱥᱚᱵᱷᱟ'' (halls) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ: # '''ᱠᱟᱱᱟᱠᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱥᱳᱱᱟ ᱦᱚᱞ) – ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ (ᱛᱷᱤᱞᱞᱟᱭ), ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱦᱚᱞ) – [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱨᱩᱵᱤ ᱦᱚᱞ) – ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱠᱟᱰᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱛᱟᱢᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱦᱚᱞ) – [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱚᱞ) – ᱠᱩᱴᱨᱟᱞᱟᱢ (ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ), ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ ᱛᱷᱤᱞᱞᱟᱭ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱤᱯᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱑᱐-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱟ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱟᱢ'' (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱠᱟᱢᱟᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱵᱮᱲᱟ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓:᱐᱐ AM) ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱓-᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱢ'' (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱭᱱᱟ) ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ''ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟ ᱯᱩᱡᱟᱹ'' (ᱩᱠᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ, ''ᱯᱟᱱᱪᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱤᱛᱷᱤ ᱩᱞᱟ'' (ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱤᱥᱟᱱᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱠᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱠᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱷᱩᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=K|first1=Kandaswamy|title=Arudra Darisanam Schedule in Chidambaram|url=https://skanda-news.blogspot.com/2016/12/arudra-darisanam-date-chidambaram-schedule-thillai-thiruvathirai.html|website=Live Trend|publisher=K Kandaswamy|access-date=27 November 2017}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱥᱟ (ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱧ) ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱧᱮᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/arudra-darisanam-today-know-all-about-this-day-dedicated-to-lord-shiva/700691 Arudra Darisanam: Know all about this day dedicated to Lord Shiva]</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ== ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ) ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ (ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ|ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱧᱤᱫᱟᱹ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.templenet.com/Tamilnadu/arudra.html|title=Arudra Darisanam|first=Kanniks|last=Kannikeswaran|website=templenet.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livechennai.com/detailnews.asp?newsid=8148|title=Live Chennai: Arudra Darisanam at Natarajar Temple, Chidambaram – Commenced with Flag Hoisting, Arudra Darisanam at Natarajar Temple, Chidambaram, Flag Hoisting, Chidambaram, Natarajar Temple|last=J.Sampath|website=livechennai.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=1757&Cat=3|title=ஆடல் அரசனின் ஆருத்ரா தரிசனம் – - Dinakaran|website=dinakaran.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219171453/http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=1757&Cat=3|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱞ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑,᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱛᱷᱤᱨᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱚᱱᱚᱛ" ᱟᱨ ''ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱛᱷᱤᱨ" ᱥᱮ "ᱢᱟᱦᱟᱱ") ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinamani.com/weekly_supplements/sunday_kondattam/2013/07/28/%E0%AE%86%E0%AE%9F%E0%AE%BF-%E0%AE%AE%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AF%81-%E0%AE%86%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%B4%E0%AE%BE/article1706041.ece|title=ஆடி மாதத்து ஆதிரை விழா|website=Dinamani|language=ta}}</ref><ref>{{cite web |url=http://saivanarpani.org/home/?p=302 |title=திருவாதிரைத் திருநாள் &#124; Saivanarpani.org |access-date=2013-12-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220052511/http://saivanarpani.org/home/?p=302 |archive-date=20 December 2013 }}</ref> ===ᱞᱤᱴᱟᱨᱡᱤᱠᱟᱞ (Liturgical) ᱚᱵᱷᱭᱟᱥ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱪᱟᱠᱟᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱵᱷᱟᱭ'' ᱟᱨ ''ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱞᱞᱤᱮᱞᱩᱪᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ (ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱤ (ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ) ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱵᱷᱟᱭᱤᱴ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ=== ᱛᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱱᱫᱟᱨ (᱗-᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱟᱞᱤᱥᱣᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱢᱟᱭᱞᱟᱯᱳᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.haaram.com/CompleteArticle.aspx?aid=541805&ln=ta |title=தமில் ஆக்ரிகேடர் &#124; Tamil news &#124; Tamil blogs &#124; Tamil movies &#124; Tamil songs &#124; kavita &#124; politics &#124; |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072400/http://www.haaram.com/CompleteArticle.aspx?aid=541805&ln=ta |archive-date=20 December 2013 }}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱯᱯᱟᱨ (ᱢᱤᱫ ᱗-ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ) ᱫᱚ ᱛᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱷᱤᱜᱟᱢ (᱑᱐-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ) ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://saivanarpani.org/home/?question=%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%9A%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%B0%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D-%E0%AE%95%E0%AF%8A%E0%AE%A3%E0%AF%8D|title=Saivanarpani|website=saivanarpani.org|date=24 March 2018 }}</ref> ᱟᱯᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱢᱩᱨᱟᱭ'' ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨᱩᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.shaivam.org/tamil/thirumurai/thiru04_021.htm|title=Thiruvarur Thiruvathirai Thiruppathigam – முத்து விதான – திருவாரூர் திருவாதிரைத் திருப்பதிகம் – திருநாவுக்கரசர் தேவாரம்|website=shaivam.org|access-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706004036/http://www.shaivam.org/tamil/thirumurai/thiru04_021.htm|archive-date=6 July 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tamilvu.org/slet/l4100/l4100uri.jsp?song_no=1505&book_id=120&head_id=7&sub_id=1477 |title=Archived copy |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219181511/http://www.tamilvu.org/slet/l4100/l4100uri.jsp?song_no=1505&book_id=120&head_id=7&sub_id=1477 |archive-date=19 December 2013 }}</ref> ===ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ=== ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ) ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ, ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ, ᱨᱩᱯ ᱦᱟᱛᱟᱣ, ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://photofeature.templesonnet.com/arudra-darisanam/lord-natarajar.shtml|title=Lord Natarajar Chidambaram Thiruvathirai – Aarudhra Darshan Thiruvathirai – Arudra darisanam darshanam|website=photofeature.templesonnet.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219160600/http://photofeature.templesonnet.com/arudra-darisanam/lord-natarajar.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.astroved.com/blogs/appreciation-of-the-cosmic-dance-of-lord-shiva-arudra-darshan Appreciation of the cosmic dance of Lord Shiva – Arudra Darshan]</ref><ref name="hindusphere"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱱᱟ-ᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ (''ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ'') ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref name="hindusphere">{{cite web|url=http://hindusphere.com/arudra-darisenam|title=Arudra Darshan|website=hindusphere.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu-blog.com/2007/12/significance-of-arudhra-darshan.html|title=Significance of Arudhra Darshan – Date of Arudra Darshan in 2018 – Celebration of the Cosmic Dance of Lord Shiva – Arudra Darisanam in Margazhi Month – Hindu Blog|website=hindu-blog.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tamilbrahmins.com/rituals-ceremonies-pujas/3586-arudra-darisanam.html|title=Arudra Darisanam|website=tamilbrahmins.com|access-date=18 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010444/http://www.tamilbrahmins.com/rituals-ceremonies-pujas/3586-arudra-darisanam.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name="hindusphere"/> ===ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ (Global) ᱢᱟᱱᱟᱣ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱭᱵᱷᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinamani.com/religion/2013/12/19/%E0%AE%95%E0%AE%BE%E0%AE%9E%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D-%E0%AE%86%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%B0%E0%AE%BE-%E0%AE%A4%E0%AE%B0/article1953474.ece|title=காஞ்சிபுரத்தில் ஆருத்ரா தரிசனம் கோலாகலம்|website=Dinamani|language=ta}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dinamalar.com/news/tamil-nadu-district-news-namakkal/news/876610|title=சிவன் கோவிலில் ஆருத்ரா தரிசனம்|date=19 December 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://temple.dinamalar.com/temple_videos.php|title=Temple Videos – Arudhra Festival – Uthirakosamangai – Uthirakosamangai Arudhra Festival – ஆருத்ரா தரிசனம்|website=[[Dinamalar]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eegarai.net/t105780-topic|title=திருவாதிரை நட்சத்திர நாயகன்}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱠᱟᱞᱤ ([[ᱪᱟᱣᱞᱮ]], [[ᱜᱩᱲ]], ᱟᱨ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ) ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ''ᱱᱮᱭᱵᱷᱮᱫᱷᱭᱟᱢ'' (ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱱ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.jeyashriskitchen.com/2012/01/thiruvadirai-kali-recipe-thiruvathira.html|title=THIRUVADIRAI KALI RECIPE -THIRUVATHIRA KALI|date=5 January 2012 }}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10202:2013-12-02-14-04-37&catid=80:2010-12-15-03-42-47&Itemid=509|title=ஈழத்து சிதம்பரம் – காரைநகர் சிவன் ஆலய சிறப்பும் மார்கழி திருவாதிரை விழாவும்|last=Administrator|website=panippulam.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219202449/http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10202:2013-12-02-14-04-37&catid=80:2010-12-15-03-42-47&Itemid=509|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thinakkathir.com/?p=55075|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205558/http://www.thinakkathir.com/?p=55075|url-status=usurped|archive-date=4 January 2014|title=திருவெம்பாவை விரதத்தின் இறுதி நாளான இன்று திருவாதிரை சிறப்புப் பூஜைகள் நடைபெற்றன. – Thinakkathir|first=S.M Media|last=Network|website=thinakkathir.com}}</ref> [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱟᱭᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ ᱠᱳᱵᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Eelathu Chithambaram (Karainagar Sivan Temple) |url=https://tourismnorth.lk/destinations/show/eelathu-chithambaram-karainagar-sivan-temple- |access-date=2026-06-28 |website=tourismnorth.lk |publisher=[[Northern Province, Sri Lanka|Northern Province]] Tourism Bureau}}</ref><ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱨ (ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱤᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱤᱞᱟᱛᱷᱩ ᱪᱤᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱨᱟᱢ" ("ᱥᱤᱞᱳᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ") ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ=== ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ-ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=2023 Arudra Darshan Pooja Time And Puja Dates |url=https://templesinindiainfo.com/2023-arudra-darshan-pooja-time-and-puja-date/ |access-date=2026-08-12 |archive-date=2025-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206025720/https://templesinindiainfo.com/2023-arudra-darshan-pooja-time-and-puja-date/ |url-status=dead}}</ref> ==ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱛ== ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱳᱝᱜᱩᱱᱟᱰᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱮᱞ-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱳᱱᱵᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.puthiyatamil.net/t42295-topic#axzz2nuLl0IAv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219064347/http://www.puthiyatamil.net/t42295-topic#axzz2nuLl0IAv|date=19 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=905:2010-12-11-13-44-16&catid=58:football&Itemid=386 |title=மார்கழி நோன்பு - திருவெம்பாவை விரதம் - திருவெம்பாவை, திருப்பாவை, திருபள்ளியெழுச்சி தோத்திரங்கள் இணைப்பு |access-date=2014-01-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104204331/http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=905:2010-12-11-13-44-16&catid=58:football&Itemid=386 |archive-date=4 January 2014 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ (''ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱟᱭ ᱩᱱᱟᱵᱷᱩ'') ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟ ᱾ ===ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ=== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱠᱟᱞᱤ''': [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]], [[ᱜᱩᱲ]], ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱟᱨ ᱜᱷᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ * '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱮᱡᱷᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱩᱴᱴᱩ''': ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱦᱸᱰᱟ, ᱮᱥ ᱜᱳᱨᱰ, ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱤᱱᱥ, ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ, ᱥᱟᱨᱩ, ᱟᱞᱩ, ᱟᱨ [[ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dinaethal.com/%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AE%BF%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0 |title=திருவாதிரை களி திருவாதிரை கூட்டு &#124; Dinaethal |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220073455/http://www.dinaethal.com/%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AE%BF%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0 |archive-date=20 December 2013 }}</ref> ===ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ (ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ) ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * '''ᱱᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱟᱢ''': ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱢᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ (''ᱱᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱚᱢ'') ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱦᱤᱨᱟᱹ]], ᱢᱩᱝᱜᱟ, ᱢᱩᱛᱤ, ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3995&Cat=3|title=ஆருத்ரா தரிசனம்: சிவ ஆலயங்களில் நடராஜபெருமானுக்கு சிறப்பு அபிஷேகங்கள்! – - Dinakaran|website=dinakaran.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219155322/http://dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3995&Cat=3|url-status=dead}}</ref> * '''ᱨᱟᱛᱷᱳᱛᱥᱟᱵᱷᱟᱢ (ᱨᱚᱛᱷ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ)''': ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱤ (ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ) ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱚᱛᱷ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ * '''ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ''': ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ (ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ) ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱛ== [[File:Thiruvathirakkali.jpg|Thiruvathirakali|thumb|right]] [[File:Thiruvathira Kali During Onam.jpg|thumb|250px|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ {{Transliteration|hi|ᱱᱟᱠᱥᱟᱛᱨᱟ}} (ᱤᱯᱤᱞ) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱤ ({{Transliteration|hi|ᱥᱟᱦᱟ-ᱫᱷᱚᱨᱢᱟ ᱪᱟᱨᱤᱱᱤ}}) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱫᱷᱟᱱᱟᱨᱤᱥᱣᱟᱨᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱥᱤᱵᱽ, ᱟᱫᱷᱟ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ) ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/tubers-are-the-veggies-of-the-day-to-celebrate-thiruvathira-in-kerala/article30522721.ece|title=Tubers are the veggies of choice to celebrate Thiruvathira|access-date=4 March 2020}}</ref> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Panikkar|first=T. K. Gopal|title=Malabar and its folk|publisher=G.A. Natesan|year=1900|url=https://archive.org/details/malabaranditsfo00aligoog|page=[https://archive.org/details/malabaranditsfo00aligoog/page/n121 103]|access-date=8 April 2010}}</ref> ===ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ=== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * '''ᱩᱯᱟᱹᱥ''': ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱤᱱ (''ᱢᱟᱠᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱱᱟᱠᱥᱟᱛᱨᱟ'') ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ ᱾ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[File:Thiruvathira puzhukku 2.jpg|thumb|100x200px|right|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩ]] [[File:Thiruvathira ettangadi.jpg|thumb|300x140px|right|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱮᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] * '''ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ''': ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ** ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱾ ** '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩ''': ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ (ᱥᱟᱨᱩ, ᱠᱟᱱᱫᱟ, ᱪᱤᱱᱟ ᱟᱞᱩ, ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ, ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱯᱮᱥᱴ ᱾ ** '''ᱠᱩᱵᱷᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ''': ᱮᱨᱟᱨᱩᱴ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ, [[ᱜᱩᱲ]], ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ ===ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ=== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱮᱱᱮᱡ, ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' (ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱢᱟ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' (ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ) ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱥᱭᱟ'' (ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>[https://www.thehindu.com/entertainment/dance/nirmala-paniker-on-the-history-and-significance-of-thiruvathirakali/article22287218.ece Blend of rhythm and grace]</ref> ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱛᱷᱟᱭᱚ ᱟᱨ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ – "ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱭᱚ ᱮᱱᱮᱡ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ), ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱢᱩᱱᱰᱩ'' (ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ) ᱟᱨ ''ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱵ ᱨᱮ ᱪᱟᱢᱮᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ, ᱟᱨ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱵᱷᱟ ᱪᱚᱣᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://travel.manoramaonline.com/travel/essential-kerala/thiruvathira-and-its-unique-traditions.html|title=Thiruvathira – Kerala's own version of Karva Chauth}}</ref> ==ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ== ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱠᱤᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ, ᱠᱤᱴᱮᱠᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱥᱯᱳᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ (CSR) ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱰᱩ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱖,᱕᱘᱒ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱩᱢᱮᱨ ᱑᱐-᱗᱕) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱤᱴᱮᱠᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱩ ᱢᱩᱱᱰᱩ'' ᱟᱨ ''ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩ ᱦᱚᱨᱚᱜ'' ᱛᱮ ᱑᱖-ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱝᱠᱨᱳᱱᱟᱭᱤᱡᱽᱰ (synchronized) ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱮᱰᱡᱩᱰᱤᱠᱮᱴᱚᱨ ᱨᱤᱥᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱟᱭ (certified) ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ===ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ=== * '''᱒᱐᱑᱕''': ᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒೦᱑᱕ ᱨᱮ ᱤᱨᱤᱱᱡᱟᱞᱟᱠᱩᱰᱟ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱱᱤᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱭ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱕,᱒᱑᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TheHindu2015">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/mega-dance-enters-guinness-records/article6850916.ece |title=Mega dance enters Guinness records |work=The Hindu |date=2015-02-03 |access-date=2015-12-30}}</ref> * '''᱒೦᱑᱒''': ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒೦᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱳᱢᱵᱤᱵᱷᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱒,᱖᱓᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴᱥ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱥ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤᱥ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱥ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩᱥ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱜᱟᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/A-new-%E2%80%98thiruvathira-world-record-in-the-offing/2013/11/06/article1874775.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220300/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/A-new-%E2%80%98thiruvathira-world-record-in-the-offing/2013/11/06/article1874775.ece|url-status=dead|archive-date=4 March 2016|title=A new 'thiruvathira' world record in the offing}}</ref> * '''᱒᱐᱑᱓''': ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒0᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ (᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓) ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TheHindu2015" /><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Thiruvathira-Dancers-Set-World-Record/2013/12/15/article1946539.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218155718/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Thiruvathira-Dancers-Set-World-Record/2013/12/15/article1946539.ece|url-status=dead|archive-date=18 December 2013|title=Thiruvathira Dancers Set World Record}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] 8smxf43nb8eftsj4wam2yrsy8n1qk7s ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ (᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ) 0 37730 200040 198114 2026-11-08T11:09:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200040 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ | image = Swayamvaram 1972.jpg | alt = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ | caption = ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ | director = [[ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]] | producer = | writer = ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ<br/>[[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ]] | screenplay = | story = ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ | starring = {{unbulleted list|[[ᱢᱚᱫᱷᱩ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱢᱚᱫᱷᱩ]]|[[ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ]]|[[ᱚᱫᱩᱨ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ]]|[[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ]]|[[ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]]|[[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ]]}} | music = [[ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ]] | cinematography = [[ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] | editing = ᱨᱚᱢᱮᱥᱚᱱ | studio = ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ | distributor = ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ | released = {{Film date|1972|11|24|df=y}} | runtime = ᱑᱓᱑ ᱴᱤᱯᱤᱡ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | language = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | budget = {{INRConvert|250000}}<ref name="40years">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/universal-and-timeless/article4123362.ece |title=Universal and timeless |last=Venkiteswaran |first=C. S. |date=22 November 2012 |work=[[The Hindu]] |access-date=10 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217161045/http://www.thehindu.com/features/cinema/universal-and-timeless/article4123362.ece |archive-date=17 December 2017 |author-link=C. S. Venkiteswaran |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> }} '''''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ''''' ({{langx|en|One's Own Choice|italic=yes}}) ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱚᱫᱩᱨ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ, ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ (ᱢᱚᱫᱷᱩ) ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ (ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ) ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ— ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱴᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱛᱮᱫ ᱜᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱳᱱ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ FFC ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱠᱨᱚᱱᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱴᱤᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙۷᱓ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ == ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ, ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱴᱟᱜ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ, ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱱᱤᱨᱵᱷᱨᱤᱛᱤ'' (''ᱮᱠᱥᱴᱮᱥᱤ'') ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱪᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱥ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ {{INR}} ᱑,᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱰᱤᱯᱳᱡᱤᱴ ᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱭᱱᱟ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱳᱡᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱚᱱᱟᱭ ᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱾ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱢᱮᱴᱟᱣᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱮ ᱜᱳᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱞᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱴᱚ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱳᱣᱟᱭ ᱧᱩ ᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ, ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱭᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟ ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱠᱚᱭᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ == * ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱚᱫᱩᱨ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ * ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱯᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱢᱟᱜᱽᱞᱟᱨ * ᱵᱷᱟᱭᱠᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱱᱟᱨᱫᱟᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱢᱢᱟᱪᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ == ᱵᱮᱱᱟᱣ == === ᱧᱩᱛᱩᱢ === ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=http://pib.nic.in/prs/iffi2007/birth.pdf | title=IFFI: 2007 | publisher=[[Press Information Bureau|Press Information Bureau (India)]] | year=2007 | page=168 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202142941/http://pib.nic.in/prs/iffi2007/birth.pdf | archive-date=2 February 2014 | df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱠᱚᱨᱚᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Bhaskaran|2010|p=44}} ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''One's Own Choice'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ''On Own Will'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MIFF2">{{cite web |year=1973 |title=8th Moscow International Film Festival |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff37/eng/archives/?year=1973 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083418/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff37/eng/archives/?year=1973 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |publisher=[[Moscow International Film Festival]] |df=dmy-all}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''By Choice'',{{sfn|NFDC|1991|p=38}} ''Her Own Choice'',{{sfn|Thoraval|2002|p=411}} ''Marriage by Choice'',<ref>{{cite journal | title=The Gulf in the imagination: Migration, Malayalam cinema and regional identity | last=Radhakrishnan | first=R. | author-link=R. Radhakrishnan (literary critic) | journal=Contributions to Indian Sociology | year=2009 | volume=43 | issue=2 | pages=217–245| doi=10.1177/006996670904300202| s2cid=145594307 }}</ref> ''Betrothal by Choice'',{{sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=387}} ''The Betrothal'',{{sfn|Dharap|1973|p=311}} ᱟᱨ ''The Selection'' ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.cinemaofmalayalam.net/swayamvaram.html | title=Adoor Gopalakrishnan: Swayamvaram | publisher=Cinemaofmalayalam.net | access-date=13 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141121002910/http://www.cinemaofmalayalam.net/swayamvaram.html | archive-date=21 November 2014}}</ref> === ᱵᱮᱱᱟᱣ === [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱮᱞᱟᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱽ]] ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱞᱟᱥᱢᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ "ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Time"/> ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ''ᱠᱟᱢᱩᱠᱤ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}}<ref>{{cite news |url=http://archive.indianexpress.com/Storyold/14196/ |title=Low-key Mumbai film festival ends on high note |work=[[The Indian Express]] |date=1 December 1997 |access-date=24 February 2013 |location=Mumbai |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709092656/http://archive.indianexpress.com/Storyold/14196/ |archive-date=9 July 2019 |url-status=live }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ {{INRConvert|150000}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱱ ᱮ ᱟᱯᱨᱩᱵᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=40years/> ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_mohanlal-to-star-in-screen-adaptation-of-the-master-builder_1061316 | title=Mohanlal to star in screen adaptation of 'The Master Builder' | newspaper=[[Daily News and Analysis]] | date=31 October 2006 | access-date=11 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121004021420/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_mohanlal-to-star-in-screen-adaptation-of-the-master-builder_1061316 | archive-date=4 October 2012}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.hindu.com/2005/10/28/stories/2005102819290300.htm | title=Good films open up unfamiliar worlds: Adoor | work=[[The Hindu]] | date=28 October 2005 | access-date=12 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110054532/http://www.hindu.com/2005/10/28/stories/2005102819290300.htm | archive-date=10 November 2012 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite journal | url=http://www.dishumdishum.com/BollyPresentation/GLOBALIZATION.PDF | title=Bollywood and Globalization | publisher=[[San Francisco State University]] | author=Acharya, Sharmistha | page=15 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182016/http://www.dishumdishum.com/BollyPresentation/GLOBALIZATION.PDF | archive-date=3 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ {{INRConvert|250000}} ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱜ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱟᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱨᱤᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱨᱟᱢ ᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱤᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ-ᱡᱟᱹᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱵᱷᱤᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱧᱤᱨᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟ ᱩᱱᱤᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱜᱳᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ === ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ === ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱞᱟ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱩᱱᱤ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Sharada on Swayamvaram">{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/2005/sep/08sarada.htm | title=Adoor made us forget our identities | work=[[Rediff.com]] | date=8 September 2005 | access-date=13 July 2011 | author=Warrier, Shobha | author-link=Shobha Warrier | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20121026081832/http://www.rediff.com/movies/2005/sep/08sarada.htm | archive-date=26 October 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱩ, ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ FTII ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱨ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "[...] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="Madhu about Swayamvaram"/> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱚᱫᱩᱨ ᱟᱜ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="Madhu">{{cite news | url=http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100318250300.htm | title=Nostalgia spices up Gurupuja | work=[[The Hindu]] | date=3 October 2005 | access-date=9 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20071123165944/http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100318250300.htm | archive-date=23 November 2007 | df=dmy-all }}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200801291862.htm | title=Gopi, a versatile actor | work=[[The Hindu]] | date=29 January 2008 | access-date=12 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110054719/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200801291862.htm | archive-date=10 November 2012}}</ref> ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="Bharath Gopi">{{cite news | url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm | title=Goodbye, Mr Bharat Gopi | work=[[Rediff.com]] | date=29 January 2008 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150721234517/http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm | archive-date=21 July 2015 | df=dmy-all }}</ref> ᱟᱨ "ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ" ᱥᱮ "ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1978awards ">{{cite web | url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx?PdfName=27NFA.pdf | title=25th National Film Festival (1978) | publisher=[[Directorate of Film Festivals]] | access-date=30 July 2011 | page=7 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20110721170417/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx?PdfName=27NFA.pdf | archive-date=21 July 2011 | df=dmy-all }}</ref> ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/sense-and-sensibility/article96096.ece | title=Sense and Sensibility | work=[[The Hindu]] | date=29 January 2010 | access-date=10 July 2011 | author=Nagarajan, Saraswathy | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140222015836/http://www.thehindu.com/features/cinema/sense-and-sensibility/article96096.ece | archive-date=22 February 2014 | df=dmy-all }}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱭᱠᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://hindu.com/2005/05/24/stories/2005052418210300.htm | title=Vaikom remembered | work=[[The Hindu]] | date=24 May 2005 | access-date=11 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121105012317/http://www.hindu.com/2005/05/24/stories/2005052418210300.htm | archive-date=5 November 2012 | df=dmy-all }}</ref> === ᱥᱩᱴᱤᱝ === ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="MankadaRaviVarma"/> ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱠᱨᱚᱱᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱥᱟᱰᱮ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="restoration">{{cite news | url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/adoor-s-swayamvaram-on-brand-new-print/story-cPec7Qi3VOnoYaMpa3D4XP.html | title=Adoor's Swayamvaram on brand new print | work=[[Hindustan Times]] | date=26 November 2012 | access-date=11 December 2015 | author=Bhaskaran, Gautaman | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094807/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/adoor-s-swayamvaram-on-brand-new-print/story-cPec7Qi3VOnoYaMpa3D4XP.html | archive-date=22 December 2015 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱩ, ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱨᱤᱣ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Madhu about Swayamvaram">{{cite web | url=http://inhome.rediff.com/movies/2005/sep/06madhu.htm | title=Adoor's first leading man | work=[[Rediff.com]] | date=6 September 2005 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120327085739/http://inhome.rediff.com/movies/2005/sep/06madhu.htm | archive-date=27 March 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ-ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm | title=Painting with light | work=[[The Hindu]] | date=7 September 2007 | access-date=21 June 2011 | author=Nagarajan, Saraswathy | location=Chennai, India | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108124228/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm | archive-date=8 November 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ''ᱳᱞᱟᱵᱷᱩᱢ ᱛᱷᱤᱨᱟᱵᱷᱩᱢ'' (᱑᱙᱗᱐), ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ" ᱟᱨ "ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ" ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MankadaRaviVarma">{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/report/south-obit-mankada-ravi-varma/20101123.htm | title=Goodbye, Mankada Ravi Varma | work=[[Rediff.com]] | date=23 November 2010 | access-date=21 June 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20110118214536/http://www.rediff.com/movies/report/south-obit-mankada-ravi-varma/20101123.htm | archive-date=18 January 2011 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/2000/oct/16ravi.htm | title=I can't say no to Adoor | work=[[Rediff.com]] | date=16 October 2000 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20121026081551/http://www.rediff.com/movies/2000/oct/16ravi.htm | archive-date=26 October 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱜᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/10ravi.htm | title=We have a long way to go | work=[[Rediff.com]] | date=10 January 2001 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20110105135834/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/10ravi.htm | archive-date=5 January 2011 | df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱮᱥ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ {{INRConvert|250000}} ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{INR}} ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=40years/> == ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ == ᱱᱤᱨᱟᱫᱽ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ – ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱭᱛᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱧᱤᱨᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱠᱤᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ, [[ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ]] ᱟᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱸᱛᱚᱨ-ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ – ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱭᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱾"<ref>{{Cite book |last=Gopalan |first=Lalitha |url=https://books.google.com/books?id=lSvOMAAACAAJ |title=The Cinema of India |date=2009 |publisher=Wallflower Press |isbn=978-1-905674-92-3 |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱭᱛᱤᱠ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱜ ''ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱟᱨᱮᱠᱷᱟ'' (᱑᱙᱖᱕) ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱨ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱜ ''ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱟᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱭᱛᱤᱠ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |last=Chronicler |first=Bharat |date=2012-11-22 |title=Revisiting Swayamvaram 40 years on, with its director |url=https://bharatgopy.com/revisiting-swayamvaram-40-years-on-with-its-director/ |access-date=2024-03-30 |website=Bharat Gopy |language=en-US |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330124004/https://bharatgopy.com/revisiting-swayamvaram-40-years-on-with-its-director/ |url-status=live }}</ref> ''ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ (directed) ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱨᱳ (Hero) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚᱵᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name=":0">{{Cite web |title=Swayamvaram (1972) |url=https://bharatgopy.com/filmography/swayamvaram-1972/ |access-date=2024-03-30 |website=Bharat Gopy |language=en-US}}</ref> ᱥᱩᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱠᱟᱨ, ᱢᱮᱞᱳᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱤᱠ, ᱯᱷᱚᱨᱢᱩᱞᱟᱭᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱦᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱴ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱩᱯ—ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ—ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱚᱨᱚᱜᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'', ''ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ''ᱵᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' (᱑᱙᱙᱔) ᱞᱮᱠᱟ, ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ (ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱛᱤᱠ ᱵᱟᱱᱟᱨ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ, ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=The Films of Adoor Gopalakrishnan |url=https://anthempress.com/the-films-of-adoor-gopalakrishnan-pb |access-date=2024-03-30 |website=AnthemPress |language=en |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330124004/https://anthempress.com/the-films-of-adoor-gopalakrishnan-pb |url-status=live }}</ref> == ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ == ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟ ᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ. ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱥᱟᱢᱤᱠᱥᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮﻤᱤᱱᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱫᱷᱤᱡᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱟᱞᱩ ᱢᱟᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ==ᱟᱯᱱᱟᱨ== ===ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ=== ''ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱠᱢᱟᱠ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱚᱯᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱟᱣᱮᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ “ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ” ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱡᱟᱣᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱚᱞᱠᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱨᱟᱭ, ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱫᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱢᱮᱞᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱴᱟᱭᱤᱢᱟᱣᱩᱴ'' ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱜᱞᱮᱥᱱᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ – ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱳᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱯᱨᱟᱵᱷᱫᱟ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱠᱢᱟᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ-ᱫᱷᱚᱠᱫᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱾”<ref name=":0" /> ''ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ, ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾" ''ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱪᱮᱠᱳᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, " ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱫᱟ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ) ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱞᱤᱥᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱤᱨᱫᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱮᱣᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱜᱩᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱾ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ, ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱞᱤᱝᱠ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱳᱨ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱨᱚᱲ ᱛᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮᱫᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱢᱚᱨᱮᱥ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱫᱟ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ'' ᱨᱮ, "ᱱᱤᱭᱳ-ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱸᱡᱟ" ᱟᱨ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ" ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Datta|2006|pp=752–753}} ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ "ᱰᱤᱥᱴᱟᱨᱵᱤᱝ" ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=hub092405The_Arbiter.asp | title=The Arbiter of Sanity | work=[[Tehelka]] | date=24 September 2005 | access-date=13 July 2011 | last=Surendran | first=C. P. | author-link=C. P. Surendran | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140221154944/http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=hub092405The_Arbiter.asp | archive-date=21 February 2014 | df=dmy-all }}</ref> ᱥᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱮᱜᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱤᱡ, ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Datta|2002|pp=217}} ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ "ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱞᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱢᱩᱨᱠᱳᱛᱷ ᱠᱩᱱᱦᱟᱯᱯᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱫᱚ "''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱮᱫ?" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱟᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} === ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Box office) === ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ "ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ" ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, FFC ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱳᱱ (loan) ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾{{sfn|Jayaram|1996}} ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MIFF2"/> == ᱢᱚᱦᱚᱛ == ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Time">{{cite magazine | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,447254,00.html | title=Knee Deep in the New Wave | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=28 April 2003 | access-date=12 July 2011 | last=Walsh | first=Bryan | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20110120211009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,447254,00.html | archive-date=20 January 2011 | df=dmy-all }}</ref>{{sfn|Hakemulder|de Jonge|Singh|1998|pp=118}} ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱞ, ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱮ ᱢᱮᱞᱳᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ "ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ-ᱞᱟᱹᱭ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/fr/2006/06/23/stories/2006062300970300.htm | title=Wide range of films | work=[[The Hindu]] | date=23 June 2006 | access-date=9 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140204030551/http://www.hindu.com/fr/2006/06/23/stories/2006062300970300.htm | archive-date=4 February 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mag/2007/12/02/stories/2007120250130500.htm | title=Strength in the face of adversity | date=2 December 2007 | access-date=11 July 2011 | author=Gopalakrishnan, K. K. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20081105162152/http://www.hindu.com/mag/2007/12/02/stories/2007120250130500.htm | archive-date=5 November 2008 | work=[[The Hindu]] | df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ-ᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Datta|2006|pp=752–753}} ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱵᱟᱝ-ᱠᱚᱢᱯᱨᱚᱢᱟᱭᱡᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ", "ᱠᱚᱢᱯᱨᱚᱢᱟᱭᱡᱤᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱡᱚᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ "ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱡᱚᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Menon|1998|p=26}} ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱫᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Kozhikodan |author-link=Kozhikodan |year=2001 |title=മലയാള സിനിമയിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച പത്ത് ചിത്രങ്ങൾ [Malayala Cinemayile Ekkalatheyum Mikacha Pathu Chithrangal: 10 Best Films of All Time in Malayalam Cinema] |location=[[Calicut]], India |publisher=Poorna Publications }}</ref> ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱴᱤᱯᱷ (ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://inhome.rediff.com/movies/2009/mar/02adoor-gopalakrishnan-on-resul-pookutty-sound.htm | title=Before Resul Pookutty, there was Adoor Gopalakrishnan | work=[[Rediff.com]] | date=20 March 2009 | access-date=19 July 2011 | author=Vilakudy, Rajaneesh | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120327085807/http://inhome.rediff.com/movies/2009/mar/02adoor-gopalakrishnan-on-resul-pookutty-sound.htm | archive-date=27 March 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ-ᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱠᱳᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book | title=Sound in Moving Pictures | publisher=[[Mathrubhumi]] | author=Krishnanunny, T. | year=2011 | isbn=978-81-8265-022-0}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱮ ᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Vijayakrishnan|1987|p=135}} ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Bharath Gopi" /> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''[[ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ]]'' (᱑᱙᱖᱕) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Madhu about Swayamvaram" /> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱤᱥᱴᱳᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱮᱞᱥ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱥᱴᱳᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱤᱞᱣᱟᱩᱠᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱤᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name=restoration/> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == ;᱑᱙᱗᱓ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ)<ref name="MIFF2"/> * ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ – ''ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ'' ;᱑᱙᱗᱓ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)<ref name="20thaward">{{cite web | url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx | title=20th National Film Awards | publisher=[[International Film Festival of India]] | access-date=26 September 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20131105220349/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx | archive-date=5 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ;᱑᱙᱗᱓ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)<ref>{{cite web | url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm | title=State Film Awards 1969–2008 | publisher=Information and Public Relation Department of Kerala | access-date=8 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm | archive-date=3 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱟᱨ-ᱯᱩᱸᱰ): ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱛᱷᱟᱱ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist|30em}} https://www.youtube.com/watch?v=8j_SiHxCkDM&t=796s ᱚᱫᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ (Interview) ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱕᱐ == ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == {{Refbegin|30em}} * {{cite book|title=Adoor Gopalakrishnan: 25 years of film making|last=Jayaram|first=S. B.|publisher=[[Chalachithram (magazine)|Chalachithram]]|year=1996|oclc=47954603}} * {{cite book|last=Bhaskaran|first=Gautaman|title=Adoor Gopalakrishnan: A Life in Cinema|publisher=[[Penguin Books]]|year=2010|isbn=978-0-670-08171-4|location=Delhi}} * {{cite book|last=NFDC|title=Cinema in India, Volume 2|publisher=[[National Film Development Corporation of India]]|year=1991|location=Delhi}} * {{cite book|last=Thoraval|first=Yves|title=The Cinemas of India (1896–2000)|url=https://archive.org/details/cinemasofindia0000thor|publisher=Macmillan India|year=2002|isbn=0-333-93410-5|location=Delhi}} * {{cite book|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|title=Encyclopaedia of Indian cinema|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1999|isbn=0-85170-455-7}} * {{cite book|last=Datta|first=Amaresh|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature|chapter=Cinema Malayalam|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA752|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|isbn=978-81-260-1803-1}} * {{cite book|last1=Hakemulder|first1=Jan R.|last2=de Jonge|first2=Fay A. C.|last3=Singh|first3=Prabhash P.|title=Future of journalism, mass communication and public relations|publisher=Anmol Publications|year=1998|isbn=978-81-261-0067-5|oclc=46886511}} * {{cite book|last=Dharap|first=B. V.|title=Indian films|publisher=National Film Archive of India|year=1973|issn=0377-7359|oclc=692141264}} * {{cite interview|title=Of Life...On Films...:Adoor on Swayamvaram|date=2001|last=Gopalakrishnan|first=Adoor|subject-link=Adoor Gopalakrishnan|publisher=Deep Focus|edition=Oct 2001 – Jan 2002|interviewer=[[C. S. Venkiteswaran]]}} * {{cite book|title=Malayala Cinemayude Katha|author=Vijayakrishnan|author-link=Vijayakrishnan|year=1987|publisher=[[Kerala State Film Development Corporation]]|isbn=978-81-8264-070-2}} * {{cite journal|last=Menon|first=Dhanya|title=Malayalam Literary Survey (Journal)|volume=20|issue=1–21|year=1998|publisher=[[Kerala Sahitya Akademi]]}} * {{cite book|last=Datta|first=Sangeeta|title=Shyam Benegal|url=https://archive.org/details/shyambenegal00datt|url-access=registration|publisher=[[British Film Institute]]|year=2002|isbn=978-0-85170-907-9}} {{Refend}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * {{cite journal |last1=Babu Subramanian |title=In The Forests of The Plight: A Fiftieth Anniversary Tribute To Adoor Gopalakrishnan's First Film SWAYAMVARAM (1972) |journal=Journal of Indian Cinema |date=November 2022 |url=https://filmcriticscircle.com/journal/anantaram/ |access-date=28 January 2023 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127140117/https://filmcriticscircle.com/journal/anantaram/ |url-status=dead }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{IMDb title|0069334}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙৭᱒ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙৭᱒ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] 9q39bthytb9po3ct68ij7ewmf3ssjp5 ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ 0 37755 199853 196945 2026-11-08T05:51:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199853 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | other_name = ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ | settlement_type = [[ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]] | image_skyline = Cranganore in Cranganore.jpg | image_alt = | image_caption = ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ (᱑᱗᱐᱘) | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|10.233761|N|76.194634|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 29.24 | elevation_footnotes = | elevation_m = 9 | population_total = 70,868 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881082/20#:~:text=Kodungallur%20Municipality%20And%20Out%20Growth,the%20state%20Kerala%20in%20India. |title=Profile - Kodungallur Municipality |access-date=2023-03-21 |archive-date=2023-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321074007/https://www.kudumbashree.org/sub-district/881082/20#:~:text=Kodungallur%20Municipality%20And%20Out%20Growth,the%20state%20Kerala%20in%20India. |url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|PIN]] | postal_code = 680664 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = 0480 | registration_plate = KL-47 | website = | footnotes = }} '''ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ''' ({{IPA|ml|koɖuŋːɐlːuːr|lang}}; ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ), '''ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ''' ([[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]]), '''ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱟᱢ''', '''ᱥᱤᱝᱜᱞᱤ''', '''ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ''' ᱟᱨ '''[[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]]'''/'''ᱢᱩᱪᱤᱨᱤ'''/'''ᱢᱩᱭᱤᱨᱤᱠᱠᱳᱰ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kodungalloor-thrissur/164/ |title=Kodungalloor in Thrissur {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kodungalloormunicipality.lsgkerala.gov.in/en/node/32 |title={{!}} Kodungalloor Municipality |website=kodungalloormunicipality.lsgkerala.gov.in |access-date=2026-08-07}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ ᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ (ᱠᱳᱪᱤᱱ) ᱠᱷᱚᱱ {{convert|36|km}} ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|38|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱜᱩᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱯᱷᱞᱤᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱱᱱᱤᱛᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱷᱮᱭᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭᱵᱷᱟ, ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱷ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱛᱟᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱓᱓,᱙᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕.᱑᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=716550|title=India Census 2011}}</ref> ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ, ᱓᱒% ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱔% ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱫᱚ ᱗.᱘% ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱐.᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.janasevanakendram.org/Content/M080300.htm|title=Profile|publisher=Janasevana Kendram|archive-url=https://web.archive.org/web/20110324193505/http://www.janasevanakendram.org/Content/M080300.htm|archive-date=24 March 2011|url-status=dead|access-date=7 December 2010}}</ref> ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ (ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱠᱩᱰᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf|title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies|work=Kerala|publisher=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf|archive-date=4 March 2009|url-status=dead|access-date=19 October 2008}}</ref> ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ({{cvt|28|km|disp=sqbr}}) ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ (ᱯᱷᱳᱨᱴᱟᱞᱮᱡᱟ ᱥᱟᱣᱳ ᱴᱳᱢᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱑᱕᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱑᱕᱖᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱖᱖᱓ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/muziris/kottappuram-fort.php|title=Kottappuram fort|work=muzirisheritage.org|publisher=Kerala Tourism Department|access-date=24 August 2012|archive-date=1 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301004640/http://www.keralatourism.org/muziris/kottappuram-fort.php|url-status=dead}}</ref> ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱨᱟ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱥᱮ ᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱟᱥᱟᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱡᱟᱹᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ "ᱥᱨᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟ" (ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱭᱤᱥᱩ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== [[File:Kodungallur Bharani.jpg|left|thumb|ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱠᱷᱚᱱ), ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱠᱳᱛᱷᱟᱭ ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ (ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ: ''ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟ'', ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: ''ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ'') ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱯᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Menon2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA126|title=A Survey of Kerala History|author=A Sreedhara Menon|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=126|access-date=22 August 2012}}</ref> ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ, ᱜᱤᱝᱜᱟᱞᱮᱦ, ᱥᱟᱭᱤᱝᱜᱤᱞᱤᱱ, ᱥᱤᱝᱠᱟᱞᱤ, ᱪᱤᱝᱠᱞᱤ, ᱡᱤᱝᱠᱟᱞᱤ, ᱥᱮᱱᱠᱟᱞᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱝᱜᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ (ᱥᱮ ᱪᱮᱱ ᱜᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱱᱮᱛ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ''ᱥᱨᱤᱱᱠᱷᱟᱞᱟ'') ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>''For a large number of such names for Kodungallir down the centuries arranged more or less chronologically'' cf. K. P. Padbhanabha Menon, ''History of Kerala'' Vol. I, quoted by George Menachery in ''Kodungallur'', 1987, reprinted 2000.</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ === {{Main|ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ}} ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ (Scholars) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ, ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ, ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[File:Hindu temple at Cranganore.jpg|left|thumb| ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ (ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ) ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱚᱛᱤ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱱ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ, ᱦᱤᱨᱟᱹ, ᱥᱤᱞᱠ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Menon" /> [[File:Thomasreliquiar Kondungallur.jpg|thumb|right|ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱮᱞᱤᱠ]], ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱳ-ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ|ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱯᱳᱥᱴᱚᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="EB1911">{{cite EB1911|wstitle=Kodungalur|volume=15|page=885}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ: ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱱᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱞ (ᱪᱟᱭᱟᱞ), ᱠᱳᱠᱠᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱵᱷᱩ, ᱯᱟᱞᱟᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱾<ref>{{cite book|title=The pastoral care of the Syro-Malabar Catholic migrants|author=James Arampulickal|publisher=Oriental Institute of Religious Studies, India Publications|year=1994|page=40}}</ref><ref>{{cite book|title=Orientalia christiana periodica: Commentaril de re orientali ...: Volumes 17–18|publisher=Pontificium Institutum Orientalium Studiorum|year=1951|page=233}}</ref><ref>{{cite book|title=A World History of Christianity|author=Adrian Hastings|date=15 August 2000|publisher=Wm. B. Eerdmans|isbn=978-0-8028-4875-8|page=149}}</ref> [[File:Cheraman juma masjid Old.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱨᱮ [[ᱪᱮᱨᱟᱢᱟᱱ ᱡᱩᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱖᱒᱔ AD ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱪᱮᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ) ᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱫᱳᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱠᱠᱟ]] ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱗᱐-᱖᱓᱒) ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> ''ᱠᱤᱥᱥᱟᱛ ᱥᱟᱠᱟᱨᱣᱟᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱫᱽ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱫᱟᱭᱤ, ᱵᱟᱨᱠᱩᱨ, ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ, [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱫᱟᱢ, ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ|ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]'' ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱤᱱᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ''ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ'' ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱤᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of [[Kerala]]: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> ᱯᱩᱱ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱱᱟᱱᱟᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱥᱮᱸᱴ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱠᱳᱥ, ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱱᱟᱱᱟᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Jornada of D. Alexis Menezis: A Portuguese Account of Sixteenth Century Malabar|year=2003|author= Pius Malekandathil|publisher= LRC Publications|pages=19–20}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱤᱣ ᱵᱚᱥᱛᱤ, ᱯᱟᱞᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ BC ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱳᱥᱴᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Forgotten East: Mission, Liturgy and Spirituality of the Eastern Churches : a Study with Special Reference to the Church of St. Thomas Christians|author=Abraham Mattam (Mar))|publisher=Ephrem's Publications|year=2001|isbn=978-81-88065-00-4|pages=148}}</ref>[[File:Cape of Kodungallur.jpg|thumb|250px|ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱡᱟᱞᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Singh2010-1">{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Cochin in Kerala, 1750-1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&pg=PA233|access-date=29 August 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|page=233}}</ref>]] === ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ === ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱞᱮᱢᱟᱱ, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ (ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ), ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ, ᱢᱚᱛᱤ, [[ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ]] ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Menon">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA126|access-date=22 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=127}}</ref> ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮ ᱪᱳᱞᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Menon2007" /> ᱪᱮᱨᱟ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ (᱑᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ), ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱳᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱯᱟᱫᱤᱱᱡᱟᱴᱴᱮᱰᱟᱛᱷᱩ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱴᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱠᱳᱪᱤ) ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱥᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ (ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Menon2007" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱔᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ—ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱱ ᱥᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ—ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ/ᱨᱚᱱᱱᱤᱛᱤᱠ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Nandy2002">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xvD8Uov1kx0C&pg=PA172|title=Time Warps: Silent and Evasive Pasts in Indian Politics and Religion|author=Ashis Nandy|date=1 January 2002|publisher=Hurst|isbn=978-1-85065-479-7|pages=172–|access-date=28 August 2012}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱠᱳᱪᱤ) ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ (ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.centreforheritagestudies.com/html/history.htm|title=History of Kochi|publisher=Centre For Heritage Studies, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915105257/http://www.centreforheritagestudies.com/html/history.htm|archive-date=15 September 2015|url-status=usurped|access-date=5 September 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ (ᱪᱟᱝᱜᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Menon1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA126|title=A Survey of Kerala History|author=A Sreedhara Menon|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=18|access-date=22 August 2012}}</ref> ===ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ=== [[File:Cranganor, Plan de la forteresse de Cranganor. 1709.jpg|thumb|left|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ ᱯᱷᱳᱨᱴ ({{langx|pt|Fortaleza de São Tomé de Cranganor}}) ᱑᱕᱒᱓ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱᱥ ᱟᱜ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ (ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ) ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱟᱨᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Malekandathil2010">{{cite book|author=Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC&pg=PA90|access-date=23 August 2012|year=2010|publisher=Primus Books|isbn=978-93-80607-01-6|pages=90–}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱣ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Subrahmanyam1998">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AA3bu058pI4C&pg=PA294|title=The Career and Legend of Vasco Da Gama|author=Sanjay Subrahmanyam|date=29 October 1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64629-1|pages=293–294|access-date=26 July 2012}}</ref><ref name="Malekandathil2010" /> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱕᱐᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ (ᱥᱩᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱰᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱥ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kaplan2008">{{cite book|author=Yosef Kaplan|title=The Dutch Intersection: The Jews and the Netherlands in Modern History|url=https://books.google.com/books?id=syFFpCwBlacC&pg=PA65|access-date=23 August 2012|year=2008|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-14996-0|pages=65}}</ref> ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱞᱟᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱱᱱᱤᱛᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱕᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱞᱳᱯᱳ ᱥᱳᱣᱟᱨᱮᱥ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱮᱢᱯᱴᱤᱵᱷ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ, ᱠᱳᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ, ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱳᱨᱴ (ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱤᱱ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ) ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱨᱤᱜᱮᱴᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ-ᱠᱳᱪᱤ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱚᱯ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱷᱤᱛᱤᱨ-ᱵᱤᱛᱤᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ – ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ – ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Castanheda, p.272</ref> ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱩᱣᱟᱨᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮᱠᱳ ᱯᱮᱨᱮᱭᱨᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱭᱳᱜᱳ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱱᱰᱮᱥ ᱠᱳᱨᱮᱭᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱠᱣᱟᱰᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱤᱞᱤᱥᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ, ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱ [[ᱨᱟᱡᱟ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>Frykenberg, Eric (2008). [https://books.google.com/books?id=sOrglHSX6rsC&q=%22Malankara+Church%22 ''Christianity in India: from Beginnings to the Present''], 122–124. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-826377-5}}.</ref>) ====ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱯᱷᱞᱤᱴ==== ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱯᱷᱞᱤᱴ, ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱘᱐ ''ᱯᱟᱨᱟᱣᱩᱥ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱳᱨᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Mathew (1997: p.14)</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ (ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱴᱴᱱᱟᱰ) ᱨᱮᱱ [[ᱨᱟᱡᱟ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱫᱷᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱴᱷᱮᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱞᱟᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱕᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Malekandathil2010" /> ᱑᱖᱖᱒ ᱨᱮ, ᱰᱟᱪ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ-ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Kusuman1987">{{cite book|author=K. K. Kusuman|title=A History of Trade & Commerce in Travancore, 1600–1805|url=https://books.google.com/books?id=qbNuyHswr1cC|access-date=28 August 2012|year=1987|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-026-0}}</ref> ᱰᱟᱪ ᱠᱚ ᱑᱖᱖᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱑᱗᱗᱖ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱥᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱗᱘᱖ ᱨᱮ, ᱢᱟᱭᱥᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱗᱘᱙ ᱨᱮ, ᱰᱟᱪ ᱠᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱩᱨᱚᱴ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Singh2010">{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Cochin in Kerala, 1750-1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&pg=PA240|access-date=28 August 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|pages=86, 149, 158}}</ref> ==ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== [[File:Saint Micheals Cathedral.jpg|thumb|ᱥᱮᱸᱴ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ]] ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ "ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱦᱤᱥᱴᱳᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱰᱟᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://keralahistory.ac.in/researchprojects.htm |title=Kerala Council for Historical Research |access-date=24 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502083309/http://keralahistory.ac.in/researchprojects.htm |archive-date=2 May 2012 |url-status=dead }}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ== *ᱵᱷᱤ. ᱴᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱠᱥᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱑᱙᱒᱑–᱑᱙᱙᱔), ᱟᱠᱴᱚᱨ<ref>{{cite web |last1=Lal |first1=Ananda |title=Menon, V. T. Aravindaksha |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0354 |website=The Oxford Companion to Indian Theatre |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0354 |date=2004}}</ref> *ᱵᱷᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱠᱥᱟᱱ (᱑᱙᱓᱐–᱒᱐᱑᱕), ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ *ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ (᱑᱙᱓᱐–᱒᱐᱐᱐), ᱟᱠᱴᱚᱨ *ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙২৪–᱒᱐᱐᱗), ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ *ᱠᱮ. ᱮᱭᱤᱪ. ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱒), ᱴᱟᱭᱤᱯᱯᱷᱮᱥ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ<ref name="mathrubhumi">{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/dr-kh-husseinmalayalam-fontskfri-1.6344379|title=Relentless efforts of Hussein give Malayalam apt space in digital world|date=9 January 2022 |access-date=2022-06-28|language=en}}</ref> *ᱠᱟᱢᱟᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱗), ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ *ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱘᱖᱔–᱑᱙᱑᱔), ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ *ᱠᱮ. ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱑᱙᱑᱑–᱑᱙᱘᱔), ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ *ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱘), ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ *ᱱᱟᱥᱞᱮᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱐), ᱟᱠᱴᱚᱨ *ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱚᱱ (᱑᱙᱔᱐–᱑᱙᱙᱗), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ *ᱥᱟᱪᱤ (᱑᱙᱗᱒–᱒᱐᱒᱐), ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨ *ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱥᱤᱛᱷᱤ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ (᱑᱘᱙᱙–᱑᱙᱖᱑), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ *ᱵᱷᱟᱭᱥᱱᱟᱵᱷ ᱜᱤᱨᱤᱥ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱒), ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ *ᱮᱢ. ᱮᱱ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ (᱑᱙᱓᱐–᱒᱐᱐᱗), ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist|colwidth=30em}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|Kodungallur}} {{EB1911 poster|Kodungalur}} *[https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&num=200&start=196&msa=0&msid=114038809751246788218.000440d8cff499fc85a7c&ll=10.226875,76.201386&spn=0.013114,0.018003&t=k&z=16 ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ (Satellite) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] 1dgslfw6pirz8h65w87a8clogx32ffy ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ 0 37761 199783 196932 2026-11-08T03:09:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199783 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ | other_name = ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ | native_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Adimali Town.jpg | image_alt = | image_caption = ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|10.0147600|N|76.956139|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]] | parts = [[ᱫᱮᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱫᱮᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ]] | government_type = ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 271.5 | elevation_footnotes = | elevation_m = 650 | population_total = ᱔᱐,᱔᱘᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1034|title=ഇടുക്കി ജില്ലയുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങള്‍ &#124; Deparyment of Panchayats|access-date=2026-08-14|archive-date=2025-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121104305/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1034|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ (PIN)]] | postal_code = ᱖᱘᱕᱕᱖᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = 04864 | registration_plate = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱳ (RTO) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#KL—ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|KL]]-68 | blank4_name_sec1 = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]] | blank4_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱕ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]] | blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ | blank1_info_sec1 = [[ᱠᱳᱛᱷᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱱᱰᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = ᱫᱮᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ | website = | footnotes = }} [[File:Neriamangalam bridge.PNG|thumb|ᱱᱮᱨᱭᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱯᱚᱞ]] [[File:Adimali - അടിമാലി.JPG|thumb|ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[File:Adimali_Govt._High_School.JPG|thumb|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] [[File:Cheeyappara Waterfalls (2).jpg|thumb|ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]] '''ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.maps.yahoo.com/#?lat=10.0147600&lon=76.9561390&z=4&plat=10.5174200&plon=78.9087400&pz=4&addr=Adimali,%20Idukki%20Township,%20Idukki,%20Kerala |title=Yahoo Maps India :Adimaly, Idukki Township, Idukki, Kerala |access-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114045657/http://in.maps.yahoo.com/ |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/adimali/id/45 |title=Adimali, Adimali Panchayat, Idukki District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web |author=FIRE AND RESCUE |url=https://fire.kerala.gov.in/en/adimali/ |title=Adimali |date=2021-03-26 |website=Kerala Fire and Rescue Services |language=en-GB |access-date=2026-08-04}}</ref> ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘᱕ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ-ᱛᱷᱳᱱᱰᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱭ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱞᱣᱟᱭᱮ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ NH ᱑᱘᱕ ᱫᱚ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱢᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ NH ᱘᱕ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱩᱛᱷᱳᱱᱤ, ᱯᱟᱭᱱᱟᱵᱷᱩ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱤᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ NH ᱑᱘᱓ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="kerala tourism">{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/routes-locations/adimali/id/46|title=Kerala tourism|access-date=2013-10-10}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱠᱳᱠᱳᱣᱟ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Adimali/Adimali-33356.htm|title=Adimali|access-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107130333/http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Adimali/Adimali-33356.htm|archive-date=7 January 2009|url-status=dead}}</ref> ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ ᱰᱮᱢ (᱒᱙᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ) ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱠᱠᱟᱰ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱷᱳᱯᱨᱟᱢᱠᱩᱰᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱢᱟᱨᱠᱮᱴ, ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Ponmudi Dam – KSEB Limited Dam Safety Organisation|url=https://dams.kseb.in/?p=144|access-date=2025-07-10|language=en-US|archive-date=25 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250325130620/https://dams.kseb.in/?p=144|url-status=bot: unknown}}</ref> ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱱᱰᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱱᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱙᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱨᱚᱵᱚᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱮᱛ ᱾<ref>Manjusha, K. A. (2013). "A Study on the Muthuvan Tribe of Edamalakkudy Tribal Settlement in Idukki District." ''The Dawn Journal'', Vol. 2. Retrieved July 10, 2025, from https://docslib.org/doc/5982651/a-study-on-the-muthuvan-tribe-of-edamalakkudy-tribal-settlement-in-idukki-district</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=History – Idukki District |url=https://idukki.nic.in/en/history/ |publisher=Government of Kerala |access-date=2025-07-10 |archive-date=15 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615172320/https://idukki.nic.in/en/history/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱛᱷᱳᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱳᱛᱷᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ, ᱟᱨ ᱢᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ - ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ - ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱨᱠᱩᱴᱴᱤ ᱰᱮᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱙.᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱰᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱦᱟᱭᱰᱨᱳ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ ᱰᱮᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱠᱠᱟᱰ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱙᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟᱭᱟᱞᱞᱟ, ᱯᱮᱴᱴᱤᱢᱩᱰᱤ, ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ ᱾ ᱯᱮᱴᱴᱤᱢᱩᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱩᱱᱡᱤᱛᱷᱟᱱᱱᱤ, ᱟᱱᱟᱪᱟᱞ, ᱨᱟᱡᱟᱠᱠᱟᱰ, ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱱᱯᱟᱨᱟ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ, ᱢᱩᱨᱤᱠᱠᱟᱥᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱳᱯᱨᱟᱢᱠᱩᱰᱤ, ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱰᱤ, ᱠᱟᱞᱞᱟᱨᱠᱩᱴᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱟᱨ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Handbook – Idukki |url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3757b505cfd34c64c85ca5b5690ee5293/uploads/2018/03/2018032879.pdf |website=Government of India – S3WAAS |access-date=2025-07-10}}</ref> ===ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ=== ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱤᱰᱥ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Periyar Tiger Reserve, Thekkady |url=https://idukki.nic.in/en/tourist-place/periyar-tiger-reserve-thekkady/ |website=District Idukki, Government of Kerala |access-date=2025-07-10}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ=== ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱝᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ=== [[File:Kodai adimali.jpg|thumb|ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰᱢᱟᱨᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ == ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱒᱖ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱗-᱒᱔ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱱ-ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kerala Migration Survey 2023 (Preliminary Report) |url=https://iimad.org/publications/kerala-migration-survey-2023-preliminary-report/ |website=IIMAD |publisher=International Institute of Migration and Development |access-date=2025-07-10}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ== *ᱢᱟᱭᱱᱟ ᱩᱢᱟᱭᱵᱟᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ<ref>{{cite news |title=മൈന പറക്കുകയാ‌ണ‌് ... പുതിയ ഉയരങ്ങൾ തേടി |url=https://www.deshabhimani.com/women/news-women-04-06-2019/803078 |work=Deshabhimani |language=ml}}</ref> *ᱵᱤᱱᱩ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ *ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱵᱮᱵᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱱᱮᱡᱟ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{commons category}} {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] 9l3bdg2wzmnsc3lg5wsz5gkn9vux6y8 ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ 0 37770 199763 196790 2026-11-08T02:48:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199763 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ | image = {{#statements:P18}} | caption = | birth_name = ᱟᱥᱤᱠ ᱯᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱵᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1978|4|12|df=yes}} | birth_place = [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱳᱪᱤ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ([[ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱤ.ᱮ.]]) | occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}} | years_active = ᱒᱐᱐᱙–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ | spouse = {{marriage|[[ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ]]|᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓}} | parents = ᱥᱤ. ᱮᱢ. ᱟᱵᱩ (ᱟᱯᱟᱛ){{br}}ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱵᱩ (ᱟᱭᱳ) | known_for = ''[[ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ]]'' (᱒᱐᱑᱑); ''[[᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]'' (᱒᱐᱑᱒); ''[[ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ]]'' (᱒᱐১৭); ''[[ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ]]'' (᱒᱐᱑᱙) | awards = {{ubl | [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱑᱖, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) | [[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱑᱒) | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱑᱗) }} | website = {{URL|https://www.instagram.com/aashiqabu/|aashiqabu}} (Instagram) }} '''ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ, ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' (᱒᱐᱑᱑), ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒), ''ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ'' (᱒᱐᱑᱙), ᱟᱨ ''ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ'' (᱒᱐᱒᱔) ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ OPM (ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱤᱠᱥᱮᱞᱥ ᱤᱱ ᱢᱳᱥᱚᱱ) ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱟᱨ OPM ᱰᱨᱤᱢ ᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=FC |first=Team |date=2023-06-02 |title=Ashiq Abu Turns Cinematographer with Mathew Thomas' Lovely |url=https://www.filmcompanion.in/features/quick-reads/ashiq-abu-turns-cinematographer-with-mathew-thomas-lovely |access-date=2025-01-25 |website=Film Companion |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=National Film Awards 2017|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-ceremony-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|access-date=11 October 2017|work=[[The Indian Express]]|date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011184623/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-ceremony-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱮᱢ. ᱟᱵᱩ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=interview>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/bold-and-trendy/article4199877.ece |title=Bold and TRENDY |website=[[The Hindu]] |access-date=19 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121218043509/http://www.thehindu.com/arts/cinema/bold-and-trendy/article4199877.ece |archive-date=18 December 2012 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱵᱷᱤ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm3351235/bio/ |title=Aashiq Abu – Biography |publisher=IMDb |access-date=8 March 2026}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱠᱠᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |title=Rima Kallingal marries director Aashiq Abu |date=1 November 2013 |website=Deccan Herald |access-date=18 January 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329050548/https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |url-status=live }}</ref> ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ₹᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ₹᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |title=Rima Kallingal marries director Aashiq Abu |date=1 November 2013 |website=Deccan Herald |access-date=18 January 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329050548/https://www.deccanherald.com/content/366540/rima-kallingal-marries-director-aashiq.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱵᱳᱰᱩ ᱠᱳᱪᱤ'', ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.ibtimes.co.in/anbodu-kochi-malayalam-actors-youngsters-kerala-unite-help-chennai-658171 |title=Anbodu Kochi: Malayalam actors, youngsters in Kerala unite to help Chennai |newspaper=International Business Times |access-date=19 December 2020 }}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ === ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱭᱟᱞᱩᱠᱠᱟᱥ, ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱯᱮᱱᱟᱥᱳᱱᱤᱠ, ᱞᱩᱞᱩ ᱜᱨᱩᱯ, ᱫᱩᱵᱟᱭᱤ ᱜᱳᱞᱰ ᱮᱱᱰ ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱤ ᱜᱨᱩᱯ, ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ, ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱗ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱞᱟᱭᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ UAE ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱟᱥᱩᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/entertainment/aashiq-abu-talks-about-new-film-gangster|title=Aashiq Abu talks about new film Gangster|work=Khaleej Times|date=3 April 2015|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name=interview/> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱟᱜ ''ᱨᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm3351235/|title=Aashiq Abu|publisher=IMDb|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ''ᱰᱮᱰᱤ ᱠᱩᱞ'' (᱒᱐᱐᱙) ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱨᱩ: ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱟᱨ ᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ === ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ, ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' (᱒᱐᱑᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=interview/> ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱥ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films,-social-media,-politics,-upcoming-projects-and-Mayaanadhi|title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi|work=The Peninsula Qatar|date=7 March 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | title=Mohan Raghavan Award | publisher=Kaumudi Online | access-date=3 June 2020 | archive-date=14 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141214072758/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱧᱪᱩ ᱥᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ''ᱜᱚᱣᱨᱤ'' ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ-ᱯᱷᱳᱠᱚᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/interviews/bollywood-interview/virus-director-aashiq-abu-on-the-dangers-of-lazy-filmmaking-and-making-a-new-version-of-his-biggest-failure-gangster|title=Virus director Aashiq Abu on the dangers of lazy filmmaking|work=Film Companion|date=12 August 2019|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱧᱡᱩ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === OPM ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱤᱝ === ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ OPM (ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱤᱠᱥᱮᱞᱥ ᱤᱱ ᱢᱳᱥᱚᱱ) ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=FC |first=Team |date=2023-06-02 |title=Ashiq Abu Turns Cinematographer with Mathew Thomas' Lovely |url=https://www.filmcompanion.in/features/quick-reads/ashiq-abu-turns-cinematographer-with-mathew-thomas-lovely |access-date=2025-01-25 |website=Film Companion |language=en}}</ref> OPM ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=National Film Awards 2017|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|access-date=11 October 2017|work=[[The Indian Express]]|date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011184623/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|archive-date=11 October 2017|url-status=dead}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ OPM ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱤ.ᱢᱟ.ᱭᱟᱣ.'' (᱒᱐᱑᱘), ''ᱦᱟᱞᱟᱞ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱴᱳᱨᱤ'' (᱒᱐᱒᱐), ''ᱟᱨᱠᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱒᱑), ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤ'' (᱒᱐᱒᱑) ᱾ === ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ (᱒᱐᱑᱗) === ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱥᱢᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱒᱕ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade/article30337792.ece|title=The 25 best Malayalam films of the decade|work=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=23 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱵᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html|title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards|work=The New Indian Express|access-date=3 June 2020|archive-date=23 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html|url-status=dead}}</ref> === ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙) === ᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ'' ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱯᱟᱦ ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱦᱥᱤᱱ ᱯᱟᱨᱟᱨᱤ, ᱥᱩᱦᱟᱥ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱯᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱪᱟᱠᱳ ᱵᱳᱵᱟᱱ, ᱴᱳᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱛᱷᱩ, ᱨᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱤ, ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱡᱤᱛᱷ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ, ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/924786/nipah-outbreak-film-virus-is-a-tribute-to-the-victims-and-fighters-of-kerala|title=Virus: Aashiq Abu on making a film on the 2018 Nipah virus outbreak in Kerala|publisher=Scroll.in|date=28 May 2019|access-date=8 March 2026}}</ref> ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱓.᱕ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱢᱟᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/virus/movie-review/69680827.cms|title=Virus Movie Review|work=The Times of India|date=7 June 2019|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱒᱕ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade/article30337792.ece|title=The 25 best Malayalam films of the decade|work=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=23 November 2022}}</ref> === ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ === ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ'' ᱨᱮ ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ''ᱨᱟᱱᱤ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱟᱨᱠᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱢ'' ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤ'' ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱫᱟᱱ'' ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ''ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ, ''ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ'' (᱒᱐᱒᱔), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ, ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱟᱨ ᱥᱩᱦᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Cris |date=2024-12-19 |title=Aashiq Abu's Rifle Club scores in aesthetics, technicality, falls behind in storytelling |url=https://www.thenewsminute.com/flix/aashiq-abus-rifle-club-scores-in-aesthetics-technicality-falls-behind-in-storytelling |access-date=2025-01-25 |website=The News Minute |language=en}}</ref> OPM ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱟᱨ TRU ᱥᱴᱳᱨᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱟᱱᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯ (ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ), ᱟᱨ ᱨᱮᱯᱟᱨ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱠᱟᱭᱤᱱᱰ (ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ) ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ (set) ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2024/rifle-club-worldwide-box-office-day-1-collection-aashiq-abus-movie-starts-strong-with-2-2-crore-434525.html|title=Rifle Club Worldwide Box Office Day 1 Collection|work=Filmibeat|date=20 December 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ₹᱒᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/entertainment/rifle-club-ott-release-how-to-watch-anurag-kashyap-action-thriller-online-nc-125011601076_1.html|title=Rifle Club OTT release: How to watch Anurag Kashyap action thriller online|work=Business Standard|date=16 January 2025|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ 3D ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Santhosh |first=Vivek |date=2025-01-14 |title=Mathew Thomas-starrer Lovely confirms release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/14/mathew-thomas-starrer-lovely-confirms-release-date |access-date=2025-01-16 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> == ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱤ == ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱳᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱥ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ — ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱳᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ — ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ WCC ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱟᱜ AMMA ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/280618/a-progressive-move-aashiq-abu.html|title=A progressive move: Aashiq Abu|work=Deccan Chronicle|date=28 June 2018|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱦᱮᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱦᱮᱨᱟᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/filmmaker-aashiq-abu-resigns-from-fefka/article68584867.ece|title=Filmmaker Aashiq Abu resigns from FEFKA|work=The Hindu|date=30 August 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ FEFKA ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱞᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮᱱᱴᱤ-ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱡᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/filmmaker-vinayan-urges-kerala-cm-to-remove-b-unnikrishnan-from-government-film-panel/article68576540.ece|title=Filmmakers Vinayan, Aashiq Abu urge Kerala CM to remove B. Unnikrishnan from government film panel|work=The Hindu|date=28 August 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱵᱚᱰᱤ, ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱟᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱟᱞ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱱᱳᱴ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱨᱟᱵᱷᱤ, ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱵᱤᱱᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱ-ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱚᱨᱠ ᱠᱚ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚᱨᱟᱣ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ, ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-group-of-malayalam-filmmakers-set-to-launch-new-film-body-progressive-filmmakers-association/article68647862.ece|title=A group of Malayalam filmmakers set to launch new film body Progressive Filmmakers' Association|work=The Hindu|date=16 September 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱤᱡᱳ ᱡᱳᱥ ᱯᱮᱞᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱮ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/anjali-menon-aashiq-abu-rajeev-ravi-moot-new-association-in-malayalam-cinema|title=Anjali Menon, Aashiq Abu, Rajeev Ravi moot new association in Malayalam cinema|publisher=The News Minute|date=17 September 2024|access-date=8 March 2026}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ/ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ !! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ !! scope="col" | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! scope="col" | ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ !! scope="col" | ᱱᱳᱴᱥ |- | style="text-align:center;"|᱒᱐᱐᱙ | scope="row" | ''[[ᱰᱮᱰᱤ ᱠᱩᱞ (᱒᱐᱐᱙ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱰᱮᱰᱤ ᱠᱩᱞ]]'' | {{yes}} | | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |- | style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱑ | scope="row" | ''[[ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ]]'' | {{yes}} | | |- | rowspan=2 style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱒ | scope="row" | ''[[᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]'' | {{yes}} | | |- | scope="row" | ''[[ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ]]'' | {{yes}} | | |- | rowspan=2 style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱓ | scope="row" | ''[[ᱟᱧᱪᱩ ᱥᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ]]'' | {{yes}} | | ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ (ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ: ᱜᱚᱣᱨᱤ) |- | scope="row" | ''[[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ]]'' | {{yes}} | | |- | style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱔ | scope="row" | ''[[ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |- | style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱕ | scope="row" | ''[[ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ]]'' | {{yes}} | | |- | style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱖ | scope="row" | ''[[ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ]]'' | | {{yes}} | |- | style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱗ | scope="row" | ''[[ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |- | style="text-align:center;"|᱒᱐᱑᱘ | scope="row" | ''[[ᱤ.ᱢᱟ.ᱭᱟᱣ.]]'' | | {{yes}} | |- | style="text-align:center;" |᱒᱐᱑᱙ | scope="row" | ''[[ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |- | style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱐ | scope="row" | ''[[ᱦᱟᱞᱟᱞ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱴᱳᱨᱤ]]'' | | {{yes}} | |- | rowspan=3 style="text-align:center;" | ᱒᱐᱒᱑ | scope="row" | ''[[ᱟᱨᱠᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱢ]]''<ref>{{Cite web | url=http://onlookersmedia.in/latestnews/parvathy-biju-menon-aashiq-abus-next-production/ | title=Parvathy and Biju Menon in Aashiq Abu's next production | date=23 October 2020 }}</ref> | | {{yes}} | |- | scope="row" | ''[[ᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ]]''<ref>{{cite web| url = https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/sep/23/rajeev-ravi-aashiq-abu-jay-k-and-venu-prepping-anthology-project-2038023.html| title = Rajeev Ravi, Aashiq Abu, Jay K and Venu prepping anthology project| work = The New Indian Express| date = 24 September 2019}}</ref> | {{yes}} | | ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ (ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ: ᱨᱟᱱᱤ) |- | scope="row" | ''[[ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤ]]''<ref>{{Cite web | url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/chemban-vinod-next-script-movie-bheemante-vazhi-qm01lp | title=ചെമ്പൻ വിനോദിന്റെ തിരക്കഥയിൽ കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ }}</ref> | | {{yes}} | |- | style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱒ | scope="row" | ''[[ᱱᱟᱨᱟᱫᱟᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱱᱟᱨᱟᱫᱟᱱ]]''<ref>{{Cite web | url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/10/24/tovino-thomas-anna-ben-in-aashiq-abu-naradan-movie.html | title=Tovino Thomas, Anna Ben roped in for Aashiq Abu's Naradan | date=24 October 2020 }}</ref> | {{yes}} | {{yes}} | |- | style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱓ | scope="row" | ''[[ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ]]''<ref>{{Cite web | url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2021/01/21/neela-velicham-movie-aashoq-abu-prithviraj-kunchako-boban.html | title=ബഷീറിന്റെ 'നീലവെളിച്ച'വുമായി ആഷിക്ക് അബു }}</ref> | {{yes}} | {{yes}} | [[ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ]] ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ |- | style="text-align:center;" |᱒᱐᱒᱔ | scope="row" | ''[[ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | rowspan="2" | ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱦᱚᱸ |- | style="text-align: center;" |TBA |''ᱟᱡᱟ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ''<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title=First look of Joju George and Lijomol Jose starrer Aja Sundari out |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-joju-george-and-lijomol-jose-starrer-aja-sundari-out/article70556949.ece |access-date=2026-03-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> | |{{yes}} |} === ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ ! scope="col" class="unsortable" | ᱨᱳᱞ ! scope="col" | ᱱᱳᱴᱥ |- | ᱒᱐᱐᱖ | scope="row" | ''[[ᱨᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱞ]]'' | ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ | ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ; ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |- | ᱒᱐᱑᱒ | scope="row" | ''[[ᱛᱷᱤᱵᱷᱨᱟᱢ]]'' | ᱟᱡ ᱜᱮ | ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ |- | ᱒᱐১৩ | scope="row" | ''[[ᱟᱱᱱᱟᱭᱩᱢ ᱨᱟᱥᱩᱞᱩᱢ]]'' | ᱦᱟᱭᱫᱟᱨ | |- | ᱒᱐᱑᱔ | scope="row" | ''[[ᱤᱭᱳᱵᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ]]'' | [[ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ]] | |- | ᱒᱐᱑᱗ | scope="row" | ''[[ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱟ]]'' | ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱵᱽ-ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ | |- | ᱒᱐᱒᱐ | scope="row" | ''[[ᱴᱨᱟᱱᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱴᱨᱟᱱᱥ]]'' | | |- | ᱒᱐᱒᱒ | scope="row" | ''C/o 56APO'' | ᱢᱩᱠᱷᱞᱤᱥ ᱟᱡᱟᱫᱽ | |- | ᱒᱐᱒᱓ | scope="row" | ''[[᱒᱐᱑᱘ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|᱒᱐᱑᱘]]'' | ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ | |} === ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ |- | ᱒᱐᱒᱔ | scope="row" | ''[[ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ]]'' | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ; ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ<ref>{{Cite web |last=Cris |date=2024-12-19 |title=Aashiq Abu's Rifle Club scores in aesthetics, technicality, falls behind in storytelling |url=https://www.thenewsminute.com/flix/aashiq-abus-rifle-club-scores-in-aesthetics-technicality-falls-behind-in-storytelling |access-date=2025-01-25 |website=The News Minute |language=en}}</ref> |- | ᱒᱐᱒᱕ | scope="row" | ''[[ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ (᱒᱐᱒᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ]]'' | ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ 3D ᱯᱷᱤᱞᱢ<ref>{{Cite web |last=Santhosh |first=Vivek |date=2025-01-14 |title=Mathew Thomas-starrer Lovely confirms release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/14/mathew-thomas-starrer-lovely-confirms-release-date |access-date=2025-01-16 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |TBA |''ᱟᱡᱟ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ'' |ᱢᱟᱱᱩ ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title=First look of Joju George and Lijomol Jose starrer Aja Sundari out |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-joju-george-and-lijomol-jose-starrer-aja-sundari-out/article70556949.ece |access-date=2026-03-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ ! scope="col" | ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ! scope="col" | ᱛᱷᱚᱠ ! scope="col" | ᱚᱨᱡᱚ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ |- | ᱒᱐᱑᱑ | scope="row" | ''[[ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ]]'' | [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] | [[ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] | {{won}} | |- | rowspan=2 | ᱒᱐᱑᱒ | rowspan=2 scope="row" | ''[[᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]'' | ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web | url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | title=Kaumudi Online | access-date=3 June 2020 | archive-date=14 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141214072758/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=27338 | url-status=dead }}</ref> | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | {{won}} | |- | [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] | [[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]] | {{won}} | |- | rowspan=6 | ᱒᱐᱑᱖ | rowspan=6 scope="row" | ''[[ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ]]'' | [[᱖᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=National Film Awards 2017|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|access-date=11 October 2017|work=[[The Indian Express]]|date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011184623/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-career-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|archive-date=11 October 2017|url-status=dead}}</ref> | [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] | {{won}} | [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- | [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]<ref>{{cite news|title=Kerala State Film Awards 2016: Complete winners' list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-winners-2016-complete-winners-list/articleshow/57520218.cms|access-date=11 October 2017|work=[[The Times of India]]|date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011183709/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-winners-2016-complete-winners-list/articleshow/57520218.cms|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref> | [[ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] | {{won}} | [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- | [[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|website=filmfare.com|accessdate=13 March 2023}}</ref> | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ | {{won}} | |- | [[CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]<ref>{{cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016: Vinayakan, Sai Pallavi & Rajisha win top honors|work=OnManorama|access-date=4 August 2017}}</ref> | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ | {{won}} | |- | [[ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Vanitha Film Awards 2017: Mohanlal, Manju Warrier win top honours|url=http://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2017-mohanlal-manju-warrier-win-top-honours-netizens-question-if-they-715259|access-date=11 October 2017|work=[[International Business Times]]|date=8 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011180712/http://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2017-mohanlal-manju-warrier-win-top-honours-netizens-question-if-they-715259|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref> | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ | {{won}} | [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- | [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ (Critics) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | {{won}} | |- | ᱒᱐᱑᱗ | scope="row" | ''[[ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ]]'' | [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]<ref>{{cite web| url = https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html| title = Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards| work = The New Indian Express| access-date = 3 June 2020| archive-date = 23 April 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html| url-status = dead}}</ref> | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ | {{won}} | [[ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- | rowspan=3 | ᱒᱐᱑᱙ | rowspan=3 scope="row" | ''[[ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ]]'' | ᱡᱟᱜᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ<ref>{{Cite web | url=http://onlookersmedia.in/latestnews/aashiq-abus-virus-wins-best-indian-feature-film-award/ | title=Aashiq Abu's Virus wins Best Indian Feature Film Award! | date=30 September 2019 }}</ref> | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ | {{won}} | |- | ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ (Critic's) ᱪᱚᱭᱮᱥ (Choice) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ<ref>{{Cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/critics-choice-film-awards-2020-complete-winners-list-6336210/ | title=Critics' Choice Film Awards 2020: Complete winners list | date=28 March 2020 }}</ref> | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | {{won}} | |- | [[CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | {{won}} | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{IMDb name|3351235}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱵᱩ, ᱟᱥᱤᱠ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]] attdid8r2gmft8g8ups4ud7y1cxkzna ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ 0 37777 199979 198211 2026-11-08T09:25:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199979 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | years_active = ᱑᱙᱗᱘–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ | name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | native_name = | image = | image_size = | caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | birth_name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ | other_names = ᱞᱟᱞ, ᱞᱟᱞᱩ, ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1960|05|21}} | birth_place = [[ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | education = [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ([[BCom]]) | occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ|ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ}} | works = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] | spouse = {{marriage|ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ|1988}} | children = [[ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ]], ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | relatives = [[ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ)}}<br />[[ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ)}}<br />[[ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]] {{small|(ᱯᱮᱲᱟ ᱦᱚᱲ)}}<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref> | website = {{URL|thecompleteactor.com}} | awards = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] | honours = {{plainlist| *[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱑) *[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱙) *[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱒᱓) }} | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | allegiance = {{flag|India}} | branch = {{army|India}} | service_years = ᱒᱐᱐᱙–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ | rank = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|10px]] [[ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ]] ([[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱸᱠᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱤᱜᱽᱱᱤᱭᱟ#ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|Hon.]]) | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ]] }} }} '''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐), ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ '''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu.com">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=21 May 2020|title=On Mohanlal's 60th birthday, remembering 10 of his finest performances|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612102647/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|url-status=live}}</ref><ref name="Kumar">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=20 May 2020|title=Mohanlal at 60: An actor par excellence|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619123905/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|url-status=live}}</ref><ref name="india.com">{{Cite web|date=21 May 2020|title=Happy Birthday, Mohanlal: 11 Lesser-Known And Interesting Facts About The Top Malayalam Star|url=https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|access-date=28 August 2020|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609145515/https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Kumar"/><ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title='The complete actor' is not just a sobriquet, but Mohanlal's legacy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |access-date=21 May 2022 |work=The Indian Express |language=en |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064533/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]]<ref name="Padma Awards2">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Padmabhushan2">{{Cite web|date=25 January 2019|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001318/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|archive-date=26 January 2019|access-date=25 January 2019|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=9 July 2009|title=Malayalam superstar Mohanlal joins Territorial Army|url=https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|access-date=25 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181929/https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal enters Territorial Army training unit|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|access-date=25 July 2021|website=The New Indian Express|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181928/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ CNN ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ" ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Years of Cinema: The men who changed the face of Indian films |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |access-date=8 January 2023 |website=News18 |language=en |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108064500/https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023">{{cite news |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |work=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony">{{cite news |title=Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |access-date=24 September 2025 |publisher=The New Indian Express |date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924041846/https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |archive-date=24 September 2025 |language=en}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑೯᱗᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff"/><ref name="thiranottam">{{cite news|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|access-date=11 January 2017|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113014138/http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ; ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff">{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=25 years, 25 landmarks|url=https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 July 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123434/https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱙᱗), ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Khan|first=Ujala Ali|title=Reigning southern stars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/reigning-southern-stars-1.260566/|access-date=11 January 2017|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113092556/http://www.thenational.ae/arts-culture/bollywood/reigning-southern-stars|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|access-date=11 January 2017|work=[[News18]]|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113195555/http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱵᱟᱨᱭᱟ ᱼᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ), ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|title=Mohanlal, Pookutty get D.Litt.|date=17 March 2010|access-date=18 May 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611191903/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|archive-date=11 June 2010|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|newspaper=Business Standard India|date=29 January 2018|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱱᱛᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ-ᱚᱨᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ-ᱤᱢᱯᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥᱰᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal donates robot for fighting Covid-19|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|access-date=21 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|date=26 April 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123426/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=ViswaSanthi Foundation|url=https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|access-date=16 July 2021|website=www.viswasanthifoundation.com|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716073121/https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal launches project to raise aid for children's heart surgeries|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|access-date=21 July 2020|work=[[Mathrubhumi]]|date=6 August 2019|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123429/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|url-status=live}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ<ref>{{cite web|author=President of India|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=[[President of India]]|access-date=29 September 2022|date=22 March 2019|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110315/https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=25 August 2020 |title=തനിക്ക് ജാതിവാൽ ഇല്ലാത്തതിന് കാരണം പറഞ്ഞ് മോഹൻലാൽ |trans-title=Mohanlal explains the reason for not having a caste surname |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929113918/https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[Madhyamam]] |language=ml}}</ref> ᱫᱚ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ), [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱣᱨᱳᱠᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱣᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html Mohanlal Birth Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425025030/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html |date=25 April 2017 }}. Manoramaonline.com (22 April 2017). Retrieved on 24 July 2017.</ref><ref>{{cite news|title=Happy Birthday Mohanlal: The South Indian Superstar's Health Mantra|url=https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|access-date=23 December 2017|work=[[NDTV]]|date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223142407/https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱭᱟᱨᱤᱞᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ReferenceA">{{cite web | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/08/23/ker-pyarilal.html | title=മോഹന്‍ലാലിന്റെ സഹോദരന്‍ അന്തരിച്ചു | date=23 August 2000 }}</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱩᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱢᱩᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Entertainment|first1=Art &|title=Mohanlal Biography|url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|website=LIFESTYLE LOUNGE|publisher=iloveindia.com.|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010753/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|archive-date=21 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=.com|first1=Mohanlalonline|title=LAL'S BIOGRAPHY|url=http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|website=Mohanlalonline.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104009/http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱵᱚᱭ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |title=Kerala / Thiruvananthapuram News : Centenary celebrations of Model School inaugurated |date=25 May 2009 |access-date=12 September 2013 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530061910/http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |archive-date=30 May 2009 |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱗᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = blackbelt>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|title = After SRK, Mohanlal to get a Taekwondo blackbelt|author = Prakash, Asha|date = 25 October 2012|access-date = 6 October 2014|work = [[The Times of India]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160204084353/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|archive-date = 4 February 2016|url-status = live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱳᱥᱟᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ" ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നല്‍കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷന്‍ ലാല്‍, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹന്‍ലാല്‍|date=25 August 2020|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|publisher=The Cue|access-date=29 September 2022|language=ml|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110316/https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|url-status=live}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ (᱑᱙᱗᱘-᱑᱙᱘᱕)=== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ, ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thiranottam"/> ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' – ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi1">{{cite news|title=Destiny made me an actor: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|work=[[The Times of India]]|last=Maya|first=M.|date=24 September 2003|access-date=30 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130123747/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱷᱳᱫᱟᱭᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mathrubhumi">{{cite news|author=Mathrubhumi|title=മഞ്ഞിൽ വിരിയുന്ന ഓർമ്മകൾ...|trans-title=Remembrance Bloomed in the Mist|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|work=[[Mathrubhumi]]|language=ml|date=23 February 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115230814/http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|archive-date=15 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱡᱳ ᱟᱯᱯᱟᱪᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱟᱨ ᱙᱕ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|title=His experiments with cinema|last=Manmadhan|first=Prema|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130130934/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="rd">{{cite web|title=You Cool Cat|url=http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|publisher=[[Reader's Digest]]|last=Sivanand|first=Mohan|author-link=Mohan Sivanand|access-date=19 April 2010|date=July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523070740/http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|archive-date=23 May 2006}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱠᱠᱩ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱩᱭᱤᱞᱤᱱᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 August 2011 |title=Back in action |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |access-date=21 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202062049/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱘᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱳᱦᱟᱝᱜᱟᱞ ᱯᱩᱵᱷᱟᱱᱤᱱᱡᱩ'', ''ᱤᱱᱤᱭᱮᱝᱜᱤᱞᱩᱢ'', ''ᱵᱷᱤᱥᱟ'', ''ᱟᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱥᱟᱢ'', ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱤᱞ ᱟᱞᱯᱟᱢ ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ'', ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱢᱟᱴᱴᱩᱠᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱢᱢᱟᱠᱠᱩ'', ''ᱮᱝᱜᱟᱱᱮ ᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱩᱢ'', ''ᱩᱱᱟᱨᱩ'' ᱟᱨ ''ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱟᱨᱩᱱᱛᱷᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱝᱜᱩᱱᱱᱩ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ" ᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱯᱩᱪᱟᱠᱠᱳᱨᱩ ᱢᱩᱠᱠᱩᱛᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|title=25 years, 25 landmarks|work=[[Rediff.com]]|last=Warrior|first=Shobha|date=3 September 2003|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130134455/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱡᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Priyan-Mohanlal back after eight years for a comedy|url=http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=6 May 2012|date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130135839/http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱳᱱᱱᱟᱱᱟᱢ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ ᱳᱨᱟᱰᱤ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ''ᱩᱭᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ'', ''ᱱᱳᱠᱠᱮᱛᱷᱟ ᱫᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱴᱴᱩ'', ''ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱵᱳᱭᱤᱝ'' ᱟᱨ ''ᱟᱨᱟᱢ + ᱟᱨᱟᱢ = ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱮᱥᱴᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱰ (Established) ᱟᱠᱴᱚᱨ (᱑᱙᱘᱖-᱑᱙᱙᱙)=== [[File:Mohanlal and mammootty.JPG|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ, [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ" ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ, ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱾<ref name="hinduinterview"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱭᱤᱰᱠᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱟᱯ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ,<ref name="toi2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|work=[[The Times of India]]|title=Too bad if you don't know this man|last=B.|first=Viju|date=14 January 2007|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120042753/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|archive-date=20 January 2011|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="udayan">{{cite news|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=The Mohanlal effect|date=20 May 2005|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204154816/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱮᱢ.ᱮ.'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1">{{cite web|title=State Film Awards (1986)|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|publisher=[[Department of Information and Public Relations (Kerala)|Department of Information and Public Relations]]|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=19 November 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱜᱟ ᱾ ''ᱥᱟᱱᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱩᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ-ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ, ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱜᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱳᱢ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱳᱢᱳᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱠᱚᱭ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hinduinterview"/> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ; ''ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱟᱨ ''ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱐) ᱾ ''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ'', ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="toi2" /><ref>{{cite news|title=Mohanlal, still raring to go at 53|url=http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|access-date=21 May 2013|work=[[NDTV]]|date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204155948/http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'', ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱖ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="25yrs" /> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ''ᱯᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ'', ''ᱟᱨᱭᱟᱱ'', ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱰᱩ'', ''ᱩᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱤᱴᱴᱮᱱᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1"/> ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱨᱤᱰᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱤᱧᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ", ᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ "ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="hinduinterview"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭ ᱧᱩᱨ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]], ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱢᱤᱴ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|title=Kerala ignores global economic changes: PM|work=[[Rediff.com]]|date=18 January 2003|access-date=20 January 2008|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204162257/http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=PIB Press Releases: Prime Minister Inaugurates Global Investors Meet|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|location=[[Kochi]]|publisher=[[Press Information Bureau]]|date=18 January 2003|access-date=18 January 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172357/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ; ''ᱥᱤᱡᱚᱱ'' ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'', ''ᱢᱤᱫᱷᱩᱱᱟᱢ'' ᱟᱨ ''No.20 ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱢᱮᱭᱤᱞ'' ᱾ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙۹᱑ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes">{{cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|title=Malayalam cinema's invincible star turns 51|work=[[NDTV Good Times]]|date=21 May 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401141453/http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|archive-date=1 April 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=An interview with Lohitadas, director of the Malayalam film, Bhoothakkannadi|url=http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=24 January 2016|date=22 August 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111815/http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|archive-date=20 February 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱳ-ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱵᱷᱤᱱᱤᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name = "hinduinterview">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|title=Acting is a bit like meditation|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=27 July 2007|access-date=27 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204170644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱤᱞᱯᱤ'', ''ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ'', ''ᱭᱳᱫᱫᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱫᱮᱵᱷᱟᱥᱩᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱓), ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ I. V. Sasi ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/> ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱕ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=31 May 2016 |title=10 Mollywood films that ran for the longest time |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |url-status=live |access-date=28 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728160923/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |archive-date=28 July 2016}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱭᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's 'best' psychological thriller turns 25 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/12/25-years-manichitrathazhu-still-best-psychological-thriller-india-has-produced.html |access-date=2024-02-19 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=25 years of Manichitrathazhu: Why this Malayalam classic remains unsurpassed |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |access-date=15 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325162342/https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |url-status=live }}</ref> ''ᱤᱥᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ "ᱟᱫᱩ ᱛᱷᱳᱢᱟ" ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱸᱥ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-03-30 |title='Spadikam': 23 years on, this Mohanlal film remains a favourite Malayalam action flick |url=https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |access-date=2023-02-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209200924/https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱞᱟᱯᱟᱱᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱴ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱡᱮᱞ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱱᱢᱟᱫᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱘) ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱟᱱᱪᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱜᱩᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Jose|first1=D|title=Blind man's buff|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/mar/16guru.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 August 2016|date=16 March 1998}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|title=Ash's Hollywood debut in mid-2003|work=[[Rediff.com]]|last=Chand|first=Fakir|date=7 December 2002|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172636/http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ (ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱜᱽᱨᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|title=Censors refer Iruvar to home dept|work=[[The Times of India]]|date=28 February 1997|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405022505/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|archive-date=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|title=Looking at Mani Ratnam's landmark movies|work=[[Rediff.com]]|date=9 June 2010|access-date=6 May 2012|first=Pavithra|last=Srinivasan|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204173521/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱩᱦᱤ ᱪᱟᱣᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|title=Nothing, neither criticism nor compliment, affects me|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|date=11 March 1999|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174203/http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱞ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|title=The win-win situation|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=14 September 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174523/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱠᱚᱨᱫᱚᱢᱟ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱤᱸᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|title=Double trouble|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=6 October 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174801/http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱳ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱤ ᱮᱱ. ᱠᱟᱨᱩᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|title=Accolades are a norm|work=[[The Hindu]]|last=Narasimham|first=M. L.|date=28 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175519/http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|title=On a winning spree|work=[[The Hindu]]|last=Santhosh|first=K.|date=14 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175307/http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ AFI ᱯᱷᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Philip|first=Benson|title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|access-date=11 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113194956/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ 'ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Indian Cinema Catalogue 2014|url=http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|publisher=[[International Film Festival of India]]|date=20 November 2014|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316163822/http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}</ref> ===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ (᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱙)=== [[File:Mohanlal and Madhu.jpg|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ |ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ AMMA ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱚᱰᱤ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱘]] ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱱ ᱨᱳᱜᱽ (rogue) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Greasepaint, and beyond|last=Krishnankumar|first=R.|date=22 July 2000|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204190956/http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="narasimham">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|title=Sleaze time, folks!|work=[[Rediff.com]]|last=Ayyappan|first=R.|date=24 January 2001|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191304/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱯᱨᱟᱡᱟ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱒), ''ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ''ᱪᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱴᱟᱭᱤᱯᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱯᱞᱚᱴᱥ, ᱞᱤᱣᱰ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱯᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱵᱷᱤᱱᱤᱥᱴᱤᱠ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="narasimham"/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|title=Thandavam|website=[[Sify]]|date=16 August 2002|access-date=6 May 2012|author=Moviebuzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191733/http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|title=Praja|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=24 December 2001|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191837/http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱫᱟ ᱱᱤᱣ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱝᱳᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱧ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="narasimham"/> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ IPS, ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rd"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|title=Bold themes, different roles|work=[[The Hindu]]|date=9 June 2006|access-date=3 March 2011|last=Nagarajan|first=Saraswathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192315/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱮᱠ ᱳᱵᱮᱨᱳᱭ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ "ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ" ᱟᱨ "ᱮᱴᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱴᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱭ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|work=[[The Hindu]]|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Mohanlal at ease in Company|date=22 April 2002|access-date=20 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204193002/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> Hindifilmnews.com ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ, ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ (᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱐)" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱑ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱖ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|title=Poll-5: The Finest Performance of a Bollywood Actor in the Last Decade (2001–2010)|publisher=Hindifilmnews.com|access-date=21 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627120413/http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|archive-date=27 June 2013}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ, ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱩᱯ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|work=[[The Hindu]]|title=Superstars running scared?|date=28 November 2002|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204200806/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ''ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱦᱮᱯᱤ ᱟᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Box-office update|date=28 April 2003|access-date=24 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204201012/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|title=Kilichundan Mambazham|website=[[Sify]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202732/http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ᱵᱷᱤ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱤᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|title=Tinsel world sees a bright picture|work=[[The Hindu Business Line]]|last1=Venkatraman|first1=Latha|last2=Radhakrishnan|first2=Sankar|date=1 January 2004|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307015933/http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|archive-date=7 March 2010|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱯᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="balettan">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal back to 'chammal' role|last1=Abhijath|last2=Ram|date=4 September 2003|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628023259/http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|archive-date=28 June 2006|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ, ''ᱱᱟᱴᱴᱩᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|title=Malayalam cinema- Analysis 2004!|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=1 January 2005|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202246/http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱩᱫᱟᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱚᱫᱳᱫᱚᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ, [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱾<ref name="udayan"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱟᱱᱢᱟᱛᱷᱨᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thanmatra">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|title=Exclusive! Mohanlal on Thanmatra|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195922/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="thanmatra"/><ref name="hindu2"/><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|title=Blessy: Thrilled about winning|work=[[Rediff.com]]|first=Paresh C.|last=Palicha|date=8 March 2006|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195711/http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱥᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱨᱛᱷᱤᱪᱟᱠᱨᱟ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|work=[[The Hindu]]|title=Superstars continue their reign|date=29 December 2006|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱽᱰ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱟᱨᱟᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱲ ᱤᱧ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal dissociates himself from 'Aran'|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=8 August 2006|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195238/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚ ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' (᱒᱐᱐᱘) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/mohanlals-fb-page-crosses-one-million-fans-513324.html|title=Mohanlal's FB page crosses one million fans|work=[[The New Indian Express]]|date=4 September 2013|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195045/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/Mohanlals-FB-page-crosses-one-million-fans-513324.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱠᱩᱱᱡᱩ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱮᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱟᱨᱟᱫᱮᱥᱤ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ Sify.com ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾" ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱦᱮᱞᱳ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20100305075728/http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal%E2%80%99s-Hello:-biggest-Mollywood-hit-of-2007-7964.html "Malayalam Cinema News : Mohanlal's 'Hello': biggest Mollywood hit of 2007".] Bharatwaves.com. Retrieved 15 January 2011.</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html Movie Review:Pardesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222221213/http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html |date=22 December 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱜᱽ'', (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱠᱤ ᱟᱜᱽ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱥᱳᱞᱮ'' (᱑᱙᱗᱕) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |title=Boxofficeindia.com |publisher=[[Box Office India]] |access-date=12 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109040918/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |archive-date=9 November 2013 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ''ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ:᱒᱐'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱱᱱᱟᱭᱯᱳᱞ ᱳᱨᱩᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱮᱵᱷᱤᱰᱟᱢ ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱢᱟᱱᱩ'', ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ===ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱕)=== [[File:Bachan mohanlal.jpg|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶ]] ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱱᱟᱠᱟᱱ'', ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱮᱱ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱯᱮᱠᱴᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱟᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱟ ᱜᱽᱨᱮᱴ'', ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱥᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱩᱢ'', ᱴᱤ. ᱠᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ,'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱨᱠ ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱨᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ|ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ]] ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|title = Kerala Box-Office (September 1 to 16)|date = 18 September 2010|access-date = 11 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028080936/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱘᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱡᱮᱠᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱟᱭᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ-ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱮ. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ, ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|title = Can Mohanlal pull it off?|date = 18 March 2011|work = [[The Times of India]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20161205101608/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|archive-date = 5 December 2016|url-status = live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|title = Review: Christian Brothers is entertaining|date = 18 March 2011|work = rediff.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141019005606/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|archive-date = 19 October 2014|url-status = live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ [[ᱵᱤᱥᱩ]] (ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱮᱠᱟᱨᱴᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|title = 2011 was troublesome for Malayalam films|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023221826/http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷ-ᱵᱤᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱟᱯᱨᱟᱫᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |title=Mohanlal, Blessy bag Critics award |date=18 May 2012 |publisher=mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |archive-date=29 May 2012}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'', ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>[http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html Movie Review: Snehaveedu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011085931/http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html |date=11 October 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱤᱥᱯᱮᱥ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|title = Sneha Veedu Mohanlal's 300th film|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081228/http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|title = Kerala Box-Office- September 12 to October 8|date = 12 October 2011|website = [[Sify]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081231/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱠᱟᱫᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ-ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ-ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|title = Kerala Box-Office – Dec 16 to Jan 11|date = 19 January 2012|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081233/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱵᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤ-ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱣᱳᱢᱮᱱᱟᱭᱤᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱤᱴᱟᱨᱱᱟᱞ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ - ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ''ᱛᱮᱡᱽ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ''ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱳ-ᱱᱳᱭᱟᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱣᱰ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|title = Review: Mohanlal excels in Grandmaster|date = 4 May 2012|access-date = 12 October 2014|work = rediff.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141018235924/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|archive-date = 18 October 2014|url-status = live}}</ref> UTV ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=24 November 2016|work=[[The Times of India]]|date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031085616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|archive-date=31 October 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱤᱥᱯᱤᱨᱤᱴ'', ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱭᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱥᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|title = Malayalam film 'Spirit' exempted from tax|date = 26 June 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161143/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱕-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|title = Spirit: Completes 100 day run on Box office|date = 20 September 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023115500/http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ''ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱵᱤ ᱨᱟᱱ'', [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|title = Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller|date = 31 August 2012|access-date = 12 October 2014|publisher = ibnlive.in.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161149/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|title = 'Run Baby Run' to 'Trivandrum lodge', Mohanlal is giving back to back hits|date = 10 October 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161157/http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱠᱟᱨᱢᱟᱭᱳᱫᱷᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰ (Mad) ᱢᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱᱮᱡᱽ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[File:Mohanlal.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱜᱟᱞ (angle) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱑᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ]] ᱒᱐᱑᱓ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ, ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱨᱮᱰ ᱣᱟᱭᱤᱱ'', ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱵᱟᱯᱯᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱞᱮᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱴᱮᱞᱢᱮᱱ'', ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, IT ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾'' ''ᱜᱤᱛᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ'', ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱨᱚᱨ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱤᱱ-ᱚᱯᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱒&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=DC|title=Mohanlal's Pulimurugan becomes first Malayalam film to gross over 100 crore rupees|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122062944/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|archive-date=22 November 2016|url-status=live}}</ref>'' ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱥᱚᱱ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱡᱤᱞᱞᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱴᱤ. ᱱᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ. ᱵᱤ. ᱪᱚᱣᱫᱷᱟᱨᱤ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=First Day Box Office Collections of 'Jilla' and 'Veeram'|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=15 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104616/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Pongal releases 'Jilla', 'Veeram' gold spinners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|publisher=[[The Times of India]]|author=IANS|date=16 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801011522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱘᱕&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jilla' Box Office Collection: Vijay-Mohanlal Starrer Wins BO Battle|url=http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215001253/http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title='Ilayathalapathy' Vijay-Mohanlal's 'Jilla' Set to Complete 100-Day Theatrical Run|url=http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|work=[[International Business Times]]|author=Sangeetha Seshagiri|date=17 April 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225222/http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|archive-date=11 October 2014|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱭᱤᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱩᱛᱷᱟᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱢᱤᱝ-ᱚᱯᱷ-ᱮᱡᱽ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱥᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱨᱩᱪᱟᱡᱷᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱱ ᱵᱷᱚᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱤᱝᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱩᱵᱟᱨᱱᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ USA ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱢᱤᱠᱥ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱭᱛᱷᱨᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ DRDO ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱥᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱮᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ'', ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱧᱡᱩ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱟᱭᱞᱟ ᱳ ᱞᱟᱭᱞᱟ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱳᱦᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱭᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=IBTimes|title=Charlie, I, Puli, Loham, Amar Akbar Anthony among top 5 movies with good opening day collection at Kerala box office|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=29 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106102142/http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱟᱞ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[File:Mohanlal 1.jpg|thumb|᱔᱘-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]] ===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱛᱟᱹᱨ-ᱪᱟᱲᱦᱟᱣ (᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱒᱔)=== ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱓᱗᱘&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱥᱤᱯᱴᱥ ᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ([[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]], [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="top5">{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=2016 Box Office Kings : Mohanlal is the only Malayalam actor among top 5, Aamir Khan tops the list, followed by Akshay Kumar and Salman Khan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112061634/http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮᱭ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Jayaram|first=Deepika|title=It's a pleasure to learn and dub in Telugu: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|access-date=22 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=21 June 2016|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930005823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohanlal dubbing for 'Manamantha'|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621103338/http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|url-status=dead|archive-date=21 June 2016|website=[[Sify]]|access-date=22 June 2016|date=21 June 2016}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱟᱴᱟᱞᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/janatha-garage-review-this-mohanlal-jr-ntr-film-is-an-entertaining-ride-for-the-most-part-2986476.html|title=Janatha Garage review: This Mohanlal, Jr NTR film is an entertaining ride for the most part|website=Firstpost|date=September 2016 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H|title=Janatha Garage 3rd week box office collection: Jr NTR film emerges as the highest grosser of 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|access-date=26 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926023119/http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|archive-date=26 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱓᱕&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="JG">{{cite news|author=DC|title=6 South Indian films that turned out to be game-changers in 2016|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113012015/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ-ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱳᱯᱯᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱬᱟ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Oppam is now highest grosser of 2016, beats Jacobinte Swargarajyam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|access-date=26 September 2016|work=Catch News|date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001833/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ-ᱟᱨ-ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱕᱐&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Mohanlal has two 50 crore blockbusters in his kitty!|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|website=[[Sify]]|access-date=11 November 2016|date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025204019/http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|archive-date=25 October 2016|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱕&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Drishyam, Ajay Devgn to reprise Mohanlal's role in Oppam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184512/http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|archive-date=14 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱩᱞᱤᱢᱩᱨᱩᱜᱟᱱ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱐᱐&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|access-date=11 November 2016|work=[[The New Indian Express]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|archive-date=11 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱕᱒&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Pulimurugan box office: Mohanlal-starrer breaking records, making history|url=http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|access-date=10 October 2016|work=[[The Indian Express]]|date=10 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010203623/http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|archive-date=10 October 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱥᱯᱳᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱥᱤ. ᱯᱟᱞᱤᱪᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤᱵᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱤᱝ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Pulimurugan is a thrilling experience|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=18 November 2016|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118155436/http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|archive-date=18 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱞᱤᱨᱠᱠᱩᱢᱵᱳᱞ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="top5"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''᱑᱙᱗᱑: ᱵᱤᱭᱳᱱᱰ ᱵᱚᱨᱰᱟᱨᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal is a busy bee|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-to-play-a-Tamil-belle-in-Major-Ravis-war-drama/articleshow/55923840.cms|access-date=18 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 December 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱞᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Rockline Venkatesh ventures into Malayalam; to produce Mohanlal's next film|url=http://www.ibtimes.co.in/rockline-venkatesh-ventures-into-malayalam-produce-mohanlals-next-film-713760|access-date=5 February 2017|work=[[International Business Times]]|date=27 January 2017}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱮᱞᱤᱯᱟᱫᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|last=Mishra|first=Nivedita|title=From Baahubali's Prabhas to Mersal's Vijay, these south stars were the newsmakers in 2017|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|access-date=28 August 2019|work=[[Hindustan Times]]|date=28 December 2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828073547/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal to be the lead in B Unnikrishnan's next film too!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-be-the-lead-in-B-Unnikrishnans-next-film-too/articleshow/35440215.cms|access-date=28 April 2018|work=[[The Times of India]]|date=22 May 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Villain had a humongous opening weekend, emerges 3rd all-time opener after Baahubali 2 and Pulimurugan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|access-date=4 November 2017|work=Catch News|date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011529/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|author=Forbes India|title=Mohanlal: Strong and steady|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/mohanlal-strong-and-steady/49033/1|work=[[Forbes India]]|date=1 January 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱟᱫᱷᱤ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal on Aadhi: Pranav has done a good job|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|access-date=30 January 2018|work=[[The Indian Express]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129115528/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Mohanlal joins Nivin Pauly's 'Kayamkulam Kochunni,' Rosshan reveals role|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/01/09/mohanlal-joins-nivin-paulys-kayamkulam-kochunni-rosshan-reveals-.html|access-date=9 January 2018|work=[[Malayala Manorama]]|date=9 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal joins the sets of Kayamkulam Kochunni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-the-sets-of-kayamkulam-kochunni/articleshow/62916059.cms|access-date=15 February 2018|work=[[The Times of India]]|date=14 February 2018}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ, ''ᱱᱤᱨᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱰᱨᱟᱢᱟ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Mohanlal teams up with Bollywood filmmaker for a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-teams-up-with-bollywood-filmmaker-for-a-thriller/articleshow/60938490.cms |access-date=28 January 2018 |work=[[The Times of India]] |date=4 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Kumar R. |first=Manoj |title=Mohanlal promises a lot of action in his next film, see photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-ajoy-varma-5035695/ |access-date=28 January 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranjith's 'Drama' starring Mohanlal&nbsp;to release on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/11/ranjiths-drama-starring-mohanlal-to-release-on-november-1-1870225.html|access-date=24 September 2018|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|date=11 September 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱮ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=<!--staff writer-->|title=Odiyan: Mohanlal shoots in Varanasi, tells us more about his character Manikyan. Watch video|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/odiyan-mohanlal-shoots-in-varanasi-tells-us-more-about-his-character-manikyan-watch-video/story-KRL8vkUip0HFwYTcpXovyH.html|access-date=15 November 2018|work=[[Hindustan Times]]|date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Odiyan sets industry record with Rs 21.5 cr domestic opening weekend total; 2.0 stacks up more records |url=https://www.firstpost.com/entertainment/odiyan-sets-industry-record-with-rs-21-5-cr-domestic-opening-weekend-total-2-0-stacks-up-more-records-5751571.html|access-date=19 December 2018|work=Firstpost|date=19 December 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}</ref> ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱠᱥᱟᱱᱟ. ᱮᱱ. ᱯᱟᱞᱟᱴ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾"<ref>{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/lucifer-movie-review-new-prithviraj-film-is-for-diehard-mohanlal-fans-1489097-2019-03-29|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ₹᱒᱐᱐&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131841/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2019|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=16 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611022057/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱴᱴᱤᱢᱟᱱᱤ: ᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱟᱭᱱᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱟᱨᱮᱴ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Ittymaani: Made In China, Love Action Drama, Brothers Day, Finals: Why Onam 2019 releases failed at the box-office|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ittymaani-made-in-china-love-action-drama-brothers-day-finals-why-onam-2019-releases-failed-at-the-box-office-7341581.html|access-date=29 September 2019|work=[[Firstpost]]|date=15 September 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱯᱯᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|title=Mohanlal starrer Kaappaan tops TN, Kerala box office in opening weekend; Gaddalakonda Ganesh earns Rs 55 cr globally|date=2019-09-25|website=Firstpost|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819131706/https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|title=Kaappaan Movie Review: Despite Stellar Star Cast, Mohanlal-Suriya Starrer Loses Focus|website=News18|date=2019-09-20|access-date=2019-10-26|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175438/https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ-ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal and Siddique to team up for project titled 'Big Brother'|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|access-date=26 May 2019|work=[[The News Minute]]|date=5 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526181945/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Siddique to team up for an action-comedy|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|access-date=26 May 2019|work=[[The Times of India]]|date=3 June 2018|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011091015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ ᱒'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Drishyam 2 trailer: Ghost from the past comes to haunt Mohanlal|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|access-date=8 February 2021|website=The Indian Express|language=en|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227153724/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|url-status=live}}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱨᱚᱱ ᱯᱩᱫᱤᱯᱯᱮᱰᱤ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱽᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱴᱨᱮᱱᱰ (restrained) ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite news |last=Pudippedi |first=Haricharan |date=19 February 2021 |title=Drishyam 2 review: Mohanlal, Jeethu Joseph reunite for one of the best sequels ever |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219042754/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ IV ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ''ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ: ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Box Office: Analyzing theatrical performance of Mohanlal's post-pandemic movies, Marakkar to L2 Empuraan |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-analysing-theatrical-performance-of-mohanlals-post-pandemic-movies-from-marakkar-to-l2-empuraan-1384093 |website=PINKVILLA |access-date=26 April 2025 |language=en |date=23 April 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Punnoose|first=Aby|date=11 November 2021|title=67th National Film Awards: Marakkar: Lion of the Arabian Sea wins Best Feature Film at National Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|access-date=11 November 2021|website=Times of India|language=en|archive-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111163303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱨᱳ ᱰᱮᱰᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Palisetty |first=Ramya |title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |access-date=15 July 2021 |work=[[India Today]] |date=18 June 2021 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619201702/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱱᱤ ᱠᱮ. ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱴ (hoot) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ (expressions) ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱢᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱮᱠᱮᱵᱚᱞᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref>{{cite news |last=K. |first=Janani |title=Bro Daddy Movie Review: Mohanlal, Prithviraj's fun family drama is not Badhaai Ho, but better |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |access-date=26 January 2022 |work=[[India Today]] |date=26 January 2022 |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126070054/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱚᱱᱥᱴᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title='Thank You', 'Radhe Shyam', 'Aaraattu': A Look At The Biggest Flops Of South Cinema - Films That Fizzled Out |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thank-you-radhe-shyam-liger-a-look-at-the-biggest-flops-of-south-cinema/aaraattu/slideshow/95660122.cms?from=mdr |access-date=2025-01-20 |website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Monster box office collection Day 3: Mohanlal's film underperforms on Sunday|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/monster-box-office-collection-day-3-mohanlals-film-underperforms-on-sunday-2288889-2022-10-24|website=[[India Today]]|date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022|quote=the film has been having a lukewarm response from the critics and the audiences.}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱽᱱᱤ+ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/malayalam/12th-man/ottmoviereview/91669767.cms | title=12th Man Review: A entertaining, delicious whodunnit | website=[[The Times of India]] | last1=Mathews | first1=Anna }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱮᱞᱳᱱ'', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱞᱚᱯ (flop) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title='Alone' box office collection day 4: Mohanlal starrer stays low, mints only Rs 65 lakhs|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alone-box-office-collection-day-4-mohanlal-starrer-stays-low-mints-only-rs-68-lakhs/articleshow/97484057.cms}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱮᱭᱞᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Mohanlal to have a cameo in Rajinikanth's Jailer, fans call it 'iconic moment' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106094648/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |archive-date=6 January 2023 |access-date=6 January 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱱᱮᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ (advocate) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Mohanlal teams up with Drishyam director Jeethu Joseph for legal drama Neru|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|access-date=26 November 2023|work=[[Telegraph India]]|date=14 August 2023|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126092959/https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-01-18 |title='Neru' box office collections day 27: Mohanlal's film dominates overseas; mints more than Rs 32 crores |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/neru-box-office-collections-mohanlals-film-dominates-overseas/articleshow/106949938.cms?from=mdr |access-date=2024-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱯᱨᱟᱵᱷᱤᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱥᱴᱮᱴᱮᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title='Neru' movie review: Jeethu Joseph and Mohanlal's courtroom drama almost delivers a cathartic high|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|access-date=22 December 2023|work=[[The Hindu]]|date=21 December 2023|archive-date=21 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221135645/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ: ''ᱢᱟᱞᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱵᱷᱟᱞᱤᱵᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱵᱟᱨᱨᱳᱡᱽ 3D'' ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malaikottai-vaaliban-box-office-collection-day-5-mohanlal-lijo-jose-pellissery-film-hits-a-new-low-9133901/#:~:text=So%20far%2C%20the%20film%20has%20grossed%20Rs%2021.75%20crore%20worldwide.&text=On%20Monday%2C%20Malaikottai%20Vaaliban%20experienced,dipped%20to%2010.35%20per%20cent | title=Malaikottai Vaaliban box office collection Day 5: Mohanlal and Lijo Jose Pellissery's film hits a new low on first Monday; earns 90% less than opening day | date=30 January 2024 }}</ref><ref>{{cite web |access-date=31 December 2024 |title=Mohanlal reacts to Barroz's box office failure after film collects Rs 9 cr in 6 days: 'Not made for the numbers'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/ |work=Indian Express|date=30 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103190259/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/|archive-date=3 January 2025|url-status=live}}</ref> ===ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ (᱒᱐᱒᱕-ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ)=== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ''Firstpost'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱜᱽᱞᱟᱵᱷᱮ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱜᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱢᱩᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal & Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma & technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329081943/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |archive-date=29 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times |language=en-us}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=India Today Entertainment Desk |date=22 April 2024 |title=Pics: Mohanlal, Shobana reunite for his 360th film with director Tharun Moorthy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203133250/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |archive-date=3 December 2024 |access-date=30 November 2024 |work=[[India Today]]}}</ref> ''Hindustan Times'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱴᱚᱯ-ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾"<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=25 April 2025 |title=Thudarum movie review: A top-form Mohanlal shines in fan boy Tharun Moorthy's gripping directorial |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/thudarum-movie-review-a-top-form-mohanlal-shines-in-fan-boy-tharun-moorthys-gripping-directorial-101745582170234.html |access-date=27 April 2025 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱱᱜᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hridayapoorvam Box Office Collection Day 12: Mohanlal Starrer Is A Success, Set To Beat Officer On Duty! |url=https://www.imdb.com/news/ni65467996/ |access-date=2025-09-21 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟ ᱵᱷᱟ ᱵᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱰᱮᱰ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=March 2026}} ==ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ== === ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ === [[File:Acclaimed Malayalam film actor Mohan Lal joined the Territorial Army on July 09, 2009 in the rank of an Honorary Lt. Colonel. The Defence Minister, Shri A. K. Antony is seen greeting Shri Mohan Lal soon after his induction.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱮ. ᱠᱮ. ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ]] ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ (plays) ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱟᱨᱱᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ''ᱠᱟᱨᱱᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱢ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱳ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱪᱷᱩᱣᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱤᱝ ᱜᱮᱭᱟ" ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|title=Mohanlal's new obsession|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=13 March 2001|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005226/http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ... ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱾<ref name="rd"/> ''ᱠᱟᱫᱷᱟᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱞᱟᱥᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳ. ᱪᱟᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱯᱳᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱴᱴ, ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱯᱤ. ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱫᱮᱵᱷ, ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ, ᱩᱨᱩᱵᱽ, ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ, ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ, ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|title=Document for rejuvenating Malayalam to be released|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135557/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-date=7 June 2009|work=[[The Hindu Business Line]]|date=4 December 2004|access-date=9 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱠᱮᱥ ''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱟᱠᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱞᱩᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-date=19 February 2016|title=Mirroring the pangs of love|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2008|access-date=10 December 2016|last=Santhosh|first=K.|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱳᱪᱤ, ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱫᱚ, ᱯᱟᱞᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|title='Chayamukhi' to be staged today|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=20 December 2009|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱮᱞᱮ ''ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/may/12/mayaravan-unveiled-48387.html|title=Mayaravan unveiled|work=[[The New Indian Express]]|date=12 May 2009|access-date=10 December 2016|last=Varma|first=Sivadas|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece|archive-date=24 December 2015|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱛᱷᱤᱥ ᱵᱷᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ Lalisom - The Lal Effect ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/cult-lalisom-set-to-rock-lalettan-fans-679003.html|title=Cult Lalisom Set to Rock Lalettan Fans|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205142519/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/Cult-Lalisom-Set-to-Rock-Lalettan-Fans-679003.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ {{INR}}᱑.᱖᱓&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱯ-ᱥᱤᱝᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|title=Under Social Media Pressure, Actor Mohanlal Offers to Return National Games Performance Fee|work=[[NDTV]]|last=Koshy|first=Sneha Mary|date=3 February 2015|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205143154/http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|title=Govt rejects Mohanlal's offer to return money|agency=[[Press Trust of India]]|date=4 February 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205144127/http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Lalisom fiasco: Mohanlal refuses to take back remuneration of Rs 1.63 crore|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|access-date=23 July 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204122424/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|archive-date=4 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱟᱨᱱᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱞᱮ ''ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱛᱷ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱤᱥᱚᱱ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱪᱟᱨᱪ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece | title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga'|work=[[The New Indian Express]]|date=8 August 2015|access-date=10 December 2016|last=Kallungal|first=Dhinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref> === ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ === ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱱᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱮᱭᱤᱰᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AIDS ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal joins AIDS awareness drive|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=13 March 2007|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140525/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IPL">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|work=[[The Times of India]]|title=Mohanlal may bid for IPL team|agency=[[Press Trust of India]]|date=31 October 2009|access-date=31 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140208/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱱᱰᱞᱩᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal to be khadi goodwill ambassador|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ecee|access-date=5 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=3 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210122445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ece|archive-date=10 December 2016|url-status=dead}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒0᱑᱕ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱨᱟ ᱒᱐᱑᱕" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Actor Mohanlal goodwill ambassador of 'Subhayatra' drive|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|access-date=10 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507203320/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ "ᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤ" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Pinarayi Vijayan introduces Mohanlal as goodwill ambassador of Mrithasanjeevani programme in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|access-date=10 December 2016|work=[[International Business Times]]|date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210133620/http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱵᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Mohanlal to be ambassador of TB eradication drive |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032018/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |archive-date=22 January 2021 |access-date=27 January 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰᱥ, ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱟᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="indiatoday">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/kerala/story/20100315-sniping-superstars-742241-2010-03-03|title=Sniping superstars|work=[[India Today]]|last=Radhakrishnan|first=M. G.|date=4 March 2010|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141342/http://indiatoday.intoday.in/story/Sniping+superstars/1/86696.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱱᱰᱩ|ᱫᱷᱳᱛᱤ]] ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ MCR ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱝ ᱟᱱ ᱫᱷᱳᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Shoba|first=V.|title=Tamil Wrap Star|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|access-date=13 December 2016|work=[[The Indian Express]]|date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220221518/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱱ ᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱮᱥ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱮᱠᱴᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱨᱮᱱᱰᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱣᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Tata tea relaunches Kannan Devan in Kerala|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/tata-tea-relaunches-kannan-devan-in-kerala/article6419941.ece|access-date=12 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=17 September 2014}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, LG ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱯᱷᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/world/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover-78237-2010-07-06|title=LG eyes 19K-cr sales turnover|work=[[India Today]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 July 2010|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141745/http://indiatoday.intoday.in/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover/1/104560.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Manappuram to take QIP route to raise Rs 1,000 crore|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|access-date=13 December 2016|work=[[The Economic Times]]|agency=ET Bureau|date=19 August 2010|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170913/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱨᱮᱱᱰ KLF ᱠᱳᱠᱳᱱᱟᱰ (Coconad) ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sathish|first=V. M.|title=Doctors slam Mohanlal's 'cholesterol-free' oil|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|access-date=13 December 2016|work=[[Emirates 24/7]]|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130513/http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ-ᱵᱽᱨᱳᱰᱠᱟᱥᱴ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal roped in as Tata Sky brand ambassador|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|access-date=5 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=9 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141922/http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, [[ᱢᱤᱞᱠᱷᱟ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱩᱥᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱥ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Kochi to turn marathon city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|access-date=13 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830164521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|archive-date=30 August 2014|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱾<ref>{{cite news|title=Harbhajan, Mohanlal to be brand ambassadors for Kochi Marathon|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|access-date=13 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220110910/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱚᱱ ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱱᱴ, ᱟᱣᱩᱴᱰᱳᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Hotstar campaign to reach out to market in South|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|access-date=11 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=13 May 2016|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163234/https://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|title=Mohanlal takes on volleyball for army|work=The Times of India|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050839/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|archive-date=2 June 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱳᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1710724&u=minister-kb-ganesh-kumar-interview|title=കെഎസ്ആർടിസി പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ മോഹൻലാൽ എത്ര രൂപ വാങ്ങി? തുറന്നുപറഞ്ഞ് ഗണേശ് കുമാർ|work=Kerala Kaumudi|access-date=7 March 2026|date=6 March 2026}}</ref> ===ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ=== [[File:Mohanlal CCL 3 Opening.jpg|thumb|upright|CCL 3 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|alt=CCL ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫᱟ]] ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱠᱮᱡᱽᱰ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱟᱥᱤᱱᱳ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, I.V. ᱥᱟᱥᱤ, ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱠᱳᱪᱩᱢᱳᱱ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱟᱰᱤᱭᱳᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱤᱱᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱘᱕), ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱾<ref>{{Cite web|date=2 August 2016|title=When Mammootty And Mohanlal Produced Films For Each Other!|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|access-date=20 July 2021|work=filmibeat.com|language=en|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716105401/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Mammootty owned a production house with Mohanlal! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |website=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |archive-date=6 July 2022}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱠᱥᱞᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Moviebuzz |title=No MG for Mohanlal! |url=http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224085327/http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-date=24 December 2015 |website=[[Sify]] |access-date=6 December 2015 |date=13 March 2009 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ KINFRA ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱤᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱨᱤᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱳᱦᱟᱱ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱨᱤᱥ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|title=Mohanlal's Vismayas Max Studio taken over by Aries group|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 July 2014|access-date=12 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145400/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞᱥ ᱴᱮᱥᱴᱵᱟᱰᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱰᱤᱢᱮᱱᱴᱥ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ, ᱤᱥᱴᱟᱨᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|title=Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group|work=[[The Times of India]]|last=Tejaswi|first=Mini Joseph|date=8 December 2007|access-date=8 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145850/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱫᱟ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Chibber|first=Mini Anthikad|title=Stirring it up with Mohanlal|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113183016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=R. Madhavan|title=Colourful feast for the eyes|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2006|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106052349/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱨᱚᱭᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ {{ndash}} ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ-ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱣᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|author=Bloomberg|title=V. Mohanlal: Executive Profile & Biography|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=13 January 2017|date=21 August 1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162824/http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|archive-date=16 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱮ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20090413-creativity-at-a-new-address-739410-2009-04-02|title=Creativity at a new address|work=[[India Today]]|last=Ravindran|first=Nirmala|date=3 April 2009|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153355/http://indiatoday.intoday.in/story/Creativity+at+a+new+address/1/35066.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱮᱱᱮᱨᱡᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱜᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱯᱷᱤᱰᱤᱥᱴᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite press release|last=Hatfield|first=Jessica|title=Clenergen India Private Limited Appoints Mohanlal As Its Non-Executive Director|url=http://www.free-press-release.com/news-clenergen-india-private-limited-appoints-mohanlal-as-its-non-executive-director-1272920150.html|location=United States|publisher=Clenergen India|agency=Free Press Release|date=6 April 2014|access-date=6 May 2014|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170919/https://www.tptptp.com/|url-status=live}}</ref> ᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟᱭ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IPL"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|work=[[The Times of India]]|title=Kerala's dream to have IPL team suffers reversal|agency=[[Press Trust of India]]|date=5 March 2010|access-date=10 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153942/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ (CCL) ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠᱟᱨᱥ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://keralastrikers.in/ Official site — Kerala Strikers]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ===ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴ=== ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ যᱮᱢᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ "ᱵᱟᱨᱱᱤᱝ ᱤᱞᱩᱡᱚᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱾<ref>{{cite news|url=https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901133010/https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|url-status=dead|archive-date=1 September 2023|title=Mohanlal as escape artist!|work=[[India Times]]|access-date=21 November 2019}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱴ (act) ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ, ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱛᱷ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ ᱒᱐᱐᱘'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱠᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱲᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|title=Mohanlal gives up his shot at magic|work=[[Daily News and Analysis]]|date=23 April 2008|access-date=8 November 2014|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155253/http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|title=Mohanlal plans daredevil stunt, magicians frown|work=[[CNN-News18]]|date=21 April 2008|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155533/http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> AMMA ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱤᱱᱱᱳᱥᱮᱱᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱠᱤ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|title=Mohanlal wilts under pressure, withdraws from stunt act|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=24 April 2008|access-date=12 May 2009|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160018/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱕᱐-᱕᱐ ᱨᱤᱥᱠ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|title='Escape act a big challenge'|author=<!--Not stated--> reporter|date=18 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160229/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|title=Actor Mohanlal's stint with magic|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 April 2008|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108192317/http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|archive-date=8 November 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱠ-ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱡᱤᱠ-ᱛᱷᱤᱢᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱳᱢᱮᱱ ᱪᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/actor-turns-magician-at-magic-planets-inaugural-677674.html|title=Actor Turns Magician at Magic Planet's Inaugural|agency=Express News Service|date=1 November 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205161221/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/Actor-Turns-Magician-at-Magic-Planets-Inaugural-677674.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱨᱤ (artistry)== [[File:Mohanlal with the team.jpg|upright|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]] ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/><ref name="hindu2">{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | location=Chennai | title=In for the long haul | date=19 February 2006 | access-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111208094212/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | archive-date=8 December 2011 | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | url-status=dead }}</ref><ref name="aag">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms Ram Gopal Varma ki.. Aag!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812191738/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms |date=12 August 2018 }}. Indiatimes.com. August 2007. Retrieved on 6 May 2012.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | location=Chennai | work=The Hindu|url-access=subscription | title=Rare Honour: Mohanlal joins Territorial Army | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110809095012/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | archive-date=9 August 2011 | url-status=live }}</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm The Hindu : New action hero?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129091013/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm|date=29 November 2010}} (23 June 2003)</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ" ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|title=Lalettan to grace small screen|date=3 July 2017|website=Deccan Chronicle|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722214154/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ "ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱠ ᱚᱯᱷ ᱚᱞ ᱴᱨᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html List of Reader's Digest's India's Most Trusted (To go with Abdul Kalam, Ratan Tata are India's most trusted: Survey)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816040706/http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html |date=16 August 2012 }}. Sify.com (2 March 2010). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Lal salaam! | date=18 September 2003 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080401073340/http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | archive-date=1 April 2008 | url-status=dead }}</ref> ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ]] ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mohanlal is India's pride, Kerala's treasure: Vijay to Dhanush, best quotes by Tamil actors on the Malayalam superstar. Rajinikanth, Suriya and more...|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|access-date=7 September 2021|website=The New Indian Express|date=20 May 2020 |archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124847/https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|access-date=2 July 2021|website=The New Indian Express|date=20 September 2019 |archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182722/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=My admiration increases: Amitabh Bachchan after watching the trailer of Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|access-date=2 July 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709214758/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Down memory lane | date=21 August 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101129052038/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | archive-date=29 November 2010 | url-status=dead }}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Showtime | date=22 December 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090925032600/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | archive-date=25 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱭ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ I. V. ᱥᱟᱥᱤ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ "ᱠᱮᱨᱤᱥᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱤ ᱢᱮᱥᱟ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱤᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱥᱴᱤᱱ ᱦᱳᱯᱷᱢᱮᱱ ''ᱴᱩᱴᱥᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱞᱳᱱ ''ᱨᱟᱢᱵᱳ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20190918142917/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-date = 18 September 2019|title = Mammootty and Mohan Lal emerge as unprecedented superstars of Malayalam films| date=31 December 1988 }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ", ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ, ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱮᱱᱮᱡ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱠᱣᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Cinema : Whither the heroine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928042749/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm|date=28 September 2013}} (9 December 2005)</ref><ref>T. N. Gopakumar [http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf Malayalam Cinema Faces a Threat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725213203/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf |date=25 July 2011 }}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱳᱯᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram : Boom year for Mollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921125535/http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|date=21 September 2007}} (30 December 2005)</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱥᱠᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱫᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | work=[[BBC News]] | first=John | last=Mary | title=Trouble brews over alcohol ads | date=15 February 2007 | access-date=26 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525140434/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | archive-date=25 May 2011 | url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ, ᱑᱙᱗᱒ (Wildlife Protection Act, 1972) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱱᱠᱚᱢ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱮᱰ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Superstar-Mohanlal-booked-for-possessing-elephant-tusk/articleshow/14144301.cms | title= Superstar Mohanlal booked for possessing elephant tusk| date=15 June 2012 | work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=K. P.|first=Bhavadas|title=Court wonders whether the elephant tusk case is for publicity.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|access-date=5 January 2015|agency=Metromatinee|publisher=Metromatinee|date=22 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113435/http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱯᱷᱮᱵᱷᱚᱨᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd"/><ref name="2013HC"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱤᱞᱞᱤᱜᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱮ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ" ᱾<ref name="2013HC">{{cite news |title=Tusk seizure case: court rules out graft |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece |access-date=20 May 2023 |work=[[The Hindu]] |date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702060445/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱞᱤᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd">{{cite news|title=Are petitions against Mohanlal aimed at publicity, asks HC|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|access-date=5 January 2015|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131022328/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|archive-date=31 January 2014|url-status=live}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱾''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱮᱱᱤᱭᱚᱱ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Greatest Performances of the Decade |url=https://filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219043509/https://www.filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |url-status=dead |archive-date=19 December 2019 |access-date=14 November 2020 |website=[[Film Companion]] |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ IMDb ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |access-date=29 August 2024 |title=Deepika Padukone, Shah Rukh Khan Top IMDb's List of Most Viewed Indian Stars |url=https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122092159/https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |archive-date=22 November 2024 |website=Variety |date=29 May 2024 }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html Actor-producer K Balaji passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109185630/http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html |date=9 January 2014 }}. Sify.com (3 May 2009). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ – ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱾ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm Movies: Introducing Mohanlal's son-Pranav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017172106/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm |date=17 October 2010 }}. [[Rediff.com]] (13 April 2002). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱵᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱚᱱ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ?."<ref name="rediff.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ,<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | work=[[Malayala Manorama]] | title=Welcome to actor Mohanlal's home! | date=28 June 2018 | access-date=26 December 2020 | archive-date=27 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127213814/https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | url-status=live }}</ref> ᱮᱞᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱨᱟ<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | work=[[The Times of India]] | title=Beans, tomato, lettuce fill Mohanlal's organic farm at his Elamakkara house | date=29 September 2020 | access-date=26 December 2020 | archive-date=5 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105080959/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱰᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2022/07/08/mohalal-new-luxury-duplex-flat-kochi.html | work=[[Malayala Manorama]] |title=Actor Mohanlal's new luxury duplex flat in Kochi is magnificent | date=8 July 2022 | access-date=9 March 2025 }}</ref> ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱳᱴᱤ,<ref>{{Cite web|title=Income Tax officials search Mohanlal's residence|url=https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|access-date=2 August 2021|website=Rediff|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802021153/https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱪᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|title=Malayalam matinee idol Mohanlal buying apartment in world's tallest tower, Burj Khalifa|date=27 May 2011|newspaper=The Economic Times|access-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184730/https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] |url-access=subscription| title=Stirring it up with Mohanlal | date=8 April 2006 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071127035120/http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | archive-date=27 November 2007 | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title=Mohanlal about Pranav Mohanlal's perspectives about spirituality|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|website=onlookersmedia.in|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130810/http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|archive-date=4 April 2017|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱳᱥᱳ, ᱡᱮ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱨᱥᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱚᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}} ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥᱼᱠᱟᱥᱤᱱᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱪᱤᱭᱟᱨᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=27 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |date=4 April 1997 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ'' ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal is super excited to host the show | newspaper=The Times of India|date=16 May 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-mohanlal-is-super-excited-to-host-the-show/articleshow/64188898.cms|access-date=14 June 2011}}</ref> ==ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ== [[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|alt=ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱷᱤᱱᱰ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ]]ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Padmabhushan2"/> ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ, ᱗᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱟᱨᱥ<ref name="auto"/><ref>[http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html CNN-IBN – INDIAN OF THE YEAR 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013161549/http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html |date=13 October 2011 }}. Indianoftheyear.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|access-date=29 January 2018|work=[[Business Standard]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱞᱟᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱡᱤᱵᱚᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html Mohanlal wants to join Territorial Army – Movies News News – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728130958/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html |date=28 July 2011 }}. Ibnlive.in.com. 1 November 2008. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Thiruvananthapuram [http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx Mohanlal to join Territorial Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201053052/http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx |date=1 December 2010 }}. Hindustan Times. 8 July 2009</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]] | title=Mohanlal joins Territorial Army | date=10 July 2009 | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090913052237/http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | archive-date=13 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱠᱤᱣᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱠᱣᱳᱱᱰᱳ ᱨᱮ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱵᱮᱞᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name = blackbelt/><ref>{{Cite news|url = https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/mohanlal-blackbelt-119610-2012-10-24|title = Blackbelt for Mohanlal!|date = 25 October 2012|work = [[India Today]]|access-date = 6 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141015210145/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-blackbelt/1/226217.html|archive-date = 15 October 2014|url-status = live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{Commons category}} * [http://www.thecompleteactor.com ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=29 August 2019 }} * {{IMDb name|0482320|name=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}} * {{Rotten-tomatoes-person|mohanlal|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ]] a2suo57ijglb91n7ypdrh0aofvy7z7v ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ 0 37812 199988 198660 2026-11-08T09:40:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199988 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | birth_name = ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ | image = Ilaiyaraaja at Merku Thodarchi Malai Press Meet (cropped).jpg | caption = ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1943|06|03}}{{efn|name="birthdate"}} | birth_place = ᱯᱟᱱᱱᱟᱭᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | alias = {{unbulleted list|ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ|ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ}} | education = ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱞᱟᱵᱟᱱ (ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ) | genre = {{flat list| *ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱳᱨ *ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ *ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ *ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ *ᱯᱷᱳᱠ *ᱨᱚᱠ *ᱡᱮᱡᱽ }} | occupations = {{flat list| *ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ *ᱮᱨᱮᱱᱡᱟᱨ *ᱠᱚᱱᱰᱟᱠᱴᱚᱨ *ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ *ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ *ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ *ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ *ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ }} | instruments = {{flat list| *ᱟᱲᱟᱝ (ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱤᱝ) *ᱜᱤᱴᱟᱨ *ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ *ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ *ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ *ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱟᱭᱡᱟᱨ *ᱚᱨᱜᱟᱱ *ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ *ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ *ᱥᱮᱞᱳ *ᱢᱨᱤᱫᱟᱝᱜᱟᱢ *ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ *ᱜᱷᱚᱴᱚᱢ *ᱰᱨᱚᱢᱥ }} | years_active = ᱑᱙᱗᱖–ᱱᱤᱛᱚᱜ | associated_acts = {{flat list| *ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ *ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ *ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ *ᱡᱚᱱ ᱤᱥᱠᱚᱴ *ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ (ᱦᱚᱯᱚᱱ) *ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ *ᱵᱷᱤ. ᱫᱟᱠᱥᱤᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ }} | website = {{Official URL}} {{Infobox officeholder | embed = yes | spouse = ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱟᱭᱭᱟ | children = ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ<br>ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ<br>ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ | office = ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ | constituency = ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ (ᱟᱨᱴᱥ) | nominator = ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ | term_start = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ | term_end = }} }} '''ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ''')<ref name="Valiant1" /> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ, ᱮᱨᱮᱱᱡᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref name="Valiant">{{cite news |title=Rajya Sabha felicitates Ilaiyaraaja for composing English classical symphony 'Valiant' |access-date=3 June 2025 |agency=THE HINDU BUREAU |work=The Hindu |date=19 March 2025 |url=https://www.thehindu.com/news/national/rajya-sabha-felicitates-ilaiyaraaja-for-composing-english-classical-symphony-valiant/article69345495.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410045552/https://www.thehindu.com/news/national/rajya-sabha-felicitates-ilaiyaraaja-for-composing-english-classical-symphony-valiant/article69345495.ece |archive-date=10 April 2025}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu_200506190401">{{cite web |title=No point in classifying music, says Ilayaraja |date=2005-06-19 |access-date=2022-09-15 |url=http://www.thehindu.com/2005/06/19/stories/2005061904010500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184423/http://www.thehindu.com/2005/06/19/stories/2005061904010500.htm |url-status=dead |website=The Hindu |archive-date=17 January 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110">Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 110).</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="huffingtonpost.in">{{Cite web|date=7 June 2020|title=To Appreciate Ilaiyaraaja's Anti-Caste Politics, You Have To Listen To His Music|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|website=HuffPost India|language=en|access-date=24 June 2020|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406072615/https://www.huffpost.com/archive/in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="m.behindwoods.com">{{Cite web|url=http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|title=10 Technologies brought in by Tamil Cinema|date=21 November 2016|website=Behindwoods|access-date=10 May 2020|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911020036/http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ CNN-IBN ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=indiatimes_37560912>{{cite web|date=8 March 2013|title=NTR is the greatest Indian actor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/NTR-is-the-greatest-Indian-actor/articleshow/18860418.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331080613/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/news-interviews/37560912_1_vote-share-greatest-actor-indian-cinema|url-status=live|archive-date=31 March 2013|work=The Times of India|access-date=12 April 2013}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant1" /><ref name="Valiant" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ ᱤᱱ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱖) - ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="finndian.com">{{Cite web|url=http://www.finndian.com/cd-review-ilaiyaraaja|title=CD Review: Ilaiyaraaja / Thiruvasagam &#124; Finndian|access-date=29 April 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430045320/http://www.finndian.com/cd-review-ilaiyaraaja|url-status=live}}</ref> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Music maestro Ilaiyaraaja nominated to the Rajya Sabha|url=https://www.thenewsminute.com/article/music-maestro-ilaiyaraaja-nominated-rajya-sabha-165614 |website=The Newsminute |date=6 July 2022 |access-date=25 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221125091449/https://www.thenewsminute.com/article/music-maestro-ilaiyaraaja-nominated-rajya-sabha-165614 |archive-date=25 November 2022}}</ref><ref name="Valiant"/> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱱᱟᱭᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{efn|name="birthdate"}}<ref name="Valiant1">{{cite news |title=Ilaiyaraaja debuts symphony 'Valiant' in London's Eventim Apollo Theatre; fans call it 'a surreal experience' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-debuts-symphony-valiant-in-londons-eventim-apollo-theatre-fans-call-it-a-surreal-experience/article69312346.ece |access-date=3 June 2025 |agency=THE HINDU BUREAU |work=The Hindu |date=10 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409081026/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-debuts-symphony-valiant-in-londons-eventim-apollo-theatre-fans-call-it-a-surreal-experience/article69312346.ece |archive-date=9 April 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/india/controversy-ilayaraja-sanctum-entry-restrictions-temple-protocol-9727690/|title=Ilayaraja slams 'false rumours' after controversy over temple sanctum entry restrictions|work=Indian express|date=17 December 2024|access-date=7 April 2025}}</ref><ref name="thenewsminute_102837">{{Cite web |date=21 May 2019 |title=Casteist message in Ilaiyaraaja's name is fake, composer's lawyer clarifies |url=https://www.thenewsminute.com/article/casteist-message-ilaiayaraajas-name-fake-composers-lawyer-clarifies-102837 |access-date=4 January 2021 |website=The News Minute |language=en |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208152510/https://www.thenewsminute.com/article/casteist-message-ilaiayaraajas-name-fake-composers-lawyer-clarifies-102837 |url-status=live }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ToI020620>{{Cite web|date=2 June 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/this-is-why-june-2-became-ilaiyaraajas-birthday/articleshow/76158934.cms|title=This is why June 2 became Ilaiyaraaja's birthday – The Times of India|website=The Times of India|access-date=3 June 2022|archive-date=3 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603061207/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/this-is-why-june-2-became-ilaiyaraajas-birthday/articleshow/76158934.cms|url-status=live}}</ref>{{efn|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, যাতে ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ToI020620/>|name="birthdate"}} ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Ilaiyarajacomposerasphenomenon">Mohan, A. 1994. Ilaiyaraja: composer as phenomenon in Tamil film culture. M.A. thesis, Wesleyan University (pp. 106–107).</ref> ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ "ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite book|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=pavalar+brothers&pg=PA1777|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94325-7|language=en|access-date=22 October 2020|archive-date=25 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025043130/https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=pavalar+brothers&pg=PA1777#v=snippet&q=pavalar%20brothers&f=false|url-status=live}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name=hinduonnet_200407090231>Rangarajan, M. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070216034838/http://www.hinduonnet.com/fr/2004/07/09/stories/2004070902310400.htm "Memorable evening in many ways".]}} ''The Hindu''. 9 July 2004. Retrieved 19 November 2006.</ref><ref name=thehindu_24080492>{{Cite news|last1=Ananthakrishnan|first1=G.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/performance-is-an-important-component-of-a-musical-composition-ilaiyaraaja/article24080492.ece|title=Performance is an important component of a musical composition: Ilaiyaraaja|date=4 June 2018|work=The Hindu|access-date=8 April 2020|last2=Ramani|first2=Srinivasan|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109033030/https://www.thehindu.com/entertainment/music/performance-is-an-important-component-of-a-musical-composition-ilaiyaraaja/article24080492.ece|url-status=live}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱫᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=India/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=India/> ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=India/> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=google_20170825>{{Cite book|first=Vijaya|last=Ramaswamy|url=https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&q=ilayaraja+communist&pg=PA155|title=Historical Dictionary of the Tamils|date=25 August 2017|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-5381-0686-0|pages=155|language=en|access-date=22 October 2020|archive-date=25 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025043130/https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&q=ilayaraja+communist&pg=PA155#v=snippet&q=ilayaraja%20communist&f=false|url-status=live}}</ref><ref name=indiatimes_38767109>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/T-V-Gopalakrishnan-gets-Sangita-Kalanidhi-award/articleshow/38767109.cms|title=T V Gopalakrishnan gets Sangita Kalanidhi award|date=21 July 2014|website=The Times of India|language=en|access-date=8 April 2020|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126052309/http://timesofindia.indiatimes.com/City/Chennai/T-V-Gopalakrishnan-gets-Sangita-Kalanidhi-award/articleshow/38767109.cms|url-status=live}}</ref> ===ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ === ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱟᱢᱟᱥᱟᱢᱤ<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=L5g4lEc2gNc&t=521s |title=திமுகவில் இணையும்.. தமிழக பாஜகவின் கங்கை அமரன் -அதிரடி அரசியல் திருப்பம்{{!}}Gangai Amaran {{!}} Nerukku Ner |date=2023-01-14 |last=Sathiyam News |access-date=2024-12-23 |via=YouTube}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱟᱥᱟᱯᱯᱟ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱨᱟᱥᱟᱭᱭᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?t=529&v=L5g4lEc2gNc&feature=youtu.be |title=திமுகவில் இணையும்.. தமிழக பாஜகவின் கங்கை அமரன் -அதிரடி அரசியல் திருப்பம்{{!}}Gangai Amaran {{!}} Nerukku Ner |date=2023-01-14 |last=Sathiyam News |access-date=2025-01-27 |via=YouTube}}</ref><ref name=maalaimalar_01225356>{{cite web |url=http://www.maalaimalar.com/2013/02/01225356/Illayaraja-songs-created-on-th.html |title=திரை இசையில் திருப்பம் உண்டாக்கிய இளையராஜா கிராமிய இசைக்கு புத்துயிர் அளித்தார் |publisher=Maalai Malar |access-date=1 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104182309/http://www.maalaimalar.com/2013/02/01225356/Illayaraja-songs-created-on-th.html |archive-date=4 January 2015}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱨᱟᱥᱟᱭᱭᱟ" ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=About Raja | url=http://www.ilayaraja.freeservers.com/aboutraja.htm }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱯᱟᱧᱪᱩ ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞᱟᱢ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟ" (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ') ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ" ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮ. ᱮᱢ. ᱨᱟᱡᱟ ᱾<ref name=deccanherald_322751>{{cite web |url=http://www.deccanherald.com/content/322751/raja-his-rule.html |title=Raja and his rule |website=Deccan Herald |date=30 March 2013 |access-date=31 May 2017 |archive-date=28 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528161251/https://www.deccanherald.com/content/322751/raja-his-rule.html |url-status=live }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ== ===ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ=== ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱱᱰ-ᱯᱷᱚᱨ-ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱮ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱜᱤᱴᱟᱨᱤᱥᱴ, ᱠᱤᱵᱳᱨᱰᱤᱥᱴ, ᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200411230058>Gautam, S. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20071016115625/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/11/23/stories/2004112300580100.htm "'Suhana safar' with Salilda".]}} ''The Hindu''. 13 November 2004. Retrieved 13 October 2006.</ref><ref name=hindu_200511200034>Chennai, S. [http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm "Looking back: flawless harmony in his music".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107163412/http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm |date= 7 November 2012}} ''The Hindu''. 20 November 2005. Retrieved 15 November 2006.</ref><ref name=archive_200611171852>Choudhury, R. 2005. [http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp The films of Salil Chowdhury: Introduction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117185255/http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp |date=17 November 2006}}. Retrieved 16 November 2006.</ref><ref name=thehindu_3752336>{{cite news |title=One of a kind |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |work=The Hindu |date=11 August 2012 |access-date=11 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184421/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |archive-date=17 January 2016|last1=Mujumdar |first1=Neha }}</ref> ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "[ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref name="One of a kind">{{cite news |title=One of a kind |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |work=The Hindu |date=11 August 2012 |access-date=11 August 2012 |last1=Mujumdar |first1=Neha |archive-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184421/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |url-status=live }}</ref> "ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱞᱮᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱤᱴᱟᱨᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Salil">{{cite news|title=Why many Ilaiyaraaja songs sound as if they emerged from a jam session with Salil Chowdhury|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-many-ilaiyaraaja-songs-sound-as-if-they-emerged-from-a-jam-session-with-salil-chowdhury/article23384713.ece|date=31 March 2018|access-date=22 September 2022|archive-date=19 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919050422/https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-many-ilaiyaraaja-songs-sound-as-if-they-emerged-from-a-jam-session-with-salil-chowdhury/article23384713.ece|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱾<ref name=archive_200802010240>Vijayakar, R. [http://www.screenindia.com/fullstory.php?content_id=13039 "The prince in Mumbai".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201024013/http://www.screenindia.com/fullstory.php?content_id=13039 |date= 1 February 2008}} ''Screen''. 21 July 2006. Retrieved 6 February 2007.</ref> ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱝ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱪᱮᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Session musician and film orchestrator |url=https://www.tamilselvi.com/Ilaiyaraaja-Fame.html |access-date=2024-06-15 |website=www.tamilselvi.com}}</ref> ===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ=== [[File:Ilaiyaraaja at the TFPC Press Meet Held Ahead Of The ‘Ilaiyaraaja 75’ Concert.jpg|thumb|left|TFPC ᱯᱨᱮᱥ ᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ "ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱯᱟᱧᱪᱩ ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=hindu_200704200023>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm |location=Chennai, India |title=Let down by screenplay—Maayakkannaadi |date=20 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109103504/http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm |work=The Hindu |archive-date=9 November 2012}}</ref> ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟᱭ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱷ (wave) ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Greene, P.D. 2001. "Authoring the Folk: the crafting of a rural popular music in south India". ''Journal of Intercultural Studies'' 22 (2): 161–172.</ref><ref>Sivanarayanan, A. 2004. Translating Tamil poetry. ''World Literature Today'' 78(2): 56–58.</ref><ref>{{cite news |title=The Ilaiyaraaja interview: 'Why should filmmakers know about music creation?' |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-film-composer-ilayaraaja-interview-on-his-75th-birthday/article59851815.ece |date=4 June 2018 |access-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926210416/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-film-composer-ilayaraaja-interview-on-his-75th-birthday/article59851815.ece|archive-date=26 September 2022 |url-status=live }}</ref> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="musicforthepeople">Baskaran, S.T. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070204030750/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2002/01/06/stories/2002010600150500.htm "Music for the people".]}} ''The Hindu''. 6 January 2002. Retrieved 15 November 2006.</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544">Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (p. 544).</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱟᱥᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱢᱩᱛᱷᱩ, ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ, ᱵᱷᱮᱛᱩᱨᱤ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱟᱛᱨᱮᱭᱟ, ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ, ᱪᱤ. ᱩᱫᱟᱭᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/columns/straight-talk/2017/03/23/ilayaraja-royalty-ban-spb-tamil-songs-salim-kumar.html|title=Long Live Ilayaraja!' Salim Kumar's case for immortal music...|publisher=onmanorma|access-date=15 December 2023|archive-date=15 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215052327/https://www.onmanorama.com/news/columns/straight-talk/2017/03/23/ilayaraja-royalty-ban-spb-tamil-songs-salim-kumar.html|url-status=dead}}</ref> ===ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱯᱩᱴ=== [[File:Ilaiyaraaja and Vikram at the Nadigar Sangam Protest.jpg|thumb|right|ᱱᱟᱫᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ]] ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱜ, ᱦᱟᱣᱩ ᱴᱩ ᱱᱮᱢ ᱤᱴ? (᱑᱙᱘᱖), ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱭᱟᱜᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱡᱮ. ᱮᱥ. ᱵᱟᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱪ ᱯᱟᱨᱴᱤᱴᱟᱥ, ᱯᱷᱤᱣᱜᱽᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱮᱠᱥᱪᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (pp. 544–545).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ, ᱱᱟᱛᱷᱤᱝ ᱵᱟᱴ ᱣᱤᱸᱰ (᱑᱙᱘᱘), ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ ᱚᱨᱚᱝᱤᱡ ᱦᱚᱨᱤᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱕᱐-ᱯᱤᱥ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱮᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱪᱩᱣᱟᱞ ᱮᱯᱨᱳᱪ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ—ᱡᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ "ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200611060940>Oriental Records. Undated. [http://www.orientalrecords.com/productdetails.php?id=123 Nothing But Wind] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061106094012/http://www.orientalrecords.com/productdetails.php?id=123 |date=6 November 2006}}. Retrieved 19 November 2006.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱞೆᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱭᱩ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞᱥ ᱚᱱ ᱫᱟ ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱ (᱑᱙᱙᱔) ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱤᱛᱟᱢ (᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ: ᱮ ᱠᱨᱚᱥᱳᱵᱷᱟᱨ (᱒᱐᱐᱕) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱥᱣᱟᱨᱴᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱰᱟᱯᱮᱥᱴ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200507290041>Viswanathan, S. 2005. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070707012650/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2215/stories/20050729004110200.htm A cultural crossover]}}. ''Frontline'' 22 (15), 16–29 July. Retrieved 13 October 2006.</ref><ref name=hinduonnet_200411260303>Parthasarathy, D. 2004. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20071016115605/http://hinduonnet.com/thehindu/2004/11/26/stories/2004112603032000.htm Thiruvasagam in 'classical crossover']}}. The Hindu, Friday, 26 November. Retrieved 1 March 2007.</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ-ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱥᱤᱭᱟ (᱒᱐᱐᱖) ᱾<ref name=hindu_200612300600>Soman, S. 2006. [http://www.hindu.com/2006/12/30/stories/2006123006000200.htm 'The Music Messiah'] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070105090625/http://www.hindu.com/2006/12/30/stories/2006123006000200.htm |date=5 January 2007}}. The Hindu, Saturday, 30 December. Retrieved 27 February 2007.</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mullappilly |first=Sreejith |date=2025-03-09 |title=Ilaiyaraaja becomes first Asian to present western classical symphony in London |url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2025/Mar/09/ilaiyaraaja-becomes-first-asian-to-present-western-classical-symphony-in-london |access-date=2026-04-11 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ “ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱮᱱᱴ” ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Tw0zz6SRVJk |title=Ilaiyaraaja Symphony No. 1 - (Valiant) - BTS Video - Maestro Ilaiyaraaja - Mercuri |date=2025-01-24 |last=Mercuri Live |access-date=2025-02-03 |via=YouTube}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=thehindu_31709650>{{Cite news|author=The Hindu Net Desk|date=30 May 2020|title=Ilaiyaraaja and SPB join hands for 'Bharath Bhoomi'|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraajas-tribute-song-on-covid-19/article31709650.ece|access-date=2 June 2020|issn=0971-751X|archive-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629064035/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraajas-tribute-song-on-covid-19/article31709650.ece|url-status=live}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=deccanchronicle_310520>{{Cite web|date=31 May 2020|title=A song of tribute: Ilayaraja's salute to COVID-19 warriors|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/310520/a-song-of-tribute-ilayarajas-salute-to-covid-19-warriors.html|access-date=2 June 2020|website=Deccan Chronicle|language=en|archive-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814093713/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/310520/a-song-of-tribute-ilayarajas-salute-to-covid-19-warriors.html|url-status=live}}</ref><ref name=newindianexpress_2149984>{{Cite web|title=Maestro Ilaiyaraaja pays tribute to COVID-19 warriors, releases song sung by SPB|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2020/may/30/maestro-ilaiyaraaja-pays-tribute-to-covid-19-warriors-releases-song-sung-by-spb-2149984.html|access-date=2 June 2020|website=The New Indian Express|date=30 May 2020 |archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819230248/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2020/may/30/maestro-ilaiyaraaja-pays-tribute-to-covid-19-warriors-releases-song-sung-by-spb-2149984.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱤᱥᱟᱭ ᱳᱴᱤᱴᱤ' ᱮᱯ ᱞᱚᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱯ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ-ᱫᱟ-ᱥᱤᱱᱥ ᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱾<ref name=thehindu_31734573>{{Cite news|date=2 June 2020|title=Ilaiyaraaja to launch OTT app soon|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilaiyaraaja-to-launch-ott-app-soon/article31734573.ece|access-date=30 June 2020|issn=0971-751X|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702140910/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilaiyaraaja-to-launch-ott-app-soon/article31734573.ece|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱟᱢ ᱞᱚᱠᱥᱢᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱩᱝᱜᱟᱯᱯᱟᱱᱰᱟ' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2017-01-15 |title=Ilayaraja song for london Olympics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ilayaraja-song-for-london-olympics/articleshow/14319043.cms?from=mdr |access-date=2024-02-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-06-20 |title=Lesser-known Ilayaraja number at Olympics opener |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/lesserknown-ilayaraja-number-at-olympics-opener/article3547902.ece |access-date=2024-02-11 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=23 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133348/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/lesserknown-ilayaraja-number-at-olympics-opener/article3547902.ece |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱭᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱢᱟᱭ ᱤᱛᱷᱳ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱢ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱮᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱢᱤᱥ ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sweetsoundtrack.com/Movies/Miss-Lovely-2012|title=Songs from Miss Lovely|website=sweetsoundtrack.com|access-date=31 May 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213326/http://sweetsoundtrack.com/Movies/Miss-Lovely-2012|url-status=live}}</ref> ᱫᱟ ᱞᱟᱵᱷᱵᱟᱨᱰᱥ (᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱱᱫᱷᱟ ᱠᱩᱢᱢᱤ (᱑᱙᱘᱓) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱳᱨᱩ ᱠᱤᱞᱤ" ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YzPq8uVgLe8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211218/YzPq8uVgLe8 |archive-date=2021-12-18 |url-status=live|title=The Lovebirds (2020) – Official Trailer|date=16 January 2020 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱰ ᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱝᱠ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱝᱠ ᱛᱷᱤᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟ (᱑᱙᱘᱕) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ "ᱩᱱᱟᱠᱠᱩᱢ ᱮᱱᱱᱟᱠᱩᱢ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=hindu_200710175053>Mehar, R. 2007. [http://www.hindu.com/2007/10/17/stories/2007101750530200.htm Hip-hopping around the world] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316003456/http://www.hindu.com/2007/10/17/stories/2007101750530200.htm |date=16 March 2008}}. The Hindu, 17 October. Retrieved 14 March 2008.</ref> ᱵᱷᱟᱡᱷᱠᱟᱭ (᱑᱙᱔᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱢᱮᱞᱞᱟ ᱢᱮᱞᱞᱟ ᱮᱱᱱᱟᱭᱛᱷᱳᱴᱴᱩ" ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱤᱴ ᱢᱮᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.whosampled.com/Rabbit-Mac/Sempoi/|title=Sempoi by Rabbit Mac|website=WhoSampled|access-date=2022-09-21|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921125812/https://www.whosampled.com/Rabbit-Mac/Sempoi/|url-status=live}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱠ ᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱣᱩᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱮ. ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟ (᱒᱐᱐᱗) ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱮᱢᱵᱳ ᱵᱮᱝᱜᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ (᱑᱙᱙᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱴᱩᱠᱩᱭᱤᱞᱩ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine |last=Christgau |first=Robert |date=2007-08-23 |title=Kala |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kala-248078/ |access-date=2024-05-17 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref> ᱟᱞᱯᱷᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱰᱨᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://m.soundcloud.com/alphant/an-indian-dream|title=Alphant – An Indian Dream (Original Mix)|access-date=2022-09-21|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921140800/https://m.soundcloud.com/alphant/an-indian-dream|url-status=live}}</ref> ᱜᱳᱱᱡᱟᱥᱩᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱭᱮ ᱦᱟᱣᱟ ᱭᱮ ᱯᱷᱤᱡᱟ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=GonjaSufi's 'Sheep' sample of Asha Bhosle and Suresh Wadkar's 'Yeh Hawa Yeh Fiza' |url=https://www.whosampled.com/sample/58292/GonjaSufi-Sheep-Asha-Bhosle-Suresh-Wadkar-Yeh-Hawa-Yeh-Fiza/ |access-date=18 May 2024 |website=WhoSampled}}</ref> ===ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ=== [[File:Maestro Ilayaraaja with fellow musicians.jpg|thumb|left|᱙᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200510210014>Rangarajan, M. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20060910163021/http://www.hinduonnet.com/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm "The Raja still reigns supreme".]}} ''The Hindu''. 21 October 2005. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱟᱴᱨᱳ ᱠᱚᱢᱩᱱᱟᱞᱮ ᱰᱤ ᱢᱳᱰᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱸᱡᱮᱞᱤᱠᱟ, ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱟᱡᱤᱭᱳᱱᱟᱞᱮ ᱰᱤ ᱢᱩᱥᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ-ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ L'Altro Suono ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200709280227>Van Ryssen, S. [http://leonardo.info/reviews/dec2005/llaiy_ryssen.html "Ilaiyaraaja's Musical Journey".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928022757/http://leonardo.info/reviews/dec2005/llaiy_ryssen.html |date=28 September 2007}} ''Leonardo Digital Review''. December 2005. Retrieved 7 March 2007.</ref> ᱤᱛᱷᱩ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ("ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200507010242>[http://www.hindu.com/fr/2005/07/01/stories/2005070102420400.htm "Ithu Ilaiyaraja".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001045314/http://www.hindu.com/fr/2005/07/01/stories/2005070102420400.htm |date= 1 October 2007}} ''The Hindu''. 1 July 2005. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱷᱳᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱨᱮᱱᱰᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱮᱵᱷᱟᱨᱞᱟᱥᱴᱤᱝ ᱨᱟᱡᱟ") ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱛᱷᱟᱱᱮ ᱮᱱ ᱯᱳᱱᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱭᱮᱛᱳ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱯᱳᱭᱤᱱᱫᱷᱤ ᱢᱟᱱᱟᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱚᱸᱪ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ibs>{{Cite web|date=2012-09-05|url=https://www.idlebrain.com/news/functions/concert-ilayaraja2012.html|title=Ilayaraja concert and Yeto Velli Poyindi music launch – idle brain|website=idlebrain.com|access-date=2023-06-03|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603170445/https://www.idlebrain.com/news/functions/concert-ilayaraja2012.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱡᱟᱨᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="archive_201303011341">Trinity Events [http://www.trinityeventsonline.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301134143/http://www.trinityeventsonline.com/|date=1 March 2013}} Retrieved 24 February 2013.</ref> ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱰᱤ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱮᱥᱮᱵᱷᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱟᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱯᱤᱮ+ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱨᱩᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱱᱤᱣᱟᱨᱠ, ᱱᱤᱣ ᱡᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱮᱪᱯᱤ ᱯᱮᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮᱴ ᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱴᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱳ᱒ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.theo2.co.uk/event/ilaiyaraaja-20130825.html |title=Ilaiyaraaja's live concert – Raja the Raja |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213232218/http://www.theo2.co.uk/event/ilaiyaraaja-20130825.html |archive-date=13 December 2013 |access-date=7 June 2021}}</ref> ==ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ== {{Quote box | quote = "ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱧ ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱦᱩᱫᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱤᱧ ᱡᱚᱴᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾" | author = ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ (creative) ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ (process) ᱵᱟᱵᱚᱛ<ref name="musicreligion">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-recounts-musical-journey/article26112431.ece |title=Ilaiyaraaja: Music is my religion |first=Surendran Anusha |last= Ramamoorthy Preethi |work=The Hindu |date=28 January 2019 |access-date=2022-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421205021/https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-recounts-musical-journey/article26112431.ece |archive-date=21 April 2022 |url-status=live}}</ref> | width = 33% | align = right }} ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱚᱱ — ᱤᱧᱟᱜ, ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱳᱱᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾" ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱥ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱯᱷᱚᱨᱢᱩᱞᱟᱭ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ — "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ," ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-the-maestro-who-hears-unheard-melodies/article24062128.ece |title=Ilaiyaraaja, the maestro who hears unheard melodies |work=The Hindu |date=2 June 2018 |access-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005073013/https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-the-maestro-who-hears-unheard-melodies/article24062128.ece |archive-date=5 October 2022 |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱥᱤᱠᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱮᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱡᱷᱤᱡ" ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, "ᱤᱧᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱑᱑ ᱵᱟᱡᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱒ ᱵᱟᱡᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱤᱧ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱔ ᱵᱟᱡᱮ ᱧ ᱵᱮᱨᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱫᱩᱲᱩᱵᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱗ ᱵᱟᱡᱮ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ᱟᱢᱮᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱮ C ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱠᱚᱨᱰ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=India/> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, "ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱩᱭᱟ ᱚᱱᱟᱧ ᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ," ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱧᱮ ᱢᱮᱛᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="musicreligion"/> ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱘᱕ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ibs"/> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱥ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱟᱭᱡᱟᱨ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ, ᱰᱨᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱱ, ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱵᱚᱠᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤ (MIDI) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱱᱩ, ᱱᱟᱫᱟᱥᱣᱟᱨᱟᱢ, ᱰᱷᱳᱞᱟᱠ, ᱢᱨᱤᱫᱟᱝᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱠᱥᱳᱯᱷᱳᱱ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱞᱤᱰ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544" /> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞᱤ ᱮᱱᱟᱭ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ? ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱢᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="India"/> [[File:Music Maestro Ilayaraja speaking after receiving the centenary award at the inauguration of the 46th International Film Festival of India (IFFI-2015), in Panaji, Goa. The Union Minister for Finance.jpg|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱔᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (IFFI-2015), ᱯᱟᱱᱟᱡᱤ, ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ|left]] ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Salil"/> "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱵᱷᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱵᱷᱟᱞᱩᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱩ ᱳᱨ ᱢᱟᱱᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱮᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="MSV">{{cite news |last1=Kolappanand |first1=B. |title=I owe it to MSV, says Ilayaraja |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/i-owe-it-to-msv-says-ilayaraja/article7427233.ece |access-date=3 June 2025 |work=The Hindu |date=16 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216042542/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/i-owe-it-to-msv-says-ilayaraja/article7427233.ece |archive-date=16 December 2024}}</ref> ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ, ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ "ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=India>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/theres-india-in-his-music/article24094187.ece|title=There's India in Ilaiyaraja's music|first=Deepa|last=Ganesh|date=6 June 2018|work=The Hindu|access-date=30 April 2021|archive-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607184950/https://www.thehindu.com/entertainment/music/theres-india-in-his-music/article24094187.ece|url-status=live}}</ref> ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Salil"/> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="huffingtonpost.in"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110">Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 110).</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱮᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 111).</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱨᱮᱱᱡᱤᱝ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱛᱷᱳᱰᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱨᱳᱪ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110" /> ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱯᱚᱞ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱢᱮᱱᱮᱛ-ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢᱥ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱱᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ" ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱯᱷᱳᱠ ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱜᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ, ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ-ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (p. 545).</ref> ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱟᱱ ᱥᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱮᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱴ ᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="musical_man">S. Theodore Baskaran [http://www.outlookindia.com/article.aspx?231674 "Jnana To Gana: Consistent eclecticism has kept Tamil film music virile"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116115029/http://outlookindia.com/article.aspx?231674 |date=16 November 2010}}. Outlookindia.com, 26 June 2006.</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱤᱥᱯᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Ilaiyarajacomposerasphenomenon" /><ref name="filmmusicsouthernareap.544" /> == ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ == ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ [[File:He President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Illaiyaraja.JPG|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫᱟ]] ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=25 January 2018|title=Ilaiyaraaja gets Padma Vibhushan|website=Behindwoods.com|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ilayaraja-gets-padma-vibhushan-award.html|access-date=25 January 2018|archive-date=26 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126125652/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ilayaraja-gets-padma-vibhushan-award.html|url-status=live}}</ref><ref name="news18_1642129">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/award-shows-modi-govt-respects-tamil-people-a-lot-ilayaraja-on-getting-padma-vibhushan-1642129.html|title=Award Shows Modi Govt Respects Tamil People a Lot: Ilayaraja on Getting Padma Vibhushan|date=25 January 2018|website=news18.com|access-date=7 June 2021|archive-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607184952/https://www.news18.com/news/india/award-shows-modi-govt-respects-tamil-people-a-lot-ilayaraja-on-getting-padma-vibhushan-1642129.html|url-status=live}}</ref> ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bhandari |first=Shashwat |date=6 July 2022 |title=Celebrated athlete PT Usha, Philanthropist Veerendra Heggade among 4 nominated for Rajya Sabha |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/pt-usha-ilaiyaraaja-veerendra-heggade-vijayendra-prasad-garu-nominated-for-rajya-sabha-modi-congratulates-2022-07-06-790172 |access-date=2022-07-06 |website=www.indiatvnews.com |language=en |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706154659/https://www.indiatvnews.com/news/india/pt-usha-ilaiyaraaja-veerendra-heggade-vijayendra-prasad-garu-nominated-for-rajya-sabha-modi-congratulates-2022-07-06-790172 |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-pm-modi-presents-honorary-doctorate-to-music-maestro-ilaiyaraaja-2296175-2022-11-11 |title=PM Modi confers honorary doctorate to music maestro Ilaiyaraaja |date=11 November 2022 |access-date=15 December 2023 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124115607/https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-pm-modi-presents-honorary-doctorate-to-music-maestro-ilaiyaraaja-2296175-2022-11-11 |url-status=live}}</ref> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ—ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="Valiant"/><ref name="archive_200704181746">Ministry of Information and Broadcasting, India. 2006. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418174624/http://mib.nic.in/dff/welcome.html|date=18 April 2007|title=Directorate of Film Festivals}}. Archived from [http://mib.nic.in/dff/welcome.html the original] on 18 April 2007. Retrieved 22 November 2006.</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_4234942">{{cite web|agency=Press Trust of India|date=24 December 2012|title=Ilayaraja gets Sangeet Natak Akademi award|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330161248/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|archive-date=30 March 2013|access-date=12 April 2013|work=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Valiant"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ CNN-IBN ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱔᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ; ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="indiatimes_37560912" /> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |date=3 May 2016 |title=Award Winning Composer ilayaraja's Film Soundtrack Released : Love and Love Only Film Score Available Ahead of Indian-Australian Film Debut—The Indian Telegraph |url=http://theindiantelegraph.com.au/award-winning-composer-ilayarajas-film-soundtrack-released-love-and-love-only-film-score-available-ahead-of-indian-australian-film-debut/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507003435/http://theindiantelegraph.com.au/award-winning-composer-ilayarajas-film-soundtrack-released-love-and-love-only-film-score-available-ahead-of-indian-australian-film-debut/ |archive-date=7 May 2018 |access-date=6 May 2018 |website=theindiantelegraph.com.au}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘,᱖᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱑,᱕᱒᱓ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref name="Valiant"/> ᱟᱨ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱮᱥᱮᱱᱰᱤᱝ ᱱᱳᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web |date=13 March 2018 |title=Ilayaraja performs for the first time in Houston |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/music/ilayaraja-performs-for-the-first-time-in-houston/story-kP8qfMJIhlJEsiFxyLZMVM.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412103314/https://www.hindustantimes.com/music/ilayaraja-performs-for-the-first-time-in-houston/story-kP8qfMJIhlJEsiFxyLZMVM.html |archive-date=12 April 2018 |access-date=12 April 2018}}</ref><ref name="Baskaran2009">{{cite book |last=Baskaran |first=Sundararaj Theodore |url=https://books.google.com/books?id=fNgqAQAAIAAJ |title=History through the lens: perspectives on South Indian cinema |date=1 January 2009 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-3520-6 |page=82 |access-date=1 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107175235/http://books.google.com/books?id=fNgqAQAAIAAJ |archive-date=7 January 2014 |url-status=live}}</ref><ref name="Das2010">{{cite book |author=Emmanuel Anthony Das |url=https://books.google.com/books?id=05oSduutr-IC&pg=RA2-PA7 |title=The Bestconferred is Yet to Be |date=1 September 2010 |publisher=Pustak Mahal |isbn=978-81-223-1144-0 |page=7 |access-date=1 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621193918/http://books.google.com/books?id=05oSduutr-IC&pg=RA2-PA7 |archive-date=21 June 2013 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱥᱠᱳᱯᱤᱠ 3D ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece|title=Jijo and his 3D dream that resulted in 'My Dear Kuttichathan|work=The Hindu|date=2 April 2018|access-date=21 September 2022|last1=Chelangad|first1=Saju|archive-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114163829/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ (᱑᱙᱘᱖ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="m.behindwoods.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ (᱑᱙᱘᱗) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>TIME Magazine. 2005. [http://www.time.com/time/2005/100movies/0, 23220, nayakan, 00.html All-TIME 100 Movies]{{dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱢᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨᱩᱛᱷᱤ (᱑᱙᱙᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=thenewsminute_20190108>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/ilaiyaraaja-75-tribute-music-icon-be-held-feb-2-and-3-chennai-94684|title='Ilaiyaraaja 75': A tribute to the music icon to be held on Feb 2 and 3 in Chennai|date=8 January 2019|website=The News Minute|access-date=27 April 2019|archive-date=5 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190205034939/https://www.thenewsminute.com/article/ilaiyaraaja-75-tribute-music-icon-be-held-feb-2-and-3-chennai-94684|url-status=live}}</ref> ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤ-ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ilayaraja 75: AR Rahman, Kamal Haasan, Rajinikanth attend celebration of legendary composer's illustrious career|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ilayaraja-75-ar-rahman-kamal-haasan-rajinikanth-attend-celebration-of-legendary-composers-illustrious-career-6030541.html|publisher=Firstpost|date=5 February 2019|access-date=9 November 2020|archive-date=20 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120134700/https://www.firstpost.com/entertainment/ilayaraja-75-ar-rahman-kamal-haasan-rajinikanth-attend-celebration-of-legendary-composers-illustrious-career-6030541.html|url-status=live}}</ref> ᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant" /><ref name="Valiant1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱓᱔ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Valiant" /><ref name="youtube.com">{{cite web |date=19 October 2015 |title=Mr.Viji Manuel talks about Symphony by Isaignani Ilaiyaraaja |url=https://youtube.com/watch/fFPjQlXXaio |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430182824/https://www.youtube.com/watch/fFPjQlXXaio |archive-date=30 April 2021 |access-date=20 October 2015 |via=YouTube}}</ref><ref name="thehindu_200211220228">{{cite web |title=The Hindu : Ilayaraja's books |url=http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/11/22/stories/2002112202280200.htm |website=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ ᱤᱱ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱖), ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="finndian.com" /> ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Valiant1"/> ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱟᱪᱤᱞ ᱯᱷᱳᱨᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱞᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱑᱐ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱰᱨᱤᱣ ᱞᱚᱭᱮᱰ ᱣᱮᱵᱟᱨ ($᱑.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱟᱨ ᱢᱤᱠ ᱡᱮᱜᱟᱨ (over $᱓᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱷᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱾"<ref name="thehindu_17682511">{{cite web|last=Forler|first=Achille|date=28 March 2017|title=My songs, my royalties|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/ilaiyaraaja-sp-balasubrahmanyan-royalty-issue-my-songs-my-royalties/article17682511.ece|work=The Hindu|access-date=7 April 2018|archive-date=27 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327212414/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/ilaiyaraaja-sp-balasubrahmanyan-royalty-issue-my-songs-my-royalties/article17682511.ece|url-status=live}}</ref> ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱳᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ "ᱡᱮᱱᱨᱮ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ/ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱜ/ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱟᱜ/ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭᱟᱜ/ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱟᱜ/ᱳᱵᱷᱟᱨ-ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱟᱜ/ᱟᱹᱲᱤᱥᱟᱜ/ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Salil" /> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱷᱳᱠᱟᱞᱤᱥᱴ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱚᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱚᱰ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱵᱟᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱟᱱᱯᱷᱮᱫᱚᱢᱮᱵᱟᱞ" ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱮᱵᱽᱥᱳᱞᱩᱴ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=An Artiste of the Millennium: Ilaiyaraaja at 75|url=https://m.thewire.in/article/the-arts/an-artiste-of-the-millennium-ilaiyaraaja-at-75|publisher=The Wire|date=10 September 2018|access-date=15 September 2022|archive-date=15 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915113344/https://m.thewire.in/article/the-arts/an-artiste-of-the-millennium-ilaiyaraaja-at-75|url-status=live}}</ref> ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱥᱟᱱᱥ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="India"/> ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱴᱩ ᱦᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤᱯᱷᱳᱨ ᱭᱩ ᱰᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Best Albums Ever |url=http://www.rocklistmusic.co.uk/guardian100.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813104430/http://www.rocklistmusic.co.uk/guardian100.htm |archive-date=13 August 2017 |access-date=3 February 2010 |website=The Guardian}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱖᱕ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ "ᱨᱟᱠᱠᱟᱢᱢᱟ ᱠᱟᱭᱭᱟ ᱛᱷᱟᱴᱴᱩ" ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱑᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="archive_201503300739">{{cite web |title=THE WORLD'S TOP TEN |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330073900/http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten/ |archive-date=30 March 2015 |access-date=7 June 2021 |website=BBC World Service.com}}</ref> ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ "ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱤᱱ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Ramachandran|2014|p=140}} ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ "ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱱᱳᱴᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱭᱳ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=thehindu_200510210014>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm |title=The Raja still reigns supreme |date=21 October 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831055436/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm |archive-date=31 August 2015 |url-status=dead |work=The Hindu |access-date=17 July 2015}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱡᱤᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite web | title=Illayaraja's wife dies of heart attack | work=The Times of India | date=November 2011 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/illayarajas-wife-dies-of-heart-attack/articleshow/10563331.cms#:~:text=This%20story%20is%20from%20November,(singer%20and%20music%20director) }}</ref>) ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ—ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ, ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ—ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=hindu_200701130159>{{cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/01/13/stories/2007011301591200.htm |title=Music from the past |website=The Hindu.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107163353/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/01/13/stories/2007011301591200.htm |archive-date=7 November 2012 |url-status=dead |access-date=7 June 2021}}</ref><ref name=hindu_200508050167>Staff reporter. [http://www.hindu.com/2005/08/05/stories/2005080501670200.htm "Ilaiyaraja's daughter gets engaged".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429073520/http://www.hindu.com/2005/08/05/stories/2005080501670200.htm |date=29 April 2007}} ''The Hindu''. 5 August 2005. Retrieved 3 March 2007.</ref> ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=thehindu_2587916>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article2587916.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Music maestro Ilayaraja's wife passes away |date=1 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111210151421/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article2587916.ece |archive-date=10 December 2011}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ, ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/musical-brothers-ilaiyaraaja-and-gangai-amaren-reunite-after-13-years/articleshow/89633355.cms|title=Musical brothers Ilaiyaraaja and Gangai Amaren reunite after 13 years|website=The Times of India|access-date=4 May 2022|archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504113825/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/musical-brothers-ilaiyaraaja-and-gangai-amaren-reunite-after-13-years/articleshow/89633355.cms|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ilaiyaraaja's daughter and playback singer Bhavatharini dies of cancer |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ilaiyaraajas-daughter-and-playback-singer-bhavatharini-dies-of-cancer-2493685-2024-01-25 |access-date=2024-01-25 |website=India Today |date=25 January 2024 |language=en |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125155226/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ilaiyaraajas-daughter-and-playback-singer-bhavatharini-dies-of-cancer-2493685-2024-01-25 |url-status=live }}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite web | title=Happy Birthday Ilayaraja: Assistant to maestro, here are some lesser known facts about Isai Gnani Ilayaraja's musical journey | work=The Times of India | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/happy-birthday-ilayaraja-assistant-to-maestro-here-are-some-lesser-known-facts-about-isai-gnani-ilayarajas-musical-journey/articleshow/76137497.cms }}</ref>, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref name=India/> ==ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ== [[File:Rajinikanth, Kamal Haasan and Ilaiyaraaja At The Nadigar Sangam Protest.jpg|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ) ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ (ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ]] ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱩᱞᱞᱚᱝᱜᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱤᱜᱟᱞ ᱱᱳᱴᱤᱥ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱟᱨᱢᱤᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ, ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱵᱚᱱᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=hindustantimes_20170320>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/music/illayaraja-s-legal-notice-to-spb-sp-balasubrahmanyam-says-he-will-obey-the-law/story-hulhkHFbDsrOBOu3kiu1EN.html |title=Illayaraja's legal notice to SPB: SP Balasubrahmanyam says he will obey the law |work=Hindustan Times |date=20 March 2017 |access-date=31 May 2017 |archive-date=24 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524181700/http://www.hindustantimes.com/music/illayaraja-s-legal-notice-to-spb-sp-balasubrahmanyam-says-he-will-obey-the-law/story-hulhkHFbDsrOBOu3kiu1EN.html |url-status=live }}</ref> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱥ.ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱤᱜᱟᱞ ᱱᱳᱴᱤᱥ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱠᱟ' ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thenewsminute.com/article/gangai-amaran-slams-brother-ilaiyaraaja-says-legal-notice-spb-foolishness-58886 | title=Gangai Amaran slams brother Ilaiyaraaja, says legal notice to SPB is 'foolishness' | date=20 March 2017 | access-date=4 May 2022 | archive-date=20 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220520140613/https://www.thenewsminute.com/article/gangai-amaran-slams-brother-ilaiyaraaja-says-legal-notice-spb-foolishness-58886 | url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱠ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, "ᱤᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ"<ref>{{cite web | title=Ilayaraja says no proof for Jesus' resurrection, sparks controversy | website=The Week | url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/27/ilayaraja-says-no-proof-for-jesus-resurrection-sparks-controversy.html?fromNewsdog=1 }}</ref> ᱾ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=Christ remark: Plaint filed against Ilayaraja|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/christ-remark-plaint-filed-against-ilayaraja/articleshow/63523573.cms|date=29 March 2018|access-date=22 September 2022|archive-date=15 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315085146/https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/christ-remark-plaint-filed-against-ilayaraja/articleshow/63523573.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ; ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite news|title=Ilaiyaraaja: 'There are no composers today, only programmers'|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-no-composers-today-only-programmers/article65230243.ece|date=16 March 2022|access-date=22 September 2022|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922055454/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-no-composers-today-only-programmers/article65230243.ece|url-status=live}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱳᱫᱤ—ᱨᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨᱥ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱣᱟᱨᱰ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱵᱤ.ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ"<ref>{{cite web | title=Elangovan's tirade against Ilaiyaraaja goes viral | work=The Hindu | date=24 April 2022 | url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/elangovans-tirade-against-ilaiyaraaja-goes-viral/article65351346.ece/ }}</ref> ᱾ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱣᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=The sound of criticism: How Ilaiyaraaja's comparison of Ambedkar and Modi triggered a political row|publisher=Firstpost|url=https://www.firstpost.com/india/the-sound-of-criticism-how-ilaiyaraajas-comparison-of-ambedkar-and-modi-triggered-a-political-row-10572601.html|date=19 April 2022|access-date=22 September 2022|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922130557/https://www.firstpost.com/india/the-sound-of-criticism-how-ilaiyaraajas-comparison-of-ambedkar-and-modi-triggered-a-political-row-10572601.html|url-status=live}}</ref> ==ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ {| class="wikitable sortable" |- | ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱱᱟᱣᱟ / ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ |} ==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ===ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ=== {{Refbegin}} * {{Cite book |last=Ramachandran |first=Naman |title=Rajinikanth: The Definitive Biography |title-link=Rajinikanth: The Definitive Biography |publisher=Penguin Books |year=2014 |isbn=978-0-14-342111-5 |location=New Delhi |author-link=Naman Ramachandran |orig-date=2012}} {{Refend}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== {{refbegin|2}} *{{cite web | last=Ethirajan | first=Anbarasan | title=Ilaiyaraaja: The Indian maestro still reshaping music 50 years on | website=BBC | date=6 June 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2pldw8x9zo }} *ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱵᱷᱮᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱤᱞ ᱠᱳᱴᱴᱤ ᱠᱤᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱩ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱢᱟᱭ ᱤᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥᱮᱥ) (᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱟᱜᱟᱢ ᱾ → ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ *ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱛᱷᱩᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱥᱟᱨᱟᱞ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱤᱰᱩ ᱾ *ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟᱵᱷᱩᱜᱟᱞ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱰᱨᱤᱢᱥ) (᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱟᱜᱟᱢ ᱾ → ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱩᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱳᱵᱟᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱾ *ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱ ᱥᱤᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱭᱜᱟᱞ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱩ ᱯᱩᱛᱷᱟᱠᱟ ᱱᱤᱞᱟᱭᱟᱢ ᱾ *ᱯᱨᱮᱢ-ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ: ᱤᱥᱟᱭᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱢᱩᱢ ᱟᱞᱟᱜᱤᱭᱟᱞᱩᱢ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ: ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱚᱯᱷᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱥᱮᱢᱵᱩᱞᱟᱢ ᱾ *{{cite web |url=http://movies.rediff.com/report/2010/sep/20/south-ilaiyaraja-bio.htm |title=Making Music, Raja-style |author=Srinivasan, Pavithra |date=20 September 2010 |work=Rediff.com |access-date=15 October 2010 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126153207/http://movies.rediff.com/report/2010/sep/20/south-ilaiyaraja-bio.htm |url-status=live}} {{refend}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{commons category}} * *{{IMDb name|id=0006137}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱯᱤᱭᱟᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]] 154isrf6meczmupzecl7p38w5p1lh0q ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ 0 37813 199861 196946 2026-11-08T06:12:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199861 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ | image = Jagadish - Thriller_Express - Asianet Tour - Atlanata.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ | birth_name = ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ | birth_date = | occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱳᱥᱴ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ|ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ}} | years_active = ᱑᱙᱘᱔–ᱱᱤᱛᱚᱜ | alma_mater = ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ.) | spouse = {{marriage|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱢᱟ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ||2022|end=died}} | children = ᱒ }} '''ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jagadish: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jagadish|access-date=2021-03-16|newspaper=The Times of India|archive-date=11 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211214302/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jagadish|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ <ref>{{Cite web |title=Not young any more and enjoying character roles: Jagadeesh |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2023/04/02/enjoying-new-character-rolesjagadeesh.html |access-date=2023-10-22 |website=OnManorama |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128174627/https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2023/04/02/enjoying-new-character-rolesjagadeesh.html |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ. ᱨᱮᱸᱠ-ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ-ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓-ᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ (᱑᱙᱘᱔) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱰᱯᱷᱟᱫᱟᱨ (᱑᱙᱙᱑), ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱮᱨᱮᱰ (᱑᱙᱙᱑), ᱣᱮᱞᱠᱚᱢ ᱴᱩ ᱠᱳᱰᱟᱭᱠᱟᱱᱟᱞ (᱑᱙᱙᱒), ᱛᱷᱤᱨᱩᱛᱷᱟᱞᱵᱷᱟᱫᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱩᱠᱠᱩ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱮᱥ (᱑᱙᱙᱒), ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱩ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱟᱥᱟᱨᱠᱳᱰ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨᱵᱟᱭ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱟᱞᱞᱟᱱ ᱠᱟᱯᱯᱟᱞᱤᱞ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮ (᱑᱙᱙᱒), ᱜᱨᱤᱦᱟᱯᱨᱮᱵᱷᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒), ᱤᱥᱛᱨᱤᱫᱷᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓), ᱤᱥᱛᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱯᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱥ (᱑᱙᱙᱓), ᱤᱱᱡᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱥᱚᱱᱥ (᱑᱙᱙᱓), ᱥᱤᱢᱦᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱑᱙᱙᱕), ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱑᱐᱐᱐ (᱑᱙᱙᱖), ᱦᱤᱴᱞᱟᱨ (᱑᱙᱙᱖), ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱢᱮᱱᱰᱨᱮᱠ (᱑᱙᱙᱗) ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱢᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛᱷ (᱑᱙᱙᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱱ (᱑᱙᱘᱙) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/47489/ |title=മമ്മൂട്ടി ചിത്രവുമായി ജഗദീഷ്‌, Interview - Mathrubhumi Movies |access-date=19 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219054056/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/47489/ |archive-date=19 December 2013 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱯᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-02-03 |title=Actor Jagadish hints plan to contest assembly polls |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-1.5408249 |access-date=2023-10-22 |website=English.Mathrubhumi |language=en |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112203600/https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-1.5408249 |url-status=live }}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱭᱭᱟᱴᱴᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱦᱮᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱰᱨ. ᱜᱳᱯᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ; ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱥᱩᱨᱮᱥᱠᱩᱢᱟᱨ; ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱨ. ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/memories-of-actor-jagadeesh-about-home.html |title=Home Spot Light - Inside Celebrity Home Interiors - Most Beautiful Houses - Manorama Online |access-date=9 April 2016 |archive-date=11 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411142840/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/memories-of-actor-jagadeesh-about-home.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0706/24/1070624023_1.htm |title=ടി.കെ. ബാലചന്ദ്രന്‍ - ബഹുമുഖ പ്രതിഭ |last=WEBDUNIA |access-date=26 November 2013 |archive-date=18 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093721/http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0706/24/1070624023_1.htm |url-status=live }}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=19&no_of_rows_page=10&sletter= |title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal |website=cinidiary.com |access-date=6 May 2015 |archive-date=19 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519075146/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=19&no_of_rows_page=10&sletter= |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=ഇപ്പോള്‍ ഏറെ സന്തോഷം |url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/421874 |publisher=mangalam.com |access-date=6 April 2016 |archive-date=8 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408020336/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/421874 |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ. ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱸᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile">weblokam.com - [http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0606/21/1060621019_1.htm Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080108174854/http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0606/21/1060621019_1.htm |date=8 January 2008 }}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ, ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱡᱷᱟᱥᱥᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱮᱱ. ᱮᱥ. ᱮᱥ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱴᱴᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ (᱑᱙᱘᱔) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱮᱱᱟᱣᱩᱱᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓-ᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>''The Hindu'' - {{usurped|[https://web.archive.org/web/20090110090204/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm Casting a magic spell]}}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱯᱤ.ᱳ. (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱵᱷᱟᱨᱤᱠᱟ (᱑᱙᱘᱖), ᱢᱟᱱᱤᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨᱤᱞᱮ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱗) ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙۸᱙) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱯᱮᱭᱭᱩᱱᱱᱩ ᱢᱟᱫᱫᱟᱞᱟᱢ ᱠᱳᱴᱴᱩᱱᱱᱩ (᱑᱙᱘᱖) (ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ), ᱢᱟᱱᱤᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨᱤᱞᱮ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱗) (ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ) ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱱ (᱑᱙᱘᱙) (ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile"/> ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱰᱯᱷᱟᱫᱟᱨ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱤᱱ ᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱢᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱯᱨᱩᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓-᱑᱙᱙᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱭ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ-ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱷᱟᱱᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ, ᱯᱳᱱᱱᱟᱨᱟᱱᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ, ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱭᱤᱮ ᱤᱵᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱞᱟᱯᱥᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱩᱢ ᱢᱤᱱᱱᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱟᱨ ᱡᱮᱠᱯᱚᱴ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱢᱚᱠᱤᱝ ᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱢᱯᱨᱳᱵᱷᱟᱭᱤᱡᱽ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱒ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱱᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱸᱠᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱦᱳᱥᱴ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15997315&tabId=3&BV_ID=@@@ |title=Manorama Online Latest Malayalam News. Breaking News Events. News Updates from Kerala India |access-date=22 January 2014 |archive-date=22 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122061400/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15997315&tabId=3&BV_ID=@@@ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱞ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/leela-movie-review-this-ranjith-film-may-leave-you-confused/ |title=Leela movie Review: This Ranjith film provokes disturbing questions |date=7 May 2016 |website=The Indian Express |language=en-IN |access-date=2019-02-12 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402082214/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/leela-movie-review-this-ranjith-film-may-leave-you-confused/ |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱮᱱᱥᱤᱠ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱤ. ᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/actor-jagadishs-wife-dr-rema-passes-away-at-61/articleshow/90585266.cms Actor Jagadish's wife Dr. Rema passes away] [[Times Of India]] Retrieved on 1st April 2022</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="cinidiary.com">{{cite web |url=http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=J&pigsection=Actor&picata=1 |title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal |website=cinidiary.com |access-date=15 January 2011 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708155444/http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=J&pigsection=Actor&picata=1 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nanaonline.in/Gallery/8/506/Photos/Jagadeesh%20-%20family%204.jpg |title=Archived copy |access-date=3 February 2016 |archive-date=16 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216103243/http://www.nanaonline.in/Gallery/8/506/Photos/Jagadeesh%20-%20family%204.jpg |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ;ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=October 17, 2020 |title=Film Critics Award 1977 - 2012 |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2025-10-12 |website=[[Kerala Film Critics Association Awards|Kerala Film Critics Association]]}}</ref> * ᱑᱙᱙᱐: ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱳᱜᱚᱢ * ᱑᱙᱙᱑: ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟ ᱪᱤᱛᱨᱚᱢ, ᱱᱮᱴᱴᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱚᱢ * ᱒᱐᱑᱒: ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱳᱡᱷᱤᱢᱩᱨᱤ, ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱯᱮᱯᱟᱨ * ᱒᱐᱒᱔: ᱨᱩᱵᱤ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ<ref>{{Cite news |date=April 15, 2025 |title=48th Kerala Film Critics Award: 'Feminichi Fathima' Best Film, Tovino Thomas, Nazriya Nazim and Rima Kallingal win acting honours |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-film-critics-award-feminichi-fathima-tovino-thomas-nazriya-nazim-rima-kallingal/article69452021.ece |access-date=2025-10-12 |work=[[The Hindu]] |issn=0971-751X}}</ref> ;ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ * ᱒᱐᱐᱙: ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱒ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ * ᱒᱐᱑᱖: ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨᱥ (ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱒) * ᱒᱐᱒᱔: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ - ᱯᱩᱨᱩᱥᱟ ᱯᱨᱮᱛᱷᱟᱢ<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/filmfare-awards-south-2024-full-winners-list-nanis-dasara-siddharths-chithha-win-big-101722757273293.html |title=Filmfare Awards South 2024 full winners list: Nani's Dasara, Siddharth's Chithha win big |website=[[Hindustan Times]] |date=4 August 2024 |access-date=7 August 2024}}</ref> * ᱒᱐᱒᱔: ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ - ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱳᱞ - ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ, ᱜᱟᱨᱩᱰᱟᱱ, ᱱᱮᱨᱩ, ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html |access-date=2025-09-10 |website=[[Malayala Manorama|OnManorama]] |language=en}}</ref> * ᱒᱐᱒᱕: ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱩᱦᱨᱩᱛᱷ ᱥᱟᱢᱤᱛᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2025 |title=പ്രേംനസീര്‍ സുഹൃത് സമിതി ചലച്ചിത്ര പുരസ്‌ക്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു; ജഗദീഷിന് ചലച്ചിത്ര ശ്രേഷ്ഠപുരസ്‌ക്കാരം |url=https://malayalam.news18.com/news/film/jagadeesh-wins-the-prem-nazir-chalachithra-sreshta-puraskaram-of-prem-nazir-suhrud-samithi-mm-717986.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329102413/https://malayalam.news18.com/news/film/jagadeesh-wins-the-prem-nazir-chalachithra-sreshta-puraskaram-of-prem-nazir-suhrud-samithi-mm-717986.html |archive-date=2025-03-29 |access-date=2025-10-12 |website=[[News18 Kerala]] |language=ml}}</ref> * ᱒᱐᱒᱕: ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱴᱤᱱᱟᱢ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Saseendran |first=Sajila |date=May 25, 2025 |title=Indian celebs Sanju Samson, Jagadish and Mithun Ramesh honoured as Kerala college marks 75 years in Dubai |url=https://gulfnews.com/uae/indian-celebs-sanju-samson-jagadish-and-mithun-ramesh-honoured-as-kerala-college-marks-75-years-in-dubai-1.500139409 |access-date=2025-10-12 |website=[[Gulf News]]}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== * {{IMDb name|0415538}} *[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jagadeesh&limit=249 MSI ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304031630/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jagadeesh&limit=249 |date=2016-03-04 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] dnt3f4rqr1lj4nkpspcph3panmc3wwg ᱡᱚᱭᱚᱱ 0 37814 199868 196903 2026-11-08T06:29:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199868 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱡᱚᱭᱚᱱ | image = Malayalam actor Jayan.png | image_size = | birth_name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ | birth_date = {{birth date|df=yes|1939|7|25}} | birth_place = ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_date = {{death date and age |1980|11|16 |1939|7|25 |df=yes}} | death_place = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_cause = ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱨᱟᱥ (ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ) ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ | height = | other_names = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ | years_active = ᱑᱙᱗᱒ – ᱑᱙᱘᱐ | occupation = {{hlist|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}} | parents = {{ubl|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}} | spouse = | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{Flag|India}} | branch = {{Navy|India}} | service_years = ᱑᱙᱕᱔ – ᱑᱙᱗᱐ | rank = [[File:India-Navy-OR-9.svg|25px]] ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ }} | relatives = ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱟᱡᱤᱱ) }} ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ''' (᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱙ – ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱡᱚᱭᱚᱱ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ,<ref name=":1" /> ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 2010 November 21 issue, p. 9</ref><ref name=":0" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ, ᱤᱢᱮᱞ, ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱯᱷᱮᱱᱳᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.hackorama.com/jayan/quotes.shtml&title=jayan |title=Those unmistakable Jayan dialogues |publisher=ekerala.net |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.ananthapuri.com/board/topic.asp?topic_id=94&title=jayan |title=Jayan jokes and quotes |publisher=ananthapuri.com |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |title=Typical Jayan dialogue |publisher=asianet |access-date=2011-02-04 |archive-date=30 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730181116/https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |title=Immortal Action Hero Jayan in his typical role. |date=5 February 2009 |publisher=Saina |access-date=2011-02-04 |archive-date=2 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002135658/https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Reminiscing about Jayan and his ways |newspaper=The Hindu |date=2 July 2006 }}</ref><ref name="MW 211111">Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, p. 10</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=ഓര്മകള് മരിക്കുമോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|publisher=mathrubhumi.com|access-date=15 November 2015|archive-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115214916/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|url-status=dead}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱵᱷᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱥᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱳ (CPO) ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱦᱳᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱝ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟ ᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032714/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil (2)- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032846/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ === ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Actor Jayan in memories |access-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |title=Remembering Jayan on his anniversary |publisher=asianet |access-date=2011-04-16 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002046/https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Nostalgia magazine, November 2010 issue, Page 13</ref> === ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵ === "ᱡᱚᱭᱚᱱ" ("ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙, ᱵᱮᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱳᱡᱽ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐), ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ (᱑᱙᱘᱐), ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ (᱑᱙᱘᱐), ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ (᱑᱙᱘᱐), ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |title=Jayan The Immortal Superstar |publisher=forumkeralam.com |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711021334/http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |archive-date=11 July 2011 |url-status=usurped }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |title=Nostalgia- Jayan Memories |publisher=manoramaonline.com |access-date=2011-02-04 |archive-date=11 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211183505/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |title=Metromatinee.com- Action Hero Jayan |publisher=metromatinee.com |access-date=2011-01-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |archive-date=5 January 2011}}</ref> === ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ === ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of highest grossing films |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of yearwise top grossers in Malayalam |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱢᱟ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ (ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱵᱮᱞᱵᱚᱴᱚᱢᱥ), ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱚᱯ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ === ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ === ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱱ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳᱢᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ), ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱟᱜ ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ == ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ (ᱥᱚᱠᱣᱮᱵᱷ) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞ ᱔᱗ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱴ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ; ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱴ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱨᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱤᱥᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Accident">{{cite web |title=Incident Bell 47G-5 VT-EAO, Sunday 16 November 1980 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/236080 |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=30 March 2025}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱤᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |title=Jayan- A Golden Memory |publisher=Manoramaonline |date=16 November 2009 |access-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118151435/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |archive-date=18 November 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MW 211111"/> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱜᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ == [[File:JayanCitizenWatch.jpg|right|thumb|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ]] ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱮᱯᱯᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱛᱷᱩᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱯᱷᱳᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱢ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱱᱥᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Anandan |first=S. |date=6 January 2013 |title=Reel to real image, a tome |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213917/https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |archive-date=2 June 2021}}</ref> === ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ === ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱜᱮᱥᱪᱟᱨ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ), ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱨᱚᱜᱷᱩ) ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, Page 24</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |title=Actor Ratheesh dead |newspaper=The Hindu |date=24 December 2002 |access-date=2011-06-06 |archive-date=25 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050125182550/http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |title=Chamayangalode (4)- Sajin and Jayan's throne |publisher=ning.com |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032938/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> === ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ === ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{citation|title=Because I have a voice|author=Narrain|publisher=Yoda Press|year=2005|isbn=81-902272-2-X|pages=75, 85, 87|first=Arvind|last2=Bhan|first2=Gautam|author-link2=Gautam Bhan}}</ref> ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |title=The Hindu Report-Action star Jayan to reappear in movie |date=18 January 2011 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=22 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122204756/http://www.hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |title=Jayans returns to silver screen |publisher=flashnewstoday.com |date=24 January 2011 |access-date=2011-05-23 |archive-date=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816120906/http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱡᱚᱭᱚᱱ – ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ == ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱮᱵᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |title=Jayan's memories live on though Malayalam cinema lost its first action hero four decades ago |publisher=Onmanorama.com |access-date=2019-11-17 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151806/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |url-status=live }}</ref> === ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ === ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱥ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Ormakalile Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan- The actor who gave fascination |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱙᱐% ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱙, ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱭᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |title=Ethiralikal illatha supertharam |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081329/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=Highest grossing Malayalam films |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of top-grossing Malayalam films year-wise list |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱟ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |title=The Superstar of Superstars |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081335/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |title=Heartthrob of millions-Ravikumar remembers Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081341/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> === ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ === ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ-ᱨᱤᱥᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱪᱟᱠ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱷᱤᱞᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |title=Dhurantha Nakshathram |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081314/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> [[File:TheShipCraneStunt.jpg|left|thumbnail|ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱯ (ship) ᱠᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ]] ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ("ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ", ᱑᱙᱗᱙) ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ("ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ", ᱑᱙᱗᱙) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱳᱜᱮᱱᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ("ᱡᱮᱞ", ᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ ("ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ", ᱑᱙᱘᱑) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ (ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ) ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱠᱟᱸᱛ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ === ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ === ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱟᱥ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ, ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan sammanicha vismayangal |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> == ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ == ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ" ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ === ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ === ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱮᱛᱷᱤ ᱥᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱜᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|title=Ragamalika Jayan Award for Poovachal Khader|publisher=Wordpress|date=15 November 2010|access-date=2011-05-07|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823155736/http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱ ᱵᱮᱥ (base) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=Jayan Love U All (2)-Nostalgia-Metro Manorama |publisher=manoramaonline.com |date=2 May 2011 |access-date=2011-05-10 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826051616/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |url-status=dead }}</ref> === ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ === [[File:JayanStatueHome.jpg|thumb|right |ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ]] ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱣᱮᱠᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ == === ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ === * ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ? (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ?) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱚᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢᱳ (ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ) ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ * ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ === ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ === ==== ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ==== * ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱫᱚᱵᱽᱫᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱤᱠᱚᱡᱽ ᱟᱭ ᱦᱮᱵᱷ ᱮ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟ ᱾ * ᱜᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠ ᱑᱓ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱗ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, '᱑᱓ ᱪᱤᱡᱤᱭᱮᱥᱴ ᱪᱚᱠᱤᱭᱮᱥᱴ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽᱥ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ==== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ==== * ᱟᱭᱮ ᱚᱴᱳ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟᱨᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱛᱷᱤᱞ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱪᱟᱢ ᱪᱟᱪᱟ ᱪᱩᱢᱪᱟᱪᱟ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱚᱡᱚᱜ ᱥᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ-ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱴᱴᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱟᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱮᱱᱱᱩ ᱱᱤᱱᱛᱮ ᱢᱳᱭᱫᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱡᱤ" ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ" ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱤᱞᱮ ᱵᱷᱭᱟᱯᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱤᱴ ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱮ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟ ᱾ ==== ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ==== ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |url=http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194/ |title=Mathrubhumi-Avatharam to have Jayan in the lead |publisher=mathrubhumi.com |access-date=2011-01-18 |archive-date=20 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120191636/http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱤᱱᱠᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮ. ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱯ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |title=The Hindu Report-Return of a matinee Idol |date=30 December 2010 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=8 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108174715/http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |title=ഞാൻ ജയന്റെ മകനാണ്; മോനേ ആദിത്യ, എന്തായാലും ഞാൻ നനഞ്ഞു; ഇനി കുളിച്ചേ കേറുന്നുള്ളൂ; എന് |access-date=25 December 2017 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225092217/http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |url-status=live }}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ |- | rowspan=2 | ᱑᱙᱗᱔ || ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ || |- || ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱᱟᱨᱩᱵᱷᱤ || ᱰᱨ ᱡᱚᱱ |- | rowspan=3 | ᱑᱙᱗᱕ || ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱵᱟᱝᱞᱳ || |- || ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱷᱟᱢᱥᱟᱢ || |- || ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ || |- | rowspan=9 | ᱑᱙᱗᱖ || ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱮ || |- || ᱯᱤᱠ ᱯᱚᱠᱮᱴ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ |- || ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ |- || ᱨᱟᱡᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱢ || |- || ᱟᱜᱽᱱᱤᱯᱩᱥᱯᱟᱢ || |- || ᱢᱟᱞᱞᱟᱱᱩᱢ ᱢᱟᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱱᱩᱢ || |- || ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ || ᱡᱚᱱ |- || ᱠᱟᱢᱟᱫᱷᱮᱱᱩ || ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ |- || ᱟᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱦᱤᱱᱤ || ᱢᱳᱦᱚᱱ |- | rowspan=20 | ᱑᱙᱗᱗ || ᱥᱱᱮᱦᱟᱭᱟᱢᱩᱱᱟ || |- || ᱢᱟᱠᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱠᱟ || |- || ᱟᱥᱤᱨᱵᱷᱟᱫᱟᱢ || |- || ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱳᱨᱩ ᱢᱟᱭᱤᱞ || |- || ᱛᱷᱳᱞᱠᱟᱱ ᱮᱱᱤᱠᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞᱞᱟ || |- || ᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢ || |- || ᱟᱯᱟᱨᱟᱡᱤᱛᱷᱟ || |- || ᱤᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱴᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱ || |- || ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟ || |- || ᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱢᱢᱟ || |- || ᱟᱵᱷᱤᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ |- || ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱮᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ || |- || ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ || |- || ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱟ || |- || ᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱷᱟᱱ || ᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ |- || ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱞᱳᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ |- || ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱢᱳ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ |- || ᱤᱛᱷᱟ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱮ || ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ |- || ᱟᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ ᱳᱥᱟᱨᱟᱢ ᱳᱢᱟᱱᱟ || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ |- || ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ || ᱦᱤᱰᱩᱢᱵᱟᱱ |- | rowspan=32 | ᱑᱙᱗᱘ || ᱯᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱨᱤ || |- || ᱦᱮᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ || |- || ᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱟᱢ || |- || ᱟᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ || |- || ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱞᱳᱠᱟᱢ || |- || ᱟᱱᱩᱢᱳᱫᱟᱱᱟᱢ || |- || ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞ || |- || ᱥᱱᱮᱦᱤᱠᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱭᱟᱢᱤᱞᱞᱟ || |- || ᱵᱷᱤᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ || |- || ᱳᱨᱠᱠᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ || |- || ᱢᱟᱫᱟᱱᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ || ᱰᱨ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ |- || ᱢᱤᱰᱩᱠᱠᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ || |- || ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ || |- || ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱢ || ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ |- || ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ || |- || ᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱟᱭᱟᱢ || |- || ᱠᱟᱞᱯᱟᱵᱷᱨᱤᱠᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ |- || ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱟ || ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ |- || ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱵᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ/ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ |- ||ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ || ᱵᱟᱯᱯᱩ, ᱠᱩᱴᱴᱤ |- || ᱥᱩᱛᱷᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱤ || |- || ᱢᱟᱴᱴᱳᱨᱩ ᱠᱟᱨᱱᱟᱱ || |- || ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ |- || ᱡᱟᱭᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱭᱤ ᱡᱟᱱᱤᱪᱟᱵᱷᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ |- || ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ |- || ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱯᱩᱡᱷᱟ ᱳᱡᱷᱩᱠᱩᱢ || ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ |- || ᱤ ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟ ᱛᱷᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ |- || ᱟᱫᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱴᱴᱩ || |- || ᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱟᱱ || ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ |- || ᱢᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱟᱱᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ |- || ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱩᱱᱱᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ |- || ᱞᱤᱥᱟ || ᱥᱩᱨᱮᱥ |- | rowspan=25 | ᱑᱙᱗᱙|| ᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ ᱱᱤᱱᱟᱠᱠᱩ ᱵᱷᱮᱱᱰᱤ || |- || ᱠᱟᱞᱞᱩ ᱠᱟᱨᱛᱷᱭᱟᱭᱟᱱᱤ|| |- || ᱯᱤᱪᱟᱛᱷᱭ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩ |- || ᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱮᱥ |- || ᱯᱩᱥᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ || |- || ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ|| |- || ᱯᱮᱱᱱᱳᱨᱩᱢᱵᱮᱴᱴᱟᱞ|| |- || ᱳᱨᱩ ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱞᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱩ |- || ᱥᱟᱭᱳᱡᱽᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱟᱱ |- || ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ |- || ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ || ᱡᱟᱢᱵᱩᱞᱤᱝᱜᱟᱢ |- || ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ |- || ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ |- || ᱢᱳᱪᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ |- || ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ || ᱢᱩᱥᱟ |- || ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱩ ᱥᱩᱜᱟᱱᱫᱟᱢ || ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟᱱ |- || ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ || ᱡᱮᱢᱥ |- || ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ || ᱵᱟᱵᱩ |- || ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ || ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱ |- || ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ || ᱵᱷᱮᱱᱩ |- || ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱪᱤᱨᱟᱠᱩᱠᱟᱞ || |- || ᱟᱵᱷᱟᱱᱳ ᱟᱛᱷᱳ ᱟᱵᱷᱟᱞᱳ || ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ |- || ᱟᱱᱩᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ || ᱥᱩᱨᱮᱥ |- || ᱟᱝᱜᱟᱠᱠᱩᱨᱤ || ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ |- || ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ/ᱨᱟᱵᱷᱤ |- | rowspan=20 | ᱑᱙᱘᱐|| ᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ/ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ |- || ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ|| ᱟᱯᱯᱩ |- || ᱛᱷᱤᱱᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱩ |- || ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ || ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱭᱩᱨ ᱥᱩᱨᱟᱥᱩ |- || ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ || ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩ |- || ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ |- || ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ |- || ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ || ᱵᱟᱵᱩ |- || ᱠᱟᱨᱤᱢᱵᱟᱱᱟ || ᱢᱩᱛᱷᱟᱱ |- || ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ |- || ᱢᱤᱱ || ᱨᱟᱡᱟᱱ |- || ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ |- || ᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱩ |- || ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ || ᱥᱩᱨᱮᱥ |- || ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ || ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ |- || ᱯᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞ || ᱩᱯᱯᱩᱞᱤ |- || ᱵᱮᱱᱡᱽ ᱵᱟᱥᱩ || ᱵᱟᱥᱩ |- || ᱫᱤᱯᱟᱢ ||| ᱚᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ |- || ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ || ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ |- || ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱷᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ/ᱜᱳᱯᱤ |- | rowspan="8" | ᱑᱙᱘᱑ || ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ || ᱨᱟᱡᱟᱱ |- || ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ |- || ᱟᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱢ || |- || ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ |- | ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ || |- || ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ|| |- || ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ || ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱷᱟᱱ |- || ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ |- | rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱒ || ᱠᱳᱢᱟᱨᱟᱢ || |- || ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱠᱠᱟᱞ || |- | rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱓ || ᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ || ᱥᱩᱨᱮᱥ |- || ᱯᱟᱧᱪᱟᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨ (ᱵᱟᱝ-ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ) || |- |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Commons category}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == *{{IMDb name|1549796|Jayan}} *[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jayan&limit=107 ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ] *{{Official website|http://www.theactorjayan.com}} * [http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ], malayalachalachithram.com *[http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱱᱚᱥᱴᱟᱞᱡᱤᱭᱟ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ] * [https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ] *[https://web.archive.org/web/20111119002635/http://www.mathrubhumi.com/special/jayan/index.html ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱮᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ] *"ᱡᱚᱭᱚᱱ: ᱞᱚᱵᱽ ᱭᱩ ᱚᱞ" – ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱰ ᱜᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 3rx92yz4lr14yd9fcudlmlpgffe4tx4 ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ 0 37816 199872 198638 2026-11-08T06:31:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199872 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ | image = Jayaram, actor photograph (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ | birth_name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ | birth_date = {{Birth date and age|1964|12|10|df=yes}} | birth_place = ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name=r1>{{Cite web |url=http://www.jayaramonline.com/profile.html |title=Profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315172754/http://www.jayaramonline.com/profile.html |archive-date=15 March 2018 |website=jayaramonline.com}}</ref> | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ | alma_mater = ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | years_active = ᱑᱙᱘᱘–ᱱᱤᱛ | works = ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ | awards = ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (᱒᱐᱑᱑) | spouse = {{marriage|ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ|1992}} | children = ᱒, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ }} '''ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑0 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱔), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ '''ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱮᱱᱰᱟ]] ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ, ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]], ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙᱙᱓) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web |url= https://www.indiaglitz.com/jayaram-completes-200-films-malayalam-news-123821.html |title= Jayaram completes 200 films |work= Indiaglitz.com |date= 23 January 2015 |access-date= 1 June 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160806133956/http://www.indiaglitz.com/jayaram-completes-200-films-malayalam-news-123821.html |archive-date= 6 August 2016 |url-status= dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com">{{Cite web |date=2021-12-10 |title=Malayalam superstar Jayaram has a net worth of Rs 10 crore; know all the expensive things owned by the actor |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/article/malayalam-superstar-jayaram-has-a-net-worth-of-rs-10-crore-know-all-the-expensive-things-owned-by-the-actor/839258 |access-date=2024-07-11 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ—ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙), ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ (᱑᱙᱙᱐), ᱥᱟᱱᱫᱷᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ ᱥᱤ/ᱳ ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱑), ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱟᱭᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱟᱫᱷᱮᱦᱟᱢ (᱑᱙۹᱒), ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙۹᱓), ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ. (᱑᱙᱙᱔), ᱯᱩᱛᱷᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱤᱞᱮ ᱯᱩᱛᱷᱩᱢᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱱ (᱑᱙᱙᱕), ᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱕), ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖), ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱩᱰᱤᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ (᱑᱙۹᱗), ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱤᱱ ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ (᱑᱙᱙᱘), ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱙᱙), ᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱥᱳ (᱒᱐᱐᱑), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Thomas|first1=Elizabeth|title=30 glorious years|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/130418/30-glorious-years.html|access-date=15 April 2018|work=Deccan Chronicle|date=13 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415050402/https://deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/130418/30-glorious-years.html|archive-date=15 April 2018|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙۹᱖), ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com"/><ref>{{Cite web |title=Happy Birthday Jayaram: Iconic films of the actor that will make you LOL |url=https://mirchi.in/stories/movies/happy-birthday-jayaram-iconic-films-of-the-actor-that-will-make-you-lol/96048946 |access-date=2024-07-11 |website=mirchi.in |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱴᱟᱨᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱡᱩᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱟᱞᱞᱟᱥᱟᱱᱟ ᱱᱟᱱᱫᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=20&no_of_rows_page=10&sletter=|title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal|website=cinidiary.com|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518163129/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=20&no_of_rows_page=10&sletter=|archive-date=18 May 2015|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jayaram interview {{!}} memories with director Padmarajan|url=https://www.youtube.com/watch?t=295&v=NhNpuU-NUcc|publisher=amritatv|access-date=17 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310235850/https://www.youtube.com/watch?t=295&v=NhNpuU-NUcc|archive-date=10 March 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱢᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last=Chandra Kumar|first=Sujit|title=An obsession that's too big|url=https://www.deccanchronicle.com/151029/entertainment-mollywood/article/obsession-that%E2%80%99s-too-big|work=Deccan Chronicle|date=29 October 2015|access-date=6 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706152429/http://www.deccanchronicle.com/151029/entertainment-mollywood/article/obsession-that%E2%80%99s-too-big|archive-date=6 July 2017|url-status=live}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱨᱩᱯ, ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=N7n6GUGppEo |title=ജയറാമിന്റെ സിനിമാപ്രവേശം, ഒപ്പം പത്മരാജന്റെ ഓര്‍മ്മകളും-നക്ഷത്രപ്പിറവിI Nakshathrappiravi |website=YouTube |date=28 October 2017 |access-date=2 March 2018 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151953/https://www.youtube.com/watch?v=N7n6GUGppEo |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱱᱱᱟᱢ ᱯᱟᱠᱠᱟᱢ (᱑᱙᱘᱘) ᱟᱨ ᱤᱱᱱᱟᱞᱮ (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙᱙᱓) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱱᱟᱞᱮ, ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://asianetindia.com/completes-25-years-in-cinema-jayaram/|title=Completes 25 years in cinema: Jayaram|work=Asianet|date=1 December 2013|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308231410/http://asianetindia.com/completes-25-years-in-cinema-jayaram/|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010416/mani-c-kappan-to-give-k-m-mani-tight-fight-in-pala.html|title=Mani C Kappan to give K M Mani tight fight in Pala|work=Deccan Chronicle|date=1 April 2016|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308170155/http://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010416/mani-c-kappan-to-give-k-m-mani-tight-fight-in-pala.html|archive-date=8 March 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://khaleejtimes.com/citytimes/bollywood/dhanush-marks-his-25th-film-velaiyilla-pattathari|title=Dhanush marks his 25th film Velaiyilla Pattathari|work=Khaleej Times|date=17 July 2014|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054019/https://www.khaleejtimes.com/citytimes/bollywood/dhanush-marks-his-25th-film-velaiyilla-pattathari|archive-date=9 March 2018|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ (ᱠᱟᱢᱟᱞ) ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥᱤᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙), ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ, (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱭᱟᱛᱷᱨᱟ (᱑᱙۹᱐) (ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱴᱱᱮᱥ (᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱱᱢᱟ ᱱᱤᱨᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱵᱚᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤ (᱑᱙᱙᱑) ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ (᱑᱙᱘᱘) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ, ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐) ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |title=Official Website of Information And Public Relation Department of Kerala |publisher=Prd.kerala.gov.in |access-date=5 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-mdash-Sukanya/article16813947.ece|title=Grill Mill — Sukanya|work=The Hindu|date=11 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-date=9 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109121743/https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-mdash-Sukanya/article16813947.ece|url-status=dead}}</ref><ref name="Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-jayaram-mamta-in-kadha-thudarunnu/20100330.htm|title=Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu|work=Rediff.com|date=30 March 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806011431/http://www.rediff.com/movies/report/south-jayaram-mamta-in-kadha-thudarunnu/20100330.htm|archive-date=6 August 2018|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ - ᱤᱨᱟᱴᱴᱟᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱟᱪᱟᱱ (᱑᱙۹᱗), ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙۹۹), ᱠᱳᱪᱩ ᱠᱳᱪᱩ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐), ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ (᱒᱐᱐᱒), ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟ ᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ, ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱠᱟᱥᱴ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓) ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ ᱪᱮᱱᱱᱩ ᱨᱟᱯᱟᱨᱠᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐), ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱤᱥᱯᱟᱨᱥᱟᱢ (᱑᱙۹᱐), ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱯᱟᱭᱛᱷᱨᱩᱠᱟᱢ (᱑᱙۹᱓), ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱤᱱ ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ (᱑᱙᱙᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱩᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱤᱴᱴᱮᱱᱱᱩ, ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱭᱛᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱫᱤᱱᱡᱩᱞ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱟᱭᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱟᱫᱫᱮᱦᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙۹᱓), ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ. (᱑᱙۹᱔), ᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱕), ᱟᱫᱽᱭᱟᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ (᱑᱙᱙᱕), ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱞᱳᱠᱟᱛᱷᱮ ᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙᱙᱖), ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ (᱑᱙᱙᱗) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/20000626-crippled-by-failed-productions-and-losses-malayalam-film-industry-banks-on-sleaze-777791-2000-06-25|title=Porn again|work=India Today|date=26 June 2000|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103085122/http://indiatoday.intoday.in/story/crippled-by-failed-productions-and-losses-malayalam-film-industry-banks-on-sleaze/1/244399.html|archive-date=3 January 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱩ ᱠᱳᱪᱩ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐), ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ (᱒᱐᱐᱒), ᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱯᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱴᱮᱭᱩᱢ (᱒᱐᱐᱓), ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤ. ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑) ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱥᱟᱢ (᱒᱐᱐᱒) ᱨᱮ ᱞᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱞᱟᱠᱥᱟᱱᱟᱢ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ, ᱠᱳᱞᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱢᱩᱨᱟᱭ ᱢᱟᱢᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ-ᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱠᱭᱟᱱ (᱑᱙۸᱙) ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱨᱳᱡᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱢ ᱫᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱨᱳᱞ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱱᱡᱟᱱ ᱥᱟᱞᱯᱮᱨᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱠᱩᱴᱴᱤ (᱒᱐᱐᱔), ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ (᱒᱐᱐᱕), ᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱ ᱣᱟᱱᱰᱟᱨᱞᱮᱱᱰ (᱒᱐᱐᱕), ᱢᱟᱫᱷᱩᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱐᱖), ᱢᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱛᱷᱳᱨᱟᱞ (᱒᱐᱐᱖), ᱟᱨ ᱟᱱᱪᱟᱞ ᱳᱨᱟᱞ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ (᱒᱐᱐᱗) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱠᱩ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱠᱠᱤ (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱥᱩᱜᱩᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱵᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟ খন ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/jayaram-joins-hands-with-kamal-after-twelve-years/20110808.htm|title=Jayaram joins hands with Kamal after 12 years|work=Rediff|date=9 August 2011|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193447/http://www.rediff.com/movies/report/jayaram-joins-hands-with-kamal-after-twelve-years/20110808.htm|archive-date=16 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/entertainment/movies/malayalam/fullstory.php?id=14783121|title=Sathyan & Jayaram are back!|work=Sify|date=23 October 2008|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117023508/http://www.sify.com/entertainment/movies/malayalam/fullstory.php?id=14783121|archive-date=17 January 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=KERALA |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mollywood-more-flops-than-hits-in-2008/article1404160.ece |title=Mollywood: more flops than hits in 2008 - KERALA |work=The Hindu |date=29 December 2008 |access-date=2016-12-01 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151940/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mollywood-more-flops-than-hits-in-2008/article15370163.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Friday Review |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sweet-smile-of-success/article1436017.ece |title=Sweet smile of success - TVDM |work=The Hindu |date=16 October 2008 |access-date=2016-12-01 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151953/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Sweet-smile-of-success/article15400427.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-dileep-gopika-in-swantham-lekhakan/20090918.htm |title=Dileep-Gopika jodi returns - Rediff.com Movies |work=Rediff.com |date=2009-09-18 |access-date=2016-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193444/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-dileep-gopika-in-swantham-lekhakan/20090918.htm |archive-date=16 January 2018 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kbo-summer-box-office-may-1-to-june-11-news-malayalam-kkfrNtabghesi.html|title=KBO- Summer Box- Office ( May 1 to June 11)|work=Sify|date=24 June 2009|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809061830/http://www.sify.com/movies/kbo-summer-box-office-may-1-to-june-11-news-malayalam-kkfrNtabghesi.html|archive-date=9 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-jayaram-in-a-double-role/20090529.htm|title=A Jayaram double whammy!|work=Rediff.com|date=29 March 2009|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116003921/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-jayaram-in-a-double-role/20090529.htm|archive-date=16 November 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu"/><ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=2009- A Flashback!|url=http://www.sify.com/movies/2009-a-flashback-news-malayalam-kkfrf1bghdasi.html|archive-date=26 November 2016|url-status=dead|website=Sify|date=2 January 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126195849/http://www.sify.com/movies/2009-a-flashback-news-malayalam-kkfrf1bghdasi.html}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱯᱤ ᱦᱟᱥᱵᱮᱱᱰᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14932245&cid=14625530|title=Kerala Box Office - Feb 1 to 15|work=Sify|date=19 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308233937/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14932245&cid=14625530|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|title=Kerala Box-Office- March 1 to April 13|work=Sify|date=15 April 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162047/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|archive-date=12 June 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kerala-box-office-dec-2009-jan-2010-news-malayalam-kkfqUifjgdbsi.html|title=Kerala Box Office- Dec 2009 - Jan 2010|work=Sify|date=11 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309053920/http://www.sify.com/movies/kerala-box-office-dec-2009-jan-2010-news-malayalam-kkfqUifjgdbsi.html|archive-date=9 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article267220.ece|title=Meera Jasmine survives gossips again!|work=The New Indian Express|date=5 May 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611161114/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article267220.ece|archive-date=11 June 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/friday-rushes/article677736.ece|title=Friday Rushes|work=The Hindu|date=17 September 2010|access-date=8 March 2018|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151955/https://www.thehindu.com/features/cinema/Friday-Rushes/article15969610.ece|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱟᱯ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="manorama-box-office-2011">{{cite web|title=2011 സംവിധാനം ചെയ്തത്|url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/year-2011/direction.htm|publisher=Malayala Manorama|language=ml|trans-title=Those (films) which were directed in 2011|access-date=5 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207172511/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/year-2011/direction.htm|archive-date=7 February 2012|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱫᱩᱯᱩᱞᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱱ (᱒᱐᱑᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱟᱛᱱᱟᱢ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱑ (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱒ (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱷᱣᱟᱨᱠᱠᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤ ᱩᱨᱯᱷ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jayaram's new look for Ponniyin Selvan!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jayarams-new-look-for-ponniyin-selvan/articleshow/73190665.cms|access-date=2020-10-24|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ, ᱢᱤᱫᱷᱩᱱ ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚᱯ, ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐.᱐᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱴᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱨᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱳᱞᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱒ ᱮ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2014-07-07 |title=I contemplated going in for a name change during the shoot of Uttama Villain: Parvathy Nair |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/i-contemplated-going-in-for-a-name-change-during-the-shoot-of-uttama-villain-parvathy-nair/articleshow/36353899.cms |access-date=2024-07-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱯᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱴᱮᱭᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>[https://web.archive.org/web/20060525035222/http://www.deccanherald.com/deccanherald/aug152004/n12.asp National film awards announced]. Deccan Herald (15 August 2004)</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱤᱠᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱟᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="asiantribune.com">{{cite web|title=Film Star Jayaram's House attacked and torched- Karunanidhi condemned|url=http://www.asiantribune.com/news/2010/02/07/film-star-jayarams-house-attacked-and-torched-karunanidhi-condemned|publisher=asiantribune.com|access-date=17 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190745/http://www.asiantribune.com/news/2010/02/07/film-star-jayarams-house-attacked-and-torched-karunanidhi-condemned|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jayaram to make his Pandimelam debut at Panachikkadu temple |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/may/23/jayaram-to-make-his-pandimelam-debut-at-panachikkadu-temple-1607828.html |access-date=2023-09-01 |website=The New Indian Express|date=23 May 2017 }}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == ;ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱒᱐᱑᱑&nbsp;– ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ<ref>{{cite web |url=http://www.ndtv.com/article/india/govt-announces-padma-awards-81520 |title=Govt announces Padma Awards |publisher=Ndtv.com |date=25 January 2011 |access-date=5 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924045010/http://www.ndtv.com/article/india/govt-announces-padma-awards-81520 |archive-date=24 September 2014 |url-status=live }}</ref> ;ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱑᱙᱙᱖&nbsp;– ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ&nbsp;– ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ * ᱒᱐᱐᱐&nbsp;– ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ&nbsp;– ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ * ᱒᱐᱐᱑&nbsp;– ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ&nbsp;– ᱥᱮᱥᱟᱢ ;ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱒᱐᱐᱐&nbsp;– ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ&nbsp;– ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ ;ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱑᱙۹᱖&nbsp;– ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ&nbsp;– ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ<ref>{{cite news|title=Filmfare - South Special|url=http://www.filmfare.com/site/october97/south3f.htm|access-date=8 July 2016|work=Filmfare|date=5 July 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19980705062041/http://www.filmfare.com/site/october97/south3f.htm|archive-date=5 July 1998 }}</ref> * ᱒᱐᱐᱑&nbsp;– ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ&nbsp;– ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ<ref>{{cite news|title=Nuvvu Nenu wins 4 Filmfare awards - The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Nuvvu-Nenu-wins-4-Filmfare-awards/articleshow/6011249.cms?referral=PM|access-date=8 July 2016|work=The Times of India|date=6 April 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104014629/http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Nuvvu-Nenu-wins-4-Filmfare-awards/articleshow/6011249.cms?referral=PM|archive-date=4 January 2017|url-status=live}}</ref> * ᱒᱐᱐᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) – ᱯᱟᱧᱪᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱢ<ref>{{cite web |url=http://portal.bsnl.in/intranetnews.asp?url=/bsnl/asp/content%20mgmt/html%20content/entertainment/entertainment14489.html |title=Manikchand Filmfare Awards: Sizzling at 50 |publisher=BSNL |access-date=2009-10-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721152719/http://portal.bsnl.in/intranetnews.asp?url=%2Fbsnl%2Fasp%2Fcontent%20mgmt%2Fhtml%20content%2Fentertainment%2Fentertainment14489.html |archive-date=21 July 2011 |df=dmy-all }}</ref> * ᱒᱐᱐᱓&nbsp;– ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ&nbsp;– ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ<ref name="indiaglitz2">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html|title=Pithamagan sweeps FilmFare Awards|website=IndiaGlitz.com|access-date=2014-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613232712/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html|archive-date=13 June 2011|url-status=dead}}</ref> ;ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱑᱙᱙᱘&nbsp;– ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ&nbsp;– ᱥᱱᱮᱦᱟᱢ * ᱒᱐᱐᱑&nbsp;– ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ&nbsp;– ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱩᱛᱷᱟᱢᱟᱱ * ᱒᱐᱐᱘&nbsp;– ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ&nbsp;– ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ * ᱒᱐᱑᱑&nbsp;– ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ&nbsp;– ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ * ᱒᱐᱑᱒&nbsp;– ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱳᱢᱳᱨᱮᱥᱚᱱ * ᱒᱐᱑᱔&nbsp;– ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ * ᱒᱐᱑᱘&nbsp;- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ;ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱒᱐᱑᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱛᱷᱤᱝᱠᱟᱞ ᱢᱩᱛᱷᱟᱞ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱮ * ᱒᱐᱑᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱪᱟᱭᱟᱱᱥ ;ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱒᱐᱑᱒ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ - ᱛᱟᱢᱤᱞ – ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱠᱠᱤ * ᱒᱐᱑᱙ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SIIMA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱟᱛᱷᱤ * ᱒᱐᱒᱑ – ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱨᱤᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱢᱳ * ᱒᱐᱒᱓ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SIIMA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱟᱢᱟᱠᱟ ;ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ * ᱑᱙᱙᱓ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱦᱟᱸ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱠᱩᱞᱟᱢ * ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱤᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ * ᱑᱙᱙᱖ – ᱨᱳᱴᱟᱨᱤ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ * ᱒᱐᱐᱒ – ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ - ᱢᱮᱰᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ<ref>{{Cite web |date=2002-04-02 |title=Jayaram receives 'best actor' award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/jayaram-receives-best-actor-award/articleshow/5489891.cms |access-date=2024-07-30 |website=The Times of India}}</ref> * ᱒᱐᱐᱒ – ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱥᱟᱢ<ref>{{Cite web |last=Ashok Kumar |first=S. R. |date=2010-01-28 |title=Grill Mill - Jayaram |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-Jayaram/article16840460.ece |access-date=2024-07-30 |website=The Hindu |archive-date=2024-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730110334/https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-Jayaram/article16840460.ece |url-status=dead}}</ref> * ᱒᱐᱐᱒ – ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱥᱟᱢ<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2002/12/22/stories/2002122206330300.htm |title='Kannathil Muthamittal' bags 6 Cinema Express awards |access-date=5 February 2018 |archive-date=7 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607071034/http://www.hindu.com/2002/12/22/stories/2002122206330300.htm |website=The Hindu |date=2002-12-22 |url-status=dead }}</ref> * ᱒᱐᱐᱕ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name="dairy">{{Cite web |date=2024-01-02 |title='Lost 22 cows six years ago', Jayaram hands over Rs 5 lakh to Mathew Benny |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/01/02/jayaram-abraham-ozler-mathew-benny-cattle.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102161236/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/01/02/jayaram-abraham-ozler-mathew-benny-cattle.html |archive-date=2024-01-02 |access-date=2024-07-30 |website=On Manorama}}</ref> * ᱒᱐᱐᱘ – ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮ * ᱒᱐᱑᱑ – ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{cite web|url=http://www.kottaka.com/blog/2011/10/sathyan-award-for-jayaram-and-kavya/|title=Sathyan Awards 2011|publisher=kottaka.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025070930/http://www.kottaka.com/blog/2011/10/sathyan-award-for-jayaram-and-kavya/|archive-date=25 October 2011|df=dmy-all}}</ref> * ᱒᱐᱑᱑ – ᱡᱚᱭᱦᱤᱱᱫᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ * ᱒᱐᱑᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name="dairy" /> * ᱒᱐᱑᱔ – ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱯᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ<ref>{{cite web | url=http://www.metromatinee.com/news-articles/best-actor-jayaram-vayalar-film-awards-announced-full-list-of-awards-8378 | title=Vayalar Film awards announced | work=Jerin T Sam | publisher=metromatinee.com | date=7 May 2014 | access-date=7 May 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140508061044/http://www.metromatinee.com/news-articles/best-actor-jayaram-vayalar-film-awards-announced-full-list-of-awards-8378 | archive-date=8 May 2014 | df=dmy-all }}</ref> * ᱒᱐᱑᱔ – ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ * ᱒᱐᱑᱔ – ᱯᱨᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱠᱟᱞᱟᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱴᱟᱠᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{Cite web |date=2014-12-03 |title=An immensely valuable award, says Jayaram |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/an-immensely-valuable-award-says-jayaram.html |access-date=2024-07-30 |website=On Manorama}}</ref> * ᱒᱐۲᱑ – ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ-ᱛᱷᱚᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref>{{Cite web |date=2022-03-18 |title=State Farm Awards announced |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/state-farm-awards-announced/article65238312.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422190838/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/state-farm-awards-announced/article65238312.ece |archive-date=2022-04-22 |access-date=2024-07-30 |website=The Hindu}}</ref> * ᱒᱐᱒᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=Actor Jayaram Wins Best Farmer Award At Kerala's State Farm Awards |url=https://www.news18.com/news/movies/actor-jayaram-wins-best-farmer-award-at-keralas-state-farm-awards-5784433.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002162857/https://www.news18.com/news/movies/actor-jayaram-wins-best-farmer-award-at-keralas-state-farm-awards-5784433.html |archive-date=2022-10-02 |access-date=2024-07-30 |website=CNN-News18}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{Commons category}} * {{IMDb name|0419688|name=Jayaram}} * [https://web.archive.org/web/20190506074929/http://jayaramonline.com/ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ)] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱟᱭᱮᱯᱷᱮ ᱩᱛᱥᱚᱵᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 09t3worf5r2gu4iid1eqcl6vj0zwj9j ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ 0 37817 199916 198282 2026-11-08T08:21:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199916 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ | native_name = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤᱠᱚᱞ | image = Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg | native_name_lang = ml | flag = | caption = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ | population = '''{{Circa|᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ|lk=yes}}''' | regions = {{flagicon|India}} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱓᱔,᱘᱓᱘,᱘᱑᱙<ref name="Census 2011">{{cite web |title=Census of India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |access-date=18 April 2023 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |url-status=live }}</ref><br>{{nbsp|5}}ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱓᱒,᱔᱑᱓,᱒᱑᱓ <br>{{nbsp|5}}ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱕᱔,᱒᱖᱗ <br>{{nbsp|5}}ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱒,᱓᱗᱑,᱓᱓᱙ | tablehdr = ''ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ'' | region3 = {{flagicon|United Arab Emirates}} ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ | pop3 = ᱑,᱐᱑᱔,᱐᱐᱐ | ref3 = <ref name="Zachariah"/> | region4 = {{flagicon|Qatar}} ᱠᱟᱛᱟᱨ | pop4 = ᱗᱔᱕,᱐᱐᱐ | ref4 = <ref name="NoRKA2"/> | region5 = {{flagicon|Kuwait}} ᱠᱩᱣᱮᱛ | pop5 = ᱖᱓᱔,᱗᱒᱘ | ref5 = <ref name="NoRKA2"/> | region6 = {{flagicon|Saudi Arabia}} ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ | pop6 = ᱕᱙᱕,᱐᱐᱐ | ref6 = <ref name="Zachariah">{{cite news|title=Kerala Migration Survey – 2014|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|access-date=21 October 2014|work=The Indian Express. (This is the number of approximate emigrants from Kerala, which is closely related to, but different from the actual number of Malayalis.)|issue=17 September 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071832/https://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|url-status=live}}</ref> | region7 = {{flagicon|Malaysia}} ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ | pop7 = ᱓᱖᱙,᱐᱐᱐ | ref7 = <ref>{{Cite web | url=https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | title=Malayali, Malayalam in Malaysia | access-date=17 July 2019 | archive-date=13 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141418/https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | url-status=live }}</ref> {{Better source needed|date=December 2023}} | region8 = {{flagicon|United States}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ | pop8 = ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ | ref8 = <ref>{{Cite web | url=https://fokanaonline.org/about-us | title=FOKANA, About Us | access-date=18 April 2023 | archive-date=29 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230329232554/https://fokanaonline.org/about-us/ | url-status=live }}</ref> {{Unreliable source?|date=December 2023}} | region9 = {{flagicon|Oman}} ᱳᱢᱟᱱ | pop9 = ᱑᱙᱕,᱓᱐᱐ | ref9 = <ref name="NoRKA2"/> | region10 = {{flagicon|Bahrain}} ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ | pop10 = ᱑᱐᱑,᱕᱕᱖ | ref10 = <ref name="NoRKA2">Zachariah, K. C. & Rajan, S. Irudaya (2011), ''[http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf Kerala Migration Survey 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110145155/http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf |date=10 January 2020 }}'' (PDF), Department of Non-resident Keralite Affairs, Government of Kerala, p. 29. This is the number of emigrants from Kerala, which is closely related to but different from the actual number of Malayalis /Malayalees.</ref> | region11 = {{flagicon|Australia}} ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ | pop11 = ᱗᱘,᱗᱓᱘ | ref11 = <ref>{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | title=SBS Census Explorer: How diverse is your community? | access-date=27 March 2023 | archive-date=27 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327011006/https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | url-status=live }}</ref><ref name="IMMI"/><ref name="Languages spoken at home in Australia">{{cite web|title=In the Australia, 18% of people spoke a language other than English at home in 2011.|url=http://profile.id.com.au/australia/language|website=abs.gov.au/|publisher=Australian Bureau of Statistics (ABS)|access-date=21 October 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071838/https://profile.id.com.au/australia/language|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|access-date=21 October 2014|work=The Times of India|issue=16 July 2014|ref=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071834/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|url-status=live}}</ref> | region13 = {{flagicon|Canada}} ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ | pop13 = ᱗᱗,᱙᱑᱐ | ref13 = <ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-08-17 |title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021701 |access-date=2022-10-12 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> | region14 = {{flagicon|United Kingdom}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ | pop14 = ᱔᱕,᱒᱖᱔ | ref14 = <ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|title = Survey finds only 16.25 lakh NoRKs|newspaper = The Hindu|date = 31 October 2013|access-date = 18 December 2017|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|url-status = live}}</ref> | region15 = {{flagicon|Germany}} ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ | pop15 = ᱒᱕,᱐᱐᱐–᱔᱕,᱐᱐᱐ | ref15 = <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/learning-german-made-easy-for-keralites/article67334186.ece#:~:text=According%20to%202020%20statistics%2C%20there,various%20courses%20at%20German%20universities. | title=Learning German made easy for Keralites | newspaper=The Hindu | date=22 September 2023 | last1=Muringatheri | first1=Mini }}</ref> | region16 = {{flagicon|Singapore}} ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | pop16 = ᱒᱖,᱐᱐᱐ | ref16 = <ref>{{Cite web|url = https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|title = Singapore Malayalee Association 100th Anniversary|date = 27 December 2018|access-date = 15 October 2019|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120830/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|url-status = live}}</ref> | region17 = {{flagicon|Ireland}} ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ | pop17 = ᱒᱔,᱖᱗᱔ | ref17 = <ref>{{Cite web | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpsr/censusofpopulation2022-summaryresults/migrationanddiversity/ | title=Irish Census 2022 | access-date=13 September 2023 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805083706/https://statbank.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=E7010&PLanguage=0 | url-status=live }}</ref> | region18 = {{flagicon|New Zealand}} ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ | pop18 = ᱑᱔,᱖᱐᱔ | ref18 = <ref>{{Cite web |date=30 April 2020 |title=2018 Census Totals by Topic – National Highlights (Updated) |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights-updated |access-date=2 October 2020 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> | region19 = {{flagicon|Pakistan}} ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | pop19 = ᱖,᱐᱐᱐ | ref19 = <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|title=Where Malayalees once held sway|work=DNA India|date=5 October 2005|access-date=11 August 2015|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202131437/https://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|url-status=live}}</ref> | region20 = {{flagicon|France}} ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ | pop20 = ᱕,᱐᱐᱐ | ref20 = | region21 = {{flagicon|Switzerland}} ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ | pop21 = ᱕,᱐᱐᱐ | ref21 = <ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|title=With Kerala in their hearts.... |access-date=17 May 2023|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|url-status=live}}</ref> | region22 = {{flagicon|Indonesia}} ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ | pop22 = ᱔,᱐᱐᱐ | ref22 = {{citation needed|date=May 2019}} | region23 = {{flagicon|Poland}} ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ | pop23 = ᱗,᱑᱒᱒ | region24 = {{flagicon|Austria}} ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ | pop24 = ᱓,᱗᱘᱕ | ref24 = <ref>{{Cite web | url=http://www.viennamalayaleeassociation.com/ | title=Vienna Malayalee Association | access-date=21 September 2017 | archive-date=14 June 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210614105941/http://viennamalayaleeassociation.com/ | url-status=dead }}</ref> | region25 = {{flagicon|Finland}} ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ | pop25 = ᱖᱓᱓ | ref25 = <ref>{{Cite web | url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/table/tableViewLayout1/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | title=Väestö 31.12. Muuttujina Maakunta, Kieli, Ikä, Sukupuoli, Vuosi ja Tiedot | access-date=22 July 2019 | archive-date=7 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210407133215/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | url-status=dead }}</ref> | region26 = {{flagicon|Japan}} ᱡᱟᱯᱟᱱ | pop26 = ᱕᱐᱐ | ref26 = <ref>{{Cite web|url=http://www.nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|title=Welcome to Nionkairali.com – Indian Malayalees in Japan- Japan malayalees, Malayali, Keralite, Tokyo|website=nihonkairali.com|access-date=21 September 2017|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507231451/http://nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|url-status=live}}</ref> | langs = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | religions = '''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ'''<br />[[File:Om.svg|20px]] ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<br/> '''ᱠᱚᱢ'''<br /> {{hlist|[[File:Allah-green.svg|20px]] ᱤᱥᱞᱟᱢ|[[File:Latin Cross.svg|15px]] ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="censusindia2011religion">{{cite web |title=Population by religious communities&nbsp;– Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202132923/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=2 February 2021 |access-date=26 August 2015}}</ref>}} }} {{Infobox ethnonym |person=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ |people=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ |language=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ |country=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱢ |root=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ}} {{Dravidian}} '''ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="'Classical' status for Malayalam">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=The Hindu |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱᱥ, ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Travancore 2011">"Travancore." Encyclopædia Britannica. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 11 November 2011.</ref><ref>Chandra Mallampalli, Christians and Public Life in Colonial South India, 1863–1937: Contending with Marginality, RoutledgeCurzon, 2004, p. 30</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name = "Censusedia"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ, ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MOFAT">{{Cite book|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade|location=South Korea|year=2015|access-date=2014-03-30|url=http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|title=재외동포현황 総計(2015)/Total number of overseas Koreans (2015)|ref=CITEREFMOFAT2013|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423043627/http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱘,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ, ᱯᱩᱱᱟᱜ, ᱥᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Varma|first=A.R. Rajaraja|title=Keralapanineeyam|publisher=D C Books|year=2005|location=Kottayam|isbn=81-7130-672-1}}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟ, ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱨᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malabar">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-81-264-1588-5 |page=27 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |url-status=live }}</ref><ref name="Logan">Malabar Manual (1887), William Logan, Calicut</ref> ᱤᱥᱠᱟᱱᱫᱟ ᱯᱩᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱪᱩᱰᱟᱭᱟ ᱠᱟᱭᱢᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱰᱟᱞᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>See Sahyadri Kanda Chapter 7 in Skanda Purana. Rocher, Ludo (1986). The Puranas. Otto Harrassowitz Verlag. {{ISBN|978-3447025225}}.</ref><ref>Who's Who in Madras 1934</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱫᱤᱯ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱓᱐,᱘᱐᱓,᱗᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱙᱓.᱒% ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱖.᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱗᱐᱑,᱖᱗᱓, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱕᱗,᱗᱐᱕ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱔᱐᱖,᱓᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱑,᱑᱐᱐ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱐.᱑᱕% ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱔% ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱒᱒% ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱓,᱐᱖᱖,᱓᱙᱒ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱓᱓,᱐᱑᱕,᱔᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱙,᱖᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱭᱮᱨᱟᱵᱷᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱓᱑,᱓᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱨᱟᱱᱟᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = "Censusedia">http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110230245/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html |date=10 January 2012 }}, ''censusindia.net''</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱘.᱘᱕% ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙.᱖᱔% ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱩᱰᱟᱞᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱘.᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱴᱴᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱑.᱒% ᱟᱨ ᱑᱕.᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://lsi.gov.in/ |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbators Districts |access-date=8 June 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110639/http://lsi.gov.in/MTSI_APP/(S(d5i44a45mqlxje45spluigat))/default.aspx |url-status=live }}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕.᱕᱗% ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱮᱴ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India – Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in |access-date=17 April 2020 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101020704/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱭᱮᱨᱟᱵᱷᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Language"/> ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱑,᱘᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔᱖,᱐᱐᱐ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2009–2013 |url=https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |access-date=2022-06-12 |website=Census.gov |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412195838/https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=Keralite Indians in the New York Metro Area |url=https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120828/https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-date=24 August 2023 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱗,᱐᱙᱓ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IMMI">{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |title=The People of Australia: Statistics from the 2011 Census |access-date=2014-07-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131850/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱗,᱐᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱖,᱓᱔᱘ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : Voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish Pte Ltd.|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒,᱑᱓᱙ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="NZ">[http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309170841/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx |date=9 March 2013 }}, ''stats.govt.nz''</ref> ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮ ᱑᱓᱔ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ, ᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱟᱨ, ᱭᱩᱮᱤ, ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱒᱙,᱘᱐᱐ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱴᱨᱤᱭᱮᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ [[File:Kerala Samajam, Hinkal, Mysore.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟᱢ, ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Vimala |first=Angelina |date=2007 |title=History and Civics |isbn=978-81-317-0336-6 |publisher=Pearson Education India |pages=107}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱳᱞᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ AD ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱤᱣᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ, ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ, ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱢᱟᱦᱮ, ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔᱙᱘ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱞᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱴᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ: ''ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ: ᱵᱷᱳᱭᱮᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱟᱨᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> === ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ === ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|''ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱞᱤᱯᱤ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="clt.1"/> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟᱞ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ''ᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢᱟ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |first=Gayathri |last=Sasibhooshan |date=12 July 2012 |work=The Hindu |access-date=21 October 2020 |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206114100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |url-status=live }}</ref> ᱯᱨᱚᱱᱟᱣᱩᱱ ᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ -ᱟᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{refn|group=note|"*aH ᱟᱨ *iH ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱢᱚᱱᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮᱰᱡᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟ, ᱟᱨ ᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟ- ᱟᱨ ᱤ- ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱛᱩ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱤᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱛᱩ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱤᱯᱯᱩᱰᱩ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱟ, ᱟᱨ ᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱟ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref>{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|url=https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|title=The Dravidian Languages|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-1-139-43533-8|access-date=16 November 2020|archive-date=29 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729185642/https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|url-status=live}}</ref>{{page needed|date=May 2022}}}} ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱘᱒᱕ CE ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121335/https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱘᱔᱙/᱘᱕᱐ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱯᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱖᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ'' ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮ ''ᱛᱷᱮᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ'' ᱾<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤᱛᱟᱢ'' ᱟᱨ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱢᱟᱞᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱽᱭᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122000924/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|publisher=Business Standard|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233820/https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ,<ref name="'Classical' status for Malayalam"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱨᱩᱥᱥᱮᱨᱤ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu |access-date=10 April 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225855/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/amp/ |url-status=live }}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mlm"/> ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱮᱢᱢᱟᱠᱠᱟᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱑᱗᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱨᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱤᱨᱮᱴ (ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱟᱭᱟᱢ: ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱥᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱳᱞ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱞᱞᱩᱨ ᱮᱥ. ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱟᱭᱭᱟᱨ)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|first1=Nalini|last1=Natarajan|first2=Emmanuel Sampath|last2=Nelson|date=18 December 1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313287787|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱠᱳᱥ ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤ ᱤᱢᱟᱠᱩᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱒᱙ ᱟᱨ ᱑᱘᱗᱐ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠᱟᱞᱥ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ – ᱟᱛᱷᱢᱟᱱᱩᱛᱷᱟᱯᱟᱢ, ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞ ᱯᱟᱫᱩᱵᱷᱟᱱᱩᱞᱞᱟ ᱯᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱥᱛᱷᱟᱥᱤᱭᱟᱭᱩᱰᱮ ᱨᱟᱠᱛᱷᱟᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ – ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cnt">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|title=South Asian arts|encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017|archive-date=10 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910083744/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="clt.1"/> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱡᱤ. ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱯᱳᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱴᱴ, ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱟᱨ ᱟᱠᱠᱤᱛᱷᱟᱢ ᱟᱪᱩᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱽᱭᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="google25">{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121336/https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |url-status=live }}</ref><ref name="Accessions List, South Asia">{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121338/https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Indian Writing Today">{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121857/https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="DattaAkademi1987">{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0836424232 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Malayalam Literary Survey">{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱥ, ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ, ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱚᱭ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="MukundanPillai2004">{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121902/https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |url-status=live }}</ref><ref name="Maheshwari2002">{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-8126900930 |page=126 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121917/https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |url-status=live }}</ref><ref name="Chaudhuri2008">{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1906165017 |pages=44–45 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121906/https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=The New York Times |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121224622/https://www.nytimes.com/1997/10/15/world/indian-s-first-novel-wins-booker-prize-in-britain.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|title=Sea, Community and Language: A Study on the Origin and Development of Arabi- Malayalam Language of Mappila Muslims of Malabar|date=2 October 2019|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ᱢᱳᱭᱤᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱵᱷᱟᱭᱫᱽᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱠᱠᱳᱴᱴᱤᱞ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT|date=31 March 2007|access-date=15 August 2009|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref><ref>Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007</ref> ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱤᱠᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite thesis |last=Kunnath |first=Ammad |date=15 September 2015 |title=The rise and growth of Ponnani from 1498 AD To 1792 AD |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/49524 |publisher=University of Calicut |hdl=10603/49524 |access-date=27 May 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110659/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/49524 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|last=Panakkal|first=Abbas|url=http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|title=Islam in Malabar (1460–1600) : a socio-cultural study /|date=2016|publisher=Kulliyyah Islamic Revealed Knowledge and Human Sciences, International Islamic University Malaysia|access-date=27 May 2021|archive-date=27 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527064123/http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kallen |first=hussain Randathani |title=Trade and culture: Indian ocean interaction on the coast of Malabar in medieval period |url=https://www.academia.edu/22105661 |language=en |access-date=27 May 2021 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415022327/https://www.academia.edu/22105661 |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ – ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ – ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Miller">Miller, Roland. E., "Mappila" in "The Encyclopedia of Islam". Volume VI. E. J. Brill, Leiden. 1987. pp. 458–56.</ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">Menon. T. Madhava. "A Handbook of Kerala, Volume 2", International School of Dravidian Linguistics, 2002. pp. 491–493.</ref><ref name="Arabic script for malayalam">{{Cite web |url=http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |title=National Virtual Translation Center – Arabic script for Malayalam |access-date=27 May 2021 |archive-date=17 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117202844/http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱽᱨᱟᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="clt">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|pages=454|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱴᱩ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱡᱮ.ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤᱞᱟᱱᱤᱞᱟᱢ, ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱞᱤᱭᱩᱠ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱮᱰᱤᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ === ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ === ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱡᱚᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|last=Kakkat|first=Thulasi|title=Kerala's Nalukettus|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/keralas-nalukettus/article3784842.ece|access-date=13 December 2017|work=The Hindu|date=18 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Kunhikrishnan|first=K.|title=Fallen tharavads|url=http://www.thehindu.com/lr/2003/12/07/stories/2003120700380600.htm|access-date=13 December 2017|work=The Hindu|date=12 April 2003}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱨ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|first1=Filippo|last1=Osella|first2=Filippo|last2=Caroline|first3=Caroline|last3=Osella|date=20 December 2000|publisher=Pluto Press|isbn=9780745316932|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122514/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱢᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ, ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱨ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱜ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱟᱭᱳ, ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱟᱭᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟ ᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱩᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱩᱢᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>Mohamed Koya, S.M, MATRILINY AND MALABAR MUSLIMS, Proceedings of the Indian History Congress, Vol. 40 (1979), pp. 419–431 (13 pages)</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ === ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ [[File:Paliam naalukettu.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ-ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture">{{cite news|url=http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|title=Kerala architecture|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721082519/http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱸᱛ, ᱰᱷᱟᱞᱟᱱ ᱪᱷᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱷᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱯᱞᱚᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ, ᱴᱷᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ, ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ, ᱠᱟᱸᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱳᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱥᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ ᱛᱮ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱩᱨᱟᱞᱥ' ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> [[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|right|300px|ᱠᱚᱣᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ]] ==== ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ==== ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱪᱩ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ-ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱰᱩᱢᱩᱴᱴᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱴᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱟᱨᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱴᱴᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ === [[File:Kathakali IMG 0281 by Joseph Lazer.JPG|thumb|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ]] [[File:Mohiniyattam.png|thumb|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ]] [[File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱳ-ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱴᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱾<ref name="Kerala dance forms">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|title=The Communication of Ideas|first=International Congress of Anthropological and Ethnological|last=Sciences|date=18 December 1980|publisher=Concept Publishing Company|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122512/https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱤᱯᱟᱴᱴᱩ; ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱚᱢ; ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ, ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱾<ref name="Kerala dance forms"/> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Classical dance forms of India">{{Cite web|url=http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|title=Classical Dances of India – Indian Classical Dances, Indian Dances, Dances of India|website=dances.indobase.com|access-date=1 November 2009|archive-date=26 May 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526134009/http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Classical dance forms of India"/> ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|title=Stark World Kerala|first=Theresa|last=Varghese|date=18 December 2006|publisher=Stark World Pub.|isbn=9788190250511|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122540/https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|url-status=live}}</ref> ᱳᱴᱴᱟᱢᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱨᱠᱩᱛᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|title=Reciting: Webster's Quotations, Facts and Phrases|date=19 December 2008|publisher=Icon Group International, Incorporated|isbn=9780546721676|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|url-status=live}}</ref> ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|title=India|first=Sarina|last=Singh|date=18 December 2005|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781740596947|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|url-status=live}}</ref> ᱵᱷᱮᱞᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱷᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱚᱠᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱵᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱱᱟᱴᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢᱟᱱᱤ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ, ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱯᱷ ᱢᱩᱴᱴᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱩᱵᱷ ᱢᱩᱴᱴᱩ/ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱩᱴᱴᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Duffmuttu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&pg=PA8|title=Tourist Guide to Kerala|first=Motilal (UK) Books of|last=India|date=18 February 2008|publisher=Sura Books|isbn=9788174781642|via=Google Books}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Duffmuttu"/> ᱳᱯᱯᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Christian art foms">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|first1=Bruno|last1=Nettl|first2=Alison|last2=Arnold|first3=Ruth M.|last3=Stone|first4=James|last4=Porter|first5=Timothy|last5=Rice|first6=Dale Alan|last6=Olsen|first7=Terry E.|last7=Miller|first8=Adrienne Lois|last8=Kaeppler|first9=Daniel Edward|last9=Sheehy|first10=Ellen|last10=Koskoff|first11=Sean|last11=Williams|first12=Jacob Wainwright|last12=Love|first13=Chris|last13=Goertzen|first14=Virginia|last14=Danielson|first15=Scott Lloyd|last15=Marcus|first16=Dwight|last16=Reynolds|first17=Robert C.|last17=Provine|first18=Yoshihiko|last18=Tokumaru|first19=John Lawrence|last19=Witzleben|date=18 December 1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780824049461|via=Google Books|access-date=18 October 2020|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122515/https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱯᱟᱨᱤᱪᱟᱢᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ – ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱤᱜᱟᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱥᱮᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Kerala Charithram |last=Sreedhara Menon|first=A. |author-link=A. Sreedhara Menon |publisher=D.C. Books |location=Kottayam, Kerala |page=494 }}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱛᱟ ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟ ᱥᱮ ᱟᱥᱴᱟᱯᱟᱫᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟᱢ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱥᱤᱲᱦᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱱᱳᱴᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱥᱮ ᱜᱚᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱞ, ᱥᱟᱫᱽᱠᱟᱞᱟ ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟ ᱢᱟᱨᱟᱨ, ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱵᱤᱫᱽᱣᱟᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨ, ᱪᱮᱨᱛᱟᱞᱟ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱮᱢ. ᱰᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱞ. ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱢ ᱴᱤ.ᱮᱱ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱮᱞ. ᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |last=Rolf |first=Killius |year=2006 |publisher=BR Rhythms |location=New Delhi |isbn=81-88827-07-X }}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Music">{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-date=2 August 2008 |url-status=dead }}</ref> ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ, ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱧ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱧ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱯᱯᱟᱯᱟᱴᱴᱩ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱴᱴᱩ, ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ, ᱥᱟᱨᱯᱯᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ, ᱯᱟᱢᱵᱩᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱢᱵᱩᱢ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱥᱮ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱤᱝ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Music"/> === ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ === [[File:Nehru Trophy Boat Race 11-08-2012 1-44-16 PM.JPG|thumb|280px|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ-ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ]] ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱤᱥᱱᱮᱠ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱩᱨᱩᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱤᱨᱩᱴᱴᱩᱠᱩᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱯᱯᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱱᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱾ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱤᱫᱷᱩᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱮ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱡᱟᱞᱳᱛᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱤᱯᱟᱰ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ === ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ === [[File:Onam pukolam.jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ/ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ]] ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱳᱱᱟᱢ, ᱵᱷᱤᱥᱩ, ᱫᱤᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱾ === ᱡᱚᱢᱟᱜ === ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ [[File:Appam_by_Connie_Ma.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱰᱤᱥ ᱾]] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱚᱛᱚ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱛᱳᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱫᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱞᱤ, ᱯᱩᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱠᱟᱯᱯᱟ, ᱯᱩᱴᱴᱩ, ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|title=Onam Sadhya: 13 Dishes You Need To Try!|website=outlookindia.com/outlooktraveller/|access-date=2026-08-15|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218123715/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|url-status=dead}}</ref> ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱩᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱪᱚᱱᱟ, ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱹᱞ, ᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱠᱩᱴᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱱ ᱰᱷᱟᱠᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|title=Kerala's Favourite Breakfast: How to Make Soft Puttu at Home|website=NDTV Food|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123017/https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|url-status=live}}</ref> ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱭᱤᱥᱴ ᱥᱮ ᱴᱳᱰᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱯᱯᱟ-ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱨᱟᱭᱤᱝ ᱯᱮᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱛᱩ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱟᱨᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱟ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|title=Appams anyone?|first=Aishwarya|last=Upadhye|date=16 November 2018|work=The Hindu|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱭᱮᱢᱮᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MC">{{Cite news|title=Straight from the Malabar Coast|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=Sabhnani|first=Dhara Vora|date=June 14, 2019|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164620/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="MC"/> ''ᱠᱟᱞᱞᱩᱢᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱟ'' ᱩᱛᱩ, ''ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱯᱩᱴᱴᱩ'', ᱯᱟᱨᱳᱴᱟᱥ,<ref name="MC"/> ''ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ''<ref name="MC"/> ᱟᱨ ᱜᱷᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱤᱞᱟᱹᱪ ᱟᱨ ᱞᱚᱵᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|title=Kerala biryani (With vegetables)|date=22 April 2013|access-date=8 January 2022|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|url-status=live}}</ref> ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱨᱮ ''ᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱭᱟ'',<ref name="MC_2">{{Cite news|title=Flavours unlimited from the Malabar coast|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=Kurian|first=Shijo|date=July 2, 2014|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164617/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱱᱤᱨᱟᱪᱟᱛᱷᱩ,<ref name="MC_2"/> ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱢᱩᱴᱴᱟᱢᱟᱞᱟ'',<ref name="MC"/> ''ᱪᱟᱴᱴᱤᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'', ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ, ''ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱫᱩᱠᱠᱟ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="MC"/> === ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === [[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ]] [[File:Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg|thumb|ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱟᱞᱟᱨᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Suresh, P. R. (2005). ''[http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm Kalari Payatte&nbsp;– The martial art of Kerala.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829143736/http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm |date=29 August 2009 }}''</ref> ᱮᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Zarrilli1>Zarrilli, Phillip B. [https://spa.exeter.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html A South Indian Martial Art and the Yoga and Ayurvedic Paradigms.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916172804/http://www.spa.ex.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html |date=16 September 2008 }} ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ.</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱩᱱᱡᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱪᱳᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Zarrilli1"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Zarrilli1"/> ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="discoverychannelasia.com">{{Cite web|url=http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221042309/http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|url-status=dead|archive-date=21 December 2009|title=Discovery Latinoamérica}}</ref> ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨᱟᱨ, ᱰᱩᱣᱟᱨᱴᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ ᱟᱜ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱚᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤ-ᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>Phillip B. Zarrilli, When the Body Becomes All Eyes</ref> === ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱕) === ᱒᱐᱒᱔-᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kerala students increasingly choosing Europe and Canada for higher studies |work=The Hindu |date=12 February 2025}}</ref> ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Global Onam celebrations draw record participation from Malayali diaspora |work=Mathrubhumi |date=3 September 2024}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ OTT ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Malayalam content sees global rise as diaspora audiences increase |work=The New Indian Express |date=18 January 2025}}</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ == ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ == ᱱᱳᱴᱥ == {{reflist|group=note}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{Sister project links <!----(Use the value "no" to exclude a project:)----> |b=no|commons=category:Malayali people |d=no|m=no|mw=no|n=no|s=no |species=no|species_author=no|v=no|voy=no }} * [https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://www.malayalamresourcecentre.org ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326032321/http://www.malayalamresourcecentre.org/ |date=26 March 2023 }} * [https://www.samaoccitanie.org/ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ – ᱳᱠᱥᱤᱴᱟᱱᱤ (SAMA Occitanie)] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]] 5in1h0mwg7se0h2ikanf0csqdzq0p8k ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ 0 37820 200034 196908 2026-11-08T11:03:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200034 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1918|10|6}} | birth_place = ᱜᱳᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1990|6|22|1924|10|6}} | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ | alma mater = | spouse = ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ | domesticpartner = | children = | parents = {{ublist|ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ|ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}} | notable_works = {{ubl|''ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ''|''ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱡᱚᱢ, ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱤᱨᱤᱱᱡᱩᱱᱳᱴᱴᱟᱢ''|''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ''}} | website = | awards = ᱢᱤᱥᱮᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ''' (᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱘ – ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ, ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ''ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ'', ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱮᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Biography on Kerala Sahitya Akademi portal">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/SebinaRafi/Html/Sebinarafigraphy.htm |title=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal |date=2019-04-09 |website=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal |access-date=2019-04-09}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ,<ref name="Ponjikkara Rafi">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/PonjikkaraRafi/Html/PRafigraphy.htm |title=Sabeena Rafi |date=2019-04-10 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-10}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെ മറന്നതെങ്ങനെ ?">{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/books/features/ponjikkara-rafi-malayalam-news-1.1333411 |title=പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെ മറന്നതെങ്ങനെ ? |last=ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ |first=കെ |website=Mathrubhumi |language=en |access-date=2019-04-10 |archive-date=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410083610/https://www.mathrubhumi.com/books/features/ponjikkara-rafi-malayalam-news-1.1333411 |url-status=dead }}</ref><ref name="Ponjikkara Rafi - Veethi profile">{{Cite web |url=https://www.veethi.com/india-people/ponjikkara_rafi-profile-10260-25.htm |title=Ponjikkara Rafi - Veethi profile |date=2019-04-10 |website=veethi.com |access-date=2019-04-10}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ;<ref name="കേട്ടിട്ടുണ്ടോ പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെന്ന്?">{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/remembering-ponjikkara-rafi.html |title=കേട്ടിട്ടുണ്ടോ പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെന്ന്? |website=ManoramaOnline |access-date=2019-04-10}}</ref> ᱟᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ponjikkara Rafi" /> == ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ == ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱩᱢᱟᱥ ᱥᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ'', ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="List of works">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/SebinaRafi/Html/SebinaRafiPage.htm |title=List of works |date=2019-04-09 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-09}}</ref> ''ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Chavittunatakam: Maritime Dance Drama of Kerala">{{Cite web |url=https://www.sahapedia.org/chavittunatakam-maritime-dance-drama-of-kerala-0 |title=Chavittunatakam: Maritime Dance Drama of Kerala |website=www.sahapedia.org |access-date=2019-04-10}}</ref> ''ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱡᱚᱢ, ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱤᱨᱤᱱᱡᱩᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'', ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱫᱤᱜᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱮᱠᱥᱤᱢ ᱜᱚᱨᱠᱤ ᱟᱜ ''ᱢᱟᱫᱟᱨ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Marxism Oru Thirinjunottam">{{Cite web |url=http://www.indulekha.com/marxism-oru-thirinjunottam-study-ponjikkara-rafi-and-sebeena-rafi?author_id= |title=Marxism Oru Thirinjunottam |date=2019-04-10 |website=www.indulekha.com |access-date=2019-04-10 |archive-date=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410085027/http://www.indulekha.com/marxism-oru-thirinjunottam-study-ponjikkara-rafi-and-sebeena-rafi%3Fauthor_id%3D |url-status=dead }}</ref> ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref name="Ponjikkara Rafi - Veethi profile" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱮᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Kerala Sahitya Akademi Award for Miscellaneous Works">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/others.htm |title=Kerala Sahitya Akademi Award for Miscellaneous Works |date=2019-04-10 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-10}}</ref> == ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == * {{Cite book |url=http://122.165.117.71/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=149182 |title=ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ |last=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1964 |publisher=ᱟᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ |edition=1 |location=ᱠᱳᱪᱤ |language=ml}} * {{Cite book |url=http://103.251.43.202:8080/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=4593 |title=ᱠᱨᱤᱥᱴᱩᱢᱟᱥ ᱥᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ |last=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1968 |edition=1 |language=ml }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book |url=http://122.165.117.71/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=39730&query_desc=au%253A%2522Ponjikkara%2520Rafi%2522%2520and%2520au%253APonjikkara%2520Rafi |title=ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ |last1=ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |last2=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1982 |publisher=ᱰᱤ. ᱥᱤ. ᱵᱤ. ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ |edition=1 |language=ml}} * {{Cite book |url=http://122.165.117.71/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=80342&query_desc=au%253A%2522Ponjikkara%2520Rafi%2522%2520and%2520au%253APonjikkara%2520Rafi |title=ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱡᱚᱢ ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱤᱨᱤᱱᱡᱩᱱᱳᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱢᱢᱟᱵᱷᱩᱥᱤᱞᱮᱠᱠᱩᱞᱟ ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱭᱩᱢ |last1=ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |last2=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1991 |publisher=ᱵᱟᱢᱥᱩᱨᱤ ᱵᱩᱠᱥ |edition=0 |language=ml}} * {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=83015&query_desc=au%252Cwrdl%253A%2520Ponjikkara%2520Rafi |title=ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟᱭᱩᱰᱮ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱟᱢ |last1=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |last2=ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1992 |publisher=ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱵᱩᱠᱥ |location=ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ |access-date=2026-08-01 |archive-date=2019-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120062853/https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=83015&query_desc=au%252Cwrdl%253A%2520Ponjikkara%2520Rafi |url-status=dead }} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == {{Div col|colwidth=40em}} * ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ * ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ {{div col end}} {{Portal|ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/SebinaRafi/Html/SebinaRafi.htm |title=ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |date=2019-04-05 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-05}} * {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=NipTBVJMl7U |title=ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱴᱤᱪᱟᱨ |last=WEB ONE MEDIA |website=YouTube |date=2019-01-19 |access-date=2019-04-10}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱔ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱐ ᱜᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 822ng2123okxw01ya8olb9jkgt65x87 ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ 0 38039 199985 197791 2026-11-08T09:35:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199985 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = Wikidata-logo-en.svg | logo_alt = ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ, ᱟᱨᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ, ᱟᱨ ᱞᱤᱞ ᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱠᱳᱰ | collapsible = yes | screenshot = Wikidata main page screenshot.png | caption = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱴᱟ | url = {{Official URL}}<!-- {{Wd|properties|P856}} --> {{Wikidata|references|linked|P407}} | commercial = ᱵᱟᱝ | type = {{hlist|class=nowrap |[[ᱱᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱮᱥ]] |[[ᱣᱤᱠᱤ]]}} | registration = ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ (Optional) | language = ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | owner = [[ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]] | editor = {{Wikidata|properties|linked|references|linked|P50}} | author = | name = ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ | location = | launch_date = {{start date and age|2012|10|29|df=y}}<!-- {{Wd|properties|P571}} -->{{Wikidata|references|P571}} | content_licence = [[CC0]]{{efn|Content from the main userspace and certain other namespaces are in the public domain. Other texts and contributions are subject to [[Creative Commons licenses|Creative Commons AttributionShare-Alike]].}} }} '''ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱨᱟᱯᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱳᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Chalabi|first=Mona|date=April 26, 2013|title=Welcome to Wikidata! Now what?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|access-date=October 2, 2021|archive-date=2 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002152920/https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/apr/26/wikidata-launch|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ CC0 ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱰᱳᱢᱮᱱ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱯᱮᱱ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Wikidata"/><ref>{{cite web |url=http://www.wikimedia.de/wiki/Pressemitteilungen/PM_3_12_Wikidata_EN |title=Data Revolution for Wikipedia |date=March 30, 2012 |publisher=Wikimedia Deutschland |access-date=September 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023170149/http://www.wikimedia.de/wiki/Pressemitteilungen/PM_3_12_Wikidata_EN |archive-date=October 23, 2012 |url-status=dead}}</ref> ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱤ-ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱰ ᱰᱮᱴᱟ, ᱣᱤᱠᱤᱵᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱑.᱖᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ (ᱥᱤᱢᱮᱱᱴᱤᱠ ᱴᱨᱤᱯᱚᱞᱠᱚ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Grafana |url=https://grafana.wikimedia.org/d/000000175/wikidata-datamodel-statements?orgId=1&refresh=30m |url-status=dead |access-date=2024-03-21 |website=grafana.wikimedia.org |archive-date=27 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827050109/https://grafana.wikimedia.org/d/000000175/wikidata-datamodel-statements?orgId=1&refresh=30m }}</ref> == ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ == [[File:Datamodel in Wikidata.svg|thumb|upright=2.74|center|{{center|ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱭᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾}}]] ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ-ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱟᱭᱤᱴᱮᱢᱥ'' ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ, ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ, ᱥᱮ ᱚᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱠ ᱯᱟᱨᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''QID'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ "Q" ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱤᱱᱴᱤᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{efn|Q is the first initial of {{ill|Qamarniso Vrandečić|qid=Q61768970}} (née Ismoilova), an Uzbek chemist and Wikimedian married to Wikidata co-developer [[Denny Vrandečić]].<ref>{{cite book |last1=Vrandečić |first1=Denny |last2=Pintscher |first2=Lydia |last3=Krötzsch |first3=Markus |title=Companion Proceedings of the ACM Web Conference 2023 |chapter=Wikidata: The Making of |date=30 April 2023 |pages=615–624 |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3543873.3585579 |doi=10.1145/3543873.3585579|isbn=9781450394192 |s2cid=258377705 }}</ref>}} ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ QID ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Wikidata entity link|Q8470}}, {{Wikidata entity link|Q316}}, {{Wikidata entity link|Q42775}}, {{Wikidata entity link|Q303}}, ᱟᱨ {{Wikidata entity link|Q36611}} ᱾ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ''ᱞᱮᱵᱮᱞ'' ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "Elvis Presley" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: {{Wikidata entity link|Q303}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱟᱨ {{Wikidata entity link|Q610926}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱴᱟᱭᱴᱮᱞᱰ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱵᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱞ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ QID ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱵᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ === [[File:Wikidata layout Phase I.png|alt=Wikidata screenshot|center|700px|thumb|<br /><br />ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱡᱽ-᱑ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱢᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱟᱣᱩᱴ: ᱞᱮᱵᱮᱞ, ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ, ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ, ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚ]] ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: * ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ (QID), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ (ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ) ᱾ === ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴᱥ === [[Image:Wikidata statements Mars.png|alt=Wikidata screenshot|thumb|700px|center|[[Wikidata:Q111|ᱢᱟᱨᱥ ᱜᱨᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ]] (Q111) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱾ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱟᱨ [[ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] ''ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴᱥ'' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞᱤ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱤ-ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱯᱮᱭᱟᱨᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ'' ("author", ᱥᱮ "publication date" ᱞᱮᱠᱟᱱ) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ''ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ'' ("ᱥᱟᱨ ᱟᱨᱛᱷᱚᱨ ᱠᱳᱱᱟᱱ ᱰᱳᱭᱮᱞ" ᱥᱮ "᱑᱙᱐᱒" ᱞᱮᱠᱟᱱ) ᱮ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ "ᱛᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱜᱮᱭᱟ" ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ {{Wikidata entity link|P462}} ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ {{Wikidata entity link|Q23444}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ {{Wikidata entity link|Q8495}} ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱠᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱯ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱭᱩᱨᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "occupation" ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱫᱚ "physicist" ᱟᱨ "chemist" ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Help:Statements|title=Help:Statements – Wikidata|website=www.wikidata.org|access-date=20 February 2019|archive-date=25 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325054926/https://www.wikidata.org/wiki/Help:Statements|url-status=live}}</ref> ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ, ᱥᱴᱨᱤᱝ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱥᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ {{Wikidata entity link|P856}} ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ "URL" ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Help:Data_type|title=Help:Data type – Wikidata|website=www.wikidata.org|access-date=20 February 2019|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323184623/https://www.wikidata.org/wiki/Help:Data_type|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨᱥ'' ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ "population" ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ "point in time (P585): 2011" (ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱤ-ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱰᱤᱯᱷᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ''ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱳᱴᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources|title=Help:Sources – Wikidata|website=www.wikidata.org|access-date=20 February 2019|archive-date=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417231251/https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources|url-status=live}}</ref> ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ–ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱡᱽ === [[File:Wikidata - simple statement.svg|thumb|center|500px|ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ–ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱯᱚᱞ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ]] ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱣᱢᱮᱨᱤᱠ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ P ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱵᱮᱞ, ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ, ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ {{Wikidata entity link|P1647}} ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱮᱱᱴᱥ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, {{Wikidata entity link|P36}} ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ "single value constraint" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ (ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱮᱱᱴᱥ ᱫᱚ ᱴᱮᱥᱴᱤᱝ ᱟᱞᱚᱨᱴ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Help:Property_constraints_portal|title=Help:Property constraints portal|website=Wikidata|access-date=20 February 2019|archive-date=1 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601180538/https://www.wikidata.org/wiki/Help:Property_constraints_portal|url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://openpreservation.org/blogs/wikidata-as-a-digital-preservation-knowledgebase/|title=Wikidata as a digital preservation knowledgebase|last=Cochrane|first=Euan|date=30 September 2016|website=openpreservation.org|access-date=5 January 2022|archive-date=5 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105110113/https://openpreservation.org/blogs/wikidata-as-a-digital-preservation-knowledgebase/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite conference |last=Samuel |first=John |title=Experimental IR Meets Multilinguality, Multimodality, and Interaction |chapter=Analyzing and Visualizing Translation Patterns of Wikidata Properties |series=Lecture Notes in Computer Science |book-title=Experimental IR Meets Multilinguality, Multimodality, and Interaction |conference=[[Conference and Labs of the Evaluation Forum|CLEF]] 2018 |date=15 August 2018 |volume=11018 |page=129 |doi=10.1007/978-3-319-98932-7_12 |isbn=978-3-319-98931-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=hD5qDwAAQBAJ&pg=PA129}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Wikidata entity link|P2860}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{as of|2023|11|lc=y|post=}} {{formatnum:290000000}} ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Database_reports/List_of_properties/Top100|title=Wikidata:Database reports/List of properties/Top100|accessdate=18 November 2023|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224212120/https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Database_reports/List_of_properties/Top100|url-status=live}}</ref> === ᱞᱮᱠᱥᱤᱢᱥ === [[File:L34909 tlhIngan wo' – Lexeme on Wikidata.png|thumb|left|208x208px|{{Lexeme|L34909}} ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱠᱞᱤᱝᱜᱚᱱ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ ᱮᱱᱴᱨᱤ]] ᱞᱤᱝᱜᱩᱭᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱠᱳᱨ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Citation |last=Andreou |first=Marios |chapter=Lexemes |date=2019-03-27 |title=Oxford Bibliographies |url=https://oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199772810/obo-9780199772810-0232.xml |access-date=2024-08-17 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/obo/9780199772810-0232 |isbn=978-0-19-977281-0|doi-access=free |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bonami |first1=Olivier |url=https://zenodo.org/record/1402520 |title=The Lexeme In Descriptive And Theoretical Morphology |last2=Boyé |first2=Gilles |last3=Dal |first3=Georgette |last4=Giraudo |first4=Hélène |last5=Namer |first5=Fiammetta |date=2018-08-23 |publisher=[[Language Science Press]] |doi=10.5281/zenodo.1402520}}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱞᱮᱠᱥᱤᱢᱥ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱥᱴᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation |last=Nielsen |first=Finn Årup |chapter=Ordia: A Web Application for Wikidata Lexemes |date=2019 |title=The Semantic Web: ESWC 2019 Satellite Events |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=11762 |pages=141–146 |editor-last=Hitzler |editor-first=Pascal |url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-030-32327-1_28 |access-date=2024-08-17 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-030-32327-1_28 |isbn=978-3-030-32326-4 |editor2-last=Kirrane |editor2-first=Sabrina |editor3-last=Hartig |editor3-first=Olaf |editor4-last=de Boer |editor4-first=Victor|url-access=subscription }}</ref> ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ, ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ L ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ {{lexeme|L16168}} ᱟᱨ {{lexeme|L3726}} ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ, ᱥᱮᱱᱥ, ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Wikidata:Lexicographical data/Documentation – Wikidata |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Lexicographical_data/Documentation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113210533/https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Lexicographical_data/Documentation |archive-date=13 November 2018 |access-date=13 November 2018 |website=www.wikidata.org}}</ref> ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ, ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱤᱱ-ᱨᱤᱰᱮᱵᱚᱞ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱟᱣ ᱮᱢᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱐᱑,᱑᱓᱗ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱓᱘,᱑᱒᱒ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱖᱖᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Nielsen |first=Finn |orig-date=2020-05 |editor-last=Ionov |editor-first=Maxim |editor2-last=McCrae |editor2-first=John P. |editor3-last=Chiarcos |editor3-first=Christian |editor4-last=Declerck |editor4-first=Thierry |editor5-last=Bosque-Gil |editor5-first=Julia |editor6-last=Gracia |editor6-first=Jorge |title=Lexemes in Wikidata: 2020 status |url=https://aclanthology.org/2020.ldl-1.12/ |journal=Proceedings of the 7th Workshop on Linked Data in Linguistics (LDL-2020) |date=May 2020 |language=English |location=Marseille, France |publisher=European Language Resources Association |pages=82–86 |isbn=979-10-95546-36-8}}</ref> === ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟᱥ === [[File:Bagian Wikidata - Skema Entitas.svg|thumb|275x275px|ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ [[wikidata:EntitySchema:E10|ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟ]]]] ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱴᱟ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref name="Werkmeister-2018">{{Cite book |last=Werkmeister |first=Lucas |url=https://www.fiz-karlsruhe.de/sites/default/files/FIZ/Dokumente/Forschung/ISE/Masterarbeiten/master-thesis-Lucas-Werkmeister.pdf |title=Schema Inference of Wikidata |date=2018 |publisher=Fakultät für Informatik, [[Karlsruhe Institute of Technology]] |location=Karlsruhe |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Hernández |first1=Daniel |last2=Hogan |first2=Aidan |last3=Krötzsch |first3=Markus |year=2015 |title=Reifying RDF: What works well with wikidata? |url=https://www.aidanhogan.com/docs/reification-wikidata-rdf-sparql.pdf |conference=SSWS@ ISWC |volume=1457 |pages=32–47}}</ref> ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "[[wikidata:Property:P31|instance of]]" ᱟᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱫᱚ "[[wikidata:Q5|human]]" ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "[[wikidata:Property:P19|place of birth]]," "[[wikidata:Property:P569|date of birth]]," [[wikidata:Property:P570|"date of death]]," ᱟᱨ "[[wikidata:Property:P20|place of death]]" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last1=Erxleben |first1=Fredo |last2=Günther |first2=Michael |last3=Krötzsch |first3=Markus |last4=Mendez |first4=Julian |last5=Vrandečić |first5=Denny |date=2014 |editor-last=Mika |editor-first=Peter |chapter=Introducing Wikidata to the Linked Data Web |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=8796 |editor2-last=Tudorache |editor2-first=Tania |editor3-last=Bernstein |editor3-first=Abraham |editor4-last=Welty |editor4-first=Chris |editor5-last=Knoblock |editor5-first=Craig |editor6-last=Vrandečić |editor6-first=Denny |editor7-last=Groth |editor7-first=Paul |editor8-last=Noy |editor8-first=Natasha |editor9-last=Janowicz |editor9-first=Krzysztof |title=The Semantic Web – ISWC 2014 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-11964-9_4 |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=50–65 |doi=10.1007/978-3-319-11964-9_4 |isbn=978-3-319-11964-9 |chapter-url-access=subscription}}</ref> ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟ ᱫᱚ Shape Expression ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱰᱮᱴᱟ ᱫᱚ Resource Description Framework ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Citation |last1=Thornton |first1=Katherine |chapter=Using Shape Expressions (ShEx) to Share RDF Data Models and to Guide Curation with Rigorous Validation |date=2019 |title=The Semantic Web |volume=11503 |pages=606–620 |editor-last=Hitzler |editor-first=Pascal |editor2-last=Fernández |editor2-first=Miriam |editor3-last=Janowicz |editor3-first=Krzysztof |editor4-last=Zaveri |editor4-first=Amrapali |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-030-21348-0_39 |isbn=978-3-030-21347-3 |hdl=10651/53418 |last2=Solbrig |first2=Harold |last3=Stupp |first3=Gregory S. |last4=Labra Gayo |first4=Jose Emilio |last5=Mietchen |first5=Daniel |last6=Prud’hommeaux |first6=Eric |last7=Waagmeester |first7=Andra |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱪᱮᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱱᱰᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="Werkmeister-2018" /> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ShEx ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱱᱮᱢᱥᱯᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Extension:EntitySchema – MediaWiki |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:EntitySchema |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625050439/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:EntitySchema |archive-date=25 June 2021 |access-date=10 September 2021 |website=mediawiki.org}}</ref><ref>{{cite web |date=15 January 2019 |title=Initial empty repository |url=https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/extensions/EntitySchema/+/26654db17345beefbd5518af48ed1bcd17288bc9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319091240/https://gerrit.wikimedia.org/r/plugins/gitiles/mediawiki/extensions/EntitySchema/+/26654db17345beefbd5518af48ed1bcd17288bc9 |archive-date=19 March 2022 |access-date=12 June 2022 |website=Gerrit}}</ref> ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ, ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ, ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱴᱳᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "E" ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱴᱳᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱰᱮᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟ ᱫᱚ [[wikidata:EntitySchema:E10|E10]] ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱰᱮᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ [[wikidata:EntitySchema:E270|E270]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web |title=Version – Wikidata |url=https://www.wikidata.org/wiki/Special:Version |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019080834/https://www.wikidata.org/wiki/Special:Version |archive-date=19 October 2021 |access-date=10 September 2021 |website=Wikidata.org}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱠᱚ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ ᱠᱚᱨᱮ Resource Description Framework ᱰᱮᱴᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱰᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ShEx ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱥᱮ ᱞᱮᱠᱥᱤᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱞᱤᱰᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱥᱩᱨᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱩᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ == ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ == [[File:Wikidata content 2024.svg|thumb|right|300px|ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ,<ref>{{Cite journal |last1=Chisholm |first1=Andrew |last2=Radford |first2=Will |last3=Hachey |first3=Ben |date=April 2017 |editor-last=Lapata |editor-first=Mirella |editor2-last=Blunsom |editor2-first=Phil |editor3-last=Koller |editor3-first=Alexander |title=Learning to generate one-sentence biographies from Wikidata |url=https://aclanthology.org/E17-1060/ |journal=Proceedings of the 15th Conference of the European Chapter of the Association for Computational Linguistics: Volume 1, Long Papers |location=Valencia, Spain |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=633–642|arxiv=1702.06235 }}</ref> ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ,<ref>{{cite journal |last1=Turki |first1=Houcemeddine |last2=Shafee |first2=Thomas |last3=Hadj Taieb |first3=Mohamed Ali |last4=Ben Aouicha |first4=Mohamed |last5=Vrandečić |first5=Denny |last6=Das |first6=Diptanshu |last7=Hamdi |first7=Helmi |title=Wikidata: A large-scale collaborative ontological medical database |journal=Journal of Biomedical Informatics |date=November 2019 |volume=99 |article-number=103292 |doi=10.1016/j.jbi.2019.103292|pmid=31557529 |url=https://zenodo.org/record/3461198 }}</ref> ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱦᱤᱭᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱤᱡᱽ,<ref>{{cite journal |last1=Zhao |first1=Fudie |title=A systematic review of Wikidata in Digital Humanities projects |journal=Digital Scholarship in the Humanities |date=31 May 2023 |volume=38 |issue=2 |pages=852–874 |doi=10.1093/llc/fqac083|doi-access=free }}</ref> ᱟᱨ WikiCite ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱞᱤ ᱢᱮᱴᱟᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Nielsen |first1=Finn Årup |last2=Mietchen |first2=Daniel |last3=Willighagen |first3=Egon |chapter=Scholia, Scientometrics and Wikidata |title=The Semantic Web: ESWC 2017 Satellite Events |series=Lecture Notes in Computer Science |date=2017 |volume=10577 |pages=237–259 |doi=10.1007/978-3-319-70407-4_36|isbn=978-3-319-70406-7 |chapter-url=https://backend.orbit.dtu.dk/ws/files/139322959/460065_Print.pdf }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱯᱮᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last1=Pellissier Tanon |first1=Thomas |last2=Vrandečić |first2=Denny |last3=Schaffert |first3=Sebastian |last4=Steiner |first4=Thomas |last5=Pintscher |first5=Lydia |chapter=From Freebase to Wikidata: The Great Migration |date=2016-04-11 |title=Proceedings of the 25th International Conference on World Wide Web |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/2872427.2874809 |series=WWW '16 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=1419–1428 |doi=10.1145/2872427.2874809 |isbn=978-1-4503-4143-1}}</ref> == ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ == ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ Allen Institute for AI, Gordon and Betty Moore Foundation, ᱟᱨ Google, Inc. ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[Euro|€]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Paul Allen Invests In A Massive Project To Make Wikipedia Better |first=Boonsri |last=Dickinson |url=http://www.businessinsider.com/paul-allen-invests-in-wikidata-project-2012-3?IR=T |newspaper=Business Insider |date=March 30, 2012 |access-date=September 11, 2012 |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223215904/http://www.businessinsider.com/paul-allen-invests-in-wikidata-project-2012-3?IR=T |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Wikipedia's Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others |first=Sarah |last=Perez |url=https://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/ |newspaper=TechCrunch |date=March 30, 2012 |access-date=September 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005062200/http://techcrunch.com/2012/03/30/wikipedias-next-big-thing-wikidata-a-machine-readable-user-editable-database-funded-by-google-paul-allen-and-others/ |archive-date=October 5, 2012 |url-status=live}}</ref> ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱰᱚᱭᱮᱪᱞᱟᱸᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱤᱱᱴᱥᱪᱚᱨ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ:<ref>{{cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikidata|title=Wikidata – Meta|website=meta.wikimedia.org|access-date=8 November 2015|archive-date=7 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407213951/http://meta.wikimedia.org/wiki/Wikidata|url-status=live}}</ref> # ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚᱨᱟᱣ – ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱾ # ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱯᱷᱳᱵᱚᱠᱥ ᱰᱮᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ # ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱵᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱥᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱤᱥᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱤᱸᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱟ-ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱳᱞᱟᱣᱩᱴ === {| class="wikitable" |+ |width=50%| [[Image:Interlanguage links prior to Wikidata.png|alt=Wikipedia screenshot|thumb|center|300px|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱴ ᱵᱚᱠᱥ (ᱮᱸᱜᱟ) ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ (ᱡᱚᱡᱚᱢ) ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱤᱸᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] | |width=50%|[[Image:Edit interlanguage links.png|alt=Add languages screenshot|thumb|center|300px|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ "Edit interlanguage links" ᱞᱤᱸᱠ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱣᱤᱠᱤ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚ ᱮᱰᱤᱴ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾]] |} ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Wikidata">[http://www.wikidata.org Wikidata] ({{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20121029223351/http://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page |date=29 October 2012 }})</ref><ref>{{cite mailing list |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata-l/2012-October/001151.html |title=wikidata.org is live (with some caveats) |date=30 October 2012 |access-date=November 3, 2012 |mailing-list=wikidata-l |last=Pintscher |first=Lydia}}</ref><ref>{{cite news |title=The Wikipedia data revolution |first=Matthew |last=Roth |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |publisher=Wikimedia Foundation |date=March 30, 2012 |access-date=11 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731012340/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |archive-date=31 July 2020 |url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ: ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱵᱮᱞ – ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ, ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ – ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ, ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱠ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱠ, ᱡᱩᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ) ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱰ ᱨᱤᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Leitch|first=Thomas|author-link=Thomas Leitch|title=Wikipedia U: Knowledge, Authority, and Liberal Education in the Digital Age|date=2014-11-01|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|isbn=978-1-4214-1550-5|language=en|page=[https://books.google.com/books?id=lUxjBAAAQBAJ&pg=PA120 120]}}</ref> ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱮᱠᱥᱮᱥ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱴᱮᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2020}} ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱮᱱᱮᱵᱚᱞ (enable) ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.de/2013/01/14/first-steps-of-wikidata-in-the-hungarian-wikipedia/ |title=First steps of Wikidata in the Hungarian Wikipedia |publisher=Wikimedia Deutschland |date=14 January 2013 |access-date=17 December 2015 |author=Pintscher, Lydia |archive-date=14 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151214085628/https://blog.wikimedia.de/2013/01/14/first-steps-of-wikidata-in-the-hungarian-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱚᱝᱥᱚᱱᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱑᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.de/2013/01/30/wikidata-coming-to-the-next-two-wikipedias/ |title=Wikidata coming to the next two Wikipedias |publisher=Wikimedia Deutschland |access-date=January 31, 2013 |author=Pintscher, Lydia |date=2013-01-30 |archive-date=4 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004022937/http://blog.wikimedia.de/2013/01/30/wikidata-coming-to-the-next-two-wikipedias/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/ |title=Wikidata live on the English Wikipedia |publisher=Wikimedia Deutschland |date=13 February 2013 |access-date=15 February 2013 |author=Pintscher, Lydia |archive-date=19 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219054033/http://blog.wikimedia.de/2013/02/13/wikidata-live-on-the-english-wikipedia/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.de/2013/03/06/wikidata-now-live-on-all-wikipedias/ |title=Wikidata now live on all Wikipedias |publisher=Wikimedia Deutschland |date=6 March 2013 |access-date=8 March 2013 |author=Pintscher, Lydia |archive-date=14 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414150512/http://blog.wikimedia.de/2013/03/06/wikidata-now-live-on-all-wikipedias/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.golem.de/news/onlineenzyklopaedie-wikidata-ist-fuer-alle-wikipedien-da-1304-98941.html |title=Wikidata ist für alle Wikipedien da |publisher=Golem.de |language=de |access-date=29 January 2014 |archive-date=6 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106213849/https://www.golem.de/news/onlineenzyklopaedie-wikidata-ist-fuer-alle-wikipedien-da-1304-98941.html |url-status=live }}</ref> ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱤᱸᱠ ᱚᱪᱚᱜ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱟᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_talk:Wikidata_interwiki_RFC&oldid=547663432 |title=Wikipedia talk:Wikidata interwiki RFC |date=March 29, 2013 |access-date=March 30, 2013 |archive-date=18 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018115922/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_talk%3AWikidata_interwiki_RFC&oldid=547663432 |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱤᱱᱴᱚᱨᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱠᱚ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ (live) ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Pintscher|first1=Lydia|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|publisher=[[c:Commons:Village pump|Commons:Village pump]]|date=23 September 2013|access-date=30 August 2016|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live}}</ref> === ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱴᱟ ᱮᱠᱥᱮᱥ === ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱥᱤᱵᱚᱞ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱮᱴᱟ ᱴᱟᱭᱤᱯ (ᱟᱭᱤᱴᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ) ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱮᱴᱟ ᱴᱟᱭᱤᱯ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱣᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ) ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱟᱭᱤᱯ, ᱥᱴᱨᱤᱝ, ᱫᱚ ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last=Pintscher|first=Lydia|title=Wikidata/Status updates/2013 03 01|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Wikidata/Status_updates/2013_03_01|work=Wikimedia Meta-Wiki|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=3 March 2013|archive-date=12 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130412004917/http://meta.wikimedia.org/wiki/Wikidata/Status_updates/2013_03_01|url-status=live}}</ref> ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱴᱟ ᱮᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱓ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱮ ᱨᱳᱞᱟᱣᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Pintscher |first=Lydia |title=You can have all the data! |url=http://blog.wikimedia.de/2013/03/27/you-can-have-all-the-data/ |publisher=Wikimedia Deutschland |date=27 March 2013 |access-date=28 March 2013 |archive-date=29 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329234058/http://blog.wikimedia.de/2013/03/27/you-can-have-all-the-data/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Wikidata goes live worldwide |publisher=The H |url=http://h-online.com/-1849479 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140101031329/http://www.h-online.com/open/news/item/Wikidata-goes-live-worldwide-1849479.html | archive-date=1 January 2014 | date=2013-04-25 }}</ref> ᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱨᱵᱤᱴᱨᱟᱨᱤ ᱮᱠᱥᱮᱥ, ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱟᱹᱦᱚᱨᱚᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱰᱮᱴᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|last1=Pintscher|first1=Lydia|title=Wikidata: Access to data from arbitrary items is here|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Village_pump_(technical)/Archive_140#Wikidata:_Access_to_data_from_arbitrary_items_is_here|access-date=30 August 2016|date=16 September 2015|publisher=[[Wikipedia:Village pump (technical)]]|archive-date=27 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927063804/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Village_pump_(technical)/Archive_140#Wikidata:_Access_to_data_from_arbitrary_items_is_here|url-status=live}}</ref> ᱒᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱤᱴᱨᱟᱨᱤ ᱮᱠᱥᱮᱥ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Pintscher|first1=Lydia|title=Wikidata support: arbitrary access is here|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2016/05#Wikidata_support:_arbitrary_access_is_here|access-date=30 August 2016|date=27 April 2016|publisher=[[c:Commons:Village pump|Commons:Village pump]]|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205224443/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2016/05#Wikidata_support:_arbitrary_access_is_here|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱚᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ ᱵᱚᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱢᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱮᱴᱟ ᱥᱟᱭᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱟᱸᱛ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ" ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite Q|Q87830400|author1=Waagmeester, Andra|author2=Stupp, Gregory|author3=Burgstaller-Muehlbacher, Sebastian|author4=Good, Benjamin M|author5=Griffith, Malachi|author6=Griffith, Obi L|author7=Hanspers, Kristina|author8=Hermjakob, Henning|author9=Hudson, Toby S|author10=Hybiske, Kevin|author11-Keating, Sarah M|doi-access=free}}</ref> === ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱚ === ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ '''ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ''' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web |url=https://query.wikidata.org/ |title=Home |website=query.wikidata.org |access-date=30 January 2019 |archive-date=7 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107202911/https://query.wikidata.org/ |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2015-September/007042.html|title=[Wikidata] Announcing the release of the Wikidata Query Service - Wikidata - lists.wikimedia.org|access-date=13 November 2018|archive-date=10 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110040230/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2015-September/007042.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ SPARQL ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱩᱞᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱰᱮᱴᱟ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱞᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Tools/Query_data|title=Wikidata:Tools/Query data – Wikidata|website=www.wikidata.org|access-date=13 November 2018|archive-date=31 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531044004/https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Tools/Query_data|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱤᱯᱚᱞᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱯᱷ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ Blazegraph ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata-tech/2015-March/000740.html|title={{Square bracket open}}Wikidata-tech{{Square bracket close}} Wikidata Query Backend Update (take two!)|language=en|website=lists.wikimedia.org|accessdate=2018-08-29|archive-date=6 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210106191817/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata-tech/2015-March/000740.html|url-status=live}} (The message also contains a link to the graph databases comparison performed by Wikimedia.)</ref><ref>{{GitHub |blazegraph/database/issues/86}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱰᱚᱭᱮᱪᱞᱟᱸᱰ ᱫᱚ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱵᱤᱞᱰᱚᱨ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web|url=https://query.wikidata.org/querybuilder/|title=Wikidata Query Builder|website=query.wikidata.org}}</ref> "ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱨᱢ-ᱵᱮᱥᱰ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱵᱤᱞᱰᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ SPARQL ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ" ᱾ '''ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱮᱢᱵᱮᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ''' ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱵᱮᱥᱰ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴᱤᱠ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱴᱩᱞ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱞᱮᱱ-ᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱟᱭ, ᱟᱨ Model Context Protocol ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ AI ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Brandom-2025">{{cite news |last1=Brandom |first1=Russell |title=New project makes Wikipedia data more accessible to AI |url=https://techcrunch.com/2025/10/01/new-project-makes-wikipedia-data-more-accessible-to-ai/ |access-date=1 October 2025 |work=TechCrunch |date=1 October 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱰᱚᱭᱮᱪᱞᱟᱸᱰ, Jina.AI ᱟᱨ ᱢᱤᱫ IBM ᱥᱚᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ DataStax ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨᱥᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Brandom-2025" /> === ᱞᱳᱜᱳ === [[:File:Wikidata-logo-en.svg|ᱞᱳᱜᱳ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ (bars) ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱥ ᱠᱳᱰ ᱛᱮ ᱮᱱᱠᱳᱰ ᱟᱠᱟᱱ "WIKI" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[[commons:File talk:Wikidata-logo-en.svg#Hybrid]]. Retrieved 2016-10-06.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱨᱩᱬ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://blog.wikimedia.de/2012/07/13/und-der-gewinner-ist/|title=Und der Gewinner ist...|date=13 July 2012|access-date=16 June 2020|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121061656/https://blog.wikimedia.de/2012/07/13/und-der-gewinner-ist/|url-status=live}}</ref> == ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱ == ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ "ᱥᱤᱭᱚᱨ ᱥᱠᱮᱞ, ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱴ-ᱤᱱ ᱚᱯᱮᱱᱱᱮᱥ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ Open Data Institute ᱠᱷᱚᱱ Open Data Publisher Award ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://theodi.org/news/first-odi-open-data-awards-presented-by-sir-tim-berners-lee-and-sir-nigel-shadbolt|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324003214/http://theodi.org/news/first-odi-open-data-awards-presented-by-sir-tim-berners-lee-and-sir-nigel-shadbolt|archive-date=2016-03-24|title=First ODI Open Data Awards presented by Sirs Tim Berners-Lee and Nigel Shadbolt|work=Open Data Institute }}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, Google ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://plus.google.com/109936836907132434202/posts/bu3z2wVqcQc|title = Freebase|date = 16 December 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20190320195748/https://plus.google.com/109936836907132434202/posts/bu3z2wVqcQc|archive-date = 20 March 2019|website = [[Google Plus]]}}</ref> {{As of|2018|November}}{{update-inline|date=October 2025}}, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘.᱔% ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮ ᱠᱳᱣᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱴᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱖୪% ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱤᱠᱤᱵᱷᱳᱭᱮᱡᱽ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱙᱓% ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱤᱠᱤᱠᱳᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱓᱔% ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱓᱒% ᱨᱮ, ᱟᱨ [[ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱒৭% ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wdcm.wmflabs.org/WD_percentUsageDashboard/|title=Percentage of articles making use of data from Wikidata|access-date=15 November 2018|archive-date=15 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115114237/http://wdcm.wmflabs.org/WD_percentUsageDashboard/|url-status=dead}}</ref> {{As of|2020|December}}, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱒᱐ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱩᱞᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ (visualize) ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Tools/Visualize_data|title=Wikidata:Tools/Visualize data – Wikidata|website=www.wikidata.org|access-date=15 November 2018|archive-date=15 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115112950/https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Tools/Visualize_data|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://scholia.toolforge.org/topic/Q2013|title=Scholia|website=Scholia|access-date=2 August 2021|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930185838/https://scholia.toolforge.org/topic/Q2013|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱜᱩᱰᱥ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ "ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱜᱩᱰ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Wikidata |url=https://www.digitalpublicgoods.net/r/wikidata |website=Digital Public Goods |access-date=29 October 2025 |language=en}}</ref> == ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ == * ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱰ ᱰᱮᱴᱟᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱞ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱟᱞᱮᱠᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine |last1=Simonite |first1=Tom |date=2019-02-18 |title=Inside the Alexa-Friendly World of Wikidata |url=https://www.wired.com/story/inside-the-alexa-friendly-world-of-wikidata/ |access-date=2020-12-25 |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |language=en-us |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Merhav |first1=Yuval |last2=Ash |first2=Steve |date=2018-08-08 |title=Automatic transliteration can help Alexa find data across language barriers |url=https://www.amazon.science/blog/automatic-transliteration-can-help-alexa-find-data-across-language-barriers |access-date=2025-02-03 |website=Amazon Science |language=en}}</ref> * ᱢᱣᱮᱱᱪᱤ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ LibreOffice Calc ᱥᱯᱨᱮᱰᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱰᱮᱴᱟ ᱤᱢᱯᱳᱨᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://gitlab.com/muishkin/mwnci---deep-spreadsheets|title=Rob Barry / Mwnci – Deep Spreadsheets|website=GitLab|access-date=21 September 2019|archive-date=21 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921132219/https://gitlab.com/muishkin/mwnci---deep-spreadsheets/|url-status=live}}</ref> * KDE ᱤᱴᱤᱱᱮᱨᱟᱨᱤ – ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱥᱤ ᱠᱚᱱᱥᱤᱭᱚᱥ ᱚᱯᱮᱱ ᱥᱚᱨᱥ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱴᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>{{Citation|last=Krause|first=Volker|title=KDE Itinerary – A privacy by design travel assistant|date=12 January 2020|url=https://media.ccc.de/v/36c3-59-kde-itinerary-a-privacy-by-design-travel-assistant#t=33|language=en|access-date=2020-11-10|archive-date=26 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626012643/https://media.ccc.de/v/36c3-59-kde-itinerary-a-privacy-by-design-travel-assistant#t=33|url-status=live}}</ref> * Google ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱮᱵᱷᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱚᱨ (transfer) ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{GitHub |google/sling}}</ref> * MathQA – ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱾<ref>Scharpf, P. Schubotz, M. Gipp, B. [https://www.gipp.com/wp-content/papercite-data/pdf/scharpf2022.pdf Mining Mathematical Documents for Question Answering via Unsupervised Formula Labeling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210114012/https://www.gipp.com/wp-content/papercite-data/pdf/scharpf2022.pdf |date=10 February 2023 }} ACM/IEEE Joint Conference on Digital Libraries, 2022.</ref> * ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱮᱱ-ᱮᱠᱥᱮᱥ ᱱᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱨᱟᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web | last1=Caplan | first1=Jeremy |title=Big Tech locks data away. Wikidata gives it back to the internet | work=Fast Company | date=25 August 2025 |url=https://www.fastcompany.com/91391335/big-tech-locks-data-away-wikidata-gives-it-back-to-the-internet}}</ref> ᱒᱐১৯ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱮᱴᱤᱠ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Mora-Cantallops |first1=Marçal |last2=Sánchez-Alonso |first2=Salvador |last3=García-Barriocanal |first3=Elena |title=A systematic literature review on Wikidata |journal=Data Technologies and Applications |date=2 September 2019 |volume=53 |issue=3 |pages=250–268 |doi=10.1108/DTA-12-2018-0110|s2cid=202036639 |hdl=10017/60642 |hdl-access=free }}</ref> == ᱱᱳᱴᱥ == {{notelist}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * {{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/04/the-problem-with-wikidata/255564/ |work=[[The Atlantic]] |location=US |date= 6 April 2012 |title=The Problem With Wikidata |author=Mark Graham }} * Claudia Müller-Birn, Benjamin Karran, Janette Lehmann, Markus Luczak-Rösch: ''[http://eprints.soton.ac.uk/377397/1/paper-1.pdf Peer-production system or collaborative ontology development effort: What is Wikidata?]'' In, OpenSym 2015 – Conference on Open Collaboration, San Francisco, US, 19 – 21 Aug 2015 (preprint). == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} {{Scholia|topic}} {{Wikiquote}} * {{Official website}} * ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ: [https://media.ccc.de/b/conferences/wikidatacon WikidataCon] ᱫᱚ ''media.ccc.de'' ᱨᱮ * [https://query.wikidata.org/querybuilder/? ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱠᱣᱮᱨᱤ ᱵᱤᱞᱰᱚᱨ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱰᱟᱴᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱨᱟᱯᱷ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱮᱠᱥᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ-ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱯᱮᱱ ᱰᱮᱴᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱞᱤᱯ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ]] 2zgvm0wykxethkuw4vevpmlrcwlatkl ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ 0 38053 200011 198110 2026-11-08T10:18:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200011 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ | other_name = | settlement_type = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ | image_skyline = Landscape of Nameri National Park.jpg | image_alt = | image_caption = [[ᱱᱟᱢᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ | nickname = | image_map = Sonitpur in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.63|N|92.8|E|display=title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱟᱥᱟᱢ]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] | leader_name = [[ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ]] | leader_title1 = [[विधान सभा|विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ]] | leader_name1 = [[ᱵᱚᱨᱪᱟᱞᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱵᱚᱨᱪᱟᱞᱟ]], [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱥᱩᱛᱤᱭᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱥᱩᱛᱤᱭᱟ]] | leader_title2 = | leader_name2 = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2076.70 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48-560 | population_total = 13,11,619 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] | timezone1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱥᱚᱢᱚᱭ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = AS12 | website = {{URL|https://sonitpur.assam.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | footnotes = | official_name = }} '''ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ''' [{{IPAc-en|ˌ|s|ə|ʊ|n|ɪ|t|ˈ|p|ʊ|ə}} ᱥᱮ {{IPAc-en|ˌ|ʃ|ə|ʊ|n|ɪ|t|ˈ|p|ʊ|ə}}] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱩᱨᱟᱬ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱬᱟᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱬᱟᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱩᱥᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ Śōṇita ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱭᱟᱢ", ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ direct ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱾ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱢᱟᱱᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱚᱸ "ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱟ circulation ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ]] ᱨᱟᱡᱽ central ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱞᱮᱪᱪᱷᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱢᱞᱮᱪᱪᱷᱚ]] ᱥᱮ ᱥᱟᱞᱟᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟ collect ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱩᱯᱯᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱦᱚᱰᱚᱯᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱮ ᱦᱟᱴᱟᱯᱮᱥᱣᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ vital ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |website=Sonitpur District |publisher=Government of Assam |access-date=11 June 2026 |archive-date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914091642/https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |url-status=dead}}</ref> ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱨᱡᱽᱡᱚᱨᱚᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱞ (Tezpur rock inscription), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱑᱐ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱮᱨᱟ (᱘᱒᱙–᱘᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=The Rock Inscription on the bank of the Brahmaputra, Tezpur |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/rock%20inscription.html |website=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |publisher=Archaeological Survey of India |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱵᱚ ᱫᱚ ᱫᱟ-ᱯᱚᱨᱵᱚᱛᱤᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (Da-Parbatia temple door-frame) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ভাসᱠᱚᱨᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱚ ᱱᱩᱢᱩᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |title=Da Parbatia Gate |url=https://sonitpur.assam.gov.in/tourist-place-detail/272 |website=Sonitpur District |publisher=Government of Assam |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱩᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ (Bamuni Hill) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙-᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Masonry Remains of the Bamuni Hill, Tezpur |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/masory%20remains.html |website=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |publisher=Archaeological Survey of India |access-date=11 June 2026}}</ref> === ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ === ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱳ-ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ]] ᱟᱨ [[ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref> ᱵᱩᱨᱚᱱᱡᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱑᱕᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱦᱳᱢ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱑᱕᱒᱗ ᱟᱨ ᱑᱕᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱣᱛᱟ-ᱛᱮᱢᱚᱱᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱮᱞᱟᱠᱟ) ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱠᱚᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨᱠᱩᱞᱟ ᱥᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ (ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ-ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱮᱞᱟᱠᱟ) ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref> ᱑᱕᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱠᱚᱱᱥᱮᱝ ᱫᱷᱟᱱᱩᱫᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱭᱟ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮ ᱱᱟᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱱᱫᱤᱠᱳᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱯᱟᱛᱨᱚ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ (''Chao-Sheng-lung'') ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱦᱳᱢ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕᱒᱗ ᱟᱨ ᱑᱕᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেᱝ, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলᱝᱜᱮᱫᱤ মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কᱝচেঙᱠ লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱᱮ থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাᱝ, এই দুইᱠ ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যᱤ মানুহ পাᱣ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাᱠ দুয়ᱚ গৈ‌ যᱤ মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইᱛ দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকᱠ নাৰায়ণপুৰᱛ ৰাজ দি তাতে থাকিᱵ দিলে।"</ref> [[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|[[ᱵᱟᱨᱳ-ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]] [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ, ᱛᱩᱨᱵᱚᱠ ᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱚᱲᱚ ᱩᱡᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱴ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱑᱕᱒ adopt ᱟᱨ ᱑᱕᱓᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ, ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱟᱨ ᱥᱟ processes [[ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱟᱞ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱠᱷᱟᱢᱯᱷᱟ]] (ᱠᱷᱳᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱕᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱥᱤ ᱥᱮ ᱫᱟᱯᱷᱞᱟ ᱠᱚ, ᱠᱳᱪ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱟᱯᱷᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=History of North East India, 1228 to 1947 |url=https://ide.rgu.ac.in/docs/UG_HisI.pdf |website=Institute of Distance Education, Rajiv Gandhi University |publisher=Rajiv Gandhi University |page=47 |access-date=11 June 2026}}</ref> [[ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ [[ᱪᱤᱞᱟᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱚᱲᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱞᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱠᱚᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱟᱦᱳᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱪ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ— [[ᱥᱚᱝᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱥᱮ ᱵᱚᱨᱮᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer">{{Cite web|title=Assam District Gazetteers Volume V: Darrang|url=http://indianculture.gov.in/gazettes/assam-district-gazetteers-volume-v-darrang-0|access-date=2021-05-07|website=INDIAN CULTURE|language=en}}</ref> ᱑᱖᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱦᱟᱱ]] ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽ vital ᱨᱮ, ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱝᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ [[ᱢᱤᱨ ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱒|ᱢᱤᱨ ᱡᱩᱢᱞᱟ II]] ᱩᱱᱠᱩ ᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱜᱟᱶ ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱜᱷᱟᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱱᱫᱚᱨᱟ ᱜᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ-ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" /> ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱷᱮᱰ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ#ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ|ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ-ᱵᱮᱰᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ structured ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱝ [[ᱛᱚᱣᱟᱝ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩ components ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Bose |first=Manilal |title=Historical and Constitutional Documents of North-Eastern India, 1824–1973 |publisher=Concept Publishing Company |location=New Delhi |year=1979 |page=32}}</ref> ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱖᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨ-ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱳᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱟᱞᱤ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱥᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱟᱨ ᱠᱳᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ [[ᱡᱚᱭᱚᱫᱷᱣᱚᱡᱽ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ (ᱟᱥᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨ ᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=J. N. |title=Ahom-Bhutan Relations with Specific Reference to Royal Bhutanese Embassy Visiting Ahom Capital in 1801 |journal=Journal of Bhutan Studies |volume=30 |date=Summer 2014 |pages=64–66 |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/jbs/pdf/JBS_30_03.pdf |access-date=1 July 2026}}</ref> ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱚᱠᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ, ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱ [[ᱵᱚᱨᱯᱷᱩᱠᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥ direct ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱥᱟᱛᱜᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮ [[ᱞᱦᱟᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱣᱟᱝ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|p=26}}</ref> ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|pp=38–39}}</ref> ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, [[ᱢᱳᱣᱟᱢᱳᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱣᱟᱢᱳᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ, ᱟᱥᱟᱢ|ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]] ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱣᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱔ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" /> === ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱩᱜᱽ === ᱑᱘᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱤ (Burmese) ᱠᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱮᱝᱞᱳ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱱᱫᱟᱵᱳ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ strategic ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" /> ᱑᱘᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|p=26}}</ref> ᱑᱘᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘᱓᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ (tea plantations) ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" /> == ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == {{unreferenced section|date=December 2018}} * ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ: ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ * ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ/ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: * ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱒᱖ * ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ (C.D.) ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱗ * ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱑ * ᱟᱸᱪᱚᱞᱤᱠ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱗ * ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ (Gaon Panchayats) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ: ᱑᱕᱘ * ᱟᱛᱳ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱖᱑᱕ ([[ᱵᱳᱰᱳᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱱ|BTAD]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ) * ᱵᱟᱡᱟᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱖ * ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ: [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱮᱠᱤᱭᱟᱡᱩᱞᱤ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱩᱜᱩᱲᱤᱦᱟᱴ]] * ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱒ * ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱔ * ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑ (ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱡᱤᱞᱟᱹ) == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ [[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Dutta-2012">{{Citation|last=Dutta |first=Joydev |year=2012 |chapter=Chapter 2. Study Area |title=Assessment of soil and water quality in and around the small tea gardens of Gohpur and Biswanath Chariali sub divisions of Sonitpur district Assam India |series=thesis, [[Gauhati University]] |hdl=10603/116399 |chapter-url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/116399/10/10_chapter%202.pdf |url=http://hdl.handle.net/10603/116399 }}</ref><ref name="Saikia">{{Citation|last=Saikia |first=Bipul |year=2013 |chapter=Chapter 3. Study Area |title=Taxonomic diversity, utilization and market potential of wild edible plants in Sonitpur District of Assam |series=thesis, North Eastern Regional Institute of Science and Technology (NERIST) |hdl=10603/45986 |chapter-url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/45986/11/11_chapter%203.pdf |url=http://hdl.handle.net/10603/45986 }}</ref> ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, {{Convert|5324|sqkm|sqmi|0}} ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ,<ref name='Reference Annual'>{{Cite book | editor-last = Srivastava | editor-first = Dayawanti | display-editors = etal | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱣᱟᱰᱟᱞᱠᱟᱱᱟᱞ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name='Islands'>{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | access-date = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Guadalcanal 5,353km2 | archive-date = 2018-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | url-status = dead }}</ref> [[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱡᱤᱭᱟᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ]], [[ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱩ ᱜᱟᱰᱟ|ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱩ]], ᱵᱚᱨᱜᱚᱝ ᱟᱨ ᱵᱩᱲᱳᱭ ᱾<ref name="Saikia" /><ref>{{Cite book|last=Sarma |first=Nayan |chapter=An Overview of the Brahmaputra River System |editor-last1=Singh |editor-first1=Vijay P. |editor-last2=Sharma |editor-first2=Nayan |editor-last3=Ojha |editor-first3=C. Shekhar P. |title=The Brahmaputra Basin Water Resources |date=9 March 2013 |location=Dordrecht |publisher=Springer Verlag |pages=72–87, [https://books.google.com/books?id=RjrpCAAAQBAJ&pg=PA83&lpg=PA83 page 83] |isbn=978-94-017-0540-0 }}</ref> === ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ === ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱱᱟᱢᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|200|km2|mi2|abbr=on|1}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|title=Protected areas: Assam|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|access-date=September 25, 2011|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archive-date=August 23, 2011}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ [[ᱚᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|79|km2|mi2|abbr=on|1}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=parks/> ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ|ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱵᱩᱲᱟᱪᱟᱯᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱱᱟᱭ ᱨᱩᱯᱟᱭ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱾<ref name=parks /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱤᱨ (RF) ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱮᱦᱟᱞᱤ RF (᱑᱔᱐ km<sup>2</sup>), ᱱᱚᱫᱩᱣᱟᱨ RF (᱖᱙ km<sup>2</sup>), ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨ RF (᱒᱖᱐ km<sup>2</sup>) ᱾<ref>{{Cite magazine|last=Mazoomdaar |first=Jay |date=20 June 2011 |title=Where the Forests Have No Trees |magazine=[[Open (Indian magazine)|Open]] |url=https://openthemagazine.com/features/india/where-the-forests-have-no-trees/ }}</ref> === ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ === ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱟᱵᱽ-ᱴᱨᱳᱯᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] ('''Af''') ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱟᱫᱽᱨᱚ (Hot & Wet) ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱤᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱯᱢᱟᱱ ᱒᱗ °C ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱐ mm ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ === ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ semi-evergreen, moist deciduous ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Saikia" /> ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ: ''[[Aegle marmelos]]'', ''[[Albizia procera]]'', ''[[Alstonia scholaris]]'', ''[[Arundo donax]]'', ''[[Bambusa balcooa]]'', ''[[Cynodon dactylon]]'', ''[[Dipterocarpus macrocarpus]]'', ''[[Duabanga grandiflora]]'', ''[[Eichhornia crassipes]]'', ''[[Mesua#Species|Mesua assamica]]'', ''[[Melocanna baccifera]]'', ''[[Mesua ferrea]]'', ''[[Shorea assamica]]'' ᱟᱨ ''[[Shorea robusta]]'' ᱾<ref name="Saikia" /> [[File:Salnabari - Sonitpur Assam.jpg|800px|center|ᱥᱟᱞᱱᱟᱵᱟᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ]] == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱒᱔,᱑᱑᱐ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾<ref name="districtcensus">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook: Sonitpur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/242/download/618/DH_2011_1807_PART_A_DCHB_SONITPUR.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱑,᱙᱒᱔,᱑᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = Lesotho 1,924,886}}</ref> ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2011-09-30|quote=West Virginia 1,852,994|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ (᱖᱔᱐ ᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ) ᱾<ref name=districtcensus/> ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱷᱚᱱᱚᱛᱣᱚ (density) ᱫᱚ {{convert| 365 |PD/sqkm|PD/sqmi}} ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕.᱖᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ (sex ratio) ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱖ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (literacy rate) ᱫᱚ ᱖᱙.᱙᱖% ᱾ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱑᱓,᱑᱑,᱖᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱔᱒,᱔᱗᱗ (᱑᱐.᱘᱖%) ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱠᱟᱥᱴ (SC) ᱟᱨ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ (ST) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱖᱕,᱓᱖᱗ (᱔.᱙᱘%) ᱟᱨ ᱑᱓᱙,᱐᱓᱓ (᱑᱐.᱖᱐%) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=districtcensus/> === ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === {{bar box |title=ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (%) |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.27}} {{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|22.75}} {{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian)]]|dodgerblue|7.30}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.68}} }} ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱙᱐᱘,᱕᱖᱕ (᱖᱙.᱒᱗%) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱒᱙᱘,᱓᱘᱑ (᱒᱒.᱗᱕%) ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱕,᱗᱗᱔ (᱗.᱓᱐%) ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (0.5%), [[ᱡᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Religion">{{cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population By Religion: Assam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11365/download/14478/DDW18C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> === ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ === {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] |value1 = 37.01 |color1 = purple |label2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 19.27 |color2 = orchid |label3 = [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value3 = 12.52 |color3 = burlywood |label4 = [[ᱵᱳᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]] |value4 = 8.93 |color4 = royalblue |label5 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value5 = 6.63 |color5 = lightcoral |label6 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value6 = 3.79 |color6 = orange |label7 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |value7 = 2.54 |color7 = saddlebrown |label8 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value8 = 1.98 |color8 = teal |label9 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ |value9 = 7.33 |color9 = grey }} ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱖% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱤᱛᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱵᱟᱢᱬᱮ]], [[ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]], [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱦᱚᱲ|ᱠᱟᱨᱵᱤ]], [[ᱠᱮᱣᱴ]] (ᱠᱟᱭᱵᱚᱨᱛᱚ), [[ᱢᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱲ|ᱢᱤᱥᱤᱝ]], ᱱᱟᱛᱷ ᱡᱳᱜᱤ, [[ᱵᱳᱰᱳ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱰᱳ]], ᱴᱷᱮᱝᱜᱟᱞ ᱠᱚᱪᱟᱨᱤ, [[ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ|ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ]], [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱵᱷᱟ]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱥᱮ internal ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱦᱟ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] (Tea-garden tribes) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱓᱗.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]], ᱑᱙.᱓᱖% [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱒.᱕᱒% [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱘.᱙᱓% [[ᱵᱳᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]], ᱖.᱖᱓% [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱓.᱗᱙% [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱒.᱕᱔% [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱑.᱙᱘% [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (mother tongue) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{cite web |date=2011 |title=Table C-16 Population By Mother Tongue: Assam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10195/download/13307/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ == {| class="wikitable" !Sr No. !Guardian_Minister !Tenure ! colspan="2" |Party |- |'''1.''' |[[Pijush Hazarika]] |2021 Incumbent |[[Bharatiya Janata Party]] |} == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ: <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> *[[ᱡᱽᱭᱳᱛᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞᱟ]] (᱑᱙᱐᱓–᱑᱙᱕᱑) ᱱᱟᱴᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞᱤᱡ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ *[[ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ (ᱟᱥᱟᱢ)|ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]], ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ *[[ᱚᱝᱠᱩᱥᱤᱛᱟ ᱵᱳᱨᱳ]], ᱵᱚᱠᱥᱚᱨ *[[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱵᱳᱨᱳ]], ᱵᱚᱠᱥᱚᱨ *[[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱰᱚ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ]], ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ *[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱵᱷᱟ]] (᱑᱙᱐᱙–᱖᱙), ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱛᱤ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨᱚᱠ *[[ᱯᱷᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] (᱑᱙᱐᱙–᱗᱐), ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱴᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == * ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ : [[ᱫᱮᱠᱟᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱮᱠᱟᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱤ]] ᱾ * ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ : [[ᱥᱟᱞᱳᱱᱤᱵᱟᱹᱲᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ]], [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱾ * [[ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ASTC) ᱥᱴᱮᱱᱰ : ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱾ == ᱱᱳᱴᱥ == {{Reflist}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == * {{Cite thesis|last=Das|first=Smriti|date=1998|title=Assam Bhutan relations with special reference to duars from 1681 to 1949 |type=PhD |publisher=Guwahati University |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195 |hdl=10603/67909}} * {{cite book|last=Eilmer|first=David|title=The Emperor Far Away:Travels at the Edge of China|url=https://archive.org/details/emperorfarawaytr0000eime_p3b6|year=2014|publisher=Bloomsbury}} *{{cite book|last1=Mizuno|first1=Kazuharu|last2=Tenpa|first2=Lobsang|title=Himalayan Nature and Tibetan Buddhist Culture in Arunachal Pradesh, India : A Study of Monpa|year=2015|publisher=Springer }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * [https://sonitpur.assam.gov.in/ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Geographic location |Centre = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ |North = [[ᱤᱥᱴ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |Northeast = [[ᱯᱟᱯᱩᱢ ᱯᱟᱨᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |East = [[ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] |Southeast = [[ᱜᱳᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] |South = [[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] |Southwest = [[ᱢᱚᱨᱤᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] |West = [[ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] |Northwest = [[ᱣᱮᱥᱴ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] }} {{Assam}} {{Authority control}} [[Category:Sonitpur district| ]] [[Category:Districts of Assam]] [[Category:1983 establishments in Assam]] o5ogdg4hb7w57f8yhg8g6din9j7eiob ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ 0 38095 199823 198949 2026-11-08T04:33:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199823 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group | group = ᱠᱟᱫᱟᱨ | image = A KAADAR TRIBALWOMAN OF ANAPPANTHAM,THRISSUR,KERALA.JPG | flag = | image_caption = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ | population = ᱒᱐᱐᱐<ref>{{cite book |title=The culture of India |url=https://archive.org/details/cultureofindia0000unse |date=2011 |location=New York, NY |publisher=Britannica Educational Pub. in association with Rosen Educational Services |page=[https://archive.org/details/cultureofindia0000unse/page/29 29] |quote=The Kadar population was estimated at approximately 2,000 individuals in the early 21st century}}</ref>-᱔᱐᱐᱐ | popplace = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱮᱨᱚᱞ]]<ref name=ethnologue/> | languages = [[ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]<ref name=ethnologue>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/kej/ |title=Kadar |publisher=Ethnologue |date=2016-02-20 |accessdate=2019-10-30}}</ref> | religions = [[ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ|ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | related_groups = {{hlist| [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ]] | [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ]] | [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ]] | [[ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ]] }} }} [[File:Kadar hut.jpg|thumb|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ]] [[File:Kadar girl wearing a comb.jpg|thumb|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱟᱠᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ]] '''ᱠᱟᱫᱟᱨ''' ('''ᱠᱟᱫᱟᱱ''' ᱥᱮ '''ᱠᱟᱫᱤᱨ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ)<ref name="Luiz 1986 59">{{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |page=59}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱥᱮ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]],<ref>{{cite web |url=https://kirtads.kerala.gov.in/tribals-in-kerala/ |title=KIRTADS &#124; Tribals in Kerala |publisher=Kirtads.kerala.gov.in |date= |accessdate=2019-10-30 |archive-date=2019-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001080417/https://kirtads.kerala.gov.in/tribals-in-kerala/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=ethnologue/> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢ == ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱰᱩ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱵᱤᱨ',<ref>{{Cite book |title=Races & Cultures of India |first=Dhirendra Nath |last=Majumdar |author-link=Dhirendra Nath Majumdar |edition=second |publisher=Universal Publishers |date=1951 |orig-year=1944 |page=91 |quote=Kadar means forest-dweller. |url=https://books.google.com/books?id=NeMxAAAAIAAJ&q=kadar}}</ref><ref>{{cite book |last=Ehrenfels |first=U. R. |date=1952 |title=Kadar of Cochin |series=Anthropological series |volume=1 |location=Madras |publisher=[[University of Madras]] |page=3n8}}</ref><ref>{{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |page=59 |quote=Their name connotes that they are 'Al' (people) of the Kad (forest).}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]<ref>{{cite book |first=P.R.G. |last=Mathur |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |page=76 |chapter=Kadar |isbn=9788185692166 |quote=The word, ''kādan'', in Malayalam, means the dweller in a forest (plural - ''kādar''). The tribe obviously got the name because of their exclusively forest habitat.}}</ref> ᱥᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 [37] |chapter=3. The Kadars|quote=The word ‘kadar’ is the plural form of Kadan ('forest dweller’) derived from Kadu which means forest in [[Tamil language|Tamil]].}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 [37] |chapter=3. The Kadars|quote=The plainsmen designate this tribe only by this term [Kadar], other forest dewlling ([[sic]]) tribes being known by different names. In anthropological literature the tribe is known as Kadar or Kadir.}}</ref> == ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ == ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{cite book |title=Tribes And Castes Of Cochin |volume=1 |last=Iyer |first=L. K. Ananta Krishna |publisher=Cosmo Publications |date=1981 |orig-year=1909 |pages=1–27 [1] |chapter=1. The Kadars |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.228471/page/n33/mode/1up?q=%22the+kadars%22}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |title=Kadar Education at Vazhachal |url=https://keralamuseum.org/article/kadar-education-at-vazhachal/ |access-date=2024-06-03 |website=The Kerala Museum |language=en-US}}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱱᱰᱚᱨ ᱫᱮᱥᱚᱢ, ᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴ ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |title=The Adivasis |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |date=1960 |orig-year=1955 |page=50}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Luiz 1986 59"/> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=4 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref> == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ == ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟ, ᱢᱚᱢ, ᱥᱟᱜᱩ, ᱮᱨᱳᱨᱩᱴ, ᱤᱞᱟᱹᱪᱤ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 September 2014 |title=Kadar |url=https://www.britannica.com/topic/Kadar |url-status= |access-date=25 May 2023 |website=Britannica}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/39135/1/Unit-3.pdf |title=Data |publisher=egyankosh.ac.in |date= |accessdate=2019-10-30 |archive-date=2019-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001080418/http://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/39135/1/Unit-3.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=totem |url=https://totemngo.wordpress.com/2014/12/18/tribal-communities-of-kerala/ |title=Tribal Communities of Kerala &#124; totem |publisher=Totemngo.wordpress.com |date=2014-12-18 |accessdate=2019-10-30}}</ref> == ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱟᱜᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Thurston |first=Edgar |title=Castes and Tribes of Southern India, Vol 3 |publisher=Government Press |year=1909 |location=Madras |pages=6–29}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱤ ᱛᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ (ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ) ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱠᱚ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kadan in India |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17038/IN}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=11 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == {{Main|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=42 |quote='''''Kadar''''': The vitality of mother tongue seems questionable for the Kadar community. Some Kadar subjects said the children speak Malayalam first or at an early age, and some said that the young people in their community don’t know their language as well as the old people. About half of the subjects believed their children will continue to speak their language, about 20 percent felt that they will not, and the rest were not quite sure whether the children will speak the vernacular when they grow up. |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chandramohan |first=P. |date=2025 |chapter=Kadar—An Endangered Dravidian Tribal Language of India |editor1=N. S. Dash |editor2=S. Arulmozi |editor3=N. Ramesh |title=Handbook on Endangered South Asian and Southeast Asian Languages |publisher=Springer |location=Cham |pages=331–363 [331, 336-337] |doi=10.1007/978-3-031-80752-7_15 |isbn=978-3-031-80751-0 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-80752-7_15}}</ref> == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ == ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ (ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ) ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ == [[ᱜᱤᱛᱟ ᱵᱷᱟᱡᱟᱪᱟᱞ]], ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱡᱟᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Binoy |first=Anna |date=2018-06-05 |title=Recounting the tales of displacement, injustice and marginalisation |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/Jun/05/recounting-the-tales-of-displacement-injustice-and-marginalisation-1823689.html |access-date=2025-09-14 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} ;ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ: * {{cite book |title=Tribes And Castes Of Cochin |volume=1 |last=Iyer |first=L. K. Ananta Krishna |publisher=Cosmo Publications |date=1981 |orig-year=1909 |pages=1–27 |chapter=1. The Kadars |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.228471/page/n33/mode/1up?q=%22the+kadars%22}} * {{cite book |last=Ehrenfels |first=U. R. |date=1952 |title=Kadar of Cochin |series=Anthropological series |volume=1 |location=Madras |publisher=[[University of Madras]]}} * {{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |pages=59–64}} * {{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 |chapter=3. The Kadars}} * {{cite book |first=P.R.G. |last=Mathur |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |pages=76–86 |chapter=Kadar |isbn=9788185692166}} * {{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}} == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == {{refbegin}} * {{cite book |title=A Physical Survey of the Kadar of Kerala |first=Sasanka Sekher |last=Sarkar |publisher=Department of Anthropology, Government of India |date=1960}} * {{cite book |title=Innere Entwicklungshilfe: eine ethnologische Studie in Südindien |volume=8 |series=Schriftenreihe des Südasien-Instituts der Universität Heidelberg |issn=0440-601X |first=Umar Rolf Freiherr |last=von Ehrenfels |publisher=O. Harrassowitz |date=1969 |language=DE}} * {{Cite journal |last1=SAHA |first1=N. |last2=KIRK |first2=R.L. |last3=SHANBAG |first3=S. |last4=JOSHI |first4=S.R. |last5=BHATIA |first5=H.M. |date=1974 |title=Genetic studies among the Kadar of Kerala |url=https://archive.org/details/sim_human-heredity_1974_24_2/page/198 |journal=Human Heredity |volume=24 |issue=2 |pages=198–218 |doi=10.1159/000152653 |pmid=4424647 }} * {{cite journal |last=Chakrabarti |first=S. B. |date=1987 |title=Family, Marriage and Kinship System in a Food Gathering Community: A Note on the Kadar of Kerala |journal=Human Science |volume=36 |pages=175–185}} * {{cite journal |last=Xavier |first=S. |date=2018 |title=The Problems and Challenges of the Kadar Tribe of Kerala |journal=Contemporary Voice of Dalit |volume=10 |issue=2 |pages=204–215 |doi=10.1177/2455328X18785454}} * {{cite thesis |title=Socio Cultural Identity of Tribes Kadar Community in Athirapally |last=Sindhu |first=K. K. |publisher=University of Kerala |date=2023 |type=PhD |hdl=10603/571364 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/571364}} ; ᱤᱠᱳᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱠᱟ: * {{cite journal |last=Chakrabarti |first=S.B. |title=Economic transmutations in a food gathering ecology - a note on the Kadar of Kerala |journal=Journal of the Indian Anthropological Society |volume=14 |issue=l |date=Mar 1979 |pages=33–40}} * {{cite journal |title=Ecological Anthropological Analysis of the Kadars of the Parambikulam Wildlife Sanctuary |first=S. |last=Mahendrakumar |journal=Man and Life |volume=32 |issue=1-2 |date=2006 |pages=65–72}} * {{Cite book |last=Chandi |first=M. |date=2008 |title=Tribes of the Anamalais: livelihood and resource-use patterns of communities in the rainforests of the Indira Gandhi Wildlife Sanctuary and Valparai Plateau |series=NCF Technical Report |volume=16 |publisher=Nature Conservation Foundation |location=Mysore |url=https://archive.org/details/ncf-tr-16/page/19/mode/1up}} * {{Cite book |first=Divya |last=Kalathingal |chapter=Culture and Conservation: A Study of the Kadar Tribe in Kerala |title=Ecocultural Ethics: Critical Essays |series=Ecocritical Theory and Practice |editor1=Rayson K. Alex |editor2=S. Susan Deborah |editor3=Reena Cheruvalath |editor4=Gyan Prakash |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |date=2017 |pages=149–160 |isbn=9781498532488}} * {{cite web |last=Shaji |first=K. A. |date=December 2019 |title=A community rallies around hornbill habitat to aid conservation |website=[[Mongabay]] India |url=https://india.mongabay.com/2019/12/a-community-rallies-around-hornbill-habitat-to-aid-conservation/ |access-date=30 March 2026}} ; ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ: * {{cite journal |last=v. Ehrenfels |first=U. R. |title=A Kadan Creation-Myth |url=https://archive.org/details/anthropos_january-june-1950_45_1-3/page/165 |journal=Anthropos |volume=45 |issue=1/3 |date=1950 |pages=165–76 |jstor=40450835}}. Accessed 6 Dec. 2025. * {{Cite journal |last=Hermanns |first=M. |title=161. Contributions to the Study of Kadan Religion |journal=Man |volume=55 |date=1955 |pages=145–51 |doi=10.2307/2793482 |jstor=2793482 }} Accessed 6 Dec. 2025. * {{cite book |title=The Adivasis |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |date=1960 |orig-year=1955 |pages=50–51 (religion)}} * {{Cite journal |last=Ehrenfels |first=U. R. |title=75. Kadan Religion |journal=Man |volume=56 |date=1956 |pages=75–76 |jstor=2794342}} Accessed 6 Dec. 2025. * {{cite journal |last=Mazumdar |first=Satyendra Narayan |title=Kadar folklore |url=https://archive.org/details/sim_folk-lore_1962-06_3_6/page/n26 |journal=Folklore |volume=3 |issue=6 |date=1962 |pages=273–75}} * {{Cite book |last=Thundy |first=Zacharias P. |author-link=:de:Zacharias P. Thundy |title=South Indian Folktales of Kadar |publisher=Archana Publications |date=1983}} {{refend}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{Commons category-inline}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] 9blmiqijnmed98ktowltc7pi83pjowh ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ 0 38111 199636 199468 2026-11-07T22:25:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199636 wikitext text/x-wiki {{Infobox games | name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ | logo = 2026 Asian Games logo.svg | size = | caption = | motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref> | host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ | nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>) | athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies --> | events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref> | opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ | closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ | opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}} | closed_by = | athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]] | judge_oath = | torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]] | stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] | website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org] | SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]] | SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]'' | Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]] | Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]'' }} {{2026 Asian Games}} '''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ == ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |- |+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ |- ! ᱥᱚᱦᱚᱨ ! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ | align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ''' |- ||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=dead}}</ref>||'''{{JPN}}''' ||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ''' |} === ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ === ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ, ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=award /> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |title=第 20 回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋)水泳(競泳/飛込)会場(仮決定)の変更について |access-date=2023-10-10 |publisher=愛知県 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |archive-date=5 June 2023 |url-status=live}}</ref> ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱥᱚᱣᱟᱨᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定 |work=NHK News Web|date=15 June 2023 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |archive-date=16 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |date=3 October 2022 |work=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref> ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|date=15 June 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|url-status=live}}</ref> ==== [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ==== {|class="wikitable sortable" !colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ !ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ !ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ !ᱦᱟᱞᱚᱛ |- |rowspan="5"|{{ill|Paloma Mizuho Sports Park|ja|名古屋市瑞穂公園|lt=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ}} |rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ |rowspan="2"|᱓᱕,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ) |- |rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ |rowspan="2"|᱑᱐,᱔᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |- |{{ill|Paloma Mizuho Arena|ja|パロマ瑞穂アリーナ|lt=ᱮᱨᱤᱱᱟ}} |ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ |᱑,᱑᱕᱘ |rowspan="3"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Aichi Budokan|ja|愛知県武道館|lt=ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱵᱩᱫᱳᱠᱟᱱ}} |ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ, ᱠᱩᱨᱟᱥ) |rowspan="2"|᱑,᱕᱐᱔ |- |ᱣᱩᱥᱩ |- |colspan="2" rowspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ]] |ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ |rowspan="2"|᱑᱕,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱱᱟᱶᱟ |- |ᱡᱩᱰᱳ |- |colspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ]] ᱞᱩᱯ ᱠᱳᱨᱥ |ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱨᱮᱥ ᱣᱟᱠ) |{{N/A}} |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|[[ᱥᱤ.ᱮᱥ ᱮᱥᱮᱴ ᱢᱤᱱᱟᱛᱳ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱖,᱗᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |colspan="2" rowspan="2"|ᱦᱤᱜᱟᱥᱤ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ |ᱯᱮᱰᱮᱞ |rowspan="2"|᱙᱘᱑ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ |- |colspan="2" rowspan="2"|[[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] |ᱴᱮᱱᱤᱥ |rowspan="2"|᱔,᱐᱐᱐ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱨᱴ) |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱴᱮᱱᱤᱥ |- |colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Inae Sports Center|ja|稲永スポーツセンター|lt=ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ}} |ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ) |rowspan="2"|᱒,᱒᱓᱒ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ |- |colspan="2"|{{ill|Kinjō-futō Station|lt=ᱠᱤᱱᱡᱳ-ᱯᱷᱩᱛᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱠ|ja|金城ふ頭駅}} |᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ |᱑,᱐᱐᱐ |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|{{ill|Nagoya City Trade and Industry Center|ja|名古屋市中小企業振興会館|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ}} |ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ |TBA |rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱞ]] |ᱦᱚᱞ ᱑ |ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|{{ill|Nagoya Velodrome|ja|名古屋競輪場|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ BMX ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ}} |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ) |᱑᱕᱖ |ᱱᱟᱶᱟ |- |rowspan="2"|[[ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ]] |ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱦᱚᱞ |ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ |᱑᱐,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ) |᱓,᱕᱐᱐ |- |colspan="2"|{{ill|Obata Ryokuchi Urban Forest|ja|小幡緑地|lt=ᱳᱵᱟᱛᱟ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ}} |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ) |{{N/A}} |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|[[ᱛᱟᱠᱮᱫᱟ ᱛᱮᱵᱷᱟ ᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ]] |ᱥᱠᱣᱟᱥ |᱒,᱕᱖᱙ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |} ==== [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ==== {|class="wikitable sortable" !colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ !ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ !ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ !ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ !ᱦᱟᱞᱚᱛ |- |rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ]] |ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ |rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ]] |ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ |᱒,᱕᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ |ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ |᱑,᱗᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Kaiyoh Yacht Harbor|ja|海陽ヨットハーバー|lt=ᱠᱟᱭᱤᱭᱳ ᱭᱟᱪ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ}} |rowspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ]] |ᱥᱮᱞᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]] |ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ |{{N/A}} |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱵᱤᱪ ᱠᱳᱨᱴ |[[ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ]] |ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Ichinomiya City Municipal Gymnasium|ja|一宮市総合体育館|lt=ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ]] |ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ |᱒,᱐᱐᱒ |rowspan="6"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Toyoda Gosei Memorial Gymnasium|ja|豊田合成記念体育館|lt=ᱛᱳᱭᱳᱫᱟ ᱜᱳᱥᱮᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱤᱱᱟᱡᱟᱣᱟ]] |ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱓,᱕᱐᱐ |- |colspan="2"|{{ill|Wave Stadium Kariya|ja|刈谷市総合運動公園多目的グラウンド|lt=ᱣᱮᱵᱷ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ}} |[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱒,᱖᱐᱒ |- |colspan="2"|{{ill|Kasugai Country Club|ja|春日井カントリークラブ|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ}} |rowspan="2"|[[ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ]] |ᱜᱚᱞᱯᱷ |TBA |- |colspan="2"|{{ill|Kasugai City General Gymnasium|ja|春日井市総合体育館|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱕,᱐᱐᱐ |- |colspan="2"|[[ᱯᱟᱨᱠ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]] |[[ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]] |ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱕,᱐᱐᱐ |- |colspan="2"|{{ill|Miyoshi Lake|ja|三好池|lt=ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ ᱡᱷᱤᱞ}} |[[ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ]] |ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ) |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Nishio City General Gymnasium|ja|西尾市総合体育館|lt=ᱱᱤᱥᱤᱳ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱱᱤᱥᱤᱳ]] |ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ |᱒,᱑᱗᱔ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|[[ᱠᱳᱨᱳᱜᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱠ]] |[[ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ]] |ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ |᱒,᱐᱐᱐ |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |rowspan="3"|{{ill|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ|ja|岡崎中央総合公園|lt=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ}} |[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]] |rowspan="3"|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ]] |ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱔,᱖᱗᱓ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠ |ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |{{ill|Okazaki Central Park Baseball Stadium|ja|岡崎市民球場|lt=ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}} |ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱒᱐,᱐᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |colspan="2"|ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱳᱨᱥ |[[ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ]] |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱨᱳᱰ) |{{N/A}} |rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|[[ᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱮ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]] |[[ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ]] |ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ |[[ᱛᱳᱠᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]] |ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ |᱑,᱓᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |rowspan="5"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] |ᱦᱚᱞ B |rowspan="5"|[[ᱛᱳᱠᱳᱱᱟᱢᱮ]] |ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ |TBA |rowspan="5"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱦᱚᱞ C |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ) |TBA |- |ᱦᱚᱞ D |ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ |TBA |- |rowspan="2"|ᱦᱚᱞ F |ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ |TBA |- |ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ |TBA |- |colspan="2" rowspan="2"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]] |rowspan="3"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ]] |ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ |rowspan="2"|᱓,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ |- |colspan="2"|{{ill|Toyohashi Municipal Baseball Stadium|ja|豊橋市民球場|lt=ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}} |ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱑᱕,᱘᱙᱕ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |colspan="2"|ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ |rowspan="4"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]] |ᱥᱩᱴᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|[[ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱚᱞ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]] |ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ |᱖,᱕᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (ᱡᱟᱯᱟᱱ)|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱔᱕,᱐᱐᱐ |- |colspan="2"|[[ᱭᱟᱦᱟᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱭᱟᱦᱟᱜᱤᱜᱟᱣᱟ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱳᱨᱥ]] |ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ) |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |} ==== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ==== {|class="wikitable sortable" !ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ !ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ !ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ !ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ !ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ !ᱦᱟᱞᱚᱛ |- |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ]] |rowspan="3" |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱒᱖,᱑᱐᱙ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱟᱴᱟ ᱠᱳᱨᱥ]] |[[ᱠᱟᱭᱡᱩ]] |ᱨᱳᱭᱤᱝ |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |{{ill|Gifu Prefectural Green Stadium|ja|岐阜県グリーンスタジアム|lt=ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱠᱟᱠᱟᱢᱤᱜᱟᱦᱟᱨᱟ]] |ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ |᱑,᱖᱓᱐ |rowspan="7"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |[[ᱱᱟᱜᱟᱭ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |[[ᱳᱥᱟᱠᱟ]] |[[ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱔᱗,᱘᱕᱓ |- |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |[[ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ]] |rowspan="3" |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱕᱐,᱘᱘᱙ |- |{{ill|Furuhashi Hironoshin Memorial Hamamatsu Swimming Center|ja|古橋廣之進記念浜松市総合水泳場|lt=ᱯᱷᱩᱨᱩᱦᱟᱥᱤ ᱦᱤᱨᱳᱱᱳᱥᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ}} |[[ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]] |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱭᱨᱟ) |᱒,᱒᱐᱐ |- |[[ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ]] |[[ᱤᱡᱩ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱤᱡᱩ]] |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱴᱨᱮᱠ) |᱓,᱖᱐᱐ |- |[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] |[[ᱠᱳᱛᱳ]] |rowspan="2"|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]] |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ, ᱯᱟᱭᱨᱟ) |᱑᱐,᱐᱐᱐ |- |[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ]] |[[ᱥᱮᱛᱟᱜᱟᱭᱟ]] |ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ |᱑,᱕᱐᱐ |} === ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ === ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=refugeeteam /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" |- ! ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|work=AINAGOC|access-date=9 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|title=Partcipants / NOCs|publisher=Bornan Sports Technology|access-date=9 September 2026}}</ref> |- | {{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} * [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ]] (᱒)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|128}} *{{flagIOC2|BAN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|187}} *{{flagIOC2|BHU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}} *{{flagIOC2|BRU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|6}} *{{flagIOC2|CAM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|60}} *{{flagIOC2|CHN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|811}} *{{flagIOC2|PRK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|107}} *{{flagIOC2|HKG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|581}} *{{flagIOC2|IND|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|500}} *{{flagIOC2|INA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|436}} *{{flagIOC2|IRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|305}} *{{flagIOC2|IRQ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|14}} *{{flagIOC2|JPN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|927}} *{{flagIOC2|JOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|73}} *{{flagIOC2|KAZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|557}} *{{flagIOC2|KUW|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|119}} *{{flagIOC2|KGZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|169}} *{{flagIOC2|LAO|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|66}} *{{flagIOC2|LBN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|40}} *{{flagIOC2|MAC|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|85}} *{{flagIOC2|MAS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|349}} *{{flagIOC2|MDV|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|42}} *{{flagIOC2|MGL|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|299}} *{{flagIOC2|MYA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|59}} *{{flagIOC2|NEP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|136}} *{{flagIOC2|OMA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|71}} *{{flagIOC2|PAK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|165}} *{{flagIOC2|PLE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|70}} *{{flagIOC2|PHI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|452}} *{{flagIOC2|QAT|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|254}} *{{flagIOC2|KSA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|138}} *{{flagIOC2|SGP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|302}} *{{flagIOC2|KOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|787}} *{{flagIOC2|SRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|156}} *{{flagIOC2|SYR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|37}} *{{flagIOC2|TPE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|480}} *{{flagIOC2|TJK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|102}} *{{flagIOC2|THA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|690}} *{{flagIOC2|TLS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}} *{{flagIOC2|TKM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|35}} *{{flagIOC2|UAE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|153}} *{{flagIOC2|UZB|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|396}} *{{flagIOC2|VIE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|348}} *{{flagIOC2|YEM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|17}} {{div col end}} |} === ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ === ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=Asian Games 2026 Events: Full Schedule & Sports List |url=https://asiasportshub.com/asian-games-events/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US |archive-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260911233248/https://asiasportshub.com/asian-games-events/ |url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; [[ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX]], [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]], [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]], [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]], [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (open water swimming)|ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="cricket&mixedmartialarts" /> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱮᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=DECISIONS 103rd OCA EXECUTIVE BOARD MEETING |url=https://oca.asia/media/attachments/memberships_subcommittee/5/Decision_-_103rd_OCA_EB_Meeting_5ypY8y4.pdf |website=[[Olympic Council of Asia]] |access-date=2 September 2026}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=OCA approves Virtual Taekwondo for Aichi-Nagoya Asian Games|url=https://oca.asia/news/7404-oca-approves-virtual-taekwondo-for-aichi-nagoya-asian-games.html|date=2 June 2026|work=Olympic Council of Asia}}</ref> {|class="wikitable" width=100% |- !᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ<ref>{{cite web|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/sports/|title=Sports|work=AINAGOC|access-date=4 August 2026}}</ref> |- | {{div col|colwidth=20em}} *ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ **{{GamesSport|Artistic swimming|Events=2|Image=yes}} **{{GamesSport|Diving|Events=10|Image=yes}} **{{GamesSport|Swimming|Events=41|Image=yes}} **{{GamesSport|Water polo|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Archery|Events=10|Image=yes}} *{{GamesSport|Athletics|Events=50|Image=yes}} *{{GamesSport|Badminton|Events=7|Image=yes}} *ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ **{{GamesSport|Baseball|Events=1|Image=yes}} **{{GamesSport|Softball|Events=1|Image=yes}} *ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ **{{GamesSport|Basketball|Events=2|Image=yes}} **{{GamesSport|3x3 basketball|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Boxing|Events=11|Image=yes}} *{{GamesSport|Breaking|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Canoeing|Image=yes}} **ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ <small>(᱖)</small> **ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ <small>(᱑᱒)</small> *ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ **{{GamesSport|Ju-jitsu|Events=8|Image=yes}} **{{GamesSport|Kurash|Events=6|Image=yes}} **{{GamesSport|Mixed martial arts|Events=6|Image=yes}} *{{GamesSport|Cricket|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Cycling|Image=yes}} **BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ <small>(᱒)</small> **ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX <small>(᱒)</small> **ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ <small>(᱒)</small> **ᱨᱳᱰ <small>(᱔)</small> **ᱴᱨᱮᱠ <small>(᱑᱒)</small> *[[File:Equestrian pictogram.svg|20px]] [[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (Equestrian)]] <small>([[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ|''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ'']])</small> **ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ <small>(᱒)</small> **ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ <small>(᱒)</small> **ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ <small>(᱓)</small> *{{GamesSport|Esports|Events=11|Image=yes}} *{{GamesSport|Fencing|Events=12|Image=yes}} *{{GamesSport|Field hockey|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Football|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Golf|Events=4|Image=yes}} *{{GamesSport|Gymnastics|Image=yes}} **ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ <small>(᱑᱔)</small> **ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ <small>(᱒)</small> **ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ <small>(᱒)</small> *{{GamesSport|Handball|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Judo|Events=15|Image=yes}} *{{GamesSport|Kabaddi|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Karate|Events=15|Image=yes}} *{{GamesSport|Modern pentathlon|Events=4|Image=yes}} *{{GamesSport|Padel|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Rowing|Events=14|Image=yes}} *{{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Sailing|Events=14|Image=yes}} *{{GamesSport|Sepak takraw|Events=6|Image=yes}} *{{GamesSport|Shooting|Events=28|Image=yes}} *{{GamesSport|Skateboarding|Events=4|Image=yes}} *{{GamesSport|Sport climbing|Events=6|Image=yes}} *{{GamesSport|Squash|Events=5|Image=yes}} *{{GamesSport|Surfing|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Table tennis|Events=7|Image=yes}} *{{GamesSport|Taekwondo|Image=yes}} ** ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑᱐)</small> ** ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑)</small> *ᱴᱮᱱᱤᱥ **{{GamesSport|Soft tennis|Events=5|Image=yes}} **{{GamesSport|Tennis|Events=5|Image=yes}} *{{GamesSport|Teqball|Events=5|Image=yes}} *{{GamesSport|Triathlon|Events=3|Image=yes}} *ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ **{{GamesSport|Beach volleyball|Events=2|Image=yes}} **{{GamesSport|Volleyball|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Weightlifting|Events=16|Image=yes}} *{{GamesSport|Wrestling|Events=18|Image=yes}} *{{GamesSport|Wushu|Events=15|Image=yes}} {{div col end}} |} * ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ: # [[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] ([[ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] ([[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱠᱩᱨᱟᱥ]] ([[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱡᱩᱡᱤᱛᱥᱩ]] ([[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) * ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ: # [[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]] # [[ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ]] # [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]] * ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ: # [[ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ]]/[[ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ]] # [[ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ]] * ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ: # [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]<ref name="cricket&mixedmartialarts">{{Cite web|title=Asian Games: Cricket, mixed martial arts added to 2026 program |url=https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |access-date=29 April 2025 |website=[[Kyodo News]]|date=29 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429074350/https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |archive-date=29 April 2025 |url-status=live}}</ref> # [[ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Asian Games 2026 to include 11 medal events in esports – full list|url=https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list|date=21 February 2025|website=[[International Olympic Committee]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221190044/https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list |archive-date=21 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=2026 Aichi-Nagoya Asian Games Embraces 11 Esports Titles, Excludes Dota 2 |url=https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |date=21 February 2025 |website=The Esports Advocate |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225134528/https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |archive-date=25 February 2025 |url-status=dead}}</ref> # [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=MMA Officially Included in the 2026 Aichi-Nagoya Asian Games |url=https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |date=7 March 2025 |website=Asian MMA Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20250308034758/https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |archive-date=8 March 2025 |url-status=live}}</ref> # [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]]<ref>{{Cite web|title=OCA includes padel at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|url=https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|date=17 November 2025|work=Olympic Council of Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215042056/https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|archive-date=15 December 2025|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Padel confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|date=6 March 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260524042905/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|archive-date=24 May 2026|url-status=live}}</ref> # [[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]]<ref>{{Cite web |title=Asian Games 2026 Squash 1st final event – 27 sep |url=https://asiasportshub.com/event/asian-games-squash-1st-final-event/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US |archive-date=2026-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260911233530/https://asiasportshub.com/event/asian-games-squash-1st-final-event/ |url-status=dead}}</ref> # [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]]<ref>{{Cite web|title=Teqball confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153|date=13 February 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260517170428/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153/|archive-date=17 May 2026|url-status=live}}</ref> # ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] e94vl2bd28xj0otu4pxtaz618k3n2zu ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ 0 38301 199826 199356 2026-11-08T04:41:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 199826 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱳᱞ | native_name = কাঠি রোল | image = Kolkata Rolls.jpg | image_size = 225px | caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ | alternate_name = ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ | national_cuisine = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | creator = | course = | type = [[ᱨᱳᱞ]] | main_ingredient = ᱵᱷᱤᱰᱤ/ᱠᱷᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱞ ᱠᱮᱪᱮᱫ, ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ/ᱨᱩᱴᱤ, ᱵᱤᱞᱤ (ᱚᱢᱞᱮᱴ) | served = | variations = ᱟᱭᱢᱟ, ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ | calories = | other = }} '''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ-ᱛᱤᱥ '''ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱳᱞ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ; {{langx|bn|কাঠি রোল}}<ref>{{Cite web|url=http://www.shabdkosh.com/bn/translate?e=kathi&l=bn|title=kathi - Meaning in Bengali - kathi in Bengali - Shabdkosh {{!}} অভিধান : English Bengali Dictionary and Translation|last=Shabdkosh.com|website=www.shabdkosh.com|access-date=2016-05-01|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410043924/https://www.shabdkosh.com/bn/translate?e=kathi&l=bn|url-status=dead}}</ref>) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Banerji |first1=Urvija |title=The Kati Roll Can Be Traced Back to One Kolkata Restaurant |url=https://www.atlasobscura.com/articles/the-kati-roll-can-be-traced-back-to-one-kolkata-restaurant |access-date=21 July 2024 |date=3 May 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠ ᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ/ᱨᱩᱴᱤ ([[ᱨᱩᱴᱤ]]) ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ, {{Transliteration|bn|kati}} ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱠᱟᱴᱷᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤᱠ' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ''ᱨᱳᱞ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱟᱹᱴᱱᱤ, ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱸᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱢᱩᱜᱷᱞᱟᱭᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱢᱩᱜᱷᱞᱟᱭᱤ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="theculturetrip"/><ref name="Moneycontrol"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱳᱞ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Sanghvi |first1=Vir |author1-link=Vir Sanghvi |title=Rude Food by Vir Sanghvi: Roll redemption |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/rude-food-by-vir-sanghvi-roll-redemption/story-WLkxCkUTD0BSDcINWNAALI.html |access-date=22 October 2022 |work=[[Hindustan Times]] |date=12 July 2020 |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ-ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ [[ᱵᱟᱹᱵᱩ (ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ)|ᱵᱟᱹᱵᱩ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱡᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱚᱪᱚᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="itinari">{{cite news |last1=Majumder |first1=Hitaishi |title=Nizam's Restaurant: the story of the Kolkata kathi roll |url=https://www.itinari.com/nizam-s-restaurant-the-story-of-the-kolkata-kathi-roll-bgaw |access-date=22 October 2022 |work=itinari |date=1 October 2019 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱪᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="theculturetrip">{{cite news |last1=Nambiar |first1=Sridevi |title=How The Famous Kathi Roll Originated At Kolkata's Nizam's Restaurant |url=https://theculturetrip.com/asia/india/articles/how-the-famous-kathi-roll-originated-at-kolkatas-nizams-restaurant/ |access-date=22 October 2022 |work=Culture Trip |date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022191634/https://theculturetrip.com/asia/india/articles/how-the-famous-kathi-roll-originated-at-kolkatas-nizams-restaurant/ |archive-date=22 October 2022 |url-status=dead}}</ref> [[File:Kathiroll.jpg|right|180px|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱠᱟᱴᱤ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱤᱠ ᱠᱚ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱠ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ {{Transliteration|bn|ᱠᱟᱴᱷᱤ}} ᱥᱮ 'ᱫᱟᱹᱨᱠᱟᱹ/ᱠᱟᱴᱷᱤ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱚᱲᱚᱛ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱢᱮᱥᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ (ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ 'ᱠᱟᱴᱤ' ᱥᱮ 'ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ' ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱳᱞ ᱥᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱳᱞ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱱᱟᱱ]] ᱥᱮ [[ᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱨᱩᱴᱤ|ᱨᱩᱢᱟᱞᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="Moneycontrol">{{cite news |last1=Mukherjee |first1=Kamalika |title=Kolkata-style kathi roll: The origin story, competition, and present-day avatar |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/lifestyle-trends/kolkata-style-kathi-roll-the-origin-story-competition-and-present-day-avatar-8874361.html |access-date=22 October 2022 |work=[[Moneycontrol]] |date=July 25, 2022 |language=en}}</ref> [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ, ᱨᱳᱞ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱨᱳᱞ-ᱮᱨ-ᱫᱳᱠᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱢᱩᱝ ''ᱨᱳᱞ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ == ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠ-ᱛᱷᱟᱠ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ 'ᱠᱟᱴᱤ' [[ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱫᱚ ᱫᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱞᱱᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱨᱟ-ᱪᱷᱟᱸᱠᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱟ-ᱛᱤᱠᱤ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱵᱷᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱤᱞᱤ ᱢᱮᱥᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱯᱚᱜᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱞᱟᱴᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱴᱤ ᱠᱟᱵᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱠᱷᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱞ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠ (ᱠᱟᱴᱷᱤ) ᱨᱮ ᱜᱩᱛᱩ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱝᱜᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱳᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱥᱚᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱲᱚᱪᱟᱲᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ (ᱵᱤᱞᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱳᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱥ, ᱠᱟᱹᱡ ᱥᱤᱨᱠᱟ, ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱛᱤᱥ-ᱛᱤᱥ [[ᱪᱟᱴ ᱢᱚᱥᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱮᱫ ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱨᱳᱞᱟ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ)᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱟᱨᱟ ᱨᱳᱞ ᱜᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱳᱞ ᱜᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ == ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ == ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ, ᱟᱹᱞᱩ, [[ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ]], ᱢᱮᱥᱟ ᱩᱛᱩ-ᱟᱲᱟᱜ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱠᱷᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ, ᱥᱮ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱪᱩᱣᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱤᱪᱩᱣᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ-ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱷᱩᱰ ᱪᱮᱱ [[ᱴᱟᱠᱳ ᱵᱮᱞ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ "ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱟᱱ-ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱵᱩᱨᱤᱴᱳ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴᱤ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱤᱴᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Kati Roll}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱷᱩᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Hors d'oeuvres]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱰᱣᱤᱪ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] c3ql4k78tqy38ywnvhikqs07etswmws ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38333 200016 199450 2026-11-08T10:40:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200016 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ | native_name = | system = ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = | image_size = | caption = | address = [[ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ]], [[ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|23.2861|81.3653|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|467|m|ft}} | line = [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ-ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | connections = | structure = ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ) | platform = ᱓ | tracks = ᱑᱑ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | code = {{Indian railway code | code = SDL | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ}} }} | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | electrified_date = | pushpin_map = India#India Madhya Pradesh | pushpin_label = ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 }} [[File:Shahdol_railway_station.jpg | thumb | right | ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱮᱞ]] '''ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''SDL''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/shahdol-sdl/524|title=SDL/Shahdol |website=India Rail Info}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/shahdol-sdl-station |title=Shahdol Railway Station (SDL) : Station Code, Time Table, Map, Enquiry |publisher=[[NDTV]]}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=SDL| title=SDL:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018, Division : Bilaspur| website=Raildrishti| access-date=2026-11-01| archive-date=2025-02-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20250220011307/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=SDL| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/bilaspur-the-tricolor-will-be-hoisted-in-korba-raigarh-3113954|title=कोरबा, रायगढ़ समेत छह स्टेशनों में लहराएगा तिरंगा|website=Nai Dunia|date=24 August 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.patrika.com/shahdol-news/excellence-ramp-and-platform-number-one-will-be-built-at-shahdol-railw-3970448/|title=शहडोल के रेलवे स्टेशन में बनेगा एक्सीलेटर रैम्प और प्लेटफार्म नम्बर एक पर लगेगा कोच इंडीकेशन डिस्प्ले|website=Patrika|date=13 January 2019 }}</ref> ==ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ== * ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ * ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ * ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱢᱮᱢᱩ * ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱢᱮᱢᱩ <ref>{{cite web | url=https://indiarailinfo.com/departures/shahdol-sdl/524?tt=12 | title=6 MEMU Departures from Shahdol SECR/South East Central Zone - Railway Enquiry }}</ref> ==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱟᱱᱴᱭᱳᱫᱟᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱜᱽ-ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱦᱚᱢᱥᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱟᱱᱛᱨᱟᱜᱟᱪᱤ ᱦᱚᱢᱥᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱱᱛᱨᱟᱜᱟᱪᱤ-ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱢᱥᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱨᱱᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱮᱴᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱱᱟᱣᱛᱟᱱᱣᱟ (ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱱᱟᱣᱛᱟᱱᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] * [[ᱦᱤᱨᱟᱠᱩᱸᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱟᱢᱟᱨᱠᱟᱱᱛᱚᱠ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱪᱤᱨᱤᱢᱤᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ-ᱪᱤᱨᱤᱢᱤᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ-ᱨᱤᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱥᱚᱢᱯᱟᱨᱠ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱞ-ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ-ᱵᱷᱩᱡᱽ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱟᱱᱴᱭᱳᱫᱟᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱚᱴᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱟᱞᱥᱟᱰ-ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] mxi3q522yqgd2vtc7g3egc00snny0zx ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38346 199625 2026-11-07T12:16:17Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199625 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Kurukshetra junction main view.jpg | caption = ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ | address = ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱳᱰ, ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|29.9695|76.8519|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|260|m|ft}} | line = *[[ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], *[[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ-ᱱᱟᱨᱣᱟᱱᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | connections = | structure = ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ | platform = ᱕ | tracks = | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | cyclepark = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱑᱙᱙᱕–᱑᱙᱙᱘ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = KKDE | division = ᱫᱤᱞᱞᱤ }} | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = }} '''ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ-ᱡᱤᱸᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = KKDE/Kurukshetra Junction Railway Station |work=India Rail Info| url = http://indiarailinfo.com/departures/kurukshetra-junction-kkde/668 | accessdate = 2014-08-29}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ:''' ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱠ III ᱤᱱᱴᱟᱨᱞᱚᱠᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱰᱟᱭᱢᱮᱱᱥᱚᱱᱚᱞ ᱨᱚᱝ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱯᱩᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=January 2019}} ==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ== <gallery> File:Dadar express at kkr.jpg|ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ - ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ. ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ File:Kkde junction.jpg|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱥᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ File:Kurukshetra junction platform 1.jpg|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ File:Kalka shatabdi at kurukshetra.jpg|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ </gallery> ==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱥᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ- * [[ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱢᱮᱞ]] - ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱣᱲᱟ * [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] – ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱵᱽ ᱟᱱᱫᱳᱣᱨᱟ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱮᱢᱩ - ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ * [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] -ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱮ * ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ [[ᱩᱸᱪᱟᱦᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ [[ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱩᱱᱟ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱥᱟᱱ-ᱮ-ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] -ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ * [[ᱥᱟᱪᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] -ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ * [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱠᱣᱤᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] -ᱠᱟᱞᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ * ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ [[ᱥᱚᱨᱭᱩ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] dkmf31m6pfbvqflprxh8eahm954btm0 ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ 14 38347 199626 2026-11-07T12:21:34Z MT731 2184 "[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199626 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] m49skc96gei1jevfz2qjbn6xhkg1ptm ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ 14 38348 199627 2026-11-07T12:24:31Z MT731 2184 "[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199627 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] 802vz61b4eke1tr9cketke2ppz6uvrj ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱥᱤᱲᱟ 0 38349 199628 2026-11-07T12:36:02Z Sanersing Hansdah 5115 "'''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱱᱥᱠᱨᱤᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 199628 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱱᱥᱠᱨᱤᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱱᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ । ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ। ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | jperzsmnwax2i6ygdona4jsmee17xwf 199629 199628 2026-11-07T13:27:58Z Sanersing Hansdah 5115 199629 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱱᱥᱠᱨᱤᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱱᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ । ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ। ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ===ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ=== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱹᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱱᱫᱚᱵᱤ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ | ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ | ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱥᱟᱢᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱷᱩᱛᱟᱹᱨ' ᱵᱟᱝ ' ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟ'(ᱠᱟᱴᱢᱤᱥᱴᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱚᱱᱚ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱭᱚ “ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ” ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱠᱩᱨᱩ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱩᱛ-ᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱛᱮᱡ ᱛᱚᱠᱷᱭᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱹᱥ ᱢᱚᱛᱚ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱮᱡᱚᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱯᱚᱥᱚᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮ, ᱵᱭᱟᱥᱚᱫᱮᱵᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱚᱹᱱᱮ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱤᱥᱚᱢᱯᱟᱭᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ। 4orn2dllfyc16jjlbs98j7969wumxeb 199630 199629 2026-11-07T14:03:05Z Sanersing Hansdah 5115 /* ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ */ 199630 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱱᱥᱠᱨᱤᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱱᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ । ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ। ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ===ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ=== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱹᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱱᱫᱚᱵᱤ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>Needham, Joseph (২০০৪)। Within the Four Seas: The Dialogue of East and West। Routledge। আইএসবিএন ০-৪১৫-৩৬১৬৬-৪। "When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400."</ref> ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>Invasion of the Genes Genetic Heritage of India, By B. S. Ahloowalia. p81</ref> ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱥᱟᱢᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱷᱩᱛᱟᱹᱨ' ᱵᱟᱝ ' ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟ'(ᱠᱟᱴᱢᱤᱥᱴᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱚᱱᱚ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ |<ref>Kosambi 1975:129</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱭᱚ “ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ” ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱠᱩᱨᱩ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱩᱛ-ᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱛᱮᱡ ᱛᱚᱠᱷᱭᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ।<ref>Kosambi, Damodar Dharmanand (১৯৭৫) [1956]। An Introduction to the Study of Indian History (Revised Second Edition সংস্করণ)। Bombay: Popular Prakashan। পৃ. ১২৬। {{বই উদ্ধৃতি}}: |edition=-এ অতিরিক্ত লেখা রয়েছে (সাহায্য)</ref> ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱹᱥ ᱢᱚᱛᱚ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱮᱡᱚᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱯᱚᱥᱚᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮ, ᱵᱭᱟᱥᱚᱫᱮᱵᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱚᱹᱱᱮ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱤᱥᱚᱢᱯᱟᱭᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ। ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱤ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Britannica Online Encyclopedia, article:Taxila. "The great Indian epic Mahabharata was, according to tradition, first recited at Taxila at the great snake sacrifice of King Janamejaya, one of the heroes of the story."</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟ-ᱦᱤᱭᱟᱱ ᱔᱐᱕ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ “ᱛᱚᱠᱭᱚᱥᱤᱲᱟ” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ “ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ “ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ”।<ref>A Record of Buddhistic Kingdoms, Being an Account by the Chinese Monk Fa-Hien of his Travels in India and Ceylon in Search of the Buddhist Books of Discipline, Chapter 11</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱝ ᱖᱓᱐ ᱟᱨ ᱖᱔᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ “ᱛᱟ-ᱪᱟ-ᱥᱤ-ᱞᱚ” (Ta-Cha-Shi-Lo) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱦ-ᱢᱟᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ । ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱭᱟᱜ “ᱚᱛᱱᱚᱜ” ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱛᱚᱠᱥᱤᱭᱟᱞᱟ” (Taxiala) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>J. W. McCrindle, The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch and Justin, Westminster, Constable, 1893, pp.343-344.</ref> ᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱰᱮᱥᱟᱭᱤᱢ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ “Historia Trium Regum” (ᱯᱮᱱᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱮᱜᱨᱤᱥᱤᱞᱟ” (Egrisilla) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref><ref>Frank Schaer, The Three Kings of Cologne, Heidelberg, Winter, 2000, Middle English Texts no.31, p.196.</ref></ref> ohvyc6aa9bxywfjpkco9mh1n2bio5wl 199631 199630 2026-11-07T14:10:06Z Sanersing Hansdah 5115 199631 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱱᱥᱠᱨᱤᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>Raymond Allchin, Bridget Allchin, The Rise of Civilization in India and Pakistan. Cambridge University Press, 1982 p.127 আইএসবিএন ০৫২১২৮৫৫০X</ref> ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱱᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ===ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ=== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱹᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱱᱫᱚᱵᱤ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>Needham, Joseph (২০০৪)। Within the Four Seas: The Dialogue of East and West। Routledge। আইএসবিএন ০-৪১৫-৩৬১৬৬-৪। "When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400."</ref> ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>Invasion of the Genes Genetic Heritage of India, By B. S. Ahloowalia. p81</ref> ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱥᱟᱢᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱷᱩᱛᱟᱹᱨ' ᱵᱟᱝ ' ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟ'(ᱠᱟᱴᱢᱤᱥᱴᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱚᱱᱚ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ |<ref>Kosambi 1975:129</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱭᱚ “ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ” ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱠᱩᱨᱩ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱩᱛ-ᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱛᱮᱡ ᱛᱚᱠᱷᱭᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ।<ref>Kosambi, Damodar Dharmanand (১৯৭৫) [1956]। An Introduction to the Study of Indian History (Revised Second Edition সংস্করণ)। Bombay: Popular Prakashan। পৃ. ১২৬। {{বই উদ্ধৃতি}}: |edition=-এ অতিরিক্ত লেখা রয়েছে (সাহায্য)</ref> ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱹᱥ ᱢᱚᱛᱚ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱮᱡᱚᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱯᱚᱥᱚᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮ, ᱵᱭᱟᱥᱚᱫᱮᱵᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱚᱹᱱᱮ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱤᱥᱚᱢᱯᱟᱭᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ। ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱤ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Britannica Online Encyclopedia, article:Taxila. "The great Indian epic Mahabharata was, according to tradition, first recited at Taxila at the great snake sacrifice of King Janamejaya, one of the heroes of the story."</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟ-ᱦᱤᱭᱟᱱ ᱔᱐᱕ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ “ᱛᱚᱠᱭᱚᱥᱤᱲᱟ” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ “ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ “ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ”।<ref>A Record of Buddhistic Kingdoms, Being an Account by the Chinese Monk Fa-Hien of his Travels in India and Ceylon in Search of the Buddhist Books of Discipline, Chapter 11</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱝ ᱖᱓᱐ ᱟᱨ ᱖᱔᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ “ᱛᱟ-ᱪᱟ-ᱥᱤ-ᱞᱚ” (Ta-Cha-Shi-Lo) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱦ-ᱢᱟᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ । ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱭᱟᱜ “ᱚᱛᱱᱚᱜ” ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱛᱚᱠᱥᱤᱭᱟᱞᱟ” (Taxiala) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>J. W. McCrindle, The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch and Justin, Westminster, Constable, 1893, pp.343-344.</ref> ᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱰᱮᱥᱟᱭᱤᱢ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ “Historia Trium Regum” (ᱯᱮᱱᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱮᱜᱨᱤᱥᱤᱞᱟ” (Egrisilla) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref><ref>Frank Schaer, The Three Kings of Cologne, Heidelberg, Winter, 2000, Middle English Texts no.31, p.196.</ref></ref> m3cp7g8edpzgc14642ya9wjh6ivgn0s 199632 199631 2026-11-07T14:12:14Z Sanersing Hansdah 5115 199632 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>Raymond Allchin, Bridget Allchin, The Rise of Civilization in India and Pakistan. Cambridge University Press, 1982 p.127 আইএসবিএন ০৫২১২৮৫৫০X</ref> ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱱᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ===ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ=== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱹᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱱᱫᱚᱵᱤ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>Needham, Joseph (২০০৪)। Within the Four Seas: The Dialogue of East and West। Routledge। আইএসবিএন ০-৪১৫-৩৬১৬৬-৪। "When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400."</ref> ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>Invasion of the Genes Genetic Heritage of India, By B. S. Ahloowalia. p81</ref> ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱥᱟᱢᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱷᱩᱛᱟᱹᱨ' ᱵᱟᱝ ' ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟ'(ᱠᱟᱴᱢᱤᱥᱴᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱚᱱᱚ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ |<ref>Kosambi 1975:129</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱭᱚ “ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ” ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱠᱩᱨᱩ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱩᱛ-ᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱛᱮᱡ ᱛᱚᱠᱷᱭᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ।<ref>Kosambi, Damodar Dharmanand (১৯৭৫) [1956]। An Introduction to the Study of Indian History (Revised Second Edition সংস্করণ)। Bombay: Popular Prakashan। পৃ. ১২৬। {{বই উদ্ধৃতি}}: |edition=-এ অতিরিক্ত লেখা রয়েছে (সাহায্য)</ref> ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱹᱥ ᱢᱚᱛᱚ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱮᱡᱚᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱯᱚᱥᱚᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮ, ᱵᱭᱟᱥᱚᱫᱮᱵᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱚᱹᱱᱮ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱤᱥᱚᱢᱯᱟᱭᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ। ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱤ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Britannica Online Encyclopedia, article:Taxila. "The great Indian epic Mahabharata was, according to tradition, first recited at Taxila at the great snake sacrifice of King Janamejaya, one of the heroes of the story."</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟ-ᱦᱤᱭᱟᱱ ᱔᱐᱕ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ “ᱛᱚᱠᱭᱚᱥᱤᱲᱟ” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ “ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ “ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ”।<ref>A Record of Buddhistic Kingdoms, Being an Account by the Chinese Monk Fa-Hien of his Travels in India and Ceylon in Search of the Buddhist Books of Discipline, Chapter 11</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱝ ᱖᱓᱐ ᱟᱨ ᱖᱔᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ “ᱛᱟ-ᱪᱟ-ᱥᱤ-ᱞᱚ” (Ta-Cha-Shi-Lo) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱦ-ᱢᱟᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ । ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱭᱟᱜ “ᱚᱛᱱᱚᱜ” ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱛᱚᱠᱥᱤᱭᱟᱞᱟ” (Taxiala) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>J. W. McCrindle, The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch and Justin, Westminster, Constable, 1893, pp.343-344.</ref> ᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱰᱮᱥᱟᱭᱤᱢ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ “Historia Trium Regum” (ᱯᱮᱱᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱮᱜᱨᱤᱥᱤᱞᱟ” (Egrisilla) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref><ref>Frank Schaer, The Three Kings of Cologne, Heidelberg, Winter, 2000, Middle English Texts no.31, p.196.</ref></ref> 2xqxq2x9i7y8xwxul78d3j5oe358xsn 199633 199632 2026-11-07T14:50:58Z Sanersing Hansdah 5115 199633 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>Raymond Allchin, Bridget Allchin, The Rise of Civilization in India and Pakistan. Cambridge University Press, 1982 p.127 আইএসবিএন ০৫২১২৮৫৫০X</ref> ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ===ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ=== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱹᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱱᱫᱚᱵᱤ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>Needham, Joseph (২০০৪)। Within the Four Seas: The Dialogue of East and West। Routledge। আইএসবিএন ০-৪১৫-৩৬১৬৬-৪। "When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400."</ref> ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>Invasion of the Genes Genetic Heritage of India, By B. S. Ahloowalia. p81</ref> ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱥᱟᱢᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱷᱩᱛᱟᱹᱨ' ᱵᱟᱝ ' ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟ'(ᱠᱟᱴᱢᱤᱥᱴᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱚᱱᱚ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ |<ref>Kosambi 1975:129</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱭᱚ “ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ” ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱠᱩᱨᱩ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱩᱛ-ᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱛᱮᱡ ᱛᱚᱠᱷᱭᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ।<ref>Kosambi, Damodar Dharmanand (১৯৭৫) [1956]। An Introduction to the Study of Indian History (Revised Second Edition সংস্করণ)। Bombay: Popular Prakashan। পৃ. ১২৬। {{বই উদ্ধৃতি}}: |edition=-এ অতিরিক্ত লেখা রয়েছে (সাহায্য)</ref> ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱹᱥ ᱢᱚᱛᱚ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱮᱡᱚᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱯᱚᱥᱚᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮ, ᱵᱭᱟᱥᱚᱫᱮᱵᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱚᱹᱱᱮ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱤᱥᱚᱢᱯᱟᱭᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ। ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱤ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Britannica Online Encyclopedia, article:Taxila. "The great Indian epic Mahabharata was, according to tradition, first recited at Taxila at the great snake sacrifice of King Janamejaya, one of the heroes of the story."</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟ-ᱦᱤᱭᱟᱱ ᱔᱐᱕ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ “ᱛᱚᱠᱭᱚᱥᱤᱲᱟ” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ “ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ “ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ”।<ref>A Record of Buddhistic Kingdoms, Being an Account by the Chinese Monk Fa-Hien of his Travels in India and Ceylon in Search of the Buddhist Books of Discipline, Chapter 11</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱝ ᱖᱓᱐ ᱟᱨ ᱖᱔᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ “ᱛᱟ-ᱪᱟ-ᱥᱤ-ᱞᱚ” (Ta-Cha-Shi-Lo) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱦ-ᱢᱟᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ । ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱭᱟᱜ “ᱚᱛᱱᱚᱜ” ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱛᱚᱠᱥᱤᱭᱟᱞᱟ” (Taxiala) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>J. W. McCrindle, The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch and Justin, Westminster, Constable, 1893, pp.343-344.</ref> ᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱰᱮᱥᱟᱭᱤᱢ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ “Historia Trium Regum” (ᱯᱮᱱᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱮᱜᱨᱤᱥᱤᱞᱟ” (Egrisilla) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref><ref>Frank Schaer, The Three Kings of Cologne, Heidelberg, Winter, 2000, Middle English Texts no.31, p.196.</ref></ref> 82wq3v943jbtxis16hyy5uashj2r1fh 199976 199633 2026-11-08T09:22:03Z Sanersing Hansdah 5115 199976 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>Raymond Allchin, Bridget Allchin, The Rise of Civilization in India and Pakistan. Cambridge University Press, 1982 p.127 আইএসবিএন ০৫২১২৮৫৫০X</ref> ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ===ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ=== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱹᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱱᱫᱚᱵᱤ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>Needham, Joseph (২০০৪)। Within the Four Seas: The Dialogue of East and West। Routledge। আইএসবিএন ০-৪১৫-৩৬১৬৬-৪। "When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400."</ref> ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>Invasion of the Genes Genetic Heritage of India, By B. S. Ahloowalia. p81</ref> ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱥᱟᱢᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱷᱩᱛᱟᱹᱨ' ᱵᱟᱝ ' ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟ'(ᱠᱟᱴᱢᱤᱥᱴᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱚᱱᱚ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ |<ref>Kosambi 1975:129</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱭᱚ “ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ” ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱠᱩᱨᱩ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱩᱛ-ᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱛᱮᱡ ᱛᱚᱠᱷᱭᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ।<ref>Kosambi, Damodar Dharmanand (১৯৭৫) [1956]। An Introduction to the Study of Indian History (Revised Second Edition সংস্করণ)। Bombay: Popular Prakashan। পৃ. ১২৬। {{বই উদ্ধৃতি}}: |edition=-এ অতিরিক্ত লেখা রয়েছে (সাহায্য)</ref> ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱹᱥ ᱢᱚᱛᱚ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱮᱡᱚᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱯᱚᱥᱚᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮ, ᱵᱭᱟᱥᱚᱫᱮᱵᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱚᱹᱱᱮ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱤᱥᱚᱢᱯᱟᱭᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ। ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱤ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Britannica Online Encyclopedia, article:Taxila. "The great Indian epic Mahabharata was, according to tradition, first recited at Taxila at the great snake sacrifice of King Janamejaya, one of the heroes of the story."</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟ-ᱦᱤᱭᱟᱱ ᱔᱐᱕ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ “ᱛᱚᱠᱭᱚᱥᱤᱲᱟ” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ “ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ “ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ”।<ref>A Record of Buddhistic Kingdoms, Being an Account by the Chinese Monk Fa-Hien of his Travels in India and Ceylon in Search of the Buddhist Books of Discipline, Chapter 11</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱝ ᱖᱓᱐ ᱟᱨ ᱖᱔᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ “ᱛᱟ-ᱪᱟ-ᱥᱤ-ᱞᱚ” (Ta-Cha-Shi-Lo) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱦ-ᱢᱟᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ । ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱭᱟᱜ “ᱚᱛᱱᱚᱜ” ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱛᱚᱠᱥᱤᱭᱟᱞᱟ” (Taxiala) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>J. W. McCrindle, The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch and Justin, Westminster, Constable, 1893, pp.343-344.</ref> ᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱰᱮᱥᱟᱭᱤᱢ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ “Historia Trium Regum” (ᱯᱮᱱᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱮᱜᱨᱤᱥᱤᱞᱟ” (Egrisilla) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref><ref>Frank Schaer, The Three Kings of Cologne, Heidelberg, Winter, 2000, Middle English Texts no.31, p.196.</ref></ref> ===ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ=== ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱚᱜᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ |ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ | ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ (ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ) ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱜᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱝ | ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱢᱵᱤᱥᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱚᱠ ᱡᱤᱵᱚᱠ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱪᱮᱫᱮᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ | ᱜᱮᱛᱩᱨ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱨᱟᱹᱞ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱪᱮᱫᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱤᱠᱱᱟᱹᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ |ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱤᱛᱩᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱹᱫᱽ, ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ,ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱪᱮᱫᱚᱜ | 2vwllfcf7a9omocgdx1kv968fgo83p3 199981 199976 2026-11-08T09:28:40Z Sanersing Hansdah 5115 https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat 199981 wikitext text/x-wiki {{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}} '''ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ''' (ᱯᱚᱝᱡᱟᱵᱤ: Takshila; ᱩᱨᱫᱩ: Ṭeksilā; ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ: Takṣaśilā; ᱯᱟᱞᱤ: Takkasilā; ᱟᱥᱳᱠᱤᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ: Takkhasilā; ᱜᱨᱤᱠ: Táxila) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ (World Heritage Site) ᱠᱟᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱚᱸᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱡᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱐᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>Raymond Allchin, Bridget Allchin, The Rise of Civilization in India and Pakistan. Cambridge University Press, 1982 p.127 আইএসবিএন ০৫২১২৮৫৫০X</ref> ᱦᱚᱭᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱪᱮᱢᱤᱸᱫᱽ ᱯᱟᱨᱥᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱳᱨᱡᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱛᱤᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱭᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱹᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ===ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ । ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱯᱩᱥᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱸᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱪᱟᱹᱨᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱺᱵᱽᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ/ᱴᱚᱴᱷᱟ (World Heritage Site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫ-ᱟ ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱪᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ-ᱟ।<ref>UNESCO World Heritage Site, 1980. Taxila: Multiple Locations. Retrieved 13 January 2007.</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱪᱮ ᱠᱳᱴᱤᱞᱭᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ |ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ===ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ=== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱹᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱟᱱᱫᱚᱵᱤ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>Needham, Joseph (২০০৪)। Within the Four Seas: The Dialogue of East and West। Routledge। আইএসবিএন ০-৪১৫-৩৬১৬৬-৪। "When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400."</ref> ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱚᱠᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>Invasion of the Genes Genetic Heritage of India, By B. S. Ahloowalia. p81</ref> ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱥᱟᱢᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | 'ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱠᱚ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱷᱩᱛᱟᱹᱨ' ᱵᱟᱝ ' ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟ'(ᱠᱟᱴᱢᱤᱥᱴᱨᱤ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱚᱱᱚ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ |<ref>Kosambi 1975:129</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱭᱚ “ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ” ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱠᱩᱨᱩ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱩᱛ-ᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱛᱮᱡ ᱛᱚᱠᱷᱭᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ।<ref>Kosambi, Damodar Dharmanand (১৯৭৫) [1956]। An Introduction to the Study of Indian History (Revised Second Edition সংস্করণ)। Bombay: Popular Prakashan। পৃ. ১২৬। {{বই উদ্ধৃতি}}: |edition=-এ অতিরিক্ত লেখা রয়েছে (সাহায্য)</ref> ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱟᱹᱥ ᱢᱚᱛᱚ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱮᱡᱚᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱯᱚᱥᱚᱛᱨᱚ ᱡᱚᱜᱽ ᱨᱮ, ᱵᱭᱟᱥᱚᱫᱮᱵᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱚᱹᱱᱮ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱤᱥᱚᱢᱯᱟᱭᱚᱱᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ। ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱠᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱤ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Britannica Online Encyclopedia, article:Taxila. "The great Indian epic Mahabharata was, according to tradition, first recited at Taxila at the great snake sacrifice of King Janamejaya, one of the heroes of the story."</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟ-ᱦᱤᱭᱟᱱ ᱔᱐᱕ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ “ᱛᱚᱠᱭᱚᱥᱤᱲᱟ” ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ “ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱠ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ “ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ”।<ref>A Record of Buddhistic Kingdoms, Being an Account by the Chinese Monk Fa-Hien of his Travels in India and Ceylon in Search of the Buddhist Books of Discipline, Chapter 11</ref> ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱝ ᱖᱓᱐ ᱟᱨ ᱖᱔᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ “ᱛᱟ-ᱪᱟ-ᱥᱤ-ᱞᱚ” (Ta-Cha-Shi-Lo) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱦ-ᱢᱟᱜ-ᱟ ᱪᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ । ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱭᱟᱜ “ᱚᱛᱱᱚᱜ” ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱛᱚᱠᱥᱤᱭᱟᱞᱟ” (Taxiala) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>J. W. McCrindle, The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q. Curtius, Diodorus, Plutarch and Justin, Westminster, Constable, 1893, pp.343-344.</ref> ᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱰᱮᱥᱟᱭᱤᱢ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ “Historia Trium Regum” (ᱯᱮᱱᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ) ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ “ᱮᱜᱨᱤᱥᱤᱞᱟ” (Egrisilla) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref><ref>Frank Schaer, The Three Kings of Cologne, Heidelberg, Winter, 2000, Middle English Texts no.31, p.196.</ref></ref> ===ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ=== ᱛᱚᱠᱷᱭᱚᱥᱤᱲᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱚᱜᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ |ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ | ᱪᱟᱬᱚᱠᱭᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱚᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ (ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ) ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱜᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱝ | ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱢᱵᱤᱥᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱚᱠ ᱡᱤᱵᱚᱠ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱪᱮᱫᱮᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ | ᱜᱮᱛᱩᱨ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱨᱟᱹᱞ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱪᱮᱫᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱤᱠᱱᱟᱹᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ |ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱤᱛᱩᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱹᱫᱽ, ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ,ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱪᱮᱫᱚᱜ | 1fj8vm1bydhvm2cszyoujfjhwsdxwov ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ 0 38350 200003 2026-11-08T09:57:48Z Sanersing Hansdah 5115 "ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕) ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 200003 wikitext text/x-wiki ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕) ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ। ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱹᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ। 139o5spvsryz6sb20eddoi82w7a51ey 200004 200003 2026-11-08T09:59:28Z Sanersing Hansdah 5115 200004 wikitext text/x-wiki '''ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕) ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ। ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱹᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ। 1wslisjrid7nbrmuy88les2242k923i